ویکیپیدیا ckbwiki https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9 MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter میدیا تایبەت وتووێژ بەکارھێنەر لێدوانی بەکارھێنەر ویکیپیدیا لێدوانی ویکیپیدیا پەڕگە وتووێژی پەڕگە میدیاویکی وتووێژی میدیاویکی داڕێژە وتووێژی داڕێژە یارمەتی وتووێژی یارمەتی پۆل وتووێژی پۆل دەروازە لێدوانی دەروازە ویکیپرۆژە لێدوانی ویکیپرۆژە ڕەشنووس لێدوانی ڕەشنووس TimedText TimedText talk مۆدیوول لێدوانی مۆدیوول Event Event talk 0 2242 1588671 1481720 2026-06-03T22:40:58Z ~2026-32980-65 76854 /* */ 1588671 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پردێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| آلتون کوبری }}<br>{{lang-en| Prde/Altun Kupri }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = التین کوپری.jpg{{!}} | photo2a = Walking around Alton Kopri, between Kirkuk and Erbil 02.jpg{{!}} | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 400px }} | شرۆڤەی_وێنە = '''وێنەی سەرەوە'''{{ھن}}دیمەنی شارۆچکەی پردێ{{ھن}} '''وێنەی خوارەوە'''{{ھن}}دیمەنی [[زێی بچووک]] لە ناو شارۆچکەی پردێ | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.75344| 44.14727}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی پردێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.75344| 44.14727 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای دووبز]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٨٥١ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = عەبدولموتەڵیب نەجمەددین | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٤٫٧٨ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٧٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = (٤٥،٢٠٠)<ref>[http://www.rastlos.com/irak/stadt/infos/stadt_koi_sanjaq/], Rastlos.com. Retrieved 2014-01-04.</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٥]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٨،٤٠٤ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])، [[زمانی تورکمانی|تورکمانی]] و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''پردێ''' شارۆچکەیەکە دەکەوێتە [[قەزای دووبز]] لە باکووری ڕۆژاوای [[پارێزگای کەرکووک]] لە [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]]، نزیکەی ٤٠ کم لە شاری [[کەرکووک]]ەوە دوورە و نزیکەی ٥٠ کم لە شاری [[ھەولێر]]ەوە دوورە. ڕێژەی [[کوردەکان]] تێدا سەروو ٦٥٪ و [[تورکمان]] لە ٣٠٪ بۆ ٣٥٪ و [[عەرەب]] بە ڕێژەی ٥٪.{{ژێدەر پێویستە}} شارۆچکەکە دەکەوێتە کەناری [[زێی بچووک]] و لەسەر ڕێگای ھەولێر-کەرکووک، و بە “گرنگییەکی ستراتیژی بنەڕەتی” پەسن دەکرێت.<ref>https://web.archive.org/web/20201111215228/https://www.aljazeera.com/news/2017/10/20/report-altun-kupri-town-seized-from-kurdish-peshmerga/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20201112020354/https://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyFocus102.pdf</ref> [[زێی بچووک]] ئەم شارەدێیەی کردووە بە سێ بەشەوە (ئازادی، ئۆرتە و تسعین)، وەلە چەند گەرەکێک پێکدێت (ئازادی، حەیسەدام، عرووبە، حەیشوەدا، ئۆرتە و تسعین). (ئەبو تاڵیب خان) لە ساڵی ١٧٩٩ سەردانی کرد و بە گوندێکی گەورە وەسفی کرد کە تێکەڵەیەک لە [[کورد]] و [[تورکمان]] نیشتەجێن تێیدا کە بەکشتوکاڵ کردنەوە خەریکن. پردێ ناوەندێکی بازرگانی نێوان [[کوردستان]] و [[بەغدا]] بوو بۆ [[ھەنجیر]] و [[ترێ]] و بەرھەمە کشتوکاڵیەکانی تر.<ref>https://web.archive.org/web/20230120082203/https://core.ac.uk/download/pdf/224744195.pdf</ref> == ناو == ئەم شارەدێیە دوو ناوی ھەیە: * لەلایەن [[کورد]]ەکانەوە بە پردێ ناودەبرێت، ئەمەش لەوەوە ھاتووە ئەم شارەدێیە کەوتووەتە نێوان شاری [[ھەولێر]] و شاری [[کەرکووک]]ەوە، وەلەسەر [[زێی بچووک]]ە، پردێکی دێرینی لێبووە کە لەوێوە پەڕیونەتەوە و ھاتووچۆیان کردووە و لە ناوی ئەو پردەوە ناویان ناوە پردێ. * لەلایەن [[تورکمان]]ەکانەوە پێی دەوترێت (ئاڵتوون کۆپری، "altın köprü") واتا (پردی زێڕین) ئەمانیش ھەر لە ناوی پردەوە وەریانگرتووە بە ھۆی گرنگی ئەو پردەوە بۆ پەڕینەوە بەسەر [[زێی بچووک]]دا.<ref>https://archive.org/details/geographicalety00blacgoog</ref> * بۆ ناوی شارۆچکەکە بۆچوونی جیاواز ھەیە. ھەندێک پێیان وایە 'پردی زێڕین' ئاماژەیە بۆ ژنێکی [[تورک]] یان [[کورد]] بەو ناوە، ھەندێکیش پێیان وایە ئاماژەیە بۆ ئەو کاروانە ڕەنگاوڕەنگانەی کە بە شارۆچکەکە و پردەکەیدا تێپەڕیوون لە ڕێگەی نێوان [[مووسڵ]] و [[بەغدا]].<ref>https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/altin-altun-kopru-SIM_0568</ref> == جوگرافیا == پردێ ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم [[شار]] و [[شارۆچکە]] و [[شارەدێ]]یانەدا: * لەباکوورەوە شارەدێی [[قووشتەپە]]. * لە باشوورەوە شاری [[کەرکووک]] و شارۆچکەی [[دووبز]] و شارەدێی [[یایچی]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە شارەدێی [[ڕێدار]] و شارەدێی [[سێگردکان]]. * لە ڕۆژاواوە شارەدێی [[سەرگەڕان]] و شارەدێی [[دیبەگە]].<ref>https://www.openstreetmap.org/#map=11/35.7457/44.1300</ref> جیا دەکرێتەوە بە ھەڵکەوتە ستراتیجییە دیارەکەی لە ناوەڕاستی ڕێگای نێوان شارەکانی [[کەرکووک]] و [[ھەولێر]]، وەک بەستەرێک لە نێوان ناوەڕاست و باکوری [[عێراق]]، ھەروەھا وێستگەیەکی گرنگە لەسەر ڕێگای گەشتیاری و بازرگانی نێوان [[بەغدا]] و [[کەرکووک]] و [[مووسڵ]] و [[ھەولێر]]. شارۆچکەکە بە سروشتی خۆی جیا دەکرێتەوە و لە ھەموو لایەکەوە بە دار و دارستان دەورە دراوە، شارۆچکەکە بەناوبانگە بە ڕاوکردنی [[ماسی]] و کشتوکاڵ و [[ھەنگ]]ەوانی بەھۆی زۆری ڕێڕەوی ئاوی ناوی و بەپیتی زەویەکانیەوە، ھەروەھا بەناوبانگە بە کارە دەستییەکانی وەکو دروستکردنی گڵکاری، دروستکردنی بەرماڵ، دروستکردنی فەرش. == مێژوو == سوڵتان [[مورادی چوارەم]]ی عوسمانی دوو پردی لە شارۆچکەکەدا دروستکرد کە وایکرد گرنگییەکی زۆری ھەبێت. زۆرێک لە گەشتیارانی ئەوروپی سەردانیان کردووە و بە دیمەنە جوانەکانی ناسراوە.<ref>https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/altin-altun-kopru-SIM_0568</ref> پردێ تا کۆتایی سەدەی ١٨ نزیکەی ٤٠٠ بۆ ٥٠٠ ماڵی ھەبووە. (میرزا ئەبو تالب خان) لە ساڵی ١٧٩٩ سەردانی شارۆچکەکەی کرد و بە گوندێکی گەورە وەسفی کرد کە دانیشتووانی [[کورد]] و [[تورکمان]]ی تێکەڵاوی تێدایە و سەرقاڵی کشتوکاڵن. جگە لەوەش ناوەندێکی بازرگانی نێوان کوردستان و بەغدا بوو بۆ ھەنجیر و ترێ و بەرھەمە کشتوکاڵیەکانی تر. لە سەردەمی [[میر محەممەد]]ی [[میرنشینی سۆران]] (١٨١٣-١٨٣٦) توانی کاریگەری خۆی بۆ ئەم شارۆچکەیە درێژ بکاتەوە و والی عوسمانی بەغدا ناچار بکات دان بە کۆنترۆڵی خۆیدا بنێت.<ref>https://ore.exeter.ac.uk/repository/handle/10036/3676</ref> لە ساڵی ١٩٠٦ شارۆچکەکە ٤ ھەزار دانیشتووی ھەبووە.<ref>https://core.ac.uk/download/pdf/224744195.pdf</ref> عوسمانییەکان لە ساڵی ١٩١٨ پردە بەناوبانگەکانی شارۆچکەکەیان وێران کرد کە بە بەرد دروستکرابوون. پردێ لەسەردەمی [[سەددام حوسێن]]دا، ڕووبەڕووی بە عەرەبکردن و بە سەربازگەیی بووەوە بە ھیوای ڕێگریکردن لە جووڵانەوەی کوردی و بەعەرەبکردنی ناوچە نەوتییەکان.<ref>https://www.washingtoninstitute.org/media/3401?disposition=inline</ref> لە ساڵی ١٩٩١ [[تورکمان]] و [[کورد]] لە شاری [[کەرکووک]] لەگەڵ برا عێراقییەکانیان بەشدارییان لە ڕاپەڕینی جەماوەری دژی ئەو سیاسەتە دیکتاتۆرییەی ڕژێمی پێشووی بەعس کردبوو، لە یەکێک لە ڕۆژەکانی مانگی ڕەمەزان کە ھاوتایە لەگەڵ ٢٨ی ئازاری ١٩٩١، گاردی کۆماری سەدام کۆمەڵکوژییەکی دیکەی لە شاری پردێ ئەنجامدا، کاتێک یەکە سەربازییەکان بەرەو ناوچەکانی شەڕ چوون، لەنێویاندا [[پارێزگاری کەرکووک]] و دەورووبەری، و ماڵەکان بۆردومان کران و ترس و دڵەڕاوکێی لەنێو خەڵک درووست بوو، بۆیە ماڵەکانیان بەجێھێشت بۆ گەڕان بەدوای شوێنێکی سەلامەت، بە ئاراستەی پێچەوانەی یەکە سەربازییەکان، بۆیە ناوچەی پردێیان ھەڵبژارد، بەڵام کاروانێکی سەربازی ڕێگاکەیان گرت، وەک ئەندامێکی لیواکانی پاسەوانی گشتی ھەمووی یەکلاییکردەوە نێرەکان (گەنج و پیر).وە منداڵەکان، جا [[تورکمان]] بن یان [[کورد]]. لە ناوچەیەکی نزیک [[قەزای دووبز]] لە خێزانەکانیان دابڕان، تەقەیان لێکردن و لە کاتی بە[[ڕۆژوو]]بووندا (١٠٢) کەسی بێتاوانیان کوشت و فڕێیاندانە ناو (گۆڕێکی بەکۆمەڵ).<ref>https://www.aa.com.tr/en/middle-east/28-years-on-iraqs-kirkuk-remembers-turkmen-massacre/1431890</ref> == دانیشتوان == لە سەرژمێری ساڵی ١٩٤٧ [[کورد]] ٧٠٪ی دانیشتوانەکەی پێکھێناوە بەڵام لە ساڵی ١٩٥٧دا بۆ ٥٠٪ کەمبووەتەوە، لە سەرژمێری ساڵی ١٩٦٥دا ڕێژەی [[کورد]] زیاتر دابەزیوە بۆ ٢٥٫٧٪ بەڵام دیسانەوە بەرزبووەتەوە بۆ ٧٥٫٦٪ لە ساڵی ١٩٧٧دا.<ref>https://www.files.ethz.ch/isn/128591/PW69.pdf</ref> لە ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق لە کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٥، ھاوپەیمانی نیشتمانی کوردستان ٨٠٪ی دەنگەکانی [[ناحیەی پردێ]]ی بەدەستھێنا.<ref>https://web.archive.org/web/20230106205836/https://www.files.ethz.ch/isn/128591/PW69.pdf</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی پردێ]] * [[قەزای دووبز]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] == سەرچاوەکان == {{پارێزگای کەرکووک}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان|ئاسیا}} {{شارەکانی کوردستان}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Altun Kupri}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شارەکانی عێراق]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] 8keyao3bzhqr6pbvo490bb1jqwwg2dg 0 3244 1588608 1564079 2026-06-03T12:57:12Z Aza 86 /* ئەمانەش ببینە */ 1588608 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} '''ماتریاڵیزم''' یا '''ماددەباوەڕی''' شێوەیەک [[مۆنیزم|مۆنیزمی فەلسەفییە]] کە [[ماددە]] بە [[جەوھەر|جەوھەری بنەڕەتیی سروشت]] دەزانێ و، دەڵێ ھەموو شتەکان، تەنانەت [[زەین]] و [[ھۆش]]، بەرھەمی کاردانەوە ماددییەکان و شتە ماددییەکانن. ماتریاڵیزم زەین و ھۆش [[کشاندنەوە (فەلسەفە)|دەکشێنێتەوە]] بۆ سەر پرۆسەگەلی فیزیکی، وەکوو [[کاردانەوەی کیمیایی|کاردانەوە کیمیایییەکانی]] [[مێشک]] و [[کۆئەندامی دەمار|کۆئەندامی دەماری]] و، لەو باوەڕەدایە کە ئەگەر ماددە نەبێ، «وشیاری»ش نابێ. ماتریاڵیزم ڕێک دژی [[ئیدیالیزم|ئیدیالیزمە]]، کە بە گوێرەی، ھۆش جەوھەرە بنەڕەتییەکەیە، نەک ماددە. ماتریاڵیزم و [[فیزیکاڵیزم]] پەیوەندییەکی نزیکیان ھەیە. فیزیکاڵیزم لە زگی ماتریاڵیزمەوە دەرھاتووە و دەڵێ ھەرچی ھەیە لە کۆتاییدا فیزیکییە. «فیزیکی» یانی بابەتی سەر بە زانستە فیزیکییەکان؛ «فیزیکی» بەربڵاوترە لە «ماددی»، ماددەی ڕووت دەگرێتەوە و شتگەلی تریش، وەکوو [[وزە]] و [[ھێز (فیزیک)|ھێز]] و [[بۆشایی]] و [[کات]] و لەمانە. بۆیە، ھەندێ کەس بەکارھێنانی وشەی فیزیکاڵیزمیان بە لاوە پەسەندترە؛ ئەوانی تر، فیزیکاڵیزم و ماتریاڵیزم بە ھاومانا دادەنێن.<ref>[https://www.britannica.com/topic/materialism-philosophy Materialism] (www.britannica.com)</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ڕۆحباوەڕی]] * [[ماتریاڵیزمی دیالێکتیکی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فەلسەفە|زانست}} {{کۆڵکە}} {{پۆلی کۆمنز|Materialism}} [[پۆل:بزووتنەوە فەلسەفییەکان]] [[پۆل:ماتریالیزم]] [[پۆل:ھەبوونناسی]] f03lt7u7par1b2fciyy3reue7dxhs0i 0 5940 1588696 1523160 2026-06-04T11:56:21Z Bahoz ebrahimi 72394 /* ڕوداوەکانی مێژووی حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران لە لقدانەوە ھەتا ئێستاکە */ 1588696 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران|کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان|کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران}} {{حیزب |ناوی حیزب = حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران |ئاڵا = The Official Logo Of Komala.png |ئەندازەی ئاڵا = ٥٠ |دەربارەی ئاڵا = |سەرکردە = [[عەبدوڵڵا موھتەدی]] |دامەزران = ٢٠٠٠ |تێکچوون = |پێگەی سەرەکی = چەپ |ھەواڵنامە = ئاسۆی ڕۆژ‌ھەڵات |لقی لاوان = کۆمەڵەی لاوانی ڕۆژھەڵات |لقی ژنان = کۆمەڵەی ژنانی ڕۆژھەڵات |ئامانج = مافی دادپەروەری |ناوچەی چالاکییەکان = [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] |ئایدۆلۆجیا = سۆسیال دێموکڕاتی{{ھن}}[[کوردایەتی]] |کردەوە سەرەکییەکان = خەباتی سیاسی و نیزامی بۆ بەدەست ھێنانی مافەکانی نەتەوەی کورد لە ڕۆژھەڵاتی کۆردستان |بار = |پەیوەندی نێودەوڵەتی = سۆسیال دێمۆکڕات؛ ھاوپەیمانی پیشڕەو؛ نەتەوە بێدەوڵەتەکان |دروشم = فێدڕالسیم، سکولاریسم، دێموکڕاسی و مافی دادپەروەری |رەنگی فەرمی = سوور |ماڵپەڕ = https://www.komala.com }} '''حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران'''<ref name="حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران ۱">[http://www.komala.org/farsy/dreja.aspx?=hewal&jmare=5&Jor=1 حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران: ''ئەساسنامەی حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران، پەسەنکراوی کۆنگرەی چواردەهەم'' (بە فارسی)؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211016204953/http://www.komala.org/farsy/dreja.aspx?=hewal&jmare=5&Jor=1 |date=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ }} سەردان لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١.</ref> ({{بە فارسی|حزب کومله کردستان ایران}}، {{بە ئینگلیزی|Komala Party of Iranian Kurdistan}}، {{بە کوردیی باکووری|Partiya Komeleya Kurdistana Îranê}}) [https://www.bj.admin.ch/dam/sem/en/data/internationales/herkunftslaender/asien-nahost/irq/IRQ-ber-factfindingmission-e.pdf.download.pdf/IRQ-ber-factfindingmission-e.pdf حزبێکی سیاسیی سۆسیال دێموکڕاتی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230620133624/https://www.bj.admin.ch/dam/sem/en/data/internationales/herkunftslaender/asien-nahost/irq/IRQ-ber-factfindingmission-e.pdf.download.pdf/IRQ-ber-factfindingmission-e.pdf |date=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ }} [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]ە کە لە ساڵی ٢٠٠٠ دمەزراوەتەوە. [[سکرتێری (ناونیشان)|سکرتێری]] گشتیی حیزبەکە لە کاتی دامەزران ھەتا ئێستاکە [[عەبدوڵڵا موھتەدی]]یە. کۆمەڵە بۆ [[ئێران]]ێکی فێدڕاڵ<ref>[https://books.google.nl/books?id=_it9DAAAQBAJ&pg=PA239&lpg=PA239&dq=Martin+Van+Bruinessen+komala&source=bl&ots=JTgAon3CV_&sig=ACfU3U0knwaWaBtpEr-Ys3ex7PjXv6wG_A&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiAg8Sh78jsAhUDzIUKHaqOABE4ChDoATAIegQIARAC#v=snippet&q=federal&f=false Federal, The Political Development of the Kurds in Iran: Pastoral NationalismBy F. Koohi-Kliama]</ref><ref> [https://books.google.nl/books?id=T9lUDwAAQBAJ&pg=PT85&lpg=PT85&dq=a.mohtadi+social+democrat&source=bl&ots=_zlvPj2TzE&sig=ACfU3U3-Ck6gPW_f1z21BZFaT3oW5eTMIQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj_jrPBnMrsAhXODuwKHfa_CgIQ6AEwBnoECAEQAg#v=snippet&q=mohtadi%20secular&f=false Tower of the Sun: Stories from the Middle East and North Africa By Michael J. Totten]</ref><ref>[https://www.refworld.org/cgi-bin/texis/vtx/rwmain?page=search&docid=4c7b7930f&skip=0&query=komala%20party%20of%20iranian%20kurdistan&querysi=mohtadi&searchin=fulltext&sort=relevance UNHCR refworld page]</ref><ref>[https://www.nyidanmark.dk/-/media/Files/US/Landerapporter/Report-on-Iranian-Kurds-Feb-2020.pdf?la=en-GB&hash=192280545025BDF83D8D225C7E39A1501DB1CAD0 nyidanmark]</ref> و حکومەتێکی [[دنیاگەرایی|سکۆلار]]<ref>[https://books.google.nl/books?id=T9lUDwAAQBAJ&pg=PT85&lpg=PT85&dq=a.mohtadi+social+democrat&source=bl&ots=_zlvPj2TzE&sig=ACfU3U3-Ck6gPW_f1z21BZFaT3oW5eTMIQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj_jrPBnMrsAhXODuwKHfa_CgIQ6AEwBnoECAEQAg#v=snippet&q=komala%20social%20democracy&f=false Tower of the Sun: Stories from the Middle East and North Africa By Michael J. Totten]</ref> لە ژێر بنەمای [[دیموکراسی|دێموکڕاسی]] و [[دادپەروەری|دادپەروەریی]] کۆمەڵایەتی [[خەبات]] دەکات. کۆمەڵە لە بەرەی سۆسیال دیموکڕاتەکاندایە<ref>[https://www.trouw.nl/nieuws/dromen-aan-de-grens~bcaeb60d/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.nl%2F&fbclid=IwAR0zZQZHhbY0QknNnoIKEvqvadoy7yyk5hLFPngKhZ7c_VxzY_YbIcrmeEM سۆسیال دێموکڕاسی]</ref> و ئەندامی ڕێکخراوی [[ئینتەرناسیۆنالی سۆشیالیستی]] و [[ھاوپەیمانیی پێشکەوتنخوازان]]ە. حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران دژی بەکار ھێنانی منداڵان بۆ [[شەڕ]] و دژی مینی دژە نەفەر<ref>[http://theirwords.org/media/transfer/doc/sc_ir_komala_party_of_iranian_kurdistan_2009_05-afe46f6eccd1a56683562ae32f26796b.pdf پروتکوڵی ژنوکاڵ]</ref> و پاڕاستی مافی ڕەگەزی سێھەم گرێبەستی لە گەڵ ڕێکخراوی نێونەتەوەیی [https://www.genevacall.org/ ژێنێڤ کاڵ] واژۆ کردوە.<ref>[https://www.genevacall.org/iranian-kurdish-armed-non-state-actors-commit-prohibition-sexual-violence-armed-conflict-improving-child-protection/ genevecall]</ref> == ناوی حیزب == بەپێی مادەی ١ی ئەساسنامەی حیزبەکە، ناوی فەرمیی ئەم حیزبە «حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران»ە. بەڵام «حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئیران» بڕیار داوە کە لە میدیای کوردیی خۆی لە ناوی «کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران» یان بە کورتی «کۆمەڵە» کەڵک وەربگێرێت<ref name="حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران ۱"/> کە ناوی پێشووی ڕێکخراوەی کۆمەڵە بووە کە لە ساڵی ١٩٨٤ ناوی خۆی گۆڕاند بە [[کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران]].<ref name="حەکەئێ ۱">[http://cpiran.org/about-us/aboutus.html حیزبی کۆمۆنیستی ئێران (حەکەئێ): ''سەبارەت بە ئێمە'' (بە فارسی)؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200628030543/http://cpiran.org/about-us/aboutus.html |date=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ }} سەردان لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١.</ref> == میژووی دامەزراندنی کۆمەڵە == {{وتاری سەرەکی|کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران}} ١- '''دامەزراندنی کۆمەڵە:''' کۆمەڵە لە ڕێکەوتی ٥ی خەزەڵوەری ١٣٤٨ی ھەتاوی/ ١٩٦٩ی میلادی- ٢٧ی [[تشرینی یەکەم|ئۆکتۆبر]] لە کاتی رژێم شای ئێران لە لایەن خوێندکارانی زانکۆکان بە تایبەت زانکۆکانی [[تاران]] وەک ڕێکخراوێکی سیاسی چەپ دامەزرا. لە بەر کەشوھەوای سیاسی و دیکتاتۆڕیی ڕژیمی ئەوکات ھیچ جموجۆڵ و چالاکییەکی سیاسی نەدەکرا، بۆیە کۆمەڵە ھەر ئەوکات وەک زۆربەی ڕێکخراوە سیاسییەکانی دیکە دەستی بە چالاکی نەھینی کرد. سەرەڕای زیندانی کردنی دامەزرێنەران ئازار و شکەنجەیان کۆمەڵە توانی خۆراگریی بکات و چوارچێوەی خۆی ڕابگرێت. دوای یەک دەیە چالاکی نەھێنی لە ٢٦ی ڕێبەندانی ١٣٥٧ی ھەتاوی (١٥ی ٢ی ١٩٧٩) بە گیانبەختکردنی کاک حەمە حسێن کەریمی بوونی خۆی ئاشکرا کرد و دەستی بە چالاکی ئاشکرا کرد. '''دامەزرێنەران:''' ١- [[فوئاد مستەفاسوڵتانی|فوئاد مستەفا سوڵتانی]] ٢- [[محەممەد حوسێن کەریمی|حەمەحسێن کەریمی]] ٣- [[عەبدوڵڵا موھتەدی|عەبدوڵلا موھتەدی]] ٤- سدیق کەمانگەر ٥- ئیرەج فەرزاد ٦- یەدوڵلا بیگلەری ٧- شوعەیب زەکەریایی ٨- ساعید وەتەن‌دوست(مامۆستا برایم) ٩- موسڵێح شێخۆلئیسلامی(ڕێبوار) کۆمەڵە بۆ یارمەتیدان و پشتیوانیی بزووتنەوەی سەراسەری ئێران دژی ڕژیمی ئێران لە رێکەوتی ٣١-٠١-١٩٨٤ حیزبی کۆمۆنیستی پێکھێنا، دواتر ساڵی ٢٠٠٠ دۆخی سیاسیی کۆمەڵایەتی و ناوچە و نێونەتەوەیی وە ھەروەھا پێویستیی کۆمەڵگای خەڵکی کوردستان بە پێداچوونەوە بە سیاسەتی خۆی بۆوە بە حزبێکی چەپی [[ناسیۆنالیزم|نەتەوەیی]]<ref>[https://books.google.nl/books?id=00dvBAAAQBAJ&pg=PA75&lpg=PA75&dq=komala+2000+mohtadi&source=bl&ots=yqkSu98t81&sig=ACfU3U3-8m575-Dj-k-ElurEpxqjpKtZNg&hl=nl&sa=X&ved=2ahUKEwjoi9fSmO7tAhXK3KQKHZwVDoQQ6AEwEXoECAUQAg#v=onepage&q=komala%202000%20mohtadi&f=false Conflict, Democratization, and the Kurds in the Middle East: Turkey, Iran]</ref> ھەروەھا باوەڕی بە [[ئۆتۆنۆمی|مافی چارەی خۆنووسین]]، [[مافەکانی مرۆڤ|مافی مرۆڤ]] و [[دیموکراسی]] ھەیە. [[پەڕگە:VOA Komala HQ.png|وێنۆک|بارەگای ناوەندیی کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران لە ھەرێمی کوردستان]] == بیروباوەر == کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران کاتی دەستبەکار بوونی [[سۆشیالیزم|سۆسیالسیم]] و [[شۆرشی ئۆکتۆبر]]<nowiki/>ی قەبوڵ بوو، بەڵام سۆسیالیسمی شۆڕەوی وەک ڕچەشکێن و ئۆلگوی بۆ بواری بیروباوەڕ و کردەوە نەدەزانی. باوەری بە شۆڕشی جەماوەریی سەراسەری بوو، بۆ ڕووخانی رژێمی پاشایەتی ئیران، باوەڕی سەرەکی بە دەور و ڕۆڵی بزووتنەوە جەماوەرییە کۆمەڵایەتییەکان بوو . ئەمڕۆکە کۆمەڵە حزبێکی سۆسیال دێموکڕاتی کوردستانی ڕۆژھەڵاتە. باوەڕی ھەیە بە جیایی دین لە دەوڵەت ھەروەھا پلۆڕالیسم(فڕە حزبی) کۆمەڵە ھەوڵ ئەدات بەھاکانی سۆسیال دێموکڕاسی لە [[کوردستان]] پەرە پێدبدات وك، مافی دادپەروەری کۆمەڵایەتی وە مافی [[یەکسانیی جێندەری|یەکسانی]] ژن و پیاو. کۆمەڵە ڕێز دەگرێ لە ھەموو [[ئایین]] و مەرامێکی خەڵکی کوردستان. کۆمەڵە دژی توندو تیژییە و لە کۆنگرەی ١٢ی خۆیدا لە ھەمبەر ئێعدام بە کۆی دەنگ دژی ئیعدام لە ئێستا و داھاتوی کوردستاندا برگەیەکی پەسەند کردوە. دروشمی سەرەکی کۆمەڵە بۆ داھاتوی ئێران فێدڕالیسمە لە ژێر حکومەتێکی دێموکراتیک و [[دنیاگەرایی|سکۆلار]]. == نێونەتەوەیی == کۆمەڵە لە دنێای نێودەوڵەتیدا لە گەڵ بنەماڵەی سۆسیال دێموکڕاتەکانە، ئەندامە لە ڕێکخراوی [[:en:Socialist_International|ئینترناسیوناڵ سۆسیاست]] وە ھەروەھا ڕێکخراوی [[:en:Progressive_Alliance|ھاوپەیمانی پێشڕو]]. کۆمەڵە ھەروەھا ئەندامە لە ڕێکخراوی یو.ئێن.پی.ئۆ([[:en:Unrepresented_Nations_and_Peoples_Organization|ڕێکخراوی نەتەوە بێ دەوڵەتەکان)]] حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئامریکا]] بەفەرمی بنکەی ھەیە و کاری لوبی دەکات.<ref>[https://efile.fara.gov/docs/6595-Exhibit-AB-20180927-2.pdf ئامریکا]</ref> ھەوەھا لە وڵاتانی [[یەکێتیی ئەورووپا|یەکێتی ئوروپا]]<nowiki/>ش بەفەرمی خاوەن بنکەیە کە ناوەندەکەی لە شاری دەنھاخ(لاھای) لە [[ھۆڵەندا|ھۆڵەند]].<ref>ھوڵەند</ref> حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران لە دنیای نێونەتەوەیی دا پرۆتۆڵی نێونەتەوەیی دژی توندوتیژی لە ڕێکخراوی نێونەتەوەیی [[:en:Geneva_Call|ژێنێڤ کاڵ]] واژۆ کردوە و وەک حزبێکی دژی توندوتیژی تۆمار کراوە.<ref>[http://theirwords.org/?country=IRN&fbclid=IwAR2ZzRsbrNfNvaXTUoYCheeUYEFPik79lNAzPC8jIRCbntnfu1LUOplI5ek ھەموو گرێبەستەکان لە ژنێڤ کاڵ]</ref> == نەتەوەیی == کۆمەڵە لە لە ساڵی ١٩٩٦ لە گەڵ حزبی دێموکڕاتی کوردستانی ئێران لە سەر سیاسەت و چالاکی ھاوبەش لە چەند برگەدا [https://www.komalainternational.org/2018/03/12/join-agreement-komala-pdki ھاوپەیمانییەکی] ستراتیژی واژوو کرد کۆمەڵە لە [https://www.facebook.com/Nawendihawkari/ ڕێکخراوی ناوەندی ھاوکاری حزبەکانی ڕۆژھەڵاتدا] ئەندامە == ڕیکخراوەکانی کۆمەڵە == [https://www.youtube.com/watch?v=_QrZNTAT1XY کۆمەڵەی ژنانی ڕۆژھەڵات] [https://www.facebook.com/lawan.rojhelat.dk/ کۆمەڵەی لاوانی ڕۆژھەڵات] [[میدیای بەکۆمەڵ|ڕاگەیاندن]] ڕێکخراوی نەھێنی (زاگروس) کۆمیتەی ناوەندی [https://www.komalainternational.org/ دەفتەری نێونەتەویی کۆمەڵە] نیزامی و [[پێشمەرگە]] == کۆنگرەکانی کۆمەڵە == ٣ کۆنگەی یەکەمی کۆمەڵە بەر لە تێکەڵبوونی لەنێو حیزبی کۆمۆنیستی ئێران بەسترا و ٥ کۆنگەی تریش بەدوای تێکەڵبوون لە حیزبی کۆمۆنیستی ئێران لە ژێر ناوی ''کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران'' بەسترا. یەکەمین کۆنگرەی گرۆپی ڕێبەریکراو لەلایەن عەبدوڵڵا موھتەدی و عومەر ئیلخانیزادە لە ساڵی ١٣٨٠ بەدوای لقدانی ئەوانە بەسترا کە ناوی کۆنگرەی نۆھەم لەسەری نرا. لەو کاتە تابە ئێستاکە ئەم کۆنگرەیانە لەلایەن ئەم حیزبە بەستراوە: * '''کۆنگرەی نۆھەم:''' لە مانگی ٧ی ٢٠٠١(پووشپەڕی ١٣٨٠). یەکەم کۆنگرەی دوای ساغکردنەوەی کۆمەڵە. جەختی دوبارە لەسەر مافی چارەی خۆنووسین و نەمانی ستەمی مللی/ فێدڕاڵیزم بە فەرمی ھاتە ناو ئەساسنامەوە. بەرنامەی کۆمەڵە بۆ پێکھێنانی حکومەتێکی فێدڕاڵ و دەسەڵاتدارەتیی خەڵک لە کوردستان/ بڕیارنامە سەبارەت بە بزووتنەوەی نوێی ڕۆشنبیری لە کوردستان / بڕیارنامە پێویستی گۆڕینی ساختاری سیاسی ئێران بۆ وڵاتی فێدراتیڤ/ بڕیارنامەی ئامانج و ستراریژی کۆمەڵە لە بزووتنەوەی کوردستاندا * '''کۆنفڕانسی ھەشت (بووژانەوەی کۆمەڵە)'''. لە پووشپەڕی ١٣٨٢، ژوئیەی ٢٠٠٣. بڕیارنامەی پێکھێنانی بەرەی کوردستانی- بەرەی یەکگرتووی دێمۆکراسیخوازی لە ئێران- بەرەی یەکگرتووی نەتەوە بندەستەکانی ئێران. * '''کۆنگرەی دەھەم:''' لە ١٠ی ئاگۆستی ٢٠٠٤(٢٠ی گەلاوێژی ١٣٨٣) لە زەڕگوێزەڵە. لەسەر فێدڕاڵیزم و بەرەی کوردستانی و دێمۆکراسیخوازی لە ئێران پێداگری کراوە. پەیامێک روو لە گەلانی ئێران و نەتەوە بندەستەکان بڵاوکرایەوە/ پێداگری لەسەر فرەچەشنی وڵاتی ئێران کرایەوە و کۆمەڵە وەکوو ھێزی ڕزگاریبەخشی نەتەوەی کورد ناوی لێبرا. پەسەندکردنی ئاڵای کوردستان باسی لێکرا، ئەگەرچی لەپێش بەستنی کۆنگرەی ١٠دا و لە دووتۆی بڕیارنامەیەک لەنێو کومیتەی ناوەندیی بە پەسەند گەیشتبوو. * '''کۆنگرەی یازدەھەم:''' لە ٣١ی ئۆکتۆبر تا ٥ی نوامبری ٢٠٠٦(خەزەڵوەری ١٣٨٥ لە زەڕگوێزەڵە). لەم کۆنگرەیە مادەی یەکەمی(پێناسەی نەزەری کۆمەڵە گۆڕانکاری بەسەر ھات) ئەساسنامە گۆڕدرا. ھەروەھا کەمینەی کومیتەی ناوەندیی ئەو کاتە، کەوتنە کیشە و بڕیار درا پێکھاتەی ک.ناوەندیی تاکوو کۆنگرەی ١٢ کە وادەی ١ ساڵی بۆ دانرابوو وەک خۆی بمێنێتەوە. * '''کۆنگرەی دوازدەھەم:''' لە ١٧ی ئاگۆستی ٢٠٠٧(٢٦ی گەلاوێژی ١٣٨٦) لە زەڕگوێزەڵە. کۆمەڵێک گۆڕانکاری و چاکسازی لە ئەساسنامەدا کرا/ ناوی فارسی و ئینگلیزی کۆمەڵە گۆڕدرا. کۆنگرەی جیابوونەوەی کەمینەی ک.ناوەندیی(کۆمەڵەی زەحمەتکێشان) بوو. * '''کۆنگرەی سێزدەھەم:''' لە ١٦ی ئۆکتۆبری ٢٠١٠ کوتایی ھات(٢٤ی ڕەزبەری ١٣٨٩) لە زەڕگوێزەڵە. سەنەدی پێناسەو ئامانجەکانی کۆمەڵە پەسەندکرا(شناسە و اھداف) کە تائێستاش بناغەی سیاسی و فیکری کۆمەڵەیە. * '''کۆنگرەی چواردەھەم:''' لە مانگی ٧ی ٢٠١٣(پووشپەڕی ١٣٩٢) لە بەرزاییەکانی قەراخ-سلێمانی. کۆنگرە لەژێر ناوی پتەویی و یەکڕیزی بەڕێوەچوو. باسی ڕۆژھەڵات تەوەری بە گەرمی ھاتە ئاراوە. بڕیارنامە لەسەر ھەڵبژاردنی سەرۆک کۆماری ڕۆحانی و پرۆسەی ڕێکەوتنی ناوەکی ئێران/ ھەڵوێستی کۆمەڵە لەسەر ھەڵبژاردنەکانی ئێران. چاکسازى لە ساختارى حیزبی و لە شێوازى ھەڵبژاردن و کار کردنى رێبەریى کۆمەڵە، یاسامەندتر کردنى کارکردە حیزبییەکان، پەرە پێدان بە میکانیزمەکانى دیالۆگى ناوخۆیى و فراوانتر کردنەوەى ئاڵقەى بەشدارى لە دارشتنى سیاسەتەکان، وردتر و روونتر کردنەوەى ئەرک و بەرپرسایەتى ئۆرگانەکانى ناوەندى، دانانى دامەزراوە بۆ لێپرسینەوە و چاودێرى و قابیلى لێپرسینەوە کردنى ھەمووان، بردنەسەرى ئاستى پتەوى و یەکریزى و کوێر کردنەوەى ئەگەرى ھەر تەکان و شەکانێکى نەخوازراو لە کۆمەڵەدا، سەردەمیانەتر کردن و نزیکتر کردنەوەى شێوازى کارى حیزبیمان لە حیزبە پێشکەوتووەکانى جیھان، بەکورتى ئەمانە تەوەرەکانى گۆڕانکارى لە پێڕەوى ناوخۆى کۆمەڵە دابوون. :ھەوڵدان بۆ یەکگرتنەوە لەگەلڕ ھاوڕێیانى پێشوومان و خستنەگەرى دەستپێشخەرییەکى نوآ، وێڕاى تەئیدى سیاسەتى تا ئێستاى کۆمیتەى ناوەندیى کۆمەڵە لەو بووارەدا، یەکێک لە تەوەرەکانى دیکەى کۆنگرە بوو. * '''کۆنگرەی پازدەھەم:''' لە مانگی ٥ی ٢٠١٧ (گوڵانی ١٣٩٦) لە زەڕگوێزەڵە. کۆنگرە لەژێر ناوی بەرەو یەکگرتوویی کوردستانی ڕۆژھەڵات بەڕێوەچوو. پەسەندکردنی پێویستیی پێکھێنانی پلاتفۆرمی ھاوبەشی کوردستانی ڕۆژھەڵات لەسەر: تلویزیۆنی ھاوبەش و پڕۆفێشناڵ، لێژنەی ھەماھەنگی ھێزی پیشمەرگە، گرتنی کۆنگرەی ڕۆژھەڵات لە دەرەوەی وڵات وەک پارلیمانی ڕۆژھەڵات لە تاراوگە، [[دیپلۆماسی]] جیھانیی ھاوبەش و یەکگرتوو، ھەیئەتی ھاوبەش و ھاوئاھەنگ لەئەگەری وتووێژ لەگەڵ کۆماری ئیسلامی، لێژنەی ھاوبەشی ھەماھەنگی ئەمنییەتی == ڕوداوەکانی مێژووی حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران لە لقدانەوە ھەتا ئێستاکە == * ١٣٧٩ لقدانەوەی عەبدوڵڵای موھتەدی و [[عومەر ئیلخانیزادە]] لە [[کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران]] و دامەزراندنی حیزبێکی تازە لەژێر ناوی پێشووەکەی کۆمەڵە، واتە ''کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران'' * ١٣٨٦ لقدانەوەی عومەر ئیلخانیزادە لە ''کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران'' و دامەزراندنی حیزبێکی تازە لەژێر ناوی [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان]] * ١٣٩١ واژۆ کردنی ڕێکەوتننامەی ستراتێژی نێوان حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران و حیزبی دێمۆکراتی کوردستانی ئێران لە ساڵی ٢٠١٢ * ١٣٩٢ گۆڕاندنی ناوی حیزبەکە بە ''حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران'' لە کۆنگرەی چواردەھەم. * ١٣٩٦ پێکھاتنی ناوەندی ھاوکاری حیزبەکانی کوردستانی ئێران لە ساڵی ٢٠١٧ دا == ھاوکاری لە گەڵ بزووتنەوە سەراسەرییەکانی ئێران == * [https://iran-tc.com/en/home/ بەڕێوەبەری شوڕای گوزار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210518182536/http://iran-tc.com/en/home/ |date=١٨ی ئایاری ٢٠٢١ }} * [https://www.facebook.com/iraniandemocrats/ شورای دێموکڕاسیخوازان] * [https://iran-federal.net/ کۆنگرەی نەتەوەکانی ئێران] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200406225903/https://iran-federal.net/ |date= ٦ی نیسانی ٢٠٢٠ }} * [https://www.radiofarda.com/a/iran-opposition-groups-unity-for-freedom-equality/29786994.html شورای ھەمبەستگی بۆ ئازادی و بەرابەری لە ئێران] == ئەمەش ببینە == * [[ڕۆژھەڵات تیڤی]] == لق لێبوونەوەکانی کۆمەڵە == {{لق لێبوونەوەکانی کۆمەڵە}} == بەستەری دەرەکی == * [http://komala.org/ ماڵپەڕی فەرمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201231215456/http://www.komala.org/ |date=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ }} * [https://web.archive.org/web/20100721103400/http://www.komala-germany.com/kurdi.htm ڕێکخراوی ئاڵمان] * [https://web.archive.org/web/20100822001609/http://jinany.komala.org/ ژنانی کۆمەڵە] *[http://www.asoyroj.com/ ڕۆژنامەی ئاسۆی ڕۆژھەڵات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100516030458/http://www.asoyroj.com/ |date=١٦ی ئایاری ٢٠١٠ }} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران}} {{ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان}} {{حیزبەکانی ئۆپۆزیسیۆنی ئێران}} {{حیزبە سۆسیالیست و چەپەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|کوردستان|ئێران|زانستی سیاسەت}} {{کۆڵکە}} {{پۆلی کۆمنز|Komala (Mohtadi faction)}} [[پۆل:ڕێکخراوەکان لەلایەن ژاپۆنەوە بە تیرۆریست پۆلێن کراون]] [[پۆل:پارتە سۆسیال دیمۆکراتەکانی کوردستان]] [[پۆل:پارتە سۆسیال دیمۆکراتەکانی ئێران]] [[پۆل:پارتە سیاسییەکان لە ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:پارتە سۆسیال دیمۆکراتەکانی عێراق]] 9sx1hsgc6zpfr498k6gad3howhf51qc 0 6977 1588601 1580262 2026-06-03T12:51:01Z Hivja 64112 1588601 wikitext text/x-wiki {{ڕۆژژمێر}} {{ڕۆژ}} == ڕووداوەکان == * [[١٩٨٦]] - [[ئۆلف پاڵمەر]] سەرۆک وەزیرانی [[سوید]] تیرۆر کرا * [[١٩٩١]] - هێرشی [[گەردەلولی بیایان]] لە لایەن هاوپەیمانەکانەوە بۆ سەر ئێراق سەرکەوتووانە کۆتایی پێ هات == لە دایکبوونەکان == == مردنەکان == * [[٢٠٢٥]]: کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Sanya Burgess |نووسەر٢=Molly Blackall |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |ناونیشان=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The i Paper |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!-- not stated --> |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |ناونیشان=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |ئیش=Times Kuwait |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |ناونیشان=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Yahoo News |زمان=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=NDTV News Desk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |ناونیشان=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |وێبگە=Middle East Eye |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> == بۆنەکان == == بەستەری دەرەکی == {{commons|February 28}} ---- == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر|کات}} [[پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ]] [[پۆل:شوبات]] i12cpf81dg6jomv4hfzhzgrk3tg1eyl 1588609 1588601 2026-06-03T12:57:13Z Hivja 64112 1588609 wikitext text/x-wiki {{ڕۆژژمێر}} {{ڕۆژ}} == ڕووداوەکان == * [[١٩٨٦]] - [[ئۆلف پاڵمەر]] سەرۆک وەزیرانی [[سوید]] تیرۆر کرا * [[١٩٩١]] - هێرشی [[گەردەلولی بیایان]] لە لایەن هاوپەیمانەکانەوە بۆ سەر ئێراق سەرکەوتووانە کۆتایی پێ هات == لە دایکبوونەکان == == مردنەکان == * [[٢٠٢٥]]: کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Sanya Burgess |نووسەر٢=Molly Blackall |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |ناونیشان=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The i Paper |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!-- not stated --> |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |ناونیشان=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |ئیش=Times Kuwait |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |ناونیشان=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Yahoo News |زمان=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=NDTV News Desk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |ناونیشان=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |وێبگە=Middle East Eye |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> == بۆنەکان == == بەستەری دەرەکی == {{commons|February 28}} ---- == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر|کات}} [[پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ]] [[پۆل:شوبات]] 73ijvp0e9jvhppvzkdv6173xrvdvvas 1588610 1588609 2026-06-03T12:59:09Z Hivja 64112 1588610 wikitext text/x-wiki {{ڕۆژژمێر}} {{ڕۆژ}} == ڕووداوەکان == * [[١٩٨٦]]: تیرۆرکردنی [[ئۆلف پاڵمەر]] سەرۆک وەزیرانی [[سوێد]] * [[١٩٩١]]: کۆتاییھاتنی سەرکەوتووانەی ھێرشی [[گەردەلولی بیایان]] لەلایەن ھاوپەیمانەکانەوە بۆ سەر [[عێراقی بەعس|عێراق]] * [[٢٠٢٦]]: دەستپێبوونی [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]] == لە دایکبوونەکان == == مردنەکان == * [[٢٠٢٥]]: کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Sanya Burgess |نووسەر٢=Molly Blackall |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |ناونیشان=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The i Paper |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!-- not stated --> |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |ناونیشان=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |ئیش=Times Kuwait |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |ناونیشان=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Yahoo News |زمان=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=NDTV News Desk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |ناونیشان=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |وێبگە=Middle East Eye |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> == بۆنەکان == == بەستەری دەرەکی == {{commons|February 28}} ---- == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر|کات}} [[پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ]] [[پۆل:شوبات]] f22p47u7oyzhfuzf0fdp5jtbo0d9yi5 1588613 1588610 2026-06-03T13:01:48Z Hivja 64112 1588613 wikitext text/x-wiki {{ڕۆژژمێر}} {{ڕۆژ}} == ڕووداوەکان == * [[١٩٨٦]]: تیرۆرکردنی [[ئۆلف پاڵمەر]] سەرۆک وەزیرانی [[سوێد]] * [[١٩٩١]]: کۆتاییھاتنی سەرکەوتووانەی ھێرشی [[گەردەلولی بیایان]] لەلایەن ھاوپەیمانەکانەوە بۆ سەر [[عێراقی بەعس|عێراق]] * [[٢٠٢٦]]: دەستپێبوونی [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]] == لە دایکبوونەکان == == مردنەکان == * [[٢٠٢٦]]: کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Sanya Burgess |نووسەر٢=Molly Blackall |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |ناونیشان=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The i Paper |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!-- not stated --> |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |ناونیشان=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |ئیش=Times Kuwait |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |ناونیشان=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Yahoo News |زمان=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=NDTV News Desk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |ناونیشان=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |وێبگە=Middle East Eye |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> == بۆنەکان == == بەستەری دەرەکی == {{commons|February 28}} ---- == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر|کات}} [[پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ]] [[پۆل:شوبات]] esi4lzs80ackn0ypj33idygw4mvxc01 0 7016 1588605 1571180 2026-06-03T12:54:56Z Hivja 64112 1588605 wikitext text/x-wiki {{ڕۆژژمێر}} {{ڕۆژ}} == ڕووداوەکان == * [[٢٠٢٥]]: دەستپێبوونی [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]] == لە دایکبوونەکان == کریس ئیڤان ([[ئەکتەر]]) ئاشڵی ئۆڵسن(ئەکتەر) == مردنەکان == * [[٢٠٢٥]]: کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[فەرەیدوون عەباسی]]، زانای ئەتۆمی، سیاسەتوان و سەرۆکی زانکۆ، [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|نوێنەری پەرلەمان]] (٢٠٢٢–٢٠٢٤)، سەرۆکی [[ڕێکخراوەی وزەی ئەتۆمیی ئێران]] (٢٠١١–٢٠١٣) و سەرۆکی [[زانکۆی ئیمام حوسێن]] (٢٠٠١–٢٠١١)<ref>[https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/تسنیم-شهادت-فریدون-عباسی-و-طهرانچی تسنیم: شهادت فریدون عباسی و طهرانچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613153614/https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/%D8%AA%D8%B3%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%8C |date=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ }} {{in lang|fa}}</ref> ** [[محەممەد باقری]]، ئەفسەری سەربازی، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (لە ٢٠١٦وە)<ref>[https://www.bartarinha.ir/بخش-اخبار-روز-20/1520640-سرلشکر-باقری-به-شهادت-رسید فارس: سرلشکر باقری به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]]، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠٠٩وە)<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-irgc-air-force-chief-top-echelon-killed-in-israeli-strike/ IDF confirms IRGC air force chief, top echelon killed in Israeli strike]</ref> ** [[غوڵامعەلی ڕەشید]]، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[بارەگای ناوەندیی خاتەم ئەلئەنبیا]] (لە ٢٠١٦وە) و جێگری سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (١٩٩٩–٢٠١٦)<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2077403/فوری-یک-مقام-ارشد-سپاه-در-حمله-اسرائیل-به-شهادت-رسید فوری/ یک مقام ارشد سپاه در حمله اسرائیل به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[حوسێن سەلامی]]، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٩وە)<ref>[https://www.ettelaat.com/news/98605/سردار-سلامی-فرمانده-کل-سپاه-به-شهادت-رسید فرمانده کل سپاه به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[مەھدی ڕەبانی]]، ئەفسەری سەربازی و جێگری ئۆپەراسیۆنەکانی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (لە ٢٠١٦ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Isfahan Governor expresses condolences to family of Martyr General Rabbani |ناونیشان=https://farsnews.ir/esfahansabz/1749835445819837161 |agency=Fars News Agency |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> ** [[محەممەدمەھدی تێھرانچی]]، [[فیزیکی تیۆریک|فیزیکزانی تیۆریک]]<ref>[https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 ترور دانشمندان هسته‌ای ایران توسط رژیم اسرائیل/ تصویر دکتر طهرانچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613160520/https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 |date=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ }} {{in lang|fa}}</ref> == بۆنەکان == == بەستەری دەرەکی == {{commons|June 13}} ---- == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر|کات}} [[پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ]] [[پۆل:حوزەیران]] 48oe8pb99yvp612f4s36ut9u37q0qc3 1588620 1588605 2026-06-03T13:10:30Z Hivja 64112 1588620 wikitext text/x-wiki {{ڕۆژژمێر}} {{ڕۆژ}} == ڕووداوەکان == * [[٢٠٢٥]]: دەستپێبوونی [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]] == لە دایکبوونەکان == کریس ئیڤان ([[ئەکتەر]]) ئاشڵی ئۆڵسن(ئەکتەر) == مردنەکان == * [[٢٠٢٥]]: کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[فەرەیدوون عەباسی]]، زانای ئەتۆمی، سیاسەتوان و سەرۆکی زانکۆ، [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|نوێنەری پەرلەمان]] (٢٠٢٢–٢٠٢٤)، سەرۆکی [[ڕێکخراوەی وزەی ئەتۆمیی ئێران]] (٢٠١١–٢٠١٣) و سەرۆکی [[زانکۆی ئیمام حوسێن]] (٢٠٠١–٢٠١١)<ref>[https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/تسنیم-شهادت-فریدون-عباسی-و-طهرانچی تسنیم: شهادت فریدون عباسی و طهرانچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613153614/https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/%D8%AA%D8%B3%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%8C |date=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ }} {{in lang|fa}}</ref> ** [[محەممەد باقری]]، ئەفسەری سەربازی و سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (لە ٢٠١٦وە)<ref>[https://www.bartarinha.ir/بخش-اخبار-روز-20/1520640-سرلشکر-باقری-به-شهادت-رسید فارس: سرلشکر باقری به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]]، ئەفسەری سەربازی و فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠٠٩وە)<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-irgc-air-force-chief-top-echelon-killed-in-israeli-strike/ IDF confirms IRGC air force chief, top echelon killed in Israeli strike]</ref> ** [[غوڵامعەلی ڕەشید]]، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[بارەگای ناوەندیی خاتەم ئەلئەنبیا]] (لە ٢٠١٦وە) و جێگری سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (١٩٩٩–٢٠١٦)<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2077403/فوری-یک-مقام-ارشد-سپاه-در-حمله-اسرائیل-به-شهادت-رسید فوری/ یک مقام ارشد سپاه در حمله اسرائیل به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[حوسێن سەلامی]]، ئەفسەری سەربازی و فەرماندەی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٩وە)<ref>[https://www.ettelaat.com/news/98605/سردار-سلامی-فرمانده-کل-سپاه-به-شهادت-رسید فرمانده کل سپاه به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[مەھدی ڕەبانی]]، ئەفسەری سەربازی و جێگری ئۆپەراسیۆنەکانی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (لە ٢٠١٦ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Isfahan Governor expresses condolences to family of Martyr General Rabbani |ناونیشان=https://farsnews.ir/esfahansabz/1749835445819837161 |agency=Fars News Agency |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> ** [[محەممەدمەھدی تێھرانچی]]، [[فیزیکی تیۆریک|فیزیکزانی تیۆریک]]<ref>[https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 ترور دانشمندان هسته‌ای ایران توسط رژیم اسرائیل/ تصویر دکتر طهرانچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613160520/https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 |date=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ }} {{in lang|fa}}</ref> == بۆنەکان == == بەستەری دەرەکی == {{commons|June 13}} ---- == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر|کات}} [[پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ]] [[پۆل:حوزەیران]] f59yffb0zci4h28tdsie1m3ht1g9wa9 0 10381 1588676 1561370 2026-06-04T06:20:24Z Ziv 45722 ([[c:GR|GR]]) [[File:Eugène Ferdinand Victor Delacroix 012.jpg]] → [[File:Eugène Delacroix - Prise de Constantinople par les croisés (12 avril 1204).jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · Name of the painting and not just a generic number 1588676 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:SiegeofAntioch.jpeg|وێنۆک|گەمارۆدانی ئەنتاکییە لە نێوان شەڕەکانی خاچھەڵگری ھەوەڵ، لەلایەن ژان کۆلۆمب]] '''ھەڵمەتی خاچھەڵگرتن''' یان '''شەڕی خاچھەڵگران'''، بە شێوەیەکی گشتی بەو ھەڵمەت و شەڕانە ئەوترێت کە ئەورووپییەکان پێی ھەستان لە کۆتایییەکانی سەدەی ١١ تا سێیەکی کۆتایی سەدەی ١٣ (١٠٩٦–١٢٩١)، بەو ناوە ناسراوە لەبەرئەوەی ئەوانەی بەشداربوون تێیدا لەژێر ناوی ئایینی [[مەسیحییەت]] و دروشمی خاچدا کۆبوونەوە لە پێناوی بەرگریکردن لێی و لەسەر سنگ و شانی جلەکانیان ھێمای خاچیان بە قوماشی سوور دەدووری. ئامانجی سەرەکیان دەستگرتن بوو بەسەر خاکەکانی ڕۆژھەڵات کە لەو کاتانەدا ڕۆژھەڵات سەرچاوەی سەروەتەکان بوو. ھۆکاری یەکەم لە ڕووخانی [[بیزەنتییەکان]] ئەو وێرانبوونە بوو کە لە ئەنجامی ھەڵمەتەکانی یەکەمی خاچھەڵگران کەوتەوە کە لە قوستەنتینییەی پایتەختی ئەو کاتەی بیزەنتییەکانەوە دەردەچوون. شەڕی خاچھەڵگری زنجیرەیەک ململانێی سەربازی ئایینی بوو کە زۆربەی ئەورووپییە مەسیحییەکان لەژێر ھەڕەشەی ناوخۆو دەرەوەدا چوونە ناوییەوە لە دژی [[موسڵمان|موسڵمانان]]. لە بنەڕەتدا ئامانجی شەری خاچھەڵگری داگیرکردنی [[قودس]] و زەوییە پیرۆزەکانی موسڵمانان بوو، و سەرەتای دەرچوونی ھەڵمەتەکان لە وەڵامی بانگەوازێکی ئیمپڕاتۆری بیزەنتی بوو بۆ یارمەتیدانی لە دژی فراوانبوونی موسڵمانە [[دەوڵەتی سەلجوقی|سەلجوقییەکان]] لە [[ئەنادۆڵ]]. ھەروەھا زارەوەی شەڕی خاچھەڵگری بەکاردێت بۆ وەسفی ھەندێک لەشەڕەکانی چەرخە نوێکان و ئەوانەی دواتر. == ناونان == [[پەڕگە:Croisés.jpg|وێنۆک|200px|خاچھەڵگرەکان]] خاچھەڵگرەکان لە دەقە عەربییەکاندا بە فەڕەنجییەکان ناوبراوون، و ھەڵمەتە خاچھەڵگرییەکان بە بە شەڕی فەڕەنج، بەڵام لە ڕۆژاوادا خاچھەڵگرەکان چەند ناوی جیاواویان ھەیە وەک باوەڕدارەکانی قەدیس بوتڕس (fideles Sancti Petri)یان سەربازەکانی مەسیح (milites Christ)، و ئەو پاڵنەرە ئایینییەی کە لە خاچھەڵگرەکاندا ھەبوو خۆیان بە حەجاج ناو دەبرد و ناوی (حەجاجە چەکدارەکانیان) بۆ بەکار ھاتووە لەبەر ئەوەی حەجاج خۆیان چەک ھەڵناگرن، و خاچھەڵگرەکان پەیمانیان دابوو یان سوێندیان خواردبوو، کە بگەنە [[قودس]]. لە سەردەمەکانی ناوەڕاستدا ئەم شەڕانە لای ئەورووپییەکان بە ڕۆیشتن و سەردان (peregrinatio) و ڕێگا بۆ زەوییە پیرۆزەکان (iter in terram sanctam) ئاماژەیان بۆکراوە، و زارەوەی ھەڵمەتی خاچھەڵگری یان ھێرشی خاچھەڵگری دەرکەوت لە لێکۆڵینەوەی مێژووناسی بیلات لویسی نۆزدەیەم، لویس ممبور ١٦٧٥. == ڕێڕەوی مێژوویی == === بارودۆخ لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵات === بوونی ئیسلامی لە زەوییە پیرۆزەکان دەستی پێکرد لەگەڵ سەرەتای فەتحی ئیسلامی بۆ [[فەلەستین]] لە سەدەی حەڤدەدا و لە سەردەمی [[عومەری کوڕی خەتاب]]، وھیچ ھاتنە ناوەوەیەک نەبوو لەمبارەیەوە و دەوڵەتەکانی ڕۆژاوا گرنگییەکی کەمتریان ھەبوو بۆ لەدەستدانی قودس، لە سەدەکانی دواتردا لە ڕێگەی غەزووەکانی تری موسڵمانان و سەرکەوتنیان فشارێکی زیادی کردە سەر ئیمپڕاتۆری بیزەنتی ئەرسەدۆکسی ڕۆژھەڵاتی. لە ھۆکارەکانی تر کە ڕؤڵی ھەبوو لەم گۆڕانکارییەدا لە ھەڵوێستی ڕۆژاوا بەرامبەر ڕۆژھەڵات ساڵی ١٠٠٩ ڕوویدا، کاتێک خەلیفەی [[دەوڵەتی فاتیمی|فاتیمی]] حاکم بیئەمرلا فەرمانی کرد بە تیکدانی کەنیسەی قیامە لە فەلەستین،<ref name="sepul">Biddle, Martin; Seligman, Jon; Tamar, Winter; Avni, Gideon (2000). [http://books.google.com/books?id=h5vpAAAAMAAJ&q=inauthor:%22Martin+Biddle%22&dq=inauthor:%22Martin+Biddle%22&hl=en&ei=DmxFTY78I8_qOa_3hOsB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7&ved=0CEgQ6AEwBg ''The Church of the Holy Sepulchre''], distributed by St. Martin's Press. ISBN 0-8478-2282-6.</ref> ھاوکات لەگەڵ ئەو ئازارانەی بەسەر مەسیحییە ڕۆژھەڵاتییەکانی [[میسر]]دا ھات،<ref>[http://www.coptichistory.org/new_page_1330.htm اضطھاد الحاکم للأقباط] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160219224930/http://www.coptichistory.org/new_page_1330.htm |date=١٩ی شوباتی ٢٠١٦}}، تاریخ الأقباط، 30 تشرین أول 2010.</ref> ھەروەھا [[عێراق]] و وڵاتی [[شام]] لە سەردەمی خەلیفەی [[دەوڵەتی عەبباسی|عەبباسی]] نۆیەم متوەکیل عەلاڵا کە لەگەڵ مەسیحی و یەھودییەکاندا ئازاری ھەموو ئەوانەی دەدا کە لەگەڵیا نەبوونایە لەسەر مەزھەبی [[شافعی]]،<ref>[http://books.google.com/books?id=bFN2ismyhEYC&pg=PA167&lpg=PA167&dq=Al-Mutawakkil+christians&source=bl&ots=ZvFLVj7miu&sig=_z3L6VE1Rxd6gtmpuN-KU4GFlUQ&hl=en&ei=zmlFTfPIGYuVOtzhuYMC&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9&ved=0CDYQ6AEwCA#v=onepage&q=Al-Mutawakkil%20Ahl%20al-dhimma&f=false The Jews of Arab lands: a history and source book By], Norman A. Stillman</ref> لەگەڵ ئەوەی ئایینی [[ئیسلام]] فەرمان ناکات بە تێکدانی کەنیسەکان، لە ساڵی ١٠٣٩ ڕێگە درا بە ئیمپڕاتۆری بیزەتنی تا بنیاتی کەنیسەی قیامە بنێتەوە و ڕێگە بە حەجی مەسیحییەکان درایەوە بۆ زەوییە پیرۆزەکان لە پێش و دوای بنیاتنانەوەی کەنیسەکەدا. [[پەڕگە:Papa alessandro II.jpg|وێنۆک|200px|پاپا ئەسکەندەری دووەم]] === بارودۆخی دەوڵەتەکانی ئەورووپای ڕۆژاوا === بنەڕەتی ھەڵمەتە خاچھەڵگرییەکان خۆی حەشاردابوو لەو بەروپێشچوونانەی لە [[ئەورووپای ڕۆژاوا]]دا ڕوویدا لە کاتێکی پێشتر لە سەردەمەکانی ناوەڕاستدا، ھاوکات لەگەڵ تێکچوونی بارودۆخی ئیمپراتۆری بیزەنتی لە ئەنجامی ھێرشی تورکە موسڵمانەکاندا. داڕمانی ئیمپڕاتۆری کارۆلانجی لە کۆتایییەکانی سەدەی نۆیەمدا، لەگەڵ جێگیربوونێکی ڕێژەیی سنوورە ئەورووپییەکان دوای سەرکەوتنی فایکنگ و سلافە و مەجەڕ، چینێکی چەکدار دروستبوون کە لە جێگەکانی تردا یەکتریان دەکوشت و تیرۆری خەڵکی ناوچەکانیان دەکرد، کەنیسە ھەوڵی دا ئەو توندوتیژییە کەم بکاتەوە بە بزووتنەوەی ئاشتی و ئاگربەست لەگەڵ خوادا کە تا ڕادەیەک سەرکەوتوو بوون، بەڵام چینە جەنگاوەرەکان ھەموو کات ھەوڵی فرسەتێکیان بوو بۆ دەرخستنی تواناکایان، بێجگە لە [[ئیسپانیا]] و [[پورتوگال]] کە سەربازەکانی ئەوێ لە ڕووی ئیسلامدا دەوەستان، پاپا ئەسکەندەری دووەم دوعای بۆ مەسیحییەکانی [[نیمچەدوورگەی ئیبیریا|ئیبیریا]] کرد لە جەنگەکانیان لە دژی موسڵمانان. ھەروەھا ھەڵمەتە خاچھەڵگرییەکان سەرەتا بێجگە لە بەرەنگاری [[ئیسلام]] لە دژی نەیارەکانی پاپا ئەجەنگان، خاچەرستەکان لە باکووری [[فەرەنسا|فەرەنساوە]] بەرەو باشووری ڕۆیشتن تا ھەڕاتقە ئەلبیجینسییەکان بکوژن، لە سەرەتای سەەی ١١ بەرگری دروست بوو لە دژی کەنیسەی پاپای [[ڕۆما]] و دەستگرتنی بەسەر کاروباری ژیاندا، ناکۆکی توند بەردەوام بوو و لە ساڵی ١٢٠٠دا پاپای ڕۆما کۆنترۆڵی ئەلبیجینسییەکانی بینی بەسەر باشووری فەرەنسادا، لەبەرئەوە شەری خاچھەڵگریان ڕاگەیان بەسەریاندا لە ساڵی ١٢٠٩ فەرمانڕەواکانی باکووری فەرەنسا ھەڵمەتیان بردە سەر ئەلبیجنسییەکانی باشوور و ناوچەکانیان دابەشکردن. سەرەتای شەڕی خاچھەڵگری لەو ماوەیەدا دێت کە ئەورووپا سەرکەوت بە گشتی دوای ئەوەی فایکینگ و سلاف و مەجەڕ بوون بە مەسیحی، لەبەرئەوە چینە جەنگاوەرە ئەورووپییەکان بە بێ دوژمن مانەوە، لەبەر ئەوە ترس و تۆقانیان بڵاو دەکردەوە لە نیو خەڵکدا دەستیان کرد بە تاڵانکردن و ڕێگە گرتن و کوشتن لە نێو خۆیاندا، و لەسەر کەنیسە پێویست بوو کە ھەوڵی کەمکردنەوەی ئەو توند وتیژیانە بدات تا دەست بگرن بەسەر ئاژاوە گشتییەکەدا، لەو کاتانە بوار ڕەخسا بۆ ئەورووپییەکان تا گرنگی بدەن بە بابەتی زەوییە پیرۆزەکان کە موسڵمانان چەند سەدەیەک بوو فەتحیان کردبوو، و کەنیسە ڕۆلێکی بەرچاوی ھەبوو لەو شەڕانەی لە [[ئیسپانیا]] دا ڕوویاندا کاتێک پاپا ئەسکەندەری دووەم ساڵی ١٠٦٣ ئەوانەی پیرۆز دەکرد کە دەڕۆیشتن بۆ [[ئەندەلوس]]، ئەمەش ڕۆڵێکی دیاری ھەبوو لە دروستبوونی بیرۆکەی شەڕی پیرۆز. == پاڵنەرەکان == === پاڵنەری بنەڕەتی === لە دوای سەرکەوتنی [[دەوڵەتی سەلجوقی|سەلجوقییەکان]] بەسەر بیزەنتییەکاندا، بیزەنتییەکان داوای یارمەتیان لە مەسیحییەکانی [[فەرەنسا]] کرد لەسەر ئەو بنەمایەی ھاوئایینن، و پاڵنەرە ئابوری و کۆمەڵایەتییەکان ھۆکاری سەرکی بوون لە بەرگریکردن لە ڕۆمە بیزەنتییەکان. === پاڵنەری ئایینی === بانگەوازی پاپاکان بوو بۆ شەڕی خاچھەڵگری کە پاپا ئۆربانی دووەم دەستی پێکرد لە تشرینی دووەمی ١٠٩٥ دوای ئەوەی پیاوە ئایینییەکانی کۆکردەوە لە شاری کلیر مۆنت فرانی فەرەنسی، و زۆربەی ئەو ھەڵمەتانە پاکانەی بۆ دەکرا بە جێبەجێکردنی (ویستی پەروەردگار) لە ڕێگەی حەجکردن بۆ زەوییە پیرۆزەکان بۆ پاکبوونەوە لە گوناە، و ئەو بانگەوازانە باسی لە ئازاردانی حوکمی ئیسلامی دەکرد بۆ مەسیحییەکانی زەوییە پیرۆزەکان و دوای ئازادکردنیانی دەکرد، بە تایبەت دوای تێکدانی کەنیسەی قیامە لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ١٠٠٩بە فەرمانی خەلیفەی [[دەوڵەتی فاتیمی|فاتیمی]] حاکم یبئەمرلا، و ئەم پاڵنەرە ئایینییانە گەڕانە دواوە بە تێپەڕبوونی کات تا گەیشتنە ئاستی تێکدانی شاری قوستەنتینییەی مەسیحی ڕۆژھەڵاتی لە ھەڵمەتی خاچھەڵگری یەکەم و چوارەمدا لەسەر دەستی خاچھەڵگرەکان خۆیان. === پاڵنەری کۆمەڵایەتی === بەپێی یاسای پەیڕەوکراوی میرات لە ئەورووپادا، کوڕە گەورەکە ھەموو موڵکە جێگیرەکانی باوکی و بەندەکانی وەردەگرێت، و موڵکە ناجێگیرەکان دابەش دەکرێن لە نێو مناڵەکانی تریدا، بەھۆی ئەمەوە چینێک دروست بوو لە زەنگین و پێشەواکان کە ھیچ موڵکێکیان نەبوو، و نازناوی (بێ زەوی) و (تیاچوو)یان لێنرا لەبەر ئەوەی موڵکی زەوی و زاریان نەبوو، زۆربەی ئەمانە لە ھەڵمەتە خاچھەڵگرییەکاندا فرسەتی بەدەستھێنانی زەوییان دەبینی لە ڕۆژھەڵاتدا، و ھەندێکی تر فرسەتی فراوانکردنی موڵکەکانیان دەبینی بە خستنەسەری موڵکی تازە، ھەروەھا ھەژارەکان بە فرسەتێکی نوێیان دەزانی بۆ ژیانێکی باشتر و ھۆکارێک بۆ دەرچوونیان لەو ژیانی بەندایەتییە کە تێیدا دەژیان لە سایەی ڕژێمی دەربەگایەتی ئەوکاتە لە ئەورووپادا، ھەروەھا ویستی شارە کەنارییە ئەورووپییەکان بۆ بەدەستھێنانی دەسکەوتی بازرگانی نوێ لە گواستنەوەی جەنگاوەرەکاندا و ھەروەھا ویستی ھەندێک ئەسپسوارەکانی [[ئەورووپا]] لە ڕزگاربوونیان لە ڕژێمی دەربەگایەتی گەندەڵ لە ڕێگەی ژیان لە ڕۆژھەڵاتدا. === پەیوەندی لەگەڵ ئیسلام === پەیوەندییەەکانی دەرەوەی [[ئەورووپا]] لەگەڵ ھەڵکشانی ئیسلامیدا دڵنیایی نە دەبەخشی، [[موسڵمان|موسڵمانان]] کە لەگەڵ بیزەنتییەکان ئەجەنگان لە سەدەی حەوتی زایینییەوە گەیشتنە شاخی بیرینی لە باکووری [[ئیسپانیا]] و باشووری [[فەرەنسا]] دوای ئەوەی دەستیان گرت بەسەر [[باکووری ئەفریقا]]دا، ئەو وڵاتە ئەورووپیانەی کە ھاوسنووربوون لەگەڵ [[خەلافەتی ئەمەوی لە ئەندەلوس|دەوڵەتی ئەندەلوسی ئیسلامی]] لە [[نیمچەدوورگەی ئیبیریا]] و دوورگەی سەقڵییە ھەستیان بە ھەڕەشەی کۆنتڕۆڵی ئیسلامی دەکرد لە سەریان، ئەمەش پاڵینا بە ئەورووپییەکانەوە وەک بەرگریکردنێک لە ناوچەکانیان. === تەنگەژەی نێوان ڕۆما و قوستەنتینییە === پاپای [[ڕۆما]] پاڵپشتێکی گەورەی جەماوەری خۆی بینی لە دەستگرتن بەسەر زەوییە پیرۆزەکاندا، ھەروەھا بۆ دەستگرتن بەسەر کەنیسەی ڕۆژھەڵاتی لە [[قوستەنتینە|قوستەنتینییە]] کە ڕێگەیەک بوو بۆ یەکخستنەوەی کەنیسەکان لەژێر دەستیدا، و ھۆکارە ئابووری و ڕکەبەرییەکان ڕۆڵێکی بەرچاویان گێڕا لە ھەڵمەتی خاچھەڵگری چوارەمدا کە بووە بەھۆی کەمبوونەوەی بەردەوامیی بەرگری خاچھەڵگرەکان لە ئیمپڕاتۆری بیزەنتی تا دواتر ڕوخێنرا لەسەر دەستی [[سوڵتان محەممەد فاتیح]]. == ھەڵمەتە سەرەکییەکان == جیاکردنەوەی ڕووداوەکانی ماوەی شەڕەکانی خاچھەڵگری قورسە، بەڵام مێژوونوسان دابەشیان کردووە بۆ ئەم ھەڵمەتانەی خوارەوە؛ [[پەڕگە:Prise de Jérusalem par les Croisés, le 15 juillet 1099 Emil Signol, Musée du Château Versailles.JPG|وێنۆک|200px|خاچھەڵگرەکان دەچنە قودسەوە لە ١٥ی تەممووزی ١٠٩٩{{ھن}}1. کەنیسەی قیامە{{ھن}}2. مزگەوتی قوبە سەخڕە{{ھن}}3. دیوارەکان]] === ھەڵمەتی ھەژارەکان یان ھەڵمەتی جەماوەر === [[پەڕگە:PeoplesCrusadeMassacre.jpg|180px|ڕاست|وێنۆک|تێکشکانی ھەڵمەتی خاچھەڵگری جەماوەر]] ھەڵمەتێک بوو کە ھەژار و بەندەکان و جەماوەرێکی کەمی سوارەکان پێی ھەستان، بە بەڵێنی ڕزگاربوون و بەدەستھێنانی دەستکەوت ھۆکارێکی ڕازیکەربوو بۆ جێھێشتنی ژیانە ناخۆشەکەیان و ئازادکردنی [[قودس]]، و ئەم ھەڵمەتە بوتڕس ناسک سەرکردایەتی کرد تا گەیشتە قوستەنتینییەی پایتەختی ئیمپڕاتۆری بیزەنتی، کۆمەڵی خەڵکەکە دەڕۆیشتن بێ وەستان و بێ ئەوەی چاوەڕوانی فەرمانی سەرکردایەتی بکەن، لە پاش خۆیان وێرانبوون و تاڵاکردنیان بە جێ ھێشت لە مەجەر ([[مەجارستان|ھەنگاریا]]) و [[سربیا]] و [[یۆنان]] و ئاسیای بچووکدا، ھەتا ھێزەکانی [[دەوڵەتی سەلجوقی|سەلجوقییە موسڵمانەکان]] دەستیان بەسەرا گرتن لە ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٠٩٦ز، و ژمارەی خاچھەڵگرەکان ٢٥ ھەزار پیاو بوو. === ھەڵمەتی یەکەم === {{سەرەکی|یەکەمین شەڕی خاچپەرستی}} لە ئابی ١٠٩٦ لە لۆرینەوە تابوورەکان جووڵان بە سەرکردایەتی جودفری دی بوبونی چوارەم، و شوێنکەوتووەکانی چوونە پاڵی لەژێر کاریگەری بانگەوازەکەی ھەڵمەتی ھەژارەکانی لێ دەرچوو، و ئەم دەستانە ڕۆیشتن لە ڕێگەی راین-[[دانووب]] کە پێشتر دەستەی جووتیارە ھەژارەکان لێوەی ڕۆیشتبوون، ھەتا گەیشتنە قوستەنتینییە لە کۆتایی ساڵی ١٠٩٦ز. و ھەلمەتی یەکەم بوو بەھۆی داگیرکردنی [[قودس]] لە ساڵی ١٠٩٩ و دامەزراندنی [[شانشینی قودس]]ی لاتینی لەگەڵ چەند ناوچەیەکی تری دەسەڵاتداری خاچھەڵگری وەک ڕەھا و ئەنتاکییە و تەڕابلس لە [[شام]]. و ئەو ناکۆکیانەی لە نیو فەرمانڕەوا موسڵمانە ناوخۆیییەکاندا ھەبوو ڕۆڵێکی دیاری ھەبوو لەو شکستەی تووشیان بوو، وەک ناکۆکییەکانی نێو [[دەوڵەتی فاتیمی|فاتیمییەکان]] لە [[قاھیرە]] و سەلجوقییە تورکییەکانی [[ئەنادۆڵ]] لەو کاتەدا، و ھەوڵەکانی دەرکردنی خاچھەڵگرەکان شکستی خوارد وەک ھەوڵی وەزیر ئەفزەڵی فاتیمی کە گەیشتە عەسقەلان بەڵام دواتر گەڕایەوە لە بەردەم دەستەی پیاوە ڕێگرەکانی خاچھەڵگرەکان کە دەسەڵاتیان گرت بەسەر ھەندێک ناوچەی [[شام]] و [[فەلەستین]]دا دواتر. === ھەڵمەتی دووەم === [[پەڕگە:RaymondOfPoitiersWelcomingLouisVIIinAntioch.JPG|وێنۆک|200px|پێشوازی ڕیمۆندی دووەم بۆ پاشای فەڕەنسا]] {{سەرەکی|دووەمین شەڕی خاچپەرستی}} ھەڵمەتی دووەم ساڵی ١١٤٧ دەستی پێکرد و ساڵی ١١٩٢ کۆتایی پێھات و ماوەیەکی ھێمنی بە دوادا ھات، بێرنارد دی کلیرفۆ بانگەوازی بۆ کرد، و لویسی حەوتەمی پاشای [[فەرەنسا]] و کونرادی سێیەمی ئیمپڕاتۆری [[ئەڵمانیا]] سەرکردایەتیان کرد، و ئەمە یەکەم ھەڵمەت بوو کە پاشاکان بەشداریان تێدا کرد، ھێزە ئەڵمانییەکان گورزێکی بەھێزیان لێدرا لەلایەن سوڵتانی قۆنییەی [[دەوڵەتی سەلجوقی|سەلجوقی]]، بە ھەمان شێوە فەڕەنسییەکان تێکشکێنران، سەلجوقییەکان خاچھەڵگرەکانیان ھیلاک کرد بە ھێرشە یەک لە دوی یەکەکانیان، و لە ٢٤ی تەممووزی ١١٤٧دا لویسی حەوتەم و کونرادی سێیەم لەگەڵ گەورەکانی قودس کۆبوونەوە، و ڕۆیشتن بۆ گەمارۆدانی [[دیمەشق]] لەبەرئەوەی گرتنی مژدەدەربوو بە دەستکەوتێکی زۆر. گەمارۆکە پێنج ڕۆژ بەردەوام بوو لە ٢٣–٢٧ تەممووز بەڵام شکستی ھێنا، و لە ساڵی ١٠٩٧ ھێزە خاچھەڵگرەکان لە قوستەنتینییە کۆبوونەوەدوای خۆ ئامادەکردن لە بۆسفۆرەوە ڕۆیشتن بۆ [[شام]] و لە داستانێکدا بە سەلجوقییەکان گەیشتن کە سەلجوق شکان و خاچھەڵگرەکان دەستیانگرت بەسەر ئەنتاکییەدا لە باکووری شام، و یەکەم میرنشینی خۆیان تیا دامەزراند پاشان دەستیانگرت بەسەر ڕەھادا لە ھەرێمی دوورگەی باکووری و دووەم میرنشینی خۆیان دامەزراند و ڕۆیشتن بەرەو قودس و سوپای فاتیمییەکان نەیتوانی گەمارۆکەیان بشکێنێت کە مانگێکی تەواو بەردەوام بوو، و ڕۆیشتنە ناوییەوە لە ١٥ی تەممووزی ١٠٩٩دا؛ و کوشتارگەیەکیان تیا بەرپاکرد و دەستیانگرت بەسەر ژن و مناڵ و پیاودا، یەک ھەفتە قودسیان وێران دەکرد و خەڵکیان دەکوشت ھەتا لە مەیدانی ئەقسادا حەفتا ھەزار موسڵمانیان کوشت، و ئەوترێت کە ڕێمۆندی سەرکردەی خاچھەڵگری مەعەرە نوعمانی گرتووە و سەد ھەزاری تیا کوشتووە و ئاگری تیا کردووەتەوە، پاشان دەوڵەتە گەورەکەیان دامەزراند کە ناسراوە بە شانشینی قودس. [[پەڕگە:Battle of Cresson.jpg|وێنۆک|ڕاست|200px|شەڕی حەتین، لە نێوان موسڵمانان و خاچھەڵگران]] و لەم ھەڵەمەتەدا، ھەندێک لە شارە گرنگەکانی شام وەک [[دیمەشق]] و [[حەلەب]] بە دەستی موسڵمانان مانەوە، دەستگیرا بەسەر قودسدا و خاچھەڵگرەکان وایان ھەست دەکرد کە ئەرکە ئایینییەکان بە جێ ھێناوە بە گێرانەوەی [[قودس|بەیتولموقەدیس]]، و خاچھەڵگرەکان ئەم ھەڕێمەیان کرد بە چوار میرنشینەوە؛ میرنشینی ڕەھا ٤٩٢ک/١٠٩٨ز، و بەرزایییەکانی ڕووباری دیجلە و فوراتی دەگرتەوە و سنووری باشووری ڕۆژاوای نزیکبوو لە حەلەبەوە و پایتەختەکەی ڕەھا بوو و لە ھەندێک نەخشەدا بە ناوی ئیدریسا ھاتووە، بەڵام دووەمیان میرنشینی ئەنتاکییە بوو دەکەوتە ھەرێمی باکوورەوە لە باشووری ڕۆژاوای میرنشینی ڕەھا، پاشان میرنشینی تەڕابلس دەھات کە دەکەوێتە ھێڵێکی تەسکەوە لەسەر کەنار و بچووکترینیان بوو، بەڵام چوارەمیان شانشینی قودس بوو، و سنوورەکانی ڕۆژھەڵاتی دەگەیشتە [[بەیروت]]ی ئێستا، پاشان بە دوای ڕووباری ئوردندا دەڕۆیشت کە ھەندێک فراوان دەبوو، و بەرەو باشوور دەڕۆیشت تا کەنداوی عەقەبە، و پایتەختەکەی قودس بوو، بۆ ھەریەکێک لەم میرنشینانە میرێک یان فەرمانڕەوایەک ھەبوو، دەستیان گرت بەسەر قودسدا و سەرکەوتنەکەیان تەواوکرد و ھەموو [[ئەورووپا]] لە دڵخۆشیدا بوون، بەڵام ناکۆکییەکان گەڕایەوە نێوانیان بە توندتر. === شەڕی حەتین === لە ٤ی تەممووزی ١١٨٧ شەڕی حەتینی مێژوویی کەوتەوە، کە تێیدا سوڵتان [[سەلاحەددینی ئەیووبی]] سوڵتانی شام و [[میسر]] قودسی ئازادکرد لە ٢ی تشرینی یەکەمی ١١٨٧ و گەڕاندییەوە بۆ موسڵمانان و سەرکەوتنێکی گەورەی لەم شەڕەدا بەسەر خاچھەڵگرەکاندا ھێنا و لە قودس کردنییە دەرەوە، ئەمەش بوو بەھۆی ئەوەی پاپا گریکۆری ھەشتەم بانگەوازی ھەڵمتێکی خاچھەڵگری نوێ بکات. === ھەڵمەتی سێیەم === {{سەرەکی|سێیەمین شەڕی خاچپەرستی}} پاپا گریگۆریوسی ھەشتەم بانگەوازی بۆ کرد دوای ئەوەی [[سەلاحەددینی ئەیووبی]] قودسی ئازادکرد و گەڕانییەوە بۆ موسڵمانان لە ساڵی ١١٨٧ز، پاشای [[فەرەنسا]] فیلیپ ئاب و پاشای [[ئینگلتەرا]] ڕیچارد شێردڵ و پاشای [[ئەڵمانیا]] فریدریک بارباروسا سەرکردایەتی ئەم ھەڵمەتەیان دەکرد، بەڵام بەرباروسا خنکا لە ساڵی ١١٩٠ لە ڕووباری لامس و ڕیزەکانی ھێزەکەی پەڕتەوازە بوون، و ئینگلیز و فەرەنسییەکان ئامادەنەبوون بۆ ھەڵمەتەکە تا ساڵی ١١٩٠، و لە ڕێگەی ھەوڵی ڕیچاردی یەکەم بۆ فراوانکردنی دەسەڵأتی خۆی لەسەقڵییە پەیوەندییەکانیان تێکچوو لەگەڵ پاشای فەرەنسا و ھاوپەیمانییەکەی نێوانیان لاواز بوو. خاچھەڵگرەکان گەمارۆی عەککایان دا کە خۆی بەدەستەوەدا لە ١٢ی حوزەیرانی ١١٩١، فیلیپ گەڕایەوە فەرەنسا و کوشتارگەیەکیان بەرپاکرد لە عەککا بە فەرمان و لەژێر سەرکردییەتی ڕیچاردا، پاشان ھەوڵەکانی تەواوکرد بۆ داگیرکردنی شارەکانی تر بەڵام ھەموو ھەوڵەکانی شکستی ھێنا و لە ساڵی ١١٩٢ ڕێکەوتنی بەست لەگەڵ سوڵتان سەڵاحەددین و خاچھەڵگرەکان پارێزگاریان کرد بە ھێڵێکی کەناری لە سووڕەوە تا [[یافا]]، و سەڵاحەددین ڕێگەی دا بە حەجاج و بازرگانەکان بۆ سەردانی شاری قودس و شوێنە پیرۆزەکان. === ھەڵمەتی چوارەم === [[پەڕگە:Eugène Delacroix - Prise de Constantinople par les croisés (12 avril 1204).jpg|وێنۆک|ڕاست|220px|خاچھەڵگرەکان دەچنە قوستەنتینییەوە]] {{سەرەکی|چوارەمین شەڕی خاچپەرستی}} پاپا ئینۆقنیتۆسی سێیەم بانگەوازی بۆ کرد لە ساڵی ١٢٠٢، و پلانی سەرەتایی خاچھەڵگرەکان ئەوەبوو کە ھێزەکانیان بنێرن بۆ میسر، بۆ گورزوەشاندن لە ھێزی ئیسلامی گەورە لە ناوچەکەدا، پاشان لەوێوە ھێرش بەرنە سەر [[قودس]]، بەڵام بووندقییەکان کە ئەرکی ئاڕاستەکردن و دابینکردنی ھۆکارەکانی گواستنەوە و [[خۆراک]]ی ھەڵمەتەەیان لە ئەستۆگرتبوو لە بەرامبەر ٨٥ ھەزار مارکی ئاڵتوونی، کاریان کردە گۆڕینی ڕێڕەوی ھەڵمەتەکە و ناردیان بەرەو قوستەنتینییە، لەبەرئەوەی خاچھەڵگرەکان ئەو بڕە پارەیان دابین نەکردبوو کە لەسەری ڕێکەوتبوون، و ھەڵمەتەکە بوو بەھۆی تێکدان و وێرانکردنی شاری قوستەنتینییەی پایتەختی ئیمپڕاتۆری بیزەنتی و ناوەندی ڕۆشنبیری ئیغریقی دێرین، و ئەم ھەڵمەتە بوو بەھۆی ھەڵوەشاندنەوەی ھەڵمەتە خاچھەڵگرییەکان کە لەوەدوا پێویستیان بە ھۆکار و پاکانەیەکی بەھێز بوو لەکاتێکدا پێشتر ئیشەکە بە دەست کەنیسە بوو. === ھەڵمەتە مناڵانەکان === لە ساڵی ١٢١٢ ڕوویدا و وەک ھەڵمەتی ھەژار و بەندەکانی سەرەتا وابوو لە ساڵی ١٠٩٦، مێژوونوسان جیاوازن لەسەری لەبەر کەمی ئەو نوسراوانەی لەسەری ھەیە. ھەندێک لە مێژوونوسان ئەم دوو ھەڵمەتە وەک کۆبوونەوەیەکی ھەژار و بەندەکان ئەبیننی کە شکستیان خوارد، و ناونایان بە مناڵانە لەبەرئەوە نییە مناڵبوون بەڵکو وەک دەربڕینێکی وێنەیی بۆ کۆبوونەوەکەیان، بەڵام ھەندێک لە مێژوونوسان ئاماژە بەوە دەکەن کە کۆمەڵێک مناڵ بەشدارییان تێدا کردووە. چەندینیان لێ مرد بەھۆی برسییەتی و بارودۆخی سەختەوە، و پەڕتەوازە بوون و کەوتنە دەستی جەردە دەریایییەکانەوە وەک بەندە فرۆشرانەوە، و بەشداربووەکان لەم دوو ھەڵمەتەدا نەیانتوانی بگەنە زەوییە پیرۆزەکان. === ھەڵمەتی پێنجەم === [[پەڕگە:CouncilofClermont.jpg|وێنۆک|200px|وێنەیەک دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ١٥، پاپا ئۆربانی دووەم بۆ کۆمەڵی کۆبوونەوەکە ئەدوێت لە کلیرمۆنت]] {{سەرەکی|پێنجەمین شەڕی خاچپەرستی}} پاپا ئینۆشنتیۆسی سێیەم ھەوڵی دەستپێکردنی ھەڵمەتێکی خاچھەڵگری نوێی دایەوە لە ساڵی ١٢١٣، دەستی پێکرد بە ئامۆژگاری ئایینی ھەتا بەستنی کۆمەڵەی لاتینی چوارەم ساڵی ١٢١٥ و زنجیرەیەک کاروباری لە خۆ دەگرت کە پەیوەست بوون بە ڕێکخستنی ھەڵمەتە خاچھەڵگرییەکان. ھێزەکانی [[مەجارستان|مەجەر]] و باشووری [[ئەڵمانیا]] بە سەرکردایەتی ئنداردشی دووەم جووڵان لەگەڵ ھێزە نەمساوییەکاندا و گەیشتنە عەککا لێرەدا وەستان تا ھێزە ئەڵمانی و ھۆڵەندییەکان پێیان گەیشتن، و ڕوویانکردە شاری دومیات لە باکووری ڕۆژھەڵاتی دەلتای [[میسر]] لەسەر نیل، و دەستیان بە سەرداگرت لە ساڵی ١٢١٩، و لەژێر سووربوونی پاپا ئۆنوریۆسی سێیەم و بیلاجیوسی نوێنەردا ھێرشەکەیان تەواو کرد بەرەو مەنسووڕە و لەو کاتەدا زریانی نییل دەستی پێکرد و [[میسرییەکان]] بەربەستەکەیانکردەوە لەسەر ڕووبارەکە، و موسڵمانان ڕێگەی گەڕانەوەیان لە خاچھەڵگرەکان گرت و گەمارۆیان دان و سەدانیان لێ نوقم بوو بە ئاوی زریانەکە و ڕێکەوتن ڕوویدا لە ٣٠ی ئابی ١٢٢١ بۆ ماوەی ٨ ساڵ، و پێویست بوو لەسەر خاچھەڵگرەکان کە دومیات بە جێ بھێڵن، و جێبەجێیان کرد لە سەرەتای ئەیلوولی ھەمان ساڵدا وبەمەش ھەڵمەتی خاچھەڵگری پێنجەم شکستێکی خێرای ھێنا. === ھەڵمەتی شەشەم === {{سەرەکی|شەشەمین شەڕی خاچپەرستی}} ئیمپڕاتۆر فریدریکی دووەم ھوھننشتاوفنی ئەڵمانی سەرکردایەتی کرد کە دەیویست مەبەستەکانی جێبەجێ بکات لە ھاوینی ١٢٢٨، وئەم ھەڵمەتە پیرۆزکردنی پاپای بەدەست نەھێنا، لەبەرئەوە ئیمپڕاتۆر دواکەوت لە جێبەجێکردنی پەیمانەکەی بە ھەڵگرتنی خاچ، فریدریک وتوێژی کرد لەگەڵ سوڵتان کامل کە لە شوباتی ١٢٢٩ ڕیکەوتنیان بەست بۆ ماوەی ١٠ ساڵ سوڵتان دابەزی لە قودس بێجگە لە ناوچە پیرۆزەکەی و بەیت لەحم و [[ناسرە]] و بەشێک لە بازنەی سەیدا و تۆرۆن، و ئەمە یەکەم ھەڵمەت بوو کە دەرنەچوو بە پیرۆزکردنی پاپا. [[پەڕگە:El_Greco_-_Saint_Louis_roi_de_France_et_un_page_02.jpg|وێنۆک|ڕاست|180px|لویسی نۆیەم، سەرکردایەتی ھەڵمەتی خاچھەڵگری حەوتەمی کرد]] === ھەلمەتی حەوتەم === {{سەرەکی|حەوتەمین شەڕی خاچپەرستی}} ئەو تێکشکاندنەی بەسەر دەستەی خاچھەڵگرەکاندا ھات ساڵی ١٢٤٤ و لەدەستدانی تەواوەتیان بۆ قودس بوو بەھۆی ڕێکخستنی ھەڵمەتی خاچھەڵگری حەوتەم، لویسی نۆیەم پاشای فەڕەنسا سەرکردایەتی کرد و ڕۆیشت بەرەو میسر و ھەڵمەتەکە بەردەوام بوو لە ساڵی ١٢٤٨ تا ١٢٥٤، و دەستیان گرت بەسەر دومیات پاشان مەنسوورە، بەڵام موسڵمانان بە سەرکردایەتی پاشای گەورە تۆران شا، سەرکەوتن لە تێکشکاندنی ھێزەکانیان و پاشماوەکانیان گەمارۆدان لە مەنسوورە تا خۆیان دا بەدستەوە، و لویس بە دیل گیرا تا فیدییەکەی تەواوکرا ساڵی ١٢٥٠ گەڕایەوە بۆ عەککا و چوار ساڵ تیای مایەوە پێش ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ فەرەنسا بە دەستی بەتاڵ. === ھەڵمەتی ھەشتەم === {{سەرەکی|ھەشتەمین شەڕی خاچپەرستی}} لویسی نۆیەم دەری کرد لە ساڵی ١٢٧٠ دوای سێ ساڵ دواکەوتن، و ژمارەیەکی کەم لە بارۆن و سوارە فەرەنسییەکان پێی ھەستان و مێژوونوسی ژیاننامەی لویسی نۆیەم کە بۆ ھەڵمەتی پێشتر لەگەڵیا بوو ئەمجارە نەچوو، و پاشا ناچاربوو حەماسی پێشەواکان بە پارە بکرێت بۆ ئەم ھەڵمەتە، و ھەرسێ کوڕەکەی و ھەندێک لە شوێنکەوتووانی پاشا لەگەڵیدا پەیمانی خاچھەڵگریان دا و ڕێکەوتن لەسەر ئەوەی ھەڵمەتەکە لە توونسەوە دەست پێبکات. [[پەڕگە:Carl Friedrich Lessing - The Return of the Crusader, 1835.jpg|وێنۆک|200px|وێنەیەکی ڕۆمانسی (دوایین خاچھەڵگر)، زیادبوونی سەرکەوتنەکانی موسڵمانان و تێکشکانەکانی مەسیحییەکان و تێکچوونی ئەورووپا بووە ھۆی تەواوبوونی شەڕی خاچھەڵگری]] وتوێژ دەستی پێکرد لەگەڵ میری [[توونس]] و کاتێک خاچھەڵگرەکان دابەزین لە توونس وتوێژەکە گەیشتە ڕێگەیەکی داخراو، دوای ئەوەی شارلی یەکەم برا بچووکی لویس و پاشای شانشینی نابۆلی پێیان گەیشتن دەستیان گرت بەسەر قەڵای قەرتاجی دیریندا، بەڵام درم بڵاوبوویەوە لەنێو ڕێزی سوارەکاندا و بەھۆی ئەمەوە پاشا مرد لەگەڵ ھەموو ئەندامانی خێزاەکەی بێجگە لە فیلیپی کوڕە گەورەی کە چاکبوویەوە، لە ڕۆژی مردنی پاشادا ٢٥ی ئابی ١٢٧٠ شارلی برای گەیشت و ھێزەکانی بە ھاوکاری ھێزەکانی لویس چەند شەڕێکی سەرکەوتوویان ئەنجامدا لە دژی میری توونس، و لە یەکی تشرینی دووەمی ١٢٧٠ ڕێکەوتنیان بەست و ١٧ ڕۆژ دوای ڕێکەوتنەکە خاچھەڵگرەکان تونسیان بەجێ ھێشت و ڕۆیشتن. === ھەڵمەتی نۆیەم === {{سەرەکی|نۆیەمین شەڕی خاچپەرستی}} چەند ھەڵمەتێکی خاچھەڵگری تر ڕوویاندا بێجگە لە سەرەکییەکان لەوانە؛ * ھەڵمەت بۆ سەر ھەراقتە ئەلبیجییەکان لە باشووری فەرەنسا ١٢٠٩ و ١٢٢٩. * ھەڵمەتی خاچھەڵگری بۆ سەر ئەسکەندەرییە لە نیوان ساڵانی ١٣٦٥ و ١٣٦٩ بە سەرکردایەتی بوتڕسی یەکەم پاشای [[قوبرس]]. * ھەڵمەتی نیقیا، ساڵی ١٣٩٦. * لە سەدەی چواردەدا زیاتر لە ٥٠ ھەڵمەت دژی بڕوسییە ھادینیشییەکان و شاری لیتارۆ کرا کە فەرمانڕەواکانی ئەڵمانیا ڕێکیان خستن. * لە سەدەی پازدەدا ٤ ھەڵمەتی خاچھەڵگری دژ بە ھوسییە چیکییەکان ڕێکخرا. * لە ١٤٤٣ تا ١٤٤٤ دوایین ھەڵمەتی خاچھەڵگری دژی [[دەوڵەتی عوسمانی|ئیمپڕاتۆری عوسمانی]] ڕێکخرا. == کاریگەری ھەڵمەتە خاچھەڵگرییەکان == ھەڵمەتە خاچھەڵگرییەکان کاریگەرییەکی گەورەیان ھەبوو لەسەر ئەورووپا لە سەردەمەکانی ناوەڕاستدا، لە کاتێکا زۆربەی قاڕەکە یەک بوون لەژێر ئاڵای پاپادا، بەڵام بە ھاتنی سەدەی چواردەی زایینی، بنەما دێرینەکەی [[مەسیحییەت]] نەما و بیرۆقراتی ناوەندی پێش کەوت کە لە پاشدا ئەم دەوڵەتە نەتەوەییانەی ئێستایان لێ پێک ھات وەک [[فەرەنسا]] و [[ئینگلتەرا]] و [[ئەڵمانیا]] و ئەوانی تر. [[پەڕگە:Richard I of England - Palace of Westminster - 24042004.jpg|وێنۆک|170px|پەیکەری ڕیچارد شێردڵ لە لەندەن، ئینگلتەرا]] ئەورووپیکان کاریگەربوون بە شارستانی عەربی و ئیسلامی لە ماوەی شەڕەکانی خاچھەڵگری، بەڵام ژمارەیەک لە مێژوونوسان وا دەیبنن کە کاریگەری گەورە و گواستنەوەی زانیارییە پزیشکی و بیناسازی و زانستەکانی تر لە ناوچەکانی ئاڵوگۆڕی ڕۆشنبیری و بازرگانی ڕوویدا کە لە حاڵەتی ئاشتیدا بوون لەگەڵ میرنشینە ئیسلامییەکان وەک دەوڵەتی نورمانی لە باشووری [[ئیتالیا]] و ناوچەکانی تری وەک [[ئەندەلوس]] و شارە بازرگانییەکانی وەک بووندقییە و جنوە و ئەسکەندەرییە، قەڵا ئەورووپییەکان پێشکەوتن بۆ بینای بەردین بەرز وەک قەڵاکانی ڕۆژھەڵات لە جێگەی قەڵا دارینە سادەکانی خۆیان، ھەروەھا ھەڵمەتە خاچھەڵگرییەکان ڕۆڵیان گێڕا لە دامەزراندنی شارەکانی ئیتالیا ھەر لە سەرەتاوە سوودمەند بوون لە پەیوەندییە بازرگانی و ئاڵوگۆڕە ڕۆشنبیرییەکەی لە نێوان مەمالیکە خاچھەڵگرەکان و شارە ئیسلامییەکاندا ھەبوون. ھەروەھا ھەڵمەتە خاچھەڵگرییەکان ئاسەوارێکی خوێناوی ھەبوو، لەگەڵ ڕشتنی خوێن لە شەڕکاندا لە ڕۆژھەڵات، کەمایەتییە بێباوەڕەکان ئەیان ناڵاند بە دەستییەوە، ھەڕاقتە ئەلبیجییەکان لە باشووری فەرەنسا و یەھوودییەکان لە ئەڵمانیا و ھەنگاریا ڕووبەڕووی کوشتارگە بوونەوە لەژێر ناوی (بێ باوەڕ) و (بکوژانی مەسیح)، ئەمەش بوو بەھۆی جیابوونەوەی ڕەگەزی لە نێو نەتەوەکانی ئەورووپادا و یەھودییان جیاکردەوە لە ئەورووپادا لە دەرئەنجامەکانی. ئەمەش بوو بەھۆی سەرھەڵدانی بیرۆکە نازی و فاشییەکان لە سەرەتاکانی دروستبوونی دەوڵەتە نەتەوەیییەکان لە ئەورووپادا. == شەڕی خاچھەڵگری لە بیرەوەری مرۆڤایەتیدا == موسڵمانان ھەڵمەتە خاچھەڵگرییەکان وا دەبینن کە شەڕی بەڕبەڕی بوون و خاچھەڵگرە مەسیحییەکان ناشرینترین کوشتارگەی خوێناوییەکان بە ناوی مەسحییەتەوە بەرپاکرد و ژن و مناڵ و پیریان کوشت و دەستیان کردبە خراپەکاری و وێرانکردن، و خوا لەسەر دەستی بەندە موسڵمانەکانی تێکی شکاندن، ھەروەھا موسڵمانان کەسایییەتی [[سەلاحەددینی ئەیووبی]] و [[زاھیر پێبەرس]] وەک پاڵەوانی ئازادکەر دەبینن، لە ھەمان کاتدا ئەورووپییەکان کەسایەتییە بەشداربووەکانی شەڕی خاچھەڵگری بە پیرۆز دادەنێن، لویس نۆیەم بە پیرۆز و نموونەی باوەڕداری تەواو دادەنرێت لە فەرەنسا، و ڕیچارد شێردڵ بە پاشای نموونەی خاچھەڵگری دادەنرێت لە ئینگلتەرا و فریدریک بەرباروساش بە ھەمان شێوەیە لە ڕۆشنبیری ئاڵمانیدا. ھەروەھا لە ژمارەیەک لە سەرچاوە ڕۆژاوایییەکاندا تێڕوانینێکی ئیجابی ھەیە بۆ ئەو ھەڵمەتانە، بەو بڕاوییەی بۆ بڵاوکردنەوەی چاکە بوو و ھەندێک جار بە گشتی زاراوەکە لە چوارچێوەی ئایینیدا بەکاردێت، و ئەم زاراوەیە بەکارھات لەلایەن سەرۆکی ئەمریکییەوە جۆرج بۆش بۆ وەسفکردن ئەو شەڕەی بە شەڕ لەسەر تیرۆر ناوبراوە لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٠١ لە دەربڕینێکدا کە جێگەی گفتوگۆ و لێدوان بوو "This crusade, this war on terrorism is going to take a while." " واتە؛ ئەم ھەڵمەتی خاچھەڵگرییە، ئەم شەڕ لەسەر ئیرھابە کاتی دەوێت.<ref>[//en.wikiquote.org/wiki/Transwiki:Terrorism_(disambiguation)/Evil_Doers لێدوانەکانی بۆش لە ویکی کۆگای ووتەکان]</ref> == بابەتە پەیوەندیدارەکان == * [[سەلاحەددینی ئەیووبی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * خاچھەڵگرەکان لە ڕۆژھەڵات - میخائیل زابورۆف - ناوەندی پێشکەوتن / موسکو ١٩٨٦ * شەڕەکانی خاچ پەرستەی وەک ئەوەی [[عەرەب]] بینیویانە، ئەمین مەعلوف * [https://web.archive.org/web/20110909230252/http://www.alarabimag.com/arabi/Data/1991/12/1/Art_11358.XML وتاڕیک بە وێنەوە لە گۆڤاری عەرەبی لەسەر شەڕەکانی خاچھەڵگری] * [https://web.archive.org/web/20110812014636/http://a.amaaz.free.fr/portail/downloads/Issue-149.pdf کتێبی ماھیة الحروب الصلیبیة - دانانی: قاسم عبدە قاسم] * [http://www.almujtamaa-mag.com/Detail.asp?InSectionID=127&InNewsItemID=201722 بە شایەتی مێژوونوس و نووسەرەکانیان مێژووی کەنیسە لێوانلێوە لە شەڕانگێزی و خوێنڕشتن]{{بەستەری مردوو|url=http://www.almujtamaa-mag.com/Detail.asp?InSectionID=127&InNewsItemID=201722 |date=ئەیلوولی ٢٠١٩}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}، گۆڤاری موجتەمەع، ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٦ {{پۆلی کۆمنز|Crusades}} {{تووڵی دەروازە|ئایین|ئیسلام|مێژوو|شەڕ|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} [[پۆل:مێژووی ئیسلام]] [[پۆل:ناکۆکییەکانی پەیوەست بە کاسۆلیکیزمەوە]] [[پۆل:شەڕەکانی خاچپەرستان]] [[پۆل:مەسیحیەت و ئیسلام]] 6fxkhi9r6ung6s3oscdqy2g72urx7jx 0 10544 1588615 1588197 2026-06-03T13:02:40Z MFTG 21816 /* مێژوو */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1588615 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەزای کۆیە | ناوی_فەرمی = ''{{lang-ar| قضاء کویسنجق }}<br>{{lang-en| Koy Sinjaq District }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[قەزا]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = نەخشەی قەزای کۆیە.png | photo2a = قەزای کۆیە.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 300px }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی قەزای کۆیە{{ھن}}وێنەی خوارەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی قەزای کۆیە و قەزای تەقتەق | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=8 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەزای کۆیە''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 36.08314| 44.63329 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩١٨]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = تارق حەیدەری | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٤٩٤٫٣ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٢٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٣٨١ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٢٧١ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٩٠،٤١٣ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = کۆیی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) و [[زمانی سوریانی|سوریانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) و [[مەسیحی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} [[پەڕگە:Koye.JPG|thumb|وێنەی شاری کۆیە]] '''قەزای کۆیە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: قضاء کویسنجق، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Koya District) یەکێکە لە قەزاکانی [[پارێزگای ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی [[شارۆچکە]]ی [[کۆیە]]یە. لە دوو نەتەوەی [[کورد]] و [[ئاشوورییەکان|کلدان]] پێکھاتووە. قەزایەی کۆیە خاوەن پێگەیەکی جیۆگرافی گرنگە لەسەر ئاستی [[عیراق]] و [[کوردستان]]دا. بە دوو چیای خنجیلانە دەورەدراوە. ئەوانیش چیای «[[باواجی]]» کە بەرزیەکەی ١٢٦٠م و چیای «[[ھەیبەت سوڵتان]]» کە بەرزیەکەی ١٠٩٢م لە ڕووی [[ئاستی دەریا]]وە دەبێت. دەگوترێت کە مێژووی دروستبوونی شاری کۆیە، دەگەڕێتەوە بۆ گوندی [[ئاسکی کۆیە]] و پێی گوتراوە ئەسکی کۆ (بە [[تورکی]] بە واتای کۆنەگوند دێت)، بەڵام دواتر خەڵکەکە ڕوویان لە [[حەمامۆک]] کردووە کە خاوەنی سەرچاوەی ئاوی زۆرە و بەو ناوچەیش گوتراوە کاولە کۆ. دواتریش لە شوێنی ئێستای کۆیە جێگیربوون ودەوڵەتی عوسمانی لێ پاش نەمانی میرنشینی [[میرنشینی بابان|بابان]] و [[میرنشینی سۆران|سۆران]] ئیدارەیەکی فەرمی لێ دامەزراندووە و ناوی ناوە (کۆی سنجاق) [[سنجاق]]یش یەکەیەکی ئیداری بوو لە [[دەوڵەتی عوسمانی]]. کۆیە زیاتر لە ٨٠ شوێنەواری ھەیە لەوانە: خرابە، کلێسە، قەڵای شیلە، ئەسکی کۆیە، گوبتەپە، سکتای قەیسەری، باواجی، سماقۆڵی میرسەید، چنارۆک و حەمامۆک. بۆیەکەمین جاریش بە فەرمی لە ساڵی ١٨٨٥ قوتابخانە لەو شارەدا دامەزراوە. لەساڵی ١٩١٨ کۆیە کراوە بە [[قەزا]]. لەساڵی ١٩٨٨ لەژێر وەک کاردانەوەیەک دژی بزاڤی بڵاوی [[پێشمەرگە]]، [[حکوومەتی عێراق]] کۆیەی لە قەزا بچوککردووەتەوە و کردی بە [[ناحیە]]، بەڵام دوای ساڵی ١٩٩١ جارێکی تر [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] کۆیەی کردەوە بە قەزا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == ناوی قەزای کۆیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە، کە شاری [[کۆیە]]یە، خەڵکی [[کوردستان]] و شارەکە پێی دەڵێن [[کۆیە]]، بەڵام ھەر لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|سەردەمی عوسمانییەوە]] لە یەکە کارگێڕییەکاندا و لە حکومەتی عێراقیشدا بە (کویسنجق) ناوی ھاتووە. ئەم بۆچوونانەی خوارەوە سەبارەت بە ناوی کۆیە ھاتووە: * سەبارەت بە بنەچەی ناوی کۆیە لێکدانەوە و دەرەنجامی زۆر ھەیە. پرۆفیسۆر تاھر ئەحمەد حەوێزی چەندین بۆچوونی سەبارەت بە وەرگرتنی ئەو ناوە خستوەتەڕوو، گرنگترینیان بریتین لە: ** ناو لە سەردەمی فەتحەکانی ئیسلامیدا (کۆھسار) بووە، واتە (ناوچەی شاخاوی). ** دەوترێت ناوەکە لە بنەڕەتدا کۆسار(کوثار) بووە، بەڵام دوای فەتحە ئیسلامییەکان بووە بە (کۆیسەنجاک)، وەک چۆن موسڵمانان و عوسمانییەکان (ئالا تەلە واتە سەنجاک)یان بەرزکردۆتەوە، واتە ئاڵای بەرزی پێغەمبەر، لەسەر ئەو قەڵا کۆنەی کە بە قەڵای (قۆچ پاشا) بە ناوبانگ بووە. ** دەوترێت کۆی سەنجاک ناوی (کۆی سان) و (کۆی سان لەگەڵ کۆسرەت) بووە، کە شاخێکە لە دەڤەری [[ناحیەی خەلەکان|خەلەکان]] و [[ناحیەی خدران|خدران]]، برا بوون. (سان) کورتکراوەی ناوی (سوڵتان)ە، بەو پێیەی تا ئێستا نازناوی (سان) لە ناوچەی ([[ھەورامان]])دا باوە کە دەدرێت بە سەرۆک ھۆزەکان. مانای گشتی شاخی تایبەت سوڵتانە. ** ھەندێک خێڵ ھەبوون بە ناوی (مامەکویە) و (کۆی) کە لە (جەبەل سەماق) لەلای ڕۆژاوای [[حەلەب]] نیشتەجێ بوون و لە دوای ساڵی (٥٥٠)کۆچی، کۆچیان کردووە بۆ ناوچەی [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]] لە سەردەمی حاکمەکەیدا (ھەزار ئەسپ). پاشان، پرۆفیسۆر حەویزی دەپرسێت: ئایا ناکرێت پەیوەندییەک ھەبێت لەنێوان ئەو دوو ناوەی باسکراوە و (کۆی) و (ئاکۆ) کە دەکەونە [[قەزای ڕانیە|دەڤەری ڕانیە]]؟ ** پرۆفیسۆر حەویزی بۆچوونی مێژوونووسی گەورەی کورد، خوالێخۆشبوو [[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]] ھێنایەوە، کە لە دوای حوکمڕانی (مەئمون بەگ) کە یەکێک بوو لە شازادەکانی [[میرنشینی ئەردەڵان]]، مامی (سەرخات بەگ)، ناوچەکانی ڕێکخستەوە وەک (لۆی، مەسیلە، مەھرەدان، تانورا، کولوس و نەشکاس) تا خوسلە دەگرێتەوە. خوالێخۆشبوو ئەمین زەکی دەڵێت کە (لۆی) بریتییە لە (نوێ)، و ئەمە ناوچەی ئێستای کۆیسانجاکە. بۆیە دوور نییە کە (لۆی) (کۆی)بێت. ** سەنجاق وشەیەکی تورکییە بە واتای ([[ئاڵا]])دێت، وەک لە کتێبی چوار سەدەی مێژووی مۆدێرندا ئاماژەی پێکراوە، ناوچەیەکە کە (سەنجاک بەکی) لە پێگەی یەکەیەکی فیۆداڵیدا حوکمڕانی دەکات، دواتر بە مانای یەکەیەکی ئیداریی سەر بە [[ئەیالەت]]ەکان دێت و لەلایەن [[موتەسەڕیف]]ەوە فەرمانڕەوایی دەکرێت. ** ھەندێک دەڵێن (کۆی) بە تورکی بە واتای ([[گوند]]) و کویسانجاق بە واتای (گوندی مەعریفە). پڕۆفیسۆر حەوێزی دەفەرموێت: ئەگەر وابێت، ئەوا دەبێ کویسەنجاق پێشتر ناوێکی تری ھەبووبێت، بەڵگەکانیشی بۆ ئەوە ئەوەیە کە دەوترێت (کۆی تۆپزاوا)، واتە گوندی (تۆپزاوا)، و (کوی شیلە- گوندی شیلام)، و نەگوتراوە (کۆی کوڵە). ** ھەندێک لە نووسەرانی عەرەب ناوەکەیان بە (القی) لە جیاتی (کۆی) تۆمار کردووە. ** (کۆ) وشەیەکە بە واتای (کۆکردنەوە یا سەرجەم) لە [[پارێزگای سلێمانی|دەڤەری سلێمانی]] کۆبوونەوە و (کۆ) لە دەڤەری سلێمانیشدا بەکاردێت بۆ ئاماژەکردن بە ئەستێرەی سورەیا، کە ئەو ئەستێرەیە کە بە دەرکەوتنی کاتەکەی دەناسرێت، بەتایبەتی لە [[لادێ]]کاندا. لەم پەیوەندییەدا [[مەسعوود محەممەد|پرۆفیسۆر مەسعوود محەممەد]] باس لەوە دەکات کە لێکدانەوە کۆنەکەی وشەی (کۆ)، وەک باوەڕی باو، ئەوەیە کە ئەو کەسەی لە یەکێک لە لوتکەکانی چیای ھەیبەت سوڵتانەوە دەڕوانێت بەرەو بەشەکانی شارەکە لە ڕابردوودا بە شێوەیەکی گرووپی لە دوورەوە دەیبینی، واتە لە شێوەی گرووپی (سورەیا)، کە بە زمانی کوردی بە واتای (کۆ) دێت. * [[مەسعوود محەممەد|پرۆفیسۆر مەسعوود محەممەد]] لێرەدا دەشڵێت، وشەی (سەنجاق) پێش سەردەمی عوسمانییە، وەک بەڵگە کتێبی (الآزکار)ی ئیمامی نەوەوی دەھێنێتەوە کە ٦١٦ ساڵ لەمەوبەر لەلایەن پیاوێکەوە کۆپی کراوە بە ناوی (خدری کوڕی عومەر الکویسەنجاکلی)، کە لە کۆتایی کتێبەکەدا ناوی ھاتووە. پرۆفیسۆر مەسعوود ئەگەری ئەوە بەدوور ناگرێتەوە کە ناوی کویسانجاق دوای ھێرشەکانی ھولاگو یان تەیمور بەو شارە درابێت، بەو پێیەی ئەو زاراوەیەی لەو کاتەدا بەکاردەھێنرا تورکی بووە. دەشڵێت کویسنجەق دەکەوێتە سەر ڕێگای کاروانەکان کە لە [[حەلەب]] و باکووری [[سووریا]]وە دێت و بەرەو باکووری [[ئێران]] دەڕوات. ئەو پێی وایە، لە ھەر حاڵەتێکدا، مێژووی دامەزراندنی شاری کویسنجەق دەگەڕێتەوە بۆ نێوان ١٣٠٠ساڵ بۆ ١٤٠٠ ساڵ لەمەوبەر. * پرۆفیسۆر غالب تاڵەبانی دەفەرموێت: بنەچەی کویسنجەق (کۆی - سان - جا) واتە چیای کورسی سوڵتان. لێکدانەوەکەی ئەوەیە کە (کۆی-کۆ-کێو) بە واتای شاخ دێت، و بە تایبەتی شاخی شکۆمەندی سوڵتان کە دەکەوێتە نزیک کۆیەوە، کە [[قەزای ڕانیە]] لە [[قەزای کۆیە]] جیادەکاتەوە. * سەبارەت بە (سان)، کورتکراوەی وشەی (سوڵتان)ە، ئەمەش بەڵگەی ئەوەیە کە تا ئەمڕۆ لە شێوەزاری ھەورامیدا دەبینرێت، کە لە جیاتی جەعفەر سوڵتان دەڵێن جەعفەرسان، کە یەکێکە لە سەرکردەی ھۆزەکانی ھەورامی. ھەروەھا وشەی (جا یان جێگا) بە مانای شوێن یان بارەگا ڕوون دەکاتەوە، بۆیە ڕەتیدەکاتەوە کە بنەچەی کۆیسنجق (کۆی-سنجق) بێت. * لە کۆتاییدا [[شاکر فەتاح|پرۆفیسۆر شاکر فەتاح]] دەڵێت: خەڵکی شاری کۆیسنجق و دەوروبەری شارەکە ناودەبەن بە (کۆیە)، شاعیری ناودار [[حاجی قادری کۆیی]] لە یەکێک لە بەیتەکانیدا ناوی دەبات (شارەکەی کۆ). دوای دروستبوونی موتەسەرریفەت لە سەردەمی عوسمانییەکان، ناویان لێنا کۆی سنجاق واتە موتەسەرریفەتی (کۆ). دەڵێت: ڕەنگە ئەو بەروبوومە کشتوکاڵییەکان لە سەردەمێکدا لەوێ لە کۆگاکانی حکومەتدا کۆکرابێتەوە. کەواتە شوێنی ئەو کۆگایانە ناویان لێنرا (کۆ، واتە کۆکردنەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = أصول أسماء المدن و المواقع العراقیة؛ الجزء الاول | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2019/369547.PDF?ver=132115590250000000 | نووسەر = جەمال بابان |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == جوگرافیا == '''قەزای کۆیە''' ھاوسنووری ئەم قەزایانەیە: * لە باکوورەوە [[قەزای شەقڵاوە]] و [[قەزای پیرمام]]. * لە باشوورەوە [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[قەزای تەقتەق]] و [[قەزای کەرکووک]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[قەزای دووکان]]، [[قەزای حاجیاوا]] و [[قەزای ڕانیە]]. * لە ڕۆژاواوە [[قەزای بنەسڵاوە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/3829921 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == === سەردەمی عوسمانی(١٥٥٤-١٩١٨) === * کاتێک عوسمانییەکان لە ساڵی ١٥٥٤دا ناوچەکەیان داگیرکرد، بڕیاریاندا حکومەتی خۆجێی بۆ سەرکردە [[کورد]]ەکان جێبھێڵن، بۆیە ڕاستەوخۆ نەخراوەتە ناو سیستەمی کارگێڕی عوسمانیەوە. فەرمانڕەواکان ئەندامی [[ھۆز]]ە [[کورد]]ییەکان بوون و تەنیا بە دەگمەن سەربازی عوسمانی لە ئەیالەتەکەدا ھەبوون.<ref> https://archive.org/details/bub_gb_66hCAAAAcAAJ </ref> * بەڵام تۆمارە ئەرشیفییەکان لە سەدەی ١٦ بەدواوە ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەو ناوچەیانەی کە بە شێوەیەکی باو پەیوەندییان بە شارەزوورەوە ھەیە، لەوانە [[ئامێدی]]، [[ھەولێر]]، [[کەرکووک]] و [[زاخۆ]]، لە سەردەمی جیاوازدا، وەک [[سنجاق]] لە ناو [[ئەیالەتی بەغدا]]دا ڕیزکراون.<ref>https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/224338</ref> تۆمارە کارگێڕییەکانی عوسمانی لە ساڵانی ١٥٥٨-١٥٧٦ و ١٥٧٣-١٥٨٧ ئەم نیشتەجێبوونانە وەک [[قەزا]]ی ژێردەستەی [[بەغدا]] دەژمێرن، ئەمەش پێشنیاری ئەوە دەکات کە پێگەی [[ئەیالەتی شارەزوور]] لەناو ئیمپراتۆریەتەکەدا جێگیر نەبووە، بەڵکو لە نێوان قۆناغەکانی سەربەخۆیی ئەیالەتەکان و ژێردەستەیی ئیداری بۆ بەغدادا بە یەکەوە دەگۆڕێت.<ref>Musul – Kerkük ile İlgili Arşiv Belgeleri (1525–1919) (in Turkish). Ankara: T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü. 1993. pp. 47–48</ref> * لە سەدەی ١٨ و نۆزدەھەمدا، [[ئەیالەتی شارەزوور]] کەوتە ژێر دەستی [[میرنشینی بابان|بنەماڵەی بابان]]. ئەندامانی ئەم بنەماڵەیە توانیان بە گەرەنتیکردنی ئاسایشی سنوورە ناجێگیرەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لەگەڵ [[ئێران]] لە بەرامبەر ئۆتۆنۆمی تەواودا، دەسەڵاتی خۆیان بپارێزن. [[سنجاقی بابان]] کە شاری [[کەرکووک]]ی لەخۆگرتبوو، بەناوی ئەو بنەماڵەیەوە ناونراوە.<ref> https://books.google.iq/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA70&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false </ref> * لە ساڵی ١٨٥٠دا دواجار دەسەڵاتی بابانەکان کۆتایی پێھات، و ھەرێمەکە لە ساڵی ١٨٦٢دا خرایە ژێر کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆی [[ویلایەتی بەغدا]]وە. لە ساڵی ١٨٥٠ دواجار دەسەڵاتی بابانەکان کۆتایی ھات و ھەر لەو ساڵەدا داواکارییەک بۆ دامەزراندنی ئەنجومەنێکی گەورە (meclis-i kebîr) لە شارەزوور لەلایەن [[باب ئەلعالی]] ڕەتکرایەوە. پاساوەکە ئەوە بوو کە ئەم جۆرە چاکسازییە ئیدارییە سەرەتا لە [[بەغدا]]وە دەست پێ بکات. * سنووری ئێستای قەزای کۆیە بە ناوی کۆیسنجەق لە ساڵەکانی (١٦٨٠ - ١٧٠٢)، لە ناو [[سنجاق]]ەکانی [[ئەیالەتی شارەزوور]]دا ھاتووە.<ref>https://www.academia.edu/19903381/18_Y%C3%BCzy%C4%B1l%C4%B1n_%C4%B0lk_Yar%C4%B1s%C4%B1nda_Osmanl%C4%B1_Devletinin_%C4%B0dari_Taksimat%C4%B1_Eyalet_ve_Sancak_Tevcihat%C4%B1_In_the_First_half_of_the_18th_Century_Administrative_Divisions_of_the_Ottoman_Empire_Shire_and_Sanjak_Assignments</ref> ==== قۆناغی یەکەم: لە نێوان ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩) ==== سیستەمی کارگێڕی ئەم قۆناغە لەژێر ھەژموونی دابەشبوونی جوگرافیای [[ھۆز]]ەکاندا بووە، سنووری ئەم لیوایە و لیوا ھاوسنوورەکانی میراسی ناکۆکی نێوان ھەردوو [[میرنشینی بابان]] و [[میرنشینی سۆران]] بوو، لەکاتێکدا دەسەڵاتی [[میر محەممەد]]ی ڕەواندوز ھەردەھات فراوانتر دەبوو تاگەیشتە سنووری [[کۆیە]] و [[ڕانیە]] و دەربازی دەستە چەپی [[زێی بچووک]]یش بوو. چەندین ناحییەی [[ئەیالەتی شارەزوور]]ی خستە سەر [[میرنشین]]ەکەی لەوانە ناحیەکانی([[عەسکەر]]، [[ئاغجەلەر]]، کێوەچەرمەڵە، [[چیاسەوز، ئاغجەلەر|چیاسەوز]]، [[گڵناغاجی گەورە|گڵناغاج]]، [[قەسرۆک، ئاغجەلەر|قەسرۆک]]، [[گردخەبەر]]، جبق قلعە و [[ناحیەی شوان|شوان]]) لەگەڵ مەنگوڕایەتیدا. ناکۆکی نێوان میرانی بابان ھەر بەردەوام بوو، [[میر محەممەد]] بە ھەلی زانی ھێرش بکاتە سەر [[میرنشینی بابان]]، وەزیر (عەلی پاشا-والی [[بەغدا]]) لەگەڵ حکومەتی ئێراندا ھاوپەیمانییەکی دژی [[میرنشینی سۆران]] بەست و ھەردووکیان ھاوکاری سڵێمان پاشای بابانیان کرد، ئەمە لە کاتێکدا ھێزی سۆران لە پێشڕەویدا بوون و گەیشتبوونە [[سورداش]] سوپای ھەردوولا لە [[قەمچوغە]] گەیشتنە یەک و شەڕێکی قورس لە نێوانیاندا ڕوویدا و سوپای سۆران ناچار بوو پاشەکشێ بکات بۆ [[کۆیە]] و ھێزی سڵێمان پاشای بابان کەوتە دوای و لە نزیک کۆیە جارێکیتر [[شەڕ]] ڕوویدا، ھێزی بابان و ھاوپەیمانەکانی زیانی زۆریان بەرکەوت و ھەردوولا گەیشتنە ڕێکەوتن کە ھێڵی [[ڕانیە]]، بتوێن، [[خەلەکان]]، چناران تا زێی بچووک و دەربەند ببێتە سنووری نێوانیان. دوای لە ناوچوونی ھەردوو میرنشینەکە(سۆران لە ١٨٣٦) و (بابان لە ١٨٥١)دا ئەم سنوورە وەک خۆی مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =عشائر العراق | ناونیشان = https://www.noor-book.com/en/ebook-History-موسوعھ-عشائر-العراق-ج-1-عباس-العزاوی-pdf |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = عباس العزاوی |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> [[ئەیالەتی شارەزوور]](١٥٥٤-١٨٦٢) لە چوار لیوا پێکھاتبوو، '''لیوای کەرکووک'''، [[قەزای کفری|لیوای زەنگاباد]]، [[قەزای ڕەواندز|لیوای ڕەواندز]]و [[پارێزگای سلێمانی|لیوای سلێمانی]]. لیوای کەرکووک لەم سەردەمەدا لە (٨) [[قەزا]] پێکھاتبوو ([[قەزای کەرکووک]]، [[ناحیەی پردێ|قەزای ئاڵتون کۆپری]] و ھۆزی عوبێد، کە ئەم ھۆزە دەوارنشین بوون، [[قەزای ھەولێر|قەزای ئەربیل]]، [[ناحیەی بالیسان|قەزای بالیسان]]، [[قەزای کۆیە]]، ھۆزی سن و ئاکۆ و خۆشناو، ھۆزی بڵباس). ==== قۆناغی دووەم: لە نێوان ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٣) ==== لەم قۆناغەدا سیستەمی کارگێڕیی بەغدا لە [[ئەیالەت]]ەوە گۆڕدرا بۆ [[ویلایەت]]، ئەمەش لەلایەن [[والی]] تازە (مەدحە ت پاشا) کە لە ڕۆژی (۱۸ی موحەڕەمی ساڵی ۱۲۸٦ز-١٨٦٩/٤/٣٠ز)دا. گەیشتە [[بەغدا]] جیبەجێکرا، [[ویلایەتی بەغدا]] لەم قۆناغەدا لە (١٥) لیواوە کرا بە(١٤) لیوا، ژمارەی [[قەزا]]کانیشی لە(١٣٦)ەوە بۆ (۹۳) قەزا کەمکرایەوە. قۆناغی (مەدحەت پاشا)یە کە بۆ ماوەی سێ ساڵ [[والی]] [[ویلایەتی بەغدا]] بوو، ھەرچەندە تەمەنی ئەم قۆناغە کەم بوو، بەڵام تێیدا گۆڕانکاری جەوھەری ئەنجامدرا لەوانە: # ھەڵوەشاندنەوی فرە ناوەندی [[قەزا]]کان: بەشێکی زۆری قەزاکان فرە ناوەند بوون و بەشێکی ئەم ناوەندانە بەناوی [[ھۆز]]ەکانەوە بوو، لەم قۆناغەدا فرە ناوەندەکان ھەڵوەشێنرانەوە و لە جیاتی ئەوە یەک ناوی بۆ دانرا. # کۆکردنەوەی قەزاکان: بەشێک لە قەزاکان کۆکرانەوە لە یەک قەزادا، و یەک ناوی بۆ داندرا. # ئاڵوگۆڕی نێوان ھەرسێ لیواکانی [[سلێمانی]]، [[کەرکووک]] و [[ڕەواندز]]. [[قەزای پشدەر]] لە لیوای سلێمانی دابڕێندراو خرایە سەر [[قەزای ڕەواندز|لیوای ڕەواندز]] و لەبری ئەو [[ناحیەی شوان|قەزای شوان]] لە [[پارێزگای سلێمانی|لیوای کەرکووک]] دابڕێندراو خرایە سەر [[پارێزگای سلێمانی|لیوای سلێمانی]]، ھەر سێ ([[قەزای ھەولێر|قەزای ئەربیل]]، [[قەزای کۆیە]] و [[قەزای ڕانیە]]) لە لیوای کەرکووک دابڕێنران و خرانە سەر [[قەزای ڕەواندز|لیوای ڕەواندز]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> # سنووری ئێستای '''پارێزگای ھەولێر''' لەم سەردەمەدا لە لیوای ڕەواندزدا کۆکرایەوە. ==== قۆناغی سێیەم: لە نێوان ساڵانی(١٨٧٣-١٩١٨) ==== لەم قۆناغەدا چەندین گۆڕانکاری سازدرا، لەوانە لیواکانی دەوڵەتی [[عێراق]]ی ئێستا کەمکرایەوە بۆ (٨)سنجاغ-لیوا، لیواکانی کەش کران بە [[قەزا]] و بەشێکی زۆری قەزاکانیش کرانە [[ناحیە]]. یەکە کارگێڕییەکانی [[باشووری کوردستان]] دەکەونە سنووری [[سنجاق]]ەکانی(مووسڵ و شارەزوور و بەغدا). تا پێکھێنانی [[ویلایەتی مووسڵ]] لە ساڵی(١٢٩٦ک-١٨٧٩ز)دا ھەموو سنجاغەکانی سەرەوە سەر بە [[ویلایەتی بەغدا]] بوون و دوای ئەو بەروارە ھەردوو لیوای سلێمانی و شارەزوور خرایە سەر [[ویلایەتی مووسڵ]]. گرنگترین ئەم گۆڕانکاریانە ھەڵوەشاندنەوەی [[قەزای ڕەواندز|سنجاغی ڕەواندز]] ھەروەھا سنجاغی ڕەواند بووە [[قەزای ڕەواندز]] و قەزاکانی([[قەزای سیدەکان|سیدەکان]]، [[قەزای چۆمان|باڵەک]] و [[قەزای ھەریر|ھەریر]]) کرانە ناحیە و خرانە سەر [[قەزای ڕەواندز]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت بغداد | ناونیشان = https://www.dig-doc.org/index.php?page=Ym9vaw%3D%3D&op=ZGlzcGxheV9ib29rX2RldGFpbHNfdQ%3D%3D&book_id=NjE4&lan=YXI%3D |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> * لە نێوان ساڵانی ١٨٧٥- ١٨٩٢دا، قەزای کۆیە یەک ناحیەی ھەبوو ئەویش [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] بوو. * لە نێوان ساڵانی ١٨٩٤-١٩٠٧دا، [[قەزای شەقڵاوە|ناحیەی شەقڵاوە]] لە سنووری قەزای کۆیە ھاتە کایەوە. === سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتی(١٩١٨ - ١٩٥٨) === == ناودارانی کۆیە == ===کەسایەتیی شۆڕشگێڕ=== * [[عەلی مەولود داربەسەری]] ساڵی ١٩٢٣–١٩٧٤ لەناوپردان ناوچەی [[حاجی ئۆمەران]] بە ھێرشی ئاسمانی فڕۆکەکانی [[بەعس]] شەھید بوو، تا ئێستاش گۆڕەکەی نادیارە.<ref>https://www.regaykurdistan.com/index.php/wtar/28342-2020-07-05-14-28-16 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211217125959/https://www.regaykurdistan.com/index.php/wtar/28342-2020-07-05-14-28-16 |date=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref> ===ھونەرمەندان=== مام سێوە (مەقام بێژ)، [[تایەر تۆفیق]] (گۆانیبێژ)، رۆستەم ئاغالە (شێوەکار)، باکووری. پوتە (برای سێوە بووە). حەنیل. مەتیعەبدوڵای قادرۆکێ. ئۆمەری حەمەدی خاڵی. عەبدوڵای خاڵی، حەمەدی لیلەی، مستەفای ئۆمەری قالەی کەمەندی، قادری ئۆ مەری قالەی کەمەندی، دەروێش حەمیدی قالەی، مام تەھای خەلیلی، حەمەدی گار فێنی قادری حەمەدی، مەلا ئەسعەد. حەمەدەمین عەباس. ===شاعیران=== [[حاجی قادری کۆیی]] (١٨١٧-١٨٩٧) , [[مەلای گەورە]] (١٨٧٦-١٩٤٣), [[دڵدار]] (نوسەری ھۆنراوەی [[ئەی رەقیب]] ,١٩١٨-١٩٤٨)، [[قوبادی جەلیزادە]]. [[دڵزار]]. [[عەونی]]. [[دلێر]]. ئەختەر. عاسی. وەردی. سامی عەوداڵ. [[خادیم]]. ڕۆستەم. تایەر حەوێزی. حاجی مەلا عەبدوڵای جەلیزادە. مەلا محەمەدی کۆیی جەلیزادە. مەنفی ونیھانی. لامیع. جەلال جۆبار. مە جید ئاسینگەر. کەمال غەمبار، وەستا حمد امین نەجار. == زانکۆی کۆیە == کۆیە ئێستا زانکۆیەکی لێیە بە ناوی [[زانکۆی کۆیە]]، کە لە ڕێکەوتی ١١ \١٠\٢٠٠٣ دامەزراوە لەوکاتەوە بەشێوەیەکی بەرچاو گەشەیکردووە. ژمارەی بەشەکانی زیادیکردووە بۆ ٣٤ بەش. لەساڵی ٢٠١٠ زانکۆی کۆیە پێکھاتەی خۆی گۆری لەسیستەمی کۆلیجەوە بۆ فاکەڵتی بەمەبەستی پێشکەوتنی زانکۆو ھاوشێوەبونی لەگەل سیستەمی نوێی زانکۆ پێشکەوتوەکانی جیھان. یەکێک لەتایبەتمەندیەکانی زانکۆی کۆیە بریتیە لە کەمپی زانکۆ کەبەشە ئەکادیمیەکانی زانکۆ و بەرێوەبەرایەتیەکان وخوێندکاران و ستافی دابینکردنی پێداویستیەکان لەخۆدەگرێ. لەھەرە تایبەتمەندیە گرنگەکانی زانکۆی کۆیە بریتیە لەو گەشە خێراو بەرچاوەی کە بەخۆیەوە دەبینێ بە بەراورد لەگەڵ زانکۆکانی تری کوردستان. زانکۆی کۆیە خاوەنی ھەندێ بەشی زانستی وئەندازیارییە کە دەگمەنن لەزانکۆکانی تری کوردستان وعێراق و ئەو بەشانە تەنھا لە زانکۆی کۆیە ھەن کە بریتین لەبەشەکانی ئەندازیاری نەوت وئەندازیاری جیۆتەکنیک و ئەندازیاری کیمیایی و دەرونزانی پزیشکی مایکرۆ بایەلۆجی). لەگەڵ چەندین بەشی تر کە پیک دیت لە زانستە مرۆڤایەتی و کۆمەڵایەتیەکان کە پیک دیت لە بەشەکانی قانون _ گارگێری و ئابوری_ شریعە ھەروەھا زمانی ئینگلیزی وە پەروەردە پیک دیت لە بەشەکانی مێژوو _ جوگرافیە _ کوردی _ عربی _ وەرزش _ زانستەکان پیک دیت لە بایۆلۆژی _ کیمیا_ فیزیاء _ماتکاتیک لەگەڵ چەند بەشێکی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سەبارەت بە زانکۆی کۆیە | ناونیشان = http://www.koyauni.ac/kurdish/ | نووسەر = [[زانکۆی کۆیە]] | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١ی شوباتی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20120201212114/http://www.koyauni.ac/kurdish/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == قشلەی کۆیە == ئەم قشلەیە دەکەوێتە ناو سەنتەری شارۆچکەی کۆیە بەلای رۆژئاوای دا، لەسەر بەرزایەک (گردێکی پان) کە رووبەری لە ٢٤٠٠ م چوار گۆشە زیاترە. رووی دەرەوەی لە شێوەی قەڵا دروستکراوە و لە ھەر چوار لادا قوڵەی [[شەڕ]] و بەرگری بۆ دانراوە. لە ھەندێک شوێن بینایەکە دوو نھۆمە. لە بەشێکی مۆزەخانەی کۆیە دانراوە. لە لایەکی تر گەلەری ھونەری ھەیە، لەسەردەمی عوسمانیەکان دروست کراوە. == ناحیەکان و گوندەکان == کۆیە لە سەرەتای پێکھاتە ئیداریەکانی دەوڵەتی عوسمانی قەزایەک بوو سەر بە سنجاقی '''شارەزوور''' (کە ناوەندەکەی [[کەرکووک]] بوو) و لە ساڵی ١٨٩٣ و ١٨٩٥ز شەقڵاوە ناحیەیەکی سەر بەو قەزایە بوو. لە پاش [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیھانی یەکەم]] و درووستبوونی دەوڵەتی نوێی عیڕاق ھەولێر لە کەرکووک جیاکراوەو کرا بە لیوایەکی تایبەت و کۆیە بوو بە قەزایەکی سەر ھەولێر.<ref>سالنامە دولت علیە عثمانیة سنة ١٣٣٠ ھ، استانبول، ص ٨٠٣.</ref> قەزای کۆیە لە پێنج ناحیە و ١٩٠ گوند پێکھاتووە.<ref>[www.hawlergov.org/ku/region.php?id=١٣٣٠٧٥٨٧٥٤ قەزای کۆی - ماڵپەڕی پارێزگای ھەولێر]</ref> * [[ناحیەی ئاشتی]]؛ ٢٢ گوند، گرینگترینیان گوندی خەرابە و کاولان و بۆگد و کورداوا. * [[ناحیەی سکتان]]؛ ١٢ گوند، گرینگترینیان سکتان و نازەنین. * [[ناحیەی سێگردکان]]؛ ١١ گوند * [[ناحیەی شۆڕش]]؛ ٥١ گوند، گرینگتریتیان [[دێگەڵە|گوندی دێگەڵە]] و [[بانی ماران]] == بەستەری تایبەت == * سایتی '''چنارۆک''' [https://web.archive.org/web/20141021111314/http://chnarok.se/darbaray%20koya.htm] * سایتی '''زانکۆی کۆیە'''[https://web.archive.org/web/20120201212114/http://www.koyauni.ac/kurdish/] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای ھەولێر}} {{دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Koy Sinjaq District}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا|کوردستان|پارێزگای ھەولێر}} [[پۆل:قەزاکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:کۆیە]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] ifqqniiwc867i9o1ui7mudwvkplcn93 1588624 1588615 2026-06-03T13:19:18Z MFTG 21816 /* سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتی(١٩١٨ - ١٩٥٨) */ 1588624 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەزای کۆیە | ناوی_فەرمی = ''{{lang-ar| قضاء کویسنجق }}<br>{{lang-en| Koy Sinjaq District }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[قەزا]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = نەخشەی قەزای کۆیە.png | photo2a = قەزای کۆیە.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 300px }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی قەزای کۆیە{{ھن}}وێنەی خوارەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی قەزای کۆیە و قەزای تەقتەق | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=8 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەزای کۆیە''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 36.08314| 44.63329 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩١٨]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = تارق حەیدەری | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٤٩٤٫٣ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٢٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٣٨١ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٢٧١ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٩٠،٤١٣ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = کۆیی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) و [[زمانی سوریانی|سوریانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) و [[مەسیحی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} [[پەڕگە:Koye.JPG|thumb|وێنەی شاری کۆیە]] '''قەزای کۆیە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: قضاء کویسنجق، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Koya District) یەکێکە لە قەزاکانی [[پارێزگای ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی [[شارۆچکە]]ی [[کۆیە]]یە. لە دوو نەتەوەی [[کورد]] و [[ئاشوورییەکان|کلدان]] پێکھاتووە. قەزایەی کۆیە خاوەن پێگەیەکی جیۆگرافی گرنگە لەسەر ئاستی [[عیراق]] و [[کوردستان]]دا. بە دوو چیای خنجیلانە دەورەدراوە. ئەوانیش چیای «[[باواجی]]» کە بەرزیەکەی ١٢٦٠م و چیای «[[ھەیبەت سوڵتان]]» کە بەرزیەکەی ١٠٩٢م لە ڕووی [[ئاستی دەریا]]وە دەبێت. دەگوترێت کە مێژووی دروستبوونی شاری کۆیە، دەگەڕێتەوە بۆ گوندی [[ئاسکی کۆیە]] و پێی گوتراوە ئەسکی کۆ (بە [[تورکی]] بە واتای کۆنەگوند دێت)، بەڵام دواتر خەڵکەکە ڕوویان لە [[حەمامۆک]] کردووە کە خاوەنی سەرچاوەی ئاوی زۆرە و بەو ناوچەیش گوتراوە کاولە کۆ. دواتریش لە شوێنی ئێستای کۆیە جێگیربوون ودەوڵەتی عوسمانی لێ پاش نەمانی میرنشینی [[میرنشینی بابان|بابان]] و [[میرنشینی سۆران|سۆران]] ئیدارەیەکی فەرمی لێ دامەزراندووە و ناوی ناوە (کۆی سنجاق) [[سنجاق]]یش یەکەیەکی ئیداری بوو لە [[دەوڵەتی عوسمانی]]. کۆیە زیاتر لە ٨٠ شوێنەواری ھەیە لەوانە: خرابە، کلێسە، قەڵای شیلە، ئەسکی کۆیە، گوبتەپە، سکتای قەیسەری، باواجی، سماقۆڵی میرسەید، چنارۆک و حەمامۆک. بۆیەکەمین جاریش بە فەرمی لە ساڵی ١٨٨٥ قوتابخانە لەو شارەدا دامەزراوە. لەساڵی ١٩١٨ کۆیە کراوە بە [[قەزا]]. لەساڵی ١٩٨٨ لەژێر وەک کاردانەوەیەک دژی بزاڤی بڵاوی [[پێشمەرگە]]، [[حکوومەتی عێراق]] کۆیەی لە قەزا بچوککردووەتەوە و کردی بە [[ناحیە]]، بەڵام دوای ساڵی ١٩٩١ جارێکی تر [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] کۆیەی کردەوە بە قەزا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == ناوی قەزای کۆیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە، کە شاری [[کۆیە]]یە، خەڵکی [[کوردستان]] و شارەکە پێی دەڵێن [[کۆیە]]، بەڵام ھەر لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|سەردەمی عوسمانییەوە]] لە یەکە کارگێڕییەکاندا و لە حکومەتی عێراقیشدا بە (کویسنجق) ناوی ھاتووە. ئەم بۆچوونانەی خوارەوە سەبارەت بە ناوی کۆیە ھاتووە: * سەبارەت بە بنەچەی ناوی کۆیە لێکدانەوە و دەرەنجامی زۆر ھەیە. پرۆفیسۆر تاھر ئەحمەد حەوێزی چەندین بۆچوونی سەبارەت بە وەرگرتنی ئەو ناوە خستوەتەڕوو، گرنگترینیان بریتین لە: ** ناو لە سەردەمی فەتحەکانی ئیسلامیدا (کۆھسار) بووە، واتە (ناوچەی شاخاوی). ** دەوترێت ناوەکە لە بنەڕەتدا کۆسار(کوثار) بووە، بەڵام دوای فەتحە ئیسلامییەکان بووە بە (کۆیسەنجاک)، وەک چۆن موسڵمانان و عوسمانییەکان (ئالا تەلە واتە سەنجاک)یان بەرزکردۆتەوە، واتە ئاڵای بەرزی پێغەمبەر، لەسەر ئەو قەڵا کۆنەی کە بە قەڵای (قۆچ پاشا) بە ناوبانگ بووە. ** دەوترێت کۆی سەنجاک ناوی (کۆی سان) و (کۆی سان لەگەڵ کۆسرەت) بووە، کە شاخێکە لە دەڤەری [[ناحیەی خەلەکان|خەلەکان]] و [[ناحیەی خدران|خدران]]، برا بوون. (سان) کورتکراوەی ناوی (سوڵتان)ە، بەو پێیەی تا ئێستا نازناوی (سان) لە ناوچەی ([[ھەورامان]])دا باوە کە دەدرێت بە سەرۆک ھۆزەکان. مانای گشتی شاخی تایبەت سوڵتانە. ** ھەندێک خێڵ ھەبوون بە ناوی (مامەکویە) و (کۆی) کە لە (جەبەل سەماق) لەلای ڕۆژاوای [[حەلەب]] نیشتەجێ بوون و لە دوای ساڵی (٥٥٠)کۆچی، کۆچیان کردووە بۆ ناوچەی [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]] لە سەردەمی حاکمەکەیدا (ھەزار ئەسپ). پاشان، پرۆفیسۆر حەویزی دەپرسێت: ئایا ناکرێت پەیوەندییەک ھەبێت لەنێوان ئەو دوو ناوەی باسکراوە و (کۆی) و (ئاکۆ) کە دەکەونە [[قەزای ڕانیە|دەڤەری ڕانیە]]؟ ** پرۆفیسۆر حەویزی بۆچوونی مێژوونووسی گەورەی کورد، خوالێخۆشبوو [[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]] ھێنایەوە، کە لە دوای حوکمڕانی (مەئمون بەگ) کە یەکێک بوو لە شازادەکانی [[میرنشینی ئەردەڵان]]، مامی (سەرخات بەگ)، ناوچەکانی ڕێکخستەوە وەک (لۆی، مەسیلە، مەھرەدان، تانورا، کولوس و نەشکاس) تا خوسلە دەگرێتەوە. خوالێخۆشبوو ئەمین زەکی دەڵێت کە (لۆی) بریتییە لە (نوێ)، و ئەمە ناوچەی ئێستای کۆیسانجاکە. بۆیە دوور نییە کە (لۆی) (کۆی)بێت. ** سەنجاق وشەیەکی تورکییە بە واتای ([[ئاڵا]])دێت، وەک لە کتێبی چوار سەدەی مێژووی مۆدێرندا ئاماژەی پێکراوە، ناوچەیەکە کە (سەنجاک بەکی) لە پێگەی یەکەیەکی فیۆداڵیدا حوکمڕانی دەکات، دواتر بە مانای یەکەیەکی ئیداریی سەر بە [[ئەیالەت]]ەکان دێت و لەلایەن [[موتەسەڕیف]]ەوە فەرمانڕەوایی دەکرێت. ** ھەندێک دەڵێن (کۆی) بە تورکی بە واتای ([[گوند]]) و کویسانجاق بە واتای (گوندی مەعریفە). پڕۆفیسۆر حەوێزی دەفەرموێت: ئەگەر وابێت، ئەوا دەبێ کویسەنجاق پێشتر ناوێکی تری ھەبووبێت، بەڵگەکانیشی بۆ ئەوە ئەوەیە کە دەوترێت (کۆی تۆپزاوا)، واتە گوندی (تۆپزاوا)، و (کوی شیلە- گوندی شیلام)، و نەگوتراوە (کۆی کوڵە). ** ھەندێک لە نووسەرانی عەرەب ناوەکەیان بە (القی) لە جیاتی (کۆی) تۆمار کردووە. ** (کۆ) وشەیەکە بە واتای (کۆکردنەوە یا سەرجەم) لە [[پارێزگای سلێمانی|دەڤەری سلێمانی]] کۆبوونەوە و (کۆ) لە دەڤەری سلێمانیشدا بەکاردێت بۆ ئاماژەکردن بە ئەستێرەی سورەیا، کە ئەو ئەستێرەیە کە بە دەرکەوتنی کاتەکەی دەناسرێت، بەتایبەتی لە [[لادێ]]کاندا. لەم پەیوەندییەدا [[مەسعوود محەممەد|پرۆفیسۆر مەسعوود محەممەد]] باس لەوە دەکات کە لێکدانەوە کۆنەکەی وشەی (کۆ)، وەک باوەڕی باو، ئەوەیە کە ئەو کەسەی لە یەکێک لە لوتکەکانی چیای ھەیبەت سوڵتانەوە دەڕوانێت بەرەو بەشەکانی شارەکە لە ڕابردوودا بە شێوەیەکی گرووپی لە دوورەوە دەیبینی، واتە لە شێوەی گرووپی (سورەیا)، کە بە زمانی کوردی بە واتای (کۆ) دێت. * [[مەسعوود محەممەد|پرۆفیسۆر مەسعوود محەممەد]] لێرەدا دەشڵێت، وشەی (سەنجاق) پێش سەردەمی عوسمانییە، وەک بەڵگە کتێبی (الآزکار)ی ئیمامی نەوەوی دەھێنێتەوە کە ٦١٦ ساڵ لەمەوبەر لەلایەن پیاوێکەوە کۆپی کراوە بە ناوی (خدری کوڕی عومەر الکویسەنجاکلی)، کە لە کۆتایی کتێبەکەدا ناوی ھاتووە. پرۆفیسۆر مەسعوود ئەگەری ئەوە بەدوور ناگرێتەوە کە ناوی کویسانجاق دوای ھێرشەکانی ھولاگو یان تەیمور بەو شارە درابێت، بەو پێیەی ئەو زاراوەیەی لەو کاتەدا بەکاردەھێنرا تورکی بووە. دەشڵێت کویسنجەق دەکەوێتە سەر ڕێگای کاروانەکان کە لە [[حەلەب]] و باکووری [[سووریا]]وە دێت و بەرەو باکووری [[ئێران]] دەڕوات. ئەو پێی وایە، لە ھەر حاڵەتێکدا، مێژووی دامەزراندنی شاری کویسنجەق دەگەڕێتەوە بۆ نێوان ١٣٠٠ساڵ بۆ ١٤٠٠ ساڵ لەمەوبەر. * پرۆفیسۆر غالب تاڵەبانی دەفەرموێت: بنەچەی کویسنجەق (کۆی - سان - جا) واتە چیای کورسی سوڵتان. لێکدانەوەکەی ئەوەیە کە (کۆی-کۆ-کێو) بە واتای شاخ دێت، و بە تایبەتی شاخی شکۆمەندی سوڵتان کە دەکەوێتە نزیک کۆیەوە، کە [[قەزای ڕانیە]] لە [[قەزای کۆیە]] جیادەکاتەوە. * سەبارەت بە (سان)، کورتکراوەی وشەی (سوڵتان)ە، ئەمەش بەڵگەی ئەوەیە کە تا ئەمڕۆ لە شێوەزاری ھەورامیدا دەبینرێت، کە لە جیاتی جەعفەر سوڵتان دەڵێن جەعفەرسان، کە یەکێکە لە سەرکردەی ھۆزەکانی ھەورامی. ھەروەھا وشەی (جا یان جێگا) بە مانای شوێن یان بارەگا ڕوون دەکاتەوە، بۆیە ڕەتیدەکاتەوە کە بنەچەی کۆیسنجق (کۆی-سنجق) بێت. * لە کۆتاییدا [[شاکر فەتاح|پرۆفیسۆر شاکر فەتاح]] دەڵێت: خەڵکی شاری کۆیسنجق و دەوروبەری شارەکە ناودەبەن بە (کۆیە)، شاعیری ناودار [[حاجی قادری کۆیی]] لە یەکێک لە بەیتەکانیدا ناوی دەبات (شارەکەی کۆ). دوای دروستبوونی موتەسەرریفەت لە سەردەمی عوسمانییەکان، ناویان لێنا کۆی سنجاق واتە موتەسەرریفەتی (کۆ). دەڵێت: ڕەنگە ئەو بەروبوومە کشتوکاڵییەکان لە سەردەمێکدا لەوێ لە کۆگاکانی حکومەتدا کۆکرابێتەوە. کەواتە شوێنی ئەو کۆگایانە ناویان لێنرا (کۆ، واتە کۆکردنەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = أصول أسماء المدن و المواقع العراقیة؛ الجزء الاول | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2019/369547.PDF?ver=132115590250000000 | نووسەر = جەمال بابان |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == جوگرافیا == '''قەزای کۆیە''' ھاوسنووری ئەم قەزایانەیە: * لە باکوورەوە [[قەزای شەقڵاوە]] و [[قەزای پیرمام]]. * لە باشوورەوە [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[قەزای تەقتەق]] و [[قەزای کەرکووک]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[قەزای دووکان]]، [[قەزای حاجیاوا]] و [[قەزای ڕانیە]]. * لە ڕۆژاواوە [[قەزای بنەسڵاوە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/3829921 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == === سەردەمی عوسمانی(١٥٥٤-١٩١٨) === * کاتێک عوسمانییەکان لە ساڵی ١٥٥٤دا ناوچەکەیان داگیرکرد، بڕیاریاندا حکومەتی خۆجێی بۆ سەرکردە [[کورد]]ەکان جێبھێڵن، بۆیە ڕاستەوخۆ نەخراوەتە ناو سیستەمی کارگێڕی عوسمانیەوە. فەرمانڕەواکان ئەندامی [[ھۆز]]ە [[کورد]]ییەکان بوون و تەنیا بە دەگمەن سەربازی عوسمانی لە ئەیالەتەکەدا ھەبوون.<ref> https://archive.org/details/bub_gb_66hCAAAAcAAJ </ref> * بەڵام تۆمارە ئەرشیفییەکان لە سەدەی ١٦ بەدواوە ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەو ناوچەیانەی کە بە شێوەیەکی باو پەیوەندییان بە شارەزوورەوە ھەیە، لەوانە [[ئامێدی]]، [[ھەولێر]]، [[کەرکووک]] و [[زاخۆ]]، لە سەردەمی جیاوازدا، وەک [[سنجاق]] لە ناو [[ئەیالەتی بەغدا]]دا ڕیزکراون.<ref>https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/224338</ref> تۆمارە کارگێڕییەکانی عوسمانی لە ساڵانی ١٥٥٨-١٥٧٦ و ١٥٧٣-١٥٨٧ ئەم نیشتەجێبوونانە وەک [[قەزا]]ی ژێردەستەی [[بەغدا]] دەژمێرن، ئەمەش پێشنیاری ئەوە دەکات کە پێگەی [[ئەیالەتی شارەزوور]] لەناو ئیمپراتۆریەتەکەدا جێگیر نەبووە، بەڵکو لە نێوان قۆناغەکانی سەربەخۆیی ئەیالەتەکان و ژێردەستەیی ئیداری بۆ بەغدادا بە یەکەوە دەگۆڕێت.<ref>Musul – Kerkük ile İlgili Arşiv Belgeleri (1525–1919) (in Turkish). Ankara: T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü. 1993. pp. 47–48</ref> * لە سەدەی ١٨ و نۆزدەھەمدا، [[ئەیالەتی شارەزوور]] کەوتە ژێر دەستی [[میرنشینی بابان|بنەماڵەی بابان]]. ئەندامانی ئەم بنەماڵەیە توانیان بە گەرەنتیکردنی ئاسایشی سنوورە ناجێگیرەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لەگەڵ [[ئێران]] لە بەرامبەر ئۆتۆنۆمی تەواودا، دەسەڵاتی خۆیان بپارێزن. [[سنجاقی بابان]] کە شاری [[کەرکووک]]ی لەخۆگرتبوو، بەناوی ئەو بنەماڵەیەوە ناونراوە.<ref> https://books.google.iq/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA70&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false </ref> * لە ساڵی ١٨٥٠دا دواجار دەسەڵاتی بابانەکان کۆتایی پێھات، و ھەرێمەکە لە ساڵی ١٨٦٢دا خرایە ژێر کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆی [[ویلایەتی بەغدا]]وە. لە ساڵی ١٨٥٠ دواجار دەسەڵاتی بابانەکان کۆتایی ھات و ھەر لەو ساڵەدا داواکارییەک بۆ دامەزراندنی ئەنجومەنێکی گەورە (meclis-i kebîr) لە شارەزوور لەلایەن [[باب ئەلعالی]] ڕەتکرایەوە. پاساوەکە ئەوە بوو کە ئەم جۆرە چاکسازییە ئیدارییە سەرەتا لە [[بەغدا]]وە دەست پێ بکات. * سنووری ئێستای قەزای کۆیە بە ناوی کۆیسنجەق لە ساڵەکانی (١٦٨٠ - ١٧٠٢)، لە ناو [[سنجاق]]ەکانی [[ئەیالەتی شارەزوور]]دا ھاتووە.<ref>https://www.academia.edu/19903381/18_Y%C3%BCzy%C4%B1l%C4%B1n_%C4%B0lk_Yar%C4%B1s%C4%B1nda_Osmanl%C4%B1_Devletinin_%C4%B0dari_Taksimat%C4%B1_Eyalet_ve_Sancak_Tevcihat%C4%B1_In_the_First_half_of_the_18th_Century_Administrative_Divisions_of_the_Ottoman_Empire_Shire_and_Sanjak_Assignments</ref> ==== قۆناغی یەکەم: لە نێوان ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩) ==== سیستەمی کارگێڕی ئەم قۆناغە لەژێر ھەژموونی دابەشبوونی جوگرافیای [[ھۆز]]ەکاندا بووە، سنووری ئەم لیوایە و لیوا ھاوسنوورەکانی میراسی ناکۆکی نێوان ھەردوو [[میرنشینی بابان]] و [[میرنشینی سۆران]] بوو، لەکاتێکدا دەسەڵاتی [[میر محەممەد]]ی ڕەواندوز ھەردەھات فراوانتر دەبوو تاگەیشتە سنووری [[کۆیە]] و [[ڕانیە]] و دەربازی دەستە چەپی [[زێی بچووک]]یش بوو. چەندین ناحییەی [[ئەیالەتی شارەزوور]]ی خستە سەر [[میرنشین]]ەکەی لەوانە ناحیەکانی([[عەسکەر]]، [[ئاغجەلەر]]، کێوەچەرمەڵە، [[چیاسەوز، ئاغجەلەر|چیاسەوز]]، [[گڵناغاجی گەورە|گڵناغاج]]، [[قەسرۆک، ئاغجەلەر|قەسرۆک]]، [[گردخەبەر]]، جبق قلعە و [[ناحیەی شوان|شوان]]) لەگەڵ مەنگوڕایەتیدا. ناکۆکی نێوان میرانی بابان ھەر بەردەوام بوو، [[میر محەممەد]] بە ھەلی زانی ھێرش بکاتە سەر [[میرنشینی بابان]]، وەزیر (عەلی پاشا-والی [[بەغدا]]) لەگەڵ حکومەتی ئێراندا ھاوپەیمانییەکی دژی [[میرنشینی سۆران]] بەست و ھەردووکیان ھاوکاری سڵێمان پاشای بابانیان کرد، ئەمە لە کاتێکدا ھێزی سۆران لە پێشڕەویدا بوون و گەیشتبوونە [[سورداش]] سوپای ھەردوولا لە [[قەمچوغە]] گەیشتنە یەک و شەڕێکی قورس لە نێوانیاندا ڕوویدا و سوپای سۆران ناچار بوو پاشەکشێ بکات بۆ [[کۆیە]] و ھێزی سڵێمان پاشای بابان کەوتە دوای و لە نزیک کۆیە جارێکیتر [[شەڕ]] ڕوویدا، ھێزی بابان و ھاوپەیمانەکانی زیانی زۆریان بەرکەوت و ھەردوولا گەیشتنە ڕێکەوتن کە ھێڵی [[ڕانیە]]، بتوێن، [[خەلەکان]]، چناران تا زێی بچووک و دەربەند ببێتە سنووری نێوانیان. دوای لە ناوچوونی ھەردوو میرنشینەکە(سۆران لە ١٨٣٦) و (بابان لە ١٨٥١)دا ئەم سنوورە وەک خۆی مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =عشائر العراق | ناونیشان = https://www.noor-book.com/en/ebook-History-موسوعھ-عشائر-العراق-ج-1-عباس-العزاوی-pdf |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = عباس العزاوی |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> [[ئەیالەتی شارەزوور]](١٥٥٤-١٨٦٢) لە چوار لیوا پێکھاتبوو، '''لیوای کەرکووک'''، [[قەزای کفری|لیوای زەنگاباد]]، [[قەزای ڕەواندز|لیوای ڕەواندز]]و [[پارێزگای سلێمانی|لیوای سلێمانی]]. لیوای کەرکووک لەم سەردەمەدا لە (٨) [[قەزا]] پێکھاتبوو ([[قەزای کەرکووک]]، [[ناحیەی پردێ|قەزای ئاڵتون کۆپری]] و ھۆزی عوبێد، کە ئەم ھۆزە دەوارنشین بوون، [[قەزای ھەولێر|قەزای ئەربیل]]، [[ناحیەی بالیسان|قەزای بالیسان]]، [[قەزای کۆیە]]، ھۆزی سن و ئاکۆ و خۆشناو، ھۆزی بڵباس). ==== قۆناغی دووەم: لە نێوان ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٣) ==== لەم قۆناغەدا سیستەمی کارگێڕیی بەغدا لە [[ئەیالەت]]ەوە گۆڕدرا بۆ [[ویلایەت]]، ئەمەش لەلایەن [[والی]] تازە (مەدحە ت پاشا) کە لە ڕۆژی (۱۸ی موحەڕەمی ساڵی ۱۲۸٦ز-١٨٦٩/٤/٣٠ز)دا. گەیشتە [[بەغدا]] جیبەجێکرا، [[ویلایەتی بەغدا]] لەم قۆناغەدا لە (١٥) لیواوە کرا بە(١٤) لیوا، ژمارەی [[قەزا]]کانیشی لە(١٣٦)ەوە بۆ (۹۳) قەزا کەمکرایەوە. قۆناغی (مەدحەت پاشا)یە کە بۆ ماوەی سێ ساڵ [[والی]] [[ویلایەتی بەغدا]] بوو، ھەرچەندە تەمەنی ئەم قۆناغە کەم بوو، بەڵام تێیدا گۆڕانکاری جەوھەری ئەنجامدرا لەوانە: # ھەڵوەشاندنەوی فرە ناوەندی [[قەزا]]کان: بەشێکی زۆری قەزاکان فرە ناوەند بوون و بەشێکی ئەم ناوەندانە بەناوی [[ھۆز]]ەکانەوە بوو، لەم قۆناغەدا فرە ناوەندەکان ھەڵوەشێنرانەوە و لە جیاتی ئەوە یەک ناوی بۆ دانرا. # کۆکردنەوەی قەزاکان: بەشێک لە قەزاکان کۆکرانەوە لە یەک قەزادا، و یەک ناوی بۆ داندرا. # ئاڵوگۆڕی نێوان ھەرسێ لیواکانی [[سلێمانی]]، [[کەرکووک]] و [[ڕەواندز]]. [[قەزای پشدەر]] لە لیوای سلێمانی دابڕێندراو خرایە سەر [[قەزای ڕەواندز|لیوای ڕەواندز]] و لەبری ئەو [[ناحیەی شوان|قەزای شوان]] لە [[پارێزگای سلێمانی|لیوای کەرکووک]] دابڕێندراو خرایە سەر [[پارێزگای سلێمانی|لیوای سلێمانی]]، ھەر سێ ([[قەزای ھەولێر|قەزای ئەربیل]]، [[قەزای کۆیە]] و [[قەزای ڕانیە]]) لە لیوای کەرکووک دابڕێنران و خرانە سەر [[قەزای ڕەواندز|لیوای ڕەواندز]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> # سنووری ئێستای '''پارێزگای ھەولێر''' لەم سەردەمەدا لە لیوای ڕەواندزدا کۆکرایەوە. ==== قۆناغی سێیەم: لە نێوان ساڵانی(١٨٧٣-١٩١٨) ==== لەم قۆناغەدا چەندین گۆڕانکاری سازدرا، لەوانە لیواکانی دەوڵەتی [[عێراق]]ی ئێستا کەمکرایەوە بۆ (٨)سنجاغ-لیوا، لیواکانی کەش کران بە [[قەزا]] و بەشێکی زۆری قەزاکانیش کرانە [[ناحیە]]. یەکە کارگێڕییەکانی [[باشووری کوردستان]] دەکەونە سنووری [[سنجاق]]ەکانی(مووسڵ و شارەزوور و بەغدا). تا پێکھێنانی [[ویلایەتی مووسڵ]] لە ساڵی(١٢٩٦ک-١٨٧٩ز)دا ھەموو سنجاغەکانی سەرەوە سەر بە [[ویلایەتی بەغدا]] بوون و دوای ئەو بەروارە ھەردوو لیوای سلێمانی و شارەزوور خرایە سەر [[ویلایەتی مووسڵ]]. گرنگترین ئەم گۆڕانکاریانە ھەڵوەشاندنەوەی [[قەزای ڕەواندز|سنجاغی ڕەواندز]] ھەروەھا سنجاغی ڕەواند بووە [[قەزای ڕەواندز]] و قەزاکانی([[قەزای سیدەکان|سیدەکان]]، [[قەزای چۆمان|باڵەک]] و [[قەزای ھەریر|ھەریر]]) کرانە ناحیە و خرانە سەر [[قەزای ڕەواندز]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت بغداد | ناونیشان = https://www.dig-doc.org/index.php?page=Ym9vaw%3D%3D&op=ZGlzcGxheV9ib29rX2RldGFpbHNfdQ%3D%3D&book_id=NjE4&lan=YXI%3D |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> * لە نێوان ساڵانی ١٨٧٥- ١٨٩٢دا، قەزای کۆیە یەک ناحیەی ھەبوو ئەویش [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] بوو. * لە نێوان ساڵانی ١٨٩٤-١٩٠٧دا، [[قەزای شەقڵاوە|ناحیەی شەقڵاوە]] لە سنووری قەزای کۆیە ھاتە کایەوە. === سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتی(١٩١٨ - ١٩٥٨) === یەکێک لە ئەنجامەکانی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]] زۆربەی [[ویلایەت]]ەکانی لەدەست دا، لەوانە [[ویلایەتی بەسڕە]]، [[ویلایەتی بەغدا]] و [[ویلایەتی مووسڵ]]، ئینگلیزەکان لە ماوەی ئەو جەنگەدا توانیان خاکی ئەم ویلایەتانە کۆنتڕۆڵ بکەن. لە دەوڵەتی نوێی [[عێراق]]دا کۆیان بکەنەوە و حکومەتێک دابمەزرێنن. حکومەتی تازە پێکھێنراو ھەستا بەڕێکخستنەوەی یەکە کارگێڕییەکانی دەوڵەتی [[عێراق]]. لەم ماوەیەدا ھەولێر وەکو پێشتر ئاماژەی پێکرا قەزایەکی [[پارێزگای کەرکووک]] بوو [[حکوومەتی عێراق]] بە ھۆی فراوانی لیوای کەرکووکەوە بە گونجاوی زانی یەکە کارگێڕییەکانی ئەو ناوچەیەی کە دەکەوێتە نیوان ھەردوو [[زێی گەورە]] و [[زێی بچووک]]ەوە و تا کۆتایی سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]] (٤) [[قەزا]] و (۱۱) [[ناحیە]]ی لە خۆدەگرت لە لیوایەکدا کۆبکرێتەوە بە نوسراوی وەزارەتی ناوخۆ کە ئاڕاستەی ھەردوو موتەسەڕفی کەرکووک و ئەربیل کراوە و تێیدا ھاتووە بە بڕیاری ئەنجوومەنی وەزیران ھەولێر کراوە بە [[پارێزگا|لیوا]]، جیابوونەکەیشی لە لیوای کەرکووک لە روژی ١٩٢٣/٤/١دا دەستپێدەکات. ئەمەش وەچەرخانێک بوو، ئیدی سەردەمێکی نوێ دەستی پێکرد.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ==== قۆناغی یەکەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩١٨-١٩٢٢)دا ==== پێش دەرچوونی بڕیاری بە لیوابوونی ھەولێر ھەندێک گۆڕانکاری کارگێڕی لەم سنوورەدا سازدرابوو و بریتی بوون لە:- # بە بەیانی وەزارەتی ناوخۆ ژمارە(١١٢) لە ١٥-١٠-١٩٢٢دا یەکە کارگێڕییەکانی عێراقی سەر لە نوێ ڕێکخستەوە. # دابڕاندنی [[قەزای شەقڵاوە|ناحیەی شەقڵاوە]] لە [[قەزای کۆیە]] و لکاندنی بە [[قەزای ھەولێر]]ەوە و لە بری ئەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای تەقتەق|ناحیەی تەقتەق]] ھاتە کایەوە.<ref name=":8">{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =التشکیلات الاداریة فی جنوب کردستان | ناونیشان = https://zheenlibrary.com/opac/index.php?lvl=record_display&id=9753 | نووسەر = عبداللە غفور |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==== قۆناغی دووەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٢٢-١٩٣٦)دا ==== # بە بڕیاری ئەنجوومەنی وەزیران لە بەرواری ١\٤\١٩٢٣دا پارێزگای ھەولێر ھاتە کایەوە و لە [[پارێزگای کەرکووک]] جیابووەوە، ئەو قەزا و ناحیەیانەی کەوتبوونە نێوان ھەردوو [[زێی گەورە]] و [[زێی بچووک]] ئەم پارێزگایەیان پێکھێنا. # [[قەزای ڕانیە]] دوای جێگیربوونی چارەنووسی [[پارێزگای سلێمانی|لیوای سلێمانی]]، [[قەزای ڕانیە]] سەر لە نوێ بە لیوای ھەولێرەوە بەسترایەوە، سەرەتا بەشی ڕۆژئاوای [[ناحیەی خدران|ناحیەی چناران]] کە دەکەونە نێوان چیای [[ھەیبەت سوڵتان]]، [[زێی بچووک]] و ڕووباری باسەلامەوە بە [[قەزای کۆیە]] لکێندرا، لکاندنیشی پەیوندی بە موڵکداری ئاغاکانی کۆیەوە ھەیە، کە خاوەنی زۆربەی زەوییەکانی ئەم ناحیە بوون، دواتر گەڕێنرایەوە بۆ [[قەزای ڕانیە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =كورد وترك وعرب | ناونیشان = https://www.noor-book.com/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%88%D8%AA%D8%B1%D9%83-%D9%88%D8%B9%D8%B1%D8%A8-pdf | نووسەر = سي جي ادمونز |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==== قۆناغی سێیەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٣٦-١٩٤٧)دا ==== * لەم قۆناغەدا قەزای کۆیە هیچ گۆڕانکارییەکی بەسەردا نەهات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = أطلس العراق الإداری | ناونیشان = https://books.google.iq/books/about/%D8%A3%D8%B7%D9%84%D8%B3_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82_%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%8A.html?id=FZ390QEACAAJ&redir_esc=y%D9%88%D8%B9%D8%B1%D8%A8-pdf | نووسەر = احمد سوسة |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==== قۆناغی چوارەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٤٧-١٩٥٨)دا ==== * بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە (٢٢١) لە ١\٥\١٩٥٢دا، [[قەزای شەقڵاوە]] ھاتە کایەوە لە سنووری پارێزگای ھەولێر بە دابڕانی [[قەزای شەقڵاوە|ناحیەی شەقڵاوە]] بە سەرجەم کەرتەکانییەوە لە [[قەزای کۆیە]]. === سەردەمی کۆماری(١٩٥٨-١٩٩٠) === == ناودارانی کۆیە == ===کەسایەتیی شۆڕشگێڕ=== * [[عەلی مەولود داربەسەری]] ساڵی ١٩٢٣–١٩٧٤ لەناوپردان ناوچەی [[حاجی ئۆمەران]] بە ھێرشی ئاسمانی فڕۆکەکانی [[بەعس]] شەھید بوو، تا ئێستاش گۆڕەکەی نادیارە.<ref>https://www.regaykurdistan.com/index.php/wtar/28342-2020-07-05-14-28-16 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211217125959/https://www.regaykurdistan.com/index.php/wtar/28342-2020-07-05-14-28-16 |date=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref> ===ھونەرمەندان=== مام سێوە (مەقام بێژ)، [[تایەر تۆفیق]] (گۆانیبێژ)، رۆستەم ئاغالە (شێوەکار)، باکووری. پوتە (برای سێوە بووە). حەنیل. مەتیعەبدوڵای قادرۆکێ. ئۆمەری حەمەدی خاڵی. عەبدوڵای خاڵی، حەمەدی لیلەی، مستەفای ئۆمەری قالەی کەمەندی، قادری ئۆ مەری قالەی کەمەندی، دەروێش حەمیدی قالەی، مام تەھای خەلیلی، حەمەدی گار فێنی قادری حەمەدی، مەلا ئەسعەد. حەمەدەمین عەباس. ===شاعیران=== [[حاجی قادری کۆیی]] (١٨١٧-١٨٩٧) , [[مەلای گەورە]] (١٨٧٦-١٩٤٣), [[دڵدار]] (نوسەری ھۆنراوەی [[ئەی رەقیب]] ,١٩١٨-١٩٤٨)، [[قوبادی جەلیزادە]]. [[دڵزار]]. [[عەونی]]. [[دلێر]]. ئەختەر. عاسی. وەردی. سامی عەوداڵ. [[خادیم]]. ڕۆستەم. تایەر حەوێزی. حاجی مەلا عەبدوڵای جەلیزادە. مەلا محەمەدی کۆیی جەلیزادە. مەنفی ونیھانی. لامیع. جەلال جۆبار. مە جید ئاسینگەر. کەمال غەمبار، وەستا حمد امین نەجار. == زانکۆی کۆیە == کۆیە ئێستا زانکۆیەکی لێیە بە ناوی [[زانکۆی کۆیە]]، کە لە ڕێکەوتی ١١ \١٠\٢٠٠٣ دامەزراوە لەوکاتەوە بەشێوەیەکی بەرچاو گەشەیکردووە. ژمارەی بەشەکانی زیادیکردووە بۆ ٣٤ بەش. لەساڵی ٢٠١٠ زانکۆی کۆیە پێکھاتەی خۆی گۆری لەسیستەمی کۆلیجەوە بۆ فاکەڵتی بەمەبەستی پێشکەوتنی زانکۆو ھاوشێوەبونی لەگەل سیستەمی نوێی زانکۆ پێشکەوتوەکانی جیھان. یەکێک لەتایبەتمەندیەکانی زانکۆی کۆیە بریتیە لە کەمپی زانکۆ کەبەشە ئەکادیمیەکانی زانکۆ و بەرێوەبەرایەتیەکان وخوێندکاران و ستافی دابینکردنی پێداویستیەکان لەخۆدەگرێ. لەھەرە تایبەتمەندیە گرنگەکانی زانکۆی کۆیە بریتیە لەو گەشە خێراو بەرچاوەی کە بەخۆیەوە دەبینێ بە بەراورد لەگەڵ زانکۆکانی تری کوردستان. زانکۆی کۆیە خاوەنی ھەندێ بەشی زانستی وئەندازیارییە کە دەگمەنن لەزانکۆکانی تری کوردستان وعێراق و ئەو بەشانە تەنھا لە زانکۆی کۆیە ھەن کە بریتین لەبەشەکانی ئەندازیاری نەوت وئەندازیاری جیۆتەکنیک و ئەندازیاری کیمیایی و دەرونزانی پزیشکی مایکرۆ بایەلۆجی). لەگەڵ چەندین بەشی تر کە پیک دیت لە زانستە مرۆڤایەتی و کۆمەڵایەتیەکان کە پیک دیت لە بەشەکانی قانون _ گارگێری و ئابوری_ شریعە ھەروەھا زمانی ئینگلیزی وە پەروەردە پیک دیت لە بەشەکانی مێژوو _ جوگرافیە _ کوردی _ عربی _ وەرزش _ زانستەکان پیک دیت لە بایۆلۆژی _ کیمیا_ فیزیاء _ماتکاتیک لەگەڵ چەند بەشێکی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سەبارەت بە زانکۆی کۆیە | ناونیشان = http://www.koyauni.ac/kurdish/ | نووسەر = [[زانکۆی کۆیە]] | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١ی شوباتی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20120201212114/http://www.koyauni.ac/kurdish/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == قشلەی کۆیە == ئەم قشلەیە دەکەوێتە ناو سەنتەری شارۆچکەی کۆیە بەلای رۆژئاوای دا، لەسەر بەرزایەک (گردێکی پان) کە رووبەری لە ٢٤٠٠ م چوار گۆشە زیاترە. رووی دەرەوەی لە شێوەی قەڵا دروستکراوە و لە ھەر چوار لادا قوڵەی [[شەڕ]] و بەرگری بۆ دانراوە. لە ھەندێک شوێن بینایەکە دوو نھۆمە. لە بەشێکی مۆزەخانەی کۆیە دانراوە. لە لایەکی تر گەلەری ھونەری ھەیە، لەسەردەمی عوسمانیەکان دروست کراوە. == ناحیەکان و گوندەکان == کۆیە لە سەرەتای پێکھاتە ئیداریەکانی دەوڵەتی عوسمانی قەزایەک بوو سەر بە سنجاقی '''شارەزوور''' (کە ناوەندەکەی [[کەرکووک]] بوو) و لە ساڵی ١٨٩٣ و ١٨٩٥ز شەقڵاوە ناحیەیەکی سەر بەو قەزایە بوو. لە پاش [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیھانی یەکەم]] و درووستبوونی دەوڵەتی نوێی عیڕاق ھەولێر لە کەرکووک جیاکراوەو کرا بە لیوایەکی تایبەت و کۆیە بوو بە قەزایەکی سەر ھەولێر.<ref>سالنامە دولت علیە عثمانیة سنة ١٣٣٠ ھ، استانبول، ص ٨٠٣.</ref> قەزای کۆیە لە پێنج ناحیە و ١٩٠ گوند پێکھاتووە.<ref>[www.hawlergov.org/ku/region.php?id=١٣٣٠٧٥٨٧٥٤ قەزای کۆی - ماڵپەڕی پارێزگای ھەولێر]</ref> * [[ناحیەی ئاشتی]]؛ ٢٢ گوند، گرینگترینیان گوندی خەرابە و کاولان و بۆگد و کورداوا. * [[ناحیەی سکتان]]؛ ١٢ گوند، گرینگترینیان سکتان و نازەنین. * [[ناحیەی سێگردکان]]؛ ١١ گوند * [[ناحیەی شۆڕش]]؛ ٥١ گوند، گرینگتریتیان [[دێگەڵە|گوندی دێگەڵە]] و [[بانی ماران]] == بەستەری تایبەت == * سایتی '''چنارۆک''' [https://web.archive.org/web/20141021111314/http://chnarok.se/darbaray%20koya.htm] * سایتی '''زانکۆی کۆیە'''[https://web.archive.org/web/20120201212114/http://www.koyauni.ac/kurdish/] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای ھەولێر}} {{دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Koy Sinjaq District}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا|کوردستان|پارێزگای ھەولێر}} [[پۆل:قەزاکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:کۆیە]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] 92y9gf1c3ov903oti297323pl27une4 1588625 1588624 2026-06-03T13:44:36Z MFTG 21816 /* سەردەمی کۆماری(١٩٥٨-١٩٩٠) */ 1588625 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەزای کۆیە | ناوی_فەرمی = ''{{lang-ar| قضاء کویسنجق }}<br>{{lang-en| Koy Sinjaq District }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[قەزا]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = نەخشەی قەزای کۆیە.png | photo2a = قەزای کۆیە.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 300px }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی قەزای کۆیە{{ھن}}وێنەی خوارەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی قەزای کۆیە و قەزای تەقتەق | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=8 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەزای کۆیە''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 36.08314| 44.63329 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩١٨]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = تارق حەیدەری | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٤٩٤٫٣ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٢٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٣٨١ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٢٧١ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٩٠،٤١٣ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = کۆیی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) و [[زمانی سوریانی|سوریانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) و [[مەسیحی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} [[پەڕگە:Koye.JPG|thumb|وێنەی شاری کۆیە]] '''قەزای کۆیە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: قضاء کویسنجق، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Koya District) یەکێکە لە قەزاکانی [[پارێزگای ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی [[شارۆچکە]]ی [[کۆیە]]یە. لە دوو نەتەوەی [[کورد]] و [[ئاشوورییەکان|کلدان]] پێکھاتووە. قەزایەی کۆیە خاوەن پێگەیەکی جیۆگرافی گرنگە لەسەر ئاستی [[عیراق]] و [[کوردستان]]دا. بە دوو چیای خنجیلانە دەورەدراوە. ئەوانیش چیای «[[باواجی]]» کە بەرزیەکەی ١٢٦٠م و چیای «[[ھەیبەت سوڵتان]]» کە بەرزیەکەی ١٠٩٢م لە ڕووی [[ئاستی دەریا]]وە دەبێت. دەگوترێت کە مێژووی دروستبوونی شاری کۆیە، دەگەڕێتەوە بۆ گوندی [[ئاسکی کۆیە]] و پێی گوتراوە ئەسکی کۆ (بە [[تورکی]] بە واتای کۆنەگوند دێت)، بەڵام دواتر خەڵکەکە ڕوویان لە [[حەمامۆک]] کردووە کە خاوەنی سەرچاوەی ئاوی زۆرە و بەو ناوچەیش گوتراوە کاولە کۆ. دواتریش لە شوێنی ئێستای کۆیە جێگیربوون ودەوڵەتی عوسمانی لێ پاش نەمانی میرنشینی [[میرنشینی بابان|بابان]] و [[میرنشینی سۆران|سۆران]] ئیدارەیەکی فەرمی لێ دامەزراندووە و ناوی ناوە (کۆی سنجاق) [[سنجاق]]یش یەکەیەکی ئیداری بوو لە [[دەوڵەتی عوسمانی]]. کۆیە زیاتر لە ٨٠ شوێنەواری ھەیە لەوانە: خرابە، کلێسە، قەڵای شیلە، ئەسکی کۆیە، گوبتەپە، سکتای قەیسەری، باواجی، سماقۆڵی میرسەید، چنارۆک و حەمامۆک. بۆیەکەمین جاریش بە فەرمی لە ساڵی ١٨٨٥ قوتابخانە لەو شارەدا دامەزراوە. لەساڵی ١٩١٨ کۆیە کراوە بە [[قەزا]]. لەساڵی ١٩٨٨ لەژێر وەک کاردانەوەیەک دژی بزاڤی بڵاوی [[پێشمەرگە]]، [[حکوومەتی عێراق]] کۆیەی لە قەزا بچوککردووەتەوە و کردی بە [[ناحیە]]، بەڵام دوای ساڵی ١٩٩١ جارێکی تر [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] کۆیەی کردەوە بە قەزا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == ناوی قەزای کۆیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە، کە شاری [[کۆیە]]یە، خەڵکی [[کوردستان]] و شارەکە پێی دەڵێن [[کۆیە]]، بەڵام ھەر لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|سەردەمی عوسمانییەوە]] لە یەکە کارگێڕییەکاندا و لە حکومەتی عێراقیشدا بە (کویسنجق) ناوی ھاتووە. ئەم بۆچوونانەی خوارەوە سەبارەت بە ناوی کۆیە ھاتووە: * سەبارەت بە بنەچەی ناوی کۆیە لێکدانەوە و دەرەنجامی زۆر ھەیە. پرۆفیسۆر تاھر ئەحمەد حەوێزی چەندین بۆچوونی سەبارەت بە وەرگرتنی ئەو ناوە خستوەتەڕوو، گرنگترینیان بریتین لە: ** ناو لە سەردەمی فەتحەکانی ئیسلامیدا (کۆھسار) بووە، واتە (ناوچەی شاخاوی). ** دەوترێت ناوەکە لە بنەڕەتدا کۆسار(کوثار) بووە، بەڵام دوای فەتحە ئیسلامییەکان بووە بە (کۆیسەنجاک)، وەک چۆن موسڵمانان و عوسمانییەکان (ئالا تەلە واتە سەنجاک)یان بەرزکردۆتەوە، واتە ئاڵای بەرزی پێغەمبەر، لەسەر ئەو قەڵا کۆنەی کە بە قەڵای (قۆچ پاشا) بە ناوبانگ بووە. ** دەوترێت کۆی سەنجاک ناوی (کۆی سان) و (کۆی سان لەگەڵ کۆسرەت) بووە، کە شاخێکە لە دەڤەری [[ناحیەی خەلەکان|خەلەکان]] و [[ناحیەی خدران|خدران]]، برا بوون. (سان) کورتکراوەی ناوی (سوڵتان)ە، بەو پێیەی تا ئێستا نازناوی (سان) لە ناوچەی ([[ھەورامان]])دا باوە کە دەدرێت بە سەرۆک ھۆزەکان. مانای گشتی شاخی تایبەت سوڵتانە. ** ھەندێک خێڵ ھەبوون بە ناوی (مامەکویە) و (کۆی) کە لە (جەبەل سەماق) لەلای ڕۆژاوای [[حەلەب]] نیشتەجێ بوون و لە دوای ساڵی (٥٥٠)کۆچی، کۆچیان کردووە بۆ ناوچەی [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]] لە سەردەمی حاکمەکەیدا (ھەزار ئەسپ). پاشان، پرۆفیسۆر حەویزی دەپرسێت: ئایا ناکرێت پەیوەندییەک ھەبێت لەنێوان ئەو دوو ناوەی باسکراوە و (کۆی) و (ئاکۆ) کە دەکەونە [[قەزای ڕانیە|دەڤەری ڕانیە]]؟ ** پرۆفیسۆر حەویزی بۆچوونی مێژوونووسی گەورەی کورد، خوالێخۆشبوو [[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]] ھێنایەوە، کە لە دوای حوکمڕانی (مەئمون بەگ) کە یەکێک بوو لە شازادەکانی [[میرنشینی ئەردەڵان]]، مامی (سەرخات بەگ)، ناوچەکانی ڕێکخستەوە وەک (لۆی، مەسیلە، مەھرەدان، تانورا، کولوس و نەشکاس) تا خوسلە دەگرێتەوە. خوالێخۆشبوو ئەمین زەکی دەڵێت کە (لۆی) بریتییە لە (نوێ)، و ئەمە ناوچەی ئێستای کۆیسانجاکە. بۆیە دوور نییە کە (لۆی) (کۆی)بێت. ** سەنجاق وشەیەکی تورکییە بە واتای ([[ئاڵا]])دێت، وەک لە کتێبی چوار سەدەی مێژووی مۆدێرندا ئاماژەی پێکراوە، ناوچەیەکە کە (سەنجاک بەکی) لە پێگەی یەکەیەکی فیۆداڵیدا حوکمڕانی دەکات، دواتر بە مانای یەکەیەکی ئیداریی سەر بە [[ئەیالەت]]ەکان دێت و لەلایەن [[موتەسەڕیف]]ەوە فەرمانڕەوایی دەکرێت. ** ھەندێک دەڵێن (کۆی) بە تورکی بە واتای ([[گوند]]) و کویسانجاق بە واتای (گوندی مەعریفە). پڕۆفیسۆر حەوێزی دەفەرموێت: ئەگەر وابێت، ئەوا دەبێ کویسەنجاق پێشتر ناوێکی تری ھەبووبێت، بەڵگەکانیشی بۆ ئەوە ئەوەیە کە دەوترێت (کۆی تۆپزاوا)، واتە گوندی (تۆپزاوا)، و (کوی شیلە- گوندی شیلام)، و نەگوتراوە (کۆی کوڵە). ** ھەندێک لە نووسەرانی عەرەب ناوەکەیان بە (القی) لە جیاتی (کۆی) تۆمار کردووە. ** (کۆ) وشەیەکە بە واتای (کۆکردنەوە یا سەرجەم) لە [[پارێزگای سلێمانی|دەڤەری سلێمانی]] کۆبوونەوە و (کۆ) لە دەڤەری سلێمانیشدا بەکاردێت بۆ ئاماژەکردن بە ئەستێرەی سورەیا، کە ئەو ئەستێرەیە کە بە دەرکەوتنی کاتەکەی دەناسرێت، بەتایبەتی لە [[لادێ]]کاندا. لەم پەیوەندییەدا [[مەسعوود محەممەد|پرۆفیسۆر مەسعوود محەممەد]] باس لەوە دەکات کە لێکدانەوە کۆنەکەی وشەی (کۆ)، وەک باوەڕی باو، ئەوەیە کە ئەو کەسەی لە یەکێک لە لوتکەکانی چیای ھەیبەت سوڵتانەوە دەڕوانێت بەرەو بەشەکانی شارەکە لە ڕابردوودا بە شێوەیەکی گرووپی لە دوورەوە دەیبینی، واتە لە شێوەی گرووپی (سورەیا)، کە بە زمانی کوردی بە واتای (کۆ) دێت. * [[مەسعوود محەممەد|پرۆفیسۆر مەسعوود محەممەد]] لێرەدا دەشڵێت، وشەی (سەنجاق) پێش سەردەمی عوسمانییە، وەک بەڵگە کتێبی (الآزکار)ی ئیمامی نەوەوی دەھێنێتەوە کە ٦١٦ ساڵ لەمەوبەر لەلایەن پیاوێکەوە کۆپی کراوە بە ناوی (خدری کوڕی عومەر الکویسەنجاکلی)، کە لە کۆتایی کتێبەکەدا ناوی ھاتووە. پرۆفیسۆر مەسعوود ئەگەری ئەوە بەدوور ناگرێتەوە کە ناوی کویسانجاق دوای ھێرشەکانی ھولاگو یان تەیمور بەو شارە درابێت، بەو پێیەی ئەو زاراوەیەی لەو کاتەدا بەکاردەھێنرا تورکی بووە. دەشڵێت کویسنجەق دەکەوێتە سەر ڕێگای کاروانەکان کە لە [[حەلەب]] و باکووری [[سووریا]]وە دێت و بەرەو باکووری [[ئێران]] دەڕوات. ئەو پێی وایە، لە ھەر حاڵەتێکدا، مێژووی دامەزراندنی شاری کویسنجەق دەگەڕێتەوە بۆ نێوان ١٣٠٠ساڵ بۆ ١٤٠٠ ساڵ لەمەوبەر. * پرۆفیسۆر غالب تاڵەبانی دەفەرموێت: بنەچەی کویسنجەق (کۆی - سان - جا) واتە چیای کورسی سوڵتان. لێکدانەوەکەی ئەوەیە کە (کۆی-کۆ-کێو) بە واتای شاخ دێت، و بە تایبەتی شاخی شکۆمەندی سوڵتان کە دەکەوێتە نزیک کۆیەوە، کە [[قەزای ڕانیە]] لە [[قەزای کۆیە]] جیادەکاتەوە. * سەبارەت بە (سان)، کورتکراوەی وشەی (سوڵتان)ە، ئەمەش بەڵگەی ئەوەیە کە تا ئەمڕۆ لە شێوەزاری ھەورامیدا دەبینرێت، کە لە جیاتی جەعفەر سوڵتان دەڵێن جەعفەرسان، کە یەکێکە لە سەرکردەی ھۆزەکانی ھەورامی. ھەروەھا وشەی (جا یان جێگا) بە مانای شوێن یان بارەگا ڕوون دەکاتەوە، بۆیە ڕەتیدەکاتەوە کە بنەچەی کۆیسنجق (کۆی-سنجق) بێت. * لە کۆتاییدا [[شاکر فەتاح|پرۆفیسۆر شاکر فەتاح]] دەڵێت: خەڵکی شاری کۆیسنجق و دەوروبەری شارەکە ناودەبەن بە (کۆیە)، شاعیری ناودار [[حاجی قادری کۆیی]] لە یەکێک لە بەیتەکانیدا ناوی دەبات (شارەکەی کۆ). دوای دروستبوونی موتەسەرریفەت لە سەردەمی عوسمانییەکان، ناویان لێنا کۆی سنجاق واتە موتەسەرریفەتی (کۆ). دەڵێت: ڕەنگە ئەو بەروبوومە کشتوکاڵییەکان لە سەردەمێکدا لەوێ لە کۆگاکانی حکومەتدا کۆکرابێتەوە. کەواتە شوێنی ئەو کۆگایانە ناویان لێنرا (کۆ، واتە کۆکردنەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = أصول أسماء المدن و المواقع العراقیة؛ الجزء الاول | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2019/369547.PDF?ver=132115590250000000 | نووسەر = جەمال بابان |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == جوگرافیا == '''قەزای کۆیە''' ھاوسنووری ئەم قەزایانەیە: * لە باکوورەوە [[قەزای شەقڵاوە]] و [[قەزای پیرمام]]. * لە باشوورەوە [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[قەزای تەقتەق]] و [[قەزای کەرکووک]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[قەزای دووکان]]، [[قەزای حاجیاوا]] و [[قەزای ڕانیە]]. * لە ڕۆژاواوە [[قەزای بنەسڵاوە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/3829921 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == === سەردەمی عوسمانی(١٥٥٤-١٩١٨) === * کاتێک عوسمانییەکان لە ساڵی ١٥٥٤دا ناوچەکەیان داگیرکرد، بڕیاریاندا حکومەتی خۆجێی بۆ سەرکردە [[کورد]]ەکان جێبھێڵن، بۆیە ڕاستەوخۆ نەخراوەتە ناو سیستەمی کارگێڕی عوسمانیەوە. فەرمانڕەواکان ئەندامی [[ھۆز]]ە [[کورد]]ییەکان بوون و تەنیا بە دەگمەن سەربازی عوسمانی لە ئەیالەتەکەدا ھەبوون.<ref> https://archive.org/details/bub_gb_66hCAAAAcAAJ </ref> * بەڵام تۆمارە ئەرشیفییەکان لە سەدەی ١٦ بەدواوە ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەو ناوچەیانەی کە بە شێوەیەکی باو پەیوەندییان بە شارەزوورەوە ھەیە، لەوانە [[ئامێدی]]، [[ھەولێر]]، [[کەرکووک]] و [[زاخۆ]]، لە سەردەمی جیاوازدا، وەک [[سنجاق]] لە ناو [[ئەیالەتی بەغدا]]دا ڕیزکراون.<ref>https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/224338</ref> تۆمارە کارگێڕییەکانی عوسمانی لە ساڵانی ١٥٥٨-١٥٧٦ و ١٥٧٣-١٥٨٧ ئەم نیشتەجێبوونانە وەک [[قەزا]]ی ژێردەستەی [[بەغدا]] دەژمێرن، ئەمەش پێشنیاری ئەوە دەکات کە پێگەی [[ئەیالەتی شارەزوور]] لەناو ئیمپراتۆریەتەکەدا جێگیر نەبووە، بەڵکو لە نێوان قۆناغەکانی سەربەخۆیی ئەیالەتەکان و ژێردەستەیی ئیداری بۆ بەغدادا بە یەکەوە دەگۆڕێت.<ref>Musul – Kerkük ile İlgili Arşiv Belgeleri (1525–1919) (in Turkish). Ankara: T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü. 1993. pp. 47–48</ref> * لە سەدەی ١٨ و نۆزدەھەمدا، [[ئەیالەتی شارەزوور]] کەوتە ژێر دەستی [[میرنشینی بابان|بنەماڵەی بابان]]. ئەندامانی ئەم بنەماڵەیە توانیان بە گەرەنتیکردنی ئاسایشی سنوورە ناجێگیرەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لەگەڵ [[ئێران]] لە بەرامبەر ئۆتۆنۆمی تەواودا، دەسەڵاتی خۆیان بپارێزن. [[سنجاقی بابان]] کە شاری [[کەرکووک]]ی لەخۆگرتبوو، بەناوی ئەو بنەماڵەیەوە ناونراوە.<ref> https://books.google.iq/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA70&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false </ref> * لە ساڵی ١٨٥٠دا دواجار دەسەڵاتی بابانەکان کۆتایی پێھات، و ھەرێمەکە لە ساڵی ١٨٦٢دا خرایە ژێر کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆی [[ویلایەتی بەغدا]]وە. لە ساڵی ١٨٥٠ دواجار دەسەڵاتی بابانەکان کۆتایی ھات و ھەر لەو ساڵەدا داواکارییەک بۆ دامەزراندنی ئەنجومەنێکی گەورە (meclis-i kebîr) لە شارەزوور لەلایەن [[باب ئەلعالی]] ڕەتکرایەوە. پاساوەکە ئەوە بوو کە ئەم جۆرە چاکسازییە ئیدارییە سەرەتا لە [[بەغدا]]وە دەست پێ بکات. * سنووری ئێستای قەزای کۆیە بە ناوی کۆیسنجەق لە ساڵەکانی (١٦٨٠ - ١٧٠٢)، لە ناو [[سنجاق]]ەکانی [[ئەیالەتی شارەزوور]]دا ھاتووە.<ref>https://www.academia.edu/19903381/18_Y%C3%BCzy%C4%B1l%C4%B1n_%C4%B0lk_Yar%C4%B1s%C4%B1nda_Osmanl%C4%B1_Devletinin_%C4%B0dari_Taksimat%C4%B1_Eyalet_ve_Sancak_Tevcihat%C4%B1_In_the_First_half_of_the_18th_Century_Administrative_Divisions_of_the_Ottoman_Empire_Shire_and_Sanjak_Assignments</ref> ==== قۆناغی یەکەم: لە نێوان ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩) ==== سیستەمی کارگێڕی ئەم قۆناغە لەژێر ھەژموونی دابەشبوونی جوگرافیای [[ھۆز]]ەکاندا بووە، سنووری ئەم لیوایە و لیوا ھاوسنوورەکانی میراسی ناکۆکی نێوان ھەردوو [[میرنشینی بابان]] و [[میرنشینی سۆران]] بوو، لەکاتێکدا دەسەڵاتی [[میر محەممەد]]ی ڕەواندوز ھەردەھات فراوانتر دەبوو تاگەیشتە سنووری [[کۆیە]] و [[ڕانیە]] و دەربازی دەستە چەپی [[زێی بچووک]]یش بوو. چەندین ناحییەی [[ئەیالەتی شارەزوور]]ی خستە سەر [[میرنشین]]ەکەی لەوانە ناحیەکانی([[عەسکەر]]، [[ئاغجەلەر]]، کێوەچەرمەڵە، [[چیاسەوز، ئاغجەلەر|چیاسەوز]]، [[گڵناغاجی گەورە|گڵناغاج]]، [[قەسرۆک، ئاغجەلەر|قەسرۆک]]، [[گردخەبەر]]، جبق قلعە و [[ناحیەی شوان|شوان]]) لەگەڵ مەنگوڕایەتیدا. ناکۆکی نێوان میرانی بابان ھەر بەردەوام بوو، [[میر محەممەد]] بە ھەلی زانی ھێرش بکاتە سەر [[میرنشینی بابان]]، وەزیر (عەلی پاشا-والی [[بەغدا]]) لەگەڵ حکومەتی ئێراندا ھاوپەیمانییەکی دژی [[میرنشینی سۆران]] بەست و ھەردووکیان ھاوکاری سڵێمان پاشای بابانیان کرد، ئەمە لە کاتێکدا ھێزی سۆران لە پێشڕەویدا بوون و گەیشتبوونە [[سورداش]] سوپای ھەردوولا لە [[قەمچوغە]] گەیشتنە یەک و شەڕێکی قورس لە نێوانیاندا ڕوویدا و سوپای سۆران ناچار بوو پاشەکشێ بکات بۆ [[کۆیە]] و ھێزی سڵێمان پاشای بابان کەوتە دوای و لە نزیک کۆیە جارێکیتر [[شەڕ]] ڕوویدا، ھێزی بابان و ھاوپەیمانەکانی زیانی زۆریان بەرکەوت و ھەردوولا گەیشتنە ڕێکەوتن کە ھێڵی [[ڕانیە]]، بتوێن، [[خەلەکان]]، چناران تا زێی بچووک و دەربەند ببێتە سنووری نێوانیان. دوای لە ناوچوونی ھەردوو میرنشینەکە(سۆران لە ١٨٣٦) و (بابان لە ١٨٥١)دا ئەم سنوورە وەک خۆی مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =عشائر العراق | ناونیشان = https://www.noor-book.com/en/ebook-History-موسوعھ-عشائر-العراق-ج-1-عباس-العزاوی-pdf |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = عباس العزاوی |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> [[ئەیالەتی شارەزوور]](١٥٥٤-١٨٦٢) لە چوار لیوا پێکھاتبوو، '''لیوای کەرکووک'''، [[قەزای کفری|لیوای زەنگاباد]]، [[قەزای ڕەواندز|لیوای ڕەواندز]]و [[پارێزگای سلێمانی|لیوای سلێمانی]]. لیوای کەرکووک لەم سەردەمەدا لە (٨) [[قەزا]] پێکھاتبوو ([[قەزای کەرکووک]]، [[ناحیەی پردێ|قەزای ئاڵتون کۆپری]] و ھۆزی عوبێد، کە ئەم ھۆزە دەوارنشین بوون، [[قەزای ھەولێر|قەزای ئەربیل]]، [[ناحیەی بالیسان|قەزای بالیسان]]، [[قەزای کۆیە]]، ھۆزی سن و ئاکۆ و خۆشناو، ھۆزی بڵباس). ==== قۆناغی دووەم: لە نێوان ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٣) ==== لەم قۆناغەدا سیستەمی کارگێڕیی بەغدا لە [[ئەیالەت]]ەوە گۆڕدرا بۆ [[ویلایەت]]، ئەمەش لەلایەن [[والی]] تازە (مەدحە ت پاشا) کە لە ڕۆژی (۱۸ی موحەڕەمی ساڵی ۱۲۸٦ز-١٨٦٩/٤/٣٠ز)دا. گەیشتە [[بەغدا]] جیبەجێکرا، [[ویلایەتی بەغدا]] لەم قۆناغەدا لە (١٥) لیواوە کرا بە(١٤) لیوا، ژمارەی [[قەزا]]کانیشی لە(١٣٦)ەوە بۆ (۹۳) قەزا کەمکرایەوە. قۆناغی (مەدحەت پاشا)یە کە بۆ ماوەی سێ ساڵ [[والی]] [[ویلایەتی بەغدا]] بوو، ھەرچەندە تەمەنی ئەم قۆناغە کەم بوو، بەڵام تێیدا گۆڕانکاری جەوھەری ئەنجامدرا لەوانە: # ھەڵوەشاندنەوی فرە ناوەندی [[قەزا]]کان: بەشێکی زۆری قەزاکان فرە ناوەند بوون و بەشێکی ئەم ناوەندانە بەناوی [[ھۆز]]ەکانەوە بوو، لەم قۆناغەدا فرە ناوەندەکان ھەڵوەشێنرانەوە و لە جیاتی ئەوە یەک ناوی بۆ دانرا. # کۆکردنەوەی قەزاکان: بەشێک لە قەزاکان کۆکرانەوە لە یەک قەزادا، و یەک ناوی بۆ داندرا. # ئاڵوگۆڕی نێوان ھەرسێ لیواکانی [[سلێمانی]]، [[کەرکووک]] و [[ڕەواندز]]. [[قەزای پشدەر]] لە لیوای سلێمانی دابڕێندراو خرایە سەر [[قەزای ڕەواندز|لیوای ڕەواندز]] و لەبری ئەو [[ناحیەی شوان|قەزای شوان]] لە [[پارێزگای سلێمانی|لیوای کەرکووک]] دابڕێندراو خرایە سەر [[پارێزگای سلێمانی|لیوای سلێمانی]]، ھەر سێ ([[قەزای ھەولێر|قەزای ئەربیل]]، [[قەزای کۆیە]] و [[قەزای ڕانیە]]) لە لیوای کەرکووک دابڕێنران و خرانە سەر [[قەزای ڕەواندز|لیوای ڕەواندز]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> # سنووری ئێستای '''پارێزگای ھەولێر''' لەم سەردەمەدا لە لیوای ڕەواندزدا کۆکرایەوە. ==== قۆناغی سێیەم: لە نێوان ساڵانی(١٨٧٣-١٩١٨) ==== لەم قۆناغەدا چەندین گۆڕانکاری سازدرا، لەوانە لیواکانی دەوڵەتی [[عێراق]]ی ئێستا کەمکرایەوە بۆ (٨)سنجاغ-لیوا، لیواکانی کەش کران بە [[قەزا]] و بەشێکی زۆری قەزاکانیش کرانە [[ناحیە]]. یەکە کارگێڕییەکانی [[باشووری کوردستان]] دەکەونە سنووری [[سنجاق]]ەکانی(مووسڵ و شارەزوور و بەغدا). تا پێکھێنانی [[ویلایەتی مووسڵ]] لە ساڵی(١٢٩٦ک-١٨٧٩ز)دا ھەموو سنجاغەکانی سەرەوە سەر بە [[ویلایەتی بەغدا]] بوون و دوای ئەو بەروارە ھەردوو لیوای سلێمانی و شارەزوور خرایە سەر [[ویلایەتی مووسڵ]]. گرنگترین ئەم گۆڕانکاریانە ھەڵوەشاندنەوەی [[قەزای ڕەواندز|سنجاغی ڕەواندز]] ھەروەھا سنجاغی ڕەواند بووە [[قەزای ڕەواندز]] و قەزاکانی([[قەزای سیدەکان|سیدەکان]]، [[قەزای چۆمان|باڵەک]] و [[قەزای ھەریر|ھەریر]]) کرانە ناحیە و خرانە سەر [[قەزای ڕەواندز]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت بغداد | ناونیشان = https://www.dig-doc.org/index.php?page=Ym9vaw%3D%3D&op=ZGlzcGxheV9ib29rX2RldGFpbHNfdQ%3D%3D&book_id=NjE4&lan=YXI%3D |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> * لە نێوان ساڵانی ١٨٧٥- ١٨٩٢دا، قەزای کۆیە یەک ناحیەی ھەبوو ئەویش [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] بوو. * لە نێوان ساڵانی ١٨٩٤-١٩٠٧دا، [[قەزای شەقڵاوە|ناحیەی شەقڵاوە]] لە سنووری قەزای کۆیە ھاتە کایەوە. === سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتی(١٩١٨ - ١٩٥٨) === یەکێک لە ئەنجامەکانی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]] زۆربەی [[ویلایەت]]ەکانی لەدەست دا، لەوانە [[ویلایەتی بەسڕە]]، [[ویلایەتی بەغدا]] و [[ویلایەتی مووسڵ]]، ئینگلیزەکان لە ماوەی ئەو جەنگەدا توانیان خاکی ئەم ویلایەتانە کۆنتڕۆڵ بکەن. لە دەوڵەتی نوێی [[عێراق]]دا کۆیان بکەنەوە و حکومەتێک دابمەزرێنن. حکومەتی تازە پێکھێنراو ھەستا بەڕێکخستنەوەی یەکە کارگێڕییەکانی دەوڵەتی [[عێراق]]. لەم ماوەیەدا ھەولێر وەکو پێشتر ئاماژەی پێکرا قەزایەکی [[پارێزگای کەرکووک]] بوو [[حکوومەتی عێراق]] بە ھۆی فراوانی لیوای کەرکووکەوە بە گونجاوی زانی یەکە کارگێڕییەکانی ئەو ناوچەیەی کە دەکەوێتە نیوان ھەردوو [[زێی گەورە]] و [[زێی بچووک]]ەوە و تا کۆتایی سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]] (٤) [[قەزا]] و (۱۱) [[ناحیە]]ی لە خۆدەگرت لە لیوایەکدا کۆبکرێتەوە بە نوسراوی وەزارەتی ناوخۆ کە ئاڕاستەی ھەردوو موتەسەڕفی کەرکووک و ئەربیل کراوە و تێیدا ھاتووە بە بڕیاری ئەنجوومەنی وەزیران ھەولێر کراوە بە [[پارێزگا|لیوا]]، جیابوونەکەیشی لە لیوای کەرکووک لە روژی ١٩٢٣/٤/١دا دەستپێدەکات. ئەمەش وەچەرخانێک بوو، ئیدی سەردەمێکی نوێ دەستی پێکرد.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ==== قۆناغی یەکەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩١٨-١٩٢٢)دا ==== پێش دەرچوونی بڕیاری بە لیوابوونی ھەولێر ھەندێک گۆڕانکاری کارگێڕی لەم سنوورەدا سازدرابوو و بریتی بوون لە:- # بە بەیانی وەزارەتی ناوخۆ ژمارە(١١٢) لە ١٥-١٠-١٩٢٢دا یەکە کارگێڕییەکانی عێراقی سەر لە نوێ ڕێکخستەوە. # دابڕاندنی [[قەزای شەقڵاوە|ناحیەی شەقڵاوە]] لە [[قەزای کۆیە]] و لکاندنی بە [[قەزای ھەولێر]]ەوە و لە بری ئەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای تەقتەق|ناحیەی تەقتەق]] ھاتە کایەوە.<ref name=":8">{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =التشکیلات الاداریة فی جنوب کردستان | ناونیشان = https://zheenlibrary.com/opac/index.php?lvl=record_display&id=9753 | نووسەر = عبداللە غفور |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==== قۆناغی دووەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٢٢-١٩٣٦)دا ==== # بە بڕیاری ئەنجوومەنی وەزیران لە بەرواری ١\٤\١٩٢٣دا پارێزگای ھەولێر ھاتە کایەوە و لە [[پارێزگای کەرکووک]] جیابووەوە، ئەو قەزا و ناحیەیانەی کەوتبوونە نێوان ھەردوو [[زێی گەورە]] و [[زێی بچووک]] ئەم پارێزگایەیان پێکھێنا. # [[قەزای ڕانیە]] دوای جێگیربوونی چارەنووسی [[پارێزگای سلێمانی|لیوای سلێمانی]]، [[قەزای ڕانیە]] سەر لە نوێ بە لیوای ھەولێرەوە بەسترایەوە، سەرەتا بەشی ڕۆژئاوای [[ناحیەی خدران|ناحیەی چناران]] کە دەکەونە نێوان چیای [[ھەیبەت سوڵتان]]، [[زێی بچووک]] و ڕووباری باسەلامەوە بە [[قەزای کۆیە]] لکێندرا، لکاندنیشی پەیوندی بە موڵکداری ئاغاکانی کۆیەوە ھەیە، کە خاوەنی زۆربەی زەوییەکانی ئەم ناحیە بوون، دواتر گەڕێنرایەوە بۆ [[قەزای ڕانیە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =كورد وترك وعرب | ناونیشان = https://www.noor-book.com/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%88%D8%AA%D8%B1%D9%83-%D9%88%D8%B9%D8%B1%D8%A8-pdf | نووسەر = سي جي ادمونز |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==== قۆناغی سێیەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٣٦-١٩٤٧)دا ==== * لەم قۆناغەدا قەزای کۆیە هیچ گۆڕانکارییەکی بەسەردا نەهات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = أطلس العراق الإداری | ناونیشان = https://books.google.iq/books/about/%D8%A3%D8%B7%D9%84%D8%B3_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82_%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%8A.html?id=FZ390QEACAAJ&redir_esc=y%D9%88%D8%B9%D8%B1%D8%A8-pdf | نووسەر = احمد سوسة |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==== قۆناغی چوارەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٤٧-١٩٥٨)دا ==== * بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە (٢٢١) لە ١\٥\١٩٥٢دا، [[قەزای شەقڵاوە]] ھاتە کایەوە لە سنووری پارێزگای ھەولێر بە دابڕانی [[قەزای شەقڵاوە|ناحیەی شەقڵاوە]] بە سەرجەم کەرتەکانییەوە لە [[قەزای کۆیە]]. === سەردەمی کۆماری(١٩٥٨-١٩٩٠) === ئەم سەردەمە بە نەمانی دەسەڵاتی پادشایی و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێیە، ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکوومی [[عەبدولکەریم قاسم]] (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی [[عەبدولسەلام عارف]]، دواتر براکەی [[عەبدولڕەحمان عارف]] (٥) ساڵ، دەسەڵاتی [[حیزبی بەعس|بەعسییەکان]] لە دوو قۆناغدا، [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و [[سەددام حوسێن]] (١٩٧٩ - ٢٠٠٣)، دەسەڵاتی سەددام لەسەر ئەم پارێزگایە تا ساڵی ١٩٩١ بوو. کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە [[سیاسەت]]ی [[عێراق]]، لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەوانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان.<ref name=":0" /> ==== قۆناغی یەکەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٥٨-١٩٦٥)دا ==== * بە بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ لە ١٩٦٤/٩/٢دا، چوار کەرتی [[قەزای کۆیە]] بە [[ناحیەی کەسنەزان|ناحیەی ناوەندی قەزای ھەولێر]]ەوە لکێندرا. ==== قۆناغی دووەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٦٥-١٩٧٧)دا ==== * بە فەرمانی کۆماری ژمارە (٤٠٣) لە ١٩٧٣/١٠/١٥دا، بە دابڕاندنی (١٥) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای تەقتەق|ناحیەی تەقتەق]]، (٢٣) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] و (٤) کەرتی [[ناحیەی کەسنەزان|ناحیەی ناوەندی قەزای ھەولێر]] دابڕێنرا بۆ ھێنانە کایەی [[ناحیەی شۆڕش]] لە سنووری پارێزگای ھەولێر و بە [[قەزای کۆیە]]وە بەسترایەوە و ناوەندەکەیشی لە گوندی [[دێگەڵە]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =مرسوم باحداث ناحیة شورش | ناونیشان = https://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/9281.html | نووسەر = القوانین والتشریعات العراقیة |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==== قۆناغی سێیەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٧٧-١٩٨٧)دا ==== * بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە (٣٢١) لە ١٩٨٧/٩/١١دا، ناحیەکانی ([[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەبات|خەبات]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|برادۆست]]، [[ناحیەی گۆڕەتوو|مێرگەسۆر]]، [[ناحیەی حاجی ئۆمەران|حاجی ئۆمەران]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای تەقتەق|تەقتەق]] و [[ناحیەی شۆڕش|شۆڕش]]) ھەڵوەشێنرانەوە. * بە فەرمانی کۆماری ژمارە (٩١١) لە ١٩٨٧/١١/١٦دا، '''(ا)''' ناحیەکانی ([[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[ناحیەی گۆڕەتوو|ناحیەی ناوەندی قەزای زێبار]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان]]) ھەڵوەشێنرانەوە و کەرتەکانیان بە ناوەندی قەزاکانیانەوە لکێندرا. '''(ب)''' [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەبات|ناحیەی خەبات]] سەر لە نوێ ھھێنرایەوە کایە. '''(ج)''' [[قەزای کۆیە]] ھەڵوەشێنرا و لە بری ئەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە|ناحیەی کۆیە]] ھێنرایە کایەوە و بە ناوەندی [[قەزای ھەولێر]]ەوە بەسترایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = الدلیل الاداری للجمھوریة العراقیة | ناونیشان = https://uomustansiriyah.edu.iq/books/94357.html | نووسەر = مؤید سعید بسیم |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == ناودارانی کۆیە == ===کەسایەتیی شۆڕشگێڕ=== * [[عەلی مەولود داربەسەری]] ساڵی ١٩٢٣–١٩٧٤ لەناوپردان ناوچەی [[حاجی ئۆمەران]] بە ھێرشی ئاسمانی فڕۆکەکانی [[بەعس]] شەھید بوو، تا ئێستاش گۆڕەکەی نادیارە.<ref>https://www.regaykurdistan.com/index.php/wtar/28342-2020-07-05-14-28-16 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211217125959/https://www.regaykurdistan.com/index.php/wtar/28342-2020-07-05-14-28-16 |date=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref> ===ھونەرمەندان=== مام سێوە (مەقام بێژ)، [[تایەر تۆفیق]] (گۆانیبێژ)، رۆستەم ئاغالە (شێوەکار)، باکووری. پوتە (برای سێوە بووە). حەنیل. مەتیعەبدوڵای قادرۆکێ. ئۆمەری حەمەدی خاڵی. عەبدوڵای خاڵی، حەمەدی لیلەی، مستەفای ئۆمەری قالەی کەمەندی، قادری ئۆ مەری قالەی کەمەندی، دەروێش حەمیدی قالەی، مام تەھای خەلیلی، حەمەدی گار فێنی قادری حەمەدی، مەلا ئەسعەد. حەمەدەمین عەباس. ===شاعیران=== [[حاجی قادری کۆیی]] (١٨١٧-١٨٩٧) , [[مەلای گەورە]] (١٨٧٦-١٩٤٣), [[دڵدار]] (نوسەری ھۆنراوەی [[ئەی رەقیب]] ,١٩١٨-١٩٤٨)، [[قوبادی جەلیزادە]]. [[دڵزار]]. [[عەونی]]. [[دلێر]]. ئەختەر. عاسی. وەردی. سامی عەوداڵ. [[خادیم]]. ڕۆستەم. تایەر حەوێزی. حاجی مەلا عەبدوڵای جەلیزادە. مەلا محەمەدی کۆیی جەلیزادە. مەنفی ونیھانی. لامیع. جەلال جۆبار. مە جید ئاسینگەر. کەمال غەمبار، وەستا حمد امین نەجار. == زانکۆی کۆیە == کۆیە ئێستا زانکۆیەکی لێیە بە ناوی [[زانکۆی کۆیە]]، کە لە ڕێکەوتی ١١ \١٠\٢٠٠٣ دامەزراوە لەوکاتەوە بەشێوەیەکی بەرچاو گەشەیکردووە. ژمارەی بەشەکانی زیادیکردووە بۆ ٣٤ بەش. لەساڵی ٢٠١٠ زانکۆی کۆیە پێکھاتەی خۆی گۆری لەسیستەمی کۆلیجەوە بۆ فاکەڵتی بەمەبەستی پێشکەوتنی زانکۆو ھاوشێوەبونی لەگەل سیستەمی نوێی زانکۆ پێشکەوتوەکانی جیھان. یەکێک لەتایبەتمەندیەکانی زانکۆی کۆیە بریتیە لە کەمپی زانکۆ کەبەشە ئەکادیمیەکانی زانکۆ و بەرێوەبەرایەتیەکان وخوێندکاران و ستافی دابینکردنی پێداویستیەکان لەخۆدەگرێ. لەھەرە تایبەتمەندیە گرنگەکانی زانکۆی کۆیە بریتیە لەو گەشە خێراو بەرچاوەی کە بەخۆیەوە دەبینێ بە بەراورد لەگەڵ زانکۆکانی تری کوردستان. زانکۆی کۆیە خاوەنی ھەندێ بەشی زانستی وئەندازیارییە کە دەگمەنن لەزانکۆکانی تری کوردستان وعێراق و ئەو بەشانە تەنھا لە زانکۆی کۆیە ھەن کە بریتین لەبەشەکانی ئەندازیاری نەوت وئەندازیاری جیۆتەکنیک و ئەندازیاری کیمیایی و دەرونزانی پزیشکی مایکرۆ بایەلۆجی). لەگەڵ چەندین بەشی تر کە پیک دیت لە زانستە مرۆڤایەتی و کۆمەڵایەتیەکان کە پیک دیت لە بەشەکانی قانون _ گارگێری و ئابوری_ شریعە ھەروەھا زمانی ئینگلیزی وە پەروەردە پیک دیت لە بەشەکانی مێژوو _ جوگرافیە _ کوردی _ عربی _ وەرزش _ زانستەکان پیک دیت لە بایۆلۆژی _ کیمیا_ فیزیاء _ماتکاتیک لەگەڵ چەند بەشێکی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سەبارەت بە زانکۆی کۆیە | ناونیشان = http://www.koyauni.ac/kurdish/ | نووسەر = [[زانکۆی کۆیە]] | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١ی شوباتی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20120201212114/http://www.koyauni.ac/kurdish/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == قشلەی کۆیە == ئەم قشلەیە دەکەوێتە ناو سەنتەری شارۆچکەی کۆیە بەلای رۆژئاوای دا، لەسەر بەرزایەک (گردێکی پان) کە رووبەری لە ٢٤٠٠ م چوار گۆشە زیاترە. رووی دەرەوەی لە شێوەی قەڵا دروستکراوە و لە ھەر چوار لادا قوڵەی [[شەڕ]] و بەرگری بۆ دانراوە. لە ھەندێک شوێن بینایەکە دوو نھۆمە. لە بەشێکی مۆزەخانەی کۆیە دانراوە. لە لایەکی تر گەلەری ھونەری ھەیە، لەسەردەمی عوسمانیەکان دروست کراوە. == ناحیەکان و گوندەکان == کۆیە لە سەرەتای پێکھاتە ئیداریەکانی دەوڵەتی عوسمانی قەزایەک بوو سەر بە سنجاقی '''شارەزوور''' (کە ناوەندەکەی [[کەرکووک]] بوو) و لە ساڵی ١٨٩٣ و ١٨٩٥ز شەقڵاوە ناحیەیەکی سەر بەو قەزایە بوو. لە پاش [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیھانی یەکەم]] و درووستبوونی دەوڵەتی نوێی عیڕاق ھەولێر لە کەرکووک جیاکراوەو کرا بە لیوایەکی تایبەت و کۆیە بوو بە قەزایەکی سەر ھەولێر.<ref>سالنامە دولت علیە عثمانیة سنة ١٣٣٠ ھ، استانبول، ص ٨٠٣.</ref> قەزای کۆیە لە پێنج ناحیە و ١٩٠ گوند پێکھاتووە.<ref>[www.hawlergov.org/ku/region.php?id=١٣٣٠٧٥٨٧٥٤ قەزای کۆی - ماڵپەڕی پارێزگای ھەولێر]</ref> * [[ناحیەی ئاشتی]]؛ ٢٢ گوند، گرینگترینیان گوندی خەرابە و کاولان و بۆگد و کورداوا. * [[ناحیەی سکتان]]؛ ١٢ گوند، گرینگترینیان سکتان و نازەنین. * [[ناحیەی سێگردکان]]؛ ١١ گوند * [[ناحیەی شۆڕش]]؛ ٥١ گوند، گرینگتریتیان [[دێگەڵە|گوندی دێگەڵە]] و [[بانی ماران]] == بەستەری تایبەت == * سایتی '''چنارۆک''' [https://web.archive.org/web/20141021111314/http://chnarok.se/darbaray%20koya.htm] * سایتی '''زانکۆی کۆیە'''[https://web.archive.org/web/20120201212114/http://www.koyauni.ac/kurdish/] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای ھەولێر}} {{دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Koy Sinjaq District}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا|کوردستان|پارێزگای ھەولێر}} [[پۆل:قەزاکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:کۆیە]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] f2f84f3b4dqu6j7qouagwhvdo4ij4zz 0 21010 1588593 1508408 2026-06-03T12:21:07Z Sakura emad 42467 شائەمراز 1588593 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێ سەرچاوە}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{خاوێنکردن}} }} {{ویکیسازی}} کارل مارکس: ١-بەرھەمێکی لەژێر ناونیشانی شاردا نییە، بەڵام لەبەرھەمەکانیدا باسی لە بارەی ژیانی مرۆڤ کردووە لە شاردا ٢- مارکس و ئەنجلس بە پەرەسەندنەکانی سەرمایەداری و کاریگەریان لەسەر شێوازی ژیانیان لەبەرچاو بووە لە شاری مانچستەر وپێی شادمان نەبوون ٣- پێشیان وایە بەشاری بوون ھەنگاوێکە لەبواری شۆڕشدا چونکە شار شوێنێکە کرێکاران بەکۆمەڵ تێیدا کۆدەبنەوە کە شێوەیەک لەپەیوەندی کۆمەڵایەتی نوێ دەرەخسێنێ، شوێنێکە کرێکار دەتوانێت بە دەزگا دامەزراوەیەکان بگاتە ھۆشیاری، ٤-ھەژاری و نالەباری بارودۆخی ژیانی کرێکار یەکێک بوو لەرەھەندی شاری سەدەی نۆزدەھەم کە ئەمە سەرنجی مارکسی ڕاکێشا ٥- مارکس پێی وایە پەیوەندی نەریتی کۆمەڵگای گوندنشین لەگەڵ دەرکەوتنی کۆمەڵگای شارنشینی دەگۆڕێت بۆ پەیوەندی بەرژەوەندی خوازی، بەھۆی ئەمەوە کۆمەڵگای گوند نشین کەمتر تووشی ھەڵبەز و دابەز دەبن و کەمتر دەگۆڕێت، بۆیە خۆی دەدات بەدەست گۆڕانەکان کەلەسروشتەوە ڕودەدەن، ٦- لەھەمان کاتدا مرۆڤی عەقڵانی لەشاردا دروست دەبێت، بۆیە پێویستە کرێکاران لەشێوازی بیرکردنەوەی گوندی خۆیان دەرباز بکەن بۆ شێوازی بیرکردنەوەی شارنشینی # فەلسەفەی بورژوازی لەشار سەرھەڵدەدات کە بارودۆخ بۆ بەرھەمھێنانی زیاتر دەڕخسێنێت، بۆیە کۆمۆنیزم (چ لەبواری پراکتیکی، تییۆر) پەیوەستە بەشارەوە # شێوازی ژیانی ناو شار مرۆڤ لەکۆت و بەندی پەیوەندی کۆمەڵایەتی چەقبەستوو و جێگیر ڕزگار دەکات، چونکە گرووپ گەلێکی تێدایە ھانی تاکەکان دەدەن بۆ ئازادی ڕاستەقینە و ئاتخوازی. ٩-زۆربەی بیرمەندانی سەدەی ١٩ وەک زیمێڵ و ڤیبەر لەدوای مارکس، شاریان بەشوێنی پراکتیزەکردنی عەقڵ دەزانی کەتیایدا پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان لەژێر گۆڕاندابوو ١٠- جگە لەوەی شار شوێنێکە پێشکەوتنی تێدایە مرۆڤیش دەکاتە خاوەن کەسایەتی خۆی، بەڵام ئەم تێڕوانینە پەیوەست بوو بەسەرەتای بەشاری بوون لە پێش دەرکەوتنی بورژوازی ١١- بەڵام توێژینەوەکانی مارکس و مارکیسەکان دەڵێن لەدوای دروستبوونی چینایەتی و سەرھەڵدانی بورژوازی مرۆڤ لەشاردا نامۆ دەبێت بەھەموو شتێ واتە ئازادی ڕاستەقینە لەوەرگرتنی پارە بەرامبەر حەقی ماندوو بوون نایەتی دی بەڵکو نەتھا لە یۆتۆپیادێتە دی ١٢-بەبۆچونی مارکسییە نوێیەکان شاری نوێ شوێنێکە کە سەرمایەداری ئیمپریالیزم دەستی بەسەر ژیاندا گرتووە، وەک لە تێڕوانییەکانی (مێلز، مارکۆزە، فرۆم) ئەمان پێیان وایە سەرمایەداری کەسایەتی مرۆڤ لەناو دەبات، و ژینگەیەک دەبێت تاک نامۆ دەبێت و تووشی [[خەمۆکی]] دەبێت، عەقڵًی مرۆڤ بەئامێر بەڕێوە دەچێت و ڕێگە لە خودی عەقڵی دەگرێت کە بیر بکاتەوە، تایبەتمەندی شارە مۆدێرنەکان لەتیۆری مارکسدا ١-ناوەندی زاڵبونە بەسەر ناوچەکانی تری جیھاندا ٢- ئەم شارانە بەھاو پێوەر و کەلتوری نوێ دەھێننە جیھانەوە ٣-ھۆکارەکانی پەیوەندیکردن و جۆرەکانی ھەڵس و کەت کردنیش دەگۆڕێت ٤-لەبەرھەمەکانی کستڵزیشدا دەبینرێت کە: دیک شارە ھاوچەرخەکان بەشوێنی نامۆبوونی گشتی دەزانێت، شوێنێکە مرۆڤەکان ھەموویان دەبنە کۆپی کراوی یەک و تاکایەتی مانێنێ، کۆمەڵگایەکی ڕەمەکی و بەئامێر کراو شوێنی دەگرێتەوە ئەو باسەی کە ئایە پەرەسەندنی ئێستای جیھان بەرھەمی شێوازی سەرمایەدارییە یان بەھۆی دەرکەوتنی دایک شارەکانەوەبوو یان بازرگانی جیھانی یان ڕەفتای عەقڵاننی یان بەمۆدێرن بوون، ئەمە جێگای بایەخی کۆمەڵناسان بووە ماکس ڤیبەر ١٩١١–١٩١٣ ڤیبەر لە پەرتوکە بەناوبانگەکەی بەناوی (شار) باسی گۆڕاوە جۆراوجۆرەکانی شار دەکات، ھەوڵدەدات نموونەیەکی ئایدیالی لەشار دروست بکات، و لە بەرھەمەکانی تریشیدا بەراورد لەنێوان شارەکانی ئەورووپی و ئاسیایی دەکات بە لەبەرچاوگرتنی تایبەتمەندی ھەر یەکەیان کە ڕاستییە مێژوویەکانەوە دروستبوون، پرسیاری ڤیبەر ئەوەیە: چ تایبەتمەندییەک شاری ئەورووپی جیا دەکاتەوە؟ بۆچی کۆمەڵگای مەدەنی لە ئەورووپا سەرھەڵدەدات؟ ئەو گۆڕاوانەی کە جێگای سەرنجی ڤیبەرن بریتین لە # گەورەیی: شار شوێنێکە دانیشتووانێکی زۆری ھەیە، بەشێوازێکی چڕ لە سنوورێکی دیاری کراودا دەژین، ماڵەکان دیواریان پێکەوەیە، ژمارەی تاکەکان ئەوەندە زۆرە کە تاکەکان ڕوبەڕو یەکتر ناناسن، شارە گەورەکان تایبەتمەندی بوون بەشارە لەکاتێکدا شارە دێرینەکان وەک شار سەیر کراون وەک ئەسینا کەزۆر گەورە نەبووە، سەرەڕای ئەوە لە ڕووسیا ھەندێک گوند ھەیە لەھەزاران کەس پێک ھاتووە و لە شارە دێرینەکان گەەرەترن بەڵاو وەک شار سەیر ناکرێن. # ڕەھەندی ئابووری: شار شوێنێکە تاکەکان سەرقاڵی بازرگانی و کاری جۆراو جۆرن، بەڵام لە ئاسیا و ھەندێک گوندی ڕووسیا تاکەکان سەرقاڵی بازرگانین بەوەتایەکی گوندی بازرگانین کە تایبەتمەندی شاری ھەیە ئەمە ئەو گۆڕاوەیە سەرنجی ڤیبەری ڕاکێشاوە. # بازاڕ: ئەگەر شار شوێنێک بێت دانیشتووانەکەی پێداویستییەکانی لە بازاڕٍ دابین بکات، دیسانەوە بۆمان دەردەکەوێت کە بوونی بازاڕ تایبەت نییە بە بازاڕ، چونکە لە قەڵا فیوداڵییەکانیش بازاڕ ھەبووە، سەرەڕایی ئەوەی بازاڕی جۆراوجۆر لە گوندەکان ھەن، و گوندی وا ھەیە لە کەنار دەریایە ئەمەش دەبێتە شوێنێکی بازرگانی بەبێ ئەوەی وەک شار سەیر بکرێت. # بەرھەمھێنان و بەکارھێنان:- ھەندێک لەشارەکان تەنیا بەکار بەرن و ولێرەدا وابەستەی دەسەڵات و حوکم ڕانەکان دەبن، و ھەندێک شاریش بەرھەم ھێنن وەک شارە مۆدێرنەکان و ئەو شارانەی کارگە و کارخانەەی لێیە، بەڵام ئێستە شارەکان تێکەڵەن لە بەرھەم ھێن و بەکاربەر. # کشتوکاڵ: شاری مۆدێرن: دانیشتووانەکەی پێداویستی خۆراکی لەدەرەوەی شار داببین دەکەن، بەڵام شارەکانی پێش پیشەسازی بەم جۆرە نەبوون و کشتو کاڵیان دەکرد. # چەمکی سیاسەت و بەڕێوەبەرایەتی:- شار شوێنێکە تێیدا سیستەمی (سیاسی، بەڕێوەبردن، یاسا، کارگێڕی، ئابووری) تێدایە، ڤیبەر پێی وایە ئەمە لایەنی جیاکەرەوەی شار و گوندە. # قەڵا، دیوار، ئۆردوگای سەربازی:شارەکۆنەکان زۆربەیان قەڵاو دیواریان ھەبووە، بەڵام ئەمە گشت جیھانی نەگرتووەتەوە چونکە شارەکانی یۆنانی و سپارتایییەکان دیواریان نەبووە، بەڵام سەرجەم شارەکانی چین دیواریان ھەبووە، ھەر لەوم کاتەدا گوند ھەیە قەڵا و دیواریان ھەیە، ھەبوونی دیوار لەدەوری شار لەسەرەتایی دەرکەوتنی شار ھەبووە، قەڵاش شوێنی حکوومەت و ئۆردوگای سەربازی بووە، لە دەوری قەڵاش بازاڕ ھەبووە، ئەمانە تایبەتمەندی شاری کۆنن بەڵام چەندین تایبەتمەندی ھەن دەبنە پێکھاتەی شاری مۆدێرن. ڤیبەر بڕوای وایە شار وەک دیاردەیەک تەنیا لە ئەورووپا دەردەکەوێت، بەڵام شوریا و میزۆرپۆتامیا جار جار شار بینراوە، شار دەبێت لایەنی پەیوەندیدار زاڵبێت بەسەر خەڵک و سیستەمەکان، و ئەم تایبەتمەندیانە لەخۆ دەگرێت: ١- قەڵا ٢- بازاڕ ٣- حوکمڕانی دەسەڵاتدار ٤- تاسای سەربەخۆ ٥- بەدامەزراوەیی بوونی ئەو دەزگایانەی شار بەڕێوەدەبەن ٦- سەربەخۆیی بوونی ڕێژەیی لە خۆ بەڕێوەبردن، باشترین بەڕێوەبردن ئەوەیە ڕاوێژ بە ھاوشاریان بکات. لەڕوانکەی ڤیبەرەوە ئەمانە سەرەکیترین ئەو تایبەتمەندیانەن کە شار لە شوێنێکی تر جیا دەکەنەوە، ڤیبور لە تیۆرەکەی خۆیدا چەمکی کۆمەڵگەی مەدەنی باس دەکات، کەیەکەم شێوازەکانی شار لە یۆنان و ڕۆم و دواتر لەسەدەکانی ناوەڕاست لە ئەورووپا دەبینێت، ڤیبور لە توێژینەوەیەکیدا لەبارەی شارەکانی چین و ھیند دەڵێت: لەم شوێنانە بەڕێوەبردنی کاروبارەکانی شار لەدەست ھاوشاریان و ھاووڵاتیان نەبووە، شار لەم شوێنانە جێگای دانیشتنی پاشا و بەڕێوەبەرایەتی و حکوومەتی میرنشینییە، سەندیکاکان و ڕیبَکخراوەکان سەربەخۆنین و کۆپی کراوی دەسەڵاتن، پەندێکی بەناوبانک لە ئەورووپا ھەبوو کە دەڵێت (ھەوای شار مرۆڤ ئازاد دەکات) واتە گوندنشین لە لە دەستی دەرەبەگ ڕزگاری دەبێت، بەکۆچکردنی بۆ شار و دۆزینەوەی کار، و تاکەکان دەبنە ەکسێک کە خاوەنی عەقڵ و کەسایەتی خۆیان بن، بەڵام ئەم چەمک و جۆرە ژیانە لە ئاسیا نابینرێت، تاکەکان لە ئاسیا بەھخاتنیان بۆ شار پەیوەندیان لەگەڵ خزمانی خۆی نەدەپچڕاند و بەشێوەیەک بوو ھەر لەژێر دەسەڵاتی ھۆز و دەرەبەگ و سەرۆک خێڵەکەی دەمایەوە، لە ئاسیا خاوەندارییەتی ھی ھۆز و خێڵ و خێزان بووە بەڵام خاوەندارییەتی لە ئەورووپا تایبەت بووە بە کەسەکە، ڤیبەر دەڵێ ھەموو ئەمانە وادەکات شاری ئەورووپی ئۆرگانێکی سیاسی بێت و شاری ئاسیاسی ئۆرگانێکی خێڵایەتییە. لەمپەرەکانی بەردەم گەشەی شار لە ئاسیا لەڕوانگەی ڤیبەرەوە # سیستەمە [[ئایین]]یەکان، دروشمەکانی پەیوەندیدار بە تێگەیشتن لە کلان شار و ھۆزایەتی لەمپەرە لە بەردەم پەرەسەندنی پەیوەندییە شارییەکان واتە (سیستەمی سیاسی لەم شارانە گەشەناکات) # ڤیبەر لەبارەی شارە ئیسلامییەکانەوەدەڵێت: مێژووی خولەفای ئیسلامی دەریان خستووە کە ناکۆکییە ھۆزایەتییەکان لەشاردا تەواو نابن، ھۆزەشەڕکەرەکان لەشاردا دەژین بەجۆرێک کە پەیوەندی ئەوتاکانەی لەشاردا ەدژین لەگەڵ گوند یان ھۆزەکەیاندا ناپچڕێنن # ھۆکارێکی تر ئەوەئە کە ھۆزەکان کۆچ دەکەن بۆشار لەئاسیادا لەیەک ھەرێم یان کۆڵان یان گەڕک دەژین، ئەمەش وادەکات کە بەمان ستایل و شێوازی ژیانی گوند بژین و گۆران لەناویاندا کارێکی نا پێویست بێت # ھەبوونی سوپایەکی بەرگریکار کە لەھاوشارییەکان دروست بووە و بەڕێوەبەر و کاربەدەست و ئەنجامەکانی ئەو سوپا ھەر لەو ھۆزەدروست دەبوون، و لە ئەورووپا حکوومەتێکی ناوەندی بەھێز نەبووە تاکو سوپایەکی بەھیًزی ھەبێت، ئەم سوپا بەھێزە وای کرد ئە ھێزی سەربازی ڕێگر بێت لەبەردەم ھەر داھێنان و گۆڕانێک دژی بیر و بەرژەوەندی ھۆز و سەرۆک خێڵ بێت # سەرەڕای ئەمەش لەڕۆژھەڵاتدا پیاوانی گەورەی خاوەن زەوی سەرۆک ھۆزەکان بەزۆری لەشاردا ژیاون، بەچەشنێک بوونیئەوان لە شاردا پەیوەندییەکی بەھێز لەنێوان شار و گوند دروست دەکات، لەکاتێکدا فیودالًَەکان لەگوند نیشتەجێ دەبوون، شارنشینەکان چینەکان و کارەکانی تر بوون جگە لە فیوداڵەکان. # لەشارە ئاسیاسەکاندا سەرجەم کارەکان لەخزمەتی پاشادابوو، بەڵام لە ئەورووپا کەسی بەھرەمەند و پسپۆڕ دەسەڵاتیان ھەبوو ئەوانیش مەیلی کگۆڕانیان ھەبوو بۆیە زۆر پێشکەوت. بۆیە لەڕوانگەی ڤیبەرەوە کۆمەڵگای مەدەنی تایبەتە بە ئەورووپا چونکە ئەم خاڵانەی سەرەوە لەئەوروپا نییە، دووبارە ڤیبەر دەپرسێتەوە بۆچی ئەم گۆڕانانە لە ڕۆژاوا ڕودەدات لەشوێنەکانی تری جیھان ڕووی نەداوە، بۆیە ڤیبر لەپەرتوکی شار ھەوڵدەدات بە پشتبەستن شیکردنەوەی مێژووی ئاری ڕۆژاوا بەراود دەکات بەشارەکانی تر. {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} eelae1n3pyv2u91myymalgc05ud5lc6 4 117863 1588639 1588565 2026-06-03T18:22:21Z Aza 86 /* Elm یان Ulmus */ وەڵامدانەوە 1588639 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 3 |minthreadstoarchive = 1 }} {{داخوازی بەرامبەری کوردی}} {{ئەرشیڤەکان | auto = short | root = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی | search = yes | search-button-label = ئەرشیڤەکان بگەڕێ | search-width = 20 }} <!-- تکایە دەستکاریی بەشەکانی سەر ئێرە مەکە و پرسیارەکەت ڕاستەوخۆ لەخوارەوەی پەڕەکەوە بنووسە --> == Wikipedia:Service awards/ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٨:٣٩، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٧٧٦٨٧٦٢}}{{Pin message|}} سڵاو دەمانەوێت پەڕەی ([[:en:Wikipedia:Service_awards|Service Awards]]) بھێنینە ویکیپیدیای کوردی، پەڕەکە خەڵات و ستایشکردنە بۆ ئەو بەکارھێنەرانەی بەپێی ئەوەی چەندێکە خۆیان تۆمارکردووە و ژمارەی دەستکارییەکانیان چەندە و چەن خزمەتی ویکیپیدیان کردووە، خەڵاتەکە وەک (ویکی دیاری) وایە، بەڵام خۆت دەیبەخشیتە خۆت، ئەگەر بچن سەیری پەڕەکە بکەن، ھەر بەشێک ناونیشانی تایبەت بەخۆی ھەیە بەپێی تەمەنی ھەژمار و ژمارەی دەستکاری. ھۆکاری کردنەوەی ئەم باسە لێرە ئەوەیە، ناویشانەکان پێویستیان بە وەرگێران ھەیە، بۆ ئەمەش پێویستمان بەو کەسانەیە شارەزان لە زمانەوانی و زمانی کوردی، وە تێبینی: ناونیشانەکانی ئەوێ وەک ناونیشانی سەربازی وایە، ئێمە نامانەوێت ناونیشانی سەربازی بھێینە ویکی سۆرانی، پێویستە ناونیشانەکان پڕ بە پێستی زانستنامەکە بن و گوونجاو بن، نموونەی گوونجاو: (Experienced editor - بەکارھێنەری شارەزا) بەستەری پڕۆژە: [[ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]] {{collapse top|وشەکان}} {| class="wikitable" |+ |- ! '''°''' !! Award !! Alternative Award !! Minimum number of edits || Length of service |- | 1 || [[#Registered Editor (or Signator)|Registered Editor]] || [[#Registered Editor (or Signator)|Signator]] || align=center|1 || 1 day |- | 2 || [[#Novice Editor (or Burba)|Novice Editor]] || [[#Novice Editor (or Burba)|Burba]] || align=center|200 || 1 month |- | 3 || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Apprentice Editor]] || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Novato]] || align=center|1,000 || 3 months |- | 4 || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Journeyman Editor]] || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Grognard]] || align=center|2,000 || 6 months |- | 5 || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Yeoman Editor]] || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Grognard Extraordinaire]] || align=center|4,000 || 1 year |- | 6 || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Experienced Editor]] || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Grognard Mirabilaire]] || align=center|6,000 || 1.5 years |- | 7 || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Veteran Editor]] || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Tutnum]] || align=center|8,000 || 2 years |- | 8 || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Veteran Editor II]] || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Grand Tutnum]] || align=center|12,000 || 2.5 years |- | 9 || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Veteran Editor III]] || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Most Perfect Tutnum]] || align=center|16,000 || 3 years |- | 10 || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Veteran Editor IV]] || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Tutnum of the Encyclopedia]] || align=center|20,000 || 3.5 years |- | 11 || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Senior Editor]] || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Labutnum]] || align=center|24,000 || 4 years |- | 12 || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Senior Editor II]] || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Most Pluperfect Labutnum]] || align=center|28,500 || 4.5 years |- | 13 || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Senior Editor III]] || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Labutnum of the Encyclopedia]] || align=center|33,000 || 5 years |- | 14 || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Master Editor]] || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Illustrious Looshpah]] || align=center|42,000 || 6 years |- | 15 || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Master Editor II]] || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Auspicious Looshpah]] || align=center|51,000 || 7 years |- | 16 || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Master Editor III]] || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Most Plusquamperfect Looshpah Laureate]] || align=center|60,000 || 8 years |- | 17 || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Master Editor IV]] || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Looshpah Laureate of the Encyclopedia]] || align=center|78,000 || 10 years |- | 18 || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grandmaster Editor]] || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grand High Togneme Vicarus]]{{efn|name=lord|Before December 2019 these Alternative Awards used "Lord" instead of "Grand", and uses of the original terms may still be seen in the wild. See [[Wikipedia talk:Service awards/Archive 7#Inclusivity? (or, Gender-Neutral Service Award Titles)]].}} || align=center|96,000 || 12 years |- | 19 || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grandmaster Editor First-Class]] || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grand High Togneme Laureate]]{{efn|name=lord}} || align=center|114,000 || 14 years |- | 20 || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Vanguard Editor]] || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia]]{{efn|name=lord}} || align=center|132,000 || 16 years |- | 21 || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Senior Vanguard Editor]] || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|150,000 || 18 years |- | 22 || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Ultimate Vanguard Editor]] || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|175,000 || 20 years |- |} {{collapse bottom}} زۆر سپاس بۆ ھاوکاری کردن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٧، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) سڵاو من ئەو وشانەم بۆیان داناوە واتە پێشنیاریان دەکەم هیوادارم بەکارهێنەرانی تریش ڕای خۆیان دەرببڕن ئەگەر ڕازین یان نا * Registered Editor بەکارهێنەری تازەتۆمارکراو یان هەر تەنیا (تۆمارکراو) * Novice Editor بەکارهێنەر سەرەتایی * Apprentice Editor بەکارهێنەری شاگرد یان (هاوکار) * Journeyman editor بەکارهێنەری مەشق کردوو * Yeoman edior بەکارهێنەری یاریدەدەر * experienced editor بەکارهێنەری شارەزا * veteran editor بەکارهێنەری بەئەزموون * veteran editor İİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە دوو * veteran editor İİİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە سێ * veteran editor İV بەکارهێنەری بەئەزموون پلە چوار * senior editor بەکارهێنەری باڵا * senior editor İİ بەکارهێنەری باڵا پلە دوو * senior editor İİİ بەکارهێنەری باڵا پلە سێ * master editor بەکارهێنەری پسپۆڕ * master editor İİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە دوو * master editor İİİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە سێ * master editor İV بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە چوار * grandmaster editor بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە * grandmaster editor first class بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە پۆلی یەکەم * vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگ * senior vanguard Editor بەکارهێنەری پێشەنگی باڵا * Ultimate vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگی پلەبەرز یان (پایەبەرز) هەرچەندە هەندێکیان وەرگێرانی پیتیە وەک grandmaster first class بەڵام پێموانیە خراپ بن هیوادارم ڕای خۆتان دەربڕن وە ڕەخنەو پێشنیارەکانتان دەربڕن.سوپاس.[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٨:١٥، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] زۆر زۆر سپاستان دەکەم بۆ گرنگیدان بە بابەتەکە، یارمەتیدەر دەبێت زۆر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::چاو لەوێ چۆن ڕێزی بەشداربووان و بەشدارییەکان دەگرن و لێرەش چ سەرلێشێواوییەک ڕوویدا... &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٠:٢٦، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Épine|Épine]] چی بووە مەبەستت چیە یان چ پەیوەندی بەبابەتەکەوە هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٧:٤٠، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]]: کێشەیەکی بچووک لە ناوەخۆی ویکیپیدیا دا ڕوویداوە، پێم وایە مەبەستی ئەوە بێت، تکایە بەھەڵە تێمەگەن {{زۆر سپاس}} بۆ بەشداریکردن لە پڕۆژەکە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٦، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::پڕۆژەکە کەمێکی ئامادەکراوە ([[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]]) چاوەڕێی بەشداربووانی ترم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٧، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] کێشە نیە بەهەڵە تێناگەین، ئەی لەبارەی پڕۆژەکە هیچ بەرامبەرێکتان بۆ خەڵاتەکان داناوە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :تا ئێستا ھیچ دەنگێک نییە، نە لەڕووی دژاییەتی، نە پشتگیری، نە بەشداری، گەر وابێت، پرۆژەکە جێبەجێ دەکەین و بەپێی زانیارییە پێویستییەکانمان وشەکان وەردەگێرێنە سەر زمانی کوردی. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٨، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::سەرەتا ئەبێ بزانین ئێدیتۆر بە کوردی ئەبێ بە چی. ئێدیتۆر خۆ بەکارھێنەر نییە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:١١، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: سپاس بەڵام لێرە مانای حەرفی ناکەین و دەمانەوێت شتێک وەک سوپاسگوزاری بگەیەنین بە کۆمەڵگاکە بۆ نموونە بڕوانە [[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری/خشتە|خشتەکانی پڕۆژەکە]] لێرە گەر سەیر بکەی لە ھەمووی نوووسیمانە بەکارھێنەر کە مەبەستمان بەکارھێنەرانی ویکیپیدیایە بەپێی ئەزموون و دەستکاریان چ ناونیشانێک وەردەگرن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٣، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=kurdish-alpha}} == چاکسازی بەرامبەر پۆلەکان == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:١٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٨٥١٢٦٨٤}}{{Pin message|}} {{داواکردنی لێدوانی کۆمەڵگە|}} سڵاو بەڕێزان ئەم پۆلانە دەھێنمە ئێرە کە لەسەرەتای ھاتنم بۆ ئێرە دروستم کردوون و گوومانی ھەڵەیان لێدەکەم ھیوادارم یارمەتیم بدەن لە ڕاستکردنەوەیان و بمبورن کە ئەم داواکارییەم کەمێک دوروودرێژ دەبێت بەڵام نەم ویست بیکەم بە بەش-بەش بەم شێوەیە ئێرەی تێکدەدا و لەیەک داوادا ھەوڵی جێکردنەوەی ھەمووی دەدەم [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس ==== ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس یان ڕۆمانسی؟ * ژێرپۆلەکان: [[:پۆل:ئەنیمەیشنی_ڕۆمانس]] * ئەنیمی نا ئەنیمێ. ئەمانەش: ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانتیک و ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک.-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٢٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]: ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک، پێم باشە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase ==== بەستەر: [[:پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase]] {{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:کاردانەوە پزیشکییەکان بۆ کۆڤید-١٩ ==== ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان ==== * بەستەر: [[:پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان]] ====لێدوان ==== بێ کێشەیە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <hr> ==== پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان==== *بەستەر: [[:پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان ==== بەستەر: [[:پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان]] ====لێدوان ==== <hr> دژەئەندرۆجینی ستیرۆیدی نەک ستیرۆیدی دژە ئەندرۆجینی وابزانم.سوپاس[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:١٩، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن ==== بەستەر: [[:پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن ==== بەستەر: [[:پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات ==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات یان ئاگرەکان بەپێی وڵات؟ ====لێدوان ==== <hr> ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات جوانترە ،وابزانم[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٨، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] منیش پێم باشە، بەڵام سوتمانیشمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٩، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە ==== بەستەر: [[:پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس ==== بەستەر: [[:پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) ==== بەستەر: [[:پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن)]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩ ==== نوێیە بەڵام ھەر ویستم دڵنیایی لێ بکەمەوە. بەستەر: [[:پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان==== بەستەر: [[:پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر==== بەستەر:[[:پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر]] ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن ==== بەستەر:[[:پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن]] ==== لێدوانی گشتی ==== سپاس {{rf}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی ==== : بەستەر:[[:پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]] : پەیوەندیدار: [[:پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک ==== بەستەر:[[:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری ==== [[:پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری]] پەیوەندیدار: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی ==== بەستەر:[[:پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن==== بەستەر:[[:پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون ==== بەستەر:[[:پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠ ==== بەستەر [[:پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠]] ==== لێدوان ==== کرا [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <hr> ==== پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ ==== بەستەر: [[:پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ]] ==== لێدوان ==== <hr> === پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری === بەستەر: [[:پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری]] ==== لێدوان ==== <hr> == aphid == کورد چی بە ئەم دەبێژێ؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٩:١٢، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{بەکارھێنەر|حوسێن}} سڵاو، سەیری [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=aphid ڤەژینلێکس] بکە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٣، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لە ھەنبانەبۆرینەدا «شۆبە»، «شۆک» و «شۆکە» ھاتوون. فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبیش «سن»ی بە «a species of aphis» مانا کردووەتەوە، بەڵام پێم وایە کە ئەمە [[:en:corn bug|corn bug]]ـە، فارسیش «سن گندم»ی پێ دەڵێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٧، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] شیلەمژە چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٢٩، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] پێم باش نییە. دەبێ بگەڕێین و بزانین ئەمە بە کوردی ناوی ھەیە یان نا. ئەگەر نەبوو، ئەودەم بۆی دادەڕێژین. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٨:٣٤، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕاستە منیش هاوڕام لەگەڵت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٢، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] شۆک ماددەیەکە وەک گەزۆ. «شۆکە»ش جۆرێ نەخۆشییە لە گەڵای دار ئەدا. ئەوەش کە لە ھەنبانە بۆ شۆکە و شۆبە بە فارسی نووسراوە شتە پێم ھەڵەیە. شۆکە جانەوەر نییە. گیوی موکریانی بۆ «حشرە المن» دایناوە مەگەزی گەزۆ. من دەڵێم وەک مێشھەنگوێن ئەمە بکەینە مێشگەزۆ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٥٣، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەڵبەت لە فەرھەنگی زاراوەشدا بۆ ئەم جانەوەرە ھەر شۆکە ھاتووە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٠٩، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] زۆر سپاس بۆ ڕوونکردنەوەت، مێشگەزۆش پێشنیارێکی باشە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٠٩، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] موکریانی لە فەرھەنگی کوردستاندا دەڵێ شۆکە دەعبایەکە لە مێش گەورەتر لەسەر بڕکان بنیشێ خراپیان دەکا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢١:٣١، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] سپاس. ئێستا دڵنیا بووین کە «شۆک» شتێکی دیکەیە و aphid نییە. «شۆکە»یش گیانەوەرێکی دیکەیە یان ھەر گیانەوەر نییە. ئەی «شۆبە» چییە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] نا، من بەو ئاکامە گەیشتم کە شۆک نییە، بەڵام لەوانەیە شۆکە دروست بێ، بە پێی فەرھەنگەکان. ھەروا کە وتم، موکریانیش دەڵێ شۆکە دەعبایەکە. یانی من ھەڵە بووم کە وام دەزانی جانەوەر نییە و جۆرێ نەخۆشییە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٣٠، ١٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] باشە ئەو فەرھەنگە وتوویەتی لە مێش گەورەترە، aphid کوا لە مێش گەورەترە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٢٧، ١٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == sprite (lightning) == چی بە ئەم دیاردەیە ببێژین؟ red spirit و red spriteیشی پێ دەبێژن. جن، ڕۆح، دێو یان درنج؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٣٤، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{وب|حوسێن}} وابزانم دەبێتە جنۆکەی سوور. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٥، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بۆچی «جنۆکە»ی پێ بڵێین کە لە «جن»ی عەرەبییەوە دروست بووە؟ sprite بە ھەبوو (being)ی خەیاڵی و ژوورسروشتی (supernatural) دەبێژرێ، لە کوردیشدا «درنج» ھەیە کە بە ھەبووی خەیاڵییان وتووە.[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%D8%AF%D8%B1%D9%86%D8%AC] ئەم وشەیەیش باو نەماوە و دەتوانین ئاوھا بیبووژێنین. عەرەب «عفريت» بە ئەمە دەبێژێ و لە فەرھەنگی نۆبەرەیشدا «درنج» بۆ «عفريت» ھاتووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٢٦، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وشەکەیش ڕەسەنە، لە [https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Indo-Iranian/d%CA%B0r%C3%BAk%C5%A1 ئێرە] بنۆڕە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٥٦، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] وایە ڕاستە، ھەر چۆنت پێ باشە وای دانێ. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == Mushroom == سڵاو، [[وتووێژ:کوارگ|لێرە]] پێشتر قسە کراوە و بەڵام نەگەیشتمە ئەنجام دەربارەی وشەی مەشڕووم و فەنگس. هەربۆیە ئێستا من چ وشەیەک بەکاربێنم بۆ [[مەشڕووم|Mushroom]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٣٢، ٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] [[مەشڕووم]] دەبێ بۆ کوارگ بگوێزرێ، کورد ھەر کوارگی پێ وتووە (قارچکیش دەبێژن). کوارگی ئێستا بۆ فەنگس دەگوێزم. کەڕوویش یانی mold و بۆ fungus نابێ. باوەڕ ناکەم ھیچ وشەیەکمان بۆ fungus ھەبێ، بۆیە جارێ با ھەر فەنگس بێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٤٠، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == Hummingbird == چی بە ئەم باڵندەیە ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٥٨، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بەپێی ڤەژینلێکس دەبێتە؛{{ھن}} کوردی: (باڵندەناسی) زرنگەباڵندە، باڵندەی مێشی، ویزەمەل، باڵ‌زرنگە [خێزان Trochilidae: زۆر جۆرن] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=hummingbird &]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٠، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == Platanus یان Plane tree == چنار؟ دەزانم لە [[وتووێژ:چنار]] دا باس کراوە و چنار بۆ black poplar دانراوە، بەڵام لە ئەوە ناچێ ڕاست بێ! [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:PopulusNigra4c.jpg#mw-jump-to-license ئەمە] گەڵای black poplarـە و چنار لای ئێمە گەڵاکەی [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Leaf_Of_Platanus_Orientalis_.jpg ئاوھایە]، پێم وایە چنار بۆ plane tree چاکترە. گەڵای چنار لە گەڵای کەوێت (maple) دەچێ. تۆفیق وەھبیش چناری بە plane tree مانا کردووەتەوە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٠٥، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :[[:en: Platanus orientalis| Platanus orientalis]] ڕەنگە ناوی زانستیی چنار بێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٥٤، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئێمە بەو دارەی وێنەی گەڵاکەیت داناوە ئەڵێین دارجەوھەر. ئەو وێنەیەی لە وتارەکەدا ھەیە، لای ئێمە ئەوە چنارە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:١٩، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ھەنبانەبۆرینە جەوھەردار و چناری بە ھاومانا داناوە. ئێستا کە لە ھەندێک ناوچەدا ماناکەی جیایە، کامەی دابنێین؟ کام مانا کۆنترە، platanus یان black poplar؟ پێم وایە platanus کۆنترە. لە پاڵەویی ساسانیدا بە مانای platanus بووە، لە کورمانجیشدا «چنار» بە مانای platanus دێ و عەرەبیش «صنار»ی ھەیە کە لە «چنار»ەوە دێ و ھەر بە مانای platanus دێ. لە فەرھەنگەکەی Michael L. Chyetیشدا «چنار» بەرانبەری plane tree و oriental plane treeیە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٩:٠٤، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] وەڵڵا نازانم. من ھەر ئەوەندەم لێ دەزانی کە وتم. ئێمە بەوە کە لە وتارەکەدا وێنەکەی ھەیە دەڵێین چنار، زۆریش ھەیە لەبەر ماڵان و لە باخ و بێشە و ئەوانەدا، بۆیە دڵنیام ھەڵە ناکەم. بەوەی تریش دەڵێین جەوھەر، ئەویش ھەر زۆر زۆر ھەیە لە ھەموو شەقامەکاندا. ئەوەش دەزانم کە فارس بە جەوھەر دەڵێ چنار. بۆ نموونە، لە تاران شەقامێک ھەیە لە باشووری شارەوە ھەتا باکوور درێژە، پێی دەڵێن وەلیعەسر و، ئەمبەر و ئەوبەر یەکسەر دارجەوھەرە. بەڵام ئەوان پێی ناڵێن جەوھەر، دەڵێن «[https://www.google.com/search?q=%DA%86%D9%86%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C+%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B9%D8%B5%D8%B1&oq=%DA%86%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C+%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%BA%D8%B5%D8%B1&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqCAgBEAAYDRgeMgYIABBFGDkyCAgBEAAYDRgeMgoIAhAAGAgYDRgeMgoIAxAAGAgYDRgeMgoIBBAAGIAEGKIEMgcIBRAAGO8FMgcIBhAAGO8FMgoIBxAAGIAEGKIE0gEIOTU5OGowajSoAgGwAgE&client=ms-android-samsung-ss&sourceid=chrome-mobile&ie=UTF-8 چنارھای خیابان ولیعصر]». باشتر وایە @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] و @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] یش قسەی خۆیان بکەن. چون ئەوان لە باسە پێشووەکە قسەی زۆریان بۆ کردن بوو. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٧، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == Citron == باروونە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٤٤، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == Elm یان Ulmus == ناوی کوردیی ئەم دارە چییە؟ وزم؟ بووز؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٤٨، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] «وزم» بەر گوێم کەوتووە، بەڵام نازانم کامەیە. «بووز»م نەبیستووە. ویکیپیدیای فارسی Elmی بەستووە بە «نارون»ەوە. ناروەن لای ئێمەش دەوترێ، بەڵام زیاتر دەڵێین دارتۆفانە. وەک چۆن عەرەب دەڵێ شجرە البق. خودی وشەی ناروەنیش دوو پارە: «نار» کە ھەمان [https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%87#:~:text=%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%87%20.,%D8%AF%D9%90%20%5D%20(%D8%A7%D9%90)%20%D9%BE%D8%B4%D9%87%20. نارد] -ە بە مانای مێشوولە و تۆفانە و، وەن کە ھەمان دارەوەن یا قەزوانە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٨:٢٢، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) qbtg0jcjisryvgyotzm7zwv1m1om7xm 1588669 1588639 2026-06-03T21:25:21Z حوسێن 42516 /* Elm یان Ulmus */ وەڵامدانەوە 1588669 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 3 |minthreadstoarchive = 1 }} {{داخوازی بەرامبەری کوردی}} {{ئەرشیڤەکان | auto = short | root = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی | search = yes | search-button-label = ئەرشیڤەکان بگەڕێ | search-width = 20 }} <!-- تکایە دەستکاریی بەشەکانی سەر ئێرە مەکە و پرسیارەکەت ڕاستەوخۆ لەخوارەوەی پەڕەکەوە بنووسە --> == Wikipedia:Service awards/ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٨:٣٩، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٧٧٦٨٧٦٢}}{{Pin message|}} سڵاو دەمانەوێت پەڕەی ([[:en:Wikipedia:Service_awards|Service Awards]]) بھێنینە ویکیپیدیای کوردی، پەڕەکە خەڵات و ستایشکردنە بۆ ئەو بەکارھێنەرانەی بەپێی ئەوەی چەندێکە خۆیان تۆمارکردووە و ژمارەی دەستکارییەکانیان چەندە و چەن خزمەتی ویکیپیدیان کردووە، خەڵاتەکە وەک (ویکی دیاری) وایە، بەڵام خۆت دەیبەخشیتە خۆت، ئەگەر بچن سەیری پەڕەکە بکەن، ھەر بەشێک ناونیشانی تایبەت بەخۆی ھەیە بەپێی تەمەنی ھەژمار و ژمارەی دەستکاری. ھۆکاری کردنەوەی ئەم باسە لێرە ئەوەیە، ناویشانەکان پێویستیان بە وەرگێران ھەیە، بۆ ئەمەش پێویستمان بەو کەسانەیە شارەزان لە زمانەوانی و زمانی کوردی، وە تێبینی: ناونیشانەکانی ئەوێ وەک ناونیشانی سەربازی وایە، ئێمە نامانەوێت ناونیشانی سەربازی بھێینە ویکی سۆرانی، پێویستە ناونیشانەکان پڕ بە پێستی زانستنامەکە بن و گوونجاو بن، نموونەی گوونجاو: (Experienced editor - بەکارھێنەری شارەزا) بەستەری پڕۆژە: [[ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]] {{collapse top|وشەکان}} {| class="wikitable" |+ |- ! '''°''' !! Award !! Alternative Award !! Minimum number of edits || Length of service |- | 1 || [[#Registered Editor (or Signator)|Registered Editor]] || [[#Registered Editor (or Signator)|Signator]] || align=center|1 || 1 day |- | 2 || [[#Novice Editor (or Burba)|Novice Editor]] || [[#Novice Editor (or Burba)|Burba]] || align=center|200 || 1 month |- | 3 || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Apprentice Editor]] || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Novato]] || align=center|1,000 || 3 months |- | 4 || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Journeyman Editor]] || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Grognard]] || align=center|2,000 || 6 months |- | 5 || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Yeoman Editor]] || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Grognard Extraordinaire]] || align=center|4,000 || 1 year |- | 6 || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Experienced Editor]] || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Grognard Mirabilaire]] || align=center|6,000 || 1.5 years |- | 7 || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Veteran Editor]] || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Tutnum]] || align=center|8,000 || 2 years |- | 8 || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Veteran Editor II]] || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Grand Tutnum]] || align=center|12,000 || 2.5 years |- | 9 || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Veteran Editor III]] || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Most Perfect Tutnum]] || align=center|16,000 || 3 years |- | 10 || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Veteran Editor IV]] || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Tutnum of the Encyclopedia]] || align=center|20,000 || 3.5 years |- | 11 || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Senior Editor]] || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Labutnum]] || align=center|24,000 || 4 years |- | 12 || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Senior Editor II]] || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Most Pluperfect Labutnum]] || align=center|28,500 || 4.5 years |- | 13 || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Senior Editor III]] || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Labutnum of the Encyclopedia]] || align=center|33,000 || 5 years |- | 14 || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Master Editor]] || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Illustrious Looshpah]] || align=center|42,000 || 6 years |- | 15 || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Master Editor II]] || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Auspicious Looshpah]] || align=center|51,000 || 7 years |- | 16 || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Master Editor III]] || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Most Plusquamperfect Looshpah Laureate]] || align=center|60,000 || 8 years |- | 17 || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Master Editor IV]] || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Looshpah Laureate of the Encyclopedia]] || align=center|78,000 || 10 years |- | 18 || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grandmaster Editor]] || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grand High Togneme Vicarus]]{{efn|name=lord|Before December 2019 these Alternative Awards used "Lord" instead of "Grand", and uses of the original terms may still be seen in the wild. See [[Wikipedia talk:Service awards/Archive 7#Inclusivity? (or, Gender-Neutral Service Award Titles)]].}} || align=center|96,000 || 12 years |- | 19 || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grandmaster Editor First-Class]] || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grand High Togneme Laureate]]{{efn|name=lord}} || align=center|114,000 || 14 years |- | 20 || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Vanguard Editor]] || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia]]{{efn|name=lord}} || align=center|132,000 || 16 years |- | 21 || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Senior Vanguard Editor]] || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|150,000 || 18 years |- | 22 || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Ultimate Vanguard Editor]] || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|175,000 || 20 years |- |} {{collapse bottom}} زۆر سپاس بۆ ھاوکاری کردن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٧، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) سڵاو من ئەو وشانەم بۆیان داناوە واتە پێشنیاریان دەکەم هیوادارم بەکارهێنەرانی تریش ڕای خۆیان دەرببڕن ئەگەر ڕازین یان نا * Registered Editor بەکارهێنەری تازەتۆمارکراو یان هەر تەنیا (تۆمارکراو) * Novice Editor بەکارهێنەر سەرەتایی * Apprentice Editor بەکارهێنەری شاگرد یان (هاوکار) * Journeyman editor بەکارهێنەری مەشق کردوو * Yeoman edior بەکارهێنەری یاریدەدەر * experienced editor بەکارهێنەری شارەزا * veteran editor بەکارهێنەری بەئەزموون * veteran editor İİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە دوو * veteran editor İİİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە سێ * veteran editor İV بەکارهێنەری بەئەزموون پلە چوار * senior editor بەکارهێنەری باڵا * senior editor İİ بەکارهێنەری باڵا پلە دوو * senior editor İİİ بەکارهێنەری باڵا پلە سێ * master editor بەکارهێنەری پسپۆڕ * master editor İİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە دوو * master editor İİİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە سێ * master editor İV بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە چوار * grandmaster editor بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە * grandmaster editor first class بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە پۆلی یەکەم * vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگ * senior vanguard Editor بەکارهێنەری پێشەنگی باڵا * Ultimate vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگی پلەبەرز یان (پایەبەرز) هەرچەندە هەندێکیان وەرگێرانی پیتیە وەک grandmaster first class بەڵام پێموانیە خراپ بن هیوادارم ڕای خۆتان دەربڕن وە ڕەخنەو پێشنیارەکانتان دەربڕن.سوپاس.[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٨:١٥، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] زۆر زۆر سپاستان دەکەم بۆ گرنگیدان بە بابەتەکە، یارمەتیدەر دەبێت زۆر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::چاو لەوێ چۆن ڕێزی بەشداربووان و بەشدارییەکان دەگرن و لێرەش چ سەرلێشێواوییەک ڕوویدا... &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٠:٢٦، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Épine|Épine]] چی بووە مەبەستت چیە یان چ پەیوەندی بەبابەتەکەوە هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٧:٤٠، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]]: کێشەیەکی بچووک لە ناوەخۆی ویکیپیدیا دا ڕوویداوە، پێم وایە مەبەستی ئەوە بێت، تکایە بەھەڵە تێمەگەن {{زۆر سپاس}} بۆ بەشداریکردن لە پڕۆژەکە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٦، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::پڕۆژەکە کەمێکی ئامادەکراوە ([[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]]) چاوەڕێی بەشداربووانی ترم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٧، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] کێشە نیە بەهەڵە تێناگەین، ئەی لەبارەی پڕۆژەکە هیچ بەرامبەرێکتان بۆ خەڵاتەکان داناوە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :تا ئێستا ھیچ دەنگێک نییە، نە لەڕووی دژاییەتی، نە پشتگیری، نە بەشداری، گەر وابێت، پرۆژەکە جێبەجێ دەکەین و بەپێی زانیارییە پێویستییەکانمان وشەکان وەردەگێرێنە سەر زمانی کوردی. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٨، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::سەرەتا ئەبێ بزانین ئێدیتۆر بە کوردی ئەبێ بە چی. ئێدیتۆر خۆ بەکارھێنەر نییە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:١١، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: سپاس بەڵام لێرە مانای حەرفی ناکەین و دەمانەوێت شتێک وەک سوپاسگوزاری بگەیەنین بە کۆمەڵگاکە بۆ نموونە بڕوانە [[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری/خشتە|خشتەکانی پڕۆژەکە]] لێرە گەر سەیر بکەی لە ھەمووی نوووسیمانە بەکارھێنەر کە مەبەستمان بەکارھێنەرانی ویکیپیدیایە بەپێی ئەزموون و دەستکاریان چ ناونیشانێک وەردەگرن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٣، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=kurdish-alpha}} == چاکسازی بەرامبەر پۆلەکان == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:١٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٨٥١٢٦٨٤}}{{Pin message|}} {{داواکردنی لێدوانی کۆمەڵگە|}} سڵاو بەڕێزان ئەم پۆلانە دەھێنمە ئێرە کە لەسەرەتای ھاتنم بۆ ئێرە دروستم کردوون و گوومانی ھەڵەیان لێدەکەم ھیوادارم یارمەتیم بدەن لە ڕاستکردنەوەیان و بمبورن کە ئەم داواکارییەم کەمێک دوروودرێژ دەبێت بەڵام نەم ویست بیکەم بە بەش-بەش بەم شێوەیە ئێرەی تێکدەدا و لەیەک داوادا ھەوڵی جێکردنەوەی ھەمووی دەدەم [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس ==== ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس یان ڕۆمانسی؟ * ژێرپۆلەکان: [[:پۆل:ئەنیمەیشنی_ڕۆمانس]] * ئەنیمی نا ئەنیمێ. ئەمانەش: ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانتیک و ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک.-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٢٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]: ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک، پێم باشە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase ==== بەستەر: [[:پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase]] {{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:کاردانەوە پزیشکییەکان بۆ کۆڤید-١٩ ==== ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان ==== * بەستەر: [[:پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان]] ====لێدوان ==== بێ کێشەیە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <hr> ==== پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان==== *بەستەر: [[:پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان ==== بەستەر: [[:پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان]] ====لێدوان ==== <hr> دژەئەندرۆجینی ستیرۆیدی نەک ستیرۆیدی دژە ئەندرۆجینی وابزانم.سوپاس[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:١٩، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن ==== بەستەر: [[:پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن ==== بەستەر: [[:پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات ==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات یان ئاگرەکان بەپێی وڵات؟ ====لێدوان ==== <hr> ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات جوانترە ،وابزانم[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٨، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] منیش پێم باشە، بەڵام سوتمانیشمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٩، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە ==== بەستەر: [[:پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس ==== بەستەر: [[:پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) ==== بەستەر: [[:پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن)]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩ ==== نوێیە بەڵام ھەر ویستم دڵنیایی لێ بکەمەوە. بەستەر: [[:پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان==== بەستەر: [[:پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر==== بەستەر:[[:پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر]] ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن ==== بەستەر:[[:پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن]] ==== لێدوانی گشتی ==== سپاس {{rf}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی ==== : بەستەر:[[:پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]] : پەیوەندیدار: [[:پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک ==== بەستەر:[[:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری ==== [[:پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری]] پەیوەندیدار: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی ==== بەستەر:[[:پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن==== بەستەر:[[:پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون ==== بەستەر:[[:پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠ ==== بەستەر [[:پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠]] ==== لێدوان ==== کرا [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <hr> ==== پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ ==== بەستەر: [[:پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ]] ==== لێدوان ==== <hr> === پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری === بەستەر: [[:پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری]] ==== لێدوان ==== <hr> == aphid == کورد چی بە ئەم دەبێژێ؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٩:١٢، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{بەکارھێنەر|حوسێن}} سڵاو، سەیری [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=aphid ڤەژینلێکس] بکە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٣، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لە ھەنبانەبۆرینەدا «شۆبە»، «شۆک» و «شۆکە» ھاتوون. فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبیش «سن»ی بە «a species of aphis» مانا کردووەتەوە، بەڵام پێم وایە کە ئەمە [[:en:corn bug|corn bug]]ـە، فارسیش «سن گندم»ی پێ دەڵێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٧، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] شیلەمژە چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٢٩، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] پێم باش نییە. دەبێ بگەڕێین و بزانین ئەمە بە کوردی ناوی ھەیە یان نا. ئەگەر نەبوو، ئەودەم بۆی دادەڕێژین. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٨:٣٤، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕاستە منیش هاوڕام لەگەڵت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٢، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] شۆک ماددەیەکە وەک گەزۆ. «شۆکە»ش جۆرێ نەخۆشییە لە گەڵای دار ئەدا. ئەوەش کە لە ھەنبانە بۆ شۆکە و شۆبە بە فارسی نووسراوە شتە پێم ھەڵەیە. شۆکە جانەوەر نییە. گیوی موکریانی بۆ «حشرە المن» دایناوە مەگەزی گەزۆ. من دەڵێم وەک مێشھەنگوێن ئەمە بکەینە مێشگەزۆ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٥٣، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەڵبەت لە فەرھەنگی زاراوەشدا بۆ ئەم جانەوەرە ھەر شۆکە ھاتووە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٠٩، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] زۆر سپاس بۆ ڕوونکردنەوەت، مێشگەزۆش پێشنیارێکی باشە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٠٩، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] موکریانی لە فەرھەنگی کوردستاندا دەڵێ شۆکە دەعبایەکە لە مێش گەورەتر لەسەر بڕکان بنیشێ خراپیان دەکا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢١:٣١، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] سپاس. ئێستا دڵنیا بووین کە «شۆک» شتێکی دیکەیە و aphid نییە. «شۆکە»یش گیانەوەرێکی دیکەیە یان ھەر گیانەوەر نییە. ئەی «شۆبە» چییە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] نا، من بەو ئاکامە گەیشتم کە شۆک نییە، بەڵام لەوانەیە شۆکە دروست بێ، بە پێی فەرھەنگەکان. ھەروا کە وتم، موکریانیش دەڵێ شۆکە دەعبایەکە. یانی من ھەڵە بووم کە وام دەزانی جانەوەر نییە و جۆرێ نەخۆشییە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٣٠، ١٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] باشە ئەو فەرھەنگە وتوویەتی لە مێش گەورەترە، aphid کوا لە مێش گەورەترە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٢٧، ١٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == sprite (lightning) == چی بە ئەم دیاردەیە ببێژین؟ red spirit و red spriteیشی پێ دەبێژن. جن، ڕۆح، دێو یان درنج؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٣٤، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{وب|حوسێن}} وابزانم دەبێتە جنۆکەی سوور. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٥، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بۆچی «جنۆکە»ی پێ بڵێین کە لە «جن»ی عەرەبییەوە دروست بووە؟ sprite بە ھەبوو (being)ی خەیاڵی و ژوورسروشتی (supernatural) دەبێژرێ، لە کوردیشدا «درنج» ھەیە کە بە ھەبووی خەیاڵییان وتووە.[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%D8%AF%D8%B1%D9%86%D8%AC] ئەم وشەیەیش باو نەماوە و دەتوانین ئاوھا بیبووژێنین. عەرەب «عفريت» بە ئەمە دەبێژێ و لە فەرھەنگی نۆبەرەیشدا «درنج» بۆ «عفريت» ھاتووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٢٦، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وشەکەیش ڕەسەنە، لە [https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Indo-Iranian/d%CA%B0r%C3%BAk%C5%A1 ئێرە] بنۆڕە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٥٦، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] وایە ڕاستە، ھەر چۆنت پێ باشە وای دانێ. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == Mushroom == سڵاو، [[وتووێژ:کوارگ|لێرە]] پێشتر قسە کراوە و بەڵام نەگەیشتمە ئەنجام دەربارەی وشەی مەشڕووم و فەنگس. هەربۆیە ئێستا من چ وشەیەک بەکاربێنم بۆ [[مەشڕووم|Mushroom]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٣٢، ٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] [[مەشڕووم]] دەبێ بۆ کوارگ بگوێزرێ، کورد ھەر کوارگی پێ وتووە (قارچکیش دەبێژن). کوارگی ئێستا بۆ فەنگس دەگوێزم. کەڕوویش یانی mold و بۆ fungus نابێ. باوەڕ ناکەم ھیچ وشەیەکمان بۆ fungus ھەبێ، بۆیە جارێ با ھەر فەنگس بێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٤٠، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == Hummingbird == چی بە ئەم باڵندەیە ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٥٨، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بەپێی ڤەژینلێکس دەبێتە؛{{ھن}} کوردی: (باڵندەناسی) زرنگەباڵندە، باڵندەی مێشی، ویزەمەل، باڵ‌زرنگە [خێزان Trochilidae: زۆر جۆرن] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=hummingbird &]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٠، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == Platanus یان Plane tree == چنار؟ دەزانم لە [[وتووێژ:چنار]] دا باس کراوە و چنار بۆ black poplar دانراوە، بەڵام لە ئەوە ناچێ ڕاست بێ! [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:PopulusNigra4c.jpg#mw-jump-to-license ئەمە] گەڵای black poplarـە و چنار لای ئێمە گەڵاکەی [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Leaf_Of_Platanus_Orientalis_.jpg ئاوھایە]، پێم وایە چنار بۆ plane tree چاکترە. گەڵای چنار لە گەڵای کەوێت (maple) دەچێ. تۆفیق وەھبیش چناری بە plane tree مانا کردووەتەوە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٠٥، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :[[:en: Platanus orientalis| Platanus orientalis]] ڕەنگە ناوی زانستیی چنار بێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٥٤، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئێمە بەو دارەی وێنەی گەڵاکەیت داناوە ئەڵێین دارجەوھەر. ئەو وێنەیەی لە وتارەکەدا ھەیە، لای ئێمە ئەوە چنارە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:١٩، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ھەنبانەبۆرینە جەوھەردار و چناری بە ھاومانا داناوە. ئێستا کە لە ھەندێک ناوچەدا ماناکەی جیایە، کامەی دابنێین؟ کام مانا کۆنترە، platanus یان black poplar؟ پێم وایە platanus کۆنترە. لە پاڵەویی ساسانیدا بە مانای platanus بووە، لە کورمانجیشدا «چنار» بە مانای platanus دێ و عەرەبیش «صنار»ی ھەیە کە لە «چنار»ەوە دێ و ھەر بە مانای platanus دێ. لە فەرھەنگەکەی Michael L. Chyetیشدا «چنار» بەرانبەری plane tree و oriental plane treeیە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٩:٠٤، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] وەڵڵا نازانم. من ھەر ئەوەندەم لێ دەزانی کە وتم. ئێمە بەوە کە لە وتارەکەدا وێنەکەی ھەیە دەڵێین چنار، زۆریش ھەیە لەبەر ماڵان و لە باخ و بێشە و ئەوانەدا، بۆیە دڵنیام ھەڵە ناکەم. بەوەی تریش دەڵێین جەوھەر، ئەویش ھەر زۆر زۆر ھەیە لە ھەموو شەقامەکاندا. ئەوەش دەزانم کە فارس بە جەوھەر دەڵێ چنار. بۆ نموونە، لە تاران شەقامێک ھەیە لە باشووری شارەوە ھەتا باکوور درێژە، پێی دەڵێن وەلیعەسر و، ئەمبەر و ئەوبەر یەکسەر دارجەوھەرە. بەڵام ئەوان پێی ناڵێن جەوھەر، دەڵێن «[https://www.google.com/search?q=%DA%86%D9%86%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C+%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B9%D8%B5%D8%B1&oq=%DA%86%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C+%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%BA%D8%B5%D8%B1&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqCAgBEAAYDRgeMgYIABBFGDkyCAgBEAAYDRgeMgoIAhAAGAgYDRgeMgoIAxAAGAgYDRgeMgoIBBAAGIAEGKIEMgcIBRAAGO8FMgcIBhAAGO8FMgoIBxAAGIAEGKIE0gEIOTU5OGowajSoAgGwAgE&client=ms-android-samsung-ss&sourceid=chrome-mobile&ie=UTF-8 چنارھای خیابان ولیعصر]». باشتر وایە @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] و @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] یش قسەی خۆیان بکەن. چون ئەوان لە باسە پێشووەکە قسەی زۆریان بۆ کردن بوو. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٧، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == Citron == باروونە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٤٤، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == Elm یان Ulmus == ناوی کوردیی ئەم دارە چییە؟ وزم؟ بووز؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٤٨، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] «وزم» بەر گوێم کەوتووە، بەڵام نازانم کامەیە. «بووز»م نەبیستووە. ویکیپیدیای فارسی Elmی بەستووە بە «نارون»ەوە. ناروەن لای ئێمەش دەوترێ، بەڵام زیاتر دەڵێین دارتۆفانە. وەک چۆن عەرەب دەڵێ شجرە البق. خودی وشەی ناروەنیش دوو پارە: «نار» کە ھەمان [https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%87#:~:text=%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%87%20.,%D8%AF%D9%90%20%5D%20(%D8%A7%D9%90)%20%D9%BE%D8%B4%D9%87%20. نارد] -ە بە مانای مێشوولە و تۆفانە و، وەن کە ھەمان دارەوەن یا قەزوانە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٨:٢٢، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] لە [https://www11.ihp.sinica.edu.tw/storage/w2_file/1688NTswNBe.pdf ئێرە]دا بووزم بە مانای elm دی. ھەنبانەبۆرینە بووز و دارتۆفانەی بۆ درخت پشه داناوە، درخت پشه و نارون یەک شتن؟ ئەگەر یەک شتن، [https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/ڕەشەدار ڕەشەدار] بۆچی دوو مانای ھەیە (١، درخت نارون و ٢، درخت پشه)؟ ویکیفەرھەنگی کورمانجی «بزی»ی بۆ elm بە کار بردووە و لە کوردستانیکادا «بزوو» بۆ elm ھاتووە، کێشەکە ئەوەیە ئەمەم لە یەک فەرھەنگی دیکەدا نەدی. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢١:٢٥، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) biifg2brj6kgqbs03doia2ffbgi8e5e 1588680 1588669 2026-06-04T09:41:53Z حوسێن 42516 /* Elm یان Ulmus */ وەڵامدانەوە 1588680 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 3 |minthreadstoarchive = 1 }} {{داخوازی بەرامبەری کوردی}} {{ئەرشیڤەکان | auto = short | root = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی | search = yes | search-button-label = ئەرشیڤەکان بگەڕێ | search-width = 20 }} <!-- تکایە دەستکاریی بەشەکانی سەر ئێرە مەکە و پرسیارەکەت ڕاستەوخۆ لەخوارەوەی پەڕەکەوە بنووسە --> == Wikipedia:Service awards/ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٨:٣٩، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٧٧٦٨٧٦٢}}{{Pin message|}} سڵاو دەمانەوێت پەڕەی ([[:en:Wikipedia:Service_awards|Service Awards]]) بھێنینە ویکیپیدیای کوردی، پەڕەکە خەڵات و ستایشکردنە بۆ ئەو بەکارھێنەرانەی بەپێی ئەوەی چەندێکە خۆیان تۆمارکردووە و ژمارەی دەستکارییەکانیان چەندە و چەن خزمەتی ویکیپیدیان کردووە، خەڵاتەکە وەک (ویکی دیاری) وایە، بەڵام خۆت دەیبەخشیتە خۆت، ئەگەر بچن سەیری پەڕەکە بکەن، ھەر بەشێک ناونیشانی تایبەت بەخۆی ھەیە بەپێی تەمەنی ھەژمار و ژمارەی دەستکاری. ھۆکاری کردنەوەی ئەم باسە لێرە ئەوەیە، ناویشانەکان پێویستیان بە وەرگێران ھەیە، بۆ ئەمەش پێویستمان بەو کەسانەیە شارەزان لە زمانەوانی و زمانی کوردی، وە تێبینی: ناونیشانەکانی ئەوێ وەک ناونیشانی سەربازی وایە، ئێمە نامانەوێت ناونیشانی سەربازی بھێینە ویکی سۆرانی، پێویستە ناونیشانەکان پڕ بە پێستی زانستنامەکە بن و گوونجاو بن، نموونەی گوونجاو: (Experienced editor - بەکارھێنەری شارەزا) بەستەری پڕۆژە: [[ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]] {{collapse top|وشەکان}} {| class="wikitable" |+ |- ! '''°''' !! Award !! Alternative Award !! Minimum number of edits || Length of service |- | 1 || [[#Registered Editor (or Signator)|Registered Editor]] || [[#Registered Editor (or Signator)|Signator]] || align=center|1 || 1 day |- | 2 || [[#Novice Editor (or Burba)|Novice Editor]] || [[#Novice Editor (or Burba)|Burba]] || align=center|200 || 1 month |- | 3 || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Apprentice Editor]] || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Novato]] || align=center|1,000 || 3 months |- | 4 || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Journeyman Editor]] || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Grognard]] || align=center|2,000 || 6 months |- | 5 || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Yeoman Editor]] || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Grognard Extraordinaire]] || align=center|4,000 || 1 year |- | 6 || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Experienced Editor]] || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Grognard Mirabilaire]] || align=center|6,000 || 1.5 years |- | 7 || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Veteran Editor]] || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Tutnum]] || align=center|8,000 || 2 years |- | 8 || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Veteran Editor II]] || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Grand Tutnum]] || align=center|12,000 || 2.5 years |- | 9 || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Veteran Editor III]] || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Most Perfect Tutnum]] || align=center|16,000 || 3 years |- | 10 || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Veteran Editor IV]] || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Tutnum of the Encyclopedia]] || align=center|20,000 || 3.5 years |- | 11 || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Senior Editor]] || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Labutnum]] || align=center|24,000 || 4 years |- | 12 || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Senior Editor II]] || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Most Pluperfect Labutnum]] || align=center|28,500 || 4.5 years |- | 13 || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Senior Editor III]] || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Labutnum of the Encyclopedia]] || align=center|33,000 || 5 years |- | 14 || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Master Editor]] || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Illustrious Looshpah]] || align=center|42,000 || 6 years |- | 15 || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Master Editor II]] || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Auspicious Looshpah]] || align=center|51,000 || 7 years |- | 16 || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Master Editor III]] || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Most Plusquamperfect Looshpah Laureate]] || align=center|60,000 || 8 years |- | 17 || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Master Editor IV]] || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Looshpah Laureate of the Encyclopedia]] || align=center|78,000 || 10 years |- | 18 || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grandmaster Editor]] || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grand High Togneme Vicarus]]{{efn|name=lord|Before December 2019 these Alternative Awards used "Lord" instead of "Grand", and uses of the original terms may still be seen in the wild. See [[Wikipedia talk:Service awards/Archive 7#Inclusivity? (or, Gender-Neutral Service Award Titles)]].}} || align=center|96,000 || 12 years |- | 19 || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grandmaster Editor First-Class]] || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grand High Togneme Laureate]]{{efn|name=lord}} || align=center|114,000 || 14 years |- | 20 || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Vanguard Editor]] || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia]]{{efn|name=lord}} || align=center|132,000 || 16 years |- | 21 || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Senior Vanguard Editor]] || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|150,000 || 18 years |- | 22 || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Ultimate Vanguard Editor]] || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|175,000 || 20 years |- |} {{collapse bottom}} زۆر سپاس بۆ ھاوکاری کردن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٧، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) سڵاو من ئەو وشانەم بۆیان داناوە واتە پێشنیاریان دەکەم هیوادارم بەکارهێنەرانی تریش ڕای خۆیان دەرببڕن ئەگەر ڕازین یان نا * Registered Editor بەکارهێنەری تازەتۆمارکراو یان هەر تەنیا (تۆمارکراو) * Novice Editor بەکارهێنەر سەرەتایی * Apprentice Editor بەکارهێنەری شاگرد یان (هاوکار) * Journeyman editor بەکارهێنەری مەشق کردوو * Yeoman edior بەکارهێنەری یاریدەدەر * experienced editor بەکارهێنەری شارەزا * veteran editor بەکارهێنەری بەئەزموون * veteran editor İİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە دوو * veteran editor İİİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە سێ * veteran editor İV بەکارهێنەری بەئەزموون پلە چوار * senior editor بەکارهێنەری باڵا * senior editor İİ بەکارهێنەری باڵا پلە دوو * senior editor İİİ بەکارهێنەری باڵا پلە سێ * master editor بەکارهێنەری پسپۆڕ * master editor İİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە دوو * master editor İİİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە سێ * master editor İV بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە چوار * grandmaster editor بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە * grandmaster editor first class بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە پۆلی یەکەم * vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگ * senior vanguard Editor بەکارهێنەری پێشەنگی باڵا * Ultimate vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگی پلەبەرز یان (پایەبەرز) هەرچەندە هەندێکیان وەرگێرانی پیتیە وەک grandmaster first class بەڵام پێموانیە خراپ بن هیوادارم ڕای خۆتان دەربڕن وە ڕەخنەو پێشنیارەکانتان دەربڕن.سوپاس.[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٨:١٥، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] زۆر زۆر سپاستان دەکەم بۆ گرنگیدان بە بابەتەکە، یارمەتیدەر دەبێت زۆر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::چاو لەوێ چۆن ڕێزی بەشداربووان و بەشدارییەکان دەگرن و لێرەش چ سەرلێشێواوییەک ڕوویدا... &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٠:٢٦، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Épine|Épine]] چی بووە مەبەستت چیە یان چ پەیوەندی بەبابەتەکەوە هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٧:٤٠، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]]: کێشەیەکی بچووک لە ناوەخۆی ویکیپیدیا دا ڕوویداوە، پێم وایە مەبەستی ئەوە بێت، تکایە بەھەڵە تێمەگەن {{زۆر سپاس}} بۆ بەشداریکردن لە پڕۆژەکە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٦، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::پڕۆژەکە کەمێکی ئامادەکراوە ([[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]]) چاوەڕێی بەشداربووانی ترم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٧، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] کێشە نیە بەهەڵە تێناگەین، ئەی لەبارەی پڕۆژەکە هیچ بەرامبەرێکتان بۆ خەڵاتەکان داناوە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :تا ئێستا ھیچ دەنگێک نییە، نە لەڕووی دژاییەتی، نە پشتگیری، نە بەشداری، گەر وابێت، پرۆژەکە جێبەجێ دەکەین و بەپێی زانیارییە پێویستییەکانمان وشەکان وەردەگێرێنە سەر زمانی کوردی. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٨، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::سەرەتا ئەبێ بزانین ئێدیتۆر بە کوردی ئەبێ بە چی. ئێدیتۆر خۆ بەکارھێنەر نییە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:١١، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: سپاس بەڵام لێرە مانای حەرفی ناکەین و دەمانەوێت شتێک وەک سوپاسگوزاری بگەیەنین بە کۆمەڵگاکە بۆ نموونە بڕوانە [[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری/خشتە|خشتەکانی پڕۆژەکە]] لێرە گەر سەیر بکەی لە ھەمووی نوووسیمانە بەکارھێنەر کە مەبەستمان بەکارھێنەرانی ویکیپیدیایە بەپێی ئەزموون و دەستکاریان چ ناونیشانێک وەردەگرن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٣، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=kurdish-alpha}} == چاکسازی بەرامبەر پۆلەکان == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:١٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٨٥١٢٦٨٤}}{{Pin message|}} {{داواکردنی لێدوانی کۆمەڵگە|}} سڵاو بەڕێزان ئەم پۆلانە دەھێنمە ئێرە کە لەسەرەتای ھاتنم بۆ ئێرە دروستم کردوون و گوومانی ھەڵەیان لێدەکەم ھیوادارم یارمەتیم بدەن لە ڕاستکردنەوەیان و بمبورن کە ئەم داواکارییەم کەمێک دوروودرێژ دەبێت بەڵام نەم ویست بیکەم بە بەش-بەش بەم شێوەیە ئێرەی تێکدەدا و لەیەک داوادا ھەوڵی جێکردنەوەی ھەمووی دەدەم [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس ==== ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس یان ڕۆمانسی؟ * ژێرپۆلەکان: [[:پۆل:ئەنیمەیشنی_ڕۆمانس]] * ئەنیمی نا ئەنیمێ. ئەمانەش: ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانتیک و ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک.-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٢٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]: ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک، پێم باشە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase ==== بەستەر: [[:پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase]] {{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:کاردانەوە پزیشکییەکان بۆ کۆڤید-١٩ ==== ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان ==== * بەستەر: [[:پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان]] ====لێدوان ==== بێ کێشەیە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <hr> ==== پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان==== *بەستەر: [[:پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان ==== بەستەر: [[:پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان]] ====لێدوان ==== <hr> دژەئەندرۆجینی ستیرۆیدی نەک ستیرۆیدی دژە ئەندرۆجینی وابزانم.سوپاس[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:١٩، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن ==== بەستەر: [[:پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن ==== بەستەر: [[:پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات ==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات یان ئاگرەکان بەپێی وڵات؟ ====لێدوان ==== <hr> ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات جوانترە ،وابزانم[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٨، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] منیش پێم باشە، بەڵام سوتمانیشمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٩، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە ==== بەستەر: [[:پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس ==== بەستەر: [[:پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) ==== بەستەر: [[:پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن)]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩ ==== نوێیە بەڵام ھەر ویستم دڵنیایی لێ بکەمەوە. بەستەر: [[:پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان==== بەستەر: [[:پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر==== بەستەر:[[:پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر]] ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن ==== بەستەر:[[:پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن]] ==== لێدوانی گشتی ==== سپاس {{rf}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی ==== : بەستەر:[[:پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]] : پەیوەندیدار: [[:پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک ==== بەستەر:[[:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری ==== [[:پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری]] پەیوەندیدار: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی ==== بەستەر:[[:پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن==== بەستەر:[[:پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون ==== بەستەر:[[:پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠ ==== بەستەر [[:پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠]] ==== لێدوان ==== کرا [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <hr> ==== پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ ==== بەستەر: [[:پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ]] ==== لێدوان ==== <hr> === پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری === بەستەر: [[:پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری]] ==== لێدوان ==== <hr> == aphid == کورد چی بە ئەم دەبێژێ؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٩:١٢، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{بەکارھێنەر|حوسێن}} سڵاو، سەیری [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=aphid ڤەژینلێکس] بکە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٣، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لە ھەنبانەبۆرینەدا «شۆبە»، «شۆک» و «شۆکە» ھاتوون. فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبیش «سن»ی بە «a species of aphis» مانا کردووەتەوە، بەڵام پێم وایە کە ئەمە [[:en:corn bug|corn bug]]ـە، فارسیش «سن گندم»ی پێ دەڵێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٧، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] شیلەمژە چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٢٩، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] پێم باش نییە. دەبێ بگەڕێین و بزانین ئەمە بە کوردی ناوی ھەیە یان نا. ئەگەر نەبوو، ئەودەم بۆی دادەڕێژین. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٨:٣٤، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕاستە منیش هاوڕام لەگەڵت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٢، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] شۆک ماددەیەکە وەک گەزۆ. «شۆکە»ش جۆرێ نەخۆشییە لە گەڵای دار ئەدا. ئەوەش کە لە ھەنبانە بۆ شۆکە و شۆبە بە فارسی نووسراوە شتە پێم ھەڵەیە. شۆکە جانەوەر نییە. گیوی موکریانی بۆ «حشرە المن» دایناوە مەگەزی گەزۆ. من دەڵێم وەک مێشھەنگوێن ئەمە بکەینە مێشگەزۆ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٥٣، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەڵبەت لە فەرھەنگی زاراوەشدا بۆ ئەم جانەوەرە ھەر شۆکە ھاتووە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٠٩، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] زۆر سپاس بۆ ڕوونکردنەوەت، مێشگەزۆش پێشنیارێکی باشە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٠٩، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] موکریانی لە فەرھەنگی کوردستاندا دەڵێ شۆکە دەعبایەکە لە مێش گەورەتر لەسەر بڕکان بنیشێ خراپیان دەکا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢١:٣١، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] سپاس. ئێستا دڵنیا بووین کە «شۆک» شتێکی دیکەیە و aphid نییە. «شۆکە»یش گیانەوەرێکی دیکەیە یان ھەر گیانەوەر نییە. ئەی «شۆبە» چییە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] نا، من بەو ئاکامە گەیشتم کە شۆک نییە، بەڵام لەوانەیە شۆکە دروست بێ، بە پێی فەرھەنگەکان. ھەروا کە وتم، موکریانیش دەڵێ شۆکە دەعبایەکە. یانی من ھەڵە بووم کە وام دەزانی جانەوەر نییە و جۆرێ نەخۆشییە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٣٠، ١٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] باشە ئەو فەرھەنگە وتوویەتی لە مێش گەورەترە، aphid کوا لە مێش گەورەترە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٢٧، ١٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == sprite (lightning) == چی بە ئەم دیاردەیە ببێژین؟ red spirit و red spriteیشی پێ دەبێژن. جن، ڕۆح، دێو یان درنج؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٣٤، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{وب|حوسێن}} وابزانم دەبێتە جنۆکەی سوور. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٥، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بۆچی «جنۆکە»ی پێ بڵێین کە لە «جن»ی عەرەبییەوە دروست بووە؟ sprite بە ھەبوو (being)ی خەیاڵی و ژوورسروشتی (supernatural) دەبێژرێ، لە کوردیشدا «درنج» ھەیە کە بە ھەبووی خەیاڵییان وتووە.[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%D8%AF%D8%B1%D9%86%D8%AC] ئەم وشەیەیش باو نەماوە و دەتوانین ئاوھا بیبووژێنین. عەرەب «عفريت» بە ئەمە دەبێژێ و لە فەرھەنگی نۆبەرەیشدا «درنج» بۆ «عفريت» ھاتووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٢٦، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وشەکەیش ڕەسەنە، لە [https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Indo-Iranian/d%CA%B0r%C3%BAk%C5%A1 ئێرە] بنۆڕە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٥٦، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] وایە ڕاستە، ھەر چۆنت پێ باشە وای دانێ. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == Mushroom == سڵاو، [[وتووێژ:کوارگ|لێرە]] پێشتر قسە کراوە و بەڵام نەگەیشتمە ئەنجام دەربارەی وشەی مەشڕووم و فەنگس. هەربۆیە ئێستا من چ وشەیەک بەکاربێنم بۆ [[مەشڕووم|Mushroom]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٣٢، ٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] [[مەشڕووم]] دەبێ بۆ کوارگ بگوێزرێ، کورد ھەر کوارگی پێ وتووە (قارچکیش دەبێژن). کوارگی ئێستا بۆ فەنگس دەگوێزم. کەڕوویش یانی mold و بۆ fungus نابێ. باوەڕ ناکەم ھیچ وشەیەکمان بۆ fungus ھەبێ، بۆیە جارێ با ھەر فەنگس بێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٤٠، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == Hummingbird == چی بە ئەم باڵندەیە ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٥٨، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بەپێی ڤەژینلێکس دەبێتە؛{{ھن}} کوردی: (باڵندەناسی) زرنگەباڵندە، باڵندەی مێشی، ویزەمەل، باڵ‌زرنگە [خێزان Trochilidae: زۆر جۆرن] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=hummingbird &]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٠، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == Platanus یان Plane tree == چنار؟ دەزانم لە [[وتووێژ:چنار]] دا باس کراوە و چنار بۆ black poplar دانراوە، بەڵام لە ئەوە ناچێ ڕاست بێ! [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:PopulusNigra4c.jpg#mw-jump-to-license ئەمە] گەڵای black poplarـە و چنار لای ئێمە گەڵاکەی [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Leaf_Of_Platanus_Orientalis_.jpg ئاوھایە]، پێم وایە چنار بۆ plane tree چاکترە. گەڵای چنار لە گەڵای کەوێت (maple) دەچێ. تۆفیق وەھبیش چناری بە plane tree مانا کردووەتەوە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٠٥، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :[[:en: Platanus orientalis| Platanus orientalis]] ڕەنگە ناوی زانستیی چنار بێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٥٤، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئێمە بەو دارەی وێنەی گەڵاکەیت داناوە ئەڵێین دارجەوھەر. ئەو وێنەیەی لە وتارەکەدا ھەیە، لای ئێمە ئەوە چنارە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:١٩، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ھەنبانەبۆرینە جەوھەردار و چناری بە ھاومانا داناوە. ئێستا کە لە ھەندێک ناوچەدا ماناکەی جیایە، کامەی دابنێین؟ کام مانا کۆنترە، platanus یان black poplar؟ پێم وایە platanus کۆنترە. لە پاڵەویی ساسانیدا بە مانای platanus بووە، لە کورمانجیشدا «چنار» بە مانای platanus دێ و عەرەبیش «صنار»ی ھەیە کە لە «چنار»ەوە دێ و ھەر بە مانای platanus دێ. لە فەرھەنگەکەی Michael L. Chyetیشدا «چنار» بەرانبەری plane tree و oriental plane treeیە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٩:٠٤، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] وەڵڵا نازانم. من ھەر ئەوەندەم لێ دەزانی کە وتم. ئێمە بەوە کە لە وتارەکەدا وێنەکەی ھەیە دەڵێین چنار، زۆریش ھەیە لەبەر ماڵان و لە باخ و بێشە و ئەوانەدا، بۆیە دڵنیام ھەڵە ناکەم. بەوەی تریش دەڵێین جەوھەر، ئەویش ھەر زۆر زۆر ھەیە لە ھەموو شەقامەکاندا. ئەوەش دەزانم کە فارس بە جەوھەر دەڵێ چنار. بۆ نموونە، لە تاران شەقامێک ھەیە لە باشووری شارەوە ھەتا باکوور درێژە، پێی دەڵێن وەلیعەسر و، ئەمبەر و ئەوبەر یەکسەر دارجەوھەرە. بەڵام ئەوان پێی ناڵێن جەوھەر، دەڵێن «[https://www.google.com/search?q=%DA%86%D9%86%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C+%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B9%D8%B5%D8%B1&oq=%DA%86%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C+%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%BA%D8%B5%D8%B1&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqCAgBEAAYDRgeMgYIABBFGDkyCAgBEAAYDRgeMgoIAhAAGAgYDRgeMgoIAxAAGAgYDRgeMgoIBBAAGIAEGKIEMgcIBRAAGO8FMgcIBhAAGO8FMgoIBxAAGIAEGKIE0gEIOTU5OGowajSoAgGwAgE&client=ms-android-samsung-ss&sourceid=chrome-mobile&ie=UTF-8 چنارھای خیابان ولیعصر]». باشتر وایە @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] و @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] یش قسەی خۆیان بکەن. چون ئەوان لە باسە پێشووەکە قسەی زۆریان بۆ کردن بوو. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٧، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == Citron == باروونە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٤٤، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == Elm یان Ulmus == ناوی کوردیی ئەم دارە چییە؟ وزم؟ بووز؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٤٨، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] «وزم» بەر گوێم کەوتووە، بەڵام نازانم کامەیە. «بووز»م نەبیستووە. ویکیپیدیای فارسی Elmی بەستووە بە «نارون»ەوە. ناروەن لای ئێمەش دەوترێ، بەڵام زیاتر دەڵێین دارتۆفانە. وەک چۆن عەرەب دەڵێ شجرە البق. خودی وشەی ناروەنیش دوو پارە: «نار» کە ھەمان [https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%87#:~:text=%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%87%20.,%D8%AF%D9%90%20%5D%20(%D8%A7%D9%90)%20%D9%BE%D8%B4%D9%87%20. نارد] -ە بە مانای مێشوولە و تۆفانە و، وەن کە ھەمان دارەوەن یا قەزوانە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٨:٢٢، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] لە [https://www11.ihp.sinica.edu.tw/storage/w2_file/1688NTswNBe.pdf ئێرە]دا بووزم بە مانای elm دی. ھەنبانەبۆرینە بووز و دارتۆفانەی بۆ درخت پشه داناوە، درخت پشه و نارون یەک شتن؟ ئەگەر یەک شتن، [https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/ڕەشەدار ڕەشەدار] بۆچی دوو مانای ھەیە (١، درخت نارون و ٢، درخت پشه)؟ ویکیفەرھەنگی کورمانجی «بزی»ی بۆ elm بە کار بردووە و لە کوردستانیکادا «بزوو» بۆ elm ھاتووە، کێشەکە ئەوەیە ئەمەم لە یەک فەرھەنگی دیکەدا نەدی. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢١:٢٥، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئێستا دیم کە لە ویکیپیدیادا «[[نارەوان (دار)|نارەوان]]» بۆ beech بە کار ھاتووە! ئەم شێوەیە لە فەرھەنگەکاندا نەھاتووە، بەڵام لە «ناروان»ی پاڵەویی ئەشکانی دەچێ کە لە [https://en.wiktionary.org/wiki/نارون#Etymology_1 ئێرە] دا ھاتووە. «دارەڕەش»یش دانراوە، بەڵام ئەمە ڕێک وەکوو [https://en.wiktionary.org/wiki/karaağaç#Etymology karaağç]ی تورکی دروست بووە کە بەرانبەری elmـە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٩:٤١، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) 1u1gjcypynhmra2yid5hppo0a8xayo3 0 118577 1588649 1496171 2026-06-03T19:27:37Z ~2026-33100-09 76844 /* */ 1588649 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} [[پەڕگە:Toni Morrison 2008-2.jpg|وێنۆک|تۆنی مۆریسۆن]] '''تۆنی مۆریسۆن''' (١٨ی شوباتی ١٩٣١ لە [[ئۆھایۆ]] – ٥ی ئابی ٢٠١٩ [[نیویۆرک سیتی]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]) چیرۆک نووسێکی ئەمریکی بەڕەچەڵەک ئەفریقی بووە، لە ساڵی ١٩٩٣ [[خەڵاتی نۆبێل]]ی لە وێژەدا بەدەستھێناوە، ھەر لەمنداڵیەوە خولیای خوێندنەوە بووە و باوکیشی بەردەوام چیرۆکی میلی بۆ دەگێڕایەوە دەربارەی کۆمەڵگای ڕەشت پێستەکان کە دواتر ئەم چیرۆکانەی باوکی جێ پەنجەی خۆیان لەسەر نووسینەکانی بەجێھێشووە. لەساڵی ١٩٤٩ مۆریسۆن پەیوەندی بە زانکۆی ھاواردەوە کردووە و لە ساڵی ١٩٥٣ بڕوانامەی بەکلۆریۆسی لە ئەدەبی ئینگلیزی بەدەستھێناوە، لەساڵی ١٩٥٥ لەزانکۆی کوڕنێڵ بڕوانامەی ماجستێری بەدەستھێناوە، لەساڵی ١٩٥٨ ھاوسەرگیری لەگەڵ ئەندازیار ھاڕۆڵد مۆریسۆن کردووە و دوومنداڵین ھەبووە و لەساڵی ١٩٦٤ لەیەک جیابونەتەوە دواتر وەکو سەرنووسەر لەدەزگایەکی چاپەمەنی کاری کردووە و ڕۆڵێکی گەورەی بینیوە لەبەرەوپێشبردنی ئەدەبی ڕەشپێستەکان.مۆریسۆن کاتێک لەزانکۆی ھاوارد لەگەڵ کۆمەڵێک [[نووسەر]] و ڕۆشنبیر کاری کردووە دەستی کردووە بەنووسینی [[چیرۆک]]، ساڵی ١٩٧٠ یەکەم چیرۆکی بڵاو کردەوە بەناونیشانی ئەو چاوەی کە زۆر شینە و لە ساڵی ٢٠٠٠ ئەم چیرۆکە بەباشترین کتێب لەلایەن یانەی ئۆپرا بۆ کتێب ھەڵبژێردراوە، لەساڵی ١٩٧٥ چیرۆکی سولای نوسیوە و بۆ خەڵاتی کتێبی نیشتیمانی ھەڵبژێردراوە، ساڵی ١٩٨٧ چیرۆکی بیلوڤیدی نووسیوە و خەڵاتی بەدەستھێناوە لە ساڵی ٢٠٠٦ چیرۆکێکی وەکو باشترین چیرۆکی ئەمریکی ھەڵبژێردراوە، ساڵی ١٩٩٣ مۆریسۆن خەڵاتی نوبڵی لەوێژەدا بەدەستھێناوە و لەووتەیەکی دامەزراوەی نوبڵ ھاتووە ((چیرۆکەکانی مۆریسۆن بە ورد بینی و ناوەڕۆکێکی شاعیریجیادەکرێتەوە کە ڕووکەشە سەرەکیەکانی ئەمریکا دەردەخا)). تۆنی مۆریسۆن لە ٥ی ئابی ٢٠١٩ لە [[نیویۆرک سیتی]]ی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] مردووە. == سەرچاوەکان == * [//ar.wikipedia.org/wiki/تونی_موریسون ویکیپیدیای عەرەبی] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|وێژە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|مافەکانی مرۆڤ|شانۆ}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Toni Morrison}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٩]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی ژنی ئەمریکی]] [[پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ژنە ئەمریکییە نووسەرەکانی سەدەی ٢١ەکەم]] [[پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی]] [[پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:نووسەرانی ناخەیاڵی ئەمریکا لە سەدەی ٢١]] [[پۆل:کاتۆلیکەکانی ئەفریقایی ئەمریکی]] bi3ufjroma03yridt6ternp7rq8jgxo 1588667 1588649 2026-06-03T21:01:48Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1588667 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} [[پەڕگە:Toni Morrison 2008-2.jpg|وێنۆک|تۆنی مۆریسۆن]] '''تۆنی مۆریسۆن''' (١٨ی شوباتی ١٩٣١ لە [[ئۆھایۆ]] – ٥ی ئابی ٢٠١٩ [[نیویۆرک سیتی]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]) چیرۆک نووسێکی ئەمریکی بەڕەچەڵەک ئەفریقی بووە، لە ساڵی ١٩٩٣ [[خەڵاتی نۆبێل]]ی لە وێژەدا بەدەستھێناوە، ھەر لەمنداڵیەوە خولیای خوێندنەوە بووە و باوکیشی بەردەوام چیرۆکی میلی بۆ دەگێڕایەوە دەربارەی کۆمەڵگای ڕەشت پێستەکان کە دواتر ئەم چیرۆکانەی باوکی جێ پەنجەی خۆیان لەسەر نووسینەکانی بەجێھێشووە. لەساڵی ١٩٤٩ مۆریسۆن پەیوەندی بە زانکۆی ھاواردەوە کردووە و لە ساڵی ١٩٥٣ بڕوانامەی بەکلۆریۆسی لە ئەدەبی ئینگلیزی بەدەستھێناوە، لەساڵی ١٩٥٥ لەزانکۆی کوڕنێڵ بڕوانامەی ماجستێری بەدەستھێناوە، لەساڵی ١٩٥٨ ھاوسەرگیری لەگەڵ ئەندازیار ھاڕۆڵد مۆریسۆن کردووە و دوومنداڵین ھەبووە و لەساڵی ١٩٦٤ لەیەک جیابونەتەوە دواتر وەکو سەرنووسەر لەدەزگایەکی چاپەمەنی کاری کردووە و ڕۆڵێکی گەورەی بینیوە لەبەرەوپێشبردنی ئەدەبی ڕەشپێستەکان.مۆریسۆن کاتێک لەزانکۆی ھاوارد لەگەڵ کۆمەڵێک [[نووسەر]] و ڕۆشنبیر کاری کردووە دەستی کردووە بەنووسینی [[چیرۆک]]، ساڵی ١٩٧٠ یەکەم چیرۆکی بڵاو کردەوە بەناونیشانی ئەو چاوەی کە زۆر شینە و لە ساڵی ٢٠٠٠ ئەم چیرۆکە بەباشترین کتێب لەلایەن یانەی ئۆپرا بۆ کتێب ھەڵبژێردراوە، لەساڵی ١٩٧٥ چیرۆکی سولای نوسیوە و بۆ خەڵاتی کتێبی نیشتیمانی ھەڵبژێردراوە، ساڵی ١٩٨٧ چیرۆکی بیلوڤیدی نووسیوە و خەڵاتی بەدەستھێناوە لە ساڵی ٢٠٠٦ چیرۆکێکی وەکو باشترین چیرۆکی ئەمریکی ھەڵبژێردراوە، ساڵی ١٩٩٣ مۆریسۆن خەڵاتی نوبڵی لەوێژەدا بەدەستھێناوە و لەووتەیەکی دامەزراوەی نوبڵ ھاتووە ((چیرۆکەکانی مۆریسۆن بە ورد بینی و ناوەڕۆکێکی شاعیریجیادەکرێتەوە کە ڕووکەشە سەرەکیەکانی ئەمریکا دەردەخا)). تۆنی مۆریسۆن لە ٥ی ئابی ٢٠١٩ لە [[نیویۆرک سیتی]]ی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] مردووە. == سەرچاوەکان == * [//ar.wikipedia.org/wiki/تونی_موریسون ویکیپیدیای عەرەبی] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|وێژە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|مافەکانی مرۆڤ|شانۆ}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Toni Morrison}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٩]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی ژنی ئەمریکی]] [[پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ژنە ئەمریکییە نووسەرەکانی سەدەی ٢١ەکەم]] [[پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی]] [[پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:نووسەرانی ناخەیاڵی ئەمریکا لە سەدەی ٢١]] [[پۆل:کاتۆلیکەکانی ئەفریقایی ئەمریکی]] [[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] m24k1lmcgtm62m56vyay8cickzdfvzx 0 123717 1588598 1480537 2026-06-03T12:34:34Z MFTG 21816 /* مێژوو */ 1588598 wikitext text/x-wiki {{شوێنەکانی تر|شارەزوور}} {{Infobox former subdivision | native_name = ئەیالەتی شارەزوور | common_name = | subdivision = ئەیالەت لە | nation = ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی | year_start = ١٥٥٤ | year_end = ١٨٦٢ | date_start = | date_end = | event_start = | event_end = | p1 = سەفەوییەکان | flag_p1 = Safavid Flag.svg | s1 = ئەیالەتی بەغدا | flag_s1 = Ottoman flag alternative 2.svg | image_flag = | flag_type = | image_coat = | image_map = Shehrizor Eyalet, Ottoman Empire (1609).png | image_map_caption = ئەیالەتی شارەزوور لە ١٦٠٩ | capital = [[کەرکووک]];<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=John Macgregor|سەردێڕ=Commercial statistics: A digest of the productive resources, commercial legislation, customs tariffs, of all nations. Including all British commercial treaties with foreign states|ناونیشان=https://archive.org/details/commercialstatis01macg|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ساڵ=١٨٥٠|بڵاوکەرەوە=Whittaker and co.|پەڕە=[https://archive.org/details/commercialstatis٠١macg/page/١٢ ١٢]}}</ref> <br/>[[سلێمانی]] (دوای ١٧٨٤) | today = [[ھەرێمی کوردستان]]<br/>[[عێراق]]<br/>[[ئێران]] <!--- Area and population of a given year ---> | stat_year1 = | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year2 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | footnotes = }} '''ئەیالەتی شارەزوور''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''إیالة شھرزور''، [[زمانی تورکیی عوسمانی|تورکیی عوسمانی]]: ''ایالت شھر زور'' بە ڕۆمانی:''Eyālet-i Šehr-i Zōr'') یەکێک لە ئەیالەتەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] بوو کە ئێستا وەک [[باشووری کوردستان]] دەناسرێت. [[کەرکووک]] پایتەختی ئەم ئەیالەتە بووە. ئەم ئەیالەتە لە ساڵی [[١٥٥٤]] کە عوسمانییەکان ئەو ناوچەیەیان داگیر کرد دروست کرا و دەسەڵاتی ناوچەکەیان بەخشی بەو میرە [[کورد]]انە کە لەگەڵ حکوومەتی ناوەندیی عوسمانییەکاندا ھاوکارییان ھەبوو. پاشان لە سەدەی ١٨ و ھەتا نیوەی سەدەی ١٩، دەسەڵاتی ئەیالەتی شارەزوور کەوتە دەستی [[میرنشینی بابان]]ەوە و لە ساڵی [[١٦٩٤]]دا، بە پشتیوانیی عوسمانییەکانەوە، [[سنە]]ی پایتەختی [[میرنشینی ئەردەڵان]]یان داگیر کرد. لە ساڵی [[١٧٨٤]] دا بابانەکان شاری [[سلێمانی]]یان دامەزراند و کردیان بە پایتەختی خۆیان.<ref> https://books.google.iq/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA526&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false </ref> == مێژوو == کاتێک عوسمانییەکان لە ساڵی ١٥٥٤دا ناوچەکەیان داگیرکرد، بڕیاریاندا حکومەتی خۆجێی بۆ سەرکردە [[کورد]]ەکان جێبھێڵن، بۆیە ڕاستەوخۆ نەخراوەتە ناو سیستەمی کارگێڕی عوسمانیەوە. فەرمانڕەواکان ئەندامی [[ھۆز]]ە [[کورد]]ییەکان بوون و تەنیا بە دەگمەن سەربازی عوسمانی لە ئەیالەتەکەدا ھەبوون.<ref> https://archive.org/details/bub_gb_66hCAAAAcAAJ </ref> بەڵام تۆمارە ئەرشیفییەکان لە سەدەی ١٦ بەدواوە ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەو ناوچەیانەی کە بە شێوەیەکی باو پەیوەندییان بە شارەزوورەوە ھەیە، لەوانە [[ئامێدی]]، [[ھەولێر]]، [[کەرکووک]] و [[زاخۆ]]، لە سەردەمی جیاوازدا، وەک [[سنجاق]] لە ناو [[ئەیالەتی بەغدا]]دا ڕیزکراون.<ref>https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/224338</ref> تۆمارە کارگێڕییەکانی عوسمانی لە ساڵانی ١٥٥٨-١٥٧٦ و ١٥٧٣-١٥٨٧ ئەم نیشتەجێبوونانە وەک [[قەزا]]ی ژێردەستەی [[بەغدا]] دەژمێرن، ئەمەش پێشنیاری ئەوە دەکات کە پێگەی ئەیالەتی شارەزوور لەناو ئیمپراتۆریەتەکەدا جێگیر نەبووە، بەڵکو لە نێوان قۆناغەکانی سەربەخۆیی پارێزگاکان و ژێردەستەیی ئیداری بۆ بەغدادا بە یەکەوە دەگۆڕێت.<ref>Musul – Kerkük ile İlgili Arşiv Belgeleri (1525–1919) (in Turkish). Ankara: T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü. 1993. pp. 47–48</ref> === باڵادەستی میرنشینی بابان === لە سەدەی ١٨ و نۆزدەھەمدا، ئەیالەتەکە کەوتە ژێر دەستی [[میرنشینی بابان|بنەماڵەی بابان]]. ئەندامانی ئەم بنەماڵەیە توانیان بە گەرەنتیکردنی ئاسایشی سنوورە ناجێگیرەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لەگەڵ [[ئێران]] لە بەرامبەر ئۆتۆنۆمی تەواودا، دەسەڵاتی خۆیان بپارێزن. [[سنجاقی بابان]] کە شاری [[کەرکووک]]ی لەخۆگرتبوو، بەناوی ئەو بنەماڵەیەوە ناونراوە.<ref> https://books.google.iq/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA70&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false </ref> بابانەکان چاویان لە میرە کوردەکانی [[میرنشینی ئەردەڵان]] دەکرد کە بەشەکانی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]یان لە ژێر دەستدابوو، بۆ ئەوەی ببنە ڕکابەری سروشتییان، و لە ساڵی ١٦٩٤ سلێمان بەگ ھێرشی کردە سەر [[ئێران]] و شکستی بە میری ئەردەڵانی ھێنا. دوای ساڵی ١٧٨٤،بابانەکان پایتەختەکەیان گواستەوە بۆ شاری نوێی [[سلێمانی]] کە بەناوی دامەزرێنەری خانەدانەکەوە ناونرا.<ref>Ceylan, Ebubekir (2011). The Ottoman Origins of Modern Iraq: Political Reform, Modernization and Development in the Nineteenth Century Middle East. London: I.B. Tauris. p. 121.</ref> لە ساڵی ١٨٥٠دا دواجار دەسەڵاتی بابانەکان کۆتایی پێھات، و ھەرێمەکە لە ساڵی ١٨٦٢دا خرایە ژێر کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆی [[ویلایەتی بەغدا]]وە. لە ساڵی ١٨٥٠ دواجار دەسەڵاتی بابانەکان کۆتایی ھات و ھەر لەو ساڵەدا داواکارییەک بۆ دامەزراندنی ئەنجومەنێکی گەورە (meclis-i kebîr) لە شارەزوور لەلایەن [[باب ئەلعالی]] ڕەتکرایەوە. پاساوەکە ئەوە بوو کە ئەم جۆرە چاکسازییە ئیدارییە سەرەتا لە [[بەغدا]]وە دەست پێ بکات. ئەمەش ئەوە دەردەخات کە ھەرچەندە شارەزوور پێشتر پێگەی ئەیالەتی ھەبووە، بەڵام ھێشتا وەک ناوچەیەکی لاوەکی عێراقی عوسمانی (hıtta-i Irakiyyenin bir kıt‘a-i müfrezesi) سەیر دەکرا، ھەروەھا چاکسازییەکانی [[تەنزیمات]] لە ڕێگەی پلەبەندییەکی ناوەندیی پارێزگاکانەوە بە سەرۆکایەتی بەغدا جێبەجێکرا. ھەرێمەکە لە ساڵی ١٨٦٢ خرایە ژێر کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆی پارێزگاری بەغدا. بەڵام ڕووخانی بابانەکان بووە ھۆی تێکچوونی پەیوەندییەکانی نێوان ھۆزەکان، و ئەو ئاژاوەیەی کە لە ئەنجامدا دروست بوو، سەرەتای سەدەی بیستەمدا کۆتایی پێھات.<ref> https://www.geonames.de/coutr-ota-provinces.html </ref> === میرنشینە کوردیەکانی تر لە ھەرێم === لە سەردەمی [[مەمالیکی عێراق]] (١٧٠٤-١٨٣١)، پاشاکانی بەڕەچەڵەک [[گورجستان|جۆرجیی]] کە فەرمانڕەوایی [[بەغدا]]یان دەکرد، پەیوەندی پراگماتیکیان لەگەڵ میرنشینە کوردییەکان لە سەرانسەری ناوچەکەدا پاراست. لە بەرامبەر ھاوکارییە سەربازییەکان، بە تایبەتی لە دژی [[ھۆز]]ە [[عەرەب]]ەکان و کوتلە [[کورد]]ییە ڕکابەرەکان، ئەم میرنشینانە ئۆتۆنۆمییەکی بەرچاویان پێدرا. لە زۆر حاڵەتدا دەسەڵاتدارانی کورد و ئیدارەی [[بەغدا]] ھاوکاریان کرد لە دژی کوتلە کوردە ڕکابەرەکان بۆ پاراستنی ھاوسەنگی ھێزی ناوچەیی. زۆرجار میرنشینەکان لە باجی ڕاستەوخۆ بەخشراون و بە کەمترین دەستوەردان خاکەکانیان بەڕێوەدەبرد، بە مەرجێک ھەڕەشەیان لەسەر ئاسایش و سەقامگیری فراوانتری [[عێراقی عوسمانی]] نەکردبێت.<ref>Ceylan, Ebubekir (2011). The Ottoman Origins of Modern Iraq: Political Reform, Modernization and Development in the Nineteenth Century Middle East. London: I.B. Tauris. pp. 48–53.</ref> [[میرنشینی سۆران]] کە بنکەکەی لە [[ڕەواندز]]ە، لە ساڵانی ١٨٢٠ و ١٨٣٠ لە سەردەمی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەمەد کۆردا]] بۆ ناوبانگ بەرز بووەوە. دەسەڵاتی خۆی بەشێوەیەکی بەرچاو فراوانتر کرد و گەیشتە [[ھەولێر]] و [[ئامێدی]] و [[زاخۆ]] و تەنانەت [[مێردین]] و سکەی خۆی لێدا و بە شێوەیەکی کاریگەر وەک دەسەڵاتێکی ناوچەیی کاری کرد. ھەرچەندە سەرەتا لە لایەن ئیدارەی عوسمانی لە بەغدا وەک بەرپەرچدانەوەی نفوزی فارس تەحەمول کرا و تەنانەت پشتگیری لێکرا، بەڵام پەرەسەندنی ئۆتۆنۆمییەکەی بووە ھۆی دەستوەردانی سەربازی لە ساڵی ١٨٣٥. ھێزەکانی عوسمانی بە سەرۆکایەتی (ڕەشید پاشا) و بە ھەماھەنگی لەگەڵ بەرپرسانی [[بەغدا]] و [[مووسڵ]]، میرنشینەکەیان بە چۆکدا ھێنا. [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەمەدی کۆر]] دوورخراوەتەوە بۆ [[ئەستەنبوڵ]] و لە ساڵی ١٨٣٦ لە ژێر بارودۆخێکی ناڕووندا کۆچی دوایی کرد. دواتر [[ڕەواندز]] کەوتە ژێر ئیدارەی ڕاستەوخۆی عوسمانی و دابەزی بۆ [[قەزا]]یەکی تاڕادەیەک بچووک.<ref>Ceylan, Ebubekir (2011). The Ottoman Origins of Modern Iraq: Political Reform, Modernization and Development in the Nineteenth Century Middle East. London: I.B. Tauris. pp. 48–53.</ref> [[میرنشینی بادینان]] کە ناوەندی [[ئامێدی]] بوو، فشاری پەرەسەندنی ھەردوو فراوانبوونی سۆران و حکومەتی ناوەندی عوسمانی بەخۆیەوە بینی. لە کاتێکدا سەرکردایەتییەکەی بۆ ماوەیەکی کورت لە ڕووخانی سۆران ڕزگاری بوو، بەڵام دوای ھەڵمەتە ھاوئاھەنگەکانی والییەکانی [[بەغدا]] و [[مووسڵ]]، میرنشینی بادینان ھەرگیز بە تەواوی چاک نەبووەوە و لە ساڵی ١٨٣٨دا خرایە ناو سنجاقی مووسڵەوە. [[میرنشینی بۆتان]] بە سەرۆکایەتی بەدرخان بەی، تا ساڵانی ١٨٤٠ پێگەیەکی نیمچە سەربەخۆی ھەبوو. وەک لە میرنشینە کوردییەکانی دیکەدا، چاکسازییەکانی [[تەنزیمات]] ھەڕەشەی لە ئۆتۆنۆمی سیاسییەکەی کرد، بەتایبەتی کاتێک [[جزیر]] لە ڕووی ئیدارییەوە لە [[ئامەد|دیاربەکرەوە]] گواسترایەوە بۆ [[مووسڵ]]. بەدرخان بە ڕاپەڕین وەڵامی دایەوە. ھێرشەکانی بۆ سەر کۆمەڵگە مەسیحییەکانی نێستۆری لە ساڵانی ١٨٤٣ و ١٨٤٦ بووە ھۆی ئیدانەکردنی نێودەوڵەتی. لە ساڵی ١٨٤٧دا، ھەڵمەتێکی عوسمانی کە دیسانەوە بە پێکھاتەی فەرماندەیی والییەکانی [[مووسڵ]] و [[بەغدا]]دا شکستی ھێنا، بە شکستی بەدرخان و دەربەدەری بۆ [[ئەستەنبوڵ]] کۆتایی ھات. دواتر خاکەکانی میرنشینەکە بە فەرمی لە سیستەمی پارێزگاکاندا ھەڵمژران.<ref>Ceylan, Ebubekir (2011). The Ottoman Origins of Modern Iraq: Political Reform, Modernization and Development in the Nineteenth Century Middle East. London: I.B. Tauris. pp. 48–53.</ref> == دابەشکردنی کارگێڕی == سنجاقەکانی ئەیالەتی شارەزوور لە [[سەدەی ١٧یەم]]دا:<ref>https://archive.org/details/bub_gb_66hCAAAAcAAJ</ref> {{Div col|colwidth=15em}} # [[باڵەک|بیلکاس]] # [[زنجیرەچیای حەمرین|جەبەل حەمرین]] # [[شارباژێڕ]] # [[سلێمان بەگ|پاک]] # [[شارەزوور]] # [[شنۆ|ئاوشنی]] # [[مەرگە]] # [[ناحیەی سرۆچک|سرۆچک]] # [[ھەریر|ھەزیر]] # [[ھەزارمێرد]] # [[ھەورامان|ئەبروماز]] # [[ھەولێر|ئەربیل]] # ئەلھوران # پێرتێلی # تیلتاری # جەنگولە # ڕودین # زەنجیر # سێبەرە # عەجوب # کەسنان # کەڵە-غازی {{Div col end}} سنجاقەکانی ئەیالەتی شارەزوور لە ساڵەکانی (١٦٨٠ - ١٧٠٢):<ref>https://www.academia.edu/19903381/18_Y%C3%BCzy%C4%B1l%C4%B1n_%C4%B0lk_Yar%C4%B1s%C4%B1nda_Osmanl%C4%B1_Devletinin_%C4%B0dari_Taksimat%C4%B1_Eyalet_ve_Sancak_Tevcihat%C4%B1_In_the_First_half_of_the_18th_Century_Administrative_Divisions_of_the_Ottoman_Empire_Shire_and_Sanjak_Assignments</ref> {{Div col|colwidth=15em}} # [[سنجاقی شارەزوور]] # [[زنجیرەچیای حەمرین|جەبەل]] # [[شارباژێڕ]] # [[ناحیەی سرۆچک|سرۆچک]] # [[ھەزارمێرد]] # ھودی(ھۆزی دیدان) # [[قەزای پێنجوێن|قزڵجە قەڵاسی]] # [[زەنگنە|زەنگەنە]] # [[ھەولێر|ئەربیل]] # باڤی # [[قەزای قەرەداغ|قەرەداغ]] # [[قەزای کۆیە|کۆیسنجاق]] # [[شەمێران|شێمباران]] # قەداش و ئالان # چاعن گەدیغی # [[ناحیەی شەمامک|شەمامک]] # [[ھەورامان|دولکڕان]] # [[بابان|بەبە]] {{Div col end}} ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} * Gábor Ágoston, [http://books.google.com/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA526 Encyclopedia of the Ottoman Empire] {{تووڵی دەروازە|مێژووی ئیسلام|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عێراق|کوردستان}} {{دابەشبوونە کارگێڕییەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:ئەیالەتەکانی عوسمانی|شارەزوور]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٥٣٥]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای سلێمانی]] ac47g1vsozg5ky283swlcpa3h7yjky3 10 150885 1588647 1074682 2026-06-03T18:54:19Z Ari Qasm 57423 1588647 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ |title = [[پێڕستی گوندەکانی چەمچەماڵ]] |listclass = hlist | above = [[کوردستان]] > [[باشووری کوردستان|باشوور]] > [[پارێزگای سلێمانی]] | group1 = [[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]](ناوەند) | list1 = * [[چەمچەماڵ]](ناوەند) * [[ئیبراھیم ئاغا]] * [[بانگرد]] * [[ئەحمەدلەوەند]] * [[باسەڕە]] * [[باینجانی خواروو]] * [[باینجانی سەروو]] * [[چاڵاو، چەمچەماڵ]] * [[دانەسۆفی]] * [[زەنان]] * [[ژاڵەی دەربەند]] * [[سۆفی حەسەن]] * [[عەلی زەنگەنە]] * [[قولە، چەمچەماڵ]] * [[کانی کەوە، چەمچەماڵ]] * [[کانی کوچەڵە]] * [[کونەکۆتر، چەمچەماڵ]] * [[گورگەیی چاوسوور]] * [[گورگەیی شامار]] * [[گورگەیی فەتاح]] * [[گورگەیی کاک عەبدوڵا]] * [[مەحمودێ]] * [[مەلاحسێن]] * [[ھەکزی خواروو]] * [[ھەکزی سەروو]] * [[ھەمزە، چەمچەماڵ]] | group2 = [[ناحیەی شۆڕش، چەمچەماڵ|ناحیەی شۆڕش]] | list2 = * [[شۆڕش، چەمچەماڵ|شۆڕش]](ناوەند) * [[پیریادی]] * [[تاڵەبان]] * [[تەپەدێی خواروو]] * [[تەپەدێی دارەقازی]] * [[تەپەدێی سەروو]] * [[جافان]] * [[چراغەڕووتە]] * [[چەشمەبەردین]] * [[دارەتوو]] * [[سەعدووناوا]] * [[سەوزگە]] * [[عەلی مەنسور]] * [[عوسمان غەزال]] * [[فەیزاوا، شۆڕش]] * [[فەیزاوای سەرچەم]] * [[قاسم بەگزادە]] * [[قرخ]] * [[قەرەتامور]] * [[قەڵاچوغە]] * [[قودرەتە]] * [[کورەداوی]] * [[گۆڕبنە]] * [[گۆشت قووت]] * [[موزەفەر]] * [[نورەی خواروو]] * [[نورەی سەروو]] | group3 = [[ناحیەی تەکیەی کاکەمەند]] | list3 = * [[تەکیەی کاکەمەند]](ناوەند) * [[باوەفەتی خواروو]] * [[باوەفەتی سەروو]] * [[تەشکە]] * [[تەکیەی حەمەبایز]] * [[تەکیەی کاکە عەبدوڵا]] * [[تورکە، تەکیە|تورکە]] * [[چاڵگە، تەکیە|چاڵگە]] * [[چۆڵەمەکی خواروو]] * [[چۆڵەمەکی سەروو]] * [[حاجیاوا، تەکیە|حاجیاوا]] * [[خاڵدان، تەکیە|خاڵدان]] * [[خوامراد]] * [[ڕەئوف ئاوا]] * [[شۆراوا]] * [[شێخ وەیس]] * [[فەریق ئاوا]] * [[قشڵاخ]] * [[کانی بناو، تەکیە|کانی بناو]] * [[کانی چنار، تەکیە|کانی چنار]] * [[کانی سارد، تەکیە|کانی سارد]] * [[کانی مستەفا]] * [[کۆچک نەخشینە]] * [[لکاوەی تازە]] * [[لکاوەی کۆن]] * [[ماروولە]] * [[مەنزەرئاوا]] * [[ھەراوا]] | group4 = [[ناحیەی تەکیەی جەباری]] | list4 = * [[تەکیەی جەباری]](ناوەند) * [[بانگۆڵ]] * [[پویزڵ]] * [[تاوێربەرز]] * [[جانی]] * [[حەمک]] * [[داوڵ]] * [[زەردە]] * [[زەوج]] * [[سۆران جەباری]] * [[شێخ محەمەدی جەباری]] * [[قەڵاوێژ]] * [[قۆچەلی]] * [[کانی بایز]] * [[کوڵەبان]] * [[گۆران جەباری]] * [[مەحموودپەریزاد]] * [[مۆردانە]] * [[ھەنارەی محەمەد سەعید]] * [[ھەنارەی محەمەد شەریف]] * [[ھەنارەی محەمەدئەمین]] | group5 = [[ناحیەی قادرکەرەم]] | list5 = * [[قادرکەرەم]](ناوەند) * [[ئالیاوە]] * [[ئاوایی جەلال]] * [[ئاوایی عەزیزبەگ]] * [[ئاوایی عەلی مستەفا]] * [[ئاوباریک، قادرکەرەم|ئاوباریک]] * [[ئیبراھیم غوڵام]] * [[بنەکە]] * [[بەکرباجەلان]] * [[بەھرام بەگی شێخ حەمید]] * [[پاریاوڵە]] * [[تازەشار، قادرکەرەم|تازەشار]] * [[تەپەسپی، قادرکەرەم|تەپەسپی]] * [[تەختەمینە]] * [[تەختەمینەی خواروو]] * [[تەختەمینەی سەروو]] * [[چاڵەودوانە]] * [[چنگنی]] * [[چەم سورخاو]] * [[خدرڕیحان]] * [[داربەسەرە]] * [[دارەتوو، قادرکەرەم|دارەتوو]] * [[دارەتووی زەنگەنە]] * [[ژاژ]] * [[سۆفی ڕەزا]] * [[شاوک]] * [[قایتەوەنی بچوک]] * [[قایتەوەنی گەورە]] * [[قەرەچێوار]] * [[قەشقە]] * [[قەڵامیکائیلی بچوک]] * [[قەڵامیکائیلی گەورە]] * [[قەیتوول]] * [[قیرچە]] * [[کانی قادری سەعدون]] * [[کانی قادری شێخ محەمەد فازل]] * [[کانی قادری مەجید]] * [[کوڕە]] * [[کۆرمۆری بچووک]] * [[کۆرمۆری گەورە]] * [[کۆشکی خوارو]] * [[کۆشکی سەرو]] * [[کۆشکی ناوەڕاست]] * [[گەڕاوی]] * [[گوڵباخی خواروو]] * [[گوڵباخی سەروو]] * [[گۆلەمە]] * [[لەک ھیدایەت]] * [[مامیسک]] * [[مشکیبان]] * [[نەورۆز، قادرکەرەم|نەورۆز]] * [[ھەرێنە]] * [[وەستاخدر]] * [[یۆڵە]] | group6 = [[ناحیەی ئاغجەلەر]] | list6 = * [[ئاغجەلەر]](ناوەند) * [[ئازادی، ئاغجەلەر|ئازادی]] * [[ئاوبارە، ئاغجەلەر|ئاوبارە]] * [[ئەسکەندەربەگ]] * [[بلوکێن]] * [[بەردەعازەبان]] * [[بۆڵقامیش]] * [[بێدەر]] * [[تلیان، ئاغجەلەر|تلیان]] * [[تەقتەق، ئاغجەلەر|تەقتەق]] * [[تەکباسان]] * [[تەوەکەڵی بچوک]] * [[تەوەکەڵی قەسرکان]] * [[تەوەکەڵی گەورە]] * [[توتەقەل]] * [[تیژە]] * [[جلمۆرد]] * [[چنارتوو]] * [[چوخلیجە]] * [[چیاسەوز، ئاغجەلەر|چیاسەوز]] * [[حەیدەرەبەگ]] * [[خرج حرج]] * [[خڕبەندەلوو]] * [[دارەقوتە]] * [[داڵاواڕووتە]] * [[داڵاواشێخ ساڵەح]] * [[داڵاواکوردان]] * [[سەرچنار، ئاغجەلەر|سەرچنار]] * [[سۆتکە، ئاغجەلەر|سۆتکە]] * [[شۆڕجە]] * [[شێخان شێخ بزێنی]] * [[شێخ پاڵەوان]] * [[شێخ محەمەد، ئاغجەلەر|شێخ محەمەد]] * [[شێخان سورقاوشان]] * [[عەسکەر]] * [[قامیشە، ئاغجەلەر|قامیشە]] * [[قەسرۆک، ئاغجەلەر|قەسرۆک]] * [[قەڵاچوغەی شێخ سەلام]] * [[قەڵاچوغەی شێخ کەریم]] * [[قوچلەر]] * [[قوچەبڵاخ]] * [[قودرەتە، ئاغجەلەر|قودرەتە]] * [[قوڕاوە]] * [[کانی بۆگەنە]] * [[کانی بی شێخ عەبدوڵا]] * [[کانی بی، ئاغجەلەر|کانی بی]] * [[کانی سپیلکە]] * [[کانی عارەبان]] * [[کانی گەوھەر]] * [[کانی ھەنجیرەی شێخ بزەینی]] * [[کانی ھەنجیرەی ساڵحۆک]] * [[کۆزەبۆرە]] * [[گردخەبەر]] * [[گڵناغاجی بچوک]] * [[گڵناغاجی گەورە]] * [[گەڕاو، ئاغجەلەر|گەڕاو]] * [[گەڕگەڕ]] * [[گەزەڵان]] * [[گەورەدێ، ئاغجەلەر|گەورەدێ]] * [[گۆپتەپە]] * [[ماملێسی]] * [[مایلە]] * [[محەمەدخان]] * [[مۆتلیجە]] * [[مۆردخواردی خواروو]] * [[مۆردخواردی سەروو]] | group7 = [[ناحیەی سەنگاو]] | list7 = * [[سەنگاو]](ناوەند) * [[ئاوەبۆرەکەی خواروو]] * [[ئاوەبۆرەکەی سەروو]] * [[ئۆغلیجە]] * [[باجگە]] * [[باخەگردەڵە]] * [[بانی مۆرد]] * [[پنگڵەی دووەر]] * [[پنگڵەی دووەری تازە]] * [[پونگڵە]] * [[پێنج ئەنگوستی خواروو]] * [[پێنج ئەنگوستی سەروو]] * [[تەپەسپی خواروو]] * [[تەپەسپی سەروو]] * [[تەپەسوورە]] * [[تەپەعارەبی حاجی مارف]] * [[تەپەعارەبی نەریمان]] * [[تیلەکۆی حەمە ڕەزا]] * [[تیمار، سەنگاو|تیمار]] * [[جامڕێزی خواروو]] * [[جامڕێزی سەروو]] * [[جنۆکەی حەمەتاڵیب]] * [[جنۆکەی غەیدان]] * [[جنۆکەی فەتاحەسور]] * [[جنۆکەی قازی شەل]] * [[حەسەن کەنۆشی خواروو]] * [[حەسەن کەنۆشی سەروو]] * [[حەمەی بارام، سەنگاو|حەمەی بارام]] * [[خدری خواروو]] * [[خدری سەروو]] * [[خوێڵینی ئاوەلێڵەکە]] * [[خوێڵینی قەڵای باسەڕە]] * [[خوێڵینی کەوەڵە]] * [[خێڵی ئاخە]] * [[داربەڕوو، سەنگاو|داربەڕوو]] * [[درۆزنە]] * [[دلکە]] * [[دەرزیلە]] * [[دەروارەی خواروو]] * [[دەروارەی سەروو]] * [[دەروێشانی بچوک]] * [[دەروێشانی گەورە]] * [[دووەر]] * [[دۆبڕاو]] * [[دێی ڕەشە]] * [[ڕەبات، سەنگاو|ڕەبات]] * [[زالواو]] * [[زەلەسوتاو]] * [[زینانە]] * [[ژاڵەی بچووک]] * [[ژاڵەی کرپچنە]] * [[ژاڵەی گەورە]] * [[سەرقەڵا، سەنگاو|سەرقەڵا]] * [[سەیوەی]] * [[سێ گۆمەتان]] * [[شاحەسەن]] * [[شەریف ئاوا]] * [[شەلەیی]] * [[شیوەباز]] * [[عزەت ئاوا]] * [[عەینەکەی حەمەشاسوار]] * [[عەینەکەی سەعیدەڕەش]] * [[فاتکە]] * [[فەقێ حاجی]] * [[قادرئاوا، سەنگاو|قادرئاوا]] * [[قەڵاگە]] * [[قەڵای شێخ ڕەشید]] * [[کارێزەی ڕەبات]] * [[کارێزەی دەلۆ]] * [[کانی پەیتەش]] * [[کانی خاکی]] * [[کانی مامە]] * [[کچان]] * [[کرپچنە]] * [[کەریمەجەل]] * [[کەلان]] * [[کەڵەڕەشی بچووک]] * [[کەڵەڕەشی حەمەسڵێمان]] * [[کەڵەڕەشی گەورە]] * [[کەوەڵە]] * [[کێلەبەرزە]] * [[گەڕاو، سەنگاو|گەڕاو]] * [[گەڕاوی حاجی شەریف]] * [[گەڕەچیا]] * [[گۆمەزەرد]] * [[گۆیژە، سەنگاو|گۆیژە]] * [[مامران]] * [[مەسۆیی بچووک]] * [[مەسۆیی بەرگەچ]] * [[مەسۆیی ڕەحیم]] * [[مەملەحەی خوێڵین]] * [[مەملەحەی خوێڵینی گۆم]] * [[میراولی، سەنگاو|میراولی]] * [[میرەیی حەمەحەسەن]] * [[میرەیی حەوزەوار]] * [[ھەزارکانی، سەنگاو|ھەزارکانی]] * [[ھەشەزینی]] * [[ھەمزەڕۆمی]] * [[ھەنارەی خوارو]] * [[ھەنارەی سەرو]] * [[ھەنجیرە، سەنگاو|ھەنجیرە]] * [[ھێلانەقەل، سەنگاو|ھێلانەقەل]] |below = ناوەند: [[چەمچەماڵ|شارۆچکەی چەمچەماڵ]]، شارەدێیەکان:[[شۆڕش، چەمچەماڵ|شۆڕش]]، [[ئاغجەلەر]]، [[تەکیەی کاکەمەند]]، [[تەکیەی جەباری]]، [[قادرکەرەم]] و [[سەنگاو]]}}<includeonly>[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</includeonly> <noinclude> [[پۆل:داڕێژەکانی ناوی گوندەکان]] [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] </noinclude> c3i2oujh05e6n2t8j29heox5bwwqktf 0 152969 1588642 1538635 2026-06-03T18:46:05Z Ari Qasm 57423 Ari Qasm پەڕەی [[قەیتول]]ی گواستەوە بۆ [[قەیتوول]]: چاککردن 1538635 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = قەیتول | ناوی_خۆماڵی = Qaytul | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی قادرکەرەم]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 580 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''قەیتول''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قادرکەرەم]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''قەیتول''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ئاوەبۆرەکەی خواروو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ھەرێنە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کەریمەجەل]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[قایتەوەنی گەورە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 0rhphhxaj3uo5ps4h6t54vsgvglh7wb 1588646 1588642 2026-06-03T18:52:46Z Ari Qasm 57423 1588646 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = قەیتوول | ناوی_خۆماڵی = Qaytul{{ھن}}Qeytûl | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی قادرکەرەم]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 580 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''قەیتوول''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قادرکەرەم]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''قەیتول''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ئاوەبۆرەکەی خواروو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ھەرێنە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کەریمەجەل]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[قایتەوەنی گەورە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == لە ساڵی ١٦٢٥، [[میر ئیسماعیل زەنگنە|میر ئیسماعیلی زەنگنە]] پایتەختی [[میرنشینی زەنگنە|میرنشینی زەنگنەی]] لە قەیتوول دامەزراند و تاوەکوو ١٦٨٨ بە پایتەختی میرنشینی زەنگنە مایەوە. == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:پایتەخته کۆنەکانی وڵاتان]] [[پۆل:پایتەختە پێشووەکان]] i20yefo78slib6juqvmbm9q3546jnhm 0 166663 1588650 1578047 2026-06-03T19:28:59Z ShamallBaqii 76577 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1588650 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ئەیلوول ٢٠٢١}} پەتای جیھانی [[نەخۆشیی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩|کۆڤید-١٩]] بەشێکە لە پەتای جیھانی ڤایرۆسی کۆرۆنا کە سەرتاسەری جیھانی گرتۆتەوە (COVID-19) و ھۆکارەکەی ڤایرۆسی سەختی کۆئەندامی ھەناسەیە (SARS-CoV-2). لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠دا یەکەمین تووشبوونی نەخۆشییەکە لە [[ئەڵمانیا]] پشتڕاستکرایەوە لەنزیک شاری [[میونشن|میونخ]].<ref name="spiegel.de">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.spiegel.de/wissenschaft/medizin/corona-virus-erster-fall-in-deutschland-bestaetigt-a-19843b8d-8694-451f-baf7-0189d3356f99|سەردێڕ=Erster Fall des Coronavirus in Deutschland bestätigt|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|زمان=de|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> زۆرینەی تووشبووەکان لە مانگی [[کانوونی دووەم]] و شوبات دا سەرچاوەکەی دەگەڕایەوە بۆ ھەمان کۆمپانیای دروستکەری پارچەی ئۆتۆمبیل. لە ٢٥ و ٢٦ی شوبات دا چەند تووشبوویەکی دەستنیشانکراو لە (بادن- ڤوتمبێرگ) سەرچاوەکەیان دەگەڕایەوە بۆ تەشەنەکردنەکەی وڵاتی ئیتاڵیا و یەکەمین تووشبوو لە ٩ی ئازاری ٢٠٢٠دا تۆمارکرا. کۆمەڵە تووشبووی دیکە ڕاگەیەندران کە لە خەڵکانی ھاتووی چین، ئێران و ئیتاڵیاوە تووشببوون.<ref name="KreisHeinsberg">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kreis-heinsberg.de/aktuelles/aktuelles/?pid=5136|سەردێڕ=Kreis Heinsberg|وێبگە=Kreis Heinsberg|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref><ref name="auto1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.abendblatt.de/vermischtes/article228637475/Coronavirus-Corona-News-Live-Ticker-Covid-19-Tote-in-Deutschland-1164-Infektionen.html|سەردێڕ=Coronavirus: Zwei Tote in Deutschland – Italien sperrt das ganze Land|دوایین=Hamburg|یەکەم=Hamburger Abendblatt-|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=abendblatt.de|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> پەیمانگای [[ڕۆبێرت کۆخ]] پێشنیاری بۆ حکومەتی ئەڵمانیا کرد بۆ شێواز و ڕێگاکانی دەستبەسەرداگرتنی نەخۆشی و پەتا ناوچەیییەکە بەپێی بەرنامەیەکی نەتەوەیی پەتای جیھانی. یەکەمین ھەنگاوی مامەڵەکردنی نەخۆشییەکە بریتیی بوو لە قۆناغی گەمارۆدان یان قۆناغی سنووردارکردن کە ھەوڵی کەم کردنەوەی تەشەنەکردنی دەدا. حکومەتی ئەڵمانی و چەند بەرپرسیکی دیکەی تەندروستی ڕایانگەیاند کە وڵاتەکە بەشێوەیەکی زۆرباش ئامادەیە و لە سەرەتادا ھیچ ڕێکارێکی تایبەتییان نەگرتە بەر بۆ کۆکردنەوەی و کۆگاکردنی کەرەستەی پزیشکی یان سنووردارکردنی ئازادی جوڵە و چالاکییە گشتییەکان. لە ڕێکەوتی ١٣ی ئازارەوە پەتا جیھانییەکە بەپێی بەرنامەکەی (پەیمانگای ڕۆبێرت کۆخ) وەک قۆناغی پارێزگاری مامەڵەی لەگەڵ دا کراوە کە ناوچە و ویلایەتەکانی وڵاتی ئەڵمانیا ھەستاون بە (داخستنی قوتابخانە و باخچەی ساوایان، دواخستنی وەرزە ئەکادیمییەکان و قەدەغەکردنی سەردان بۆ ناوەند و خانەکانی بەساڵاچووان بۆ پاراستنی کەسانی بەساڵاچوو). دوای دوو ڕۆژ حکومەتی ئەڵمانیا ھەستا بە داخستنی سنوورەکانی لەگەڵ نەمسا، دانیمارک، فەرەنسا، لوکسمبێرگ و سویسرا. لە ٢٢ی ئازاردا، لە ٦ ویلایەتی ئەڵمانیا قەدەغەکردنی ھاتووچوۆ جێبەجێ کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=SARS-CoV-2: Fallzahlen in Deutschland, China und weltweit|وێبگە=Robert Koch Institut|ناونیشان=https://www.rki.de/DE/Content/InfAZ/N/Neuartiges_Coronavirus/Fallzahlen.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200303083152/https://www.rki.de/DE/Content/InfAZ/N/Neuartiges_Coronavirus/Fallzahlen.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٠|زمان=de|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="NatPanPlan">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rki.de/DE/Content/InfAZ/N/Neuartiges_Coronavirus/Ergaenzung_Pandemieplan_Covid.pdf?__blob=publicationFile|سەردێڕ=Ergänzung zum Nationalen Pandemieplan – COVID-19 – neuartige Coronaviruserkrankung|وێبگە=rki.de|بڵاوکەرەوە=Robert Koch Institute|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200305150618/https://www.rki.de/DE/Content/InfAZ/N/Neuartiges_Coronavirus/Ergaenzung_Pandemieplan_Covid.pdf?__blob=publicationFile|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> گەشتکردنی ناوخۆیی تەنھا بۆ کۆمەڵەی دوو کەسی (دوو کەس زیاتر نەبێت) و کەسانی ھەمان خێزان ڕێگەپێدراوە. ھەندێک لە ناوچەکان ڕێکاری توندتریان جێبەجێ دەکرد کە تەنھا ڕێگەیان دەدا خەڵکی لە ماڵەکانیان بێنە دەرەوە بۆ ئەنجامدانی چەند چالاکییەکی دیاریکراو (وەک ڕۆیشتن بۆ سەر کار، ئەنجامدانی ڕاھێنانی ڕۆژانە و کڕینی خۆراک)<ref>starting 16 March 8:00, only persons with a specific reason were granted entry</ref> لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠دا، (پەیمانگای ڕۆبێرت کۆخ) ١٨٤٬١٩٣ باری تووشبوو، ٨٬٦٧٤ گیانلەدەستدان و نزیکەی ١٦٩٬٦٠٠ چاکبوونەوەی بە فەرمی ڕاگەیاندبوو. ڕێژەی گیانلەدەستدانی نزمی وڵاتەکە بە بەراورد بە ڕێژەی گیانلەدەستدانی وڵاتانی ئیتاڵیا و ئیسپانیا ببووە ھۆی سەرھەڵدانی گفتووگۆ و چەند شیکردنەوەیەک کە پێیان وابوو ھۆکاری کەمی ڕێژەکە دەگەرێتەوە بۆ ئەنجامدانی ژمارەیەکی زیاتری پشکنینییەکان و ھەبوون و بەردەستبوونی ژمارەیەکی بەرزتری ناوندەکانی یەکەی چاودێری چروپڕ (Intensive Care Unit) کە خاوەنی ئامێری ھەناسەدانی دەستکردن و بەشێکی زیاتری تووشبووان لەنێو کەسانی گەنجدایە.<ref name="curfews">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.fr.de/politik/corona-kontaktverbot-coronavirus-sars-cov-2-deutschland-ausgangsbeschraekung-besuch-verbot-13613008.html|سەردێڕ=Kontaktverbot wegen Corona: Wem Sie noch einen Besuch abstatten dürfen|ئیش=Frankfurter Rundschau|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> == نەخشەسازی نەتەوەیی بۆ پەتا جیھانییەکە == ئەڵمانیا بەرنامەیەکی نەتەوەیی پەتای جیھانی ھاوتای ھەیە کە لە کاتی پەتایەکی ناوچەیی گەورە ھەڵدەستێت بە ناساندن و دەسنیشانکردنی بەرپرسیارێتییەکان و ڕێکارەکان بۆ کەسانی کاربەدەست لە سیستەمی تەندروستی دا. بەڕێوەچوون و ئاراستەکردنی دەستبەسەرداگرتنی پەتای ناوچەیی لەلایەن ھەردوو دەسەڵاتی فیدراڵی (پەیمانگای ڕۆبێرت کۆخ) و دەسەڵاتی ناوچەیی (ویلایەتەکان) ئەڵمانیاوە بەڕێوەدەچێت و ھەروەھا ویلایەتەکانی ئەڵمانیا خاوەنی بەرنامەی وەڵامدانەوەی خۆیانن بەرامبەر بە پەتا ناوچەیییەکان. لە سەرەتای مانگی ئازاردا، بەرنامە نەتەوەیییەکە درێژکرایەوە بەمەبەستی چارەکردنی بەردەوامی پەتای جیھانی کۆرۆنا. ئەم بەرنامەیە چوار ئامانجی سەرەکەی لەخۆدەگرێت:<ref name="Elsevier">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.elsevier.com/connect/coronavirus-information-center|سەردێڕ=Novel Coronavirus Information Center|دوایین=Elsevier|وێبگە=Elsevier Connect|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200130171622/https://www.elsevier.com/connect/coronavirus-information-center|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref><ref name="Reynolds4March2020">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Reynolds|یەکەم=Matt|ناونیشان=https://www.wired.co.uk/article/china-coronavirus|سەردێڕ=What is coronavirus and how close is it to becoming a pandemic?|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٠|ئیش=Wired UK|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٠|issn=1357-0978|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200305104806/https://www.wired.co.uk/article/china-coronavirus|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * کەم کردنەوەی بارەکانی تووشبوون و گیانلەدەستدان. * دڵنیابوونەوە لە چارەسەرکردنی کەسانی تووشبوو. * بەردەوام بوون لە دابینکردنی خزمەتگوزارییە سەرەکییە گشتییەکان. * زانیاری ورد و پشتپێبەستراو بدرێت بە بڕیاربەدەستان، شارەزایانی پزیشکی، ڕاگەیاندن و خەڵکی گشتی. بەرنامەکە پێکھاتبوو لە سێ قۆناغ، کە دەکرێت لە کاتی جێبەجێکردنی بەرنامەکەدا قۆناغەکان تێکەڵی یەکتر ببن بەھۆی جیاوازی ناوچەیی لە گەشەکردن و پەرەسەندنی پەتا جیھانییەکە: * گەمارۆدان یان چواردەورە گرتن * پاراستن * کەم کردنەوە یان ھێورکردنەوە لە قۆناغی گەمارۆدان دا بەرپرسانی تەندروستی سەرنج دەخەنە سەر دەستنیشانکردنی ئەو کەسانەی پەیوەندییان ھەبوو لەگەڵ کەسی تووشبووی کەرەنتین کراودا و ئەو کەسانە دەخرێنە ژێر چاودێری و پشکنینیان بۆ ئەنجام دەدرێت. کەرەنتینەی کەسیی (لەلایەن کەسی تووشبوو خۆیەوە) لەلایەن ناوندە تەندروستییەکانی ناوچەکە چاودێری دەکرێت بەمەبەستی کورت کردنەوەی زنجیرەی تووشبووەکان و سنووردارکردنی توشبوونی بە کۆمەڵ. لە قۆناغی پاراستن دا، ئاراستەی کارکردن دەگۆرێت بۆ بەکارھێنانی ڕێکاری ڕاستەوخۆ لە پاراستنی کەسانی لاواز و جێ مەترسی دژی ڤایرۆسەکە. لە کۆتایی دا قۆناغی کەم کردنەوە ھەوڵ دەدات خۆی بەدوور بگرێت لە زۆر بەرزبوونەوەی ڕێژەی بەکارھێنانی چاودێری چروپڕ بۆ ئەوەی خزمەتگوزارییە تەندروستییەکان پەکیان نەکەوێت و بەردەوام بن.<ref name="Imperial13March2020">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.imperial.ac.uk/news/196137/crunching-numbers-coronavirus/|سەردێڕ=Crunching the numbers for coronavirus|وێبگە=Imperial News|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200319084913/https://www.imperial.ac.uk/news/196137/crunching-numbers-coronavirus/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="Gov.ukHCIDDef">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gov.uk/guidance/high-consequence-infectious-diseases-hcid|سەردێڕ=High consequence infectious diseases (HCID); Guidance and information about high consequence infectious diseases and their management in England|بڵاوکەرەوە=Government of the United Kingdom|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200303051938/https://www.gov.uk/guidance/high-consequence-infectious-diseases-hcid|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> == ڕەخنەکان == لە سەرەتای کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠٢٠دا، پەرلەمانی ئەڵمانیا بەتەواوی ئاگادارکرابوونەوە لە مەترسییەکانی بڵاوبوونەوەی سەرتاسەری پەتای جیھانی کۆرۆنا. ھەڵسەنگاندنێکی مەترسی پێشبینی ڕادەی مەترسی بڵاوبوونەوەی سەرتاسەری پەتایەکی جیھانی دەکرد و ھەروەھا ئاماژەشی کردبوو بە نەبوونی ھیچ کۆتانێک لە دژی ڤایرۆسەکە و گرنگی ھەبوون و بەکارھێنانی کەرەستەکانی خۆپارێزی (وەک دەمامک، پارێزەری چاو و پەنجەوانە). سەرەرای بەردەستبوونی ئەم زانیارییە وردانە، بە ھیچ شێوەیەک (نوسینگەی فیدراڵی بۆ پاراستنی شارستانی و ھاوکاری کارەسات - BBK) ھەڵنەستان بە دانانی کۆگا و فرۆشگەی لەبار یان کۆبوونەوە لەگەڵ دروستکەران و دابینکەرانی کەرەستەی خۆپارێزی و پزیشکی بەمەبەستی ئامادەبوون بۆ بارێکی لەناکاو.<ref name="WFSA">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.wfsahq.org/resources/coronavirus|سەردێڕ=World Federation Of Societies of Anaesthesiologists – Coronavirus|وێبگە=wfsahq.org|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200312233527/https://www.wfsahq.org/resources/coronavirus|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref><ref name="Imperial13March20202"/> === کاریگەریی ئابووری === ئەڵمانیا بە فەرمی دووچاری قەیرانی ئابووری (سستی ئابووری) بۆوە بەھۆی پاشەکشەکردنی کردنی ئابوورییەکەی بەڕێژەی ٢٫٢٪ لە ماوەی یەکەمین چارەکی (سێ مانگی یەکەم) ساڵی ٢٠٢٠دا. لە ١ی نیسان دا، نزیکەی نیو میلیۆن کۆمپانیا لە ئەڵمانیا کارمەندەکانی خۆیان مۆڵەت دا لەژێر «ڕێکاری کارکردنی کورت خایەن»ی پاڵپشتیکراو لەلایەن حکومەتەوە. ئەم ڕێکاری کارکردنە کورت خایەنەی لە ئەڵمانیا جێبەجێ دەکرا ھاوشێوەی ھەمان ڕێکاری قەرەبووکردنەوە بوو لە فەڕەنسا و بەڕیتانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-china-health-germany-idUSKBN20J2K2|سەردێڕ=Man infected with coronavirus in Germany after Italy trip -state ministry|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٠|agency=Reuters|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref> لە ٨ی نیسان دا، ئەڵمانیا ھەستا بە ھەڵوەشاندنەوەی کاتیی قەدەغەکردنی ھاتووچۆ تەنھا بۆ کرێکارانی کشتوکاڵی وەرزیی و ڕێگەیدا ٨٠ ھەزار کرێکاری ئەوروپای ڕۆژھەڵات بچنەوە بۆ ئەڵمانیا لەنێوان مانگی نیسان و مایس دا بۆ دروێنەکردن و چنینەوەی خۆراکە وەرزییەکان. لە ڕاگەیاندنێکی ڕۆژنامەوانی ٢٩ی نیسان دا، حکومەتی فیدراڵی ئەڵمانیا پێشبینی دەکرد (تێکرای بەرھەمی ناوخۆیی - GDP) بە ڕێژەی ٦٫٣ کەم ببێتەوە لە ساڵی ٢٠٢٠دا. لە ٢٢ی مایس دا، وتارێکی بڵاوکراوە لە (ڕۆژنامەی باشوری ئەڵمانیا - Süddeutsche Zeitung) ئەنجومەنی ئەڵمانی شارەزایانی ئابووری ئاماژەیان بە بیروڕاکانی خۆیان کردبوو لەسەر نەخشەسازی بەرنامەی ئاسایی بوونەوە و ھەستانەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا. بەتایبەتی سەرنجیان خستبووە سەر ئەو گفتووگۆیەی کە ئایا بەرنامەی ئاسایی بوونەوەکە ھاندەرێکی دراوی زیاتر لەخۆبگرێت بۆ کڕینی ئۆتۆمبیلی کارەبایی یان نا (کە ئەم بیرۆکەیە لەلایەن حکومەتەکەی مێرکلەوە لایەنگری دەکرا) ئەنجومەنەکە پێشنیاریدەکرد ھیچ ڕێکاری یارمەتی تایبەت بۆ کەرتەکانی ئابووری دابین نەکرێت و لە بەرامبەردا تیشک بخرێتە سەر وەبەرھێنانەکان لە بوارەکانی (پەروەردە و ژێرخان، کەم کردنەوەی نرخی وزە و ڕێگەدان بە کۆمپانیاکان بە تەرازووکردنەوەی زیانە ئابوورییەکانیان بە قازانجەکانی ڕابردوو و قازانجە چاوەڕوانکراوەکانی ساڵانی داھاتوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.swp.de/suedwesten/staedte/reutlingen/coronavirus-tuebingen-zwei-bestaetigte-infektionen-mit-dem-corona-virus-am-uniklinikum-tuebingen-44066663.html|سەردێڕ=Coronavirus Tübingen: Zwei bestätigte Infektionen am Uniklinikum Tübingen|دوایین=GmbH|یەکەم=Südwest Presse Online-Dienste|ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=swp.de|زمان=de|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.stuttgarter-zeitung.de/inhalt.coronavirus-in-tuebingen-ein-coronavirus-patient-ist-oberarzt-am-klinikum.1c316472-18b5-49b4-8759-2df4d433a245.html|سەردێڕ=Ein Coronavirus-Patient ist Oberarzt am Klinikum|ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=stuttgarter-zeitung.de|زمان=de|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref> لە ٣ی [[حوزەیران]] دا، (دەزگای بەکارخستنی فیدراڵی - Bundesagentur Für Arbeit) ڕایگەیاند کە ژمارەی بێ کاران لە ئەڵمانیادا لە مانگی مایس دا بەرزبۆتەوە بۆ ٢٫٨١٣ میلیۆن کەس و ڕێژەی بێ کاری گەیشتۆتە ٦٫١٪. بەڕێوبەری دەزگاکە (دێتلڤ شیلە) وتی کە "ھەرچەندە قەیرانی نەخۆسی ڤایرۆسی کۆرۆنا کاریگەرییەکی سەختی بێ ھاوتای ھەبووە لەسەر بازاری کار بەڵام بە بۆچوونی ئەو بازاری کار بەشێوەیەکی باش توانیویەتی ڕووبەڕووی قەیرانەکە ببێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://sozialministerium.baden-wuerttemberg.de/de/service/presse/pressemitteilung/pid/neuer-bestaetigter-fall-von-corona-in-rottweil/|سەردێڕ=Neuer bestätigter Fall von Corona in Rottweil|ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٠|زمان=de|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref> بەپێی زانیارییەکانی (نوسینگەی ئاماری فیدراڵی - Statistisches Bundesamt) ھەناردەکردن لە مانگی نیسان دا بە ڕێژەی ٣١٪ کەمی کردووە بە بەراورد بە ساڵی ڕابردوو کە ئەمە دیاردەیەکە لە کاتی دەستکردن بە کۆکردنەوەی ئامارەکان (ساڵی ١٩٥٠)ەوە ڕووینەداوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://bnn.de/nachrichten/suedwestecho/vier-weitere-coronavirus-faelle-in-baden-wuerttemberg|سەردێڕ=Vier weitere Coronavirus-Fälle in Baden-Württemberg|ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=Badische Neueste Nachrichten|زمان=de-DE|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200423042605/https://bnn.de/nachrichten/suedwestecho/vier-weitere-coronavirus-faelle-in-baden-wuerttemberg|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|پزیشکی|پەرستاری|دەیەی ٢٠٢٠}} {{پۆلی کۆمنز|COVID-19 pandemic in Germany}} [[پۆل:سەرھەڵدانی نەخۆشییەکان لە ئەڵمانیا]] [[پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ بەپێی وڵات]] [[پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ لە ئەورووپا]] hjghp4xl04jk5w7y78sfz6rx9jmh336 3 167083 1588634 1588413 2026-06-03T15:53:31Z MeerFarhad97 74793 /* پرسیار لە MeerFarhad97ەوە (١٥:٥٣، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦) */ بەشی نوێ 1588634 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤەکان}} *[[ڕووناککردنەوە]] *[[جۆرنی (کایەی ڤیدیۆیی)]] *[[وزەی بەردەوام]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢١:٤٩، ٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٢٣، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:٢٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:١٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> <div lang="en" dir="ltr"> == Prologue == *Page : '''[[ھالەی سەرچاوە]]''' *Regarding: [[لێدوانی_بەکارھێنەر:Tessla/ئەرشیڤی_٦#Report_for_vandalism|1]] and <span class="plainlinks nourlexpansion noarchive">[{{fullurl:Special:Log|type=protect&user={{urlencode:Tessla}}&page={{urlencode:ھالەی سەرچاوە}}&wpdate=2026-04-05&wpFormIdentifier=logeventslist}} 2]</span> Hello Tessla, I hope you are well and I apologize for returning to this page again. Thank you for modifying and protecting this page. However, a few issues remain to be resolved, and I cannot modify the page: * The map has been removed from the page because it came from Wikidata. I had added the correct coordinates from Wikidata because the map was too inaccurate. I am providing the correct version at the end of this message. * Two parameters of the new {{دا|زانیاریدانی نیشتنگە}} are causing errors. Furthermore, these two parameters serve no real purpose. I am providing the correct version at the end of this message. * The references are not referencing anything: **The first reference does not reference the article itself and is 16 years old. Therefore, this reference is useless. **The second reference is inaccessible (broken link). The reference's archives redirect to advertisements. There are no other archives. Therefore, this reference is useless. **The third reference leads to a second-level domain (and it's a dead link). Therefore, this reference is useless because it doesn't link to anything. As a replacement, you can find a corrected version >>>'''[[داڕێژە:زانیاریدانی نیشتنگە/خۆڵەپەتانێ|on this page]]'''<<<. Cordially. —[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Eihel|لێدوان]]) ٢٠:٤٤، ٩ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :Hello, could you please protect [[ھالەی سەرچاوە|this page]] for an extended period? Cordially. —[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Eihel|لێدوان]]) ١٥:٥٩، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]]: it's Done. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٦:٣٥، ٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) </div> == Wikipedia translation of the week: 2026-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Very-low-calorie diet]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Green smoothie (8222465502).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''very-low-calorie diet''' (VLCD), also known as semistarvation diet and crash diet, is a type of diet with very or extremely low daily food energy consumption. VLCDs are defined as a diet of 800 kilocalories (3,300 kJ) per day or less. Modern medically supervised VLCDs use total meal replacements, with regulated formulations in Europe and Canada which contain the recommended daily requirements for vitamins, minerals, trace elements, fatty acids, protein and electrolyte balance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥٦، ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٥:١٦، ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chromodoris willani]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Chromodoris willani''''', commonly known as Willan's chromodoris, is a species of sea slug, a dorid nudibranch, a shell-less marine gastropod mollusk in the family Chromodorididae. The species is named for the renowned nudibranch taxonomist Dr. Richard C. Willan. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٣٤، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30430366 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٤:٥٨، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Platypus venom]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Platypus spur.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The platypus is one of the few living mammals to produce venom. The venom is made in venom glands that are connected to hollow spurs on their hind legs; it is primarily made during the mating season.[1] While the venom's effects are described as extremely painful, it is not lethal to humans. Many archaic mammal groups possess similar tarsal spurs, so it is thought that, rather than having developed this characteristic uniquely, the platypus simply inherited this characteristic from its ancestors. Rather than being a unique outlier, the platypus is the last demonstration of what was once a common mammalian characteristic, and it can be used as a model for non-therian mammals and their venom delivery and properties. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30449041 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٠٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ١٨:٣٠، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Keegan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kuwait National Assembly Building]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Kuwait City Arabian Gulf Street 10.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Kuwait National Assembly Building''' is the building that housed the National Assembly of Kuwait. Designed by Danish architect Jørn Utzon in 1972, it was completed in 1982 under the direction of his son Jan. The structural design was by Max Walt. The building was seriously damaged in February 1991 when retreating Iraqi troops set it on fire but has since been restored. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:١٦، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30464799 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤١، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Macau National Security Law]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lei relative à defesa da segurança do Estado projecto.JPG|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Macau National Security Law''' is a law in Macau which prohibits and punishes acts of treason, secession, and subversion against the Central government, as well as preparative acts leading to any of the three acts. Taken into effect on 3 March 2009, the purpose of the law is to fulfil Article 23 of the Macau Basic Law, the de facto constitution of the Macau Special Administration Region. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥٣، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30513945 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:١٨، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == پرسیار لە [[User:Heshmanela|Heshmanela]]ەوە (٠٠:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦) == سڵاو، یەکێک دەربارەی قەزای ڕانیە زانیاری نوسیوە کە قەزای ڕانیەی وەک شارۆچکەیەک نوسیوە لە کاتێکدا ئەوە هەڵەیە چونکە ڕانیە وەک پارێزگایەک مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت کە ئیدارەی سەربەخۆی هەیە کە ناوی ئیدارەی سەربەخۆی ڕاپەڕینە --[[بەکارھێنەر:Heshmanela|Heshmanela]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Heshmanela|لێدوان]]) ٠٠:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) [[بەکارھێنەر:Heshmanela|Heshmanela]] سڵاو، سەبارەت بەم بابەتە دەتوانیت لەگەڵ @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] قسە بکەیت. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٤٦، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == پرسیار لە [[User:بیلال معسین|بیلال معسین]]ەوە (١٩:٥٤، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦) == سڵاو ئێوە چون ئەتوانن یارمەتی من بدەن کە ئێستا پێویستیم پێتانە --[[بەکارھێنەر:بیلال معسین|بیلال معسین]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بیلال معسین|لێدوان]]) ١٩:٥٤، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:بیلال معسین|بیلال معسین]]: سڵاو، چیت دەوێت بێگومان لێرە بینووسە و یارمەتیت دەدەم. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٤٤، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == خانو == من خانوێکم دروست کردوە لە سێبیرانی گەورە نزیک مەتاری هەولێر باری دارایم باش نیە خێزاندارم هیچ معاشێکیشم نیە پێویستیم بە 60 وەرەقەیە تا بتوانم بچمە ژیانی خومەوە ناو خانوی خوم بویە من ئێوەم بە باشترین کەس دانا بو ئەوی ئەو یارمەتیەم قبوڵ کەن [[بەکارھێنەر:بیلال معسین|بیلال معسین]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بیلال معسین|لێدوان]]) ١٢:٥٥، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:بیلال معسین|بیلال معسین]]: کاک بیلال داوای لێبوردن دەکەم، بەڵام من لە شاری هەولێر نیم و خەڵکی ئەوێش نیم. هەروەها ئێرە شوێنی نووسین و زانیارییە نەک شتی تر، دووبارە ببوورە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٦:٣٦، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:١٩، ١٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-21 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Stela of the cactus bearer]]'''<br /> <small>''([[:es:Estela del portador del cactus]])&#32;([[:ca:Estela del portador del cactus]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Estela Wachumero en Chavin.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''stela of the cactus bearer''' is a monolith or stele of a single piece of granite, belonging to the Chavín culture of ancient Peru, which remains in its original location on the northwest side of the circular plaza at the archaeological site known as the ceremonial center of Chavín de Huántar in the Ancash region of Peru. It was discovered during the 1972 excavation season by Peruvian archaeologist Luis Guillermo Lumbreras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٤:٠٥، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-22 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Griffith Hughes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The Reverend '''Griffith Hughes''' (1707 – c.1758), FRS, was a Welsh naturalist, clergyman, and author. Hughes wrote The Natural History of Barbados, which included the first description of the grapefruit (also known as "The Forbidden Fruit"). His work was praised by Linnaeus, but it has also been considered a "scientific fraud". <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٣٢، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٥٠، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-23 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Umuganda]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Umuganda"Rwandan community work".jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Umuganda''' is a national holiday in Rwanda taking place on the last Saturday of every month for mandatory nationwide community service from 08:00 to 11:00. Participation in Umuganda is required by law; failure to participate can result in a fine. The program was most recently re-established under President Paul Kagame in 2009, having resulted in a notable improvement in the cleanliness of Rwanda. Also, there are other informal Umuganda day activities that occur in the middle of the month. These activities are initiated by either society or the government. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٥، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == پرسیار لە [[User:موڕادد سلمان|موڕادد سلمان]]ەوە لەسەر [[ویکیپیدیا:نووسینی کوردی]] (١٨:٢١، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦) == تکایە نازانم بۆچی ئەم شتەم نووسی گوتیان عەرەبیە نازانم چی ئەوەی خوارەوە عەشیرەتی فەقێ مەرکی ١. ناونان و ڕەچەڵەکناوەکەیان لە وشەی "فەقێ" (کە بەواتای زانا، قوتابی ئایینی یان پیاوی دانا دێت) و "مەرک" هاتووە، کە ئاماژەیە بۆ ناوی گوندێک یان ناوچەیەکی دیاریکراو کە بنەچەیان لێیەوە هاتووە.مێژووی ئەم عەشیرەتە بەستراوەتەوە بە کۆچ و نیشتەجێبوون لە ناوچە جیاوازەکانی کوردستان و هەمیشە بە نیشتمانپەروەری ناسراون.٢. ناوچەی جوگرافی و نیشتەجێبوونپارێزگای دهۆک: زۆرینەی دانیشتوانی ئەم عەشیرەتە لە سنووری پارێزگای دهۆک و دەوروبەری نیشتەجێن، بەتایبەتی لە قەزای ئامێدی، شێخان، و دەشتی نەینەوا.هەولێر و مووسڵ: بەشێک لە خێزانەکانی ئەم عەشیرەتە لە ساڵانی ڕابردوودا کۆچیان کردووە بۆ سەنتەری شاری هەولێر و پارێزگای مووسڵ (نەینەوا) بە مەبەستی کار و گوزەران.٣. خەسڵەتە کۆمەڵایەتییەکانپەیوەندی توندوتۆڵ: کۆمەڵگای فەقێ مەرکی بەوە ناسراون کە پەیوەندییەکی توندوتۆڵی خێزانی و عەشایەری لە نێوانیاندا هەیە و لە بۆنە و نەهامەتییەکاندا هاوکاری یەکدی دەکەن.کەسایەتییەکان: لە ڕووی مێژووییەوە، چەندین پیاوی ئایینی، کەسایەتی کۆمەڵایەتی، و تێکۆشەر لەناو ئەم عەشیرەتەدا هەڵکەوتوون کە ڕۆڵی گرنگیان هەبووە لە چارەسەرکردنی کێشە کۆمەڵایەتییەکان و پشتگیریکردنی شۆڕشەکانی کوردستان. ____________________________________ کەسایەتیەکانی عەشیرەتی فەقێ مەرکی --[[بەکارھێنەر:موڕادد سلمان|موڕادد سلمان]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:موڕادد سلمان|لێدوان]]) ١٨:٢١، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == عەشیرەتی فەقێ مەرکی == عەشیرەتی فەقێ مەرکی ١. ناونان و ڕەچەڵەکناوەکەیان لە وشەی "فەقێ" (کە بەواتای زانا، قوتابی ئایینی یان پیاوی دانا دێت) و "مەرک" هاتووە، کە ئاماژەیە بۆ ناوی گوندێک یان ناوچەیەکی دیاریکراو کە بنەچەیان لێیەوە هاتووە.مێژووی ئەم عەشیرەتە بەستراوەتەوە بە کۆچ و نیشتەجێبوون لە ناوچە جیاوازەکانی کوردستان و هەمیشە بە نیشتمانپەروەری ناسراون.٢. ناوچەی جوگرافی و نیشتەجێبوونپارێزگای دهۆک: زۆرینەی دانیشتوانی ئەم عەشیرەتە لە سنووری پارێزگای دهۆک و دەوروبەری نیشتەجێن، بەتایبەتی لە قەزای ئامێدی، شێخان، و دەشتی نەینەوا.هەولێر و مووسڵ: بەشێک لە خێزانەکانی ئەم عەشیرەتە لە ساڵانی ڕابردوودا کۆچیان کردووە بۆ سەنتەری شاری هەولێر و پارێزگای مووسڵ (نەینەوا) بە مەبەستی کار و گوزەران.٣. خەسڵەتە کۆمەڵایەتییەکانپەیوەندی توندوتۆڵ: کۆمەڵگای فەقێ مەرکی بەوە ناسراون کە پەیوەندییەکی توندوتۆڵی خێزانی و عەشایەری لە نێوانیاندا هەیە و لە بۆنە و نەهامەتییەکاندا هاوکاری یەکدی دەکەن.کەسایەتییەکان: لە ڕووی مێژووییەوە، چەندین پیاوی ئایینی، کەسایەتی کۆمەڵایەتی، و تێکۆشەر لەناو ئەم عەشیرەتەدا هەڵکەوتوون کە ڕۆڵی گرنگیان هەبووە لە چارەسەرکردنی کێشە کۆمەڵایەتییەکان و پشتگیریکردنی شۆڕشەکانی کوردستان. ____________________________________ کەسایەتیەکانی عەشیرەتی فەقێ مەرکی (مەلا عبێد قادر) [[بەکارھێنەر:موڕادد سلمان|موڕادد سلمان]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:موڕادد سلمان|لێدوان]]) ١٨:٣١، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٠٦، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == پرسیار لە [[User:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]ەوە (١٥:٥٣، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦) == :''Note: [[User:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]'s mentor <span class="plainlinks">[{{fullurl:User:Aram}} Aram]</span> is away.'' سڵاو، دەتوانیت بەستەری نێوانزمان زیاد بکەیت بۆ ئەم وتارە؟ https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%86_(%D9%88%DB%8C%D9%84%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA) --[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ١٥:٥٣، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) 7b7t59wzswy0pbm0p919isakhby0cdb 0 171570 1588668 1588106 2026-06-03T21:10:56Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1588668 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = عارف | image = AREF AREFKIA - Persian pop singer - Calgary - Oct 2016 (cropped).jpg | image_size = | caption = عارف لە کۆنسێرتی کالگەری، ٢٠١٦ | background = solo_singer | birth_name = عارف عارفکیا | birth_date = {{birth date and age|١٩٤١|٨|١٠}}<ref name="arefrecords1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://arefrecords.com/aref-biography/ |سەردێڕ=Aref Arefkia Official Website |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130727111321/http://arefrecords.com/aref-biography/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | birth_place = [[تاران]]، ئێران | origin = [[تاران]]، ئێران | genre = [[پۆپ]] | occupation = گۆرانیبێژ، ئەکتەر | years_active = ١٩٦١–ئێستا | label = {{ubl|تەرانە ڕیکۆردز|ئاپۆلۆن ڕیکۆردز|کالتێکس ڕیکۆردز|پارس ڤیدیۆ|ئاوەنگ ڕیکۆردز|کاسپیان ڕیکۆردز|ڕفیایێ|عارف ڕیکۆردز}} | associated_acts = | website ={{url|arefrecords.com/}} }} '''عارف عارفکیا'''، ناسراو بە '''عارف''' (لەدایکبووی ١٠ی ئابی ١٩٤٠) گۆرانیبێژی مۆسیقای پۆپ و ئەکتەرێکی پێشووی ئێرانییە.<ref name="arefrecords1"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.iranchamber.com/music/aarefkia/aref_arefkia.php |سەردێڕ=Iranian Music: Aref Arefkia |وێبگە=Iranchamber.com |ڕێکەوت=١٠ی ئابی ١٩٤١ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180829212039/http://www.iranchamber.com/music/aarefkia/aref_arefkia.php |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="ICS">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.iranchamber.com/music/aarefkia/aref_arefkia.php |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180829212039/http://www.iranchamber.com/music/aarefkia/aref_arefkia.php |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ئێراندا بە «سوڵتانی دڵەکان» ناسراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20130803040437/http://arefrecords.com/ وێبگەی فەرمی] {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Aref Arefkia}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی ئێرانی]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:ژەنیارانی ئێرانی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ھونەرمەندانی کاڵتێکس ڕیکۆردز]] [[پۆل:گۆرانیبێژ-گۆرانینووسانی ئێرانی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠]] h0yuztb8nc631p00hsn93sdeuxxamay 0 175273 1588653 1588568 2026-06-03T19:55:01Z ~2026-33048-13 76847 /* */ 1588653 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} == گوندەکان == •گوندی خەزنە •چەند گوندێکی زاخۆ و ئاکرێ •گوندی کەپەنەک ڕەش •گوندی مشار •گوندی عەوێنە •گوندی شێخ شێروان •گوندی معێجیلە •گوندی هەوارە غەر •گوندی کێلە شین •گوندی واردی غراب •گوندی کۆزە پانکە •گوندی باشتەپە •گوندی شێراوە •گوندی عەلیاوە •گوندی قازی خانە •گوندی جمکەوبنبێرز •گوندی سێ قوچان == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} ١- ئینسکلۆپیای هەولیر{لاپەرە ٥٢ } [https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/24742.PDF?ver=131989423295933384 http://www.hewalname.com/ku/wp-content/uploads/2019/09/%D8%A6%DB%8C%D9%86%D8%B3%DA%A9%D9%84%DB%86%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%87%DB%95%D9%88%D9%84%DB%8E%D8%B1%D8%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7.pdf]<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=ئینسکلۆپیدیای هەولێر|ساڵ=٢٠٠٩|شوێن=http://www.hewalname.com/ku/wp-content/uploads/2019/09/%D8%A6%DB%8C%D9%86%D8%B3%DA%A9%D9%84%DB%86%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%87%DB%95%D9%88%D9%84%DB%8E%D8%B1%D8%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7.pdf|پەڕەکان=٥٨}}</ref> {{تووڵی دەروازە|کوردستان|کۆمەڵگا}} {{کۆلکە}} [[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان|گوندی مشار]] ilgqezkkl2yef9285nldiddr0uoa8kr 0 185998 1588594 1523656 2026-06-03T12:25:01Z Hivja 64112 /* ڕووداوەکان */ 1588594 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{جۆزەردان}} '''٣ی جۆزەردان''' ٦٥ەم ڕۆژی [[ڕۆژژمێری کوردی|ساڵی کوردییە]]. ٣٠٠ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٠١ ڕۆژی (لە [[ساڵی پڕ]]دا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.{{بیرخستنەوەی ساڵنامەی کوردی}} == ڕووداوەکان == * [[شەڕی خوڕەمشار (١٩٨٢)|گرتنەوەی خوڕەمشار]] لەلایەن [[ئێران]]ەوە. == لەدایکبوونەکان == == مردنەکان == == بۆنەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵی کوردی}} {{ڕۆژژمێر-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژەکانی جۆزەردان]] bbjfjqqm111vpwlfz2u4g5aee8gu81d 1588595 1588594 2026-06-03T12:25:39Z Hivja 64112 1588595 wikitext text/x-wiki {{جۆزەردان}} '''٣ی جۆزەردان''' ٦٥ەم ڕۆژی [[ڕۆژژمێری کوردی|ساڵی کوردییە]]. ٣٠٠ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٠١ ڕۆژی (لە [[ساڵی پڕ]]دا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.{{بیرخستنەوەی ساڵنامەی کوردی}} == ڕووداوەکان == * [[١٩٨٢]]: [[شەڕی خوڕەمشار (١٩٨٢)|گرتنەوەی خوڕەمشار]] لەلایەن [[ئێران]]ەوە. == لەدایکبوونەکان == == مردنەکان == == بۆنەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵی کوردی}} {{ڕۆژژمێر-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژەکانی جۆزەردان]] 21algpu9wxf7t1wcg4vqejfl5dj27vl 1588607 1588595 2026-06-03T12:56:11Z Hivja 64112 1588607 wikitext text/x-wiki {{جۆزەردان}} '''٣ی جۆزەردان''' ٦٥ەم ڕۆژی [[ڕۆژژمێری کوردی|ساڵی کوردییە]]. ٣٠٠ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٠١ ڕۆژی (لە [[ساڵی پڕ]]دا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.{{بیرخستنەوەی ساڵنامەی کوردی}} == ڕووداوەکان == * [[١٩٨٢]]: [[شەڕی خوڕەمشار (١٩٨٢)|گرتنەوەی خوڕەمشار]] لەلایەن [[ئێران]]ەوە == لەدایکبوونەکان == == مردنەکان == == بۆنەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵی کوردی}} {{ڕۆژژمێر-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژەکانی جۆزەردان]] e33mc1a3j4p3i9ofwpeuhfpwao9kxce 1588659 1588607 2026-06-03T20:01:15Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1588659 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{جۆزەردان}} '''٣ی جۆزەردان''' ٦٥ەم ڕۆژی [[ڕۆژژمێری کوردی|ساڵی کوردییە]]. ٣٠٠ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٠١ ڕۆژی (لە [[ساڵی پڕ]]دا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.{{بیرخستنەوەی ساڵنامەی کوردی}} == ڕووداوەکان == * [[١٩٨٢]]: [[شەڕی خوڕەمشار (١٩٨٢)|گرتنەوەی خوڕەمشار]] لەلایەن [[ئێران]]ەوە == لەدایکبوونەکان == == مردنەکان == == بۆنەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵی کوردی}} {{ڕۆژژمێر-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژەکانی جۆزەردان]] inpne82k4ag51wjrx2dypno7pla75e7 0 186008 1588596 1580269 2026-06-03T12:26:17Z Hivja 64112 /* */ 1588596 wikitext text/x-wiki {{جۆزەردان}} '''١٣ی جۆزەردان''' ٧٥ەم ڕۆژی [[ڕۆژژمێری کوردی|ساڵی کوردییە]]. ٢٩٠ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٩١ ڕۆژی (لە [[ساڵی پڕ]]دا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.{{بیرخستنەوەی ساڵنامەی کوردی}} == ڕووداوەکان == == لەدایکبوونەکان == * [[١٩٥٨]]: [[عەلی لاریجانی]]، کەسایەتیی سەربازی و سیاسەتوانی ئێرانی == مردنەکان == [[١٩٨٩]]: [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]، مەرجەعی شیعە و سیاسەتوانی ئێرانی، دامەزرێنەری [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامی]] و یەکەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری ئێران]] == بۆنەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵی کوردی}} {{ڕۆژژمێر-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژەکانی جۆزەردان]] 7t4n0ddlfizocq6jst3al0ksc2g1h16 1588660 1588596 2026-06-03T20:01:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1588660 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{جۆزەردان}} '''١٣ی جۆزەردان''' ٧٥ەم ڕۆژی [[ڕۆژژمێری کوردی|ساڵی کوردییە]]. ٢٩٠ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٩١ ڕۆژی (لە [[ساڵی پڕ]]دا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.{{بیرخستنەوەی ساڵنامەی کوردی}} == ڕووداوەکان == == لەدایکبوونەکان == * [[١٩٥٨]]: [[عەلی لاریجانی]]، کەسایەتیی سەربازی و سیاسەتوانی ئێرانی == مردنەکان == [[١٩٨٩]]: [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]، مەرجەعی شیعە و سیاسەتوانی ئێرانی، دامەزرێنەری [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامی]] و یەکەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری ئێران]] == بۆنەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵی کوردی}} {{ڕۆژژمێر-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژەکانی جۆزەردان]] ry90kpwysnzrlw0wp3caijpph4tzdzc 0 186018 1588603 1570463 2026-06-03T12:52:56Z Hivja 64112 1588603 wikitext text/x-wiki {{جۆزەردان}} '''٢٣ی جۆزەردان''' ٨٥ەم ڕۆژی [[ڕۆژژمێری کوردی|ساڵی کوردییە]]. ٢٨٠ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٨١ ڕۆژی (لە [[ساڵی پڕ]]دا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.{{بیرخستنەوەی ساڵنامەی کوردی}} == ڕووداوەکان == [[٢٠٢٥]]: دەستپێبوونی [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]] == لەدایکبوونەکان == == مردنەکان == * [[٢٠٢٥]]: کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[فەرەیدوون عەباسی]]، زانای ئەتۆمی، سیاسەتوان و سەرۆکی زانکۆ، [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|نوێنەری پەرلەمان]] (٢٠٢٢–٢٠٢٤)، سەرۆکی [[ڕێکخراوەی وزەی ئەتۆمیی ئێران]] (٢٠١١–٢٠١٣) و سەرۆکی [[زانکۆی ئیمام حوسێن]] (٢٠٠١–٢٠١١).<ref>[https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/تسنیم-شهادت-فریدون-عباسی-و-طهرانچی تسنیم: شهادت فریدون عباسی و طهرانچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613153614/https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/%D8%AA%D8%B3%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%8C |date=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ }} {{in lang|fa}}</ref> ** [[محەممەد باقری]]، ئەفسەری سەربازی، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (لە ٢٠١٦وە).<ref>[https://www.bartarinha.ir/بخش-اخبار-روز-20/1520640-سرلشکر-باقری-به-شهادت-رسید فارس: سرلشکر باقری به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]]، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠٠٩وە).<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-irgc-air-force-chief-top-echelon-killed-in-israeli-strike/ IDF confirms IRGC air force chief, top echelon killed in Israeli strike]</ref> ** [[غوڵامعەلی ڕەشید]]، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[بارەگای ناوەندیی خاتەم ئەلئەنبیا]] (لە ٢٠١٦وە) و جێگری سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (١٩٩٩–٢٠١٦).<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2077403/فوری-یک-مقام-ارشد-سپاه-در-حمله-اسرائیل-به-شهادت-رسید فوری/ یک مقام ارشد سپاه در حمله اسرائیل به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[حوسێن سەلامی]]، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٩وە).<ref>[https://www.ettelaat.com/news/98605/سردار-سلامی-فرمانده-کل-سپاه-به-شهادت-رسید فرمانده کل سپاه به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[مەھدی ڕەبانی]]، ئەفسەری سەربازی و جێگری ئۆپەراسیۆنەکانی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (لە ٢٠١٦ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Isfahan Governor expresses condolences to family of Martyr General Rabbani |ناونیشان=https://farsnews.ir/esfahansabz/1749835445819837161 |agency=Fars News Agency |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> ** [[محەممەدمەھدی تێھرانچی]]، [[فیزیکی تیۆریک|فیزیکزانی تیۆریک]].<ref>[https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 ترور دانشمندان هسته‌ای ایران توسط رژیم اسرائیل/ تصویر دکتر طهرانچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613160520/https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 |date=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ }} {{in lang|fa}}</ref> == بۆنەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵی کوردی}} {{ڕۆژژمێر-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژەکانی جۆزەردان]] p838pticmtpw4ksu285l0t79f0wb3kw 1588606 1588603 2026-06-03T12:55:40Z Hivja 64112 1588606 wikitext text/x-wiki {{جۆزەردان}} '''٢٣ی جۆزەردان''' ٨٥ەم ڕۆژی [[ڕۆژژمێری کوردی|ساڵی کوردییە]]. ٢٨٠ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٨١ ڕۆژی (لە [[ساڵی پڕ]]دا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.{{بیرخستنەوەی ساڵنامەی کوردی}} == ڕووداوەکان == [[٢٠٢٥]]: دەستپێبوونی [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]] == لەدایکبوونەکان == == مردنەکان == * [[٢٠٢٥]]: کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[فەرەیدوون عەباسی]]، زانای ئەتۆمی، سیاسەتوان و سەرۆکی زانکۆ، [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|نوێنەری پەرلەمان]] (٢٠٢٢–٢٠٢٤)، سەرۆکی [[ڕێکخراوەی وزەی ئەتۆمیی ئێران]] (٢٠١١–٢٠١٣) و سەرۆکی [[زانکۆی ئیمام حوسێن]] (٢٠٠١–٢٠١١)<ref>[https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/تسنیم-شهادت-فریدون-عباسی-و-طهرانچی تسنیم: شهادت فریدون عباسی و طهرانچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613153614/https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/%D8%AA%D8%B3%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%8C |date=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ }} {{in lang|fa}}</ref> ** [[محەممەد باقری]]، ئەفسەری سەربازی، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (لە ٢٠١٦وە)<ref>[https://www.bartarinha.ir/بخش-اخبار-روز-20/1520640-سرلشکر-باقری-به-شهادت-رسید فارس: سرلشکر باقری به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]]، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠٠٩وە)<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-irgc-air-force-chief-top-echelon-killed-in-israeli-strike/ IDF confirms IRGC air force chief, top echelon killed in Israeli strike]</ref> ** [[غوڵامعەلی ڕەشید]]، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[بارەگای ناوەندیی خاتەم ئەلئەنبیا]] (لە ٢٠١٦وە) و جێگری سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (١٩٩٩–٢٠١٦)<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2077403/فوری-یک-مقام-ارشد-سپاه-در-حمله-اسرائیل-به-شهادت-رسید فوری/ یک مقام ارشد سپاه در حمله اسرائیل به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[حوسێن سەلامی]]، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٩وە)<ref>[https://www.ettelaat.com/news/98605/سردار-سلامی-فرمانده-کل-سپاه-به-شهادت-رسید فرمانده کل سپاه به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[مەھدی ڕەبانی]]، ئەفسەری سەربازی و جێگری ئۆپەراسیۆنەکانی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (لە ٢٠١٦ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Isfahan Governor expresses condolences to family of Martyr General Rabbani |ناونیشان=https://farsnews.ir/esfahansabz/1749835445819837161 |agency=Fars News Agency |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> ** [[محەممەدمەھدی تێھرانچی]]، [[فیزیکی تیۆریک|فیزیکزانی تیۆریک]]<ref>[https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 ترور دانشمندان هسته‌ای ایران توسط رژیم اسرائیل/ تصویر دکتر طهرانچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613160520/https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 |date=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ }} {{in lang|fa}}</ref> == بۆنەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵی کوردی}} {{ڕۆژژمێر-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژەکانی جۆزەردان]] 1kmbnzy5a3ugjk5vj8ckfb523yo6dbx 1588619 1588606 2026-06-03T13:09:52Z Hivja 64112 1588619 wikitext text/x-wiki {{جۆزەردان}} '''٢٣ی جۆزەردان''' ٨٥ەم ڕۆژی [[ڕۆژژمێری کوردی|ساڵی کوردییە]]. ٢٨٠ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٨١ ڕۆژی (لە [[ساڵی پڕ]]دا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.{{بیرخستنەوەی ساڵنامەی کوردی}} == ڕووداوەکان == [[٢٠٢٥]]: دەستپێبوونی [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]] == لەدایکبوونەکان == == مردنەکان == * [[٢٠٢٥]]: کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[فەرەیدوون عەباسی]]، زانای ئەتۆمی، سیاسەتوان و سەرۆکی زانکۆ، [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|نوێنەری پەرلەمان]] (٢٠٢٢–٢٠٢٤)، سەرۆکی [[ڕێکخراوەی وزەی ئەتۆمیی ئێران]] (٢٠١١–٢٠١٣) و سەرۆکی [[زانکۆی ئیمام حوسێن]] (٢٠٠١–٢٠١١)<ref>[https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/تسنیم-شهادت-فریدون-عباسی-و-طهرانچی تسنیم: شهادت فریدون عباسی و طهرانچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613153614/https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/%D8%AA%D8%B3%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%8C |date=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ }} {{in lang|fa}}</ref> ** [[محەممەد باقری]]، ئەفسەری سەربازی و سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (لە ٢٠١٦وە)<ref>[https://www.bartarinha.ir/بخش-اخبار-روز-20/1520640-سرلشکر-باقری-به-شهادت-رسید فارس: سرلشکر باقری به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]]، ئەفسەری سەربازی و فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠٠٩وە)<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-irgc-air-force-chief-top-echelon-killed-in-israeli-strike/ IDF confirms IRGC air force chief, top echelon killed in Israeli strike]</ref> ** [[غوڵامعەلی ڕەشید]]، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[بارەگای ناوەندیی خاتەم ئەلئەنبیا]] (لە ٢٠١٦وە) و جێگری سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (١٩٩٩–٢٠١٦)<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2077403/فوری-یک-مقام-ارشد-سپاه-در-حمله-اسرائیل-به-شهادت-رسید فوری/ یک مقام ارشد سپاه در حمله اسرائیل به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[حوسێن سەلامی]]، ئەفسەری سەربازی و فەرماندەی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٩وە)<ref>[https://www.ettelaat.com/news/98605/سردار-سلامی-فرمانده-کل-سپاه-به-شهادت-رسید فرمانده کل سپاه به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[مەھدی ڕەبانی]]، ئەفسەری سەربازی و جێگری ئۆپەراسیۆنەکانی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (لە ٢٠١٦ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Isfahan Governor expresses condolences to family of Martyr General Rabbani |ناونیشان=https://farsnews.ir/esfahansabz/1749835445819837161 |agency=Fars News Agency |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> ** [[محەممەدمەھدی تێھرانچی]]، [[فیزیکی تیۆریک|فیزیکزانی تیۆریک]]<ref>[https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 ترور دانشمندان هسته‌ای ایران توسط رژیم اسرائیل/ تصویر دکتر طهرانچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613160520/https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 |date=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ }} {{in lang|fa}}</ref> == بۆنەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵی کوردی}} {{ڕۆژژمێر-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژەکانی جۆزەردان]] 7xs69fryvb3ucayayik7wxqt5790nln 0 186281 1588600 1580149 2026-06-03T12:50:25Z Hivja 64112 /* مردنەکان */ 1588600 wikitext text/x-wiki {{ڕەشەمە}} '''٩ی ڕەشەمە''' ٣٤٥ەم ڕۆژی [[ڕۆژژمێری کوردی|ساڵی کوردییە]]. ٢٠ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢١ ڕۆژی (لە [[ساڵی پڕ]]دا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.{{بیرخستنەوەی ساڵنامەی کوردی}} == ڕووداوەکان == == لەدایکبوونەکان == == مردنەکان == * [[٢٠٢٥]]: کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Sanya Burgess |نووسەر٢=Molly Blackall |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |ناونیشان=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The i Paper |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!-- not stated --> |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |ناونیشان=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |ئیش=Times Kuwait |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |ناونیشان=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Yahoo News |زمان=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=NDTV News Desk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |ناونیشان=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |وێبگە=Middle East Eye |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> == بۆنەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵی کوردی}} {{ڕۆژژمێر-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژەکانی ڕەشەمە]] m9ifbwfyb8goiq613v1txd8hrseoj0k 1588611 1588600 2026-06-03T13:00:45Z Hivja 64112 /* مردنەکان */ 1588611 wikitext text/x-wiki {{ڕەشەمە}} '''٩ی ڕەشەمە''' ٣٤٥ەم ڕۆژی [[ڕۆژژمێری کوردی|ساڵی کوردییە]]. ٢٠ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢١ ڕۆژی (لە [[ساڵی پڕ]]دا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.{{بیرخستنەوەی ساڵنامەی کوردی}} == ڕووداوەکان == == لەدایکبوونەکان == == مردنەکان == * [[٢٠٢٦]]: کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Sanya Burgess |نووسەر٢=Molly Blackall |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |ناونیشان=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The i Paper |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!-- not stated --> |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |ناونیشان=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |ئیش=Times Kuwait |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |ناونیشان=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Yahoo News |زمان=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=NDTV News Desk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |ناونیشان=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |وێبگە=Middle East Eye |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> == بۆنەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵی کوردی}} {{ڕۆژژمێر-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژەکانی ڕەشەمە]] dlu1ysyaqod09g80ma90ndc8ua0bsdd 1588612 1588611 2026-06-03T13:01:28Z Hivja 64112 1588612 wikitext text/x-wiki {{ڕەشەمە}} '''٩ی ڕەشەمە''' ٣٤٥ەم ڕۆژی [[ڕۆژژمێری کوردی|ساڵی کوردییە]]. ٢٠ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢١ ڕۆژی (لە [[ساڵی پڕ]]دا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.{{بیرخستنەوەی ساڵنامەی کوردی}} == ڕووداوەکان == * [[٢٠٢٦]]: دەستپێبوونی [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]] == لەدایکبوونەکان == == مردنەکان == * [[٢٠٢٦]]: کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Sanya Burgess |نووسەر٢=Molly Blackall |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |ناونیشان=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The i Paper |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!-- not stated --> |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |ناونیشان=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |ئیش=Times Kuwait |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |ناونیشان=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Yahoo News |زمان=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=NDTV News Desk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |ناونیشان=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |وێبگە=Middle East Eye |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> == بۆنەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵی کوردی}} {{ڕۆژژمێر-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژەکانی ڕەشەمە]] lwnybiixro1i95z9t66yphrjl9j56hr 1588616 1588612 2026-06-03T13:05:18Z Hivja 64112 /* لەدایکبوونەکان */ 1588616 wikitext text/x-wiki {{ڕەشەمە}} '''٩ی ڕەشەمە''' ٣٤٥ەم ڕۆژی [[ڕۆژژمێری کوردی|ساڵی کوردییە]]. ٢٠ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢١ ڕۆژی (لە [[ساڵی پڕ]]دا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.{{بیرخستنەوەی ساڵنامەی کوردی}} == ڕووداوەکان == * [[٢٠٢٦]]: دەستپێبوونی [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]] == لەدایکبوونەکان == * [[١٩٦٢]]: [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]]، ئەفسەری سەربازیی ئێرانی و فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] (٢٠٠٩–٢٠٢٥) == مردنەکان == * [[٢٠٢٦]]: کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Sanya Burgess |نووسەر٢=Molly Blackall |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |ناونیشان=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The i Paper |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!-- not stated --> |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |ناونیشان=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |ئیش=Times Kuwait |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |ناونیشان=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Yahoo News |زمان=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=NDTV News Desk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |ناونیشان=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |وێبگە=Middle East Eye |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> == بۆنەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵی کوردی}} {{ڕۆژژمێر-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژەکانی ڕەشەمە]] jxzfzvjwtdfl23qfm54i72wxj9p95l9 1588621 1588616 2026-06-03T13:14:24Z Hivja 64112 1588621 wikitext text/x-wiki {{ڕەشەمە}} '''٩ی ڕەشەمە''' ٣٤٥ەم ڕۆژی [[ڕۆژژمێری کوردی|ساڵی کوردییە]]. ٢٠ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢١ ڕۆژی (لە [[ساڵی پڕ]]دا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.{{بیرخستنەوەی ساڵنامەی کوردی}} == ڕووداوەکان == * [[٢٠٢٦]]: دەستپێبوونی [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]] == لەدایکبوونەکان == * [[١٩٦٢]]: [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]]، ئەفسەری سەربازیی ئێرانی و فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] (٢٠٠٩–٢٠٢٥) == مردنەکان == * [[١٩١٠]]: [[ئەحمەد شا]]، حەوتەمین و کۆتا پاشای [[ئێرانی قاجاڕ]]<ref>https://www.irna.ir/news/83691793/پایان-زندگی-احمدشاه-آخرین-فصل-از-کتاب-قاجارها</ref> * [[٢٠٢٦]]: کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Sanya Burgess |نووسەر٢=Molly Blackall |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |ناونیشان=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The i Paper |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!-- not stated --> |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |ناونیشان=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |ئیش=Times Kuwait |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |ناونیشان=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Yahoo News |زمان=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=NDTV News Desk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |ناونیشان=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |وێبگە=Middle East Eye |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> == بۆنەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵی کوردی}} {{ڕۆژژمێر-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژەکانی ڕەشەمە]] 7lsl6tmyty134tfmswz47sqxeihziap 1588622 1588621 2026-06-03T13:15:18Z Hivja 64112 1588622 wikitext text/x-wiki {{ڕەشەمە}} '''٩ی ڕەشەمە''' ٣٤٥ەم ڕۆژی [[ڕۆژژمێری کوردی|ساڵی کوردییە]]. ٢٠ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢١ ڕۆژی (لە [[ساڵی پڕ]]دا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.{{بیرخستنەوەی ساڵنامەی کوردی}} == ڕووداوەکان == * [[٢٠٢٦]]: دەستپێبوونی [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]] == لەدایکبوونەکان == * [[١٩٦٢]]: [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]]، ئەفسەری سەربازیی ئێرانی و فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] (٢٠٠٩–٢٠٢٥) == مردنەکان == * [[١٩١٠]]: [[ئەحمەد شا]]، حەوتەمین و کۆتا پاشای [[ئێرانی قاجاڕی]]<ref>https://www.irna.ir/news/83691793/پایان-زندگی-احمدشاه-آخرین-فصل-از-کتاب-قاجارها</ref> * [[٢٠٢٦]]: کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Sanya Burgess |نووسەر٢=Molly Blackall |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |ناونیشان=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The i Paper |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!-- not stated --> |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |ناونیشان=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |ئیش=Times Kuwait |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |ناونیشان=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Yahoo News |زمان=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=NDTV News Desk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |ناونیشان=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |وێبگە=Middle East Eye |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> == بۆنەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵی کوردی}} {{ڕۆژژمێر-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژەکانی ڕەشەمە]] qhsa5fmfq5sa2d7hlcfealq6tp47hmb 1588623 1588622 2026-06-03T13:15:47Z Hivja 64112 1588623 wikitext text/x-wiki {{ڕەشەمە}} '''٩ی ڕەشەمە''' ٣٤٥ەم ڕۆژی [[ڕۆژژمێری کوردی|ساڵی کوردییە]]. ٢٠ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢١ ڕۆژی (لە [[ساڵی پڕ]]دا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.{{بیرخستنەوەی ساڵنامەی کوردی}} == ڕووداوەکان == * [[٢٠٢٦]]: دەستپێبوونی [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]] == لەدایکبوونەکان == * [[١٩٦٢]]: [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]]، ئەفسەری سەربازیی ئێرانی و فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] (٢٠٠٩–٢٠٢٥) == مردنەکان == * [[١٩٣٠]]: [[ئەحمەد شا]]، حەوتەمین و کۆتا پاشای [[ئێرانی قاجاڕی]]<ref>https://www.irna.ir/news/83691793/پایان-زندگی-احمدشاه-آخرین-فصل-از-کتاب-قاجارها</ref> * [[٢٠٢٦]]: کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Sanya Burgess |نووسەر٢=Molly Blackall |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |ناونیشان=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The i Paper |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!-- not stated --> |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |ناونیشان=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |ئیش=Times Kuwait |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |ناونیشان=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Yahoo News |زمان=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=NDTV News Desk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |ناونیشان=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |وێبگە=Middle East Eye |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> == بۆنەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵی کوردی}} {{ڕۆژژمێر-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژەکانی ڕەشەمە]] oa0nsb39h520g7302fv5x80zrg6dgu5 0 186786 1588663 1402300 2026-06-03T20:04:41Z Sailko 15109 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Unidentified selucid anthropoid sarcophagus.jpg]] → [[File:Parthic anthropoid sarcophagus (GS 4945 a) 02.jpg]] 1588663 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی خۆگەڕ}} [[شۆش]]، دەکەوێتە [[پارێزگای خووزستان]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژهەڵاتی کوردستان]]. یەکێکە لە کۆنترین نشینگانی ناسراو لە جیهاندا، کە پێدەچێت لە ساڵی ٤٠٠٠ی پێش زایین دامەزراوە، هەرچەندە سەرەتایترین کارەکانی گوندێکی نیشتەجێبوون لە ٧هەزار ساڵ پێش زایین بە پێی بەڵگەنامە دێرینەکانی (susa=شۆش) یەکێکە لە شارە هەرە دێرینە گرنگەکانی ئێران و جیهان و چالاکی شوێنەواریی بەردەوامی هەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=تاريخ شوش|ناونیشان=http://www.susacity.ir/shush_history.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140204213043/http://www.susacity.ir/shush_history.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == شوێنەواری شۆش == شاری شۆشیی دێرین، جاران ناوەندی پێکدادانی دوو [[شارستانێتی|شارستانیەتی]] گرنگ بوو، کە هەر یەکەیان کاریگەری لەسەر ئەوی دی هەبوو، یەک شارستانییەت لە نێوان ڕودان و ئەوی تریان [[دەوڵەتی ئیلام|شارستانیەتی عیلام]] بوو. ناوچەی دەکەوێتە [[باکوور|باکووری]] [[کەنداوی فارس]] و هەروەها دراوسێ لە نێو ڕودان دا کاریگەری زۆری لەسەر سەرهەڵدانی ئەو دۆخە تایبەتە دروست کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Perrot|یەکەم=Jean|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fDimj7F2VVgC&q=Shush+Susa&pg=PR16|سەردێڕ=The Palace of Darius at Susa: The Great Royal Residence of Achaemenid Persia|دوایین٢=Collon|یەکەم٢=Dominique|ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Academic|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٨٨٥-٦٢١-٩|زمان=en}}</ref> == شۆشی پایتەخت == دەوروبەری ٢٧٠٠پ.ز ، پاشایەتی [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلام]] لە پایتەختی شۆش دروست بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foundation|یەکەم=Encyclopaedia Iranica|سەردێڕ=Welcome to Encyclopaedia Iranica|ناونیشان=https://iranicaonline.org/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=iranicaonline.org|زمان=en-US}}</ref> لە سەردەمی ئیلامیدا، شۆس بۆ هەزاران ساڵ ناوەندی ئەم شارستانیەتە گرنگە بوو و لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|هەخامەنشییەکان]]، شۆش پایتەختی سیاسی ئەم ئیمپراتۆریەتە فراوانە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Susa, Shush. Palace of Darius. Winter Capital|ناونیشان=http://www.heritageinstitute.com/zoroastrianism/susa/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.heritageinstitute.com}}</ref> دوابەدوای ئەوە، کاریگەری ڕووداوە مێژووییەکانی لەسەر بوو و وردە وردە مەرکەزیەتی خۆی لە دوای داگیرکردنی [[ئەسکەندەری مەزن|ئەسکەندەر]] لە دەست دا. لەسەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانیدا]]، شۆش لەگەڵ [[شووشتەر]] و جۆندی شاپور، بەناوەندی ئابووری بۆ بەرهەمهێنان و هەناردەکردنی [[ئاوریشم]] بۆ هەموو جیهان دادەنران. لە ٦٨٨ زایینی بەرانبەر ١٧ کۆچیدا لەلایەن [[ئیسلام|موسڵمانانەوە]] گیراوە. لەسەردەمی ئیسلامیدا هەروەها ماوەیەکی زۆر بوو کە شارە ئاوەدان و گەشەکردوەکانی زۆر بوون کاتێک ناوەندی خووشتان گواسترایەوە بۆ [[ئەھواز|ئەهواز]]، شۆش گرنگی یەکەی لە دەستدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=تاريخ شوش|ناونیشان=http://www.susacity.ir/shush_history.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140204213043/http://www.susacity.ir/shush_history.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە سەردەمی هەخامەنشییەکان، زۆش شکۆی ڕابردووی خۆی بەدەستهێنایەوە و بوو بە دووڕیانێکی [[ڕۆژھەڵات|ڕۆژهەڵات]] و [[ڕۆژاوا]]. بە هۆی گرنگی و هەڵکەوتەی جوگرافی و سیاسی لە شۆش دا، ئەو ڕێگا زۆرانە بوون، بە تایبەتی ئەو ڕێڕەوە گەورەیەی کە بە ڕێگای شاهی ناسراوە، کە پەیوەندی شارەکەی بە ناوچە جیاجیاکانی جیهانەوە دامەزراند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠١٣|سەردێڕ=Susa - Capital of the Persian Empire|ناونیشان=http://mcadams.posc.mu.edu/txt/ah/persia/susa.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130829001124/http://mcadams.posc.mu.edu/txt/ah/persia/susa.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == ڕێگای پاشایی == {{وتاری سەرەکی|ڕێگای پاشایی}} ڕێگای پاشا لەسەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|هەخامەنشی]] لەسەر فەرمانی داریووشی مەزن بنیات نراوە، رێبازەکەی شا شاری شۆش پایتەختی سیاسی دەوڵەتی هەخامەنشیی بەستەوە بە سەربەرد، پیرسپۆلیس و شارە ئیمپریالییەکانی دیکە، لەوانە شاری نامی سارد پایتەختی وڵاتی [[لیدیا|لیدی]]. دەکرێت ئەوەش بلێین کە بەڕێوەبردنی خاکی فراوانی [[ئێران]] و پاراستنی ئاسایش و گواستنەوەی خێرای یەکە سەربازییەکان و فراوانبوونی بازرگانی و گواستنەوە و ئاسانکاری ی گەشتکردن گرنگترین فاکتەر بوون لە دروستکردن و فراوانکردنی تۆڕی ڕێگا لەو ماوەیەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=متاسفانه صفحه مورد نظر یافت نشد|ناونیشان=https://www.inn.ir/Page/Error?aspxerrorpath=/NSite/FullStory/News/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.inn.ir|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210730010145/https://www.inn.ir/Page/Error?aspxerrorpath=/NSite/FullStory/News/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == چۆغازەنبیل == {{وتاری سەرەکی|چۆغازەنبیل}} زیگورات چۆغازەنبیل نزیکەی ٤٠ کیلۆمەتر لە کەلەکەکانی کۆشکی ئاپادانای شۆش دوورە. بە گوێرەی [[ئینسایکلۆپیدیای ئێرانیکا]]، دەوروبەری ٤٢٠٠ پ.ز، شاری شۆش لە باشووری ڕۆژاوای ئێران دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foundation|یەکەم=Encyclopaedia Iranica|سەردێڕ=Welcome to Encyclopaedia Iranica|ناونیشان=https://iranicaonline.org/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=iranicaonline.org|زمان=en-US}}</ref> گڵکاریی وێنەکێشراو لە نزیکەی ٣٥٠٠ پ.ز لە شۆشیی ئیلام، گوزارشت لە سەردەمی پێشکەوتوویی دیزاینە ئەندازەییەکان و دروستبوونی شێوازێکی دیاریکراو لە مرۆڤ و شێوەی ئاژەڵی لە نێویاندا دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foundation|یەکەم=Encyclopaedia Iranica|سەردێڕ=Welcome to Encyclopaedia Iranica|ناونیشان=https://iranicaonline.org/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=iranicaonline.org|زمان=en-US}}</ref> ساڵی ٥٥٨ پ.ز پاشایەتیی [[کوروشی مەزن]] (کوروشی دووەم) لە ئەنشان (فارس) و خووزستان دەستیپێکرد و پایتەختی هەخامەنشییەکانی گوازرایەوە بۆ شۆش.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foundation|یەکەم=Encyclopaedia Iranica|سەردێڕ=Welcome to Encyclopaedia Iranica|ناونیشان=https://iranicaonline.org/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=iranicaonline.org|زمان=en-US}}</ref> == کۆشکی ئاپادانی شۆش == {{وتاری سەرەکی|کۆشکی ئاپادانی شۆش}} ئاپادانای شۆش کۆشکی زستانی پاشاکانی هەخامەنشی و کۆشکی سەرەکی داریوشی مەزن بوو. کۆشکی پاشا لە شۆشا لەسەر فەرمانی پاشای هەخامەنشی داریوشی مەزن لە دەوروبەری ٥١٥-٥٢١ پ.ز لە شۆش بنیاد نرا. دیوارەکانی کۆشکەکە لە قوڕ دروست کراون و ستوونەکانی لە بەرد دروست کراون. کۆشکەکە لە هەڵکۆڵینی نێوان ١٩٣٢ و ١٩٣٥ هەڵکۆڵین کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠٠٨|سەردێڕ=CHN {{!}} NEWS|ناونیشان=http://www.chn.ir/news/?section=2|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئایاری ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080504225044/http://www.chn.ir/news/?section=2|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == پێشانگا == <gallery> پەڕگە:Shush Castle.JPG پەڕگە:Parthic anthropoid sarcophagus (GS 4945 a) 02.jpg پەڕگە:Archers frieze Darius 1st Palace Suse Louvre AOD 488 a.jpg پەڕگە:Lion Darius Palace Louvre Sb3298.jpg پەڕگە:Palmtree vase Susa Louvre MAOS383.jpg پەڕگە:Charte de fondation du Palais de Darius Ier, SB 9722 (48).jpg پەڕگە:Sarsotoun asli talar molaghat kakh dariush bozorg.jpg پەڕگە:Milkau Oberer Teil der Stele mit dem Text von Hammurapis Gesetzescode 369-2.jpg پەڕگە:Sphinx Darius Louvre.jpg پەڕگە:Destruction of the Elamite city of Hamanu 645-635 BCE.jpg پەڕگە:Lion weight Sb 2718.jpg </gallery> == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|مێژوو|کوردستان|ئێران|چاند|وڵاتەکان}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Susa}} [[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی کوردستان]] [[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئێران]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم]] [[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئێران]] [[پۆل:شارۆچکەی شووش]] 8qir1yf1tnv0j98fk0eifq5xl0e3hol 0 194107 1588678 1512840 2026-06-04T09:30:20Z Saad Goran 41181 زیادکردنی وێنە 1588678 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو = لوتفی |وێنە = لوتفی (شاعیر).jpg |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٠٥ |شوێنی لەدایکبوون = [[کەرکووک]]، [[عێراق]] |ڕێکەوتی مردن = ١٩٨٩ |شوێنی مردن = کەرکووک |نەتەوە = [[کورد]] |ئایین = [[ئیسلام]] }} '''لوتفی''' نازناوی شیعریی شاعیری کلاسیکی کورد '''شێخ لەتیف کوڕی شێخ ڕەزا شێتەی کوڕی شێخ مارف قوولەی کوڕی شێخ فەتاح قوولەی کوڕی شێخ حەسەن قوولەی کوڕی شێخ محێدین کەرکووکی کوڕی شێخ حەسەن گڵەزەردەی بەرزنجییە'''. دایکی ناوی حەلاوە خانی کچی شێخ مەحموودی قوولەیە. == ژیان == لوتفی لە ساڵی ١٩٠٥ لە دێی پەڵکانەی ناوچەی قەرەحەسەنی کەرکووک لەدایکبووە. کە تەمەنی گەیشتووەتە شەش ساڵان لە حوجرەی مزگەوتی گوندی قوێن پەڵک لە ناوچەی دووز ([[دووزخورماتوو]])دا باوکی لەلای مەلا سەعیدی ملباز خستوویەتییە بەر خوێندنی قورئان و چەند کتێبێکی ئایینیی لەلای خوێندووە. پاشان چووەتە شاری دووز لە خزمەت مەلا جەلالەدین خوێندوویەتی. دواتر بەرەو شاری [[کەرکووک]] چووە و چووەتە مزگەوتی نائیب ئۆغڵی، لەلای شێخ سەتاری شێخ محەممەدی کەرەدان ماوەیەک بووەتە فەقێ. لە دواییدا لەسەر ڕاسپاردەی (شێخ عەبدولکەریمی دارەخورما)ی خاڵی لەگەڵ شێخ مستەفا کە ناودارە بە (شێخ کاکە) نێردراون بۆ دیبەگەی سەر بە [[قەزای مەخموور]]. دوو ساڵ لەلای (مەلا تاھیر عەبدوڵڵا)یان خوێندووە و دواتر گەڕاوەتەوە بۆ ئاوایی (لەیلان)ی سەر بە کەرکووک، ماوەیەک لەلای مەلا عەلائەدین ھەندێک کتێبی ئایینیی خوێندووە. پاشان ڕووی کردووەتە گوندی خاڵۆبازیانی و لەلای مەلا شەریفی مەنسووری چەند ساڵێکی خوێندووە. دواتر گەڕاوەتەوە کەرکووک و لە مزگەوتی [[ئیمام قاسم]] بووە بە موستەعید و لەلای (مەلا محەممەدی ھەورامی)دا ماوەیەک خوێندوویەتی. پاشان چووە بۆ خانەقای سەید ئەحمەد و لەلای مەلا سلێمانی تورک خوێندوویەتی، کە ئەم مامۆستایەشی کۆچی دواییی دەکات لەلای مەلا عەلی ئەفەندی مودەڕیس دوا بابەتی ئەم کتێبانەی وەکو «فەنناری» و «سەعدوڵڵا» و «ئیعانە» تەواو دەکات. == مردن == لە ڕێکەوتی ٢٣ی ئایاری ١٩٨٩ لە نەخۆشخانەی ئازادی شاری [[کەرکووک]] کۆچی دوایی کرد و بە ئامادەبوونی کوڕەکانی و خەڵکی ڕەحیماوا و دراوسێ و خزم و کەسوکار و شاعیر و پیاو ماقووڵان و پیاوانی ئایینیی لە گۆڕستانی ڕەحیماوا بەخاک سپێردرا. == سەرچاوەکان == * دیوانی لوتفی * مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی حەوتەم، [[مارف خەزنەدار]]، لاپەڕەکانی ١٩ تا ٢٦، دەزکای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر:٢٠٠٦. == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{ڤەژینبوکس | ٥١}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|کوردستان|عێراق|وێژەی کوردی|شیعر|وێژە}} {{شیعری کلاسیکی کوردی}} [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی]] [[پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٥]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٩]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] dltr5uf12yaayz8esdagey80kmifo8v 0 194469 1588651 1490470 2026-06-03T19:29:32Z ShamallBaqii 76577 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1588651 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''برایانی سەبری''' یان '''نەوەکانی سابیر''' یاخود '''برایانی سابیری''' دەستەیەکی مۆسیقایی پاکستانی بوون کە دەنگبێژی مۆسیقای سۆفی قەواڵی بوون و لە نزیکەوە پەیوەندیان بە جیهانی پەنهانیەوە هەبوو. بە یەکێک لەگەورەترین دەنگبێژانی قەواڵی دادەنرێن لەهەموو سەردەمەکاندا. برا سەبریەکان لەلایەن غوڵام فەرید سەبری و مەقبوول ئەحمەد سەبری برایەوە بەڕێوەدەبرێن زۆر جار بە شای شایانی قەواڵی (پاشای پاشاکانی قەواڵی) ناودەبرێن و بە باڵوێزی هەستبزوێنانی پاکستانیش دەناسرێن. ئەو دەستەیە سەرەتا لە تەمەنی ١١ ساڵیدا لەلایەن مەقبوولەوە دامەزرابوو کە دواتر بە پارتی باچا قەواڵ ناسێنرا. برا گەورەکەیان غوڵام پاش سووربوونی باوکیان چووە پاڵ دەستەکە و ئەو بوو بە سەرۆکی دەستەکە دواتر بە برایانی سەبری ناسێنران. یەکەمین تیپی دەنگبێژی سۆفی گەری بوون کە هونەری قەواڵییان بردە ئەمریکا و وڵاتانی دیکەی ڕۆژئاوا، هەروەها یەکەم تیپی هونەری سۆفیگەری ئاسیایی بوون کە لە هۆڵی کارنگی نیویۆرک لە ساڵی ١٩٧٥ نمایشیان کرد برایانی سەبری لە ئاستی جیهانیدا کۆمەڵێک نمایشی ڕۆحیان بە قەواڵی داوە. == ئەندامە دێرینەکان == *غوڵام فەرید سەبری (١٩٣٠ لە کالیانا لە ڕۆژهەڵاتی پەنجەب - 5ی نیسانی 1994 لە کەراچی؛ دەنگی پێشەنگ، هارمۆنیۆم) *مەقبوول ئەحمەد سەبری (12ی تشرینی یەکەمی 1945 لە کالیانا – 21ی ئەیلولی 2011 لە ئەفریقای باشوور؛ دامەزرێنەر و سەرۆکی گرووپەکە تا مردنی لە ساڵی 2011 دەنگی سەرەکی،(هارمۆنیۆم) *کەمال ئەحمەد خان سەبری (1935-2001؛ دەنگبێژی، سوارماندال، فلێکساتۆن) *محمود غەزنەوی سەبری (7ی نیسانی 1949 لە کاراچی - 21ی حوزەیرانی 2021 لە کەراچی؛ دەنگبێژ، دەهۆڵی بۆنگۆ، تامبۆرین؛ دووەم گۆرانیبێژی سەرەکی/ هارمۆنیۆم دوای کۆچی غوڵام فەرید سەبری لە ساڵی 1994؛ سەرۆکی تیپەکە بوو لە دوای مردنی مەقبوڵ ئەحمەد سەبری لە ساڵی 2011 *عومەر دەراز (چەپڵە لێدان/کۆرس) *عەبدولعەزیز (چەپڵەدان/کۆرس) *مەسیحەدین (کۆرس، تانپورە) *عەبدولکەریم (دۆڵەکە) *محەمەد ئەنوەر (نال، تەبلە) *ئەمجەدا فەرید سەبری (چەپڵە لێدان/ کۆرس، تا مردنی باوکی)، پشتگیریکردنی دەنگبێژ تا ساڵی 1996، پێشەنگی دەنگی، هارمۆنیۆم لە باندە جیاکانی خۆیدا (تیرۆرکراو لە 22ی حوزەیرانی 2016) *فەزاڵ ئیسلام سەبری (چەپڵە لێدان/کۆرس) *عەزمەتی فەرید سەبری (چەپڵە لێدان/کۆرس) *سەروات فەرید سەبری (چەپڵە لێدان/کۆرس) *ناڤید کەمال سەبری (چەپڵە لێدان/کۆرس) *زبەیر کەمال سەبری (چەپڵە لێدان/کۆرس) *شومەیل مەقبوول سەبری (چەپڵە لێدان/کۆرس) *جاوید کەمال سەبری (چەپڵە لێدان/کۆرس) *غوڵام جیلانی (چەپڵەدان/کۆرس) *عەبدولغەنی (دۆڵەکە) *زەفەر ئیسلام سەبری (چەپڵە لێدان/کۆرس) *محەمەد ئەکرەم وەرسی (چەپڵەلێدان/کۆرس) *نەدیم سیدیکوی (چەپڵە لێدان/کۆرس) *محەمەد عەتیق سەبری (چەپڵەلێدان/کۆرس) ==پێشینە== براکانی سەبری لە باوکیانەوە فێری [[مۆسیقا]] بوون، عینایەتی حوسێن سەبری و کوڕەکانی لە قەوالی و مۆسیقای کلاسیکی هیندیەوە ڕاهێنانیان کردووە. غوڵام فەرید سەبری و کەمال ئەحمەد سەبری و مەقبوول ئەحمەد سەبری زیاتر زانیاری خۆیان لە مۆسیقادا لە ژێر سایەی مامۆستا فاتحدین خان و مامۆستا ڕەمەزان خان و مامۆستا لەتیف حوسێن خان بەبریلی شەریف پەرەپێداوە. هەروەها زانیاری خۆیان لە بواری نووسینی قەوالی و هۆنراوەکانیان زیاتر کرد لە سایەی حەیرات عەلی شا وارسی کە مامۆستای ڕۆحیەکانیان بوو. یەکەم نمایشی گشتی غوڵام لە فیستیڤاڵی ساڵانەی ئورس(١٩٤٦) لە بەردەم شا لە کالیانا (ئێستا لە هەریانای هیندستان) ئەنجامداوە. بەشداری لەهاندانی لایەنگرانی پارتی قەوالی مەسعود کاڵان خان لەهندستان کردبوو دوای ئەوەی خێزانەکەیان لە کالیانا بەرەو کاراچی پاکستان گواستەوە ئەمیش دوای ئەوەی شارەکەیان کەوتە پارچەی هیندستان لە ساڵی ١٩٤٧. لە پاکستان بازرگانێکی دەوڵەمەند نزیکی کردەوە و لە دانیشتنی شەواندا هاوبەشیی پێ کرد، بەڵام وەڵامی غلام فەرید ئەوە بوو کە ئەو تەنها دەیویست قەوالی بڵێت و ئەو پێشنیارەی ڕەتکردەوە کە گۆرانی و شێوازی تر بچرێت. مەقبوول لە تەمەنی گەنجییەوە بەهرەی مۆسیقیشی نیشاندا، کە لەلایەن مامۆستای خوێندنگاکەیەوە فێری ببو کە دواتر داوای لە باوکی مەقبوول کرد زیاتر هانی بدات و لە بواری مۆسیقادا ڕێنوێنی بکات. ساڵی ١٩٥٥ کاتێک مەقبوول تەمەنی یازدە ساڵان دەبوو، براژنەکەی لە شانۆیەکی شاری کەراچی کاری گۆرانی بۆ وەرگرت و تێیدا یەکەم نمایشی گشتی خۆی پێشکەش کرد دواتر بە هاوکاری باوکی لە تەمەنی یازدە ساڵیدا گروپێکی قەواڵی پێکهێنا و ناوی و یەکەم نمایشی گشتی گروپەکە لە ساڵی ١٩٥٦ لە مەراسیمێکی ئورسدا بوو کە لە ماڵی جەمیل ئامروحی بەڕێوەچوو و بە ئامادەبوونی چەندین قەوال خوێن و دەنگبێژی تر. پاش ماوەیەکی کەم و دوای سووربوونی باوکیان، غوڵام چووە پاڵی و بووە سەرۆکی تیپەکە، کە سەرەتا بە غوڵام فەرید سەبری قەوال دەناسرا دواتر ناوی دەستەکە گۆڕدرا بۆ غلام فەرید سەبری – مەقبوول ئەحمەد سەبری قەوال دەستەکە لە ماوەی گەشتەکانیان بۆ ئەمریکا لە ساڵی ١٩٧٥دا( بەیت گۆردن) پێشنیاری بۆ کردن کە ناوی باندەکە زۆر درێژە، بۆیە گۆڕییان بۆ براکانی سەبری. ==بەرهەمەکانیان== ===کارە لەپێشینەکانیان=== برایانی سەبری سەرەتا بە نمایشکردن لە مەزارگە سۆفییەکان و کۆبوونەوەی تایبەت دەستیان بە پیشەی خۆیان کرد، یەکەم تۆمارکردنیان لە ساڵی ١٩٥٨ بە فەرمی لە ژێر ناونیشانی ئێم ئای پاکستان بڵاو کرایەوە، ئوردوو قەوەلی بوو بە ناونیشانی "مێرا کۆی نەهی هەی تیرا سیوە". ===١٩٧٠=== دەیەی ١٩٧٠ سەردەمی زێرین و سەرهەڵدانی برا سەبریەکان بوو. ئەوان تاکە رۆپی قەواڵین بە پلەی "پۆلی یەکەم" لە کۆمپانیای تەلەفزیۆنی پاکستان. ساڵی ١٩٧٠ حکومەتی پاکستان ناردیان بۆ نیپال وەک نوێنەر بۆ هاوسەرگیرییەکی شاهانە لە ماوەی حەفتاکاندا برایان سەبری گەورەترین نمایشیان لە قەوالی پێشکەش کرد کە بریتی بوون لە "بەهر دۆ ژۆلی میری یا محەمەد"، "تاجدارێ حەرام"، "ئەی شەرابی چۆرد دی پینا"، "خواجە کی دیڤانی"، و "سەر ئی لا ماکان سێتڵەب هوی" چەند قەوالخوێنێک کە لەلایەن ئەوانەوە قەوالیان دەخوێند دەوت تەنانەت لەفیلمەکانیشدا ئامادەبوون که در سال ۱۹۷۰ در [[فیلم]] چاند سورج، "Aaye Hai Tere Dar Pe Toh Kuch Le Ke Jaen Ge" در سال ۱۹۷۲ فیلم ایلم، "بهار دو ژولی مری یا محمد" در سال ۱۹۷۵ در فیلم بینال بدل برسات، "بابا فەرید سەرکار" لە فیلمی 1974ی سەستا خوون مێهنگا پانی،[7] "تیری نەزرکرم کا سەحرا میل" لە فیلمی ساچایی ساڵی 1976، "مامور هورها های" در سال ۱۹۷۷ فیلمی به نام دایار پیگهمبران و "خورشید ریسالات" در فیلم سلطان هند در سال ۱۹۷۹. ساڵی 1972 کۆنسێرتێکی خێرخوازیان بۆ دروستکردنی قوتابخانەی منداڵانی پاکستان لە ئەبوزەبی ئەنجامدا هەر لەو ساڵەدا بە هاوکاری ئاژانسەکانی ئەستێرەی ڕۆژهەڵات، برایانی سەبری لە شارەکانی جۆراوجۆری [[ئینگلتەرا]] وەک لەندەن، برادفۆرد، بێرمینگهام و مانچستەر نمایشیان کرد کە زۆر بەناوبانگ بوو داهاتی ئەم پرۆگرامانە بەخشرایە سندوقی یارمەتی بومەلەرزە پاکستان براکانی سەبری یەکەم هونەرمەندی قەواڵی بوون کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئەوروپا و وڵاتانی دیکەی ڕۆژئاوا نمایشیان کرد ئەوان یەکەم نیشاندەری قەواڵی بوون بۆ ڕۆژئاوا کاتێک لە هۆڵی کارنگی نیویۆرک لە ساڵی 1975 نمایشیان کرد، لەلایەن بێیت گۆردن لە کۆمەڵگای ئاسیا بەرزکرایەوە و سپۆنسەریان کرد براکانی سەبری لە ئەمەریکا و کەنەدا لەژێر چاودێری بەرنامەی هونەری نمایشی کۆمەڵەی ئاسیا لە ساڵی 1975 نمایشیان کرد و بەرنامەیەکی قەوەلییان لە سەنتەری تەلەڤیزیۆنی کۆلێژی بروکلین تۆمار کرد. لە ساڵی 1975، برایانی سەبری لە کۆنسێرتی ڕاستەوخۆ لە ئەفریقای باشوور گەشتیان کرد و نمایشیان کرد. چێڤرلێت بە ئیلهامی کۆنسێرتە زیندووەکانیان لە ئەفریقای باشوور ئۆتۆمبێلێکی ئۆتۆماتیکی بەخشی بە برایانی سەبری، کە بەخشیویانە بۆ گەشەکردنی منداڵانی هەژار هەروەها داهاتی کۆنسێرتە زیندووەکانیان بەخشی لەو گەشتەدا بەرەو حەسانەوەی قڕی لە ئەفریقای باشوور براکانی سەبری لە هۆڵی ڕۆیاڵ ئەلبێرت لە 20ی حوزەیرانی 1976 لە فیستیڤاڵی جیهانی ئیسلام نمایشیان کرد. [8] لە مانگی نیسانی 1978 ئەلبومی قەواڵی لە ئەمریکا تۆمار کرا، لە کاتێکدا برایانی سەبری لە گەشتدا بوون پێداچوونەوەی نیویۆرک تایمز ئەلبومەکەی بە "هاوتای سەماکردنی دەروێشەکان" و "مۆسیقای هەست" وەسف کرد. لە ساڵی 1977 براکانی سەبری گەشتی هندستان کرد کۆنسێرتەکانیان لە لایەن چەندین کەسایەتی بەناوبانگی بۆلیوود ئامادە بوون لەو گەشتەدا ئەفتاب ئی ڕیسالات مەدینە می هەی تۆمار کرد کە لە فیلمی بالیوودی ساڵی 1979 سوڵتان هیندی خواجە گاریب نەواز نمایشکرا ڤیدیۆی مۆسیقای ئافتاب ئی ڕیسالات تەنانەت دەرکەوتنێکی لە لایەن برایانی سەبریەوە هەبوو و لێدانێکی بلاکبۆستەر بوو. [10] لە ساڵی 1977 ئەلبومەکەی پاکستانیان تۆمار کرد: مۆسیقای قەوال بۆ کۆمەڵەی مۆسیقای نەریتی یۆنسکۆ کە دواتر لە ساڵی 1990 لە لایەن ئاوڤیدیسەوە بە شێوەی سی دی بڵاو کرایەوە لە ساڵی 1979 کۆنسێرتێکی خێرخوازییان بۆ دروستکردنی قوتابخانەی هونەری کەراچی ئەنجامدا کە دواتر لە ئەلبومی کۆنسێرتی برایانی سەبری لە هۆڵی ئەستۆریۆمی عەلی بەهای بڵاو کرایەوە ===١٩٨٠=== لە مانگی حوزەیرانی 1981، برایان سەبری لە پەیمانگای شاهانەی ستێرکی لە ئەمستردام نمایشیان کرد کە لە ئەلبومی تاسلیم بڵاو کرایەوە. [11] ساڵی 1982 لەفیلمی سەحارەی لەگەڵ قەواڵی بەناوبانگیان " تاجدارحەرام" دەرکەوتن. هەمان ساڵ لەهۆتێلی میدوەی بۆ دروستکردنی نەخۆشخانەی ئەلشیفا لەنزیک فڕۆکەخانەی کەراچی نمایشیان کرد لە ساڵی 1983 ئەلبومی نازرێ شا کەریمیان بۆ یادکردنەوەی جوبیلی زێڕینی شازادە ئاغاخان بە سپۆنسەری گروپی تاجیکۆ تۆمارکرد داهاتی ئەم ئەلبوومە بەخشرایە نەخۆشخانەی ئاگاخان لە کەراچی [12] لە 3ی ئابی 1985 بەرنامەیەک لە هۆتێل شێراتن کراچی بەڕێوەچوو و 141,500/- بۆ سندوقی لافاوی بەنگلادیش کۆکرایەوە. لە ساڵی 1985دا مەقبوول ئەلبومێکی تەنیایی غەزەلی لەبەردەم بینەرێکی زیندوو لە کەراچی تۆمارکرد؛ ئەلبومەکە وەک ئەیوارگی بڵاو کرایەوە، کە لێدانێکی بلاکبۆستەر بوو. ئەلبومەکە کۆمەڵێک شێعری پەخشانی سووکی هەبوو کە لەلایەن فەرهاد شەهزادەوە نووسراوە. لە ساڵی 1988 ئێم ئای پاکستان ئەلبومی غەزەلی تاکێکی دیکەی بڵاوکردەوە لەلایەن مەقبوولەوە بەناونیشانی ترێ گونگرۆ تۆت گای بۆ کیا کە لێدانێک بوو. هەمان ساڵ گۆرانیەکی قەواڵی بۆ دەرهێنەری موزیک ئەنۆ مەلیک لەفیلمی هیندیی گنگا جامونا ساراسواتی تۆمارکرد کە وێنەی لەسەر میتون چاکرابۆرتی بوو. [14] (پێویستی بە ڕوونکردنەوەیە) لە ساڵی 1989 برایانی سەبری لە کۆنسێرتەکانی ڤیستیڤاڵی WOMAD کە لە بەریتانیا و فەرەنسا بەڕێوەچوون پێشکەشیان کرد. لە ماوەی گەشتەکەیاندا بۆ بەریتانیا لە ساڵی 1989، برایانی سەبری ئەلبومێکیان تۆمار کرد کە لە ساڵی 1990 وەک ئەلبومی یە حەبیب لە ڕیکۆردەکانی جیهانی ڕاستەقینە پیتەر گابریل بڵاو کراوەتەوە. ئەلبوم یا حەبیب لە چوار گۆرانی درێژ پێکهاتووە، کە هەریەکەیان دەنگی بەهێز و هەستیار و زۆر جار بە ئاوازی ڕیتمی، تەبلە و فڕۆکەی بێفڕۆکەوانەکانی هارمۆنیۆمی مێزمەریک پێکدێن، کە سەلماندیان یەکێک لە گەورەترین لێدانەکانی برای سەبرییە ===١٩٩٠=== لە ساڵی 1990 برایانی سەبری لە کۆنسێرتە جۆراوجۆرەکانی قەوەلی لە ئینگلتەرا نمایشیان کرد لە ساڵی 1991دا غوڵام گەشتی ئەوروپای کرد و لە شانشینی یەکگرتوو و ئەڵمانیاش قاوەلی نمایش کرد هەروەها لە ڤیستیڤاڵی هایماتکلێنجی کە لە ساڵی 1991 لە ئەڵمانیا بەڕێوەچوو، پێشکەش کرد هەمان ساڵ مەقبوول لە کۆنسێرتە جۆراوجۆرەکانی قۆوەلی کە لە ئەفریقای باشوور بەڕێوەچوو، گەشت و نمایشیان کرد لە ساڵی 1992 برایانی سەبری بە سەرۆکایەتی غوڵام و مەقبوول گەشتی ئوسترالیایان کرد و لە شانۆی هۆپ لە شاری مێلبۆرنی ئوسترالیا نمایشیان کرد گەشتەکەیان بۆ ئوسترالیا سپۆنسەر کرا لەلایەن هاوڕێیانی زانکۆی ولۆنگۆنگ. (16) هەمان ساڵ لە کۆکەرەوەیەکی پارە لە دوبەی نمایشیان کرد بۆ سوود وەرگرتن لە نەخۆشخانەی شێرپەنجەی یادگاری شاوکات خانم لە ساڵی 1992دا لە وڵاتانی جۆراوجۆر بۆ فیستیڤاڵی سەڕک نمایشیان کرد لە ساڵی 1993 برایانی سەبری جارێکی تر گەشتی ئەمریکایان کرد و لە کۆنسێرتە جۆراوجۆرەکانی قۆوەلی لەوێ نمایشیان کرد. ===٢٠٠٠=== براکانی سەبری لە کۆنسێرتەکانی ئاهەنگی نێودەوڵەتی مارکتۆبێردۆرف لە ساڵی 2000 لە ئەڵمانیا نمایشیان کرد. [20] مەقبوول و محمود چەندین گەشتی هیندستانیان ئەنجامدا و ئەلبومەکانی جۆراوجۆریان تۆمار کرد کە لەلایەن تیک میوزیکەوە بڵاوکرانەوە مەقبوول ئەحمەد سەبری و محمود غەزنەوی سەبری پێشەنگی برایانی سەبری لە مۆسکۆ، 2001 محمود غەزنەوی سەبری نمایش لە مۆسکۆ 2001 لە ساڵی 2001دا، کەمال، دووەم گەورەترین برای سەبری، دوای ئازاردانی دووەمین هێرشی دڵ گیانی لەدەستدا دوای مردنیشی بەکارهێنانی ئامێرەکانی وەک سوارماندال (زێتر) و چیدیە تارەنگ (فلێکساتۆن) لە گروپی برایانی سەبری کۆتایی هات. دواتر هەمان ساڵ، برایان سەبری لە DOM لە فیستیڤاڵی کلتوری ڕۆژهەڵاتی فەرش لە 17ی نۆڤەمبەری 2001 لە مۆسکۆ نمایشیان کرد، کە دواتر لە ساڵی 2003 وەک ئەلبوومی ژیان لە مۆسکۆ – دیوانی بڵاو کرایەوە. ===دەرچوانی قوتابخانەی برایانی سەبری=== زۆرێک لە برایانی سەبری بە شێوەیەکی زۆر بە سەرکێشتر دەزانن لە نوسرەتی فاتیح عەلی خان (22) عەزیز میان ماستەر بوو لە پێشکەشکردنی مەستەمکردن وەک نزیکایەتی لەگەڵ خوادا و وتی: زیاتر لە 3000 جووت لەگەڵ ئەو میتافۆرەدا. نوسرەتی فاتیح عەلی خان تەواوخواز بوو لە باسکردنی جوانی خالقی سەرنجڕاکێشی مێینەدا. برایانی سەبری چەندین جووتی بەناوبانگ و شیعریان خوێندەوە کە وەک بەشێک لە کەلتووری سۆفیانە، لە خواوەند و نزیکایەتییان پێشکەش دەکرد ئەوان زیاتر سەرنجیان خستە سەر حەمد (ستایشی خودا)، نەعات (ستایشی پێغەمبەری پیرۆز) و مەنقابات ('ستایشی گەل و پیرۆزیەکان'). لە ماوەی 1970کاندا کوپێک لە نێوان دوو گەورەترین گۆرانیبێژی سۆفیدا دەستی پێکرد کاتێک برایان سەبری یەکێک لە گەورەترین لێدانەکانیان بە ناوی "بەهر دۆ ژۆلی میری" بڵاوکردەوە، لە کاتێکدا عەزیز میان گەورەترین لێدانی خۆی لە "شارەبی سەرەکی" بڵاو کردەوە پێشبڕکێکە زۆر شەڕانگێزتر بوو کاتێک برایانی سەبری بە شێوەی قەواڵی بە ناونیشانی "ئەی شەرابی، وۆرد دی پینا" ('ئۆ مەست، دەست لە خواردنەوە هەڵگرن") لە میان تەوژمێکی بەرازیان بڵاو کردەوە ئەم قەواڵیە بوو بە لێدانێکی خێرا، بە شێوازێکی ئاسایی جێگیر و کۆنترۆلکراو و هیپنۆتیک گۆرانی دەوترێت. میان خێرا بوو بۆ گەڕانەوە. لە سێیەمین ڕۆژی دەرچوونی "ئەی شەرابی، وۆرد دی پینا" دایڕشت و تۆماری کرد وەڵامەکەی میان بەخێرایی بوو بە لێدان. لە وەڵامەکەیدا براکانەکەی لادا. میان وتی کە برایان زۆر ئاسایین و پەیوەندی ڕۆحیان لەگەڵ خوای گەورەدا وەک ئەو نیە. کاتێک میان ڕەخنەی لە برایانی سەبری گرت سەبارەت بە زانینیان لە سۆفیگەری و خۆشەویستی خوا، تۆڵەیان کردەوە و بە لێدانەکەیان بە "سەقیە ئاور پیلا" وەڵامیان دایەوە، کە ڕاستەوخۆ سەرنجیان خستە سەر خۆشەویستی مەستیان بۆ خوا و لەسەر بنەمای زانینی سۆفی ئیمی-پاکستان کە هەردوو تۆمارەکەی بڵاوکردەوە، بانگەشەی ئەوەی کرد کە میان و برایانی سەبری زیاتر لە دوو ملیۆن ئێڵ پی و کاسێتیان لەم شەڕە فرۆشتووە هەرچەندە براکانی سەبری و میان ڕکابەرییەکی پیشەیییان هەبوو، بەڵام پەیوەندی دۆستانەیان لەگەڵ یەکتردا هێشتەوە. ==ئەلبومەکانیان== * 1970 ''Ghulam Farid Maqbool Sabri Qawal And Party – O' Laaj Mori Rakh '' (Columbia)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.discogs.com/Ghulam-Farid-Maqbool-Sabri-Party-O-Laaj-Mori-Rakh/release/9968504 | سەردێڕ=Ghulam Farid, Maqbool Sabri & Party* – O' Laaj Mori Rakh|وێبگە=Discogs.com}}</ref> * 1970 ''Devotional Songs'' (EMI Pakistan)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.desimovies.biz/products/devotional-songs-1975-vinyl-the-sabri-brothers-party|سەردێڕ=Devotional Songs (1970s)|وێبگە=Desimovies.biz|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211112041726/https://www.desimovies.biz/products/devotional-songs-1975-vinyl-the-sabri-brothers-party|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * 1970 ''Qawwali – Ya Mohammad Nigah-e-Karam'' (EMI Pakistan)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.desimovies.biz/products/qawwali-1970-vinyl-music-maqbool-sabri|سەردێڕ=Qawwali (1970)|وێبگە=Desimovies.biz|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211112041731/https://www.desimovies.biz/products/qawwali-1970-vinyl-music-maqbool-sabri|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * 1970 ''Qawwali – Mere Khoon e Arzoo Ko'' (EMI Pakistan) * 1971 ''Ghulam Farid Maqbool Sabri Qawal And Party – Balaghal Ula Be Kamalehi'' (EMI Pakistan)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.discogs.com/Ghulam-Farid-Sabri-Maqbool-Ahmed-Sabri-Qawwal-%D8%A8%D9%84%D8%BA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A8%DA%A9%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%81/release/6075241 | سەردێڕ=The Sabri Brothers – بلغ العلٰی بکمالہ Balaghal Ula be Kamalehi|وێبگە=Discogs.com}}</ref> * 1972 ''Ghulam Farid Maqbool Sabri Qawal And Party – Aaye Ri More Angna Moinud Din'' (Angel Records)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.discogs.com/Ghulam-Farid-Maqbool-Sabri-Qawal-And-Party-Aaye-Ri-More-Angna-Moinud-Din/release/9989910 | سەردێڕ=Ghulam Farid Maqbool Sabri Qawal and Party* – Aaye Ri More Angna Moinud Din|وێبگە=Discogs.com}}</ref> * 1972 ''Qawwali – Karam Asiyo Par Ho'' (EMI Pakistan) * 1974 ''Nazrana E Aqidat'' (Angel Records) * 1975 ''Ghulam Farid Maqbool Sabri Qawal And Party – Sab Se Bara Darbar-E-Madina'' (EMI Pakistan)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.discogs.com/The-Sabri-Brothers-Ghulam-Farid-Sabri-And-Maqbool-Ahmad-Sabri-Qawwal-And-Party/release/11507267 | سەردێڕ=The Sabri Brothers – Ghulam Farid Sabri and Maqbool Ahmad Sabri Qawwal and Party|وێبگە=Discogs.com}}</ref> * 1975 ''Ghulam Farid Maqbool Sabri Qawal And Party – Teri Surat Nigahon Men'' (His Master's Voice)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.discogs.com/The-Sabri-Brothers-Ghulam-Farid-Sabri-And-Maqbool-Ahmad-Sabri-Qawwal-And-Party/release/11245095 | سەردێڕ=The Sabri Brothers – Ghulam Farid Sabri and Maqbool Ahmad Sabri Qawwal and Party|وێبگە=Discogs.com}}</ref> * 1975 ''Ghulam Farid Maqbool Sabri Qawal And Party – Mohammad Ki Chatai Ne Bhi '' (Odeon)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.discogs.com/Ghulam-Farid-Sabri-Maqbool-Ahmed-Sabri-Qawwal-Ghulam-Farid-Sabri-Maqbool-Ahmed-Sabri-Qawwal-Party/release/6587122 | سەردێڕ=The Sabri Brothers – Ghulam Farid Sabri, Maqbool Ahmed Sabri Qawwal & Party|وێبگە=Discogs.com}}</ref> * 1975 ''Ghulam Farid Maqbool Sabri Qawal And Party – Na Samjho Khak Ka Putla'' (Odeon) <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.discogs.com/Ghulam-Farid-Sabri-Maqbool-Ahmed-Sabri-Ghulam-Farid-Sabri-Maqbool-Ahmed-Sabri-Qawwal-Party/release/6587090 | سەردێڕ=The Sabri Brothers – Ghulam Farid Sabri, Maqbool Ahmed Sabri Qawwal & Party|وێبگە=Discogs.com}}</ref> * 1975 ''Sabri Brothers – More Ghar Aj Mohammed Aaye'' (Odeon)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.discogs.com/Sabri-Brothers-Sabri-Brothers/release/7956447 | سەردێڕ=The Sabri Brothers – Sabri Brothers|وێبگە=Discogs.com}}</ref> * 1975 ''Sabri Brothers – Ya Mohammad Noor-e-Mujasim'' (Angel Records)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.discogs.com/Sabri-Brothers-Sabri-Brothers/release/6710590 | سەردێڕ=Sabri Brothers* – Sabri Brothers|وێبگە=Discogs.com}}</ref> * 1976 ''Deewani Kawaja Ki Deewani / O Sharabi Chod De Peena'' (EMI Pakistan) * 1977 ''Sabri Brothers – Aaye Hain Woh'' (Shalimar Recording Company Limited)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.discogs.com/Sabri-Brothers-Aaye-Hain-Woh/release/9963396 | سەردێڕ=Sabri Brothers* – Aaye Hain Woh|وێبگە=Discogs.com}}</ref> * 1977 ''Ghulam Farid Maqbool Sabri Qawal And Party – Ya Sahebal Jamal'' (Odeon)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.discogs.com/Ghulam-Farid-Sabri-And-Maqbool-Ahmed-Sabri-Qawwal-%DB%8C%D8%A7-%D8%B5%D8%A7%D8%AD%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84-%DB%8C%D8%A7-%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B4%D8%B1/release/3920866 | سەردێڕ=The Sabri Brothers – Ya Sahib ul Jamal|وێبگە=Discogs.com}}</ref> * 1977 ''Pakistan : The Music of Qawwal'' (UNESCO) * 1977 ''Ghulam Farid Maqbool Sabri Qawal And Party – Bhar Do Jholi Meri Ya Mohammed'' (Angel Records)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.discogs.com/Haji-Ghulam-Farid-Sabri-Haji-Maqbool-Ahmed-Sabri-Qawwali-/release/8424823 | سەردێڕ=Haji Ghulam Farid Sabri*, Haji Maqbool Ahmed Sabri* – Qawwali (Bhardo Jholi Meri Ya Muhammad)|وێبگە=Discogs.com}}</ref> * 1978 ''Qaw Allis Vol. 6 – Gulam Shabri Live Recording in S. Africa'' (Ashirwad)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.45worlds.com/tape/media/ab187 | سەردێڕ=Tape: Shabri Brothers – Qaw Allis Vol. 6|وێبگە=45worlds.com}}</ref> * 1978 ''Kawwali Musicians from Pakistan'' ([[Arion (record label)|Arion]]) * 1978 ''Qawwali – Sufi Music From Pakistan'' ([[Nonesuch Records|Nonesuch]]) * 1979 ''Music of Pakistan – Qawwali – Live in Concert'' (Vinyl LP Record, 1979) * 1979 ''Sabri Brothers Qawwal'' (EMI Pakistan) * 1979 ''Shikwa Jawab Shikwa'' (EMI Pakistan) * 1980 ''Greatest Qawwali's of Sabri Brothers'' (EMI Pakistan) * 1980 ''Latest Qawwalis from Sabri Brothers'' (EMI Pakistan)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://open.spotify.com/track/2ztJAzGVyTabKAe3ofyMCb|سەردێڕ=Yaaron Kisi Qatil Se Kabhi|وێبگە=Open.spotify.com|ڕێکەوت=نیسانی ١٩٨٠}}</ref> * 1980 ''Sabri Brothers in Concert – Vol.1–3'' (EMI Pakistan) * 1980 ''Sabri Brothers Live Concert Vol −16 (EMI Pakistan)'' * 1980 ''Sabri Brothers – Mehfil-E-Programme Vol −17 (EMI Pakistan)'' * 1982 ''Jhoot Ke Paon Nahin Hain'' (EMI Pakistan) * 1982 ''Sabri Brothers – Ghulam Farid & Maqbool Sabri'' (EMI Pakistan) * 1982 ''Maqbool Ahmed Sabri – Urdu Ghazal'' ([[His Master's Voice]]) * 1983 ''New Qawwali's By Sabri Brothers'' (EMI Pakistan) * 1983 ''Nazr-e-Shah Karim'' (AEA) * 1984 ''Jogan Daata Di'' (EMI Pakistan) * 1985 ''Hits of Sabri Brothets ''(EMI Pakistan) * 1985 ''Awargi '' ([[سی بی ئێس|CBS]]) * 1986 ''Ya Muhammad Nigahe Karam'' (EMI Pakistan) * 1987 ''Sur Bahar " Amir Khusro "'' (EMI Pakistan) * 1988 ''Shan-E-Aulia'' (EMI Pakistan) * 1988 ''Maqbool Ahmed Sabri – Tere Ghungroo Toot Gaye Toh Kya – Ghazals'' (EMI Pakistan) * 1988 ''Live at Allah Ditta Hall (UK Tour)'' * 1990 ''Sabri Brothers New Qawwali's 1990'' (EMI Pakistan) * 1990 ''The Music of the Qawwali'' ([[Auvidis]], [[UNESCO]]) * 1990 ''Ya Habib'' ([[Real World Records|Real World]])<ref name="LarkinGE"/> * 1993 ''Qawwali Masterworks'' ([[Piranha]]) * 1993 ''Doolha Heryale [Doolha Hariyaale]'', (Shalimar Recording Company)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.discogs.com/Haji-Ghulam-Farid-Sabri-Doolha-Heryaley/release/8879892 | سەردێڕ=The Sabri Brothers – Doolha Heryaley|وێبگە=Discogs.com}}</ref> * 1993 ''Bangai Baat Unka Karam Ho Gaya Vol 2 -'' (Oriental Strar Agencies) * 1993 ''Pyar Ke Morr Live in Concert''(Oriental Star Agencies) * 1993 ''La Ilah Ki Boli Bol'' (EMI Pakistan) * 1994 ''Shehanshah-e-Qawwali Ki Yaad Mein – Vol.1–2'', (EMI Pakistan) * 1994 ''Savere Savere'' (Oriental Star Agencies) * 1994 ''La Elah Ki Boli Bol'' (Oriental Star Agencies) * 1994–97 ''Greatest Hits of Sabri Brothers, Vol.1–3'' ([[Sirocco]]) * 1994 ''Milta Hai Kya Namaz Mein – Live in UK'' (Oriental Star Agencies) * 1995 ''Maqbool Ahmed Sabri – Aawargi Vol 3'' (Eastern Music Productions) * 1996 ''Jami'' (Piranha) * 1996 ''Ya Mustapha [Ya Mustafa]'', ([[Xenophile Records|Xenophile]]) * 1996 ''Allah Baqi'' (Oriental Star Agencies) * 1996 ''Ae Mere Hamnasheen'' (Oriental Star Agencies) * 1996 ''Khawaja Ki Diwani – Live in Europe 1981'' (Oriental Star Agencies) * 1996 ''[[Tajdar-e-Haram]]'' (Oriental Star Agencies) * 1997 ''Nazan Hai Jis Pai Husn'' (Oriental Star Agencies) * 1997 ''Maikadah – Live in Concert'' (Oriental Star Agencies) * 1997 ''Balaghul Ula Bekamalehi '' (Oriental Star Agencies) * 1998 ''Hazir Hain'' (Oriental Star Agencies) * 1999 ''Madeena Na Dekha'' (Sonic Enterprises) * 2000 ''Madina Mujhe De De'' (Tips Music Company) * 2001 ''Ya Raematal Lilalmin'' (Oriental Star Agencies) * 2002 ''Dar Pe Deewane Aaye Hai'' (Tips Music Company) * 2003 ''Bindia Lagaon Kabhi'' (Oriental Star Agencies) * 2003 ''Jhoole Jhoole Ji Mohammad'' (Oriental Star Agencies) * 2003 ''Live in Moscow Diwani'', (Long Arms Record) * 2003 ''Tasleem'' Live At [[Royal Tropical Institute]], Amsterdam, 1981 (PAN Records) * 2004 ''Aaj Rang Hai Ri'' (Tips Music Company) * 2004 ''Rabb E Akbar'' (Tips Music Company) * 2005 ''Jitna Diya Sarkar Ne Mujhko'' (Oriental Star Agencies) * 2005 ''Mangte Hai Karam Unka'' (Oriental Star Agencies) * 2006 ''Mera Koi Nahi Hai Tere Siwa – Recreated Versions By Maqbool Ahmed Sabri'' (SB Enterprises) * 2007 ''Ajmer Ko Jana Hai'' (Oriental Star Agencies) * 2007 ''Posheeda Posheeda – Live in Concert UK'' (Oriental Star Agencies) * 2007 ''Piya Ghar Aya'' (Oriental Star Agencies) * 2016 ''Showcase Southasia, Vol.18 – Sabri Brothers'' (EMI Pakistan) ;Contributing artist * 1965 ''Ishq E Habib & Eid Mubarak – Movie Tracks'' (Columbia & EMI Pakistan) * 1975 ''Devotional Qawwalis From Films'' (EMI Pakistan) * 1987 ''Sher E Yazdaan Ali Ali'' (EMI Pakistan) * 1987 ''Maikhana – Aziz Miyan & Sabri Brothers'' (EMI Pakistan) * 1991 ''Music in Asian Islam'' (Recordings And Liner Notes, MCM)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.maisondesculturesdumonde.org/node/256 | سەردێڕ=MUSIC IN ASIAN ISLAM | وێبگە=Maisondesculturesdumonde.org | ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200925111403/http://www.maisondesculturesdumonde.org/node/256 | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * 1996 ''[[The Rough Guide to the Music of India and Pakistan]]'' ([[World Music Network]]) * 2006 ''The Best of Sabri Brothers & Nusrat Fateh Ali Khan'' (EMI Pakistan) * 2012 ''Great Works of Amir Khusro – Vol 1 & 2'' (Virgin Records, India) * 2014 ''Essential Sufi Meditations – Famous Songs of Pakistan with the Masters Nusrat Fateh Ali Khan, Sabri Brothers, And Rahat Fateh Ali Khan'' (Celebration Sounds) ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Sabri Brothers}} [[پۆل:موسڵمانانی پاکستانی]] [[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی ھیندی لە سەدەی ٢٠ەم]] grawof0xekbmhputsckwxoysvda0dap 1 198080 1588644 1339237 2026-06-03T18:46:05Z Ari Qasm 57423 Ari Qasm پەڕەی [[وتووێژ:قەیتول]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:قەیتوول]]: چاککردن 1339237 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەیتول]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=874563 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ بۆ http://www.krso.net/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٣٧، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەیتول]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1339236 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 بۆ http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٥٦، ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) fhvbnxgx736fsxuopip9js4v0qgovjv 0 203227 1588688 1404148 2026-06-04T11:44:30Z 1silent scientist 51740 1588688 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''موقتەدا سەدر''' ({{بە عەرەبی|مقتدى الصدر}}؛ لەدایکبووی ٤ی ئابی ١٩٧٤)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://pbs.twimg.com/media/DjtZT0NXoAATaY6.jpg |سەردێڕ=بطاقة الناخب مقتدى الصدر |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191217043836/https://pbs.twimg.com/media/DjtZT0NXoAATaY6.jpg |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سیاسەتوان و سەرکردەیەکی شیعەی عێراقییە. ئەو ڕێبەری پێشووی [[ڕەوتی سەدر]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|بڵاوکەرەوە=Saqi |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٦٣٥٦-٨٨٣-١|دوایین=Hroub |یەکەم=Khaled |سەردێڕ=Political Islam: Context Versus Ideology |ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> و گرووپی میلیشیای [[کۆمپانیایاکانی ئاشتی]]یە. لە ساڵی ٢٠١٨، ئەو بە ڕێبەرایەتیی حیزبەکەی چوو ناو [[یەکێتیی بۆ چاکسازییەکان|ھاوپەیمانیی سائیروون]]، کە لە ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەران لە ساڵانی [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠١٨|٢٠١٨]] و [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠٢١|٢٠٢١]] زۆرترین کورسیی پەرلەمانی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pro-Iran groups seen losing Iraq election and firebrand cleric winning|ناونیشان=https://www.nbcnews.com/news/world/-iran-groups-lose-iraq-election-firebrand-cleric-al-sadr-wins-partial-rcna2885|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=NBC News|زمان=en}}</ref> ئەو تۆمەتبار کراوە کە فەرمانی تیرۆری [[عەبدولمەجید خۆیی]] لە ساڵی ٢٠٠٣ داوە، ئەگەرچی موقتەدا سەدر ئەو تۆمەتە ڕەت دەکاتەوە و ھەبوونی ڕۆڵی لەو تیرۆرەدا نەسەلمێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Khoury|یەکەم=Nabeel|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Iraq: The reinvention of Muqtada al-Sadr|ناونیشان=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/menasource/iraq-the-reinvention-of-muqtada-al-sadr/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Atlantic Council|زمان=en-US}}</ref> == ناونیشانەکان == ئەو سەر بە بنەماڵەی ناوداری [[سەدر (ناو)|سەدر]]ە کە خەڵکی [[جەبەل عامیل]]ن لە [[لوبنان]]، پێش ئەوەی دواتر لە نەجەف نیشتەجێ ببن. سەدر کوڕی [[محەممەد سەدر (فیقھزان)|محەممەد سەدر]]ە، کە کەسایەتییەکی ئایینی و ڕامیاری عێراقی بوو کە دژی [[سەددام حوسێن]] وەستا، و برازای [[محەممەد باقر سەدر]]ە. ئەو زۆرجار بە نازناوی ڕێزلێنانی [[سەید]] ناودەبرێت. پێگەی ئایینی فەرمی ئەو لە ناو پلەبەندی پیاوانی ئایینی شیعەدا بە بەراورد لە ئاستێکی ناوەنددایە، و لە ڕیزی [[حوجەتولئیسلام]]دایە. لە ئەنجامی ئەمەدا، لە ساڵی ٢٠٠٨دا سەدر نە داوای نازناوی [[موجتەھید]]ی (ھاوتای زانایەکی ئایینی باڵا) بۆ خۆی کرد و نە دەسەڵاتی دەرکردنی ھیچ [[فەتوا]]یەکی ھەبوو.<ref>{{cite news |url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2008/04/200861517227277282.html|title=Profile: Muqtada al-Sadr|publisher=Al Jazeera English|access-date=11 December 2014}}</ref> لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٨دا، ڕاپۆرتەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە خەریکی خوێندنە بۆ ئەوەی ببێتە [[ئایەتووڵڵا]]، ئەمەش شتێکە کە پێگەی ئایینی ئەو زۆر باشتر دەکات.<ref>{{cite news |url=http://www.newsweek.com/id/96370/output/print |author=Babak Dehghanpisheh |title=The Great Muqtada Makeover |work=Newsweek |date=19 January 2008 |access-date=24 January 2008}}</ref> پلەبەندی ئایینی ئەو، بەشێکی بەھۆی ئەوەی کە ھەرگیز نەیتووانی خوێندنی فەرمی خۆی لەژێر دەستی [[محەممەد سەدر]] تەواو بکات بەھۆی [[تیرۆرکردنی محەممەد سەدر|تیرۆرکردنی]]یەوە، وای لێ کردووە کە ببێتە [[موقەلید]]ی [[کازم حائیری]]، کە خوێندکاری دیاری باوکی بوو، بۆ زۆربەی ژیانی و ھەروەھا لە ئێستاشدا.<ref>{{Cite web |last=Ibrahim |first=Arwa |title=Muqtada al-Sadr and Iraq’s propensity for an intra-Shia conflict |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/8/31/muqtada-al-sadr-and-iraqs-propensity-for-a-shia-shia-war |access-date=2026-04-24 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> == بنەماڵە == موقتەدا سەدر چوارەمین کوڕی پیاوێکی ئایینی بەناوبانگی [[شیعە]]ی عێراقییە، کە کۆچکردوو [[ئایەتووڵڵا]]ی عەزەم [[محەممەد سەدر (فیقھزان)|محەممەد سەدر]]ە. ئەو ھەروەھا زاوای ئایەتووڵڵای عەزەم [[محەممەد باقر سەدر]]ە. ھەردووکیان بەھۆی خەمخۆرییان بۆ ھەژاران ڕێزیان لێ دەگیرا.<ref name="Post-ISIL Iraq" /><ref name="CSMonitor2017">{{cite web |author=Arraf, Jane |author-link=Jane Arraf |date=3 May 2017 |title=Moqtada al-Sadr: In Iraq, a fiery cleric redefines himself as nationalist patriot |url=https://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2017/0503/Moqtada-al-Sadr-In-Iraq-a-fiery-cleric-redefines-himself-as-nationalist-patriot |access-date=27 October 2017 |work=CSMonitor}}</ref> موقتەدا ھاووڵاتیی [[عێراق]]ە؛ باپیری گەورەی [[ئیسماعیل سەدر]]ە. محەممەد سادق سەدر، باوکی موقتەدا سەدر، کەسایەتییەکی ڕێزلێگیراو بوو لە تەواوی جیھانی ئیسلامیی شیعەدا. ئەو لەگەڵ دوو کوڕیدا کوژران، کە وەک دەگوترێت لەلایەن حکوومەتی [[سەددام حوسێن]]ەوە بووە. [[محەممەد باقر سەدر|خەزووری]] موقتەدا لە ساڵی ١٩٨٠ لەلایەن دەسەڵاتدارانی عێراقەوە لەسێدارە درا. موقتەدا ئامۆزای [[بێسەروشوێنکردنی زۆرەملێ|بێسەروشوێنبوو]] [[مووسا سەدر]]ە، کە دامەزرێنەری ئێرانی-لوبنانیی [[بزووتنەوەی ئەمەل]]ی جەماوەرییە.<ref>{{cite news|url=http://www.bintjbeil.com/A/araa/2004/en/0601_sbazzi.html|title=Samer Bazzi – The Lebanese Armageddon in the New Iraq|publisher=Bintjbeil.com|access-date=11 December 2014|archive-date=29 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090829145850/http://www.bintjbeil.com/A/araa/2004/en/0601_sbazzi.html|url-status=dead}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٤دا، سەدر یەکێک لە کچەکانی محەممەد باقر سەدری خواست.<ref name="Cockburn112">{{cite book|last=Cockburn|first=Patrick|title=Muqtada Al-Sadr and the Battle for the Future of Iraq|date=21 October 2008|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-4391-4119-9|page=112|author-link=Patrick Cockburn}}</ref> تا ساڵی ٢٠٠٨، ھیچ منداڵێکی نەبووە.<ref name="Cockburn112" /> == ھەڵوێستە ڕامیارییەکان == موقتەدا سەدر لە عێراقدا جەماوەریی پەیدا کرد دوای ڕووخانی حکوومەتی سەددام لەلایەن [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|داگیرکاریی ئەمریکا بۆ سەر عێراق لە ٢٠٠٣]].<ref name="Beaumont">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2018/may/14/iraq-elections-who-is-muqtadr-al-sadr|title=Iraq elections: who is Muqtadr al-Sadr?|last=Beaumont|first=Peter|date=14 May 2018|website=[[The Guardian]]|language=en|access-date=14 May 2018}}</ref> سەدر لە ھەندێک بۆنەدا ڕای گەیاندووە کە دەخوازێت «[[دیموکراسیی ئیسلامی]]» دابمەزرێنێت. سەدر پشتیوانییەکی بەھێزی ھەیە (بەتایبەت لە ناوچەی [[شاری سەدر]] لە [[بەغدا]]، کە پێشتر ناوی «شاری سەددام» بوو بەڵام دوای سەدری باوک ناوەکەی گۆڕدرا). دوای ڕووخانی حکوومەتی سەددام لە ٢٠٠٣، موقتەدا سەدر ھەزاران لایەنگری خۆی لە چوارچێوەی بزووتنەوەیەکی [[ڕامیاری]]دا ڕێک خست، کە باڵێکی سەربازی لەخۆدەگرێت کە پێشتر بە «جەیشولمەھدی» یان [[سوپای مەھدی]] دەناسرایەوە.<ref name=UnitedforPeace>{{cite news |title=The U.S. Is Not Preventing Chaos in Iraq, It Is Creating It |url=http://www.ufppc.org/content/view/2069/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20050410053156/http://www.ufppc.org/content/view/2069/ |url-status=dead |archive-date=10 April 2005 |first=Henry |last=Adams |work=United for Peace of Pierce County, WA |date=12 January 2005 |access-date=3 August 2006}}</ref> ناوەکە ئاماژەیە بۆ [[مەھدی]]، [[ئیمام]]ێکی مێژووییی بێسەروشوێنبوو کە شیعەکان باوەڕیان وایە کاتێک کۆتاییی زەمان نزیک دەبێتەوە دەردەکەوێتەوە. ئەم گرووپە ناوە ناوە دەچووە ناو ململانێی توندوتیژ لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکان و ھێزەکانی تری ھاوپەیمانان، لەکاتێکدا بزووتنەوە فراوانەکەی سەدر دادگای ئایینیی خۆی پێکھێنابوو و خزمەتگوزارییە کۆمەڵایەتییەکان، جێبەجێکردنی یاسا و زیندانەکانی لەو ناوچانەی لەژێر کۆنترۆڵیدا بوون ڕێک خستبوو.<ref name="Deutsche Welle" /> میدیاکانی ڕۆژئاوا زۆرجار وەک پیاوێکی ئایینی «[[دژە ئەمریکایەتی|دژە ئەمریکا]]» یان «توندڕەو» ئاماژەیان بە موقتەدا سەدر دەکرد.<ref>{{cite web|url=https://www.cjr.org/short_takes/defining_muqtada.php?page=all|title=Defining Muqtada|work=Columbia Journalism Review|access-date=11 December 2014}}</ref> بەھێزترین پشتیوانیی ئەو لە چینی شیعە بێبەشکراوەکانەوە ھات، وەک ناوچەی [[شاری سەدر]] لە [[بەغدا]]. زۆرێک لە لایەنگرە عێراقییەکان ئەو وەک ھێمایەک بۆ بەرگری لە دژی داگیرکاریی بیانی دەبینن.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12135160 |title=Who's Who in Iraq: Muqtada Sadr |publisher=[[BBC News]] |date=27 August 2004 |access-date=3 August 2006 }}</ref> ڕاپۆرتەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە [[سوپای مەھدی]] لە کاتی [[شەڕی ناوخۆییی عێراق (٢٠٠٦–٢٠٠٩)|شەڕی ناوخۆییی عێراق]]دا [[دەستەی مەرگ|دەستەکانی مەرگ]]یان بەڕێوە بردووە.<ref name="Deutsche Welle">{{cite web|url=http://www.dw.de/the-mahdi-army-turbans-kalashnikovs-and-plans-to-slaughter/a-17728487|title=The Mahdi Army: Turbans, Kalashnikovs and plans to ′slaughter′ |date=22 June 2014|work=[[Deutsche Welle]]|access-date=27 October 2017}}</ref> لە بەیاننامەیەکدا کە دەزگای فرانس پرێس لە ١٥ی شوباتی ٢٠١٤ پێی گەیشت، سەدر داخستنی ھەموو نووسینگە، ناوەند و کۆمەڵەکانی سەر بە شەھید سەدری باوکی لە ناوەوە و دەرەوەی عێراق ڕای گەیاند، و ڕای گەیاند کە دەستوەردان لە ھیچ کاروبارێکی ڕامیاری ناکات، و ئەوەشی بۆ زیاد کرد کە ھیچ کوتلەیەک نوێنەرایەتیی بزووتنەوەکە لە ناوەوە یان دەرەوەی حکوومەت یان پەرلەمان ناکات.<ref>{{cite news |url=http://www.lbcgroup.tv/news/140087/1402160902-lbci-news|title=REPORT: Key Shiite Iraqi cleric says he quits politics|publisher=[[Lebanese Broadcasting Corporation International]]|date=16 February 2014|access-date=11 December 2014}}</ref> چەندین جار داوای کردووە کە ھەموو گرووپە نیمچەسەربازییەکانی کە دەوڵەتی عێراق دانی پێدا ناون، دوای شکستی تەواوەتیی [[داعش]] ھەڵبوەشێندرێنەوە و دواتر ھەموو ھێزە بیانییەکان (بە ئێرانیشەوە) خاکی عێراق بەجێبھێڵن. ئەو زۆر کەسی سەرسام کرد کاتێک لە ساڵی ٢٠١٧ و پێشتریش سەردانی شازادەکانی جێنشینی ھەریەک لە [[شازادەی جێنشینی عەرەبستانی سعوودی|عەرەبستانی سعوودی]] (بۆ یەکەمجار لە ماوەی ١١ ساڵدا) و [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]ی کرد و لە ھەندێک ناوەندی [[ئێران]]یشدا ڕەخنەی لێ گیرا.<ref name="MEE">{{cite web |url=http://www.middleeasteye.net/news/iraqi-shia-cleric-muqtada-al-sadr-bans-anti-saudi-slogans-iraqi-streets-1056508450 |title=Muqtada al-Sadr 'bans anti-Saudi slogans from Iraqi streets' |publisher=[[Middle East Eye]] |date=4 August 2017|access-date=27 October 2017 |author=MEE staff}}</ref><ref name="Post-ISIL Iraq">{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2017/08/post-isil-iraq-decoding-muqtada-al-sadr-gulf-visits-170820062418256.html|title=Post-ISIL Iraq: Decoding Muqtada al-Sadr's Gulf visits|first=Zaid|last=al-Ali|date=21 August 2017|access-date=27 October 2017|publisher=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> لە نیسانی ٢٠١٧دا، ئەو خۆی لە سەرکردە شیعەکانی تری عێراق جیا کردەوە بەوەی داوای لە سەرۆکی سووریا [[بەشار ئەسەد]] کرد کە لەلایەن ئێرانەوە پشتگیری دەکرێت، دەست لەکار بکێشێتەوە و وڵات لە خوێنڕشتنی زیاتر ڕزگار بکات.<ref name="CSMonitor2017" /> ھەوڵەکانی سەدر بۆ بەھێزکردنی [[پەیوەندییەکانی عەرەبستانی سعوودی و عێراق]] ڕەنگدانەوەی ھەوڵەکانی سەرۆک وەزیرانی پێشووی عێراق [[حەیدەر عەبادی]]یە.<ref name="MEE" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Muqtada al-Sadr}} {{حەشدی شەعبی}} {{سوپای مەھدی}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ئیسلام|شیعە|عێراق|ئێران|شەڕ|زانستی سیاسەت}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤]] [[پۆل:خەڵکی نەجەف]] [[پۆل:شیعە عێراقییەکان]] [[پۆل:ڕابەرە ئاینییە ئیسلامییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ڕابەرە ئاینییە ئیسلامییەکانی سەدەی ٢١ەم]] l92ifj5mzxtxznayn2ujt4btwpgldam 1588689 1588688 2026-06-04T11:45:04Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1588689 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''موقتەدا سەدر''' ({{بە عەرەبی|مقتدى الصدر}}؛ لەدایکبووی ٤ی ئابی ١٩٧٤)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://pbs.twimg.com/media/DjtZT0NXoAATaY6.jpg |سەردێڕ=بطاقة الناخب مقتدى الصدر |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191217043836/https://pbs.twimg.com/media/DjtZT0NXoAATaY6.jpg |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سیاسەتوان و سەرکردەیەکی شیعەی عێراقییە. ئەو ڕێبەری پێشووی [[ڕەوتی سەدر]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|بڵاوکەرەوە=Saqi |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٦٣٥٦-٨٨٣-١|دوایین=Hroub |یەکەم=Khaled |سەردێڕ=Political Islam: Context Versus Ideology |ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> و گرووپی میلیشیای [[کۆمپانیایاکانی ئاشتی]]یە. لە ساڵی ٢٠١٨، ئەو بە ڕێبەرایەتیی حیزبەکەی چوو ناو [[یەکێتیی بۆ چاکسازییەکان|ھاوپەیمانیی سائیروون]]، کە لە ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەران لە ساڵانی [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠١٨|٢٠١٨]] و [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠٢١|٢٠٢١]] زۆرترین کورسیی پەرلەمانی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pro-Iran groups seen losing Iraq election and firebrand cleric winning|ناونیشان=https://www.nbcnews.com/news/world/-iran-groups-lose-iraq-election-firebrand-cleric-al-sadr-wins-partial-rcna2885|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=NBC News|زمان=en}}</ref> ئەو تۆمەتبار کراوە کە فەرمانی تیرۆری [[عەبدولمەجید خۆیی]] لە ساڵی ٢٠٠٣ داوە، ئەگەرچی موقتەدا سەدر ئەو تۆمەتە ڕەت دەکاتەوە و ھەبوونی ڕۆڵی لەو تیرۆرەدا نەسەلمێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Khoury|یەکەم=Nabeel|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Iraq: The reinvention of Muqtada al-Sadr|ناونیشان=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/menasource/iraq-the-reinvention-of-muqtada-al-sadr/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Atlantic Council|زمان=en-US}}</ref> == ناونیشانەکان == ئەو سەر بە بنەماڵەی ناوداری [[سەدر (ناو)|سەدر]]ە کە خەڵکی [[جەبەل عامیل]]ن لە [[لوبنان]]، پێش ئەوەی دواتر لە نەجەف نیشتەجێ ببن. سەدر کوڕی [[محەممەد سەدر (فیقھزان)|محەممەد سەدر]]ە، کە کەسایەتییەکی ئایینی و ڕامیاری عێراقی بوو کە دژی [[سەددام حوسێن]] وەستا، و برازای [[محەممەد باقر سەدر]]ە. ئەو زۆرجار بە نازناوی ڕێزلێنانی [[سەید]] ناودەبرێت. پێگەی ئایینی فەرمی ئەو لە ناو پلەبەندی پیاوانی ئایینی شیعەدا بە بەراورد لە ئاستێکی ناوەنددایە، و لە ڕیزی [[حوجەتولئیسلام]]دایە. لە ئەنجامی ئەمەدا، لە ساڵی ٢٠٠٨دا سەدر نە داوای نازناوی [[موجتەھید]]ی (ھاوتای زانایەکی ئایینی باڵا) بۆ خۆی کرد و نە دەسەڵاتی دەرکردنی ھیچ [[فەتوا]]یەکی ھەبوو.<ref>{{cite news |url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2008/04/200861517227277282.html|title=Profile: Muqtada al-Sadr|publisher=Al Jazeera English|access-date=11 December 2014}}</ref> لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٨دا، ڕاپۆرتەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە خەریکی خوێندنە بۆ ئەوەی ببێتە [[ئایەتووڵڵا]]، ئەمەش شتێکە کە پێگەی ئایینی ئەو زۆر باشتر دەکات.<ref>{{cite news |url=http://www.newsweek.com/id/96370/output/print |author=Babak Dehghanpisheh |title=The Great Muqtada Makeover |work=Newsweek |date=19 January 2008 |access-date=24 January 2008}}</ref> پلەبەندی ئایینی ئەو، بەشێکی بەھۆی ئەوەی کە ھەرگیز نەیتووانی خوێندنی فەرمی خۆی لەژێر دەستی [[محەممەد سەدر]] تەواو بکات بەھۆی [[تیرۆرکردنی محەممەد سەدر|تیرۆرکردنی]]یەوە، وای لێ کردووە کە ببێتە [[موقەلید]]ی [[کازم حائیری]]، کە خوێندکاری دیاری باوکی بوو، بۆ زۆربەی ژیانی و ھەروەھا لە ئێستاشدا.<ref>{{Cite web |last=Ibrahim |first=Arwa |title=Muqtada al-Sadr and Iraq’s propensity for an intra-Shia conflict |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/8/31/muqtada-al-sadr-and-iraqs-propensity-for-a-shia-shia-war |access-date=2026-04-24 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> == بنەماڵە == موقتەدا سەدر چوارەمین کوڕی پیاوێکی ئایینی بەناوبانگی [[شیعە]]ی عێراقییە، کە کۆچکردوو [[ئایەتووڵڵا]]ی عەزەم [[محەممەد سەدر (فیقھزان)|محەممەد سەدر]]ە. ئەو ھەروەھا زاوای ئایەتووڵڵای عەزەم [[محەممەد باقر سەدر]]ە. ھەردووکیان بەھۆی خەمخۆرییان بۆ ھەژاران ڕێزیان لێ دەگیرا.<ref name="Post-ISIL Iraq" /><ref name="CSMonitor2017">{{cite web |author=Arraf, Jane |author-link=Jane Arraf |date=3 May 2017 |title=Moqtada al-Sadr: In Iraq, a fiery cleric redefines himself as nationalist patriot |url=https://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2017/0503/Moqtada-al-Sadr-In-Iraq-a-fiery-cleric-redefines-himself-as-nationalist-patriot |access-date=27 October 2017 |work=CSMonitor}}</ref> موقتەدا ھاووڵاتیی [[عێراق]]ە؛ باپیری گەورەی [[ئیسماعیل سەدر]]ە. محەممەد سادق سەدر، باوکی موقتەدا سەدر، کەسایەتییەکی ڕێزلێگیراو بوو لە تەواوی جیھانی ئیسلامیی شیعەدا. ئەو لەگەڵ دوو کوڕیدا کوژران، کە وەک دەگوترێت لەلایەن حکوومەتی [[سەددام حوسێن]]ەوە بووە. [[محەممەد باقر سەدر|خەزووری]] موقتەدا لە ساڵی ١٩٨٠ لەلایەن دەسەڵاتدارانی عێراقەوە لەسێدارە درا. موقتەدا ئامۆزای [[بێسەروشوێنکردنی زۆرەملێ|بێسەروشوێنبوو]] [[مووسا سەدر]]ە، کە دامەزرێنەری ئێرانی-لوبنانیی [[بزووتنەوەی ئەمەل]]ی جەماوەرییە.<ref>{{cite news|url=http://www.bintjbeil.com/A/araa/2004/en/0601_sbazzi.html|title=Samer Bazzi – The Lebanese Armageddon in the New Iraq|publisher=Bintjbeil.com|access-date=11 December 2014|archive-date=29 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090829145850/http://www.bintjbeil.com/A/araa/2004/en/0601_sbazzi.html|url-status=dead}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٤دا، سەدر یەکێک لە کچەکانی محەممەد باقر سەدری خواست.<ref name="Cockburn112">{{cite book|last=Cockburn|first=Patrick|title=Muqtada Al-Sadr and the Battle for the Future of Iraq|date=21 October 2008|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-4391-4119-9|page=112|author-link=Patrick Cockburn}}</ref> تا ساڵی ٢٠٠٨، ھیچ منداڵێکی نەبووە.<ref name="Cockburn112" /> == ھەڵوێستە ڕامیارییەکان == موقتەدا سەدر لە عێراقدا جەماوەریی پەیدا کرد دوای ڕووخانی حکوومەتی سەددام لەلایەن [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|داگیرکاریی ئەمریکا بۆ سەر عێراق لە ٢٠٠٣]].<ref name="Beaumont">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2018/may/14/iraq-elections-who-is-muqtadr-al-sadr|title=Iraq elections: who is Muqtadr al-Sadr?|last=Beaumont|first=Peter|date=14 May 2018|website=[[The Guardian]]|language=en|access-date=14 May 2018}}</ref> سەدر لە ھەندێک بۆنەدا ڕای گەیاندووە کە دەخوازێت «[[دیموکراسیی ئیسلامی]]» دابمەزرێنێت. سەدر پشتیوانییەکی بەھێزی ھەیە (بەتایبەت لە ناوچەی [[شاری سەدر]] لە [[بەغدا]]، کە پێشتر ناوی «شاری سەددام» بوو بەڵام دوای سەدری باوک ناوەکەی گۆڕدرا). دوای ڕووخانی حکوومەتی سەددام لە ٢٠٠٣، موقتەدا سەدر ھەزاران لایەنگری خۆی لە چوارچێوەی بزووتنەوەیەکی [[ڕامیاری]]دا ڕێک خست، کە باڵێکی سەربازی لەخۆدەگرێت کە پێشتر بە «جەیشولمەھدی» یان [[سوپای مەھدی]] دەناسرایەوە.<ref name=UnitedforPeace>{{cite news |title=The U.S. Is Not Preventing Chaos in Iraq, It Is Creating It |url=http://www.ufppc.org/content/view/2069/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20050410053156/http://www.ufppc.org/content/view/2069/ |url-status=dead |archive-date=10 April 2005 |first=Henry |last=Adams |work=United for Peace of Pierce County, WA |date=12 January 2005 |access-date=3 August 2006}}</ref> ناوەکە ئاماژەیە بۆ [[مەھدی]]، [[ئیمام]]ێکی مێژووییی بێسەروشوێنبوو کە شیعەکان باوەڕیان وایە کاتێک کۆتاییی زەمان نزیک دەبێتەوە دەردەکەوێتەوە. ئەم گرووپە ناوە ناوە دەچووە ناو ململانێی توندوتیژ لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکان و ھێزەکانی تری ھاوپەیمانان، لەکاتێکدا بزووتنەوە فراوانەکەی سەدر دادگای ئایینیی خۆی پێکھێنابوو و خزمەتگوزارییە کۆمەڵایەتییەکان، جێبەجێکردنی یاسا و زیندانەکانی لەو ناوچانەی لەژێر کۆنترۆڵیدا بوون ڕێک خستبوو.<ref name="Deutsche Welle" /> میدیاکانی ڕۆژئاوا زۆرجار وەک پیاوێکی ئایینی «[[دژە ئەمریکایەتی|دژە ئەمریکا]]» یان «توندڕەو» ئاماژەیان بە موقتەدا سەدر دەکرد.<ref>{{cite web|url=https://www.cjr.org/short_takes/defining_muqtada.php?page=all|title=Defining Muqtada|work=Columbia Journalism Review|access-date=11 December 2014}}</ref> بەھێزترین پشتیوانیی ئەو لە چینی شیعە بێبەشکراوەکانەوە ھات، وەک ناوچەی [[شاری سەدر]] لە [[بەغدا]]. زۆرێک لە لایەنگرە عێراقییەکان ئەو وەک ھێمایەک بۆ بەرگری لە دژی داگیرکاریی بیانی دەبینن.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12135160 |title=Who's Who in Iraq: Muqtada Sadr |publisher=[[BBC News]] |date=27 August 2004 |access-date=3 August 2006 }}</ref> ڕاپۆرتەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە [[سوپای مەھدی]] لە کاتی [[شەڕی ناوخۆییی عێراق (٢٠٠٦–٢٠٠٩)|شەڕی ناوخۆییی عێراق]]دا [[دەستەی مەرگ|دەستەکانی مەرگ]]یان بەڕێوە بردووە.<ref name="Deutsche Welle">{{cite web|url=http://www.dw.de/the-mahdi-army-turbans-kalashnikovs-and-plans-to-slaughter/a-17728487|title=The Mahdi Army: Turbans, Kalashnikovs and plans to ′slaughter′ |date=22 June 2014|work=[[Deutsche Welle]]|access-date=27 October 2017}}</ref> لە بەیاننامەیەکدا کە دەزگای فرانس پرێس لە ١٥ی شوباتی ٢٠١٤ پێی گەیشت، سەدر داخستنی ھەموو نووسینگە، ناوەند و کۆمەڵەکانی سەر بە شەھید سەدری باوکی لە ناوەوە و دەرەوەی عێراق ڕای گەیاند، و ڕای گەیاند کە دەستوەردان لە ھیچ کاروبارێکی ڕامیاری ناکات، و ئەوەشی بۆ زیاد کرد کە ھیچ کوتلەیەک نوێنەرایەتیی بزووتنەوەکە لە ناوەوە یان دەرەوەی حکوومەت یان پەرلەمان ناکات.<ref>{{cite news |url=http://www.lbcgroup.tv/news/140087/1402160902-lbci-news|title=REPORT: Key Shiite Iraqi cleric says he quits politics|publisher=[[Lebanese Broadcasting Corporation International]]|date=16 February 2014|access-date=11 December 2014}}</ref> چەندین جار داوای کردووە کە ھەموو گرووپە نیمچەسەربازییەکانی کە دەوڵەتی عێراق دانی پێدا ناون، دوای شکستی تەواوەتیی [[داعش]] ھەڵبوەشێندرێنەوە و دواتر ھەموو ھێزە بیانییەکان (بە ئێرانیشەوە) خاکی عێراق بەجێبھێڵن. ئەو زۆر کەسی سەرسام کرد کاتێک لە ساڵی ٢٠١٧ و پێشتریش سەردانی شازادەکانی جێنشینی ھەریەک لە [[شازادەی جێنشینی عەرەبستانی سعوودی|عەرەبستانی سعوودی]] (بۆ یەکەمجار لە ماوەی ١١ ساڵدا) و [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]ی کرد و لە ھەندێک ناوەندی [[ئێران]]یشدا ڕەخنەی لێ گیرا.<ref name="MEE">{{cite web |url=http://www.middleeasteye.net/news/iraqi-shia-cleric-muqtada-al-sadr-bans-anti-saudi-slogans-iraqi-streets-1056508450 |title=Muqtada al-Sadr 'bans anti-Saudi slogans from Iraqi streets' |publisher=[[Middle East Eye]] |date=4 August 2017|access-date=27 October 2017 |author=MEE staff}}</ref><ref name="Post-ISIL Iraq">{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2017/08/post-isil-iraq-decoding-muqtada-al-sadr-gulf-visits-170820062418256.html|title=Post-ISIL Iraq: Decoding Muqtada al-Sadr's Gulf visits|first=Zaid|last=al-Ali|date=21 August 2017|access-date=27 October 2017|publisher=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> لە نیسانی ٢٠١٧دا، ئەو خۆی لە سەرکردە شیعەکانی تری عێراق جیا کردەوە بەوەی داوای لە سەرۆکی سووریا [[بەشار ئەسەد]] کرد کە لەلایەن ئێرانەوە پشتگیری دەکرێت، دەست لەکار بکێشێتەوە و وڵات لە خوێنڕشتنی زیاتر ڕزگار بکات.<ref name="CSMonitor2017" /> ھەوڵەکانی سەدر بۆ بەھێزکردنی [[پەیوەندییەکانی عەرەبستانی سعوودی و عێراق]] ڕەنگدانەوەی ھەوڵەکانی سەرۆک وەزیرانی پێشووی عێراق [[حەیدەر عەبادی]]یە.<ref name="MEE" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Muqtada al-Sadr}} {{حەشدی شەعبی}} {{سوپای مەھدی}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ئیسلام|شیعە|عێراق|ئێران|شەڕ|زانستی سیاسەت}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤]] [[پۆل:خەڵکی نەجەف]] [[پۆل:شیعە عێراقییەکان]] [[پۆل:ڕابەرە ئاینییە ئیسلامییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ڕابەرە ئاینییە ئیسلامییەکانی سەدەی ٢١ەم]] 76w0lptndemd44sr5v1heukcjt18cqt 0 236672 1588674 1579676 2026-06-04T05:19:02Z 1silent scientist 51740 1588674 wikitext text/x-wiki {{Databox}}{{وەرگێڕانی دەقاودەق}} '''جێن سون ھوانگ''' (بە [[ئینگلیزی]] Jen-Hsun Huang) (١٧ی شوباتی ١٩٦٣) خاوەنکار و [[دارایی]] و [[کارگێڕێکی]] [[تایوان|تایوانی]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|-]] ئەمریکییە کە لە ئێستادا وەک [[بەڕێوەبەری جێبەجێکار|بەڕێوەبەری جێبەجێکاری]] [https://www.nvidia.com/ کۆمپانیای Nvidia] کاردەکات. لە ساڵی ١٩٩٣ ھوانگ لەگەڵ [[کریس]] مالکۆڤسکی و کورتیس پریم کۆمپانیای [[ڕەقەکاڵا]]ی Nvidia یان دامەزراند بۆ چارەسەرکردنی کێشەی شاشەی سێ ڕەھەندی لە [[کۆمپیوتەر]]ەکاندا. == چالاکیەکان == داهێنانی GPU یان لە ساڵی ١٩٩٩ بووە هۆی ئەوەی بازاڕی یارییە کۆمپیوتەرییەکان بە بازدان و سنوور گەشە بکات. چالاکییەکانیان لە کۆمپانیای Nvidia بووە هۆی پێداچوونەوە بە پێکهاتەی گرافیکی کۆمپیوتەریی مۆدێرن و شۆڕشێک لە بواری کۆمپیوتەری هاوتەریبدا. [https://www.linkedin.com/in/jenhsunhuang/] دەستکەوتی GPU یان لە سەردەمی نوێدا بووە هۆی دەستپێکردنی بزوێنەری زیرەکی دەستکرد و بلۆکچەین و ئۆتۆمبێلی خۆ لێخوڕین و ڕۆبۆت. و دەرگایەکی نوێی بەڕووی جیهاندا کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=kurd wallet|ناونیشان=https://www.kurdwallet.com|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=Blockchain|زمان=en-us}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdwallet.com/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} <references group="" responsive="1"></references> {{پۆلی کۆمنز|Jen-Hsun Huang}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|زانستی کۆمپیوتەر}} [[پۆل:میلیاردێرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەندازیارانی کارەبای ئەمریکی]] [[پۆل:بەڕێوەبەرانی جێبەجێکاریی تەکنەلۆژیای ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەندامانی لێژنەی ١٠٠]] [[پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:سەرۆکی کۆمپانیا ئەمریکییەکان]] [[پۆل:بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیاکانی بەرھەمهێنان لە ئەمریکا]] [[پۆل:بەڕێوەبەرانی كۆمپانیا ئەمریكییەكان]] [[پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم]] [[پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)]] o5hd4a1atjo7gi8s4rd83y9f0nrntu0 2 239162 1588681 1586815 2026-06-04T10:56:47Z Ari Qasm 57423 1588681 wikitext text/x-wiki {{نیشانی پاسدەری خۆگەڕ}} == دەربارەی من == {{زانیاریدانی بەکارھێنەری ویکیپیدیا|ناو=ئارى|نەتەوە=[[کورد]]|وڵات={{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[کوردستان]]|شوێن=[[باشووری کوردستان]]،[[هەولێر]]|زمانەکان=[[کوردیی سۆرانی]]|ڕەگەز=[[نێر]]|ئایین=[[ئیسلام]]|وێنە=Flag of Kurdistan on ckb.wikipedia logo.svg|ڕەنگی فۆنت=Blue|ڕەنگ=Red|ئیمەیڵ=aricomputer52@gmail.com ariqasm580@gmail.com|قەبارەی وێنە=250|یەکەم دەستکاری=٩ی تەممووزی ٢٠٢٣|ژمارەی دەستکارییەکان=٣٠٠٠+|ڕێکەوتی بەشداربوون=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|فەیسبووک=}} {{سەرەتای کۆکردنەوە}} {{userbox | border-c = black | id = [[پەڕگە:Flag of South Korea.svg|75px|بێچوارچێوە|ناوەڕاست]] | id-c = white | info = ئەم بەکارھێنەر [[کۆریای باشوور]]ی خۆش دەوێت. | info-c = #FFFFFF | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{userbox | border-c = #B1DCFF | id = [[پەڕگە:Windows logo - 2012.svg|40px|بێچوارچێوە]] | id-c = white | info = ئەم بەکارھێنەرە [[ویندۆز ١٠]] بەکاردەھێنێت. | info-c = #B1DCFF | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{userbox | border-c = #F196A2 | id = [[پەڕگە:Wikilove3.png|45px|بێچوارچێوە]] | id-c = white | info = ئەم بەکارھێنەرە ئاڵوودەی [[ویکیپیدیا]] بووە. | info-c = #F196A2 | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} <includeonly>[[پۆل:بەکارهێنەرە کوردەکان]]</includeonly> <noinclude>[[پۆل:بۆکسەکانی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]]</noinclude> {{userbox | border-c = #0A1769 | id = [[پەڕگە:Leo the Great and Attila by Raffael.png|80px]] | id-c = #0A1769 | info = ئەم بەکارھێنەرە زۆری حەز بە [[مێژوو]]ە | info-c = white | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{userbox | border-c = #0A1769 | id = [[پەڕگە:Napoleon in burning Moscow - Adam Albrecht (1841).jpg|80px]] | id-c = #0A1769 | info = ئەم بەکارھێنەرە حەز بە [[مێژووی سەربازی]] دەکات | info-c = white | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{userbox | border-c = #0A1769 | id = [[پەڕگە:میرنشینە کوردییەکان.jpg|80px]] | id-c = #0A1769 | info = ئەم بەکارھێنەرە حەز بە زانین دەکات دەربارەی سەردەمی [[میرنشینە کوردییەکان]] | info-c = white | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{userbox | border-c = #0A1769 | id = [[پەڕگە:Soran Emirate Flag2.png|80px]] | id-c = #FF0000 | info = ئەم بەکارھێنەرە حەزی بە لێکۆڵینەوەیە دەربارەی سەردەمی [[میرنشینی سۆران]] | info-c = white | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{userbox | border-c = #000000 | id = [[پەڕگە:Mir Muhammad.jpg|60px]] | id-c = #FFFFFF | info = ئەم بەکارھێنەرە سەرسامی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] و سەردەمەکەیەتی | info-c = #FFF1D3 | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{Userbox |border-c =black |border-s =black |id-c = black |info-c =yellow |id=[[پەڕگە:Citadel of Erbil.jpg|50px]] |info= <big>ئەم بەکارھێنەرە لە شاری '''[[ھەولێر]]''' دەژی یان شاری ھەولێری خۆش دەوێت.</big>}}[[پۆل:بەکارھێنەرانی ھەولێر|{{PAGENAME}}]] [[پۆل:بۆکسەکانی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]] {{Userbox |border-c = #cdcdcd |border-s = 1 |id-c = #fff |id-fc = #000 |info-c = #ffffff |info-fc = #000 |id=[[File:Flag of Kurdistan on ckb.wikipedia logo.svg|43px]] |info= ئەم بەکارھێنەرە ئارەزووی پەرەسەندنی [[ویکیپیدیای کوردی]] دەکات. }} {{userbox | border-c = #DDD | id = [[پەڕگە:Wikipedia Autopatrolled.svg|40px]] | id-c = #DDD | info = {{#ifeq:{{{s}}}|yes|<s>}}ئەم بەکارھێنەرە لە {{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|[[ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی|ویکیپیدیای کوردی]]}} مافی '''[[ویکیپیدیا:پاسدانی خۆگەڕ|پاسدانی خۆگەڕ]]'''ی ھەیە.{{#ifeq:{{{s}}}|yes|</s>}} {{#if:{{{1|}}}|<span style="font-size:0.9em;" class="plainlinks">([{{fullurl:{{{lang code|ckb}}}:Special:ListUsers|limit=1&username={{BASEPAGENAMEE}}}} <span style="color:#5871C6;">تاوتوێ{{#if:{{{lang_code|}}}|&nbsp;{{{lang_code}}}|}}</span>])</span>|<span style="font-size:0.9em;" class="plainlinks">([{{fullurl:Special:ListUsers|limit=1&username={{BASEPAGENAMEE}}}} <span style="color:#5871C6;">تاوتوێ</span>])</span>}} | info-c = #EEE | nocat = {{{nocat|}}} | usercategory = {{#ifeq:{{NAMESPACE}}|User|پاسدەرانی خۆگەڕی ویکیپیدیا}} <noinclude> }}<includeonly>[[پۆل:بەکارھێنەرانی ئارەزوومەند بە پەرەسەندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی]] </includeonly><noinclude> [[پۆل:بۆکسەکانی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]] [[پۆل:بەکارھێنەران|{{PAGENAME}}]] </noinclude> {{userbox | border-c = #FBD39C | id = [[پەڕگە:Nuvola apps kbackgammon.png|50px|بێچوارچێوە]] | id-c = #FBD39C | info = ئەم بەکارھێنەرە شارەزای [[تاوڵە|یاریی تاوڵەیە]]. | info-c = #FFF1D3 | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{userbox | border-c = white | id = [[پەڕگە:MedCom laurel.svg|45px|بێچوارچێوە]] | id-c = black | info = ئەم بەکارھێنەرە شانازی بە بەشداربوونی لە [[ویکیپیدیا]]دا دەکات. | info-c =green | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{Userbox |border-c = #C00 |border-s = 1 |id-c = #fff |id-fc = #000 |info-c = #ddd |info-fc = #000 |id=[[پەڕگە:No smoking symbol.svg|45px]] |info= ئەم بەکارهێنەرە [[جگەرە]] ناکێشێت و هیواخوازیشە کەس جگەرە نەکێشێت! }}<includeonly>[[پۆل:بەکارھێنەرانی دژی جگەرەکێشان]] </includeonly><noinclude> [[پۆل:بۆکسەکانی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]] </noinclude> {{Userbox |border-c =blue |border-s = |id-c = white |info-c = #BFD7FF |id=[[پەڕگە:Logo Real Madrid.png|40px]] |info= ئەم بەکارھێنەرە ھاندەری یانەی [[ڕیال مەدرید]]ە. }}{{userbox | border-c = Black | border-s = 1 | id = [[File:Pirate icon.gif|55px]] | id-c = Black | id-fc = {{{id-fc|black}}} | id-s = | info = ئەم بەکارھێنەرە پشتگیریی '''[[سزای مەرگ|{{color|#fa0505|سزای مەرگ}}]]''' دەکات. | info-a = center | info-c = Blue | info-fc = {{{info-fc|White}}} | info-s = {{{info-s|8}}} | usercategory = | nocat = {{{nocat|}}}}}<includeonly>[[پۆل:بەکارھێنەرانی ھاندەری ڕیال مەدرید|{{PAGENAME}}]]</includeonly> [[پۆل:بۆکسەکانی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]] {|cellspacing="0" style="border:solid #00BFFF 2px; width:240px; background: #E0FFFF; margin:1px" |style="width:45px;height:45px;background: #00BFFF;align:center;float:center;font-size:0pt;font-weight:bold"| [[Image:SunsetBeach.jpg|75px]] |style="text-align:center;font-size:8pt;padding:0pt;font-weight:bold;color:#000;" | ئەم بەکارھێنەرە ئارەزوو بە [[ھاوین|وەرزی ھاوین]] دەکات. |}<noinclude> [[پۆل:بۆکسەکانی بەکارھێنەر]] {{userbox | border-c = darkgreen | info-c = #44e320 | id-c = | id-s = 1 | id = [[پەڕگە:Calligraphic representation of Muhammad's name.jpg|50px|بێچوارچێوە]] | info = ئەم بەکارھێنەرە پێغەمبەر [[محەممەد]]ی خۆش دەوێت و شانازیی پێ دەکات کە پێغەمبەری ئیسلامە.}}{{بەکارھێنەر دەستکاری|٣٠٠٠}}{{userbox | border-c = black | id = [[پەڕگە:Stipula fountain pen.jpg|70px|بێچوارچێوە]] | id-c = #0A1769 | info = ئەم بەکارھێنەرە گرینگییەکی زۆر بە ڕێنووس دەدات و خەتی خۆشە. | info-c = #CEA57C | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }}{{بەکارهێنەری چاویلکە}}{{userbox | border-c = #fa0511 | info-c = #32CD32 | id-c = #fafa05 | id-s = 14 | id = [[File:Sunni Kurdish Flag.png|Kurdish flag with sunni shahada|80px]] | info = ئەم بەکارھێنەرە مەیلی بیروڕای [[کوردایەتیی ئیسلامی]]ی ھەیە. }} {{Text-shadow|[[xtools:pages/ckb.wikipedia.org/Ari Qasm#0|وتارەکانم لە ویکیپیدیا]]}} {{کۆتایی کۆکردنەوە}} === وتارە باشەکانم: === * {{Flagicon image|Good article star tt.svg|border=No}} [[لەشکرکێشیی ماد و بابل بۆ سەر ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری]] * {{Flagicon image|Good article star tt.svg|border=No}} [[ململانێی ماد و پارس]] * {{Flagicon image|Good article star tt.svg|border=No}} [[شەڕی سۆران و قاجاڕی (١٨٢٩–١٨٣٤)]] 3evmmd9bjq1q6dxstsncn6u9yg0945c 4 241625 1588664 1588545 2026-06-03T21:00:46Z AramBot 39807 بۆت: نوێکردنەوە 1588664 wikitext text/x-wiki {{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}} {{چینی ناوەند}} پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}} بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}} لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}} '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠٠، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)'' {{کۆتایی}} {| class="wikitable sortable" style="margin: auto;" |+ بۆتە چالاکەکان |- ! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن |- | ١ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦]] || ٣٥٦٨١١ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠ |- | ٢ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦]] || ٣٤٩٢ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |- | ٣ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦]] || ٨٤١٩ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢ |- | ٤ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|٣١ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٨٧٣٠٥ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧ |- | ٥ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٣٠ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٢١٢١٨ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] 7fbuvwq4sc8g0m4fr87may1ue58gmkf 0 245096 1588652 1454371 2026-06-03T19:30:07Z ShamallBaqii 76577 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1588652 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=دۆڤ کامیرۆن|image=Dove Cameron - 2023 Kids' Choice Awards.png|caption=کامیرۆن لە ساڵی ٢٠٢١|birth_date={{Birth date and age|1996|1|15}}|birth_place=دوورگەی بەینبریج، واشنتۆن، ئەمریکا.|birth_name=کلۆی سێلستی ھۆستەرمان|works=ژیانامەی دۆڤ کامیرۆن|occupation={{Hlist|گۆرانیبێژ|ئەکتەر}}|years_active=٢٠٠٧-ئێستا|website={{Official URL}}|signature=Dove Cameron signature.svg|module={{Infobox musical artist | embed = بەڵێ | instrument = دەنگی | label = {{Flatlist| * واڵت دیزنی * ستۆدیۆی دیسرۆپتۆر * ستۆدیۆی کۆڵۆمبا }} | associated_acts =کچێک و خەونگرێک | genre = میوزیکی پۆپ }}}} '''دۆف ئۆلیڤیا کامیرۆن<ref name="Instagram2">{{cite instagram|url=http://instagram.com/p/r3IzUzpBlW|user=dovecameron|postid=r3IzUzpBlW|date=August 18, 2014|access-date=August 18, 2014|title=So. I just wanted to take this time to explain my name I all of you lovelies, because I have seen that there is quite a bit of confusion. My birth name is Chloe. But my daddy called me Dove/Dovey as a nickname since I was very small; just over a year old. As some of you know, my father passed away a few years ago, right around the time I started acting. So, I decided to change it legally in honor of him, which gives me great joy every day that I was able to do something so lasting and permanent to pay homage to his memory. But I still go by Chloe to some family members and Ryan. And some Starbucks employees. So Dove is not a stage name, it's actually a name that means a lot to me for many reasons. I Love you all!|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819085603/http://instagram.com/p/r3IzUzpBlW/|archive-date=August 19, 2014|url-status=dead}}</ref>'''<ref name="Instagram">{{cite instagram|url=http://instagram.com/p/r3IzUzpBlW|user=dovecameron|postid=r3IzUzpBlW|date=August 18, 2014|access-date=August 18, 2014|title=So. I just wanted to take this time to explain my name I all of you lovelies, because I have seen that there is quite a bit of confusion. My birth name is Chloe. But my daddy called me Dove/Dovey as a nickname since I was very small; just over a year old. As some of you know, my father passed away a few years ago, right around the time I started acting. So, I decided to change it legally in honor of him, which gives me great joy every day that I was able to do something so lasting and permanent to pay homage to his memory. But I still go by Chloe to some family members and Ryan. And some Starbucks employees. So Dove is not a stage name, it's actually a name that means a lot to me for many reasons. I Love you all!|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819085603/http://instagram.com/p/r3IzUzpBlW/|archive-date=August 19, 2014|url-status=dead}}</ref> ({{بە ئینگلیزی|Dove Cameron}}؛ لەدایکبووی ١٥ی شوباتی ١٩٩٦)<ref name="twitter">{{بیرخستنەوەی تویت|یەکەم=Dove|دوایین=Cameron|بەکارھێنەر=DoveCameron|ژمارە=٤١٦٧٠٢٥٤٥٦٥٠٦٥٥٢٣٣|سەردێڕ=Just wanted to set this straight: I see literally everywhere that my birthday is January 14. It's January Fifteenth, my loves!|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref> [[گۆرانیبێژ]] و ئەکتەرێکی ئەمریکییە. بەھۆی ڕۆڵی دووانەی کارەکتەرە ھاوناوەکانی زنجیرە کۆمیدییەکانی [[کەناڵی دیزنی]] لیڤ و مادی (٢٠١٣–١٧) بەناوبانگ بوو، کە بەھۆیەوە خەڵاتی ئیمی ڕۆژانەی بەدەستھێنا بۆ ئەکتەری نایاب لە بەرنامەسازی منداڵان. ھەروەھا ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی دیزنی کەناڵی نەوەکان (٢٠١٥–٢٠٢١) بینیوە. کامیرۆن لە چەندین فیلمی درێژدا ڕۆڵی گێڕاوە لەوانە فیلمی کەمێک کوشندەی (٢٠١٥)، دڕندەی گوندەکە: ڕۆحی ناو کابینەکە (٢٠١٥)، زلوبیا (٢٠١٨)، بەیانی باش (٢٠٢٢) و تۆڵەسەندنەوە (٢٠٢٢). ھەروەھا ڕۆڵی سەرەکی لە میوزیکاڵی تەلەڤیزیۆنی ڕاستەوخۆی کەناڵی ئێن بی سی ھێرسپرەی لایڤ (٢٠١٦). لە چەندین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیدا بەشداری کردووە، لەوانە بریکارەکانی شیڵد و زنجیرە فیلمی مارڤڵ ڕایزنگ. لە ساڵی ٢٠١٥دا کامیرۆن ئەلبوومە دەنگییەکانی لیڤ و مادی و نەوەکان گۆرانییەکانی خۆی بڵاو کردەوە، ئەم دووەمیان لە پلەی یەکەمی بیلبۆرد ٢٠٠ی ئەمریکادا بوو و لەلایەن کۆمەڵەی پیشەسازی تۆمارکردنی ئەمریکاوە بڕوانامەی زێڕی پێدرا. لە ساڵی ٢٠٢٣ یەکەم ئەلبوومی خۆی بەناوی کیمیای بەشی یەک بڵاوکردەوە کە پێشتر گۆرانی "ھاوڕێی کوڕ"ی بڵاوکردەوە، کە سەرکەوتنی ڕەخنەگرانی بەدەستھێنا، گەیشتە ٢٠ باشترین ١٠٠ یەکەمەکە، ھەروەھا لەلایەن RIAA بڕوانامەی پلاتینیۆمی پێدرا. == سەرەتای ژیان == کامیرۆن لە ١٥ی شوباتی ١٩٩٦ لە دوورگەی بەینبریج لە واشنتۆن لەدایکبووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dove Cameron – Synchronicity One|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=cBBiYw9z_rs|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210322182035/https://www.youtube.com/watch?v=cBBiYw9z_rs&gl=US&hl=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=[[YouTube]]|وتەگێڕانەوە=I was born in, I always say Seattle, Washington, but that's just because nobody knows where the fuck I'm from, which is a small island next to Seattle, called Bainbridge Island.}}</ref><ref name="j-142">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=Dove Cameron Net Worth: Facts About the Disney Channel Princess|ناونیشان=https://www.j-14.com/posts/dove-cameron-net-worth-141346/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191022040159/https://www.j-14.com/posts/dove-cameron-net-worth-141346/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩}}</ref> لە دایک و باوکی ناویان فیلیپ ئالان ھۆستەرمان و بۆنی واڵاس بووە، کە دواتر جیابوونەتەوە. خوشکێکی گەورەی ھەیە بە ناوی کلێر ھۆستەرمان کە ڕاھێنەری دەنگییە.<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=The future is uncertain for Disney star Dove Cameron — and she's just fine with that|ناونیشان=https://www.seattletimes.com/entertainment/tv/the-future-is-uncertain-for-disney-star-dove-cameron-and-shes-just-fine-with-that/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190906155930/https://www.seattletimes.com/entertainment/tv/the-future-is-uncertain-for-disney-star-dove-cameron-and-shes-just-fine-with-that/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وێبگە=The Seattle Times|زمان=en-US}}</ref> لە تەمەنی منداڵیدا کامیرۆن لە قوتابخانەی ناوەندی ساکای خوێندوویەتی. لە تەمەنی ھەشت ساڵیدا دەستی بە نواندن کرد لە شانۆی کۆمەڵایەتی لە ھونەرە نمایشییەکانی بەینبریج.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=R10QnGZuBHI "This is Who I Am with Dove Cameron"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160221092011/https://www.youtube.com/watch?v=R10QnGZuBHI|date=February 21, 2016}}, YouTube; accessed August 19, 2014.</ref> دوای شەش ساڵ خێزانەکەی ڕوویان لە لۆس ئەنجلۆس لە ویلایەتی [[کالیفۆرنیا]] کرد و لەوێ لە کۆری نمایشی پاڵەوانێتی نیشتمانی قوتابخانەی ئامادەیی بێربانک گۆرانی وت.<ref name="dcmedianet2">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١٣|سەردێڕ=Dove Cameron "Liv and Maddie Rooney"|ناونیشان=http://www.disneychannelmedianet.com/web/showpage/showpage.aspx?program_id=3155753&type=cameron|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131103013840/http://www.disneychannelmedianet.com/web/showpage/showpage.aspx?program_id=3155753&type=cameron|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Disney Channel Medianet}}</ref> کامیرۆن ڕای گەیاندووە کە بە ڕەچەڵەک فەرەنسییە و ھەندێک بە فەرەنسی قسە دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی تویت|بەکارھێنەر=DoveCameron|دوایین=Cameron|یەکەم=Dove|ژمارە=٥١٦٣٧٥٠١١٣٤٣٣٥٥٩٠٤|سەردێڕ=To my loves like: 'thought u were born in Seattle not France!1' I was! I'm French, I speak French, & I grew up going there a lot. Das all. 💕|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی تویت|بەکارھێنەر=DoveCameron|یەکەم=Dove|دوایین=Cameron|ژمارە=٥٠٩٧٨٧٠٢٣٨٣٨٦٩٩٥٢٠|ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤|سەردێڕ=no, I wish! I speak some French.|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref>ھەروەھا ڕەچەڵەکی ڕووسی و سلۆڤاکیا و ھەنگاری ھەیە. ئەو ڕای گەیاندووە کە بە درێژایی تەواوی ئەزموونی قوتابخانەکەی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=♡DOVE♡ on Instagram: "for those of you who always ask: i am of russian/slovak/hungarian/french descent 🇷🇺 🇸🇰 🇭🇺 🇫🇷"|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/Bc3QfO-gIFe/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200819173240/https://www.instagram.com/accounts/login/?next=%2Fp%2FBc3QfO-gIFe%2F|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=Instagram|زمان=en}}</ref> لە پۆلی پێنجەمەوە تا کۆتایی ئامادەیی، قسەی ناشرین و قسەی ناشرین و قسەی ناشرین و چەواشەکاریی بۆ کراوە. بەبێ گوێدانە فشارەکانی قوتابخانە و خۆگونجاندن، کامیرۆن سەرنجی لەسەر خەونەکانی بوو بۆ بەدەستھێنانی سەرکەوتن لە بواری کات بەسەربردندا: "زۆر بەسۆزم بۆ [بوون بە ئەکتەر و گۆرانیبێژ] بوو.<ref name="5 surprising facts about Dove">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=5 Surprising Facts about Liv & Maddie's Dove Cameron profile|ناونیشان=http://www.m-magazine.com/posts/5-surprising-facts-about-liv-maddie-star-dove-cameron-17228/photos/cover-10200|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131010013635/http://www.m-magazine.com/posts/5-surprising-facts-about-liv-maddie-star-dove-cameron-17228/photos/cover-10200|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=m-magazine.com|df=mdy-all}}</ref> بە تەواوی خۆم نوقم کردتێیدا." باوکی لە ساڵی ٢٠١١ کاتێک تەمەنی ١٥ ساڵ بوو کۆچی دوایی کرد، دوای مردنی کامیرۆن ناوی یاسایی خۆی گۆڕی بۆ دۆڤ وەک ڕێزێک بۆ باوکی کە بەو نازناوە بانگی دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Kristen Kucharski|سەردێڕ=Celebrity News: Dove Cameron|ناونیشان=https://www.glancermagazine.com/celebrity-news-dove-cameron|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180824034601/https://www.glancermagazine.com/celebrity-news-dove-cameron|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.teenvogue.com/story/dove-cameron-name-meaning-father/amp|سەردێڕ=Dove Cameron Revealed Why She Changed Her Name|ئیش=[[Teen Vogue]]|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001201124/https://www.teenvogue.com/story/dove-cameron-name-meaning-father/amp|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == پیشە == === ٢٠٠٧–٢٠١٥ تێپەڕبوونیان بەناو کەناڵی دیزنیدا === لە ساڵی ٢٠٠٧دا کامیرۆن ڕۆڵی کۆسێتی گەنجی لە بەرھەمی شانۆیی ھونەرە نمایشییەکانی بەینبریج (BPA) لە فیلمی بێ نەوایان بینی، لە ساڵی ٢٠٠٨دا ڕۆڵی سەرەکی مێری لە فیلمی باخچە نادیارەکەدا بینی، دیسانەوە لەگەڵ BPA.<ref name="beginnings">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Bronsyn Foster Springer|ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠٠٨|سەردێڕ=Step into my Garden|ناونیشان=http://www.kitsapdailynews.com/life/step-into-my-garden|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171222052704/http://www.kitsapdailynews.com/life/step-into-my-garden/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Kitsap Daily News}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٢دا کامیرۆن لە زنجیرەیەکی کۆمیدی کەناڵی دیزنی کە بڕیار بوو ناوی لێبنرێت کەمێک و پارچەیەک بەشداری کرد و تێیدا ڕۆڵی ئالانا دەگێڕێت. دوای ماوەیەکی کەم لە وێنەگرتنی فڕۆکەوانەکە، فیلمی کەمێک و پارچەیەک گۆڕی بۆ درامای لیڤ و مادی، کە کامیرۆن ڕۆڵی سەرەکی دووانەی لیڤ و مادی ڕۆنی بینی. پێشبینی زنجیرەکە لە ١٩ی تەممووزی ٢٠١٣ بۆ یەکەمجار نمایشکرا،<ref name="FutonEp1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Episode Title: (#01) "Twin-A-Rooney"|ناونیشان=http://www.thefutoncritic.com/listings/20130627disney15|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20140826125838/http://www.thefutoncritic.com/listings/20130627disney15|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٣|وێبگە=The Futon Critic}}</ref> زنجیرەکەش لە ١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣ بۆ یەکەمجار نمایشکرا،<ref name="premPR">{{cite press release|title=Disney Channel's New Family Comedy "Liv and Maddie" Premieres Sunday, September 15|url=http://www.thefutoncritic.com/news/2013/07/16/disney-channels-new-family-comedy-liv-and-maddie-premieres-sunday-september-15-880513/20130716disney03|publisher=Disney Channel|date=July 16, 2013|access-date=July 17, 2013|via=[[The Futon Critic]]|archive-date=August 26, 2014|archive-url=https://archive.today/20140826125857/http://www.thefutoncritic.com/news/2013/07/16/disney-channels-new-family-comedy-liv-and-maddie-premieres-sunday-september-15-880513/20130716disney03|url-status=live}}</ref> ئەڵقەی تاقیکاری ٥٫٨ ملیۆن بینەری بەدەستھێنا، کە زۆرترین بینەری بوو بە کۆی گشتی بینەران لە ماوەی ٢٫٥ ساڵدا لە دوای زنجیرەی بیھەژێنە<ref>{{cite press release|title=Teen Beach Movie" Rides Huge Ratings Wave With 8.4 Million Total Viewers|date=July 20, 2013|publisher=Disney Channel|url=http://thefutoncritic.com/ratings/2013/07/20/disney-channels-teen-beach-movie-rides-huge-ratings-wave-with-84-million-total-viewers-540410/20130720disney01|via=[[The Futon Critic]]|access-date=August 25, 2014|archive-date=August 26, 2014|archive-url=https://archive.today/20140826125901/http://thefutoncritic.com/ratings/2013/07/20/disney-channels-teen-beach-movie-rides-huge-ratings-wave-with-84-million-total-viewers-540410/20130720disney01|url-status=live}}</ref> کەناڵی دیزنی لیڤ و مادی نوێکردەوە بۆ وەرزی دووەمی ١٣ ئەڵقەی کە بڕیارە لە پاییزی ٢٠١٤ بۆ یەکەمجار نمایش بکرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/disney-channels-liv-maddie-renewed-669999|سەردێڕ=Disney Channel Renews 'Liv and Maddie' (Exclusive)|نووسەر=Philiana Ng|ئیش=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140117015010/http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/disney-channels-liv-maddie-renewed-669999|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کە دواتر فراوانکرا بۆ ٢٤ ئەڵقە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Beck|یەکەم=John D.|ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٤|سەردێڕ=Why haven't we got 21 episodes for season 2:(" we have 24.|ناونیشان=https://twitter.com/JohnDBeckTV/status/510573693148205056|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140921145758/https://twitter.com/JohnDBeckTV/status/510573693148205056|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref> لە ٢٧ی ئابی ٢٠١٣ کامیرۆن بەرگێکی گۆرانی «لە سەرووی جیھان» لەلایەن ئیماجین دراگۆنزەوە وەک تاکە گۆرانییەکی بانگەشە بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=iTunes – Music – On Top of the World (From "Liv and Maddie") – Single by Dove Cameron|ناونیشان=https://itunes.apple.com/us/album/on-top-world-from-liv-maddie/id687879375|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131106091017/https://itunes.apple.com/us/album/on-top-world-from-liv-maddie/id687879375|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش=itunes.apple.com}}</ref> بەرگەکەی لە چارتی گۆرانییە دیجیتاڵییەکانی بیلبۆرد کیددا گەیشتە لووتکە و تەمەنی ١٧ ساڵ بوو و سێ ھەفتەی لە چارتی گۆرانییەکەدا بوو.<ref name="KidsDigitalSongs">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dove Cameron – Kids Digital Songs chart|ناونیشان=https://www.billboard.com/artist/5769898/dove-cameron/chart?f=1103|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150317173925/http://www.billboard.com/artist/5769898/dove-cameron/chart?f=1103|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> لە ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ فیلمی «باشترین لە دەنگی ئامێری» وەک تاکە گۆرانی لەژێر دەستی واڵت دیزنی ڕیکۆرد بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Better in Stereo (From "Liv and Maddie") – Single|ناونیشان=https://itunes.apple.com/us/album/better-in-stereo-from-liv/id719824746|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141028103720/https://itunes.apple.com/us/album/better-in-stereo-from-liv/id719824746|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[iTunes]]}}</ref> گۆرانی «باشترین لە دەنگی ئامێری» بۆ یەکەمجار لە چارتی گۆرانییە دیجیتاڵییەکانی بیلبۆرد کید لە پلەی ٢١ دەرکەوت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=Disney's Dove Cameron is on Cloud 9 at Chill Factoree|ناونیشان=http://www.manchestereveningnews.co.uk/whats-on/family-kids-news/disneys-dove-cameron-cloud-9-6664217|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141015113448/http://www.manchestereveningnews.co.uk/whats-on/family-kids-news/disneys-dove-cameron-cloud-9-6664217|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ئیش=[[Manchester Evening News]]}}</ref> پێش ئەوەی بگاتە پلەی یەکەم و بووە یەکەم گۆرانی کامیرۆن کە پلەی یەکەمی بەدەستھێناوە. لە شوباتی ٢٠١٤ کامیرۆن ئەو ھەواڵانەی پشتڕاستکردەوە کە تۆمارکردن بۆ یەکەم ئەلبوومی ستۆدیۆیی دەستیپێکردووە. گۆرانییەکەی داھاتووی بەناوی «بمژێرە» لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٤ بڵاوکرایەوە،<ref name="countmein">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=iTunes – Music – Count Me In (From "Liv & Maddie") – Single by Dove Cameron|ناونیشان=https://itunes.apple.com/us/album/count-me-in-from-liv-maddie/id880743711|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141019215128/https://itunes.apple.com/us/album/count-me-in-from-liv-maddie/id880743711|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٤|ئیش=itunes.apple.com}}</ref> گۆرانییەکە لە پلەی یەکەمی چارتی گۆرانییە دیجیتاڵییەکانی منداڵانی بیلبۆرددا گەیشتە لووتکە. لە ساڵی ٢٠١٥دا کامیرۆن ڕۆڵی لیز لارسۆنی بینی لە یەکەم فیلمیدا کە لە کەمێک کوشندەی نەبووە کە لە دیزنی نەبووە، کە لەلایەن کۆمپانیای ئەی ٢٤فیلم بە شێوەیەکی شانۆیی نمایشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠١٥|سەردێڕ='Barely Lethal' Starring Hailee Steinfeld Goes to A24, DirecTV (Exclusive)|ناونیشان=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/barely-lethal-starring-hailee-steinfeld-777510|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200625174258/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/barely-lethal-starring-hailee-steinfeld-777510|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> کامیرۆن ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی تەلەڤیزیۆنی نۆ ھەور بینی کە لە ١٧ ١ی ٢٠١٤ بۆ یەکەمجار نمایشکرا، دواتر ڕۆڵی سەرەکی گێڕا لە فیلمی نەوەکان کە لە ٢١ی تەممووزی ٢٠١٥ بۆ یەکەمجار نمایشکرا،<ref name="variety">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Graser|یەکەم=Marc|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠١٣|سەردێڕ=Disney Channel Puts Spotlight on Dove Cameron with Series, Movie (EXCLUSIVE)|ناونیشان=https://variety.com/2013/tv/news/disney-channel-puts-spotlight-on-dove-cameron-with-series-movie-1200005222|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130531173935/http://variety.com/2013/tv/news/disney-channel-puts-spotlight-on-dove-cameron-with-series-movie-1200005222/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠١٣|magazine=Variety}}</ref> فیلمەکە لەلایەن ٦٫٦ ملیۆن کەسەوە بینرا و دوو یەکەم فیلمی پلەی ١٠٠ ھەمین ی کامیرۆنی لێکەوتەوە گۆرانی، " ڕزیو تا ناوەکی " لە ژمارە ٣٨<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cantor|یەکەم=Brian|ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=Hot 100: Descendants' "Rotten to the Core" Debuts in Top 40; "If Only" Starts at #99|ناونیشان=http://headlineplanet.com/home/2015/08/11/hot-100-descendants-rotten-to-the-core-debuts-in-top-40-if-only-also-arrives|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160517152536/http://headlineplanet.com/home/2015/08/11/hot-100-descendants-rotten-to-the-core-debuts-in-top-40-if-only-also-arrives/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٦|ئیش=Headline Planet}}</ref> و گۆرانییەکی تاکە کەسی، "ئەگەر تەنھا "، لە ژمارە ٩٤.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cantor|یەکەم=Brian|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=Hot 100: Descendants' "Rotten to the Core" Stays in Top 50; "If Only" Rises|ناونیشان=http://headlineplanet.com/home/2015/08/19/hot-100-descendants-rotten-to-the-core-stays-in-top-50-if-only-rises|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200819173257/https://headlineplanet.com/home/2015/08/19/hot-100-descendants-rotten-to-the-core-stays-in-top-50-if-only-rises/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٦|ئیش=Headline Planet}}</ref> گۆرانییەکانی دیکەی فیلمەکە کە کامیرۆن بەشدارن، وەک "دایبەزێن" و "خراپکار وەکو من "، لە چارتەکانی… ژمارە ٦ و ١٢ بە ڕێککەوت لە بەشی ١٠٠ پلەی گۆرانی یەکمدایە.<ref>List of Cameron's singles on ''[[Billboard (magazine)|Billboard]]'': *"Rotten to the Core" and "If Only": {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Billboard Hot 100 – August 22, 2015|ناونیشان=https://www.billboard.com/charts/hot-100/2015-08-22|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150813220015/http://www.billboard.com/charts/hot-100/2015-08-22|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠١٥|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}} *Bubbling Under Hot 100: {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dove Cameron – Chart history (Bubbling Under Hot 100 Singles)|ناونیشان=https://www.billboard.com/biz/search/charts?f[0]=ts_chart_artistname%3ADove%20Cameron&f[1]=itm_field_chart_id%3A344&f[2]=ss_bb_type%3Achart_item&type=2&artist=Dove%20Cameron|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> دەنگی فیلمەکە لە لووتکەی بەشی بیلبۆرد ٢٠٠ گەیشتووەتە لووتکە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ='Descendants' Soundtrack Debuts at No. 1 on Billboard 200 Albums Chart|ناونیشان=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6656768/descendants-soundtrack-debuts-at-no-1-on-billboard-200-albums-chart|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190504123224/https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6656768/descendants-soundtrack-debuts-at-no-1-on-billboard-200-albums-chart|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئایاری ٢٠١٩|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> بووە یەکەم تراکی دەنگی فیلمێکی ڕەسەنی کەناڵی دیزنی لە دوای فیلمی میوزیکی ٢ی ئامادەیی کە ئەو کارە بکات. وەک بەشێک لە زنجیرەی نەوەکان، کامیرۆن بەرگێکی گۆرانی " جنێک لەناو بتڵێک "ی کریستینا ئەگویلێرا بڵاوکردەوە. کلیپەکە بۆ یەکەمجار لە کەناڵی دیزنی لە ١٨ی ئازاری ٢٠١٦ نمایشکرا، تاکە گۆرانییەکە لە ماوەی کەمتر لە مانگێکدا ٢٢ ملیۆن بینەری لە یوتیوب ھەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Dove Cameron – Genie in a Bottle (Official Video)|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=QFlLybox4To|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160414235635/https://www.youtube.com/watch?v=QFlLybox4To|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=DisneyMusicVEVO|via=YouTube}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Genie in a Bottle – Single by Dove Cameron|ناونیشان=https://itunes.apple.com/de/album/genie-in-a-bottle-single/id1090623101?l=en|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160506011537/https://itunes.apple.com/de/album/genie-in-a-bottle-single/id1090623101?l=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=iTunes}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ کامیرۆن و ڕایان مەکارتان گرووپێکیان بە ناوی کچێک و خەونگرێکی پێکھێنا.<ref name="youtube">{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=z0hvfJuTDjI|سەردێڕ=Dove and Ryan FINALLY Announce: BAND NAME/SINGLE RELEASE|ئیش=[[YouTube]]|نووسەر=The Girl and the Dreamcatcher|ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160315123929/https://www.youtube.com/watch?v=z0hvfJuTDjI|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ یەکەم گۆرانی خۆیان بە ناوی «نووسین لەسەر ئەستێرەکان» بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Written in the Stars – Single by The Girl and The Dreamcatcher|ناونیشان=https://itunes.apple.com/us/album/written-in-the-stars-single/id1039469820|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160528185808/https://itunes.apple.com/us/album/written-in-the-stars-single/id1039469820|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠١٦|ئیش=[[iTunes]]}}</ref> گرووپەکە دووەم گۆرانی خۆیان بەناوی «بدرەوشێروە لە تاریکیدا» لە ٢٩ی ١ی ٢٠١٦ بڵاوکردەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Glowing in the Dark – Single by The Girl and The Dreamcatcher|ناونیشان=https://itunes.apple.com/us/album/glowing-in-the-dark-single/id1076766468|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200819173246/https://music.apple.com/us/album/glowing-in-the-dark-single/1076766468|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠١٦|ئیش=[[iTunes]]}}</ref> کچێک و خەونگرێک سێیەم گۆرانی خۆیان بەناوی "کەسێک وەکو تۆ" لە ٨ی نیسانی ٢٠١٦ بڵاوکردەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Make You Stay – Single by The Girl and The Dreamcatcher|ناونیشان=https://itunes.apple.com/us/album/make-you-stay-single/id1121476015|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160812014450/https://itunes.apple.com/us/album/make-you-stay-single/id1121476015|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ئیش=[[iTunes]]}}</ref> چوارەمین گۆرانی خۆیان بە ناوی "بمێنەرەوە" بڵاوکردەوە، لە ١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦. لە ٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦، گرووپەکە یەکەم EP یان بە ناوی نەرێنی بڵاوکردەوە، کە تاکە گۆرانییەکانیان " بمێنەرەور " و "درەوشانەوە لە تاریکیدا" و چوار گۆرانی نوێی تێدابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦|سەردێڕ=Negatives – EP by The Girl and The Dreamcatcher|ناونیشان=https://itunes.apple.com/us/album/negatives-ep/id1131259549|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160924004355/https://itunes.apple.com/us/album/negatives-ep/id1131259549|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠١٦|ئیش=[[iTunes]]}}</ref> لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ لە ئەنجامی جیابوونەوەی کامیرۆن و مەکارتان،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Inside Dove Cameron and Ryan McCartan's Split: What Went Wrong Between the Disney Channel Stars|ناونیشان=https://www.eonline.com/uk/news/800361/inside-dove-cameron-and-ryan-mccartan-s-split-what-went-wrong-between-the-disney-channel-stars|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢١|ئیش=[[E!]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170918201700/http://www.eonline.com/uk/news/800361/inside-dove-cameron-and-ryan-mccartan-s-split-what-went-wrong-between-the-disney-channel-stars|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو دووانە مۆسیقییە ھەڵوەشایەوە. لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥، لیڤ و مادی بۆ وەرزی چوارەم نوێکرانەوە و بووە نۆیەمین زنجیرەی لایڤ ئەکشنی کەناڵی دیزنی لە مێژوودا کە ئەمە بەدەستبھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ='Liv & Maddie' Is Renewed for Season 4|ناونیشان=http://www.twistmagazine.com/posts/liv-maddie-season-4-disney-channel-series-renewed-for-fourth-season-81490|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200819173246/https://www.j-14.com/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=Twistmagazine.com}}</ref> کامیرۆن دەستیکرد بە وێنەگرتنی ئەم وەرزە، لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٦ ناوی گۆڕدرا بۆ لیڤ و مادی: ستایلی کایلی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=First Photos of Dove Cameron 'Liv and Maddie' Season 4|ناونیشان=https://www.thewrap.com/first-look-at-dove-cameron-on-liv-and-maddie-season-4-exclusive-photos|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200819173255/https://www.thewrap.com/first-look-at-dove-cameron-on-liv-and-maddie-season-4-exclusive-photos/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=TheWrap.com}}</ref> دواتر ڕاگەیەندرا کە ئەمە کۆتا وەرزی زنجیرەکە دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Swift|یەکەم١=Andy|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Liv and Maddie Series Finale Photos: Disney Channel Cast Says Goodbye|ناونیشان=http://tvline.com/2016/06/28/liv-and-maddie-series-finale-photos-dove-cameron-season-4/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170517185439/http://tvline.com/2016/06/28/liv-and-maddie-series-finale-photos-dove-cameron-season-4/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=Tvline.com}}</ref> دواتر کۆتایی زنجیرەی لیڤ و مادی لە ٢٤ی ئازاری ٢٠١٧ پەخشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ="Liv And Maddie" Series Finale Confirmed For March 24; Disney Channel Shares Details|ناونیشان=http://headlineplanet.com/home/2017/02/28/liv-maddie-series-finale-confirmed-march-24-disney-channel-shares-details|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170701074838/http://headlineplanet.com/home/2017/02/28/liv-maddie-series-finale-confirmed-march-24-disney-channel-shares-details/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠١٧|ئیش=Headlineplanet.com}}</ref> === ٢٠١٦–٢٠٢١: ئەکتەری دامەزراو و بڵاوکردنەوەی مۆسیقا === کامیرۆن ڕۆڵی ئەمبر ڤۆن تاسلی بینی لە پێشکەشکردنی ڕاستەوخۆی تەلەڤیزیۆنی کەناڵی NBC کەناڵی ھێرسپرەی!، کە لە ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ پەخشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pedersen|یەکەم=Erik|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ='Hairspray Live!' Adds Dove Cameron & Garrett Clayton|ناونیشان=https://deadline.com/2016/08/hairspray-live-dove-cameron-garrett-clayton-1201796950|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200819173246/https://deadline.com/2016/08/hairspray-live-dove-cameron-garrett-clayton-1201796950/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=Deadline.com}}</ref><ref>Hetrick, Adam. [http://www.playbill.com/article/billy-eichner-added-to-hairspray-live-full-cast-revealed "Billy Eichner Added to 'Hairspray Live!' — Full Cast Revealed"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161121170455/http://www.playbill.com/article/billy-eichner-added-to-hairspray-live-full-cast-revealed|date=November 21, 2016}} Playbill, September 21, 2016.</ref><ref>Gans, Andrew. [http://www.playbill.com/article/hairspray-live-ratings-down-from-last-seasons-the-wiz " 'Hairspray Live!' Ratings Down from Last Season's The Wiz"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161209171929/http://www.playbill.com/article/hairspray-live-ratings-down-from-last-seasons-the-wiz|date=December 9, 2016}} Playbill, December 8, 2016.</ref> کامیرۆن ڕۆڵی مال لە فیلمی نەوەکان ٢ کە درێژەی فیلمی نەوەکان بوو لە ساڵی ٢٠١٧ دووبارە کردەوە،<ref>Bentley, Jean. [http://www.eonline.com/news/814367/dove-cameron-outsang-ariana-grande-in-their-hairspray-live-song& "Dove Cameron Outsang Ariana Grande In Their' Hairspray Live' Song"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200819173246/https://www.eonline.com/news/814367/dove-cameron-outsang-ariana-grande-in-their-hairspray-live-song%26|date=August 19, 2020}} eonline.com, December 7, 2016.</ref> فیلمەکە لە ٢١ی تەممووزی ٢٠١٧ بۆ یەکەمجار نمایشکرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ='Descendants 2' Greenlit|ناونیشان=https://thewaltdisneycompany.com/descendants-2-greenlit|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160914195442/https://thewaltdisneycompany.com/descendants-2-greenlit/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=The Walt Disney Company}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Friedlander|یەکەم=Whitney|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ='Descendants' Sequel in the Works at Disney Channel|ناونیشان=https://variety.com/2015/tv/news/descendants-sequel-descendants-2-disney-1201618753|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171224075720/http://variety.com/2015/tv/news/descendants-sequel-descendants-2-disney-1201618753/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref>یەکەم تراکی دەنگی نەوەکان ٢ لە پلەی شەشەمی بیلبۆرد ٢٠٠ دەرکەوت، لەگەڵ «تێکدەشکێت» لە تراکی دەنگی پلەی ٨١ی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ="Descendants 2" Songs "What's My Name," "It's Goin' Down" Debut On Billboard Hot 100|ناونیشان=http://headlineplanet.com/home/2017/08/02/descendants-2-songs-whats-name-goin-debut-billboard-hot-100/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171015170023/http://headlineplanet.com/home/2017/08/02/descendants-2-songs-whats-name-goin-debut-billboard-hot-100/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=Headlineplanet.com}}</ref> پاشان کامیرۆن ڕۆڵی سۆفی بینی لە بەرھەمھێنانی ڕاستەوخۆی ھۆلیوود بۆول لە فیلمی ماما میا! ٢٨ی تەممووز تا ٣٠ی تەممووز.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=<!--Staff writer(s); no by-line. -->|سەردێڕ=Here They Go Again! Corbin Bleu, Dove Cameron and Lea DeLaria Join MAMMA MIA! at the Hollywood Bowl|ناونیشان=http://www.broadwayworld.com/article/Here-They-Go-Again-Corbin-Bleu-Dove-Cameron-and-Lea-DeLaria-Join-MAMMA-MIA-at-the-Hollywood-Bowl-20170515|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170721071008/http://www.broadwayworld.com/article/Here-They-Go-Again-Corbin-Bleu-Dove-Cameron-and-Lea-DeLaria-Join-MAMMA-MIA-at-the-Hollywood-Bowl-20170515|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=Broadwayworld.com}}</ref> لە ٢١ی ئابی ٢٠١٧، کامیرۆن لە فیلمی نێتفلێکس زلوبیا' بەشداری کرد، شانبەشانی جێنیفر ئەنیستۆن. کامیرۆن لە فیلمە کۆمیدییەکەدا ڕۆڵی بێکا کۆتەری بینیوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=N'Duka|یەکەم=Amanda|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=Dove Cameron, Luke Benward, Bex Taylor-Klaus & More Added To Comedy Film 'Dumplin'|ناونیشان=https://deadline.com/2017/08/dove-cameron-luke-benward-bex-taylor-klaus-dumplin-movie-cast-1202153078/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171107231827/http://deadline.com/2017/08/dove-cameron-luke-benward-bex-taylor-klaus-dumplin-movie-cast-1202153078/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=Deadline.com}}</ref> لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ کامیرۆن گرێبەستی لەگەڵدا واژوو کرد بۆ ئەوەی لە وەرزی پێنجەمی زنجیرەی بریکارەکانی شیڵد.<ref>{{بیرخستنەوەی تویت|بەکارھێنەر=AgentsofSHIELD|ژمارە=٩٣٥٦٠٨٩٥٠١٠٧٤٧١٨٧٢|سەردێڕ=Coulson awaits. Welcome to Marvel's #AgentsofSHIELD, @DoveCameron!|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> لەلایەن مارڤڵەور. دواتر ئاشکرا بوو کە ئەم ڕۆڵە ڕوبی ھێڵ بووە کە کچی ژەنەڕاڵ ھێڵ (کاترین دێنت) بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Agents of S.H.I.E.L.D. first look: Dove Cameron's role revealed!|ناونیشان=https://ew.com/tv/2018/01/28/agents-shield-dove-cameron-photo/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180128192236/http://ew.com/tv/2018/01/28/agents-shield-dove-cameron-photo/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|magazine=Entertainment Weekly}}</ref> لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٧، کامیرۆن لە پرۆژەیەکی ئەنیمەیشنی مارڤڵدا بە ناوی دەستپێکردن و کامیرۆن وەک دەنگی گوین ستایسی / جنۆکە-سپایدەر ڕۆڵی بینی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pockross|یەکەم=Adam|ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=New Marvel Rising feature and shorts to introduce next generation of Marvel Universe|ناونیشان=https://www.syfy.com/syfywire/new-marvel-rising-feature-shorts-next-generation-marvel-universe|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190114233525/https://www.syfy.com/syfywire/new-marvel-rising-feature-shorts-next-generation-marvel-universe|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=SYFY WIRE|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='Marvel Rising' aims to create superhero stories for a new generation of female fans|ناونیشان=https://ew.com/comic-con/2018/07/16/marvel-rising-new-generation-female-fans/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190106153453/https://ew.com/comic-con/2018/07/16/marvel-rising-new-generation-female-fans/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|magazine=Entertainment Weekly}}</ref> لە ١٣ی ئابی ٢٠١٨، زنجیرە فیلمی مارڤڵ دەستپێکردن کە زنجیرەیەک لە شەش کورتە فیلمی دیزنی جۆنیۆر بڵاوکرایەوە. زنجیرەکە تیشکی خستە سەر کارەکتەری کامیرۆن چونکە دوای ئەوەی لە چوارچێوەی کوشتنی باشترین ھاوڕێی کە ھەڵھاتبوو. ھەرچەندە کارەکتەری ئەو لە قۆناغی داھاتووی مارڤڵ دەستپێکردن دەرنەکەوت، کە ناوی مارڤڵ دەستپێکردن جەنگاوەرانی نھێنییە، بەڵام کامیرۆن گۆرانی سەرەکی فیلمەکەی بە ناوی "بسوتێ" پێشکەش کرد.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=DisneyMusicVEVO|سەردێڕ=Dove Cameron – Born Ready (From "Marvel Rising")|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=GX3OEfjbw4Y|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181215122328/https://www.youtube.com/watch?v=GX3OEfjbw4Y|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩ کامیرۆن ڕۆڵی لە فیلمی مارڤڵ دەستپێکردن دووبارە کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.cnet.com/news/iron-man-riri-williams-is-making-her-animation-debut-in-marvel-rising/|سەردێڕ=Iron Man Riri Williams is making her animated debut in Marvel Rising|دوایین=Sorrentino|یەکەم=Mike|ئیش=[[CNET]]|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190331231710/https://www.cnet.com/news/iron-man-riri-williams-is-making-her-animation-debut-in-marvel-rising/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ٢١ی ئازاری ٢٠١٨، ڕای گەیاند کە گرێبەستی لەگەڵ کۆمپانیای ڕیکۆردی دیستپرۆتۆری کۆڵۆمبیا واژوو کردووە، ھەروەھا دوای بڵاوبوونەوەی گۆرانی نەوەکان ٣ دەست بە بڵاوکردنەوەی مۆسیقا دەکات،<ref name="E!News">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.eonline.com/news/940813/descendants-3-first-look-see-carlos-evie-jay-and-mal-s-makeovers|سەردێڕ=Descendants 3 First Look: See Carlos, Evie, Jay and Mal's Makeovers|دوایین١=Johnson|یەکەم١=Zach|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ئیش=[[E!]]|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612142842/https://www.eonline.com/news/940813/descendants-3-first-look-see-carlos-evie-jay-and-mal-s-makeovers|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە مانگی ئەیلوولی ٢٠١٩ کامیرۆن دوو کەڤەری لە کەناڵی یوتیوبەکەی بڵاوکردەوە: "بە ھێواشی بسوتێ". و "سروود بۆ کۆتایی ھەفتە"<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://etcanada.com/news/500521/dove-cameron-shares-stunning-cover-of-kacey-musgraves-slow-burn/|سەردێڕ=Dove Cameron Shares Stunning Cover Of Kacey Musgrave's 'Slow Burn'|دوایین=Darmon|یەکەم=Aynslee|ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ئیش=[[Entertainment Tonight Canada]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|زمان=en|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190923204749/https://etcanada.com/news/500521/dove-cameron-shares-stunning-cover-of-kacey-musgraves-slow-burn/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.popsugar.com/node/46645330|سەردێڕ=Dove Cameron's Angelic Coldplay Cover Has Us Longing For a Warm Summer Day|دوایین=Vargas|یەکەم=Chanel|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ئیش=[[PopSugar]]|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩}}</ref> لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ ڕاگەیەندرا کە کامیرۆن ڕۆڵی چێر ھۆرۆڤیتز دەگێڕێت لە وەرگێڕانی شانۆیی فیلمی بێ نیشانە لە ساڵی ١٩٩٥.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://deadline.com/2018/10/dove-cameron-clueless-musical-off-broadway-disney-channel-liv-and-maddie-1202478786/|سەردێڕ=Dove Cameron Set For Lead In Off Broadway's 'Clueless: The Musical'|دوایین=Evans|یەکەم=Greg|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191008134508/https://deadline.com/2018/10/dove-cameron-clueless-musical-off-broadway-disney-channel-liv-and-maddie-1202478786/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩ کامیرۆن شانبەشانی ڕێنی فلیمینگ ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی ڕووناکی ناو پیزاکە لە لەندەن بینی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.playbill.com/article/renee-fleming-and-dove-cameron-to-star-in-the-light-in-the-piazza-in-london|سەردێڕ=Renée Fleming and Dove Cameron to Star in The Light in the Piazza in London|دوایین=McPhee|یەکەم=Ryan|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|کات=٠٩:٢٦:٥٠ EST ٢٠١٨|ئیش=[[Playbill]]|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200120134450/http://www.playbill.com/article/renee-fleming-and-dove-cameron-to-star-in-the-light-in-the-piazza-in-london|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩، کامیرۆن یەکەم فیلمی دووانەی بە ناوی خوێن / کات بەفیڕۆدان بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8531010/dove-cameron-interview-waste-bloodshot-new-songs|سەردێڕ=Dove Cameron is Ready to Release Her Own Music... But Not Breakup Songs|دوایین=Weatherby|یەکەم=Taylor|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190927192908/https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8531010/dove-cameron-interview-waste-bloodshot-new-songs|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩}}</ref> پاشان لە یەکەمی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ گۆرانی بەدواداچوونی خۆی بەناوی «زۆرباشە» بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.allure.com/story/dove-cameron-so-good-music-video-makeup-interview|سەردێڕ=Dove Cameron Releases 'So Good' Music Video With Fairytale Makeup by Cupid's Vault|دوایین=Dall'Asen|یەکەم=Nicola|ئیش=[[Allure (magazine)|Allure]]|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191104093532/https://www.allure.com/story/dove-cameron-so-good-music-video-makeup-interview|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.etonline.com/dove-cameron-gets-in-touch-with-nature-in-stunning-so-good-music-video-135457|سەردێڕ=Dove Cameron Gets in Touch With Nature in 'So Good' Music Video|ئیش=[[Entertainment Tonight]]|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191103183826/https://www.etonline.com/dove-cameron-gets-in-touch-with-nature-in-stunning-so-good-music-video-135457|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە کۆتایی ئەو مانگەدا ھاوکاری لەگەڵ کۆمپانیای ڕیاڤوکس کرد بۆ دروستکردنی کۆمەڵێک چاویلکەی خۆر.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://m.eonline.com/uk/amp/news/1088453/accessorize-your-eyes-with-dove-cameron-x-prive-revaux-s-new-collection|سەردێڕ=Accessorize With Dove Cameron x Privé Revaux's New Collection|ئیش=[[E! News]]|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200819173247/https://www.eonline.com/uk/amp/news/1088453/accessorize-your-eyes-with-dove-cameron-x-prive-revaux-s-new-collection|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کامیرۆن بەردەوام بوو لە گرنگیدان بە مۆسیقا بە بڵاوکردنەوەی تاکە گۆرانییەکانی «بەبێ دەستلێدان»<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.idolator.com/7903985/dove-cameron-mixes-it-up-with-rocky-out-of-touch|سەردێڕ=Dove Cameron Mixes It Up With Rocky "Out Of Touch"|ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=[[Idolator (magazine)|Idolator]]|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200819173247/https://www.idolator.com/7903985/dove-cameron-mixes-it-up-with-rocky-out-of-touch|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و «منت لەبیربێت»، کە دووەمیان ڕاپەری ئەمریکی بیای تێدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.idolator.com/7909137/dove-cameron-announces-new-single-remember-me-featuring-bia|سەردێڕ=Dove Cameron Announces New Single "Remember Me" Featuring BIA|ئیش=[[Idolator (magazine)|Idolator]]|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200819173258/https://www.idolator.com/7909137/dove-cameron-announces-new-single-remember-me-featuring-bia|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٠ گۆرانی داھاتووی خۆی بە ناوی «بەتەنھا دەبین» بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.itsintv.de/person/dove-cameron/sie-will-musik-zusammen-mit-ihm-machen-descendants-star-dove-cameron-verraet-details.amp|سەردێڕ=Sie will Musik zusammen mit IHM machen: "Descendants"-Star Dove Cameron verrät Details|ئیش=itsintv|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|زمان=de|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200722192521/https://www.itsintv.de/person/dove-cameron/sie-will-musik-zusammen-mit-ihm-machen-descendants-star-dove-cameron-verraet-details.amp|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دواتر لە ٢ی نیسانی ٢٠٢١ گۆرانی "منداڵی تەمەڵ" بڵاوکردەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر١=MC|سەردێڕ=Dove Cameron Announces Release Date for "LazyBaby"|ناونیشان=http://www.beautifulballad.org/2021/03/23/dove-cameron-announces-release-date-for-lazybaby/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢١|ئیش=BeautifulBallad|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210326180944/https://static.shareasale.com/image/65207/300x250_Jules.jpg|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە کۆتایی ئەو ساڵەدا کامیرۆن پەیوەندی بە ڕۆڵی سەرەکی زنجیرە میوزیکییەکانی ئەپڵ تیڤی+ شمەگەدوون بڵاو کردەوە، و وەک مال بۆ فیلمی تایبەتی ئەنیمەیشنی نەوەکان: ھاوسەرگیری شاھانە بڵاو کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://deadline.com/2020/10/keegan-michael-key-alan-cumming-fred-armisen-kristin-chenoweth-among-10-cast-for-apple-musical-comedy-project-starring-cecily-strong-1234589600/|سەردێڕ=Keegan-Michael Key, Alan Cumming, Fred Armisen, Kristin Chenoweth Among 10 Cast For Apple Musical Comedy Project Starring Cecily Strong|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201005233340/https://deadline.com/2020/10/keegan-michael-key-alan-cumming-fred-armisen-kristin-chenoweth-among-10-cast-for-apple-musical-comedy-project-starring-cecily-strong-1234589600/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://deadline.com/2021/03/descendants-royal-wedding-cameron-boyce-disney-channel-animated-special-1234713705/|سەردێڕ=Disney Channel Greenlights 'Descendants: The Royal Wedding;' Animated Special To Honor Cameron Boyce|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210326180941/https://deadline.com/2021/03/descendants-royal-wedding-cameron-boyce-disney-channel-animated-special-1234713705/amp/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە زنجیرەی پلان بۆ داڕێژراوی کۆمپانیای دەبڵیوو سی ھێزی کچان وەک بەبڵس ڕۆڵی بینی،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://variety.com/2021/tv/news/powerpuff-girls-show-chloe-bennet-blossom-dove-cameron-bubbles-yana-perrault-buttercup-1234923091/|سەردێڕ='Powerpuff Girls' Pilot at CW Casts Chloe Bennet, Dove Cameron, Yana Perrault|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢١|دوایین=Otterson|یەکەم=Joe|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210310110118/https://variety.com/2021/tv/news/powerpuff-girls-show-chloe-bennet-blossom-dove-cameron-bubbles-yana-perrault-buttercup-1234923091/amp/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پێش ئەوەی لە ساڵی ٢٠٢٣ ھەڵبوەشێتەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mitovich|یەکەم=Matt Webb|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Live-Action Powerpuff Girls, Diggle's Justice U Among Pre-Nexstar Projects No Longer in Development at The CW|ناونیشان=https://tvline.com/2023/05/18/live-action-powerpuff-girls-pilot-cancelled-the-cw/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230525220814/https://tvline.com/2023/05/18/live-action-powerpuff-girls-pilot-cancelled-the-cw/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=TVLine|زمان=en-US}}</ref> ھەروەھا بۆ فیلمی داھاتووی خۆشەویستی لەناو تێبینییەکانت بەجێبھێلە شانبەشانی لیڤ و مادی ھاوئەستێرەی جۆردن فیشەر ڕۆڵی گێڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Anthony|یەکەم١=D'Alessandro|سەردێڕ='Field Notes On Love': Dove Cameron & Jordan Fisher To Star In Warner Bros/HBO Max Movie; Lauren Graham Co-Adapting|ناونیشان=https://deadline.com/2021/04/field-notes-on-love-dove-cameron-jordan-fisher-to-star-in-hbo-max-movie-lauren-graham-co-adapting-1234739807/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210419225048/https://deadline.com/2021/04/field-notes-on-love-dove-cameron-jordan-fisher-to-star-in-hbo-max-movie-lauren-graham-co-adapting-1234739807/amp/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٢٠٢٢–ئێستا: کیمیای: بەرگی یەکەم === لە ١١ی شوباتی ٢٠٢٢ کامیرۆن گۆرانی «کوڕە ھاوڕێکە»ی بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Dove Cameron Announces Release Date For New Single, "boyfriend"|ناونیشان=http://www.beautifulballad.org/2022/02/08/dove-cameron-announces-release-date-for-new-single-boyfriend/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220217195310/http://www.beautifulballad.org/2022/02/08/dove-cameron-announces-release-date-for-new-single-boyfriend/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٢|ئیش=Beautiful Ballad}}</ref> ئەم گۆرانییە لە تیک تۆکدا دەنگێکی زۆری لێکەوتەوە و لە پلەی ١٦دا ھاتە ناو بەشی ئەمریکی بیلبۆرد ھۆت ١٠٠ لە ھەمان کاتدا گەیشتە پلەی ٩ لە بەشی تاکەکانی بەریتانیا. ھەروەھا لەلایەن RIAA بڕوانامەی پلاتینیۆمی پێدراوە.<ref name="hot100">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dove Cameron – Chart History: The Hot 100|ناونیشان={{BillboardURLbyName |artist=dove cameron |chart=Hot 100}}|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Official Singles Chart Top 100|ناونیشان=https://www.officialcharts.com/charts/singles-chart/20220318/7501/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220318161416/https://www.officialcharts.com/charts/singles-chart/20220318/7501/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=[[UK Singles Chart]]}}</ref> دوای ئەم بڵاوبوونەوەیە بە گۆرانی «نانی بەیانی» بوو،<ref name="BPIb">{{cite certification|region=United States|artist=Dove Cameron|access-date=June 6, 2022}}</ref> کە کلیپەکەی بوو و خەڵاتی مۆسیقای ڤیدیۆیی MTV بۆ باشترین ڤیدیۆ بە پەیامێکی کۆمەڵایەتی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Dove Cameron Thrives In Her Feminine Powers On Her New Single, 'Breakfast'|ناونیشان=https://uproxx.com/pop/dove-cameron-breakfast/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220625023924/https://uproxx.com/pop/dove-cameron-breakfast/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=UPROXX}}</ref><ref name="dove1234">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Atkinson|یەکەم=Katie|ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Here Are the 2023 MTV VMAs Winners: Full List|ناونیشان=https://www.billboard.com/music/awards/2023-mtv-vmas-winners-list-1235411480/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> لە ٢٨ی ئابی ٢٠٢٢ لە ئاھەنگی خەڵاتی ڤیدیۆ میوزیکی ئێم تی ڤی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dove Cameron Wins Best New Artist at 2022 VMAs, Thanks 'All of the Queer Kids Out There'|ناونیشان=https://www.billboard.com/music/awards/dove-cameron-wins-best-new-artist-2022-vmas-1235132311/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> خەڵاتی باشترین ھونەرمەندی نوێ بەدەستھێنا و لە پێش نمایشەکەدا بەشداری کرد، کە لەسەر بنەمای کۆمیک ستریپ و زنجیرە کتێبەکانی ھەمان ناوە، کە بۆ یەکەمجار لە ١٧ی شوباتی ٢٠٢٢ نمایشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cordero|یەکەم=Rosy|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=''Big Nate'' Animated Series Set At Paramount+ Starring Ben Giroux, Dove Cameron, Rob Delaney, More|ناونیشان=https://deadline.com/2021/12/big-nate-animated-series-paramount-ben-giroux-dove-cameron-rob-delaney-1234890935/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220419035759/https://deadline.com/2021/12/big-nate-animated-series-paramount-ben-giroux-dove-cameron-rob-delaney-1234890935/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ئیش=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Richard|یەکەم=Nate|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=How to Watch 'Big Nate': Where to Stream the Animated Comedy Series|ناونیشان=https://collider.com/how-to-watch-big-nate-online-streaming-where/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221002083742/https://collider.com/how-to-watch-big-nate-online-streaming-where/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Collider (website)|Collider]]|زمان=en-US}}</ref> بە درێژایی کۆتایی ساڵی ٢٠٢٢، کامیرۆن زنجیرەیەک گۆرانی سەربەخۆی بڵاوکردەوە لەوانە «بیرۆکەی خراپ»،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Dove Cameron's "Bad Idea" Wants You To Reply To That Text|ناونیشان=https://www.nylon.com/entertainment/dove-cameron-bad-idea-new-song-listen|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221029011113/https://www.nylon.com/entertainment/dove-cameron-bad-idea-new-song-listen|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Nylon|زمان=en}}</ref> و «کچی وەک من».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mier|یەکەم=Tomás|ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Dove Cameron Reimagines Edwyn Collins' 'Girl Like You' on New Single|ناونیشان=https://www.rollingstone.com/music/music-news/dove-cameron-girl-like-me-listen-1234644850/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە ٢٠ی ئەم مانگەدا لە ئاھەنگی خەڵاتی مۆسیقای ئەمریکیدا بەشداری کرد و خەڵاتی باشترین ھونەرمەندی نوێی ساڵی وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=All the 2022 AMAs Performances Ranked|ناونیشان=https://www.billboard.com/lists/2022-amas-performances-ranked/bebe-rexha/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Here Are All the 2022 AMAs Winners|ناونیشان=https://www.billboard.com/music/awards/2022-amas-winners-list-1235174393/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20221121112543/https://www.billboard.com/music/awards/2022-amas-winners-list-1235174393/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref>لە ساڵی ٢٠٢٣ کامیرۆن زنجیرەیەک ھاوکاری بڵاوکردەوە لەوانە: «بەیەکەوە دەچینە خوارەوە» لەگەڵ خالید بڵاوکردەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Soutar|یەکەم١=Elise|سەردێڕ=Dove Cameron Is Re-Introducing Herself|ناونیشان=https://www.papermag.com/dove-cameron-we-go-down-2659397174.html#rebelltitem2|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|ئیش=[[Paper (magazine)|Paper]]|ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230516154541/https://www.papermag.com/dove-cameron-we-go-down-2659397174.html#rebelltitem2|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> "بەکاربھێنم (دڵەکانی دڕندە)" لەگەڵ دیپلۆ و ستورجیل سیمپسۆن، و "کوڕانەکانی تر" لەگەڵ مارشمێلۆ، بەشێک بوون لە ئەلبوومەکەی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Aniftos|یەکەم=Rania|ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Dove Cameron & Sean Penn Star in Diplo’s ‘Use Me (Brutal Hearts)’ Music Video|ناونیشان=https://www.billboard.com/music/music-news/diplo-use-me-brutal-hearts-music-video-dove-cameron-sturgill-simpson-sean-penn-1235303503/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Billboard}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Segarra|یەکەم=Edward|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Dove Cameron taps emotion of her EDM warehouse days with Marshmello collab 'Other Boys'|ناونیشان=https://www.usatoday.com/story/entertainment/music/2023/09/08/dove-cameron-marshmello-other-boys-interview/70793131007/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=USA Today}}</ref> کامیرۆن لە ئاھەنگی خەڵاتی ڤیدیۆ میوزیکیی ئێم تی ڤی ٢٠٢٣ ڕای گەیاند، کە یەکەم ئەلبوومی ستۆدیۆیی لە دوو بەشدا بڵاودەکرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gonzalez|یەکەم=Alex|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Dove Cameron Announced Her Two-Volume Album ‘Alchemical’ And The First Part Is Coming Soon|ناونیشان=https://uproxx.com/pop/dove-cameron-alchemical-volume-one-coming-soon/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=UPROXX}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gonzalez|یەکەم=Alex|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Dove Cameron's 'Alchemical' Volume One Is Coming Soon|ناونیشان=https://uproxx.com/pop/dove-cameron-alchemical-volume-one-coming-soon/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=[[Uproxx]]}}</ref>بەشی یەکەم بە ناوی کیمیای بەشی یەک لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kennedy|یەکەم=Mark|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Dove Cameron drops new spiky banger, 'Lethal Woman,' ahead of debut album 'Alchemical: Volume 1'|ناونیشان=https://abcnews.go.com/Entertainment/wireStory/dove-cameron-drops-new-spiky-banger-lethal-woman-104169471|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=ABC}}</ref> == ژیانی تایبەتی == کامیرۆن ڕای گەیاندووە کە دووڕەگەزییە،<ref>{{بیرخستنەوەی تویت|ژمارە=١٣١٤٠٩٩٩٤٦٢٠٣٦٩٣٠٥٦|سەردێڕ=girl i been bi|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|بەکارھێنەر=DoveCameron}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.pinknews.co.uk/2020/10/08/dove-cameron-liv-and-maddie-disney-channel-gay-bisexual-queer-twitter/|سەردێڕ=Bisexual Disney star Dove Cameron confirms her Liv and Maddie characters were 'definitely' queer|ئیش=[[PinkNews]]|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201219034320/https://www.pinknews.co.uk/2020/10/08/dove-cameron-liv-and-maddie-disney-channel-gay-bisexual-queer-twitter/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەڵام لە مانگی ئایاری ٢٠٢١، ڕای گەیاندووە کە ھەست دەکات کوویر وردترین ڕێگایە بۆ وەسفکردنی سێکسییەتی خۆی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Elizabeth|یەکەم١=De|سەردێڕ=Dove Cameron Opens Up About Being Queer|ناونیشان=https://www.teenvogue.com/story/dove-cameron-opens-up-about-being-queer/amp|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ئیش=[[Teen Vogue]]|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210614181745/https://www.teenvogue.com/story/dove-cameron-opens-up-about-being-queer/amp|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا خۆی وەک فێمینیستێک دەناسێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.eonline.com/uk/amp/news/1065340/dove-cameron-claps-back-at-critics-over-braless-selfies|سەردێڕ=Dove Cameron Claps Back at Critics Over Braless Selfies|ئیش=[[E!]]|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200719230904/https://www.eonline.com/uk/amp/news/1065340/dove-cameron-claps-back-at-critics-over-braless-selfies|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.womenshealthmag.com/life/amp28709114/dove-cameron-braless-selfies-instagram-haters/|سەردێڕ=Dove Cameron Claps Back At Trolls Over Her Braless IG Pics|ئیش=[[Women's Health (magazine)|Women's Health]]|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200426081408/https://www.womenshealthmag.com/life/amp28709114/dove-cameron-braless-selfies-instagram-haters/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە مانگی ئابی ٢٠١٣ تا ٢٠١٦ پەیوەندی لەگەڵ ڕایان مەکارتان ھاوئەستێرەی لیڤ و مادیدا ھەبووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=♡DOVE♡ on Instagram: "I tried so hard to accurately capture how incredibly gorgeous these beauties are when they showed up in my dressing room today, but a photo..."|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/6EBZadJBrM/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200819173247/https://www.instagram.com/accounts/login/?next=%2Fp%2F6EBZadJBrM%2F|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=Instagram}}</ref> لە ١٤ی نیسانی ٢٠١٦ دەستگیرانی خۆیان ڕاگەیاند، بەڵام پەیوەندییەکەیان لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ کۆتایی ھات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mizoguchi|یەکەم=Karen|ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٦|سەردێڕ=WATCH: Engaged Couple Ryan McCartan and Dove Cameron Make Us Swoon With 'Someone You Like' Lyric Video|ناونیشان=http://www.people.com/article/dove-cameron-ryan-mccartan-the-girl-and-the-dreamcatchers-someone-you-like|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160416000313/http://www.people.com/article/dove-cameron-ryan-mccartan-the-girl-and-the-dreamcatchers-someone-you-like|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠١٦|ئیش=[[People (magazine)|People]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McCartan|یەکەم=Ryan|ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Dedicating my 1,000th post to my fiancée. I can't believe I get to call you that. Thanks for saying yes.|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/BENDU9SABSV|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160417195527/https://www.instagram.com/p/BENDU9SABSV/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Instagram]]}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٧ تا ٢٠٢٠ کامیرۆن پەیوەندی لەگەڵ تۆماس دۆھێرتی ھاوئەستێرەی فیلمی نەوەکان ٢ دروست کردووە.<ref name="enews2016">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Vulpo|یەکەم١=Mike|سەردێڕ=Dove Cameron and Ryan McCartan Call Off Their Engagement|ناونیشان=http://www.eonline.com/news/800095/dove-cameron-and-ryan-mccartan-break-up-less-than-six-months-after-getting-engaged|ئیش=[[E!]]|ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161006085133/http://www.eonline.com/news/800095/dove-cameron-and-ryan-mccartan-break-up-less-than-six-months-after-getting-engaged|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dove Cameron Confirms Split from Thomas Doherty After Nearly 4 Years Together|ناونیشان=https://people.com/tv/dove-cameron-confirms-split-from-thomas-doherty/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221204024921/https://people.com/tv/dove-cameron-confirms-split-from-thomas-doherty/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ئیش=[[People (magazine)|People]]}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٢، کامیرۆن لە پۆستێکی ئینستاگرامدا باسی لە ململانێکانی لەگەڵ خەمۆکی و ناڕەحەتیدا کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Najib|یەکەم=Shafiq|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Dove Cameron Shares Emotional Post About 'Identity': 'I'm Struggling More Than Half of the Time'|ناونیشان=https://people.com/tv/dove-cameron-shares-emotional-post-about-identity-im-struggling-more-than-half-of-the-time/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220519042044/https://people.com/tv/dove-cameron-shares-emotional-post-about-identity-im-struggling-more-than-half-of-the-time/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[People (magazine)|People]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dailey|یەکەم=Hannah|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Dove Cameron Reveals Battle With Depression & Dysphoria: 'I'm Struggling'|ناونیشان=https://www.billboard.com/music/music-news/dove-cameron-depression-dysphoria-1235073274/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٢|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|مۆسیقا|شانۆ|تەلەڤیزیۆن|دیزنی|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فەڕەنسا|ئەفریقا}} {{پۆلی کۆمنز|Dove Cameron}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:خەڵکە ئەمریکییە بە ڕەچەڵەک سلۆڤاکییەکان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی]] [[پۆل:میوزیکژەنە سەماکەرە-پۆپەکان]] [[پۆل:مۆسیقاژەنە کویرەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] hjqiy73r15szsi2f6sqksg5p3qwso4z 1588666 1588652 2026-06-03T21:01:16Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1588666 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=دۆڤ کامیرۆن|image=Dove Cameron - 2023 Kids' Choice Awards.png|caption=کامیرۆن لە ساڵی ٢٠٢١|birth_date={{Birth date and age|1996|1|15}}|birth_place=دوورگەی بەینبریج، واشنتۆن، ئەمریکا.|birth_name=کلۆی سێلستی ھۆستەرمان|works=ژیانامەی دۆڤ کامیرۆن|occupation={{Hlist|گۆرانیبێژ|ئەکتەر}}|years_active=٢٠٠٧-ئێستا|website={{Official URL}}|signature=Dove Cameron signature.svg|module={{Infobox musical artist | embed = بەڵێ | instrument = دەنگی | label = {{Flatlist| * واڵت دیزنی * ستۆدیۆی دیسرۆپتۆر * ستۆدیۆی کۆڵۆمبا }} | associated_acts =کچێک و خەونگرێک | genre = میوزیکی پۆپ }}}} '''دۆف ئۆلیڤیا کامیرۆن<ref name="Instagram2">{{cite instagram|url=http://instagram.com/p/r3IzUzpBlW|user=dovecameron|postid=r3IzUzpBlW|date=August 18, 2014|access-date=August 18, 2014|title=So. I just wanted to take this time to explain my name I all of you lovelies, because I have seen that there is quite a bit of confusion. My birth name is Chloe. But my daddy called me Dove/Dovey as a nickname since I was very small; just over a year old. As some of you know, my father passed away a few years ago, right around the time I started acting. So, I decided to change it legally in honor of him, which gives me great joy every day that I was able to do something so lasting and permanent to pay homage to his memory. But I still go by Chloe to some family members and Ryan. And some Starbucks employees. So Dove is not a stage name, it's actually a name that means a lot to me for many reasons. I Love you all!|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819085603/http://instagram.com/p/r3IzUzpBlW/|archive-date=August 19, 2014|url-status=dead}}</ref>'''<ref name="Instagram">{{cite instagram|url=http://instagram.com/p/r3IzUzpBlW|user=dovecameron|postid=r3IzUzpBlW|date=August 18, 2014|access-date=August 18, 2014|title=So. I just wanted to take this time to explain my name I all of you lovelies, because I have seen that there is quite a bit of confusion. My birth name is Chloe. But my daddy called me Dove/Dovey as a nickname since I was very small; just over a year old. As some of you know, my father passed away a few years ago, right around the time I started acting. So, I decided to change it legally in honor of him, which gives me great joy every day that I was able to do something so lasting and permanent to pay homage to his memory. But I still go by Chloe to some family members and Ryan. And some Starbucks employees. So Dove is not a stage name, it's actually a name that means a lot to me for many reasons. I Love you all!|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819085603/http://instagram.com/p/r3IzUzpBlW/|archive-date=August 19, 2014|url-status=dead}}</ref> ({{بە ئینگلیزی|Dove Cameron}}؛ لەدایکبووی ١٥ی شوباتی ١٩٩٦)<ref name="twitter">{{بیرخستنەوەی تویت|یەکەم=Dove|دوایین=Cameron|بەکارھێنەر=DoveCameron|ژمارە=٤١٦٧٠٢٥٤٥٦٥٠٦٥٥٢٣٣|سەردێڕ=Just wanted to set this straight: I see literally everywhere that my birthday is January 14. It's January Fifteenth, my loves!|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref> [[گۆرانیبێژ]] و ئەکتەرێکی ئەمریکییە. بەھۆی ڕۆڵی دووانەی کارەکتەرە ھاوناوەکانی زنجیرە کۆمیدییەکانی [[کەناڵی دیزنی]] لیڤ و مادی (٢٠١٣–١٧) بەناوبانگ بوو، کە بەھۆیەوە خەڵاتی ئیمی ڕۆژانەی بەدەستھێنا بۆ ئەکتەری نایاب لە بەرنامەسازی منداڵان. ھەروەھا ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی دیزنی کەناڵی نەوەکان (٢٠١٥–٢٠٢١) بینیوە. کامیرۆن لە چەندین فیلمی درێژدا ڕۆڵی گێڕاوە لەوانە فیلمی کەمێک کوشندەی (٢٠١٥)، دڕندەی گوندەکە: ڕۆحی ناو کابینەکە (٢٠١٥)، زلوبیا (٢٠١٨)، بەیانی باش (٢٠٢٢) و تۆڵەسەندنەوە (٢٠٢٢). ھەروەھا ڕۆڵی سەرەکی لە میوزیکاڵی تەلەڤیزیۆنی ڕاستەوخۆی کەناڵی ئێن بی سی ھێرسپرەی لایڤ (٢٠١٦). لە چەندین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیدا بەشداری کردووە، لەوانە بریکارەکانی شیڵد و زنجیرە فیلمی مارڤڵ ڕایزنگ. لە ساڵی ٢٠١٥دا کامیرۆن ئەلبوومە دەنگییەکانی لیڤ و مادی و نەوەکان گۆرانییەکانی خۆی بڵاو کردەوە، ئەم دووەمیان لە پلەی یەکەمی بیلبۆرد ٢٠٠ی ئەمریکادا بوو و لەلایەن کۆمەڵەی پیشەسازی تۆمارکردنی ئەمریکاوە بڕوانامەی زێڕی پێدرا. لە ساڵی ٢٠٢٣ یەکەم ئەلبوومی خۆی بەناوی کیمیای بەشی یەک بڵاوکردەوە کە پێشتر گۆرانی "ھاوڕێی کوڕ"ی بڵاوکردەوە، کە سەرکەوتنی ڕەخنەگرانی بەدەستھێنا، گەیشتە ٢٠ باشترین ١٠٠ یەکەمەکە، ھەروەھا لەلایەن RIAA بڕوانامەی پلاتینیۆمی پێدرا. == سەرەتای ژیان == کامیرۆن لە ١٥ی شوباتی ١٩٩٦ لە دوورگەی بەینبریج لە واشنتۆن لەدایکبووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dove Cameron – Synchronicity One|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=cBBiYw9z_rs|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210322182035/https://www.youtube.com/watch?v=cBBiYw9z_rs&gl=US&hl=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=[[YouTube]]|وتەگێڕانەوە=I was born in, I always say Seattle, Washington, but that's just because nobody knows where the fuck I'm from, which is a small island next to Seattle, called Bainbridge Island.}}</ref><ref name="j-142">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=Dove Cameron Net Worth: Facts About the Disney Channel Princess|ناونیشان=https://www.j-14.com/posts/dove-cameron-net-worth-141346/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191022040159/https://www.j-14.com/posts/dove-cameron-net-worth-141346/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩}}</ref> لە دایک و باوکی ناویان فیلیپ ئالان ھۆستەرمان و بۆنی واڵاس بووە، کە دواتر جیابوونەتەوە. خوشکێکی گەورەی ھەیە بە ناوی کلێر ھۆستەرمان کە ڕاھێنەری دەنگییە.<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=The future is uncertain for Disney star Dove Cameron — and she's just fine with that|ناونیشان=https://www.seattletimes.com/entertainment/tv/the-future-is-uncertain-for-disney-star-dove-cameron-and-shes-just-fine-with-that/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190906155930/https://www.seattletimes.com/entertainment/tv/the-future-is-uncertain-for-disney-star-dove-cameron-and-shes-just-fine-with-that/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وێبگە=The Seattle Times|زمان=en-US}}</ref> لە تەمەنی منداڵیدا کامیرۆن لە قوتابخانەی ناوەندی ساکای خوێندوویەتی. لە تەمەنی ھەشت ساڵیدا دەستی بە نواندن کرد لە شانۆی کۆمەڵایەتی لە ھونەرە نمایشییەکانی بەینبریج.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=R10QnGZuBHI "This is Who I Am with Dove Cameron"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160221092011/https://www.youtube.com/watch?v=R10QnGZuBHI|date=February 21, 2016}}, YouTube; accessed August 19, 2014.</ref> دوای شەش ساڵ خێزانەکەی ڕوویان لە لۆس ئەنجلۆس لە ویلایەتی [[کالیفۆرنیا]] کرد و لەوێ لە کۆری نمایشی پاڵەوانێتی نیشتمانی قوتابخانەی ئامادەیی بێربانک گۆرانی وت.<ref name="dcmedianet2">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١٣|سەردێڕ=Dove Cameron "Liv and Maddie Rooney"|ناونیشان=http://www.disneychannelmedianet.com/web/showpage/showpage.aspx?program_id=3155753&type=cameron|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131103013840/http://www.disneychannelmedianet.com/web/showpage/showpage.aspx?program_id=3155753&type=cameron|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Disney Channel Medianet}}</ref> کامیرۆن ڕای گەیاندووە کە بە ڕەچەڵەک فەرەنسییە و ھەندێک بە فەرەنسی قسە دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی تویت|بەکارھێنەر=DoveCameron|دوایین=Cameron|یەکەم=Dove|ژمارە=٥١٦٣٧٥٠١١٣٤٣٣٥٥٩٠٤|سەردێڕ=To my loves like: 'thought u were born in Seattle not France!1' I was! I'm French, I speak French, & I grew up going there a lot. Das all. 💕|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی تویت|بەکارھێنەر=DoveCameron|یەکەم=Dove|دوایین=Cameron|ژمارە=٥٠٩٧٨٧٠٢٣٨٣٨٦٩٩٥٢٠|ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤|سەردێڕ=no, I wish! I speak some French.|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref>ھەروەھا ڕەچەڵەکی ڕووسی و سلۆڤاکیا و ھەنگاری ھەیە. ئەو ڕای گەیاندووە کە بە درێژایی تەواوی ئەزموونی قوتابخانەکەی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=♡DOVE♡ on Instagram: "for those of you who always ask: i am of russian/slovak/hungarian/french descent 🇷🇺 🇸🇰 🇭🇺 🇫🇷"|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/Bc3QfO-gIFe/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200819173240/https://www.instagram.com/accounts/login/?next=%2Fp%2FBc3QfO-gIFe%2F|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=Instagram|زمان=en}}</ref> لە پۆلی پێنجەمەوە تا کۆتایی ئامادەیی، قسەی ناشرین و قسەی ناشرین و قسەی ناشرین و چەواشەکاریی بۆ کراوە. بەبێ گوێدانە فشارەکانی قوتابخانە و خۆگونجاندن، کامیرۆن سەرنجی لەسەر خەونەکانی بوو بۆ بەدەستھێنانی سەرکەوتن لە بواری کات بەسەربردندا: "زۆر بەسۆزم بۆ [بوون بە ئەکتەر و گۆرانیبێژ] بوو.<ref name="5 surprising facts about Dove">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=5 Surprising Facts about Liv & Maddie's Dove Cameron profile|ناونیشان=http://www.m-magazine.com/posts/5-surprising-facts-about-liv-maddie-star-dove-cameron-17228/photos/cover-10200|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131010013635/http://www.m-magazine.com/posts/5-surprising-facts-about-liv-maddie-star-dove-cameron-17228/photos/cover-10200|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=m-magazine.com|df=mdy-all}}</ref> بە تەواوی خۆم نوقم کردتێیدا." باوکی لە ساڵی ٢٠١١ کاتێک تەمەنی ١٥ ساڵ بوو کۆچی دوایی کرد، دوای مردنی کامیرۆن ناوی یاسایی خۆی گۆڕی بۆ دۆڤ وەک ڕێزێک بۆ باوکی کە بەو نازناوە بانگی دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Kristen Kucharski|سەردێڕ=Celebrity News: Dove Cameron|ناونیشان=https://www.glancermagazine.com/celebrity-news-dove-cameron|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180824034601/https://www.glancermagazine.com/celebrity-news-dove-cameron|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.teenvogue.com/story/dove-cameron-name-meaning-father/amp|سەردێڕ=Dove Cameron Revealed Why She Changed Her Name|ئیش=[[Teen Vogue]]|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001201124/https://www.teenvogue.com/story/dove-cameron-name-meaning-father/amp|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == پیشە == === ٢٠٠٧–٢٠١٥ تێپەڕبوونیان بەناو کەناڵی دیزنیدا === لە ساڵی ٢٠٠٧دا کامیرۆن ڕۆڵی کۆسێتی گەنجی لە بەرھەمی شانۆیی ھونەرە نمایشییەکانی بەینبریج (BPA) لە فیلمی بێ نەوایان بینی، لە ساڵی ٢٠٠٨دا ڕۆڵی سەرەکی مێری لە فیلمی باخچە نادیارەکەدا بینی، دیسانەوە لەگەڵ BPA.<ref name="beginnings">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Bronsyn Foster Springer|ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠٠٨|سەردێڕ=Step into my Garden|ناونیشان=http://www.kitsapdailynews.com/life/step-into-my-garden|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171222052704/http://www.kitsapdailynews.com/life/step-into-my-garden/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Kitsap Daily News}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٢دا کامیرۆن لە زنجیرەیەکی کۆمیدی کەناڵی دیزنی کە بڕیار بوو ناوی لێبنرێت کەمێک و پارچەیەک بەشداری کرد و تێیدا ڕۆڵی ئالانا دەگێڕێت. دوای ماوەیەکی کەم لە وێنەگرتنی فڕۆکەوانەکە، فیلمی کەمێک و پارچەیەک گۆڕی بۆ درامای لیڤ و مادی، کە کامیرۆن ڕۆڵی سەرەکی دووانەی لیڤ و مادی ڕۆنی بینی. پێشبینی زنجیرەکە لە ١٩ی تەممووزی ٢٠١٣ بۆ یەکەمجار نمایشکرا،<ref name="FutonEp1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Episode Title: (#01) "Twin-A-Rooney"|ناونیشان=http://www.thefutoncritic.com/listings/20130627disney15|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20140826125838/http://www.thefutoncritic.com/listings/20130627disney15|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٣|وێبگە=The Futon Critic}}</ref> زنجیرەکەش لە ١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣ بۆ یەکەمجار نمایشکرا،<ref name="premPR">{{cite press release|title=Disney Channel's New Family Comedy "Liv and Maddie" Premieres Sunday, September 15|url=http://www.thefutoncritic.com/news/2013/07/16/disney-channels-new-family-comedy-liv-and-maddie-premieres-sunday-september-15-880513/20130716disney03|publisher=Disney Channel|date=July 16, 2013|access-date=July 17, 2013|via=[[The Futon Critic]]|archive-date=August 26, 2014|archive-url=https://archive.today/20140826125857/http://www.thefutoncritic.com/news/2013/07/16/disney-channels-new-family-comedy-liv-and-maddie-premieres-sunday-september-15-880513/20130716disney03|url-status=live}}</ref> ئەڵقەی تاقیکاری ٥٫٨ ملیۆن بینەری بەدەستھێنا، کە زۆرترین بینەری بوو بە کۆی گشتی بینەران لە ماوەی ٢٫٥ ساڵدا لە دوای زنجیرەی بیھەژێنە<ref>{{cite press release|title=Teen Beach Movie" Rides Huge Ratings Wave With 8.4 Million Total Viewers|date=July 20, 2013|publisher=Disney Channel|url=http://thefutoncritic.com/ratings/2013/07/20/disney-channels-teen-beach-movie-rides-huge-ratings-wave-with-84-million-total-viewers-540410/20130720disney01|via=[[The Futon Critic]]|access-date=August 25, 2014|archive-date=August 26, 2014|archive-url=https://archive.today/20140826125901/http://thefutoncritic.com/ratings/2013/07/20/disney-channels-teen-beach-movie-rides-huge-ratings-wave-with-84-million-total-viewers-540410/20130720disney01|url-status=live}}</ref> کەناڵی دیزنی لیڤ و مادی نوێکردەوە بۆ وەرزی دووەمی ١٣ ئەڵقەی کە بڕیارە لە پاییزی ٢٠١٤ بۆ یەکەمجار نمایش بکرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/disney-channels-liv-maddie-renewed-669999|سەردێڕ=Disney Channel Renews 'Liv and Maddie' (Exclusive)|نووسەر=Philiana Ng|ئیش=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140117015010/http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/disney-channels-liv-maddie-renewed-669999|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کە دواتر فراوانکرا بۆ ٢٤ ئەڵقە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Beck|یەکەم=John D.|ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٤|سەردێڕ=Why haven't we got 21 episodes for season 2:(" we have 24.|ناونیشان=https://twitter.com/JohnDBeckTV/status/510573693148205056|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140921145758/https://twitter.com/JohnDBeckTV/status/510573693148205056|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref> لە ٢٧ی ئابی ٢٠١٣ کامیرۆن بەرگێکی گۆرانی «لە سەرووی جیھان» لەلایەن ئیماجین دراگۆنزەوە وەک تاکە گۆرانییەکی بانگەشە بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=iTunes – Music – On Top of the World (From "Liv and Maddie") – Single by Dove Cameron|ناونیشان=https://itunes.apple.com/us/album/on-top-world-from-liv-maddie/id687879375|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131106091017/https://itunes.apple.com/us/album/on-top-world-from-liv-maddie/id687879375|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش=itunes.apple.com}}</ref> بەرگەکەی لە چارتی گۆرانییە دیجیتاڵییەکانی بیلبۆرد کیددا گەیشتە لووتکە و تەمەنی ١٧ ساڵ بوو و سێ ھەفتەی لە چارتی گۆرانییەکەدا بوو.<ref name="KidsDigitalSongs">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dove Cameron – Kids Digital Songs chart|ناونیشان=https://www.billboard.com/artist/5769898/dove-cameron/chart?f=1103|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150317173925/http://www.billboard.com/artist/5769898/dove-cameron/chart?f=1103|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> لە ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ فیلمی «باشترین لە دەنگی ئامێری» وەک تاکە گۆرانی لەژێر دەستی واڵت دیزنی ڕیکۆرد بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Better in Stereo (From "Liv and Maddie") – Single|ناونیشان=https://itunes.apple.com/us/album/better-in-stereo-from-liv/id719824746|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141028103720/https://itunes.apple.com/us/album/better-in-stereo-from-liv/id719824746|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[iTunes]]}}</ref> گۆرانی «باشترین لە دەنگی ئامێری» بۆ یەکەمجار لە چارتی گۆرانییە دیجیتاڵییەکانی بیلبۆرد کید لە پلەی ٢١ دەرکەوت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=Disney's Dove Cameron is on Cloud 9 at Chill Factoree|ناونیشان=http://www.manchestereveningnews.co.uk/whats-on/family-kids-news/disneys-dove-cameron-cloud-9-6664217|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141015113448/http://www.manchestereveningnews.co.uk/whats-on/family-kids-news/disneys-dove-cameron-cloud-9-6664217|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ئیش=[[Manchester Evening News]]}}</ref> پێش ئەوەی بگاتە پلەی یەکەم و بووە یەکەم گۆرانی کامیرۆن کە پلەی یەکەمی بەدەستھێناوە. لە شوباتی ٢٠١٤ کامیرۆن ئەو ھەواڵانەی پشتڕاستکردەوە کە تۆمارکردن بۆ یەکەم ئەلبوومی ستۆدیۆیی دەستیپێکردووە. گۆرانییەکەی داھاتووی بەناوی «بمژێرە» لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٤ بڵاوکرایەوە،<ref name="countmein">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=iTunes – Music – Count Me In (From "Liv & Maddie") – Single by Dove Cameron|ناونیشان=https://itunes.apple.com/us/album/count-me-in-from-liv-maddie/id880743711|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141019215128/https://itunes.apple.com/us/album/count-me-in-from-liv-maddie/id880743711|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٤|ئیش=itunes.apple.com}}</ref> گۆرانییەکە لە پلەی یەکەمی چارتی گۆرانییە دیجیتاڵییەکانی منداڵانی بیلبۆرددا گەیشتە لووتکە. لە ساڵی ٢٠١٥دا کامیرۆن ڕۆڵی لیز لارسۆنی بینی لە یەکەم فیلمیدا کە لە کەمێک کوشندەی نەبووە کە لە دیزنی نەبووە، کە لەلایەن کۆمپانیای ئەی ٢٤فیلم بە شێوەیەکی شانۆیی نمایشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠١٥|سەردێڕ='Barely Lethal' Starring Hailee Steinfeld Goes to A24, DirecTV (Exclusive)|ناونیشان=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/barely-lethal-starring-hailee-steinfeld-777510|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200625174258/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/barely-lethal-starring-hailee-steinfeld-777510|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> کامیرۆن ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی تەلەڤیزیۆنی نۆ ھەور بینی کە لە ١٧ ١ی ٢٠١٤ بۆ یەکەمجار نمایشکرا، دواتر ڕۆڵی سەرەکی گێڕا لە فیلمی نەوەکان کە لە ٢١ی تەممووزی ٢٠١٥ بۆ یەکەمجار نمایشکرا،<ref name="variety">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Graser|یەکەم=Marc|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠١٣|سەردێڕ=Disney Channel Puts Spotlight on Dove Cameron with Series, Movie (EXCLUSIVE)|ناونیشان=https://variety.com/2013/tv/news/disney-channel-puts-spotlight-on-dove-cameron-with-series-movie-1200005222|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130531173935/http://variety.com/2013/tv/news/disney-channel-puts-spotlight-on-dove-cameron-with-series-movie-1200005222/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠١٣|magazine=Variety}}</ref> فیلمەکە لەلایەن ٦٫٦ ملیۆن کەسەوە بینرا و دوو یەکەم فیلمی پلەی ١٠٠ ھەمین ی کامیرۆنی لێکەوتەوە گۆرانی، " ڕزیو تا ناوەکی " لە ژمارە ٣٨<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cantor|یەکەم=Brian|ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=Hot 100: Descendants' "Rotten to the Core" Debuts in Top 40; "If Only" Starts at #99|ناونیشان=http://headlineplanet.com/home/2015/08/11/hot-100-descendants-rotten-to-the-core-debuts-in-top-40-if-only-also-arrives|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160517152536/http://headlineplanet.com/home/2015/08/11/hot-100-descendants-rotten-to-the-core-debuts-in-top-40-if-only-also-arrives/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٦|ئیش=Headline Planet}}</ref> و گۆرانییەکی تاکە کەسی، "ئەگەر تەنھا "، لە ژمارە ٩٤.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cantor|یەکەم=Brian|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=Hot 100: Descendants' "Rotten to the Core" Stays in Top 50; "If Only" Rises|ناونیشان=http://headlineplanet.com/home/2015/08/19/hot-100-descendants-rotten-to-the-core-stays-in-top-50-if-only-rises|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200819173257/https://headlineplanet.com/home/2015/08/19/hot-100-descendants-rotten-to-the-core-stays-in-top-50-if-only-rises/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٦|ئیش=Headline Planet}}</ref> گۆرانییەکانی دیکەی فیلمەکە کە کامیرۆن بەشدارن، وەک "دایبەزێن" و "خراپکار وەکو من "، لە چارتەکانی… ژمارە ٦ و ١٢ بە ڕێککەوت لە بەشی ١٠٠ پلەی گۆرانی یەکمدایە.<ref>List of Cameron's singles on ''[[Billboard (magazine)|Billboard]]'': *"Rotten to the Core" and "If Only": {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Billboard Hot 100 – August 22, 2015|ناونیشان=https://www.billboard.com/charts/hot-100/2015-08-22|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150813220015/http://www.billboard.com/charts/hot-100/2015-08-22|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠١٥|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}} *Bubbling Under Hot 100: {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dove Cameron – Chart history (Bubbling Under Hot 100 Singles)|ناونیشان=https://www.billboard.com/biz/search/charts?f[0]=ts_chart_artistname%3ADove%20Cameron&f[1]=itm_field_chart_id%3A344&f[2]=ss_bb_type%3Achart_item&type=2&artist=Dove%20Cameron|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> دەنگی فیلمەکە لە لووتکەی بەشی بیلبۆرد ٢٠٠ گەیشتووەتە لووتکە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ='Descendants' Soundtrack Debuts at No. 1 on Billboard 200 Albums Chart|ناونیشان=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6656768/descendants-soundtrack-debuts-at-no-1-on-billboard-200-albums-chart|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190504123224/https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6656768/descendants-soundtrack-debuts-at-no-1-on-billboard-200-albums-chart|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئایاری ٢٠١٩|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> بووە یەکەم تراکی دەنگی فیلمێکی ڕەسەنی کەناڵی دیزنی لە دوای فیلمی میوزیکی ٢ی ئامادەیی کە ئەو کارە بکات. وەک بەشێک لە زنجیرەی نەوەکان، کامیرۆن بەرگێکی گۆرانی " جنێک لەناو بتڵێک "ی کریستینا ئەگویلێرا بڵاوکردەوە. کلیپەکە بۆ یەکەمجار لە کەناڵی دیزنی لە ١٨ی ئازاری ٢٠١٦ نمایشکرا، تاکە گۆرانییەکە لە ماوەی کەمتر لە مانگێکدا ٢٢ ملیۆن بینەری لە یوتیوب ھەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Dove Cameron – Genie in a Bottle (Official Video)|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=QFlLybox4To|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160414235635/https://www.youtube.com/watch?v=QFlLybox4To|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=DisneyMusicVEVO|via=YouTube}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Genie in a Bottle – Single by Dove Cameron|ناونیشان=https://itunes.apple.com/de/album/genie-in-a-bottle-single/id1090623101?l=en|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160506011537/https://itunes.apple.com/de/album/genie-in-a-bottle-single/id1090623101?l=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=iTunes}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ کامیرۆن و ڕایان مەکارتان گرووپێکیان بە ناوی کچێک و خەونگرێکی پێکھێنا.<ref name="youtube">{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=z0hvfJuTDjI|سەردێڕ=Dove and Ryan FINALLY Announce: BAND NAME/SINGLE RELEASE|ئیش=[[YouTube]]|نووسەر=The Girl and the Dreamcatcher|ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160315123929/https://www.youtube.com/watch?v=z0hvfJuTDjI|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ یەکەم گۆرانی خۆیان بە ناوی «نووسین لەسەر ئەستێرەکان» بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Written in the Stars – Single by The Girl and The Dreamcatcher|ناونیشان=https://itunes.apple.com/us/album/written-in-the-stars-single/id1039469820|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160528185808/https://itunes.apple.com/us/album/written-in-the-stars-single/id1039469820|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠١٦|ئیش=[[iTunes]]}}</ref> گرووپەکە دووەم گۆرانی خۆیان بەناوی «بدرەوشێروە لە تاریکیدا» لە ٢٩ی ١ی ٢٠١٦ بڵاوکردەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Glowing in the Dark – Single by The Girl and The Dreamcatcher|ناونیشان=https://itunes.apple.com/us/album/glowing-in-the-dark-single/id1076766468|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200819173246/https://music.apple.com/us/album/glowing-in-the-dark-single/1076766468|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠١٦|ئیش=[[iTunes]]}}</ref> کچێک و خەونگرێک سێیەم گۆرانی خۆیان بەناوی "کەسێک وەکو تۆ" لە ٨ی نیسانی ٢٠١٦ بڵاوکردەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Make You Stay – Single by The Girl and The Dreamcatcher|ناونیشان=https://itunes.apple.com/us/album/make-you-stay-single/id1121476015|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160812014450/https://itunes.apple.com/us/album/make-you-stay-single/id1121476015|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ئیش=[[iTunes]]}}</ref> چوارەمین گۆرانی خۆیان بە ناوی "بمێنەرەوە" بڵاوکردەوە، لە ١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦. لە ٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦، گرووپەکە یەکەم EP یان بە ناوی نەرێنی بڵاوکردەوە، کە تاکە گۆرانییەکانیان " بمێنەرەور " و "درەوشانەوە لە تاریکیدا" و چوار گۆرانی نوێی تێدابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦|سەردێڕ=Negatives – EP by The Girl and The Dreamcatcher|ناونیشان=https://itunes.apple.com/us/album/negatives-ep/id1131259549|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160924004355/https://itunes.apple.com/us/album/negatives-ep/id1131259549|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠١٦|ئیش=[[iTunes]]}}</ref> لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ لە ئەنجامی جیابوونەوەی کامیرۆن و مەکارتان،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Inside Dove Cameron and Ryan McCartan's Split: What Went Wrong Between the Disney Channel Stars|ناونیشان=https://www.eonline.com/uk/news/800361/inside-dove-cameron-and-ryan-mccartan-s-split-what-went-wrong-between-the-disney-channel-stars|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢١|ئیش=[[E!]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170918201700/http://www.eonline.com/uk/news/800361/inside-dove-cameron-and-ryan-mccartan-s-split-what-went-wrong-between-the-disney-channel-stars|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو دووانە مۆسیقییە ھەڵوەشایەوە. لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥، لیڤ و مادی بۆ وەرزی چوارەم نوێکرانەوە و بووە نۆیەمین زنجیرەی لایڤ ئەکشنی کەناڵی دیزنی لە مێژوودا کە ئەمە بەدەستبھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ='Liv & Maddie' Is Renewed for Season 4|ناونیشان=http://www.twistmagazine.com/posts/liv-maddie-season-4-disney-channel-series-renewed-for-fourth-season-81490|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200819173246/https://www.j-14.com/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=Twistmagazine.com}}</ref> کامیرۆن دەستیکرد بە وێنەگرتنی ئەم وەرزە، لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٦ ناوی گۆڕدرا بۆ لیڤ و مادی: ستایلی کایلی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=First Photos of Dove Cameron 'Liv and Maddie' Season 4|ناونیشان=https://www.thewrap.com/first-look-at-dove-cameron-on-liv-and-maddie-season-4-exclusive-photos|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200819173255/https://www.thewrap.com/first-look-at-dove-cameron-on-liv-and-maddie-season-4-exclusive-photos/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=TheWrap.com}}</ref> دواتر ڕاگەیەندرا کە ئەمە کۆتا وەرزی زنجیرەکە دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Swift|یەکەم١=Andy|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Liv and Maddie Series Finale Photos: Disney Channel Cast Says Goodbye|ناونیشان=http://tvline.com/2016/06/28/liv-and-maddie-series-finale-photos-dove-cameron-season-4/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170517185439/http://tvline.com/2016/06/28/liv-and-maddie-series-finale-photos-dove-cameron-season-4/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=Tvline.com}}</ref> دواتر کۆتایی زنجیرەی لیڤ و مادی لە ٢٤ی ئازاری ٢٠١٧ پەخشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ="Liv And Maddie" Series Finale Confirmed For March 24; Disney Channel Shares Details|ناونیشان=http://headlineplanet.com/home/2017/02/28/liv-maddie-series-finale-confirmed-march-24-disney-channel-shares-details|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170701074838/http://headlineplanet.com/home/2017/02/28/liv-maddie-series-finale-confirmed-march-24-disney-channel-shares-details/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠١٧|ئیش=Headlineplanet.com}}</ref> === ٢٠١٦–٢٠٢١: ئەکتەری دامەزراو و بڵاوکردنەوەی مۆسیقا === کامیرۆن ڕۆڵی ئەمبر ڤۆن تاسلی بینی لە پێشکەشکردنی ڕاستەوخۆی تەلەڤیزیۆنی کەناڵی NBC کەناڵی ھێرسپرەی!، کە لە ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ پەخشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pedersen|یەکەم=Erik|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ='Hairspray Live!' Adds Dove Cameron & Garrett Clayton|ناونیشان=https://deadline.com/2016/08/hairspray-live-dove-cameron-garrett-clayton-1201796950|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200819173246/https://deadline.com/2016/08/hairspray-live-dove-cameron-garrett-clayton-1201796950/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=Deadline.com}}</ref><ref>Hetrick, Adam. [http://www.playbill.com/article/billy-eichner-added-to-hairspray-live-full-cast-revealed "Billy Eichner Added to 'Hairspray Live!' — Full Cast Revealed"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161121170455/http://www.playbill.com/article/billy-eichner-added-to-hairspray-live-full-cast-revealed|date=November 21, 2016}} Playbill, September 21, 2016.</ref><ref>Gans, Andrew. [http://www.playbill.com/article/hairspray-live-ratings-down-from-last-seasons-the-wiz " 'Hairspray Live!' Ratings Down from Last Season's The Wiz"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161209171929/http://www.playbill.com/article/hairspray-live-ratings-down-from-last-seasons-the-wiz|date=December 9, 2016}} Playbill, December 8, 2016.</ref> کامیرۆن ڕۆڵی مال لە فیلمی نەوەکان ٢ کە درێژەی فیلمی نەوەکان بوو لە ساڵی ٢٠١٧ دووبارە کردەوە،<ref>Bentley, Jean. [http://www.eonline.com/news/814367/dove-cameron-outsang-ariana-grande-in-their-hairspray-live-song& "Dove Cameron Outsang Ariana Grande In Their' Hairspray Live' Song"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200819173246/https://www.eonline.com/news/814367/dove-cameron-outsang-ariana-grande-in-their-hairspray-live-song%26|date=August 19, 2020}} eonline.com, December 7, 2016.</ref> فیلمەکە لە ٢١ی تەممووزی ٢٠١٧ بۆ یەکەمجار نمایشکرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ='Descendants 2' Greenlit|ناونیشان=https://thewaltdisneycompany.com/descendants-2-greenlit|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160914195442/https://thewaltdisneycompany.com/descendants-2-greenlit/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=The Walt Disney Company}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Friedlander|یەکەم=Whitney|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ='Descendants' Sequel in the Works at Disney Channel|ناونیشان=https://variety.com/2015/tv/news/descendants-sequel-descendants-2-disney-1201618753|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171224075720/http://variety.com/2015/tv/news/descendants-sequel-descendants-2-disney-1201618753/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref>یەکەم تراکی دەنگی نەوەکان ٢ لە پلەی شەشەمی بیلبۆرد ٢٠٠ دەرکەوت، لەگەڵ «تێکدەشکێت» لە تراکی دەنگی پلەی ٨١ی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ="Descendants 2" Songs "What's My Name," "It's Goin' Down" Debut On Billboard Hot 100|ناونیشان=http://headlineplanet.com/home/2017/08/02/descendants-2-songs-whats-name-goin-debut-billboard-hot-100/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171015170023/http://headlineplanet.com/home/2017/08/02/descendants-2-songs-whats-name-goin-debut-billboard-hot-100/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=Headlineplanet.com}}</ref> پاشان کامیرۆن ڕۆڵی سۆفی بینی لە بەرھەمھێنانی ڕاستەوخۆی ھۆلیوود بۆول لە فیلمی ماما میا! ٢٨ی تەممووز تا ٣٠ی تەممووز.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=<!--Staff writer(s); no by-line. -->|سەردێڕ=Here They Go Again! Corbin Bleu, Dove Cameron and Lea DeLaria Join MAMMA MIA! at the Hollywood Bowl|ناونیشان=http://www.broadwayworld.com/article/Here-They-Go-Again-Corbin-Bleu-Dove-Cameron-and-Lea-DeLaria-Join-MAMMA-MIA-at-the-Hollywood-Bowl-20170515|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170721071008/http://www.broadwayworld.com/article/Here-They-Go-Again-Corbin-Bleu-Dove-Cameron-and-Lea-DeLaria-Join-MAMMA-MIA-at-the-Hollywood-Bowl-20170515|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=Broadwayworld.com}}</ref> لە ٢١ی ئابی ٢٠١٧، کامیرۆن لە فیلمی نێتفلێکس زلوبیا' بەشداری کرد، شانبەشانی جێنیفر ئەنیستۆن. کامیرۆن لە فیلمە کۆمیدییەکەدا ڕۆڵی بێکا کۆتەری بینیوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=N'Duka|یەکەم=Amanda|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=Dove Cameron, Luke Benward, Bex Taylor-Klaus & More Added To Comedy Film 'Dumplin'|ناونیشان=https://deadline.com/2017/08/dove-cameron-luke-benward-bex-taylor-klaus-dumplin-movie-cast-1202153078/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171107231827/http://deadline.com/2017/08/dove-cameron-luke-benward-bex-taylor-klaus-dumplin-movie-cast-1202153078/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=Deadline.com}}</ref> لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ کامیرۆن گرێبەستی لەگەڵدا واژوو کرد بۆ ئەوەی لە وەرزی پێنجەمی زنجیرەی بریکارەکانی شیڵد.<ref>{{بیرخستنەوەی تویت|بەکارھێنەر=AgentsofSHIELD|ژمارە=٩٣٥٦٠٨٩٥٠١٠٧٤٧١٨٧٢|سەردێڕ=Coulson awaits. Welcome to Marvel's #AgentsofSHIELD, @DoveCameron!|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> لەلایەن مارڤڵەور. دواتر ئاشکرا بوو کە ئەم ڕۆڵە ڕوبی ھێڵ بووە کە کچی ژەنەڕاڵ ھێڵ (کاترین دێنت) بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Agents of S.H.I.E.L.D. first look: Dove Cameron's role revealed!|ناونیشان=https://ew.com/tv/2018/01/28/agents-shield-dove-cameron-photo/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180128192236/http://ew.com/tv/2018/01/28/agents-shield-dove-cameron-photo/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|magazine=Entertainment Weekly}}</ref> لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٧، کامیرۆن لە پرۆژەیەکی ئەنیمەیشنی مارڤڵدا بە ناوی دەستپێکردن و کامیرۆن وەک دەنگی گوین ستایسی / جنۆکە-سپایدەر ڕۆڵی بینی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pockross|یەکەم=Adam|ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=New Marvel Rising feature and shorts to introduce next generation of Marvel Universe|ناونیشان=https://www.syfy.com/syfywire/new-marvel-rising-feature-shorts-next-generation-marvel-universe|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190114233525/https://www.syfy.com/syfywire/new-marvel-rising-feature-shorts-next-generation-marvel-universe|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=SYFY WIRE|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='Marvel Rising' aims to create superhero stories for a new generation of female fans|ناونیشان=https://ew.com/comic-con/2018/07/16/marvel-rising-new-generation-female-fans/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190106153453/https://ew.com/comic-con/2018/07/16/marvel-rising-new-generation-female-fans/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|magazine=Entertainment Weekly}}</ref> لە ١٣ی ئابی ٢٠١٨، زنجیرە فیلمی مارڤڵ دەستپێکردن کە زنجیرەیەک لە شەش کورتە فیلمی دیزنی جۆنیۆر بڵاوکرایەوە. زنجیرەکە تیشکی خستە سەر کارەکتەری کامیرۆن چونکە دوای ئەوەی لە چوارچێوەی کوشتنی باشترین ھاوڕێی کە ھەڵھاتبوو. ھەرچەندە کارەکتەری ئەو لە قۆناغی داھاتووی مارڤڵ دەستپێکردن دەرنەکەوت، کە ناوی مارڤڵ دەستپێکردن جەنگاوەرانی نھێنییە، بەڵام کامیرۆن گۆرانی سەرەکی فیلمەکەی بە ناوی "بسوتێ" پێشکەش کرد.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=DisneyMusicVEVO|سەردێڕ=Dove Cameron – Born Ready (From "Marvel Rising")|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=GX3OEfjbw4Y|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181215122328/https://www.youtube.com/watch?v=GX3OEfjbw4Y|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩ کامیرۆن ڕۆڵی لە فیلمی مارڤڵ دەستپێکردن دووبارە کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.cnet.com/news/iron-man-riri-williams-is-making-her-animation-debut-in-marvel-rising/|سەردێڕ=Iron Man Riri Williams is making her animated debut in Marvel Rising|دوایین=Sorrentino|یەکەم=Mike|ئیش=[[CNET]]|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190331231710/https://www.cnet.com/news/iron-man-riri-williams-is-making-her-animation-debut-in-marvel-rising/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ٢١ی ئازاری ٢٠١٨، ڕای گەیاند کە گرێبەستی لەگەڵ کۆمپانیای ڕیکۆردی دیستپرۆتۆری کۆڵۆمبیا واژوو کردووە، ھەروەھا دوای بڵاوبوونەوەی گۆرانی نەوەکان ٣ دەست بە بڵاوکردنەوەی مۆسیقا دەکات،<ref name="E!News">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.eonline.com/news/940813/descendants-3-first-look-see-carlos-evie-jay-and-mal-s-makeovers|سەردێڕ=Descendants 3 First Look: See Carlos, Evie, Jay and Mal's Makeovers|دوایین١=Johnson|یەکەم١=Zach|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ئیش=[[E!]]|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612142842/https://www.eonline.com/news/940813/descendants-3-first-look-see-carlos-evie-jay-and-mal-s-makeovers|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە مانگی ئەیلوولی ٢٠١٩ کامیرۆن دوو کەڤەری لە کەناڵی یوتیوبەکەی بڵاوکردەوە: "بە ھێواشی بسوتێ". و "سروود بۆ کۆتایی ھەفتە"<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://etcanada.com/news/500521/dove-cameron-shares-stunning-cover-of-kacey-musgraves-slow-burn/|سەردێڕ=Dove Cameron Shares Stunning Cover Of Kacey Musgrave's 'Slow Burn'|دوایین=Darmon|یەکەم=Aynslee|ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ئیش=[[Entertainment Tonight Canada]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|زمان=en|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190923204749/https://etcanada.com/news/500521/dove-cameron-shares-stunning-cover-of-kacey-musgraves-slow-burn/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.popsugar.com/node/46645330|سەردێڕ=Dove Cameron's Angelic Coldplay Cover Has Us Longing For a Warm Summer Day|دوایین=Vargas|یەکەم=Chanel|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ئیش=[[PopSugar]]|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩}}</ref> لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ ڕاگەیەندرا کە کامیرۆن ڕۆڵی چێر ھۆرۆڤیتز دەگێڕێت لە وەرگێڕانی شانۆیی فیلمی بێ نیشانە لە ساڵی ١٩٩٥.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://deadline.com/2018/10/dove-cameron-clueless-musical-off-broadway-disney-channel-liv-and-maddie-1202478786/|سەردێڕ=Dove Cameron Set For Lead In Off Broadway's 'Clueless: The Musical'|دوایین=Evans|یەکەم=Greg|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191008134508/https://deadline.com/2018/10/dove-cameron-clueless-musical-off-broadway-disney-channel-liv-and-maddie-1202478786/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩ کامیرۆن شانبەشانی ڕێنی فلیمینگ ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی ڕووناکی ناو پیزاکە لە لەندەن بینی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.playbill.com/article/renee-fleming-and-dove-cameron-to-star-in-the-light-in-the-piazza-in-london|سەردێڕ=Renée Fleming and Dove Cameron to Star in The Light in the Piazza in London|دوایین=McPhee|یەکەم=Ryan|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|کات=٠٩:٢٦:٥٠ EST ٢٠١٨|ئیش=[[Playbill]]|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200120134450/http://www.playbill.com/article/renee-fleming-and-dove-cameron-to-star-in-the-light-in-the-piazza-in-london|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩، کامیرۆن یەکەم فیلمی دووانەی بە ناوی خوێن / کات بەفیڕۆدان بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8531010/dove-cameron-interview-waste-bloodshot-new-songs|سەردێڕ=Dove Cameron is Ready to Release Her Own Music... But Not Breakup Songs|دوایین=Weatherby|یەکەم=Taylor|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190927192908/https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8531010/dove-cameron-interview-waste-bloodshot-new-songs|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩}}</ref> پاشان لە یەکەمی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ گۆرانی بەدواداچوونی خۆی بەناوی «زۆرباشە» بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.allure.com/story/dove-cameron-so-good-music-video-makeup-interview|سەردێڕ=Dove Cameron Releases 'So Good' Music Video With Fairytale Makeup by Cupid's Vault|دوایین=Dall'Asen|یەکەم=Nicola|ئیش=[[Allure (magazine)|Allure]]|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191104093532/https://www.allure.com/story/dove-cameron-so-good-music-video-makeup-interview|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.etonline.com/dove-cameron-gets-in-touch-with-nature-in-stunning-so-good-music-video-135457|سەردێڕ=Dove Cameron Gets in Touch With Nature in 'So Good' Music Video|ئیش=[[Entertainment Tonight]]|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191103183826/https://www.etonline.com/dove-cameron-gets-in-touch-with-nature-in-stunning-so-good-music-video-135457|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە کۆتایی ئەو مانگەدا ھاوکاری لەگەڵ کۆمپانیای ڕیاڤوکس کرد بۆ دروستکردنی کۆمەڵێک چاویلکەی خۆر.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://m.eonline.com/uk/amp/news/1088453/accessorize-your-eyes-with-dove-cameron-x-prive-revaux-s-new-collection|سەردێڕ=Accessorize With Dove Cameron x Privé Revaux's New Collection|ئیش=[[E! News]]|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200819173247/https://www.eonline.com/uk/amp/news/1088453/accessorize-your-eyes-with-dove-cameron-x-prive-revaux-s-new-collection|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کامیرۆن بەردەوام بوو لە گرنگیدان بە مۆسیقا بە بڵاوکردنەوەی تاکە گۆرانییەکانی «بەبێ دەستلێدان»<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.idolator.com/7903985/dove-cameron-mixes-it-up-with-rocky-out-of-touch|سەردێڕ=Dove Cameron Mixes It Up With Rocky "Out Of Touch"|ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=[[Idolator (magazine)|Idolator]]|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200819173247/https://www.idolator.com/7903985/dove-cameron-mixes-it-up-with-rocky-out-of-touch|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و «منت لەبیربێت»، کە دووەمیان ڕاپەری ئەمریکی بیای تێدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.idolator.com/7909137/dove-cameron-announces-new-single-remember-me-featuring-bia|سەردێڕ=Dove Cameron Announces New Single "Remember Me" Featuring BIA|ئیش=[[Idolator (magazine)|Idolator]]|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200819173258/https://www.idolator.com/7909137/dove-cameron-announces-new-single-remember-me-featuring-bia|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٠ گۆرانی داھاتووی خۆی بە ناوی «بەتەنھا دەبین» بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.itsintv.de/person/dove-cameron/sie-will-musik-zusammen-mit-ihm-machen-descendants-star-dove-cameron-verraet-details.amp|سەردێڕ=Sie will Musik zusammen mit IHM machen: "Descendants"-Star Dove Cameron verrät Details|ئیش=itsintv|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|زمان=de|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200722192521/https://www.itsintv.de/person/dove-cameron/sie-will-musik-zusammen-mit-ihm-machen-descendants-star-dove-cameron-verraet-details.amp|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دواتر لە ٢ی نیسانی ٢٠٢١ گۆرانی "منداڵی تەمەڵ" بڵاوکردەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر١=MC|سەردێڕ=Dove Cameron Announces Release Date for "LazyBaby"|ناونیشان=http://www.beautifulballad.org/2021/03/23/dove-cameron-announces-release-date-for-lazybaby/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢١|ئیش=BeautifulBallad|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210326180944/https://static.shareasale.com/image/65207/300x250_Jules.jpg|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە کۆتایی ئەو ساڵەدا کامیرۆن پەیوەندی بە ڕۆڵی سەرەکی زنجیرە میوزیکییەکانی ئەپڵ تیڤی+ شمەگەدوون بڵاو کردەوە، و وەک مال بۆ فیلمی تایبەتی ئەنیمەیشنی نەوەکان: ھاوسەرگیری شاھانە بڵاو کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://deadline.com/2020/10/keegan-michael-key-alan-cumming-fred-armisen-kristin-chenoweth-among-10-cast-for-apple-musical-comedy-project-starring-cecily-strong-1234589600/|سەردێڕ=Keegan-Michael Key, Alan Cumming, Fred Armisen, Kristin Chenoweth Among 10 Cast For Apple Musical Comedy Project Starring Cecily Strong|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201005233340/https://deadline.com/2020/10/keegan-michael-key-alan-cumming-fred-armisen-kristin-chenoweth-among-10-cast-for-apple-musical-comedy-project-starring-cecily-strong-1234589600/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://deadline.com/2021/03/descendants-royal-wedding-cameron-boyce-disney-channel-animated-special-1234713705/|سەردێڕ=Disney Channel Greenlights 'Descendants: The Royal Wedding;' Animated Special To Honor Cameron Boyce|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210326180941/https://deadline.com/2021/03/descendants-royal-wedding-cameron-boyce-disney-channel-animated-special-1234713705/amp/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە زنجیرەی پلان بۆ داڕێژراوی کۆمپانیای دەبڵیوو سی ھێزی کچان وەک بەبڵس ڕۆڵی بینی،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://variety.com/2021/tv/news/powerpuff-girls-show-chloe-bennet-blossom-dove-cameron-bubbles-yana-perrault-buttercup-1234923091/|سەردێڕ='Powerpuff Girls' Pilot at CW Casts Chloe Bennet, Dove Cameron, Yana Perrault|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢١|دوایین=Otterson|یەکەم=Joe|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210310110118/https://variety.com/2021/tv/news/powerpuff-girls-show-chloe-bennet-blossom-dove-cameron-bubbles-yana-perrault-buttercup-1234923091/amp/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پێش ئەوەی لە ساڵی ٢٠٢٣ ھەڵبوەشێتەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mitovich|یەکەم=Matt Webb|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Live-Action Powerpuff Girls, Diggle's Justice U Among Pre-Nexstar Projects No Longer in Development at The CW|ناونیشان=https://tvline.com/2023/05/18/live-action-powerpuff-girls-pilot-cancelled-the-cw/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230525220814/https://tvline.com/2023/05/18/live-action-powerpuff-girls-pilot-cancelled-the-cw/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=TVLine|زمان=en-US}}</ref> ھەروەھا بۆ فیلمی داھاتووی خۆشەویستی لەناو تێبینییەکانت بەجێبھێلە شانبەشانی لیڤ و مادی ھاوئەستێرەی جۆردن فیشەر ڕۆڵی گێڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Anthony|یەکەم١=D'Alessandro|سەردێڕ='Field Notes On Love': Dove Cameron & Jordan Fisher To Star In Warner Bros/HBO Max Movie; Lauren Graham Co-Adapting|ناونیشان=https://deadline.com/2021/04/field-notes-on-love-dove-cameron-jordan-fisher-to-star-in-hbo-max-movie-lauren-graham-co-adapting-1234739807/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210419225048/https://deadline.com/2021/04/field-notes-on-love-dove-cameron-jordan-fisher-to-star-in-hbo-max-movie-lauren-graham-co-adapting-1234739807/amp/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٢٠٢٢–ئێستا: کیمیای: بەرگی یەکەم === لە ١١ی شوباتی ٢٠٢٢ کامیرۆن گۆرانی «کوڕە ھاوڕێکە»ی بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Dove Cameron Announces Release Date For New Single, "boyfriend"|ناونیشان=http://www.beautifulballad.org/2022/02/08/dove-cameron-announces-release-date-for-new-single-boyfriend/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220217195310/http://www.beautifulballad.org/2022/02/08/dove-cameron-announces-release-date-for-new-single-boyfriend/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٢|ئیش=Beautiful Ballad}}</ref> ئەم گۆرانییە لە تیک تۆکدا دەنگێکی زۆری لێکەوتەوە و لە پلەی ١٦دا ھاتە ناو بەشی ئەمریکی بیلبۆرد ھۆت ١٠٠ لە ھەمان کاتدا گەیشتە پلەی ٩ لە بەشی تاکەکانی بەریتانیا. ھەروەھا لەلایەن RIAA بڕوانامەی پلاتینیۆمی پێدراوە.<ref name="hot100">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dove Cameron – Chart History: The Hot 100|ناونیشان={{BillboardURLbyName |artist=dove cameron |chart=Hot 100}}|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Official Singles Chart Top 100|ناونیشان=https://www.officialcharts.com/charts/singles-chart/20220318/7501/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220318161416/https://www.officialcharts.com/charts/singles-chart/20220318/7501/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=[[UK Singles Chart]]}}</ref> دوای ئەم بڵاوبوونەوەیە بە گۆرانی «نانی بەیانی» بوو،<ref name="BPIb">{{cite certification|region=United States|artist=Dove Cameron|access-date=June 6, 2022}}</ref> کە کلیپەکەی بوو و خەڵاتی مۆسیقای ڤیدیۆیی MTV بۆ باشترین ڤیدیۆ بە پەیامێکی کۆمەڵایەتی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Dove Cameron Thrives In Her Feminine Powers On Her New Single, 'Breakfast'|ناونیشان=https://uproxx.com/pop/dove-cameron-breakfast/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220625023924/https://uproxx.com/pop/dove-cameron-breakfast/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=UPROXX}}</ref><ref name="dove1234">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Atkinson|یەکەم=Katie|ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Here Are the 2023 MTV VMAs Winners: Full List|ناونیشان=https://www.billboard.com/music/awards/2023-mtv-vmas-winners-list-1235411480/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> لە ٢٨ی ئابی ٢٠٢٢ لە ئاھەنگی خەڵاتی ڤیدیۆ میوزیکی ئێم تی ڤی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dove Cameron Wins Best New Artist at 2022 VMAs, Thanks 'All of the Queer Kids Out There'|ناونیشان=https://www.billboard.com/music/awards/dove-cameron-wins-best-new-artist-2022-vmas-1235132311/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> خەڵاتی باشترین ھونەرمەندی نوێ بەدەستھێنا و لە پێش نمایشەکەدا بەشداری کرد، کە لەسەر بنەمای کۆمیک ستریپ و زنجیرە کتێبەکانی ھەمان ناوە، کە بۆ یەکەمجار لە ١٧ی شوباتی ٢٠٢٢ نمایشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cordero|یەکەم=Rosy|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=''Big Nate'' Animated Series Set At Paramount+ Starring Ben Giroux, Dove Cameron, Rob Delaney, More|ناونیشان=https://deadline.com/2021/12/big-nate-animated-series-paramount-ben-giroux-dove-cameron-rob-delaney-1234890935/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220419035759/https://deadline.com/2021/12/big-nate-animated-series-paramount-ben-giroux-dove-cameron-rob-delaney-1234890935/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ئیش=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Richard|یەکەم=Nate|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=How to Watch 'Big Nate': Where to Stream the Animated Comedy Series|ناونیشان=https://collider.com/how-to-watch-big-nate-online-streaming-where/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221002083742/https://collider.com/how-to-watch-big-nate-online-streaming-where/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Collider (website)|Collider]]|زمان=en-US}}</ref> بە درێژایی کۆتایی ساڵی ٢٠٢٢، کامیرۆن زنجیرەیەک گۆرانی سەربەخۆی بڵاوکردەوە لەوانە «بیرۆکەی خراپ»،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Dove Cameron's "Bad Idea" Wants You To Reply To That Text|ناونیشان=https://www.nylon.com/entertainment/dove-cameron-bad-idea-new-song-listen|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221029011113/https://www.nylon.com/entertainment/dove-cameron-bad-idea-new-song-listen|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Nylon|زمان=en}}</ref> و «کچی وەک من».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mier|یەکەم=Tomás|ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Dove Cameron Reimagines Edwyn Collins' 'Girl Like You' on New Single|ناونیشان=https://www.rollingstone.com/music/music-news/dove-cameron-girl-like-me-listen-1234644850/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە ٢٠ی ئەم مانگەدا لە ئاھەنگی خەڵاتی مۆسیقای ئەمریکیدا بەشداری کرد و خەڵاتی باشترین ھونەرمەندی نوێی ساڵی وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=All the 2022 AMAs Performances Ranked|ناونیشان=https://www.billboard.com/lists/2022-amas-performances-ranked/bebe-rexha/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Here Are All the 2022 AMAs Winners|ناونیشان=https://www.billboard.com/music/awards/2022-amas-winners-list-1235174393/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20221121112543/https://www.billboard.com/music/awards/2022-amas-winners-list-1235174393/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref>لە ساڵی ٢٠٢٣ کامیرۆن زنجیرەیەک ھاوکاری بڵاوکردەوە لەوانە: «بەیەکەوە دەچینە خوارەوە» لەگەڵ خالید بڵاوکردەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Soutar|یەکەم١=Elise|سەردێڕ=Dove Cameron Is Re-Introducing Herself|ناونیشان=https://www.papermag.com/dove-cameron-we-go-down-2659397174.html#rebelltitem2|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|ئیش=[[Paper (magazine)|Paper]]|ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230516154541/https://www.papermag.com/dove-cameron-we-go-down-2659397174.html#rebelltitem2|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> "بەکاربھێنم (دڵەکانی دڕندە)" لەگەڵ دیپلۆ و ستورجیل سیمپسۆن، و "کوڕانەکانی تر" لەگەڵ مارشمێلۆ، بەشێک بوون لە ئەلبوومەکەی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Aniftos|یەکەم=Rania|ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Dove Cameron & Sean Penn Star in Diplo’s ‘Use Me (Brutal Hearts)’ Music Video|ناونیشان=https://www.billboard.com/music/music-news/diplo-use-me-brutal-hearts-music-video-dove-cameron-sturgill-simpson-sean-penn-1235303503/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Billboard}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Segarra|یەکەم=Edward|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Dove Cameron taps emotion of her EDM warehouse days with Marshmello collab 'Other Boys'|ناونیشان=https://www.usatoday.com/story/entertainment/music/2023/09/08/dove-cameron-marshmello-other-boys-interview/70793131007/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=USA Today}}</ref> کامیرۆن لە ئاھەنگی خەڵاتی ڤیدیۆ میوزیکیی ئێم تی ڤی ٢٠٢٣ ڕای گەیاند، کە یەکەم ئەلبوومی ستۆدیۆیی لە دوو بەشدا بڵاودەکرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gonzalez|یەکەم=Alex|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Dove Cameron Announced Her Two-Volume Album ‘Alchemical’ And The First Part Is Coming Soon|ناونیشان=https://uproxx.com/pop/dove-cameron-alchemical-volume-one-coming-soon/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=UPROXX}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gonzalez|یەکەم=Alex|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Dove Cameron's 'Alchemical' Volume One Is Coming Soon|ناونیشان=https://uproxx.com/pop/dove-cameron-alchemical-volume-one-coming-soon/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=[[Uproxx]]}}</ref>بەشی یەکەم بە ناوی کیمیای بەشی یەک لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kennedy|یەکەم=Mark|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Dove Cameron drops new spiky banger, 'Lethal Woman,' ahead of debut album 'Alchemical: Volume 1'|ناونیشان=https://abcnews.go.com/Entertainment/wireStory/dove-cameron-drops-new-spiky-banger-lethal-woman-104169471|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=ABC}}</ref> == ژیانی تایبەتی == کامیرۆن ڕای گەیاندووە کە دووڕەگەزییە،<ref>{{بیرخستنەوەی تویت|ژمارە=١٣١٤٠٩٩٩٤٦٢٠٣٦٩٣٠٥٦|سەردێڕ=girl i been bi|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|بەکارھێنەر=DoveCameron}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.pinknews.co.uk/2020/10/08/dove-cameron-liv-and-maddie-disney-channel-gay-bisexual-queer-twitter/|سەردێڕ=Bisexual Disney star Dove Cameron confirms her Liv and Maddie characters were 'definitely' queer|ئیش=[[PinkNews]]|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201219034320/https://www.pinknews.co.uk/2020/10/08/dove-cameron-liv-and-maddie-disney-channel-gay-bisexual-queer-twitter/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەڵام لە مانگی ئایاری ٢٠٢١، ڕای گەیاندووە کە ھەست دەکات کوویر وردترین ڕێگایە بۆ وەسفکردنی سێکسییەتی خۆی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Elizabeth|یەکەم١=De|سەردێڕ=Dove Cameron Opens Up About Being Queer|ناونیشان=https://www.teenvogue.com/story/dove-cameron-opens-up-about-being-queer/amp|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ئیش=[[Teen Vogue]]|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210614181745/https://www.teenvogue.com/story/dove-cameron-opens-up-about-being-queer/amp|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا خۆی وەک فێمینیستێک دەناسێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.eonline.com/uk/amp/news/1065340/dove-cameron-claps-back-at-critics-over-braless-selfies|سەردێڕ=Dove Cameron Claps Back at Critics Over Braless Selfies|ئیش=[[E!]]|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200719230904/https://www.eonline.com/uk/amp/news/1065340/dove-cameron-claps-back-at-critics-over-braless-selfies|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.womenshealthmag.com/life/amp28709114/dove-cameron-braless-selfies-instagram-haters/|سەردێڕ=Dove Cameron Claps Back At Trolls Over Her Braless IG Pics|ئیش=[[Women's Health (magazine)|Women's Health]]|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200426081408/https://www.womenshealthmag.com/life/amp28709114/dove-cameron-braless-selfies-instagram-haters/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە مانگی ئابی ٢٠١٣ تا ٢٠١٦ پەیوەندی لەگەڵ ڕایان مەکارتان ھاوئەستێرەی لیڤ و مادیدا ھەبووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=♡DOVE♡ on Instagram: "I tried so hard to accurately capture how incredibly gorgeous these beauties are when they showed up in my dressing room today, but a photo..."|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/6EBZadJBrM/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200819173247/https://www.instagram.com/accounts/login/?next=%2Fp%2F6EBZadJBrM%2F|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=Instagram}}</ref> لە ١٤ی نیسانی ٢٠١٦ دەستگیرانی خۆیان ڕاگەیاند، بەڵام پەیوەندییەکەیان لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ کۆتایی ھات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mizoguchi|یەکەم=Karen|ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٦|سەردێڕ=WATCH: Engaged Couple Ryan McCartan and Dove Cameron Make Us Swoon With 'Someone You Like' Lyric Video|ناونیشان=http://www.people.com/article/dove-cameron-ryan-mccartan-the-girl-and-the-dreamcatchers-someone-you-like|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160416000313/http://www.people.com/article/dove-cameron-ryan-mccartan-the-girl-and-the-dreamcatchers-someone-you-like|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠١٦|ئیش=[[People (magazine)|People]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McCartan|یەکەم=Ryan|ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Dedicating my 1,000th post to my fiancée. I can't believe I get to call you that. Thanks for saying yes.|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/BENDU9SABSV|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160417195527/https://www.instagram.com/p/BENDU9SABSV/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Instagram]]}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٧ تا ٢٠٢٠ کامیرۆن پەیوەندی لەگەڵ تۆماس دۆھێرتی ھاوئەستێرەی فیلمی نەوەکان ٢ دروست کردووە.<ref name="enews2016">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Vulpo|یەکەم١=Mike|سەردێڕ=Dove Cameron and Ryan McCartan Call Off Their Engagement|ناونیشان=http://www.eonline.com/news/800095/dove-cameron-and-ryan-mccartan-break-up-less-than-six-months-after-getting-engaged|ئیش=[[E!]]|ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161006085133/http://www.eonline.com/news/800095/dove-cameron-and-ryan-mccartan-break-up-less-than-six-months-after-getting-engaged|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dove Cameron Confirms Split from Thomas Doherty After Nearly 4 Years Together|ناونیشان=https://people.com/tv/dove-cameron-confirms-split-from-thomas-doherty/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221204024921/https://people.com/tv/dove-cameron-confirms-split-from-thomas-doherty/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ئیش=[[People (magazine)|People]]}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٢، کامیرۆن لە پۆستێکی ئینستاگرامدا باسی لە ململانێکانی لەگەڵ خەمۆکی و ناڕەحەتیدا کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Najib|یەکەم=Shafiq|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Dove Cameron Shares Emotional Post About 'Identity': 'I'm Struggling More Than Half of the Time'|ناونیشان=https://people.com/tv/dove-cameron-shares-emotional-post-about-identity-im-struggling-more-than-half-of-the-time/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220519042044/https://people.com/tv/dove-cameron-shares-emotional-post-about-identity-im-struggling-more-than-half-of-the-time/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[People (magazine)|People]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dailey|یەکەم=Hannah|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Dove Cameron Reveals Battle With Depression & Dysphoria: 'I'm Struggling'|ناونیشان=https://www.billboard.com/music/music-news/dove-cameron-depression-dysphoria-1235073274/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٢|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|مۆسیقا|شانۆ|تەلەڤیزیۆن|دیزنی|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فەڕەنسا|ئەفریقا}} {{پۆلی کۆمنز|Dove Cameron}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:خەڵکە ئەمریکییە بە ڕەچەڵەک سلۆڤاکییەکان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی]] [[پۆل:میوزیکژەنە سەماکەرە-پۆپەکان]] [[پۆل:مۆسیقاژەنە کویرەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ھونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز]] 57bophut7vrpxsyqow3rdtqoft1ipip 0 246447 1588675 1506053 2026-06-04T05:23:50Z 1silent scientist 51740 1588675 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''سووتاندنی بارەگای پارتی دیموکراتی کوردستان لە بەغدا'''، ھێرشێکە کە لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠، بۆ سەر بارەگای لقی پێنجی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] لە ناوچەی کەرادە لە [[بەغدا]] لە لایەن گرووپە لایەنگرە ئێرانییەکانی ناو [[حەشدی شەعبی]] ڕوویدا، دوابەدوای لێدوانەکانی [[ڕامیار]]ی کورد [[ھۆشیار زێباری]] بوو، کە بە بێڕێزی دانرا بۆ میلیشیای ھێزەکانی حەشدی شەعبی، خۆپیشاندەران شتەکانی نێو بارەگاکەیان شکاند و ئاگریان تێبەردا.<ref>https://web.archive.org/web/20201019000307/https://aawsat.com/home/article/2570841/%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%86-%D9%84%D8%A5%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D8%AD%D8%B1%D9%82%D9%88%D9%86-%D9%85%D9%82%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%85%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B7%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D8%BA%D8%AF%D8%A7%D8%AF</ref><ref> https://web.archive.org/web/20201019000327/https://www.alarabiya.net/ar/arab-and-world/iraq/2020/10/17/%D8%B4%D8%BA%D8%A8-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B4%D8%AF-%D9%8A%D8%AD%D8%B1%D9%82%D9%88%D9%86-%D9%85%D9%82%D8%B1-%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%8A-%D8%A8%D8%A8%D8%BA%D8%AF%D8%A7%D8%AF</ref> == ھۆکارەکان == لە چاوپێکەوتنێکی تەلەڤیزیۆنیدا کە لە کەناڵی ئەلحورەی حکوومەتی [[ئەمەریکا]] بە زمانی [[عەرەبی]] لە بەرنامەی پایتەختی بڕیار (عاصمة القرار) ئەنجامی داوە، ھۆشیار زێباری سیاسەتوانی کورد و وەزیری پێشووی دەرەوەی [[عێراق]] داوای کرد، [[ناوچەی سەوز]] (کە زۆربەی بارەگاکانی [[حکوومەتی عێراق]]ی تێدا ھەڵکەوتووە، جگە لە باڵیۆزخانەی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و باڵیۆزخانەی [[شانشینی یەکگرتوو]]) لە توخمەکانی میلیشیاکانی ھێزەکانی حەشدی شەعبی و ئاسایشی ڕێگای نێوان ناوچەی سەوز و [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەغدا]] ھەبێت. ھەروەھا ھۆشیار زێباری داوای کرد گۆڕانکاری لە دامەزراوەکانی حەشدی شەعبیدا بکرێت و بە ھێزێکی دەرچوو لە یاسای عێراقی دەزانێت.<ref>https://web.archive.org/web/20201019000514/https://www.france24.com/ar/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B3%D8%B7/20201017-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%A5%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%85%D9%82%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%85%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B7%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D8%BA%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%AC%D8%A7-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%AA-%D9%84%D9%84%D8%AD%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B9%D8%A8%D9%8A</ref><ref>https://web.archive.org/web/20201018204801/https://arabic.sputniknews.com/arab_world/202010171046873410-%D8%B1%D8%AF%D8%A7-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%AA%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D8%B2%D9%8A%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%8A-%D8%AD%D8%B1%D9%82-%D9%85%D9%82%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%85%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B7%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A-%D9%88%D8%B1%D9%81%D8%B9-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B9%D8%A8%D9%8A/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20201020000703/https://www.eremnews.com/news/arab-world/2289042</ref> == خۆپیشاندانەکان == ڕۆژی شەممە ١٧ی تشرینی یەکەم، سەدان کەس لە خۆپیشاندەران و لایەنگرانی حەشدی شەعبی ڕوویان لە بارەگای پارتی دیموکراتی کوردستان کرد لە بەغدا. بارەگای حیزبەکە ھێرشی کرایە سەر و ھەموو شتەکانی نێو بارەگاکە سووتێنرا، ھەروەھا خۆپیشاندەران [[ئاڵای کوردستان]]یان سووتاند، و خۆپیشاندەران وێنەی [[قاسم سولەیمانی]] فەرماندەی پێشووی [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] و جێگری بەرپرسی ھێزەکانی حەشدی شەعبی [[ئەبوو مەھدی موھەندیس]]یان بەرزکردەوە، کە لە سەرەتای مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠٢٠ لە ھێرشێکی ئاسمانی ئەمریکیدا کوژران. لە ئەنجامی ئەوەش [[مستەفا کازمی]]، سەرۆک وەزیرانی عێراق لەو کاتەدا جەواد دەراجی سەرۆکی ھێزەکانی پاراستنی یاسای دەرکرد چونکە ھێزەکانی نەیانتوانی ڕووبەڕووی خۆپیشاندەران ببنەوە<ref>https://web.archive.org/web/20201018211114/https://www.aljazeera.net/news/2020/10/17/%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D8%B9%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D8%AA%D8%AC%D9%8A%D9%86-%D9%8A%D8%AD%D8%B1%D9%82%D8%B1%D9%88%D9%86-%D9%85%D9%82%D8%B1</ref><ref>https://web.archive.org/web/20201018211753/https://www.dw.com/ar/%D8%A5%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%B9%D8%A9-%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%82-%D9%85%D9%82%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%85%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B7%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D8%BA%D8%AF%D8%A7%D8%AF/a-55312030</ref><ref>https://web.archive.org/web/20201018212139/https://www.alhurra.com/iraq/2020/10/17/%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%84%D9%84%D8%AD%D9%83%D9%88%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D8%A9-%D8%AD%D8%B1%D9%82-%D9%85%D9%82%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%85%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B7%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%8A </ref><ref>https://web.archive.org/web/20201019000412/https://www.bahzani.net/?p=62677</ref><ref>https://web.archive.org/web/20201019000344/https://www.alalamtv.net/news/5224046/%D8%A3%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%A1-%D8%B9%D9%86-%D8%A5%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%A1-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AC%D9%8A-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D8%AF-%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|کوردستان|دەیەی ٢٠٢٠|ئێران|سیاسەت}} [[پۆل:خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:دژەکوردبوون]] [[پۆل:حەشدی شەعبی]] [[پۆل:مێژووی باشووری کوردستان]] iznuklkhn4owsrw1b7fca509554gxt9 0 249027 1588677 1518127 2026-06-04T06:32:24Z Aza 86 /* ئەرەستوو */ 1588677 wikitext text/x-wiki لە [[فەلسەفە]]، بەتایبەت لە [[فەلسەفەی ئەخلاق|فەلسەفەی ئەخلاقدا]]، '''ناوەڕاستی زێڕین''' یا '''ڕادەی ناوەڕاست''' ھەندی لەبار و شیاو و دڵخوازە لە نێوان «ئەمپەڕ»ی ئێجگار کەم و، «ئەوپەڕ»ی ئێجگار زۆردا. مرۆڤ لە [[ئاکار]] و کردەوەی خۆیدا لە دوو سەرەوە دەتوانێ لە ڕادەی دەربکات و لە ئەندازە دەرچێت: سەرێکی، کەمتەرخەمی و خەمسارییە و، سەرەکەی تری، زێدەڕۆیی و تەلاسابوونە، لە نێوان ئەم دوو سەرە ئەمپەڕ و ئەوپەڕەشدا، ئەوەی خوازراو و بەجێیە، ھاوسەنگی و نەرمڕۆییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Golden mean {{!}} Definition, Aristotle, Maimonides, Buddhism, Confucianism, & Facts {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/golden-mean|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref> == لە یۆنانی کۆندا == لە [[یۆنانی کۆن|یۆنانی کۆندا]]، چەندین [[سەردەستوور]] بەسەر دیواری پەرستگەی [[دێلفی]] -یەوە نووسرابوون. یەکێک لەوانە «لە ھیچ شتێکدا لە ڕادەی دەر مەکە»<ref>بە ئینگلیزی: Nothing in excess</ref> بووە، کە [[ئەفلاتوون|ئەفلاتوونیش]] لە [[فیلیبۆس|فیلیبۆسدا]] باسی دەکا. === ئەرەستوو === [[ئەرەستوو]] لە کتێبی [[ئەخلاقی نیکۆماخۆسی|ئەخلاقی نیکۆماخۆسیدا]] ناوەڕاستی زێڕین شی دەکاتەوە و دەڵێ ھەموو [[فەزیلەت|فەزیلەتێک]] لە ناوەڕاستی دوو [[ڕەزیلەت|ڕەزیلەتدا]] ھەڵدەکەوێت. بۆ وێنە، ئەرەستوو دەڵێ لە بواری ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ مەترسییەکاندا، ئازایەتی فەزیلەتە، بەڵام ئەگەر لە ڕادە دەرچێ، سەرپێوەنان و خۆنەپارێزییە و، ئەگەریش کەم بێ، نەوێری و ترسەنۆکییە. یا لە بواری چوون بە دوای چێژ و خۆ لە ئێش بەدوورگرتندا، ئەوەی فەزیلەتە، ڕاگرتنی نەوس و دانبەجەرگدانانە، کە لە ئەندازە دەرچوونی دەبێ بە نەوسنی و لەغاوی ئارەزوو بەردان و، کەمبوونیشی دەبێ بە مەیل لە ھیچ نەبوون و دامرکانی ئارەزوو. لە بواری دان و گرتنی پارەشدا، دەسبڵاوی لە ناوەڕاستدایە و فەزیلەتە؛ ئەمپەڕی، دەسبڵاوی ڕژدی و دەسقووچاوییە و، ئەوپەڕی، ھەڵەخەرجییە. فەزیلەت [[خوو|خووپێگرتنی]] گیانە بە ھەڵبژاردنی ئەو ڕادە ناوەڕاستییە کە بۆ ئێمە گونجاوە و لەگەڵ ئەقڵا تەبایە. ئەو ڕادە ناوەڕاستییە لە نێوان دوو عەیبدا ھەڵکەوتووە: زیادەڕەوی و کەمڕەوی. پێچەوانەی [[ڕەزیلەت]]، کە یا ناگا بە ئەندازەی دروست و گونجاو، وە یا لێی تێدەپەڕێ، فەزیلەت ڕادەی ناوەڕاست دەدۆزێتەوە و ھەڵی دەبژێرێ. == لە ئیسلامدا == لە گەلێ نموونەدا ئیسلام موسڵمانانی ھان داوە بە گرتنی ڕادەی ناوەڕاست. قورعان دەڵێ «بەو چەشنە ئێوەمان کردووەتە ئۆمەتی میانەڕۆ».<ref>سوورەی بەقەرە، ئایەتی ۱۴۳.</ref> فەرموودەیەکیش لە پێغەمبەر ھەیە کە دەڵێ «{{عەرەبی|خير الامور اوسطها}}» یانی «باشترینی ھەر کارێ لە ناوەڕاستی ئەو کارەدایە.» == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فەلسەفە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} c8ajwyy3dx125u2fh2xt7g8782fwml8 0 279704 1588618 1585533 2026-06-03T13:08:20Z Hivja 64112 /* ١٣ */ 1588618 wikitext text/x-wiki ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٥دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == کانوونی یەکەم == === ٣٠ === * [[خالیدە زیا]]، ٧٩، سیاسەتوانی بەنگلادێشی و [[سەرۆک وەزیرانی بەنگلادێش]] (١٩٩١–١٩٩٦ و ٢٠٠١–٢٠٠٦)، نەخۆشیی درێژخایەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Bangladesh's first female prime minister, Khaleda Zia, dies at 80 |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/bangladeshs-first-female-prime-minister-khaleda-zia-dies-80-2025-12-30/ |ئیش=[[ڕۆیتەرز|Reuters]] |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> * [[ئیسایا ویتلۆک جونیۆر]]، ٧١، ئەکتەری ئەمریکی، نەخۆشی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Ziegler |یەکەم١=Hannah |سەردێڕ=Isiah Whitlock Jr., Scene-Stealing Character Actor in 'The Wire,' Dies at 71 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/12/30/arts/television/isiah-whitlock-jr-dead.html |وێبگە=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢٦ === * [[بەھرام بەیزایی]]، ٨٧، نووسەر و دەرھێنەری فیلم و شانۆی ئێرانی، [[شێرپەنجە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Renowned Iranian playwright Bahram Beyzai passes away |ناونیشان=https://en.mehrnews.com/news/240207/Renowned-Iranian-playwright-Bahram-Beyzai-passes-away |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Mehr News Agency |زمان=en}}</ref> === ١٤ === * [[ڕۆب ڕاینەر]]، ٧٨، بەرھەمھێنەری فیلم، ئەکتەر و چالاکی سیاسیی ئەمریکی، برینی قووڵ بەھۆی لێدانی [[چەقۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Sangal |یەکەم١=Aditi |دوایین٢=Romine |یەکەم٢=Taylor |دوایین٣=Tsui |یەکەم٣=Karina |سەردێڕ=What we know about the fatal stabbings of Rob and Michele Reiner and the case against their son |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2025/12/17/entertainment/rob-reiner-murder-case-what-we-know-hnk |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ئیش=[[سی ئێن ئێن|CNN]] |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251217161012/https://edition.cnn.com/2025/12/17/entertainment/rob-reiner-murder-case-what-we-know-hnk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٤ === * [[کاری ھیرۆیوکی تاگاوا]]، ٧٥، ئەکتەر و بەرھەمھێنەری فیلمی ژاپۆنی–ئەمریکی، دواھاتەکانی [[جەڵدەی مێشک]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Tapp |یەکەم١=Tom |ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Cary-Hiroyuki Tagawa Dies: 'Mortal Kombat, 'Last Emperor' & 'Man in the High Castle' Actor Was 75 |ناونیشان=https://deadline.com/2025/12/cary-hiroyuki-tagawa-dead-mortal-kombat-actor-1236636368/ |وێبگە=Deadline Hollywood}}</ref> == تشرینی دووەم == === ٦ === * [[جەیمس واتسن]]، ٩٧، زانا و ژینناسی ئەمریکی و براوەی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبێل]] (١٩٦٢)، بەساڵاچوون.<ref name=NYTobit>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dean |یەکەم=Cornelia |سەردێڕ=James Watson, Co-Discoverer of the Structure of DNA, Is Dead at 97 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/11/07/science/james-watson-dead.html |وێبگە=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٣ === * [[دیک چەینی]]، ٨٤، سیاسەتوانی ئەمریکی و [[جێگری سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] (٢٠٠١–٢٠٠٩)، [[سیەسۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Former US Vice-President Dick Cheney dies aged 84 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/live/c4gpxe1kg8kt |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251104115647/https://www.bbc.com/news/live/c4gpxe1kg8kt |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[بی بی سی نیووز|BBC News]]}}</ref> == تشرینی یەکەم == === ٥ === * [[کێن جاکۆبس]]، ٩٢، دەرھێنەری ئەمریکی، [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ken Jacobs, Pioneering Experimental Filmmaker, Dies at 92|ناونیشان=https://variety.com/2025/film/news/ken-jacobs-dead-experimental-film-1236541528/|دوایین=Saperstein|یەکەم=Pat|وێبگە=Variety|ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> * [[ڕۆن دین]]، ٨٧، ئەکتەری ئەمریکی، مردن لە نەخۆشخانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pedersen |یەکەم=Erik |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Ron Dean Dies: Actor In 'The Fugitive', 'The Breakfast Club' & Three Tom Cruise Films Was 87 |ناونیشان=https://deadline.com/2025/10/ron-dean-dead-the-fugitive-the-dark-knight-breakfast-club-frasier-1236573733/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Deadline |زمان=en-US}}</ref> == ئەیلوول == === ٢٣ === * [[عەبدولعەزیز کوڕی عەبدوڵڵا ئال شێخ]]، ٨١، [[عالم (ئیسلام)|زانا]]ی سعوودی و [[موفتیی گەورەی سعوودیە]]، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Grand Mufti of Saudi Arabia has passed away: Royal Court |ناونیشان=https://english.alarabiya.net/News/saudi-arabia/2025/09/23/grand-mufti-of-saudi-arabia-has-passed-away-royal-court- |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Arabiya English |زمان=en}}</ref> === ٢٢ === * [[ھێنری جاگلۆم]]، ٨٧، ئەکتەر و دەرھێنەری فیلمی ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Koseluk |یەکەم١=Chris |دوایین٢=Barnes|یەکەم٢=Mike|سەردێڕ=Henry Jaglom, Moviemaker Who Worked Outside the Mainstream, Dies at 87 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/henry-jaglom-dead-safe-place-eating-last-summer-hamptons-1236378418/ |ئیش=The Hollywood Reporter |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٦ === * [[ڕۆبێرت ڕێدفۆرد]]، ٨٩، ئەکتەر و دەرھێنەری فیلمی ئەمریکی، مردن لە خەودا.<ref name=nytobit>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Robert Redford, Screen Idol Turned Director and Activist, Dies at 89 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/09/16/movies/robert-redford-dead.html |ئیش=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|زمان=en-US |دوایین=Barnes |یەکەم=Brooks |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250916121230/https://www.nytimes.com/2025/09/16/movies/robert-redford-dead.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * [[عامر محەممەد ڕەشید]]، ٨٦، سیاسەتوانی پێشووی عێراقی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews/201163|سەردێڕ=عامر محەمەد ڕەشید "باوكی موشه‌كی" به‌عس كۆچی دواییكرد|بڵاوکەرەوە=خەندان|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> === ١٤ === * [[فومیتاکا ساتۆ]]، ٨٧، [[ستێرفیزیک]]زان و فیزیکزانی تیۆریی ژاپۆنی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=【訃報】宇宙物理学者の佐藤文隆さん死去、ブラックホール解明　京都大学名誉教授 |ناونیشان=https://www.kyoto-np.co.jp/articles/-/1562015 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=Kyoto-np |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> == ئاب == === ٣٠ === * [[ئەبوو عوبەیدە]]، ٤٠، شەڕکەری فەلەستینی و وتەبێژی [[کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام]] (لە ٢٠٠٧ەوە)، [[تیرۆرکردنی ئەبوو عوبەیدە|تیرۆرکردن لەلایەن ئیسرائیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Israeli strike targets Hamas spokesperson Abu Obeida in Gaza: Reports|ناونیشان=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2025/08/30/israeli-strike-targets-hamas-spokesperson-abu-obeida-in-gaza-reports|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=Al-Arabiya}}</ref> === ٢٨ === * [[ڕاندی بوون]]، ٨٣، ئەکتەر و گۆرانیبێژی ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barnes |یەکەم=Mike |سەردێڕ=Randy Boone, Actor on ‘The Virginian,’ Dies at 83 |وێبگە=The Hollywood Reporter |ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/randy-boone-dead-the-virginian-1236358143/ |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢٣ === * [[جێری ئادلەر]]، ٩٦، ئەکتەر، بەرھەمھێنەر و دەرھێنەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Walcott |یەکەم=Escher |ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ='Iconic' Actor Jerry Adler, Star of 'The Sopranos' and 'The Good Wife,' Dies at 96 |ناونیشان=https://people.com/jerry-adler-sopranos-star-dies-96-11796497 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=People.com |زمان=en}}</ref> === ٢٠ === * [[فرانک کاپریۆ]]، ٨٨، دادوەر و سیاسەتوانی ئەمریکی، نەخۆشی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Parent |یەکەم=Tabitha |سەردێڕ=TikTok Famous Judge Frank Caprio Dies at Age 88 |ناونیشان=https://people.com/judge-frank-caprio-dies-at-age-88-11794854 |ئیش=People |بڵاوکەرەوە=Dotdash Meredith |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> * [[ژێرار شالیان]]، ٩١، نووسەر و پسپۆڕێکی [[جیۆپۆلەتیک]]ی فەڕەنسی، بەساڵاچوون.<ref name=nyt>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Nossiter |یەکەم=Adam |ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Gérard Chaliand, Intrepid Authority on Geopolitics, Dies at 91 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/08/27/world/europe/gerard-chaliand-dead.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٥|ئیش=The New York Times |زمان=en}}</ref> === ١٠ === * [[ئەنەس شەریف]]، ڕۆژنامەنووس و ڤیدیۆگرافەرێکی فەلەستینی و ھەواڵنێری [[کەناڵی ئەلجەزیرە]]، [[تیرۆرکردنی ئەنەس شەریف|تیرۆرکردن لەلایەن ئیسرائیل]].<ref name="AlJazeeraAug10">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Al Jazeera journalist Anas al-Sharif killed in Israeli attack in Gaza City|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/8/10/al-jazeera-journalist-anas-al-sharif-killed-in-israeli-attack-in-gaza-city|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٥|ئیش=Al Jazeera}}</ref> * [[دەیڤد کێچوم]]، ٩٧، ئەکتەر و [[کۆمیدیا|کۆمیدیان]]ی ئەمریکی، [[سستبوونی دڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barnes |یەکەم=Mike |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ=David Ketchum, the Cooped-Up Agent 13 on ‘Get Smart,’ Dies at 97 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/david-ketchum-dead-get-smart-agent-13-1236351427/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=The Hollywood Reporter |زمان=en-US}}</ref> === ٧ === * [[جیم لۆڤێڵ]]، ٩٧، ئەستێرەگەڕی ئەمریکی ([[جێمینای ١٢]]، [[ئەپۆلۆ ٨]] و [[ئەپۆلۆ ١٣]])، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Dudek |یەکەم=Mitch |ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Jim Lovell, Apollo 13 astronaut who settled in Lake Forest, dies at 97 |ناونیشان=https://chicago.suntimes.com/obituaries/2025/08/08/jim-lovell-obituary-apollo-13-astronaut-dies-at-97 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٥|ئیش=Chicago Sun-Times}}</ref> === ٥ === * [[نەرمین قادر]]، ٦٣، خانمەکتەر و شانۆکاری کورد، شێرپەنجە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nrttv.com/detail/51636 |سەردێڕ=نەرمین قادر هونەرمەند و شانۆکاری کورد کۆچی دوایی کرد |وێبگە=NRT TV |ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == تەممووز == === ٢٧ === * [[کوردۆی شاعیر]]، ٤٤، شاعیری کورد، [[جەڵدەی دڵ]].<ref name="964-jaldai-dil">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.964media.com/320748/|سەردێڕ=كۆردۆ عەبدوڵا لە مزگەوتی گەورەی سلێمانی گیانی لەدەست دا|بڵاوکەرەوە=964media.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢٦ === * [[زیاد ڕەحبانی]]، ٦٩، ئاوازدانەر، نووسەر و مۆسیقاژەنی لوبنانی، جەڵدەی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/26/ziad-rahbani-pioneering-lebanese-musician-and-composer-dies-at-69 |سەردێڕ=Ziad Rahbani, pioneering Lebanese musician and composer, dies at 69 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Jazeera}}</ref> === ٢٤ === * [[ھاڵک ھۆگان]]، ٧١، زۆرانبازی پیشەگەری ئەمریکی، وەستانی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://kfdm.com/news/local/hulk-hogan-dies-at-71|سەردێڕ=Hulk Hogan dies at 71|بڵاوکەرەوە=KFDM|ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٨ === * [[جیمی ھانت]]، ٨٥، ئەکتەری ئەمریکی، نیشانەکانی دوای جەڵدەی دڵ.<ref name=Barnes>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/jimmy-hunt-dead-invaders-from-mars-1236324837/|سەردێڕ=Jimmy Hunt, Young Star of 'Invaders From Mars,' Dies at 85|نووسەر=Barnes, Mike|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٥|newspaper=The Hollywood Reporter}}</ref> === ١٣ === * [[محەممەد بوخاری]]، ٨٢، سیاسەتوان، ئەفسەری سەربازیی نێجیریایی و سەرۆک کۆماری نێجیریا (٢٠١٥–٢٠٢٣)، نەخۆشیی درێژخایەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Nigeria's ex-President Muhammadu Buhari dies in London aged 82 |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/13/nigerias-former-president-muhammadu-buhari-dies-in-london-aged-82 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Jazeera}}</ref> === ١١ === * [[ڕێنی کیربی]]، ٧٠، ئەکتەری ئەمریکی، نیشانەکانی دوایی و تەشەنای سوورێنە، گورچیلە و میزڵدان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Shallow Hal actor dies aged 70 after being hospitalised for two months as his family pay tribute |ناونیشان= https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/breaking-rene-kirby-dead-shallow-35605141.amp |وێبگە=Mirror |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> === ٩ === * [[ڕەبیع مەدخەلی]]، ٩٢، [[عالم (ئیسلام)|زانا]]ی سوننە و مامۆستای زانکۆی سعوودی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|سەردێڕ=سبب وفاة الشيخ ربيع المدخلي وموعد جنازته وسيرته الذاتية الكاملة - النصر الإخباري|ناونیشان=https://www.elnassrnews.com/31747/death-sheikh-rabee-almadkhali/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٥|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.elnassrnews.com/31747/death-sheikh-rabee-almadkhali/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> === ٨ === * [[ڕۆجەر کریستیانسێن]]، ٧٢، دەرھێنەری تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Roger Secrist Christiansen |ناونیشان=https://obits.cleveland.com/us/obituaries/theday/name/roger-christiansen-obituary?id=59197308 |وێبگە=Legacy |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> === ٣ === * [[دیۆگۆ جۆتا]]، ٢٨، یاریزانی تۆپی پێی پورتوگالی، ڕووداوی ھاتوچۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Diogo Jota: Liverpool forward dies in car accident in Spain |ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/32461/13391754/diogo-jota-liverpool-forward-dies-in-car-accident-in-spain |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|ئیش=Sky Sports}}</ref> * [[مایکڵ مادسن]]، ٦٧، ئەکتەر، بەرھەمھێنەر، نووسەر و شاعیری ئەمریکی، [[وەستانی دڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barnes |یەکەم=Mike |ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Michael Madsen, Reservoir Dogs' Actor, Dies at 67 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/michael-madsen-dead-reservoir-dogs-1236306069/ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=The Hollywood Reporter |زمان=en-US}}</ref> == حوزەیران == === ٢٦ === * [[ڕیک ھورست]]، ٧٩، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rick Hurst, Cletus Hogg on ‘The Dukes of Hazzard,’ Dies at 79|دوایین=Moses|یەکەم=Claire|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/06/27/obituaries/rick-hurst-dead.html|وێبگە=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢١ === * [[بێھنام شەھریاری]]، ٥٦، ئەفسەری سەربازیی ئێرانی، ئەندامی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] و بەرپرسی باڵای [[ھێزی قودس]]، [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشی ئیسرائیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israel says it killed Iran's military coordinator with Hamas |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cn9yxrxwzzzo |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.bbc.com |زمان=en-GB}}</ref> === ١٩ === * [[گەیلارد سارتەین]]، ٧٨، ئەکتەری ئەمریکی، مردنی سروشتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gailard Sartain, Actor in 'Hee Haw' and 'Mississippi Burning,' Dies at 78|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/gailard-sartain-dead-hee-haw-mississippi-burning-1236295853/|دوایین=Barnes|یەکەم=Mike|بڵاوکەرەوە=The Hollywood Reporter|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٨ === * [[سابت حەبیب یووسف ئال مێکۆ]]، ٤٩، [[قەشە]]ی [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی|کاسۆلیکی کلدانی]]ی عێراقی، نادیار.<ref>[https://sematv.net/ar/2025/06/12431 سمو الامير يعزي بوفاة المطران ثابت حبيب منصور مكو] {{in lang|ar}}</ref> === ١٧ === * [[عەلی شادمانی]]، ٦٢، ئەفسەری سەربازیی ئێرانی، ئەندامی سوپای پاسداران و فەرماندەی [[بارەگای ناوەندیی خاتەم ئەلئەنبیا]]، [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشی ئیسرائیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israeli military says it killed Iran's wartime chief of staff |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-says-it-killed-irans-armed-forces-chief-staff-2025-06-17/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=Reuters |زمان=en}}</ref> === ١٥ === * [[محەممەد کازمی]]، ٦٣، ئەفسەری سەربازیی ئێرانی و سەرۆکی [[ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسداران]]، [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشی ئیسرائیل]].<ref name="TimesDeath">{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Netanyahu says Israel killed IRGC intelligence chief and his deputy |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=Times of Israel |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/netanyahu-confirms-israel-killed-irgc-intelligence-chief-and-his-deputy/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٣ === * کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[فەرەیدوون عەباسی]]، ٦٦، زانای ئەتۆمی، سیاسەتوان و سەرۆکی زانکۆ، [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|نوێنەری پەرلەمان]] (٢٠٢٢–٢٠٢٤)، سەرۆکی [[ڕێکخراوەی وزەی ئەتۆمیی ئێران]] (٢٠١١–٢٠١٣) و سەرۆکی [[زانکۆی ئیمام حوسێن]] (٢٠٠١–٢٠١١).<ref>[https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/تسنیم-شهادت-فریدون-عباسی-و-طهرانچی تسنیم: شهادت فریدون عباسی و طهرانچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613153614/https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/%D8%AA%D8%B3%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%8C |date=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ }} {{in lang|fa}}</ref> ** [[محەممەد باقری]]، ٦٤–٦٥، ئەفسەری سەربازی و سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (لە ٢٠١٦وە).<ref>[https://www.bartarinha.ir/بخش-اخبار-روز-20/1520640-سرلشکر-باقری-به-شهادت-رسید فارس: سرلشکر باقری به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]]، ٦٣، ئەفسەری سەربازی و فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠٠٩وە).<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-irgc-air-force-chief-top-echelon-killed-in-israeli-strike/ IDF confirms IRGC air force chief, top echelon killed in Israeli strike]</ref> ** [[غوڵامعەلی ڕەشید]]، ٧١–٧٢، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[بارەگای ناوەندیی خاتەم ئەلئەنبیا]] (لە ٢٠١٦وە) و جێگری سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (١٩٩٩–٢٠١٦).<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2077403/فوری-یک-مقام-ارشد-سپاه-در-حمله-اسرائیل-به-شهادت-رسید فوری/ یک مقام ارشد سپاه در حمله اسرائیل به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[حوسێن سەلامی]]، ٦٤–٦٥، ئەفسەری سەربازی و فەرماندەی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٩وە).<ref>[https://www.ettelaat.com/news/98605/سردار-سلامی-فرمانده-کل-سپاه-به-شهادت-رسید فرمانده کل سپاه به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[مەھدی ڕەبانی]]، ؟، ئەفسەری سەربازی و جێگری ئۆپەراسیۆنەکانی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (لە ٢٠١٦ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Isfahan Governor expresses condolences to family of Martyr General Rabbani |ناونیشان=https://farsnews.ir/esfahansabz/1749835445819837161 |agency=Fars News Agency |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> ** [[محەممەدمەھدی تێھرانچی]]، ٦٠، [[فیزیکی تیۆریک|فیزیکزانی تیۆریک]].<ref>[https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 ترور دانشمندان هسته‌ای ایران توسط رژیم اسرائیل/ تصویر دکتر طهرانچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613160520/https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 |date=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ }} {{in lang|fa}}</ref> === ١٠ === * [[کەریم شنگالی]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزیری پێشووی ناوخۆی ھەرێمی کوردستان]] (٢٠٠١–٢٠١٩)، نەخۆشی.<ref name="K24-death">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/845075 |سەردێڕ=تەرمی کەریم شنگالی گەیشتەوە هەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=Kurdistan 24 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ٩ === * [[کریس ڕۆبینسۆن]]، ٨٦، دەرھێنەری فیلم، سیناریۆنووس و ئەکتەری ئەمریکی، [[سستبوونی دڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.soapoperadigest.com/content/general-hospital-star-chris-robinson-dies-at-86/|سەردێڕ=''General Hospital'' Star Chris Robinson Dies at 86|یەکەم=Chris|دوایین=Eades|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Soap Opera Digest|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١ === * [[جۆناتان جۆس]]، ٥٩، ئەکتەر و مۆسیقاژەنی ئەمریکی، تەقەکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Salinas |یەکەم=Rebecca |ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ='I shot him': Suspect admitted to killing actor Jonathan Joss amid ongoing feud, report states |ناونیشان=https://www.ksat.com/news/local/2025/06/03/i-shot-him-suspect-admitted-to-killing-actor-jonathan-joss-amid-ongoing-feud-report-states/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=KSAT-TV |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250603225353/https://www.ksat.com/news/local/2025/06/03/i-shot-him-suspect-admitted-to-killing-actor-jonathan-joss-amid-ongoing-feud-report-states/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == ئایار == === ٢٧ === * [[ئێد گەیڵ]]، ٦١، ئەکتەر و [[مەترسیکار]]ی ئەمریکی، نادیار.<ref name="obit">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ='Chucky' Actor Ed Gale Dead at 61 |ناونیشان=https://www.tmz.com/2025/05/28/ed-gale-chucky-childs-play-actor-dead-hospice/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=TMZ |زمان=en}}</ref> === ٢٥ === * [[فیل ڕۆبەرتسۆن]]، ٧٩، ڕاوچیی پیشەیی، بازرگان، کەسایەتیی تەلەڤیزیۆنی و ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Duck Dynasty Star Phil Robertson Dies at 79 Following Alzheimer's Diagnosis |ناونیشان=https://people.com/phil-robertson-dead-duck-dynasty-star-was-79-11741649 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ئیش=People}}</ref> === ٢٢ === * [[جەیمز لۆیدۆڤیچ پاتەرسۆن]]، ٩١، نووسەر و ئەکتەری ڕووسی–ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=In memory of a friend |ناونیشان=https://rospisatel.ru/sobytija2025/142.html}}</ref> === ٢٠ === * [[جۆرج وێندت]]، ٧٦، ئەکتەری ئەمریکی، مردن لە خەودا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://www.nytimes.com/2025/05/20/arts/television/george-wendt-dead.html|سەردێڕ= George Wendt, a.k.a. Norm From 'Cheers,' Is Dead at 76|دوایین= Williams|یەکەم= Alex|ڕێکەوت= ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان= ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٥|newspaper = The New York Times|دەستپێگەیشتنی ناونیشان= limited}}</ref> === ١٩ === * [[کۆڵتۆن فۆرد]]، ٦٢، ئەکتەر و گۆرانیبێژی ئەرمەنی–ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://dallasvoice.com/former-adult-film-star-and-pop-singer-colton-ford-dead-at-62/|سەردێڕ=Former adult film star and pop singer Colton Ford dead at 62|ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Dallas Voice|یەکەم=Rich|دوایین=Lopez|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250528133905/https://dallasvoice.com/former-adult-film-star-and-pop-singer-colton-ford-dead-at-62/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ١٥ === * [[محەممەد عەباس بارام]]، ٧٢، گۆرانیبێژی کورد، [[جەڵدەی دڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nrttv.com/detail/48829|سەردێڕ=هونەرمەندی ناوداری کورد محەمەد عەباس بارام کۆچی دوایی کرد|بڵاوکەرەوە=[[ئێن ئاڕ تی]]|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> * [[چارڵز ستراوس]]، ٩٦، مۆسیقاژەن، ھۆنراوەنووس و ئاوازدانەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://www.broadwayworld.com/article/Broadway-Composer-Charles-Strouse-Passes-Away-at-96-20250515|سەردێڕ= Broadway Composer Charles Strouse Passes Away at 96|دوایین= Rabinowitz|یەکەم= Chloe|ئیش= Broadway World|ڕێکەوت= ١٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> === ١٣ === * [[محەممەد سینوار]]، ٤٩، شەڕکەری فەلەستینی و سەرکردەی [[کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام|لیواکانی عیزەدین قەسام]]، بۆردومانی ئیسرائیل.<ref>https://asharq.com/politics/137584/إسرائيل-قتلنا-محمد-السنوار-الحية-والحداد-الهدفين-المقبلين/</ref> * [[خۆزێ موخیکا]]، ٨٩، سیاسەتوانی ئوروگوایی و چلەمین سەرۆک کۆماری [[ئوروگوای]]، [[شێرپەنجەی سوورێنە]].<ref>[https://en.ara.cat/misc/pepe-mujica-the-humble-philosopher-president-dies_1_5378778.html Pepe Mujica, the humble philosopher president, dies]</ref> === ٨ === * [[خەتەر]]، ٤٣، کارساز و ڕاپەری کورد–ئەڵمانی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.n-tv.de/leute/Gangster-Rapper-Xatar-ist-tot-article25757826.html|سەردێڕ=in Koelner Wohnung aufgefunden|ئیش=n-tv|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> === ٧ === * [[جۆ دۆن بەیکەر]]، ٨٩، ئەکتەری ئەمریکی، [[شێرپەنجەی سییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Langer |یەکەم١=Emily |سەردێڕ=Joe Don Baker, tough guy actor in 'Walking Tall,' dies at 89 |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/obituaries/2025/05/15/joe-don-baker-actor-dead/ |وێبگە=The Washington Post |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> === ٣ === * [[سری سورەیا ئوندەر]]، ٦٢، دەرھێنەری فیلم، ئەکتەر، نووسەر، کەسایەتیی سیاسیی تورک و ئەندامی [[پارتی یەکسانی و دیموکراسیی گەلان|دەم پارتی]]، تێکچوونی فرە ئەندامی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Sırrı Süreyya Önder hayatını kaybetti |ناونیشان=https://www.bbc.com/turkce/articles/cd6jd230l41o |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=BBC News Türkçe |زمان=tr}}</ref> == نیسان == === ٢١ === * [[پاپا فرانسیس]]، ٨٨، [[پاپا]]ی کڵێسای کاتۆلیکی ئەرژەنتینی (لە ٢٠١٣ەوە)، [[جەڵدەی مێشک]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=پاپا فرانسیس کۆچی دوایی کرد |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/836171/k24_sdapp |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=پاپا فرانسیس کۆچی دوایی کرد}}</ref> === ١٥ === * [[پاتریک ئادیارت]]، ٨٢، ئەکتەری ئەمریکی، [[سیەسۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://extratv.com/2025/04/16/patrick-adiarte-dancer-king-flower-drum-song-obituary/ |سەردێڕ=Patrick Adiarte, Legendary 'The King and I' Dancer & 'Brady Bunch' Guest, Dies at 82 |وێبگە=ExtraTV.com |ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١١ === * [[ئاڤاشین]]، ٦٦، شاعیر و وەرگێڕی کورد، نەخۆشی.<ref name="کوردپرێس ۱">[https://www.kurdpress.com/x4fCT کوردپرێس: ''مامۆستا «ئاڤاشین» ھەڵبەستوانی کورد کۆچی دواییی کرد'' (بە فارسی)، نووسراو لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢٥؛]{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdpress.com/x4fCT |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }} سەردان لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢٥.</ref> === ٨ === * [[نیکی کات]]، ٥٤، ئەکتەری ئەمریکی، [[خۆکوژی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2025/04/nicky-katt-dead-cause-dazed-and-confused-1236368019/|سەردێڕ=Nicky Katt Died By Suicide, Family Confirms; 'Dazed & Confused' Star Discovered On April 8 In Apartment|وێبگە=Deadline|یەکەم١=Dominic|دوایین١=Patten|یەکەم٢=Denise|دوایین٢=Petski|ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> === ٦ === * [[جێرمیا پۆل ئۆستریکەر]]، ٨٧، [[ستێرفیزیک|فیزیکزانی ئەستێرەیی]]ی ئەمریکی و مامۆستای [[ئەستێرەناسی]] لە [[زانکۆی کۆڵۆمبیا]]، نەخۆشیی گورچیلە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Overbye |یەکەم١=Dennis |سەردێڕ=Jeremiah Ostriker, Who Plumbed Dark Forces That Shape Universe, Dies at 87 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/04/07/science/space/jeremiah-ostriker-dead.html |وێبگە=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١ === * [[ڤال کیلمێر]]، ٦٥، ئەکتەری ئەمریکی، سیەسۆ.<ref name="Weber-2025">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Weber |یەکەم=Bruce |ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Val Kilmer, Film Star Who Played Batman and Jim Morrison, Dies at 65 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/04/01/movies/val-kilmer-dead.html |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢٥|newspaper=The New York Times}}</ref> == ئازار == === ٣٠ === * [[ڕیچارد نۆرتۆن]]، ٧٥، [[ھونەری جەنگی|ھونەرمەندی جەنگی]]، ئەکتەر و [[مەترسیکار]]ی ئوسترالی–ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Sullivan |یەکەم=Matthew |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Aussie martial arts legend and Hollywood trainer Richard Norton dies |ناونیشان=https://www.news.com.au/sport/boxing/aussie-martial-arts-legend-and-hollywood-trainer-richard-norton-dies/news-story/073b8196ba8ee37565147a5fa1c03571 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٥|ئیش=news.com.au}}</ref> === ٢٩ === * [[ڕیچارد چەمبەرلین]]، ٩٠، ئەکتەری ئەمریکی، [[جەڵدەی مێشک]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://variety.com/2025/film/news/richard-chamberlain-dead-dies-shogun-thorn-birds-1236351970/ |سەردێڕ=Richard Chamberlain, TV's Dr. Kildare, ''Shogun'', ''Thorn Birds'' Star, Dies at 90 |دوایین=Natale |یەکەم=Richard |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٥|ئیش=Variety |زمان=en-US}}</ref> === ٢٣ === * [[سەڵاح بەردەویل]]، ٦٥، ئەندامی مەکتەبی سیاسیی [[حەماس]] و وتەبێژی ڕێکخراوەی ئیسلامیی فەلەستین، بۆردوومانی [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|ئیسرائیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/50-of-dead-in-gaza-protest-were-hamas-activists-says-hamas-official-1.6094899|سەردێڕ=50 of Dead in Gaza Protests Were Hamas Activists, Says Senior Hamas Official|دوایین=Khoury|یەکەم=Jack|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|ئیش=Haaretz|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|زمان=en}}</ref> === ١٨ === * [[عەبدولڕەحمان حاجی ئەحمەدی]]، ٨٤، سیاسەتوانی کورد و ڕێبەری پێشووی [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]]، نەخۆشی.<ref name="فرات ٢">[https://anfsorani.com/هۆرامی/amyarymdarw-kwrdy-bdwlhman-hajy-yhmdy-gshmr-by-66533 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''سیاسەتوانی کورد عەبدولڕەحمان حاجی ئەحمەدی شەھید بوو'' (بە ھەورامی)، نووسراو لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٥؛] سەردان لە ١٩ی ئازاری ٢٠٢٥.</ref> * [[ئەبوو حەمزە]]، ٢٩، شەڕکەری فەلەستینی و وتەبێژی [[لیواکانی قودس]]، بۆردومانی ئیسرائیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=استشهاد الناطق العسکری باسم سرایا القدس (أبو حمزة) |ناونیشان=https://www.khaberni.com/news/699299 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=khaberni.com}}</ref> * [[عیسام دەعالیس]]، ٥٨، سیاستەوانی فەلەستینی و [[حکوومەتی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ی حەماس|سەرۆکی کۆمیتەی بەڕێوەبەرایەتیی حکوومەتی حەماس]] (لە ٢٠٢١ەوە)، بۆردوومانی ئیسرائیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yohanan |یەکەم=Nurit |ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Hamas names 4 senior officials killed in wave of IDF strikes on Gaza |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/hamas-names-4-senior-officials-killed-in-wave-of-idf-strikes-on-gaza/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٥|ئیش=The Times of Israel}}</ref> === ١٧ === * [[ئەبوو ئیسحاق حوەینی]]، ٦٨، زانای سوننە، فەرموودەناس و بانگخوازی میسری، [[جەڵدەی مێشک]].<ref>[https://www.watanserb.com/en/2025/03/17/salafi-scholar-abu-ishaq-al-huwaini-passes-away-after-health-deterioration/ Salafi Scholar Abu Ishaq Al-Huwaini Passes Away After Health Deterioration]</ref> * [[ئەبوو حەمزە]]، ٢٩، کەسایەتیی میدیاییی فەلەستینی و وتەبێژی [[لیواکانی قودس]]، باڵی سەربازیی [[بزووتنەوەی جیھادی ئیسلامی لە فەلەستین]]، بۆردوومانی ئیسرائیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=استشھاد أبوو حمزة الناطق العسکری باسم سرایا القدس |ناونیشان=https://www.shorouknews.com/news/view.aspx?cdate=18032025&id=409e216e-5035-4446-b761-f7557433d078 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=shorouknews.com}}</ref> === ١١ === * [[ڕۆبێرت ترێبۆر]]، ٧١، ئەکتەری ئەمریکی، [[ژەهراویبوونی خوێن]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/robert-trebor-hercules-legendary-journeys-xena-1236181863/ |سەردێڕ=Robert Trebor, 'Hercules: The Legendary Journeys' Actor, Dies at 71 |ئیش=The Hollywood Reporter |یەکەم=Mike |دوایین=Barnes |ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> === ٩ === * [[سیمۆن فیشەر-بێکەر]]، ٦٣، ئەکتەری شانۆ، تەلەڤیزیۆن و سینەمای بەریتانی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rosenbloom |یەکەم=Alli |ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Actor Simon Fisher-Becker, known for ‘Harry Potter’ and ‘Doctor Who,’ dead at 63 |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2025/03/10/entertainment/simon-fisher-becker-death/index.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref> === ٣ === * [[کرەیگ ڕیچارد نێڵسۆن]]، ٧٧، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.serenityfhs.com/obituaries/craig-nelson-6/#!/Obituary |سەردێڕ=Craig Richard Nelson |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٥}}</ref> == شوبات == === ٢٨ === * [[جۆزێف وامبۆ]]، ٨٨، نووسەری ئەمریکی، [[شێرپەنجەی سوورێنە]].<ref name=McFadden>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/02/28/books/joseph-wambaugh-dead.html |سەردێڕ=Joseph Wambaugh, Author With a Cop's-Eye View, Is Dead at 88 |دوایین=McFadden |یەکەم=Robert D. |authorlink=Robert D. McFadden |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥|newspaper=The New York Times |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited}}</ref> === ٢٥ === * [[ڕۆبێرتۆ ئۆرچی]]، ٥١، سیناریۆنووس و بەرھەمھێنەری فیلم و تەلەڤیزیۆنی مەکسیکی-ئەمریکی، نەخۆشیی گورچیلە.<ref name = Andreeva>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://deadline.com/2025/02/roberto-orci-dead-star-trek-transformers-writer-producer-1236301807/|سەردێڕ= Roberto Orci Dies: 'Star Trek', 'Transformers' & 'Hawaii Five-0' Writer-Producer Was 51|دوایین= Andreeva|یەکەم= Nellie|ڕێکەوت= ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان= ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٥|ئیش= Deadline Hollywood}}</ref> === ٢٠ === * [[فرانکێتین]]، ٨٨، نووسەر، شاعیر و [[شانۆنامەنووس]] و [[وێنەکێش]]ی ھایتی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Louis |یەکەم١=Olivier Rony |ناونیشان=https://vantbefinfo.com/haiti-pleure-franck-etienne-le-premier-ministre-salue-la-memoire-dun-geant-de-la-culture/ |سەردێڕ=Haïti pleure Franck Étienne : Le Premier ministre salue la mémoire d'un géant de la culture |trans-title=Haiti mourns Franck Étienne: Prime Minister salutes the memory of a cultural giant |ئیش=Vant Bèf Info (VBI) |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠٢٥|زمان=fr-FR}}</ref> * [[پیتەر جەیسن]]، ٨٠، ئەکتەری ئەمریکی، [[شێرپەنجە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2025/02/peter-jason-dead-1236297197/ |سەردێڕ=Peter Jason Dies: ‘Deadwood’ Actor And Favorite Of John Carpenter And Walter Hill Was 80 |یەکەم١=Greg |دوایین١=Evans |وێبگە=Deadline |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٨ === * [[ئەڵڵاموراد ڕەشتیانی]]، ٧٤، ھونەرمەند و ئەکتەری کورد، شێرپەنجە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1802202523|سەردێڕ=هونەرمەند ئەڵڵاموراد رەشتیانی کۆچی دواییکرد|نووسەر=ژیلا ئەسعەد|بڵاوکەرەوە=[[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]]|ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٧ === * [[جین ھاکمان]]، ٩٥، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Devlin |یەکەم=Hannah |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Mummification: what is it and how can it occur? |ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/2025/feb/28/mummification-what-is-it-and-how-can-it-occur-gene-hackman |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ئیش=The Guardian |زمان=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> === ١٦ === * [[کیم سای-ڕۆن]]، ٢٤، خانمەکتەری کۆریی باشووری، [[خۆکوشتن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=South Korean actress Kim Sae-ron, 24, found dead|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/c626p25egddo|وێبگە=The Korea Herald|دوایین=Davies|یەکەم=Maia|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250218162020/https://www.bbc.com/news/articles/c626p25egddo|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ١٥ === * [[کاھتالی مچە]]، ٧٢، گۆرانیبێژی کورد، شێرپەنجە.<ref name="فرات ۱">[https://anfkurdi.com/Cand-U-huner/kahtali-mice-jiyana-xwe-ji-dest-da-194188 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''کاھتالح مچە کۆچی دوایی کردد'' (بە کرمانجی)، نووسراو لە ١٥ی شوباتی ٢٠٢٥؛] سەردان لە ١٥ی شوباتی ٢٠٢٥.</ref> === ١٠ === * [[پیتەر تویاسۆسۆپۆ]]، ٦١، ئەکتەر و یاریزانی [[تۆپی پێی ئەمریکی|تۆپی پێ]]ی ئەمریکی، [[نەخۆشیی دڵ و لوولەکانی خوێن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Petski |یەکەم=Denise |ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Peter Navy Tuiasosopo Dies: 'Street Fighter', 'Necessary Roughness' Actor Was 61 |ناونیشان=https://deadline.com/2025/02/peter-navy-tuiasosopo-dead-actor-1236284912/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=Deadline |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250211023016/https://deadline.com/2025/02/peter-navy-tuiasosopo-dead-actor-1236284912/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٦ === * [[وریا حەمەکەریم]]، ٣٧، [[ڕۆژنامەنووس]] و پێشکەشکاری کورد، ڕووداوی ھاتوچۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Corporation |یەکەم=Nalia |سەردێڕ=وریا حەمە کەریم بە رووداوێکی ھاتووچۆ گیانی لەدەستدا |ڕێکەوت =٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ناونیشان=https://www.nrttv.com/detail/45509 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |وێبگە=nrttv.com}}</ref> * [[ئارام فەتاح خەراجیانی]]، ٤٣–٤٤، پاڵەوانی لەشجوانیی کورد، ڕووداوی ھاتوچۆ.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هۆکاری گیان لەدەستدانی پاڵەوانە کوردەکە لەگەڵ وریا حمە کەریم چی بوو؟ |ناونیشان=https://www.speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=141175&Jor=7 |وێبگە=speemedia.com |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == کانوونی دووەم == === ٣٠ === * [[دیک باتۆن]]، ٩٥، یاریزانی [[خلیسکێنەی سەر سەھۆڵ]]ی ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/01/30/sports/dick-button-dead.html |سەردێڕ=Dick Button, Figure Skating Champion and Commentator, Dies at 95 |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|دوایین=Goldstein |یەکەم=Richard |newspaper=The New York Times |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250131181525/https://www.nytimes.com/2025/01/30/sports/dick-button-dead.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢٩ === * [[سەلوان مۆمیکا]]، ٣٨، چالاکوانی [[ڕەخنەگرتن لە ئیسلام|دژە ئیسلام]]ی عێراقی، [[برینی فیشەک]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Uppgifter: Koranbrännaren Salwan Momika skjuten till döds|ناونیشان=https://www.svt.se/nyheter/lokalt/sodertalje/person-hittad-skjuten-i-sodertalje|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250130085358/https://www.svt.se/nyheter/lokalt/sodertalje/person-hittad-skjuten-i-sodertalje|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=SVT Nyheter|زمان=sv}}</ref> === ٢٤ === * [[موکەڕەم تاڵەبانی]]، ١٠١، نووسەر و سیاسەتوانی کورد، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/24012025|سەردێڕ=موکەڕەم تاڵەبانی، نووسەر و سیاسەتڤانی کورد کۆچی دواییکرد|زمان=کوردی|بڵاوکەرەوە=[[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]]|نووسەر=سۆران حوسێن|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> * [[ئایریس کەمینگز]]، ١٠٤، [[فڕۆکەوان]] و مەلەوانی ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iris Cummings Critchell, 104, Dies; Olympic Swimmer Turned Aviator|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/01/29/sports/iris-cummings-critchell-dead.html|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|دوایین=Goldstein|یەکەم=Richard|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٩ === * [[باڤێ تەیار]]، ٦٧، ئەکتەری کۆمیدیانی کورد، بۆردوومانی [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا|تورکیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/190120254|سەردێڕ=Tirkiyeyê êrişî sivîlan kiribû: Bavê Teyar jî canê xwe ji dest da|وێبگە=Rûdaw.net}}</ref> * [[پیەر مێرتەنس]]، ٨٥، [[پارێزەر]] و ڕەخنەگری بەلجیکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Belga |یەکەم=Belga |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=L'écrivain belge Pierre Mertens est décédé |ناونیشان=https://www.dhnet.be/actu/belgique/2025/01/19/lecrivain-belge-pierre-mertens-est-decede-SXM4QAS3HJGTVI4ANYJTCNS42A/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=DHnet |زمان=fr}}</ref> === ١٦ === * [[بۆب ئویکەر]]، ٩٠، یاریزانی [[بەیسبۆڵ]] و ئەکتەری ئەمریکی، [[شێرپەنجەی سییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Koseluk|یەکەم١=Chris|سەردێڕ=Bob Uecker, Light-Hitting Catcher Turned Comic Actor and Broadcaster, Dies at 90|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/bob-uecker-dead-catcher-mr-belvedere-major-league-1236110105/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=The Hollywood Reporter|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٥ === * [[دەیڤد لینچ]]، ٧٨، دەرهێنەر، مۆسیقاژەن و ئەکتەری ئەمریکی، کاریگەرییەکانی نەخۆشیی [[ئەمفیزم]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.tmz.com/2025/01/16/legendary-director-david-lynch-dead-at-78/|سەردێڕ=David Lynch, 'Blue Velvet' Director, Dead at 78|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=TMZ|وتەگێڕانەوە=A family member tells TMZ … Lynch passed away Wednesday at his daughter's house – where he was staying during the devastating wildfires in Los Angeles.}}</ref> === ١٢ === * [[کلۆد جارمان جونیۆر]]، ٩٠، ئەکتەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Barnes |یەکەم١=Mike |سەردێڕ=Claude Jarman Jr., Young Star of 'The Yearling,' Dies at 90 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/claude-jarman-dead-yearling-juvenile-oscar-1236107296/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=The Hollywood Reporter |ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٩ === * [[بیڵ بێرج]]، ٨٦، کۆمیدیان و ئەکتەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2025/film/obituaries-people-news/bill-byrge-dead-ernest-1236271773/|سەردێڕ=Bill Byrge, Who Played Bobby in ‘Ernest’ Movies, Dies at 92|وێبگە=Variety|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢ === * [[فەردی تایفوور]]، ٧٩، گۆرانیبێژ، ئەکتەر، دەرھێنەر، [[ھۆنراوەنووس]] و [[سیناریۆنووس]]ی تورک، [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ntv.com.tr/turkiye/arabesk-muziginin-unlu-ismi-ferdi-tayfur-hayatini-kaybetti,0qHzpjIzVE24mogri5YcZg |سەردێڕ=Arabesk müziğinin ünlü ismi Ferdi Tayfur hayatını kaybetti |زمان=tr |وێبگە=ntv.com.tr |ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2025 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٥| ]] 7am2k60tityh0ua6a5aeisfcx1o2aik 0 286604 1588662 1588539 2026-06-03T20:01:45Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1588662 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی فڕۆکە |ناونیشان = بۆینگ EA-18G گراولەر |وێنە = U.S. Navy EA-18G Growler breaks away from a U.S. Air Force KC-135 (altered).jpg |قەبارەی_وێنە = 300px |تێبینی_وێنە = فڕۆکەیەکی جۆری EA-18G ی ھێزی دەریایی ئەمریکا لە کاتی فڕیندا بەسەر زەریای ھێمن |جۆر = شەڕی ئەلیکترۆنی، سەرکوتکردنی بەرگریی ئاسمانی |وڵاتی_دروستکەر = {{ئاڵای ئەمریکا}} ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |کۆمپانیای_دروستکەر = کۆمپانیای بۆینگ، نۆرسرۆپ گرومن |یەکەم_فڕین = ١٥ی ئابی ٢٠٠٦<ref name="GrowlerFirstFlight">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.boeing.com/news/releases/2006/q3/060816a_nr.html|سەردێڕ=Boeing Successfully Completes First Flight of EA-18G Growler|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Boeing}}</ref> |خستنەخزمەت = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٩<ref name="IOC_Milestones">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.navy.mil/submit/display.asp?story_id=48615 |سەردێڕ=VAQ-132, First EA-18G Growler Squadron, Established |بڵاوکەرەوە=U.S. Navy |ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171228224747/http://www.navy.mil/submit/display.asp?story_id=48615 |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> |دۆخ = لە خزمەتدایە |بەکارھێنەری_سەرەکی = ھێزی دەریاییی ئەمریکا |بەکارھێنەرانی_تر = ھێزی ئاسمانیی شاھانەی ئوسترالیا |ساڵانی_بەرھەمھێنان = ٢٠٠٧–ئێستا |ژمارەی_دروستکراو = ١٧٣ (تا مانگی ئایاری ٢٠٢٣)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |دوایین١=Trevithick |یەکەم١=Joseph |سەردێڕ=The Last EA-18G Growler Has Been Delivered |ناونیشان=https://www.thedrive.com/the-war-zone/the-last-ea-18g-growler-has-been-delivered |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ |ئیش=The War Zone |ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠٢٣ }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/the-last-ea-18g-growler-has-been-delivered |date=تەممووزی ٢٠٢٥ }}</ref> |نرخی_یەکە = ٦٨.٢ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی (تێچووی فڕین)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://fly.historicwings.com/2012/07/ea-18g-growler/ |سەردێڕ=EA-18G Growler |بڵاوکەرەوە=Historic Wings |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ }}{{بەستەری مردوو|url=http://fly.historicwings.com/2012/07/ea-18g-growler/ |date=تەممووزی ٢٠٢٥ }}</ref> |وەشانی_پێشوو = F/A-18F Super Hornet }} '''بۆینگ EA-18G گراولەر''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Boeing EA-18G Growler) فڕۆکەیەکی شەڕی ئەلیکترۆنیی ئەمریکییە، کە وەشانێکی تایبەتمەندی فڕۆکەی دوو کورسیی ئێف/ئەی-١٨ئی/ئێف سووپەر ھۆرنێت و توانای نیشتنەوە و فڕینی لەسەر فڕۆکەھەڵگرەکانی ھەیە. گراولەر لەلایەن کۆمپانیای بۆینگەوە پەرەی پێ دراوە بۆ شوێنگرتنەوەی فڕۆکەی نۆرسرۆپ گرومن ئی ئەی-٦ بی پراولەر لە خزمەتی ھێزی دەریاییی ئەمریکادا. توانای سەرەکیی گراولەر بریتییە لە ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی جەنگی ئەلیکترۆنی و سەرکوتکردنی بەرگریی ئاسمانیی دوژمن (SEAD)، بەتایبەتی لە ڕێگەی شێواندنی سیگناڵی ڕادار و سیستەمەکانی پەیوەندیی دوژمنەوە (کە بە ''جەیمینگ'' ناسراوە). ئەم فڕۆکەیە لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە بە فەرمی لە خزمەتی سەربازیدایە و جگە لە ئەمریکا، لەلایەن ئوسترالیاشەوە بەکار دەھێنرێت. == پەرەپێدان == لە ساڵی ٢٠٠٠، ھێزی دەریاییی ئەمریکا دەستی کرد بە گەڕان بۆ فڕۆکەیەکی نوێی جەنگی ئەلیکترۆنی بۆ ئەوەی شوێنی فڕۆکە کۆنەکانی جۆری EA-6B Prowler بگرێتەوە کە لە جەنگی ڤێتنامەوە لە خزمەتدابوون. دوای لێکۆڵینەوە، بڕیار درا کە وەشانێکی تایبەتی فڕۆکەی ئێف/ئەی-١٨ ئێف سوپەر ھۆرنێت بۆ ئەم مەبەستە پەرە پێ بدرێت. ئەم بڕیارە چەند سوودێکی ستراتیجی ھەبوو، لەوانە: *'''کەمکردنەوەی تێچوو:''' بەھۆی ئەوەی زیاتر لە ٩٠٪ی پێکھاتەکانی ھاوشێوەی F/A-18Fـە، تێچووی بەرھەمھێنان، ڕاھێنان و چاککردنەوەی زۆر کەمتر بوو.<ref>Connolly, P.J. "The need for a Growler." ''Air University,'' 2012.</ref> *'''توانای جەنگیی بەرز:''' گراولەر نەک تەنھا توانای جەنگی ئەلیکترۆنی ھەیە، بەڵکو دەتوانێت مووشەکی ھەوا-بە-ھەوای جۆری AIM-120 AMRAAM ھەڵبگرێت بۆ خۆپارێزی، ئەمەش وای کردووە پێویستی بە فڕۆکەی دیکە نەبێت بۆ پارێزگاریکردن لێی لەکاتی ئەرکدا. یەکەم فڕینی تاقیکاریی EA-18G لە ١٥ی ئابی ٢٠٠٦ ئەنجام درا. دوای زنجیرەیەک تاقیکردنەوەی سەرکەوتوو، فڕۆکەکە لە ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ بە فەرمی خرایە خزمەتی ھێزی دەریاییی ئەمریکاوە و یەکەم فەوجی فڕۆکەکە، VAQ-132، ئامادەی ئۆپەراسیۆن بوو.<ref name="IOC_Milestones" /> == دیزاین و تایبەتمەندییەکان == فڕۆکەی گراولەر لەسەر بنەمای دیزاینی F/A-18F Super Hornet دروست کراوە، بەڵام چەندین گۆڕانکاریی تێدا کراوە بۆ ئەوەی ئەرکی جەنگی ئەلیکترۆنی بە باشی جێبەجێ بکات. === سیستەمە ئەلیکترۆنییەکان === گراولەر بە سیستەمی پێشکەوتووی جەنگی ئەلیکترۆنی پڕچەک کراوە کە لەلایەن کۆمپانیای نۆرسرۆپ گرومنەوە پەرەی پێ دراوە. گرنگترینیان بریتین لە: *'''سیستەمی وەرگری AN/ALQ-218:''' ئەم سیستەمە لەسەر ھەردوو سەرەوەی باڵەکانی جێگیر کراوە و بە وردی دەتوانێت شوێن و جۆری ھەڕەشە ئەلیکترۆنییەکان (وەک ڕادار و سیستەمی پەیوەندی) دیاری بکات. *'''پۆدەکانی جەیمینگی AN/ALQ-99:''' فڕۆکەکە دەتوانێت تا پێنج پۆدی (Pod) AN/ALQ-99 ھەڵبگرێت. ئەم پۆدانە بۆ شێواندن و تێکدانی ڕادار و پەیوەندییەکانی دوژمن بەکار دێن، بەمەش ناوچەیەکی ئارام بۆ فڕۆکە ھاوپەیمانەکان دروست دەکات. *'''سیستەمی جەیمینگی نەوەی نوێ (NGJ):''' ھێزی دەریاییی ئەمریکا لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی سیستەمێکی نوێتر دەکات بە ناوی ''Next Generation Jammer - NGJ'' بۆ شوێنگرتنەوەی پۆدە کۆنەکانی ALQ-99 کە توانایەکی زۆر زیاتری دەبێت لە ڕووبەڕووبوونەوەی ھەڕەشە نوێیەکان.<ref name="NGJ">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.usni.org/2018/07/11/raytheon-starting-production-jamming-pods-u-s-australian-navies|سەردێڕ=Raytheon Starting Production on Jamming Pods for U.S., Australian Navies|ئیش=USNI News|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}{{بەستەری مردوو|url=https://news.usni.org/2018/07/11/raytheon-starting-production-jamming-pods-u-s-australian-navies |date=تەممووزی ٢٠٢٥ }}</ref> === چەک و گۆڕانکارییەکانی دیزاین === بۆ جێکردنەوەی ئامێرە ئەلیکترۆنییە پێشکەوتووەکان، تۆپی ئۆتۆماتیکی ٢٠ملمی (M61 Vulcan) کە لە فڕۆکەی F/A-18Fـی ستاندارددا ھەیە، لەم فڕۆکەیەدا لابراوە. لەگەڵ ئەوەشدا، گراولەر توانای ھەڵگرتنی چەکی ھێرشبەر و بەرگری ھەیە، لەوانە: *مووشەکی AGM-88 HARM: بۆ تێکشکاندنی ڕادارەکانی دوژمن. *مووشەکی AIM-120 AMRAAM: مووشەکی ھەوا-بە-ھەوا بۆ خۆپارێزی و شەڕی ئاسمانی. کۆکپیتەکەی دوو کورسییە: یەکەمیان بۆ فڕۆکەوان و دووەمیان بۆ ''ئەفسەری جەنگی ئەلیکترۆنی'' (Electronic Warfare Officer - EWO)، کە بەرپرسە لە بەکارھێنانی سیستەمەکانی جەیمینگ و شیکردنەوەی ھەڕەشە ئەلیکترۆنییەکان. == مێژووی کارکردن == === ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا === EA-18G گراولەر بۆ یەکەم جار لە (ئۆپەراسیۆنی ''بەرەبەیانی ئۆدیسا)'' لە لیبیا لە ساڵی ٢٠١١ بەکار ھێنرا. لەو ئۆپەراسیۆنەدا، فڕۆکەکان ڕۆڵێکی گرنگیان بینی لە شێواندنی سیستەمە بەرگرییە ئاسمانییەکانی ڕژێمی [[موعەمەر قەزافی]] و پاراستنی فڕۆکەکانی ھاوپەیمانان.<ref>''AFM'', May 2011, p. 11.</ref> ھەروەھا لە ئۆپەراسیۆنەکانی دژی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] لە عێراق و سووریا بە فراوانی بەکار ھاتووە بۆ پاراستنی فڕۆکە جەنگییەکان لە ھەڕەشەی سیستەمە بەرگرییەکانی دوژمن. === ئوسترالیا === [[ھێزی ئاسمانیی شاھانەی ئوسترالیا]] تاکە بەکارھێنەری نێودەوڵەتیی ئەم فڕۆکەیەیە. [[ئوسترالیا]] داوای ١٢ فڕۆکەی لەم جۆرەی کرد و لە ساڵی ٢٠١٧ یەکەم دانەی وەرگرت. بوونی ئەم فڕۆکەیە توانای جەنگی ئەلیکترۆنیی ھێزی ئاسمانیی ئوسترالیای بە شێوەیەکی بەرچاو بەھێز کرد. یەکێک لە فڕۆکە ئوسترالیاییەکان لە ساڵی ٢٠١٨ لەکاتی مەشقێکدا لە بنکەی ھێزی ئاسمانیی نێلیس لە ئەمریکا تووشی ڕووداو ھات و لەکار کەوت.<ref name="NellisInt">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://theaviationist.com/2018/01/29/royal-australian-air-force-ea-18g-growler-involved-in-nellis-afb-incident-during-red-flag-18-1/|سەردێڕ=Royal Australian Air Force EA-18G Growler Involved In Nellis AFB Incident During Red Flag 18-1|ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=The Aviationist}}{{بەستەری مردوو|url=https://theaviationist.com/2018/01/29/royal-australian-air-force-ea-18g-growler-involved-in-nellis-afb-incident-during-red-flag-18-1/ |date=تەممووزی ٢٠٢٥ }}</ref> == بەکارھێنەران == {{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} ** ھێزی دەریاییی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا {{ئاڵا|ئوسترالیا}} ** ھێزی ئاسمانیی شاھانەی ئوسترالیا == تایبەتمەندییە گشتییەکان == سەرچاوەی زانیاری: ''U.S. Navy F/A-18E/F fact file,''<ref name=nav>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.navy.mil/navydata/fact_display.asp?cid=1100&tid=200&ct=1 |سەردێڕ=F/A-18E/F Super Hornet fact file |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ |بڵاوکەرەوە=U.S. Navy |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070102143924/http://www.navy.mil/navydata/fact_display.asp?cid=1100&tid=200&ct=1 |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ''Boeing.com''<ref name=boeing>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.boeing.com/defense/fa-18-super-hornet/index.page#/technical-specifications |سەردێڕ=EA-18G Growler |بڵاوکەرەوە=Boeing}}</ref> *'''تاقم:''' ٢ (فڕۆکەوان و ئەفسەری جەنگی ئەلیکترۆنی) *'''درێژی:''' ١٨.٣١ مەتر (٦٠ پێ و ١.٢٥ ئینج) *'''بەرینیی باڵەکان:''' ١٣.٦٢ مەتر (٤٤ پێ و ٨.٥ ئینج) *'''بەرزی:''' ٤.٨٨ مەتر (١٦ پێ) *'''ڕووبەری باڵ:''' ٤٦.٥ مەتر چوارگۆشە (٥٠٠ پێی چوارگۆشە) *'''کێشی بەتاڵ:''' ١٥،٠١١ کیلۆگرام (٣٣،٠٩٤ پاوەند) *'''زۆرترین کێشی ھەڵفڕین:''' ٢٩،٩٦٤ کیلۆگرام (٦٦،٠٠٠ پاوەند) *'''بزوێنەر:''' ٢ × بزوێنەری تۆربۆفانی جۆری General Electric F414-GE-400 *'''زۆرترین خێرایی:''' ١.٨ ماخ (١،٩٦٠ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا، ١،٢١٨ مایڵ/کاتژمێر) لە بەرزیی ٤٠،٠٠٠ پێ *'''مەودای جەنگی:''' ١،٥٧٠ کیلۆمەتر (٨٥٠ مایلی دەریایی) *'''بەرزترین بەرزیی فڕین:''' زیاتر لە ١٥،٠٠٠ مەتر (٥٠،٠٠٠ پێ) '''چەک:''' *'''خاڵەکانی ھەڵگرتن:''' ٩ خاڵی ھەڵگرتنی دەرەکی (کەمتر لە سوپەر ھۆرنێت بەھۆی زیادکردنی وەرگری ئەلیکترۆنی لە نووکی باڵەکان) ** تا ٥ پۆدی جەیمینگی AN/ALQ-99 ** ٢ مووشەکی ھەوا-بە-ھەوای AIM-120 AMRAAM ** ٢ مووشەکی دژە-ڕاداری AGM-88 HARM یان AGM-88G AARGM-ER == سەرچاوەکان == {{reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == [https://www.boeing.com/defense/ea-18g-growler/index.page پەڕەی فەرمی EA-18G Growler لە ماڵپەڕی بۆینگ] [https://www.navy.mil/Resources/Fact-Files/Display-FactFiles/Article/2169822/ea-18g-growler-electronic-attack-aircraft/ پەڕەی فەرمی EA-18G Growler لە ماڵپەڕی ھێزی دەریاییی ئەمریکا] {{تووڵی دەروازە|فڕین|دەیەی ٢٠٠٠|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Boeing EA-18G Growler}} [[پۆل:فڕۆکەی جەنگی ئەلیکترۆنی ئەمریکا لە ساڵانی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فڕۆکەی ھێرشبەری ئەمریکا ساڵانی ٢٠٠٠]] [[پۆل:ڕێوشوێنی بەرپەرچدانەوەی ئەلیکترۆنی]] f4q4hk7kcii5ggsosv0qgc6ybkpu5d5 0 288757 1588633 1559102 2026-06-03T15:08:53Z 4267salar moradi 71690 /* */ 1588633 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=|width=|partof=[[کاتھێڵی ڕاپەڕینی کوردەکان]]|image=Soran Emirate.jpg|caption=نەخشەی [[میرنشینی سۆران]] لە لووتکەی دەسەڵاتەکەیدا لە ماوەی حکومڕانیی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]]|date=١٨٣٠<ref name="kardam70-79">Ahmet Kardam, ''[https://books.google.com.tr/books/about/Cizre_Botan_Beyi_Bedirhan.html?id=ffDFzQEACAAJ&redir_esc=y Cizre-Bohtan Beyi Bedirhan]'', pp. 70, 79 – years.</ref><ref>Serpil Güneş, ''[https://www.saradistribution.com/rewanduz.htm REWANDUZ]'' Golden word: 1830</ref><ref>Çadırcı, Musa (2017). [https://books.google.com.tr/books?redir%20esc=y&hl=tr&id=XVZpAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=1830-1834 Tanzimat Sürecinde Türkiye: Ülke Yönetimi.] Edited by Tülay Ercoşkun. 2nd ed. Ankara: İmge Kitabevi Yayınları. p. 142. ISBN 978-975-533-546-9.</ref><ref name="Aytekin" />–١٨٣٨<ref name="kardam70-79"/>|place=[[مێزۆپۆتامیای سەروو|میزۆپۆتامیای سەروو]]، [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ئەناتۆڵیای ڕۆژھەڵات]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|result=سەرکەوتنی [[عوسمانییەکان]]<ref name="kardam">Ahmet Kardam, ''[https://books.google.com.tr/books/about/Cizre_Botan_Beyi_Bedirhan.html?id=ffDFzQEACAAJ&redir_esc=y Cizre-Bohtan Beyi Bedirhan: Years of Resistance and Rebellion]'', Dipnot(Footnote) Publishing, 2010, ISBN 9789750506642.</ref><ref name="waideh">Waideh Ghareeb, ''[https://books.google.com.tr/books?id=FCbspX-dGPYC&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The Kurdish Nationalist Movement: Its Origins and Development]'', Syracuse University Press, 2007, p. 128.</ref><ref name="Aytekin">Aytekin Yılmaz, ''[https://bianet.org/haber/dagdan-inecek-olanlara-tarih-notu-118083 A Historical Note for Those Descending from the Mountains]''</ref> * میر محەممەد تەسلیم بوو لەژێر فشاری سەربازی و سیاسی و ئایینی<ref name="waideh" /><ref name="Aytekin" /> * شۆڕش و یاخیبوونەکە سەرکوت کرا<ref name="Aytekin" /> * میرنشینی سۆران تێکەڵ کرایەوە بە سیستەمی پارێزگاییی عوسمانی<ref>[https://books.google.com.tr/books/about/Cizre_Botan_Beyi_Bedirhan.html?id=ffDFzQEACAAJ&redir_esc=y Kardam], p. 72.</ref>|status=|combatants_header=|combatant1={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میرنشینی سۆران]] '''ھاوپەیمانان''':{{ھن}}[[File:Bohtan Emirate Flag Bedir khan beg period.png|This flag was adapted from the gold coins minted during the Bedirhan Bey period.|25px]][[میرنشینی بۆتان]]|combatant2={{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire 1826.svg}} [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] '''ھاوپەیمانان:'''{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Great Britain (1707–1800).svg}} [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا|بەریتانیا]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Habsburg Monarchy.svg}} [[ئیمپراتۆریەتیی نەمسا|نەمسا]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} [[شانشینی پرووسیا|پرووسیا]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Russia.svg}} [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]] ---- {{flagicon image|White flag of surrender.svg}} [[میرنشینی بابان|بابان]]{{ھن}}[[پەڕگە:Bohtan Flag.jpg|22px]] [[میرنشینی بادینان|بادینان]]{{ھن}}{{flagicon image|Êzîdxan Protection Force.svg}} [[میرنشینی شێخان|ئێزیدییەکان]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[ئاشوورییەکان]]{{ھن}}[[File:Bohtan Emirate Flag Bedir khan beg period.png|This flag was adapted from the gold coins minted during the Bedirhan Bey period.|25px]][[میرنشینی بۆتان]] ---- {{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} [[ئێرانی قاجاڕی]]|combatant3=|commander1={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]]{{ھن}}[[File:Bohtan Emirate Flag Bedir khan beg period.png|This flag was adapted from the gold coins minted during the Bedirhan Bey period.|25px]] [[بەدرخان بەگ]] <small>(١٨٣٠–١٨٣٧)</small>{{تێبینی|بەدرخان بەگ کە تێگەیشت کە ناتوانێت بەرەنگاریی سوپای عوسمانی ببێتەوە، لە ساڵی ١٨٣٧دا خۆی ڕادەستی عوسمانییەکان کرد و ملکەچی عوسمانییەکان بوو، دواتر خۆی لەگەڵ لایەنەکەیاندا ھاوتەریب کرد. لەبری ئەوەی دوای تەسلیمبوونی سزا بدرێت، وەک کارگێڕی جزیری-بۆتان دەستنیشانکرا، بەمەش لەلایەن ئیدارەی عوسمانییەوە وەک پارێزگارێکی ناوخۆییی متمانەپێکراو ناسێندرا. دواتر لە ھەڵمەتە سەربازییە خوێناوییەکاندا بە سەرۆکایەتیی حافز محەممەد پاشا لە دەڤەری شنگال و کورتالان (گارزان) چالاکانە پاڵپشتیی سوپای عوسمانیی کرد. ئەم ھاوکارییە بەشێک بوو لە ھەوڵەکانی عوسمانی بۆ چەسپاندنی کۆنترۆڵی ناوچەکە.<ref name="kardam">Ahmet Kardam, ''[https://books.google.com.tr/books/about/Cizre_Botan_Beyi_Bedirhan.html?id=ffDFzQEACAAJ&redir_esc=y Cizre-Bohtan Beyi Bedirhan: Years of Resistance and Rebellion]'', Dipnot(Footnote) Publishing, 2010, ISBN 9789750506642.</ref>}}|commander2={{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire 1826.svg}} [[مەحموودی دووەم]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire 1826.svg}} [[ڕەشید محەممەد پاشا|ڕەشید بەگ]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire 1826.svg}} [[حافز محەممەد پاشا]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire 1826.svg}} [[عەلی ڕەزا پاشا (پارێزگاری بەغدا)|عەلی ڕەزا پاشا]] ---- [[پەڕگە:Bohtan Flag.jpg|22px]] [[سەعید پاشای بادینان|سەعید پاشا]]{{ھن}}[[پەڕگە:Bohtan Flag.jpg|22px]] [[ئیسماعیل پاشای دووەم|ئیسماعیل پاشا]]{{ھن}}{{flagicon image|Êzîdxan Protection Force.svg}} [[میر عەلی بەگی داسنی|عەلی بەگ]]{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[مارشەمعوون ئیبراھیم]]{{ھن}}[[File:Bohtan Emirate Flag Bedir khan beg period.png|This flag was adapted from the gold coins minted during the Bedirhan Bey period.|25px]][[بەدرخان بەگ]] <small>(١٨٣٧–١٨٣٨)</small>{{تێبینی|بەدرخان بەگ کە تێگەیشت کە ناتوانێت بەرەنگاریی سوپای عوسمانی ببێتەوە، لە ساڵی ١٨٣٧دا خۆی ڕادەستی عوسمانییەکان کرد و ملکەچی عوسمانییەکان بوو، دواتر خۆی لەگەڵ لایەنەکەیاندا ھاوتەریب کرد. لەبری ئەوەی دوای تەسلیمبوونی سزا بدرێت، وەک کارگێڕی جزیری-بۆتان دەستنیشانکرا، بەمەش لەلایەن ئیدارەی عوسمانییەوە وەک پارێزگارێکی ناوخۆییی متمانەپێکراو ناسێندرا. دواتر لە ھەڵمەتە سەربازییە خوێناوییەکاندا بە سەرۆکایەتیی حافز محەممەد پاشا لە دەڤەری شنگال و کورتالان (گارزان) چالاکانە پاڵپشتیی سوپای عوسمانیی کرد. ئەم ھاوکارییە بەشێک بوو لە ھەوڵەکانی عوسمانی بۆ چەسپاندنی کۆنترۆڵی ناوچەکە.<ref name="kardam">Ahmet Kardam, ''[https://books.google.com.tr/books/about/Cizre_Botan_Beyi_Bedirhan.html?id=ffDFzQEACAAJ&redir_esc=y Cizre-Bohtan Beyi Bedirhan: Years of Resistance and Rebellion]'', Dipnot(Footnote) Publishing, 2010, ISBN 9789750506642.</ref>}} ---- {{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} [[محەممەد شا]]|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=|strength2=|strength3=|casualties1=قوڕس<ref>[https://books.google.com.tr/books/about/Cizre_Botan_Beyi_Bedirhan.html?id=ffDFzQEACAAJ&redir_esc=y Kardam], p. 74.</ref><ref name="Hakan">Sinan Hakan, ''[https://www.academia.edu/96986747/Osmanl%C4%B1_Ar%C5%9Fiv_Belgelerinde_K%C3%BCrtler_ve_K%C3%BCrt_Direni%C5%9Fleri_1817_1867_ Kurdish Rebels and the Ottomans in Archival Documents (1817–1867)]'' (in Turkish), Doz Publishing, 2011, {{ISBN|9789756876916}}, p. 86. Also available at [https://books.google.com.tr/books/about/Osmanl%C4%B1_ar%C5%9Fiv_belgelerinde.html?id=Tvq0AAAAIAAJ Book link] and [[Academia.edu|Academia]].</ref>|casualties2=قوڕس بۆ سووک|casualties3=|notes=|campaignbox= }} '''شۆڕشی میر محەمەد''' یان '''شۆڕشی ڕەواندز''' ڕاپەڕینێک یان شۆڕشێکی چەکداریی کورد بوو بە سەرکردایەتیی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەدی ڕەواندز]] لە نێوان ساڵانی ١٨٣٠ بۆ ١٨٣٨ دژی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]]. میر محەممەد بە دوای ئۆتۆنۆمی و بە ئیلھام وەرگرتن لە [[محەممەد عەلی پاشا|محەممەد عەلی پاشای میسر]]، ھەڵمەتێکی بۆ یەکخستنی [[ھۆزە کوردەکان]] و فراوانکردنی نفوزی کورد لە [[مێزۆپۆتامیای سەروو|میزۆپۆتامیاى سەرەوە]] دەستپێکرد. یاخیبوونەکە ھاوکات بوو لەگەڵ لاوازبوونی دەسەڵاتی ناوەندیی عوسمانی، کە ڕێگەی پێدا تەحەددای دەسەڵاتی ئیمپراتۆری بکات تا عوسمانییەکان لە ساڵانی ١٨٣٥-١٨٣٨ شۆڕشەکەیان [[دووەم شەڕی سۆران و عوسمانی|سەرکوت کرد]]. دوابەدوای تەسلیمبوونی، [[میرنشینی سۆران]] ھەڵوەشایەوە، ناوچە کوردنشینەکانیش خرانە ناو ھەیکەلی ئیداریی عوسمانی. == پێشینە == {{ھەروەھا ببینە|شەڕی سۆران و عوسمانی (١٨٣٣-١٨٣٥)|لەشکرکێشیی سۆران بۆ سەر بادینان|گەمارۆدانی ھەولێر (١٨٢٢)}} میر محەممەدی ڕەواندز، میری [[میرنشینی سۆران]]، لە سەرەتای ساڵانی ١٨٣٠ وەک کەسایەتییەکی ناوچەییی باڵادەست دەرکەوت.<ref>[https://books.google.com.tr/books/about/Cizre_Botan_Beyi_Bedirhan.html?id=ffDFzQEACAAJ&redir_esc=y Kardam], p. 64.</ref><ref name="Aksin2">Sina Akşin, ''Political History (1789–1908)'' and ''History of Turkey: The Ottoman State (1600–1908)'', Istanbul: Cem Yayınevi, 1988, p. 96.</ref> ئیلھامی وەرگرت لە [[محەممەد عەلی پاشا|محەممەد عەلی پاشای]] میسر، ئامانجی دامەزراندنی دەوڵەتێکی نیمچە سەربەخۆی کوردی بوو لە چوارچێوەی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا. عەشیرەتە کوردە دراوسێکانی یەکخست و ملکەچ کرد و خۆی وەک حاکمێکی بەرچاوی ناوچەیی پێگەی خۆی دانا. ئەم قۆناغە زیاتر ھۆشیاریی سیاسی لە نێو کەسایەتییە دیارەکانی کورددا بەخۆیەوە بینی، لەگەڵ پەرەسەندنی خواستی ئۆتۆنۆمی.<ref>[https://books.google.com.tr/books/about/Cizre_Botan_Beyi_Bedirhan.html?id=ffDFzQEACAAJ&redir_esc=y Kardam], p. 65.</ref><ref>Izady, 2007, p. 122; Lazarev et al., 2007, p. 106.</ref> میر محەممەد بە کەڵکوەرگرتن لە دابەزینی کۆنترۆڵی ئیمپراتۆری، کاریگەریی خۆی فراوانتر کرد بۆ ناو [[سلێمانی|شاری سلێمانی]] و [[ھەولێر]] و [[مووسڵ]]. لەم ھەڵمەتەدا بۆ ماوەیەکی کورت ھاوپەیمانیی [[بەدرخان بەگ|بەدرخان بەگی جزیری]] کرد و ھەوڵیدا سەرکردەکانی کورد لە دژایەتیی عوسمانییەکان یەکبخات.<ref>[[Hatt-i humayun|Ottoman Archives]] [[Ottoman archives|(BOA/Prime Ministry Ottoman Archives)]], VBOA 097, 21 Dhu al-Qi'dah 1257 (21 December 1841), Governor Mehmed Pasha of Mosul to the Sublime Porte.</ref> بەپێی سەرچاوە ئەرشیڤییەکانی عوسمانی، کۆنترۆڵی خاکی میر محەممەد، لە دەرەوەی خودی ناوچەی سۆران، بەشێکی زۆری ناوچەی [[شارەزوور|شارەزووری]] لەخۆگرتبوو، لەوانە [[کۆیە]]، [[ھەریر]]، کۆپروو، و بەشێک لە [[ھەولێر]]. لە باکوورەوە، باڵادەستییەکەی درێژبووەوە بۆ [[جزیر|جزیری]] و بەشێک لە [[میرنشینی بۆتان|بۆتان]] و تا ساڵی ١٨٣٥ بەشێک لە میرنشینەکانی [[میرنشینی بادینان|بادینان]]<ref>[https://www.academia.edu/96986747/Osmanl%C4%B1_Ar%C5%9Fiv_Belgelerinde_K%C3%BCrtler_ve_K%C3%BCrt_Direni%C5%9Fleri_1817_1867_ Hakan], footnote 116, p. 71: "It is the Behdinan Region. It is in the north of the Soran region and south of the Hakkari region."</ref> و [[میرنشینی بابان|بابانیشی]] گرتەوە.<ref>[https://www.academia.edu/96986747/Osmanl%C4%B1_Ar%C5%9Fiv_Belgelerinde_K%C3%BCrtler_ve_K%C3%BCrt_Direni%C5%9Fleri_1817_1867_ Hakan], pp. 71–72.</ref><ref>[[Hatt-i humayun|Ottoman Archives]] [[Ottoman archives|(BOA/Prime Ministry Ottoman Archives)]], FUND CODE: HAT D.NO: 449 G.No:22346/B, 27 L 1250 (25 February 1835).</ref> لە ساڵانی ١٨٣٢-١٨٣٣، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە یەک کاتدا ڕووبەڕووی ھەڕەشە بووەوە، لەوانە [[بانگەوازی وەھابییەت|ڕاپەڕینی وەھابی]] لە عەرەبستان و ڕاپەڕینی [[محەممەد عەلی پاشا|محەممەد عەلی پاشای میسر]] کە کاریگەرییەکەی بۆ سووریا و ئەنادۆڵ درێژبووەوە. لەم قۆناغە پڕ لە گێژاوەدا، [[عەلی ڕەزا پاشا (پارێزگاری بەغدا)|پارێزگاری بەغدا]] ھەڵمەتێکی سەربازیی گەورەی دژی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەدی میری سۆران]] دەستپێکرد، کە کاریگەرییەکەی بەردەوام لە گەشەکردندا بوو. لە ساڵی ١٢٤٨ی کۆچی (١٨٣٢-١٨٣٣)، پارێزگار بە ھێزێکی زۆرەوە ڕێپێوانێکی کرد لە ھەوڵێکدا بۆ سەرکوتکردن. بەڵام ھەڵمەتەکە شکستی ھێنا. چەند ھۆکارێک بوونە ھۆی ئەم شکستە، لەوانە پەیوەندییە بەھێزەکانی میر محەمەد لەگەڵ [[ئێران]] و داگیرکردنی بەشێک لە [[میرنشینی بابان|ناوچەی بابان]]. پارێزگاری بەغدا نەیتوانی ملکەچی بکات و دواجار ھیچ ئەنجامێکی یەکلاکەرەوەی بەدەست نەھێنا. لە بەرامبەر پەرەسەندنی کێشە و گرفتەکان لە چەندین بەرەدا، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئیدارەی ناوەندیی عوسمانی]] ھەڵیبژارد کە خۆی لە پەرەسەندنی سەربازیی زیاتر بەدوور بگرێت. بەڵکوو ڕووی لە دیپلۆماسی کرد. لە ھەوڵێکدا بۆ دەستەبەرکردنی دڵسۆزیی میر محەممەد و ھێنانە ژێر کۆنترۆڵ و قەناعەت ئیمپراتۆر و حکوومەتی عوسمانی نازناوی فەخر و شانازیی "[[پاشا]]"ی پێبەخشی. ڕێککەوتنی ئاشتی کرا و [[سوپای ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|سەربازانی عوسمانی]] لە ناوچەکە کشانەوە. لە دوای ئەوە میر محەممەد بەھێزتر دەرکەوت و پێگەی خۆی چەسپاند و دەسەڵاتی خۆی فراوانتر کرد بە [[گەمارۆدانی ئامێدی|دەستبەسەرداگرتنی]] کۆنترۆڵی [[قەزای ئامێدی]].<ref>[https://www.academia.edu/96986747/Osmanl%C4%B1_Ar%C5%9Fiv_Belgelerinde_K%C3%BCrtler_ve_K%C3%BCrt_Direni%C5%9Fleri_1817_1867_ Hakan], p. 71.</ref><ref>[[Hatt-i humayun|Ottoman Archives]] [[Ottoman archives|(BOA/Prime Ministry Ottoman Archives)]], BOA.</ref> == یاخیبوونەکە و وەڵامدانەوەی عوسمانی == {{سەرەکی|دووەم شەڕی سۆران و عوسمانی}} یاخیبوونەکە بە شێوەیەکی فەرمی لە ساڵی ١٨٣٤ دەستی پێکرد، ئەمەش دوای زیادبوونی نیگەرانیی عوسمانییەکان لە پەرەسەندنی دەسەڵاتی میر محەممەد. ھێزێکی ئیمپراتۆری لە ژێر دەستی [[ڕەشید محەممەد پاشا]] بۆ سەرکوتکردنی ڕاپەڕین و دووپاتکردنەوەی کۆنترۆڵ ڕەوانە کرا. لە کاتێکدا میر محەممەد سەرەتا بە سەرکەوتوویی خۆڕاگریی کرد، ھەڵمەتی یەکلاکەرەوەی ساڵی ١٨٣٥ بووە ھۆی [[شەڕی ڕەواندز|گرتنی ڕەواندز]]. میر محەممەد بە فشاری سەربازی و سیاسی و ئایینی، پاشەکشەی کرد بۆ چیاکان و دواتر خۆی ڕادەست کرد. بەپێی مێژوونووس [[وادی جوەیدە]] و چەندین مێژوونووسی تر، زەڕبە گەورە یەکلاکەرەوەکە لە دەسەڵاتی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]] لە کاتێکدا ھات کە ڕاوێژکاری ئایینیی خۆی، [[مەلای خەتێ|مەلا محەممەد خەتێ]]، [[فەتوا|فەتوایەکی]] دەرکرد کە ھەرکەسێک دژی سوپای خەلیفە شەڕ بکات، کافرە و ژنەکانیان چیتر حەڵاڵ نین بەرامبەریان. ئەم حوکمە بە قووڵی ھێزەکانی داماڵی و بەشداری کرد لە تەسلیمبوونی دواجار. ھەروەھا [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]] دڵنیاییی پاراستن و پێگەی خۆیان پێشکەش دەکرد لە ئەگەری تەسلیمبووندا، ئەمەش زیاتر ھاندەری بڕیارەکەی بوو.<ref name="Jwaideh2">[[Wadie Jwaideh]], ''[https://iletisim.com.tr/Images/UserFiles/Documents/Gallery/kurt-milliyetciliginin-tarihi.pdf?srsltid=AfmBOooy_AO-J2c0kIVkgRDCls246WxzLp_oaGCMU_eVvN75WYW5ypin The Kurdish Nationalist Movement: Its Origins and Development]''(In Turkish), İletişim(Communication) Publishing, 2009, p. 128–129.</ref> دوابەدوای کۆچی دواییی [[ڕەشید محەممەد پاشا]] بە نەخۆشیی کۆلێرا لە ساڵی ١٨٣٦، [[حافز محەممەد پاشا]]، کە ئەفسەرێکی خوێندەواربوو و دوو ئەرکی ھەبوو: بەردەوام بوون لە سەرکوتکردنی نائارامییەکانی کوردستان و چاودێریکردنی ھێزەکانی [[محەممەد عەلی پاشا]] کە لە سووریا جێگیر ببوون.<ref name="kardam742">Ahmet Kardam, ''[https://books.google.com.tr/books/about/Cizre_Botan_Beyi_Bedirhan.html?id=ffDFzQEACAAJ&redir_esc=y Cizre-Bohtan Beyi Bedirhan]'', p. 74.</ref><ref>[[:tr:Hayrullah_Örs|Örs]], H. (2022).</ref> ھاوینی ساڵی ١٨٣٧ لە کاتی ھەڵمەتێکی سەربازیی توونددا دژی [[ئێزیدییەکان]] لە ناوچەی شنگال، حافز پاشا محەممەد حەمدی پاشای ڕەوانەی [[جزیر|جزیری]] کرد بۆ پێشڕەویکردن. لە بەرامبەر فشاردا، [[بەدرخان بەگ]] بەرەنگاریی نەکردنی ھەڵبژارد و وەفاداریی بۆ دەوڵەتی عوسمانی ڕاگەیاند. لە ئەنجامدا وەک پارێزگاری پارێزگای [[میرنشینی بۆتان]] کە ناوەندی شاری جزیری بوو، دەستنیشانکرا. لە کۆتاییی ئەو ساڵەدا [[حافز محەممەد پاشا]] ئۆپەراسیۆنی تووندوتیژی زیاتری لە دژی ئێزیدییەکانی [[شنگال]] و [[تەلەعفەر]] دەستپێکرد و لە ئەنجامدا قوربانییەکی زۆری لێکەوتەوە. لە مانگی ئایاری ساڵی ١٨٣٨ بە پاڵپشتیی بەدرخان دەستی بەسەر ناوچەی قەڵادارکراوی گورکێلدا گرت لە دەست سەعید بەگی سەرۆکی ناوچەی حاجی‌بەھرام. لە مانگەکانی دواتردا (حوزەیران- تەممووزی ١٨٣٨) دانیشتووانی ئێزیدی ناوچەی [[مسرج|کورتالان]] لەلایەن ھێزە عوسمانییەکانەوە ملکەچ کران. ئەم ھەڵمەتانە نەک ھەر ئامانجیان لەتاندنی بەرخۆدانی ناوخۆیی بوو، بەڵکوو پێشگرتن بوو لە ڕاپەڕینە ئەگەرییەکانی کورد لە ئەگەری ڕووبەڕووبوونەوەکانی داھاتوو لەگەڵ [[محەممەد عەلی پاشا|محەممەد عەلی پاشای میسر]].<ref name="kardam743">Ahmet Kardam, ''[https://books.google.com.tr/books/about/Cizre_Botan_Beyi_Bedirhan.html?id=ffDFzQEACAAJ&redir_esc=y Cizre-Bohtan Beyi Bedirhan]'', p. 74.</ref><ref name="Hakan2">Sinan Hakan, ''[https://www.academia.edu/96986747/Osmanl%C4%B1_Ar%C5%9Fiv_Belgelerinde_K%C3%BCrtler_ve_K%C3%BCrt_Direni%C5%9Fleri_1817_1867_ Kurdish Rebels and the Ottomans in Archival Documents (1817–1867)]'' (in Turkish), Doz Publishing, 2011, {{ISBN|9789756876916}}, p. 86. Also available at [https://books.google.com.tr/books/about/Osmanl%C4%B1_ar%C5%9Fiv_belgelerinde.html?id=Tvq0AAAAIAAJ Book link] and [[Academia.edu|Academia]].</ref> == دەرئەنجام == سەرکەوتنی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] بووە ھۆی ھەڵوەشاندنەوەی [[میرنشینی سۆران]]. ناوچە [[ھۆزە کوردەکان|خێڵەکییە کوردییەکان]] تێکەڵ بە سیستەمی پارێزگاکانی ئیمپراتۆریەت کران، ئەمەش دەسەڵاتی عوسمانی لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ]] و [[مێزۆپۆتامیای سەروو|میزۆپۆتامیای سەروو]] بەھێزتر کرد. یاخیبوونەکە وەک پێشەنگییەک بوو بۆ [[کاتھێڵی ڕاپەڕینی کوردەکان|ڕاپەڕینەکانی دواتری کورد]] لەوانە ڕاپەڕینەکان بە سەرۆکایەتیی [[بەدرخان بەگ]].<ref>[https://books.google.com.tr/books/about/Cizre_Botan_Beyi_Bedirhan.html?id=ffDFzQEACAAJ&redir_esc=y Kardam], p. 75.</ref> بە گوتەی [[وادی جوەیدە]]، دوای تەسلیمبوونی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]] بە [[گرێبەست|گەرەنتیی]] [[ڕەشید محەممەد پاشا|فەرماندەی عوسمانی ڕەشید محەممەد پاشا]] ڕەوانەی [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵ]] کرا کە بە شەرەفمەندانە مامەڵەی لەگەڵ کراوە و پێشوازی لێ دەکرێت و ڕێگەی پێدەدرێت میرنشینەکەی بھێڵێتەوە. [[Hacı Bekir Ağa|حاجی بەکر ئاغا]]، بەڕێوەبەری [[عەلی ڕەزا پاشا (پارێزگاری بەغدا)|عەلی پاشای پارێزگاری بەغدا]]، کە لەگەڵ [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]] ھاتبووە [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵ]]، ڕایگەیاند، میر کاریگەرییەکی بەرچاوی لە [[ھۆزە کوردەکان|ناوچەکەدا]] ھەیە و ئەگەر دڵسۆزیی بمێنێتەوە، دەتوانێت خزمەتێکی گەورە بە دەوڵەت بکات. بەڵام ھۆشداریشیدا لەوەی لێخۆشبوون لە میر و ناردنەوەی بۆ ھەرێم کێشەی زۆری دەبێت.<ref>[https://www.academia.edu/96986747/Osmanl%C4%B1_Ar%C5%9Fiv_Belgelerinde_K%C3%BCrtler_ve_K%C3%BCrt_Direni%C5%9Fleri_1817_1867_ Hakan], pp. 84</ref><ref>[[Hatt-i humayun|Ottoman Archives]] [[Ottoman archives|(BOA/Prime Ministry Ottoman Archives)]], BOA.</ref> ھەواڵی گەڕانەوەی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر]] بۆ [[ھۆزە کوردەکان|کوردستان]] بە تایبەتی [[عەلی ڕەزا پاشا (پارێزگاری بەغدا)|پارێزگاری بەغدای]] نیگەران کرد. ئەو پێی وابوو گەڕانەوەی میر محەممەد تەنھا کاریگەری و شکۆمەندیی لە ناوچەکەدا زیاد دەکات و دەبێتە ھۆی ئەوەی کە کۆنترۆڵ نەکرێتەوە. سەرەڕای لێخۆشبوونی [[مەحموودی دووەم|سوڵتان]]، [[عەلی ڕەزا پاشا (پارێزگاری بەغدا)|عەلی پاشای پارێزگاری بەغدا]] ھەنگاوی گرتەبەر بۆ ڕێگریکردن لە گەڕانەوەی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر]]، بە تووندی دژی ئەوە وەستایەوە و چەندین جار ھۆشداریی لە [[شانشینی عوسمانی|ئەستەنبوڵ]] دا لە مەترسییەکان. لە ڕێگەی خۆڕاگرییەکەیەوە توانی [[شانشینی عوسمانی|ئیستەنبوڵ]] ڕازی بکات کە چارەسەرێکی بەدیل بدۆزێتەوە. [[عەلی ڕەزا پاشا (پارێزگاری بەغدا)|عەلی پاشا]] بانگەشەی ئەوەی کرد کە ھەواڵی گەڕانەوەی میر لەلای خەڵکی کوردستان پێشوازییەکی باشی لێ نەکراوە و نامەنووسیی لەگەڵ [[ویلایەتی سێواس|فەرماندەی سیواس]] کردووە، پێشنیاری ئەوەی کردووە کە [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر]] کاتێک کە لە ڕێگای گەڕانەوەدایە، لە [[ئاماسیا]] ڕابگیرێت تا ئاگادارکردنەوەی زیاتر.<ref name="hakan852">[https://www.academia.edu/96986747/Osmanl%C4%B1_Ar%C5%9Fiv_Belgelerinde_K%C3%BCrtler_ve_K%C3%BCrt_Direni%C5%9Fleri_1817_1867_ Hakan], pp. 85</ref><ref>[[Hatt-i humayun|Ottoman Archives]] [[Ottoman archives|(BOA/Prime Ministry Ottoman Archives)]], BOA.</ref> لە کۆتاییدا، بە پشتیوانیی [[ویلایەتی سێواس|پارێزگاری سێواس]]، [[عەلی ڕەزا پاشا (پارێزگاری بەغدا)|عەلی پاشا]] سەرکەوتوو بوو لە دڵنیابوون لەوەی کە دوای گەڕانەوەی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میری ڕەواندز]] لە [[ئاماسیا]] دەستبەسەر دەکرێت «تا ئەو کاتەی بابەتەکە ڕوون دەبێتەوە.»<ref name="hakan85">[https://www.academia.edu/96986747/Osmanl%C4%B1_Ar%C5%9Fiv_Belgelerinde_K%C3%BCrtler_ve_K%C3%BCrt_Direni%C5%9Fleri_1817_1867_ Hakan], pp. 85</ref><ref>[[Hatt-i humayun|Ottoman Archives]] [[Ottoman archives|(BOA/Prime Ministry Ottoman Archives)]], BOA.</ref> دوابەدوای ھەوڵە بەردەوامەکانی [[عەلی ڕەزا پاشا (پارێزگاری بەغدا)|عەلی پاشا]]، فەرمانی ئیمپراتۆری لە ٢٩ی سەفەری ١٢٥٣ (٣ی حوزەیرانی ١٨٣٧) دەرچوو، کە بڕیار بوو [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]] بۆ ماوەیەک لە [[ئاماسیا]] بمێنێتەوە.<ref>[[Hatt-i humayun|Ottoman Archives]] [[Ottoman archives|(BOA/Prime Ministry Ottoman Archives)]], BOA.</ref> [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]] کە لە ئەستەنبوڵەوە بەڕێکەوت لەگەڵ [[Hacı Veli Agha|حاجی وەلی ئاغا]] کە بۆ خزمەتەکەی دەستنیشانکرابوو، لە ٠٨ی ڕەجەبی ١٢٥٣ (١٢ی حوزەیرانی ١٨٣٧) گەیشتە [[ئاماسیا]]. لەوێدا لەلایەن [[Mehmed Şakir Bey|محەممەد شاکر بەگی]] بەڕێوەبەری قەزای ئاماسیا فەرمانی ئیمپراتۆری پێشکەش کرا و ڕێکخستن کرا بۆ ئەوەی بە وریایییەوە لە ژێر ڕێوشوێنی ئەمنیدا جێگەی بگرێتەوە و ئەنجام بدرێت بۆ ئەوەی گومانکردنەکەی نەوروژێنێت.<ref name="hakan862">[https://www.academia.edu/96986747/Osmanl%C4%B1_Ar%C5%9Fiv_Belgelerinde_K%C3%BCrtler_ve_K%C3%BCrt_Direni%C5%9Fleri_1817_1867_ Hakan], pp. 86</ref><ref>[[Hatt-i humayun|Ottoman Archives]] [[Ottoman archives|(BOA/Prime Ministry Ottoman Archives)]], BOA.</ref> ھەروەھا [[عەلی ڕەزا پاشا (پارێزگاری بەغدا)|عەلی پاشا]] جەختی لەوە کردەوە کە پێویستە ئەو بابەتە بە نھێنی بگەیەنرێتە [[ئاماسیا|پارێزگاری ئاماسیا]] بۆ ئەوەی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میری ڕەواندز]] مەترسی دروست نەکات. لە کۆتاییدا بە پشتیوانیی [[ویلایەتی سێواس|پارێزگاری سێواس]]، عەلی پاشا سەرکەوتوو بوو لەوەی ئیستەنبوڵ قەناعەت پێبکات کە میر کە لە [[ئاماسیا]] دەستبەسەر کراوە، تەنانەت نابێت ڕێگەی پێبدرێت لە [[ئاناتۆلیا|ئەنادۆڵیش]] بمێنێتەوە و لەبڕی ئەوە ڕەوانەی شوێنێکی وەک [[شومێن]] لە [[ئەیالەتی ڕوومێلیا|ڕوومێلیا]] بکرێت.<ref name="hakan863">[https://www.academia.edu/96986747/Osmanl%C4%B1_Ar%C5%9Fiv_Belgelerinde_K%C3%BCrtler_ve_K%C3%BCrt_Direni%C5%9Fleri_1817_1867_ Hakan], pp. 86</ref><ref>[[Hatt-i humayun|Ottoman Archives]] [[Ottoman archives|(BOA/Prime Ministry Ottoman Archives)]], BOA.</ref> سەرەڕای لێخۆشبوونی [[مەحموودی دووەم|سوڵتان]]، کاریگەریی [[عەلی ڕەزا پاشا (پارێزگاری بەغدا)|پارێزگارەکانی بەغدا]] و [[ویلایەتی سێواس|سێواس]] دڵنیای کردەوە کە [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میری ڕەواندز]] کە لە ئاماسیا دەستبەسەر کرابوو، ھەرگیز نەیتوانیوە بگەڕێتەوە بۆ کوردستان. وە ھیچ تۆمارێکی یەکلاکەرەوە نییە کە چۆن مردووە. بەڵام ئەو باوەڕە باوە ھەیە کە ئەو بووەتە قوربانیی تیرۆرکردنێک. ڕاپۆرتێک لە بەرواری ٩ی شەووالی ١٢٥٤ (٢٦ی کانوونی یەکەمی ١٨٣٨) ئاماژە بە [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەدی ڕەواندز]] دەکات وەک مردوو.<ref name="hakan864">[https://www.academia.edu/96986747/Osmanl%C4%B1_Ar%C5%9Fiv_Belgelerinde_K%C3%BCrtler_ve_K%C3%BCrt_Direni%C5%9Fleri_1817_1867_ Hakan], pp. 86</ref><ref>[[Hatt-i humayun|Ottoman Archives]] [[Ottoman archives|(BOA/Prime Ministry Ottoman Archives)]], BOA.</ref> == لینکی تر == * Academy of Sciences of the USSR & Institute of Oriental Studies, Armenian SSR. (Trans. by M. Aras), ''The History of Kurdish Politics in Modern Times'', Pêrî Publications, Istanbul, 1998, <nowiki>ISBN 975-8245-06-6</nowiki>. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == <references />{{شریتی دەروازە|مێژوو|شەڕ|کوردستان|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عێراق}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تورکی]] [[پۆل:شەڕەکان]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] [[پۆل:میرنشینی سۆران]] [[پۆل:سۆران]] [[پۆل:شۆڕشەکان]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:دەیەی ١٨٣٠]] [[پۆل:١٨٣٠]] [[پۆل:١٨٣١]] [[پۆل:١٨٣٢]] [[پۆل:١٨٣٣]] [[پۆل:١٨٣٤]] [[پۆل:١٨٣٥]] [[پۆل:١٨٣٦]] [[پۆل:١٨٣٧]] [[پۆل:١٨٣٨]] [[پۆل:ڕاپەڕینەکان دژی ئیمپراتۆریەتەکان]] [[پۆل:مێژووی سەربازیی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی سۆران]] 60pa6ywlg1cms1kar3zvb2pu9gxwqms 0 295312 1588614 1587679 2026-06-03T13:02:30Z Hivja 64112 /* ٢٨ */ 1588614 wikitext text/x-wiki ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٦دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == ئایار == === ٢٦ === * [[ھاوارد ستۆرم]]، ٩٤، ئەکتەر و دەرھێنەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barnes |یەکەم=Mike |ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Howard Storm, Stand-Up Comic and ‘Mork & Mindy’ Director, Dies at 94 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/howard-storm-dead-mork-mindy-director-comic-1236606364/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Hollywood Reporter |زمان=en-US}}</ref> === ٢٢ === * [[گریز چاپمان]]، ٥٢، ئەکتەری ئەمریکی، نەخۆشی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NBC sitcom actor dies aged 52 after lengthy health battle as fans share their heartbreak |ناونیشان=https://www.msn.com/en-us/health/other/nbc-sitcom-actor-dies-aged-52-after-lengthy-health-battle-as-fans-share-their-heartbreak/ar-AA23RT3y?ocid=msedgntp&pc=NMTS&cvid=6a128d81a08746f6bfa7934820d70368&ei=7 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=MSN|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦|دوایین=Ali|یەکەم=Ayaan}}</ref> * [[چارڵز سیۆفی]]، ٩٠، ئەکتەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2026/05/charles-cioffi-dead-1236928137/|سەردێڕ=Charles Cioffi Dies: ‘Klute’, ‘Shaft’, ‘All The Right Moves’ Actor Was 90|وێبگە=Deadline|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> === ١٨ === * [[تۆم کەین]]، ٦٤، [[نواندنی دەنگ|ئەکتەری دەنگ]]ی ئەمریکی، دواھەتەکانی [[جەڵدەی مێشک]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2026/tv/news/tom-kane-dead-star-wars-powerpuff-girls-1236752823|سەردێڕ=Tom Kane, 'Star Wars' and 'Powerpuff Girls' Voice Actor, Dies at 64|زمان=en-US|نووسەر=Payton Turkeltaub|وێبگە=Variety|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> === ١٥ === * [[عیزەدین حەداد]]، ٥٥–٥٦، سیاسەتوان، کەسایەتیی سەربازیی فەلەستینی، ڕێبەری [[حەماس]] لە [[کەرتی غەززە]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی [[کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام|کەتیبەکانی قەسام]] (لە ٢٠٢٥ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{citeweb |date=15 May 2025 |title=Seven killed in Gaza as Israel says it targets Hamas leader |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-targets-head-hamas-armed-wing-with-gaza-strike-2026-05-15/ |website=Reuters}}</ref> === ١٢ === * [[ڕێکس ڕید]]، ٨٧، ڕەخنەگری فیلم، ڕۆژنامەوان، ئەکتەر و کەسایەتیی میدیاییی ئەمریکی، خراپبوونی ڕەوشی تەندروستی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://observer.com/2026/05/rex-reed-obituary-a-personal-remembrance-of-the-legendary-film-critic/|سەردێڕ= The Rex Reed I Knew (1938–2026)|دوایین= Curotto|یەکەم= Merin|ڕێکەوت= ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان= ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦|newspaper = New York Observer}}</ref> * [[دۆناڵد گیب]]، ٧١، ئەکتەری ئەمریکی، دواھاتەکانی شێرپەنجەی گەروو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tmz.com/2026/05/12/donald-gibb-dead/|سەردێڕ='Revenge of the Nerds' Actor Donald Gibb Dead At 71|بڵاوکەرەوە=TMZ|ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> * [[جاک تایلۆر]]، ٩٩، ئەکتەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.elmundo.es/cultura/cine/2026/05/12/6a02e05ae9cf4ac54f8b4582.html |سەردێڕ=Muere Jack Taylor, leyenda del fantástico europeo y actor decano del cine español |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ئیش=elmundo.es}}</ref> === ٩ === * [[دێنیس ڕاش]]، ٧٤، ئەکتەری ئەمریکی، [[شێرپەنجەی خوێن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barnes |یەکەم=Mike |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Dennis Rush, Child Actor in ‘Man of a Thousand Faces’ and ‘The Andy Griffith Show,’ Dies at 74 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/dennis-rush-dead-andy-griffith-show-man-of-thousand-faces-1236597238/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Hollywood Reporter |زمان=en-US}}</ref> === ٦ === * [[تێد تەرنەر]]، ٨٧، کارساز، بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆنی، خاوەن میدیا، خێرخوازی ئەمریکی و دامەزرێنەری [[سی ئێن ئێن]]، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Kandell |یەکەم=Jonathan |ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Ted Turner, Creator of CNN and the 24-Hour News Cycle, Dies at 87 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2026/05/06/business/media/ted-turner-dead.html |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|newspaper=The New York Times}}</ref> === ٣ === * [[ژان ئالامبر]]، ٧٩، نووسەر و گۆرانینووسی فەڕەنسی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.lejdc.fr/avis-de-deces/avis/5099773|سەردێڕ=Jean-Louis FABRY|ئیش=Le Journal du Centre|زمان=French}}</ref> === ٢ === * [[ناسر بەکرزادە]]، ٢٦، بەندکراوی سیاسیی کورد، [[سێدارە|لەسێدارەدان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hanahr.org/ku/%D9%87%DB%95%D9%88%D8%A7%DA%B5/%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%86%D9%87%DB%8E%D9%86%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8E%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%B1/|سەردێڕ=بەڕێوەچوونی نهێنیی سزای سێدارەی ناسر بەکرزادە و یەعقووب کەریم‌پوور|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوەی مافەکانی مرۆڤی ھانا|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == نیسان == === ٢٨ === * [[فارووق ڕەفیق]]، ٦٤–٦٧، نووسەر و توێژەری کورد، نەخۆشیی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/48048|سەردێڕ=فارووق ڕەفیق کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=ئاڤا میدیا}}</ref> === ١٤ === * [[غەزال مەولان]]، ١٩، پێشمەرگەی کورد و ئەندامی [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان]]، ھێرشی درۆنی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=The Jerusalem Post: Ghazal, youngest female Kurdish Peshmerga, dies after IRGC strike and medical neglect |ناونیشان=https://www.jpost.com/international/article-893452}}</ref> === ٩ === * [[کەمال خەرازی]]، ٨١، سیاسەتوان، دیپلۆماتکاری چاکسازیخوازی ئێرانی، ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندییەکانی سیستەم]] (لە ٢٠٢٢ەوە) و [[وەزارەتی کاروباری دەرەوە (ئێران)|وەزیری کاروباری دەرەوەی ئێران]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، برینەکانی دوای ھێرشی ئاسمانیی ئیسرائیل.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Eavis |یەکەم=Peter |دوایین٢=Goldbaum |یەکەم٢=Christina |دوایین٣=Bearak |یەکەم٣=Max |دوایین٤=Boxerman |یەکەم٤=Aaron |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Iran War Live Updates: Israel Agrees to Talks With Lebanon, Where Its Strikes Imperil Cease-Fire |ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2026/04/09/world/iran-ceasefire-trump-lebanon |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=The New York Times |زمان=en-US |issn=0362-4331}}</ref> === ٦ === * [[مەجید خادمی]]، ؟، سەرتیپی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]، سەرۆکی [[ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و سەرۆکی [[ڕێکخراوەی پاراستنی ھەواڵگریی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ڕێکخراوەی پاراستنی ھەواڵگریی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠٢٢ەوە)، ھێرشی ئاسمانیی ئیسرائیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRGC intelligence chief killed in attack, Guards say |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202604065252 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=[[ئێران ئینتەرنەشناڵ|Iran International]]}}</ref> === ٤ === * [[وەحید بەنی عامریان]]، ٣٣–٣٤، بەندکراوی سیاسیی کورد، [[سێدارە|لەسێدارەدان]].<ref>[https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ زندانی سیاسی وحید بنی عامریان کیست؟ در تاریخ ۱۵ فروردین‌ماه ۱۴۰۵ اعدام شد.]</ref> == ئازار == === ٢٦ === * [[عەلیڕەزا تەنگسیری]]، ٦٣–٦٤، ئەفسەری دەریاییی ئێرانی و فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٨ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref> === ١٨ === * [[ئیسماعیل خەتیب]]، ٦٤–٦٥، کەسایەتیی ئایینی، سیاسەتوانی ئێرانی و [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] (لە ٢٠٢١ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |ناونیشان=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=NBC News |زمان=en}}</ref> === ١٧ === * [[عەلی لاریجانی]]، ٦٧، سیاسەتوان، کەسایەتیی سەربازیی ئێرانی و سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠٠٥–٢٠٠٧ و لە ٢٠٢٥ەوە)، [[تیرۆرکردنی عەلی لاریجانی|تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانی]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ٢٠٢٦ |سەردێڕ=Number one target: How Israel assassinated Iran’s ‘de-facto leader' Larijani {{!}} The Jerusalem Post |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-890273 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}</ref> === ١١ === * [[ساڵح موسلیم]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] (٢٠١٠–٢٠١٧ و ٢٠٢٢–٢٠٢٤)، نەشتەرگەری بەھۆی [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Salih Muslim, Former PYD Leader, Passed Away in Erbil |ئیش=[[کوردستان ٢٤|Kurdistan 24]] |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/899856/salih-muslim-former-pyd-leader-dies-in-erbil}}</ref> == شوبات == === ٢٨ === * کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، ٨٦، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Sanya Burgess |نووسەر٢=Molly Blackall |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |ناونیشان=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The i Paper |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، ٦٥–٦٦، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!-- not stated --> |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |ناونیشان=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |ئیش=Times Kuwait |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، ٦٢، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |ناونیشان=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Yahoo News |زمان=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، ؟، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=NDTV News Desk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ٧٠، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |ناونیشان=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |وێبگە=Middle East Eye |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> === ١٩ === * [[ئێریک دەین]]، ٥٣، ئەکتەری ئەمریکی، [[سستبوونی ھەناسەدان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Edel |یەکەم١=Victoria |دوایین٢=Jordan |یەکەم٢=Julie |ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Eric Dane, Grey's Anatomy and Euphoria Star, Dead at 53 Nearly 1 Year After Announcing ALS Diagnosis |ناونیشان=https://people.com/eric-dane-dead-greys-anatomy-star-was-53-11717334 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|magazine=People}}</ref> === ١٥ === * [[ڕۆبێرت دوڤاڵ]]، ٩٥، ئەکتەر، بەرھەمھێنەر و دەرھێنەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|author-first1=Daren |author-last1=DeFrank |سەردێڕ=Robert Duvall, Oscar-Winning Acting Legend, Dies at 95 |ناونیشان=https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=The Wrap |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260216202142/https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٣ === * [[سەیفولئیسلام قەزافی]]، ٥٣، سیاسەتوانی لیبی، تیرۆرکردن بە چەک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Saif al-Islam Gaddafi, son of Libya's late dictator, killed in the northern African country, report say |ناونیشان=https://www.france24.com/en/africa/20260203-seif-al-islam-gaddafi-son-of-libya-s-late-dictator-killed-in-the-northern-african-country-report-say |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=France 24 |زمان=en}}</ref> == کانوونی دووەم == === ٢٣ === * [[سەلیم ساداک]]، ٧١، سیاسەتوانی کورد و ئەندامی [[ئەنجومەنی باڵای نیشتمانیی تورکیا]] (١٩٩١–١٩٩٤)، [[شێرپەنجە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Selim Sadak yaşamını yitirdi|ناونیشان=https://www.evrensel.net/haber/595879/selim-sadak-yasamini-yitirdi|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260124012859/https://www.evrensel.net/haber/595879/selim-sadak-yasamini-yitirdi|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Evrensel|زمان=tr-TR|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٢٠ === * [[ڕیفعەت ئەسەد]]، ٨٨، ئەفسەری سەربازی و سیاسەتوانی سووری، دواھاتەکانی [[ئەنفلۆنزا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/01/21/rifaat-al-assad-dies-at-the-age-of-89/|سەردێڕ=Rifaat al-Assad dies at the age of 89|بڵاوکەرەوە=Voice of Emirates|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> === ٩ === * [[تی کەی کارتەر]]، ٦٩، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=''The Thing'' Actor T.K. Carter Dead at 69 |ناونیشان=https://www.tmz.com/2026/01/10/tk-carter-dead-actor-the-thing/ |بڵاوکەرەوە=TMZ|زمان=en-US|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2026 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦| ]] 4e7v744lxn5gu45li1v67rae21xg5c8 1588617 1588614 2026-06-03T13:06:03Z Hivja 64112 1588617 wikitext text/x-wiki ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٦دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == تەممووز == == ئایار == === ٢٦ === * [[ھاوارد ستۆرم]]، ٩٤، ئەکتەر و دەرھێنەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barnes |یەکەم=Mike |ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Howard Storm, Stand-Up Comic and ‘Mork & Mindy’ Director, Dies at 94 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/howard-storm-dead-mork-mindy-director-comic-1236606364/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Hollywood Reporter |زمان=en-US}}</ref> === ٢٢ === * [[گریز چاپمان]]، ٥٢، ئەکتەری ئەمریکی، نەخۆشی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NBC sitcom actor dies aged 52 after lengthy health battle as fans share their heartbreak |ناونیشان=https://www.msn.com/en-us/health/other/nbc-sitcom-actor-dies-aged-52-after-lengthy-health-battle-as-fans-share-their-heartbreak/ar-AA23RT3y?ocid=msedgntp&pc=NMTS&cvid=6a128d81a08746f6bfa7934820d70368&ei=7 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=MSN|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦|دوایین=Ali|یەکەم=Ayaan}}</ref> * [[چارڵز سیۆفی]]، ٩٠، ئەکتەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2026/05/charles-cioffi-dead-1236928137/|سەردێڕ=Charles Cioffi Dies: ‘Klute’, ‘Shaft’, ‘All The Right Moves’ Actor Was 90|وێبگە=Deadline|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> === ١٨ === * [[تۆم کەین]]، ٦٤، [[نواندنی دەنگ|ئەکتەری دەنگ]]ی ئەمریکی، دواھەتەکانی [[جەڵدەی مێشک]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2026/tv/news/tom-kane-dead-star-wars-powerpuff-girls-1236752823|سەردێڕ=Tom Kane, 'Star Wars' and 'Powerpuff Girls' Voice Actor, Dies at 64|زمان=en-US|نووسەر=Payton Turkeltaub|وێبگە=Variety|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> === ١٥ === * [[عیزەدین حەداد]]، ٥٥–٥٦، سیاسەتوان، کەسایەتیی سەربازیی فەلەستینی، ڕێبەری [[حەماس]] لە [[کەرتی غەززە]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی [[کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام|کەتیبەکانی قەسام]] (لە ٢٠٢٥ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{citeweb |date=15 May 2025 |title=Seven killed in Gaza as Israel says it targets Hamas leader |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-targets-head-hamas-armed-wing-with-gaza-strike-2026-05-15/ |website=Reuters}}</ref> === ١٢ === * [[ڕێکس ڕید]]، ٨٧، ڕەخنەگری فیلم، ڕۆژنامەوان، ئەکتەر و کەسایەتیی میدیاییی ئەمریکی، خراپبوونی ڕەوشی تەندروستی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://observer.com/2026/05/rex-reed-obituary-a-personal-remembrance-of-the-legendary-film-critic/|سەردێڕ= The Rex Reed I Knew (1938–2026)|دوایین= Curotto|یەکەم= Merin|ڕێکەوت= ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان= ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦|newspaper = New York Observer}}</ref> * [[دۆناڵد گیب]]، ٧١، ئەکتەری ئەمریکی، دواھاتەکانی شێرپەنجەی گەروو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tmz.com/2026/05/12/donald-gibb-dead/|سەردێڕ='Revenge of the Nerds' Actor Donald Gibb Dead At 71|بڵاوکەرەوە=TMZ|ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> * [[جاک تایلۆر]]، ٩٩، ئەکتەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.elmundo.es/cultura/cine/2026/05/12/6a02e05ae9cf4ac54f8b4582.html |سەردێڕ=Muere Jack Taylor, leyenda del fantástico europeo y actor decano del cine español |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ئیش=elmundo.es}}</ref> === ٩ === * [[دێنیس ڕاش]]، ٧٤، ئەکتەری ئەمریکی، [[شێرپەنجەی خوێن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barnes |یەکەم=Mike |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Dennis Rush, Child Actor in ‘Man of a Thousand Faces’ and ‘The Andy Griffith Show,’ Dies at 74 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/dennis-rush-dead-andy-griffith-show-man-of-thousand-faces-1236597238/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Hollywood Reporter |زمان=en-US}}</ref> === ٦ === * [[تێد تەرنەر]]، ٨٧، کارساز، بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆنی، خاوەن میدیا، خێرخوازی ئەمریکی و دامەزرێنەری [[سی ئێن ئێن]]، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Kandell |یەکەم=Jonathan |ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Ted Turner, Creator of CNN and the 24-Hour News Cycle, Dies at 87 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2026/05/06/business/media/ted-turner-dead.html |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|newspaper=The New York Times}}</ref> === ٣ === * [[ژان ئالامبر]]، ٧٩، نووسەر و گۆرانینووسی فەڕەنسی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.lejdc.fr/avis-de-deces/avis/5099773|سەردێڕ=Jean-Louis FABRY|ئیش=Le Journal du Centre|زمان=French}}</ref> === ٢ === * [[ناسر بەکرزادە]]، ٢٦، بەندکراوی سیاسیی کورد، [[سێدارە|لەسێدارەدان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hanahr.org/ku/%D9%87%DB%95%D9%88%D8%A7%DA%B5/%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%86%D9%87%DB%8E%D9%86%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8E%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%B1/|سەردێڕ=بەڕێوەچوونی نهێنیی سزای سێدارەی ناسر بەکرزادە و یەعقووب کەریم‌پوور|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوەی مافەکانی مرۆڤی ھانا|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == نیسان == === ٢٨ === * [[فارووق ڕەفیق]]، ٦٤–٦٧، نووسەر و توێژەری کورد، نەخۆشیی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/48048|سەردێڕ=فارووق ڕەفیق کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=ئاڤا میدیا}}</ref> === ١٤ === * [[غەزال مەولان]]، ١٩، پێشمەرگەی کورد و ئەندامی [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان]]، ھێرشی درۆنی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=The Jerusalem Post: Ghazal, youngest female Kurdish Peshmerga, dies after IRGC strike and medical neglect |ناونیشان=https://www.jpost.com/international/article-893452}}</ref> === ٩ === * [[کەمال خەرازی]]، ٨١، سیاسەتوان، دیپلۆماتکاری چاکسازیخوازی ئێرانی، ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندییەکانی سیستەم]] (لە ٢٠٢٢ەوە) و [[وەزارەتی کاروباری دەرەوە (ئێران)|وەزیری کاروباری دەرەوەی ئێران]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، برینەکانی دوای ھێرشی ئاسمانیی ئیسرائیل.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Eavis |یەکەم=Peter |دوایین٢=Goldbaum |یەکەم٢=Christina |دوایین٣=Bearak |یەکەم٣=Max |دوایین٤=Boxerman |یەکەم٤=Aaron |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Iran War Live Updates: Israel Agrees to Talks With Lebanon, Where Its Strikes Imperil Cease-Fire |ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2026/04/09/world/iran-ceasefire-trump-lebanon |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=The New York Times |زمان=en-US |issn=0362-4331}}</ref> === ٦ === * [[مەجید خادمی]]، ؟، سەرتیپی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]، سەرۆکی [[ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و سەرۆکی [[ڕێکخراوەی پاراستنی ھەواڵگریی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ڕێکخراوەی پاراستنی ھەواڵگریی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠٢٢ەوە)، ھێرشی ئاسمانیی ئیسرائیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRGC intelligence chief killed in attack, Guards say |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202604065252 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=[[ئێران ئینتەرنەشناڵ|Iran International]]}}</ref> === ٤ === * [[وەحید بەنی عامریان]]، ٣٣–٣٤، بەندکراوی سیاسیی کورد، [[سێدارە|لەسێدارەدان]].<ref>[https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ زندانی سیاسی وحید بنی عامریان کیست؟ در تاریخ ۱۵ فروردین‌ماه ۱۴۰۵ اعدام شد.]</ref> == ئازار == === ٢٦ === * [[عەلیڕەزا تەنگسیری]]، ٦٣–٦٤، ئەفسەری دەریاییی ئێرانی و فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٨ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref> === ١٨ === * [[ئیسماعیل خەتیب]]، ٦٤–٦٥، کەسایەتیی ئایینی، سیاسەتوانی ئێرانی و [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] (لە ٢٠٢١ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |ناونیشان=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=NBC News |زمان=en}}</ref> === ١٧ === * [[عەلی لاریجانی]]، ٦٧، سیاسەتوان، کەسایەتیی سەربازیی ئێرانی و سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠٠٥–٢٠٠٧ و لە ٢٠٢٥ەوە)، [[تیرۆرکردنی عەلی لاریجانی|تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانی]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ٢٠٢٦ |سەردێڕ=Number one target: How Israel assassinated Iran’s ‘de-facto leader' Larijani {{!}} The Jerusalem Post |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-890273 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}</ref> === ١١ === * [[ساڵح موسلیم]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] (٢٠١٠–٢٠١٧ و ٢٠٢٢–٢٠٢٤)، نەشتەرگەری بەھۆی [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Salih Muslim, Former PYD Leader, Passed Away in Erbil |ئیش=[[کوردستان ٢٤|Kurdistan 24]] |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/899856/salih-muslim-former-pyd-leader-dies-in-erbil}}</ref> == شوبات == === ٢٨ === * کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، ٨٦، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Sanya Burgess |نووسەر٢=Molly Blackall |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |ناونیشان=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The i Paper |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، ٦٥–٦٦، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!-- not stated --> |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |ناونیشان=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |ئیش=Times Kuwait |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، ٦٢، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |ناونیشان=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Yahoo News |زمان=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، ؟، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=NDTV News Desk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ٧٠، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |ناونیشان=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |وێبگە=Middle East Eye |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> === ١٩ === * [[ئێریک دەین]]، ٥٣، ئەکتەری ئەمریکی، [[سستبوونی ھەناسەدان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Edel |یەکەم١=Victoria |دوایین٢=Jordan |یەکەم٢=Julie |ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Eric Dane, Grey's Anatomy and Euphoria Star, Dead at 53 Nearly 1 Year After Announcing ALS Diagnosis |ناونیشان=https://people.com/eric-dane-dead-greys-anatomy-star-was-53-11717334 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|magazine=People}}</ref> === ١٥ === * [[ڕۆبێرت دوڤاڵ]]، ٩٥، ئەکتەر، بەرھەمھێنەر و دەرھێنەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|author-first1=Daren |author-last1=DeFrank |سەردێڕ=Robert Duvall, Oscar-Winning Acting Legend, Dies at 95 |ناونیشان=https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=The Wrap |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260216202142/https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٣ === * [[سەیفولئیسلام قەزافی]]، ٥٣، سیاسەتوانی لیبی، تیرۆرکردن بە چەک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Saif al-Islam Gaddafi, son of Libya's late dictator, killed in the northern African country, report say |ناونیشان=https://www.france24.com/en/africa/20260203-seif-al-islam-gaddafi-son-of-libya-s-late-dictator-killed-in-the-northern-african-country-report-say |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=France 24 |زمان=en}}</ref> == کانوونی دووەم == === ٢٣ === * [[سەلیم ساداک]]، ٧١، سیاسەتوانی کورد و ئەندامی [[ئەنجومەنی باڵای نیشتمانیی تورکیا]] (١٩٩١–١٩٩٤)، [[شێرپەنجە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Selim Sadak yaşamını yitirdi|ناونیشان=https://www.evrensel.net/haber/595879/selim-sadak-yasamini-yitirdi|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260124012859/https://www.evrensel.net/haber/595879/selim-sadak-yasamini-yitirdi|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Evrensel|زمان=tr-TR|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٢٠ === * [[ڕیفعەت ئەسەد]]، ٨٨، ئەفسەری سەربازی و سیاسەتوانی سووری، دواھاتەکانی [[ئەنفلۆنزا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/01/21/rifaat-al-assad-dies-at-the-age-of-89/|سەردێڕ=Rifaat al-Assad dies at the age of 89|بڵاوکەرەوە=Voice of Emirates|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> === ٩ === * [[تی کەی کارتەر]]، ٦٩، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=''The Thing'' Actor T.K. Carter Dead at 69 |ناونیشان=https://www.tmz.com/2026/01/10/tk-carter-dead-actor-the-thing/ |بڵاوکەرەوە=TMZ|زمان=en-US|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2026 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦| ]] mtgy4sc5reabuxkmrip5gqx6me32rxu 0 296137 1588592 1586894 2026-06-03T12:03:30Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1588592 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''پردی کاشکان''' ({{Langx|fa|پل کشکان}}) پردێکی مێژووییە لە [[پارێزگای لوڕستان]] [[ئێران|لە ئێران]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]. دروستکردنی پردەکە لە ساڵی ٩٩٩ی زایینی لە سەردەمی [[بەدری کوڕی حەسەنوەیە]] دەستی پێکردووە و ١٠ ساڵی خایاند تا تەواو بوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/97110201268/آغاز-مرمت-کوله-شرقی-پل-تاریخی-کشکان|سەردێڕ=https://www.isna.ir/news/97110201268/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B1%D9%85%D8%AA-%DA%A9%D9%88%D9%84%D9%87-%D8%B4%D8%B1%D9%82%DB%8C-%D9%BE%D9%84-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%DA%A9%D8%A7%D9%86 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=ایسنا |زمان=fa}}</ref> درێژی پردەکە ٣٢٠ مەتر بووە، لە سەرەتادا ١٢ کەوانە لەخۆدەگرێت، کە ٩ کەوانەیان تا ئەمڕۆش ماونەتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/photo/193809/آشنایی-با-پل-تاریخی-کشکان-لرستان|سەردێڕ=آشنایی با پل تاریخی کشکان - لرستان |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=همشهری آنلاین |زمان=fa}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.tehrantimes.com/news/435594/Restoration-commences-on-Iran-s-flood-hit-Sassanid-bridge|سەردێڕ=Restoration commences on Iran’s flood-hit Sassanid bridge |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=Tehran Times |زمان=en}}</ref> ئەم پردە بە ژمارە ٣٥٥ لە [[ئاسەوارە نیشتمانییەکانی ئێران|پێڕستی میراتی نیشتمانی ئێراندا]] ھاتووە. == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Kashkan Bridge}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|مێژوو}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:پردەکانی ئێران]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] rp7c3rlk0fw8bvfvpntdag5a4xswzkt 0 296281 1588648 1588097 2026-06-03T18:58:24Z Ari Qasm 57423 1588648 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی ھێرش بۆ سەر خەڵکی ئاسایی|partof=[[ھەڵمەتی سۆران دژی ئاشوورییەکان]]، [[کۆمەڵکوژیی ئێزیدییەکان لەلایەن میرنشینی سۆرانەوە|کۆمەڵکوژیی ئێزیدییەکان]]|وێنە=Gabriel Danbo.jpg|سەردێڕ=کۆمەڵکوژیی دێری ڕەبان ھورمزد{{ھن}}ܡܩܛܠܐ ܕܪܒܢ ܗܘܪܡܙܕ|شوێن=[[ئەلقۆش]]، [[باشووری کوردستان]]|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ١٨٣٢|چەکوچۆڵ=بەکارھێنانی [[خەنجەر]] ئاماژەی پێدراوە، لەگەڵ چەکی دیکەش|قوربانی={{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییە کلدانییەکان]] (سریانەکان)|تاوانبار={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میرنشینی سۆران|سوپای سۆران]]|مردنەکان=٢٧٢ بۆ ٣٦٧|ھەنگاونەری تۆمەتبار=ھەڵە تێگەیشتن|شرۆڤەی وێنە=پۆرترەیتێک کە کوشتنی گابرێل دانبۆ (جبریل دەنبۆ) دەخاتەڕوو لە ماوەی کۆمەڵکوژییەکە}}'''کۆمەڵکوژیی دێری ڕەبان ھورمزد''' ({{بە سوریانی|ܡܩܛܠܐ ܕܪܒܢ ܗܘܪܡܙܕ}}) لە ١٥ی ئازاری ١٨٣٢ ڕوویدا، کە لەلایەن سەربازە کوردییەکانی [[میرنشینی سۆران]] ئەنجامدرا، کە لە سەردەمی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەمەد پاشای ڕەواندزدا]] بوو و [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییەکانیان]] کردە ئامانج لە [[دێر|دێری]] کلدانیی [[دێری ڕەبان ھورمزد|ڕەبان ھورمزد]]. == پێشینە == گابرێل دانبۆ، لە ساڵی ١٨٠٨ دەستیکرد بە کردنەوەی [[دێری ڕەبان ھورمزد]] کە دەکەوێتە ناوچەی شاخاویی نزیک گوندی [[ئەلقۆش]] بۆ [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی|ڕێبازی کڵێسای کاسۆلیکیی کلدانی]] تازە دامەزراوەکەی سانت ھورمزد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Arzhanov|یەکەم=Yury|ناونیشان=https://www.google.com/books/edition/Sergius_of_Reshaina_Commentary_on_Aristo/WG8NEQAAQBAJ?hl=en|سەردێڕ=Sergius of Reshaina, Commentary on Aristotle’s ›Categories‹: Critical Edition and Translation|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Walter de Gruyter GmbH & Co KG|ژپنک=٩٧٨-٣-١١-١٤٤٤٥٣-٦|پەڕەکان=٣٢|زمان=en}}</ref> چوار ساڵ پێشتر ئەلقۆش ٧٠٠ دانیشتووانی بە تاعونێک لە دەست دابوو و ھاتنی کورد لە ساڵی ١٨٣٢ کارەساتێکی نزیک بە ھەمان شێوەی گەورە بوو.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilmshurst|یەکەم=David|ناونیشان=https://archive.org/details/the-martyred-church/page/383/mode/1up|سەردێڕ=The Martyred Church: A History of the Church of the East|ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=East & West Publishing Limited|ژپنک=٩٧٨-١-٩٠٧٣١٨-٠٤-٧|پەڕەکان=٣٨٣-٣٨٤|زمان=en}}</ref> == کۆمەڵکوژییەکە == گابرێل دامبۆ، سەرۆکی دێری ڕەبان ھورمزد، لە نزیک [[ئەلقۆش]]، تازە لەم دوایییانەدا لە [[ڕۆما|ڕۆماوە]] ھاتبووەوە، لەوێ چووبوو بۆ ئەوەی داوای ڕەزامەندیی پەیمانگاکەی لە [[پاپا گریگۆری شانزدەھەم]] بکات. کاتێک کوردەکانی میرنشینی سۆران بەدوایدا ڕۆیشتن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.google.com/books/edition/Journal_asiatique/AopEAQAAMAAJ?hl=en|سەردێڕ=Journal asiatique|ڕێکەوت=١٩١٠|بڵاوکەرەوە=Société asiatique.|پەڕەکان=١٣٤|زمان=fr}}</ref> سەربازە کوردییەکان لەسەر ئەلقۆش دابەزین و ھاوڵاتییانیان کۆمەڵکوژکرد، ھەندێک سەرچاوە ڕایدەگەیەنن کە سوپای سۆران ئەو بڕوایەیان ھەبووە کە قوربانییەکانیان [[ئێزیدییەکان|ئێزیدی]] بوونە. بەو واتایەی کە ئەو سەرچاوانە باس لەوە دەکەن کە میرنشینی سۆران کێشەی لەگەڵ مەسیحییەکان نەبووە تەنھا لەگەڵ ئێزیدییەکان.<ref name=":0" /> گابرێل شانبەشانی ھاودەروێشەکانی و خەڵکی ناوچەکە لە کاتی نوێژکردندا ئەژنۆی دا. کاتێک سەربازەکان نزیک بوونەتەوە سەرەتا ھێرشیان کردە سەر سێ دەروێشەکە و کوشتیان. گابرێل بەردەوام بوو لە نوێژکردن، کاتێک یەکێک لەو سەربازانەی کە دەوری دابوو بە [[خەنجەر]] چەقۆی لە سنگی دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=مينا |یەکەم=آسي |ناونیشان=https://www.acimena.com/news/530/mn-ho-alanba-alshhyd-gbrayyl-dnbo|سەردێڕ=من هو الأنبا الشهيد جبرائيل دنبو؟ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=آسي مينا |زمان=en}}</ref> خەمڵاندنی سەرچاوە مەسیحییەکان بۆ ژمارەی کوژراوان لە نێوان ٢٧٢ بۆ ٣٦٧ کوژراو بووە. حەوت قەشە لەنێو کوژراوەکاندا بوون و ڤیکار ھنانیشۆی پاتریارک لە کاتی بەڕێوەچوونی نوێژێکدا لە کڵێسادا کوژرا. گرنگترین قوربانی، گابرێل دامبۆ بوو. ئەلقۆش خۆی تاڵانکرا و ڕزگاربووان دزییان لێکرا و گۆڕی [[ناحوم|پێغەمبەر ناحومیش]] وێرانکرا. [[جۆزێڤ ئاودۆی شەشەم|جۆزێف ئاودۆش]] سووکایەتیی پێکراوە، بەڵام لە کۆتاییدا توانیی سەرکردەی کورد ئیقناع بکات کۆمەڵکوژییەکە ڕابگرێت، وە پێداگریی لەسەر ئەوە کرد کە ئەو و ھاوقوربانییەکانی پابەندی ھەموو یاسایەکن و وە ئەوان سریانن نەوەک [[ئێزیدییەکان|ئێزیدی]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilmshurst|یەکەم=David|ناونیشان=https://archive.org/details/the-martyred-church/page/383/mode/1up|سەردێڕ=The Martyred Church: A History of the Church of the East|ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=East & West Publishing Limited|ژپنک=٩٧٨-١-٩٠٧٣١٨-٠٤-٧|پەڕەکان=٣٨٣-٣٨٤|زمان=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWilmshurst2011">Wilmshurst, David (2011). [[iarchive:the-martyred-church/page/383/mode/1up|''The Martyred Church: A History of the Church of the East'']]. East & West Publishing Limited. pp.&nbsp;<span class="nowrap">383–</span>384. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-907318-04-7|<bdi>978-1-907318-04-7</bdi>]].</cite></ref> سەرچاوە سریانییەکان دەڵێن گوایە منداڵ و ژنەکانیش تاوانیان بەرامبەر کراوە و ھەموو شتێک لەوێ تاڵانکراوە و پاشان برای میر محەممەد ([[ڕەسووڵ بەگ]]) بۆ جاری دووەم گەڕاوەتەوە، ھەموو ئەو شتانەی بردووە لێیان شاردرابووەوە و بە ھیچ شێوەیەک ھیچی لەوێ نەھێشتۆتەوە. وە ھەروەھا دەشڵێن گوایە زۆربەی دانیشتووانەکەی کە لە مردن ڕزگاریان بووە، جل و بەرگیان لێسەندراوەتەوە و کۆرپەکانیش وازیان لێھێنراوە، ھەروەھا ئاماژەیان بە ئەشکەنجەدانیش کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=P. Jacques Vosté|ناونیشان=http://archive.org/details/cataloguedelabib0000pjac|سەردێڕ=Catalogue de la Bibliothèque Syro-Chaldéenne: Du Couvent de Notre-Dame des Semences (Près d'alqoš - Iraq) / ܣܘܪܓܕܐ ܕܒܝܬ ܐܪ̈ܟܐ ܕܕܝܪܐ ܕܒܬܘܠܬܐ ܢܛܪܬ ܙܪ̈ܥܐ ܥܠ ܓܢܒ ܐܠܩܘܫ ܒܐܬܘܪ|ڕێکەوت=١٩٢٩|بڵاوکەرەوە=Bureaux de L' Angelicum and Libr. Orientaliste P. Geuthner|ئەوانی تر=Beth Mardutho: The Syriac Institute|پەڕەکان=٧٠|زمان=Syriac}}</ref> کاتێک عەبدوڵڵای سەرۆکی سەربازەکانی سۆران بیستبووی ئەوانەی کوژراون مەسیحین و نەوەک ئێزیدی و [[باج]] دەدەن بە [[میرنشینی سۆران|حکوومەتی سۆران]]، فەرمانی دا کۆمەڵکوژییەکە زوو ڕابگیرێت. ئەوانەی کە ھەڵھاتبوون، گەڕانەوە بۆ گەڕان بەدوای تەرمی گابرێل و باوکە ئۆگستینی تێلکێف و یۆحەنان بار سابنیا و جیسو کاسکۆ کە کوژرابوون. تەنھا تەرمی گابرێلیان دۆزییەوە. کە لە کڵێسای مار میکا بە خاک سپێردرا و تا ساڵی ١٨٤٩ لەوێ مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://archive.org/details/sim_catholic-university-bulletin_1902-10_8_4|سەردێڕ=The Catholic University Bulletin 1902-10: Vol 8 Iss 4|ڕێکەوت=١٩٠٢|بڵاوکەرەوە=Open Court Publishing Co|پەڕەکان=٤٧٩|زمان=English|via=Internet Archive}}</ref> == پاشھات و میرات == گابرێل دامبۆ دوای ئەمە لە [[مەسیحییەتی ڕۆژھەڵات|ئایینی مەسیحیی ڕۆژھەڵاتدا]] بە پیرۆز (قیددیس) دانرا، بەھۆی ئەوەی کە گوایە تەرمە شەھیدییەکەی سێ ڕۆژ دوای مردنی لە کانییەکدا دۆزراوەتەوە، کە تەرمەکەی بە «لاشە و ڕووخسارێکی تەندرووست و کوڵمەی سوور و ھێشتا پێدەچێت شوێنەواری ژیانی پاراستبێت» وەسفکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mayeur|یەکەم=Jean-Marie|ناونیشان=https://www.google.com/books/edition/Lib%C3%A9ralisme_industrialisation_expansion/F_P8AwAAQBAJ?hl=en|سەردێڕ=Libéralisme, industrialisation, expansion européenne (1830-1914): Histoire du christianisme T.11|دوایین٢=Pietri|یەکەم٢=Luce|دوایین٣=Vauchez|یەکەم٣=André|دوایین٤=Venard|یەکەم٤=Marc|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=Fleurus|ژپنک=٩٧٨-٢-٧١٨٩-٠٧٤١-٣|پەڕەکان=٨٤٧|زمان=fr}}</ref> ھەموو ساڵێک لە ١٥ی ئازاردا یادی شەھیدبوونی گابرێل دانبۆ دەکرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=الكلدانيّة‎ |یەکەم=الرهبنة الأنطونيّة الهرمزديّة |ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشان=https://oaoc.net/%D8%AA%D8%B0%D9%83%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D8%AF%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%91%D9%87%D9%8A%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%86%D8%A8/|سەردێڕ=تذكار استشهاد خادم الله الشّهيد الأنبا دنبو مؤسِّس الرَّهْبَنَة الأنْطُونيّة الهُرْمِزْديّة جبرائيل الكَلْدانيّة - الرهبنة الأنطونيّة الهرمزديّة الكلدانيّة‎ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=الرهبنة الأنطونيّة الهرمزديّة الكلدانيّة‎ |زمان=ar}}</ref> لە ساڵی ١٨٣٦ [[سوپای ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ھێزەکانی عوسمانی]] دوای ھەوڵدانێکی زۆر کۆتایییان بە دەسەڵاتی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]] ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://archive.org/details/eastern-churches-quarterly_july-september-1948_7_7|سەردێڕ=The Eastern Churches Quarterly|ڕێکەوت=تەممووز–ئەیلوولی ١٩٤٨|بەرگ=٧|پەڕەکان=٤٨٠|زمان=English|via=Internet Archive|issue=7}}</ref> بەشێک لە کوردەکان لە ساڵانی ١٨٤٢ و ١٨٥٠ و ١٨٥٨دا جارێکی دیکە ھەڵیانکوتایە سەر دێرەکە، ھەربۆیە بڕیاری دروستکردنی دێرێکی نوێی کلدانی درا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://gedsh.bethmardutho.org/Hormizd-Monastery-of-Rabban|سەردێڕ=Hormizd, Monastery of Rabban |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20241211071701/https://gedsh.bethmardutho.org/Hormizd-Monastery-of-Rabban |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=gedsh.bethmardutho.org}}</ref> لە ١٠ی ئایاری ٢٠٢٢، ڕێوڕەسمی ئەنتۆنی هۆرمیزد کلدانی مەراسیمێکی فەرمیی بۆ ڕاگەیاندنی گواستنەوەی پاشماوەی گابرێل دانبۆ، بۆ ئەو دێرە نوێیەی کە بە یادی کۆمەڵکوژییەکە دروستکراوە (دێری شەھید ئەنبا گابرێل دانبۆ) ئەنجامدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.abouna.org/content/%D9%86%D9%82%D9%84-%D8%B1%D9%81%D8%A7%D8%A9-%D8%AE%D8%A7%D8%AF%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%86%D8%A8%D8%A7-%D8%AC%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84-%D8%AF%D9%86%D8%A8%D9%88-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF-%D8%A8%D8%B9%D9%86%D9%83%D8%A7%D9%88%D8%A7|سەردێڕ=نقل رفاة خادم الله الشهيد الأنبا جبرائيل دنبو إلى الدير الجديد بعنكاوا {{!}} Abouna |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=www.abouna.org}}</ref> ئەمڕۆ، پاشماوە داپۆشراوەکانی بە ئاشکرا لە دێرەکەدا نمایش دەکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.chaldeannews.com/2025-content/2025/7/31/manuscripts-and-monasteries|سەردێڕ=Manuscripts and Monasteries |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=Chaldean News |زمان=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|مێژوو|کوردستان|مەسیحییەت|مەرگ}} [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:مێژووی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان]] [[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان لە باشووری کوردستان]] 7zi3wkaolyi5br6e6osp2v0k0yrxv1t 0 296346 1588590 1588515 2026-06-03T12:01:07Z AramBot 39807 بۆت: پارامەترە واڵاکان لابران؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1588590 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=میر ئیسماعیل زەنگنە{{ھن}} میر سمایل زەنگنە|title={{Script/Arabic|[[میر (نازناو)|میر]]}}|reign=سەدەی ١٦یەم (~١٦٢٥ – ١٦٨٨)|predecessor=میر نەوشیروان|successor=[[میر ئەحمەد زەنگنە|ئەحمەد بەگ]]|issue=|full name={{Script/Arabic|میر ئیسماعیل کوڕی میر نەوشیروان کوڕی عەلی خان کوڕی میر ئەلقاس}}|royal house=[[File:Coat of arms of the Zangana Emirate.png|20px]] میرانی زەنگنە|father=میر نەوشیروان|religion=[[ئیسلام]]|succession={{flagicon image|Flag of the Zangana Emirate.png}} [[میر (نازناو)|میر]]ی [[میرنشینی زەنگنە|زەنگنە]]|image=|caption=|succession1={{flagicon image|Ottoman flag c.1490-1701.png|border= no}} [[موتەسەللیم]]ی [[کەرکووک]]}} '''میر ئیسماعیل کوڕی میر نەوشیروان کوڕی عەلی خان کوڕی میر ئەلقاسی زەنگنە'''، یان '''میر ئیسماعیلی زەنگنە'''، وە ناسراو بە '''میر سمایلی زەنگنە''' (~١٦٠٠، لە [[کرماشان]] – ~١٦٨٨، لە [[پارێزگای کەرکووک|کەرکووک]]) میری [[میرنشینی زەنگنە]] بوو لە سەدەی شازدەیەم بە نزیکەیی لە ١٦٢٥ تا ١٦٨٨ لە [[باشووری کوردستان]] و وەک [[موتەسەللیم|موتەسەللیمی]] [[کەرکووک]] کاری دەکرد لەژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=عومەر حاجی عەلی زەنگنە |ساڵ=٢٠١٢ |سەردێڕ=مێژووی میرنشینەکانی زەنگنە و کارگێڕییەکانی |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2025/647816.PDF |وێبگە=کوردیپێدیا}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=شەڕەفنامە |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/56573.PDF |وێبگە=ویکیپیدیا |پەڕە=٤٣٥ - ''میرنشینی زەنگنە''}}</ref> پێش ئەوەی ببێت بە میر، لەو ناوچەیە دەژیا، دوای ئەوەی لەگەڵ ھۆزەکەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و کرماشانەوە کۆچیان کرد بۆ ناوچەکانی کەرکووک دوای ڕووخانی میرنشینی زەنگنە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان بە دەستی [[سەفەوییەکان|دەوڵەتی سەفەوی]]. نەوشیروان سەرپەرشتیی ھۆزەکەی گرتەدەست دوای کۆچکردنیان و لە دوای خۆی میر ئیسماعیلی کوڕی جێگای گرتەوە.<ref name=":0" /> میر ئیسماعیلیش لە ساڵی ١٦٢٥ توانیی [[میرنشینی زەنگنە]] پێکبھێنێت لە ژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]] و نازناوی ''[[میر (نازناو)|میر]]<nowiki/>ی'' پێبەخشرا. پایتەختی میرنشینی لە [[قەیتول|قەیتوول]] دامەزراند و دواتر وەک [[موتەسەللیم|موتەسەللیمی]] کەرکووکیش دیاریکرا لەلایەن دەوڵەتی عوسمانییەوە.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> پاش ماوەیەک، لە سەردەمی میر ئیسماعیلی زەنگنە، [[میرنشینی بابان]] کە لە ژێر دەسەڵاتی میر سلێمانی بابان بوو، ھێرشیان ھێنایە سەر میرنشینی زەنگنە، بەڵام میر ئیسماعیل توانی لەشکری بابان بشکێنێت و بەرەو دواوەیان بگێڕێتەوە. بە نزیکەیی لە ساڵی ١٦٨٨ کۆچی دواییی کردووە و حوکمی بۆ کوڕەکەی، میر ئەحمەد بەگ، جێھێشت.<ref name=":0" /> == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|پارێزگای کەرکووک}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٦٠٠]] [[پۆل:مردووانی ١٦٨٨]] [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٦٠٠]] [[پۆل:مردووانی دەیەی ١٦٨٠]] [[پۆل:خەڵکی کرماشان]] [[پۆل:خەڵکی کەرکووک]] [[پۆل:کوردەکانی عوسمانی]] [[پۆل:زەنگەنە]] h6mndcmp9esd9slrr0tuwii9u93pf8x 0 296348 1588589 1588527 2026-06-03T12:00:57Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1588589 wikitext text/x-wiki '''موتەسەللیم''' یان '''موسەللیم''' (بە [[زمانی تورکیی عوسمانی|تورکیی عوسمانی]]: ''متسلم'') نازناوێکی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] بوو کە بۆ ئەو جێگرانە بەکاردەھێنرا کە لەلایەن ''[[سەنجەق بەگ|سەنجەق بەگەوە]]'' وەک حاکمی مەدەنی لە یەکەی کارگێڕیی ''[[ناحیە (ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی)|ناحیە]]'' دامەزراندبوو، کە [[باج لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|کاری کۆکردنەوەی باج و ڕێکخستنی]] بەڕێوەدەبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Akgunduz|یەکەم=Ahmed|ناونیشان=https://www.google.com/books/edition/Ottoman_History_Misperceptions_and_Truth/WKfIAgAAQBAJ?hl=en&pg=PA216|سەردێڕ=Ottoman History - Misperceptions and Truths|دوایین٢=Ozturk|یەکەم٢=Said|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=IUR Press|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٩٠-٢٦١٠٨-٩|پەڕە=٢١٦|وتەگێڕانەوە=mutesellim ( deputy lieutenant- governor and local collector of taxes and tithes )}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Çelebi̇|یەکەم=Evli̇ya|ناونیشان=https://www.google.com/books/edition/Evliya_%C3%87elebi_s_Book_of_Travels_Evliya/fpk3AAAAIAAJ?hl=en&pg=PA229|سەردێڕ=Evliya Çelebi's Book of Travels: Evliya Çelebi in Diyarbekir|ڕێکەوت=١٩٨٨|بڵاوکەرەوە=Brill Archive|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٨١٦٥-٩|پەڕە=٢٢٩|وتەگێڕانەوە=The müsellim or mütesellim was a deputy or lieutenant-governor, appointed by the provincial governor himself|بەستەری نووسەر=Evliya Çelebi}}</ref> ھاوتای دادوەری لە ناحیەدا ''[[قازی (ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی)|قازی]]'' (دادوەرەکان) بوون. بۆ کەمکردنەوەی ململانێکانی نێوان ''موتەسەللیمەکان'' لە ئەنادۆڵ، لە ھەندێک حاڵەتدا ''موتەسەللیمێک'' لەلایەن ''سەنجەق بەگەوە'' وەک لیوای حاکمی بەرپرسی تەواوی ''[[سنجاق|سنجەقەکە]]'' دەستنیشاندەکرا.<ref name="ula">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Benedict, Peter|سەردێڕ=Ula: An Anatolian Town|ساڵ=١٩٧٤|پەڕە=٨٥}}</ref> ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی لە ساڵی ١٨٤٢دا پێگەی ''موتەسەللیمی'' ھەڵوەشاندەوە. زۆرجار ئەم ھەڵوێستە پەیوەست بوو بە ململانێی نێوان لایەنە جیاوازەکانەوە کە وەک ئەگەرێکیان دەزانی بۆ زیادکردنی سامانی کەسیی خۆیان.<ref name="ula" /> لە ماوەی نێوان ساڵانی ١٨٤٢ و ١٨٦٤دا، حاکمە سەربازییە ناوخۆیییەکان کە لەلایەن ئیدارەی ناوخۆیییەوە ھاوکاری دەکران، لەبری ''موتەسەللیمەکان'' بەرپرسیار بوون لە کۆکردنەوەی باج و کۆنترۆڵکردنی دانیشتووان.<ref name="ula" /> دوای ساڵی ١٨٦٤ و دروستکردنی سیستەمی ''[[ویلایەت]]''، نووسینگەی ''موتەسەللیم'' بۆ پێگەی نوێی ''[[موتەسەڕیف|موتەسەڕڕیف]]'' گۆڕدرا.<ref name="ula" /> == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Mütesellim}} {{تووڵی دەروازە|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:باج]] [[پۆل:حکوومەتی ئیمپڕاتۆرییەتیی عوسمانی]] [[پۆل:ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] lgezrjejdg8cq469s0yxj7w8zb4coc3 1588630 1588589 2026-06-03T15:00:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1588630 wikitext text/x-wiki '''موتەسەللیم''' یان '''موسەللیم''' (بە [[زمانی تورکیی عوسمانی|تورکیی عوسمانی]]: ''متسلم'') نازناوێکی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] بوو کە بۆ ئەو جێگرانە بەکاردەھێنرا کە لەلایەن ''[[سەنجەق بەگ|سەنجەق بەگەوە]]'' وەک حاکمی مەدەنی لە یەکەی کارگێڕیی ''[[ناحیە (ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی)|ناحیە]]'' دامەزراندبوو، کە [[باج لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|کاری کۆکردنەوەی باج و ڕێکخستنی]] بەڕێوەدەبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Akgunduz|یەکەم=Ahmed|ناونیشان=https://www.google.com/books/edition/Ottoman_History_Misperceptions_and_Truth/WKfIAgAAQBAJ?hl=en&pg=PA216|سەردێڕ=Ottoman History - Misperceptions and Truths|دوایین٢=Ozturk|یەکەم٢=Said|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=IUR Press|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٩٠-٢٦١٠٨-٩|پەڕە=٢١٦|وتەگێڕانەوە=mutesellim ( deputy lieutenant- governor and local collector of taxes and tithes )}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Çelebi̇|یەکەم=Evli̇ya|ناونیشان=https://www.google.com/books/edition/Evliya_%C3%87elebi_s_Book_of_Travels_Evliya/fpk3AAAAIAAJ?hl=en&pg=PA229|سەردێڕ=Evliya Çelebi's Book of Travels: Evliya Çelebi in Diyarbekir|ڕێکەوت=١٩٨٨|بڵاوکەرەوە=Brill Archive|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٨١٦٥-٩|پەڕە=٢٢٩|وتەگێڕانەوە=The müsellim or mütesellim was a deputy or lieutenant-governor, appointed by the provincial governor himself|بەستەری نووسەر=Evliya Çelebi}}</ref> ھاوتای دادوەری لە ناحیەدا ''[[قازی (ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی)|قازی]]'' (دادوەرەکان) بوون. بۆ کەمکردنەوەی ململانێکانی نێوان ''موتەسەللیمەکان'' لە ئەنادۆڵ، لە ھەندێک حاڵەتدا ''موتەسەللیمێک'' لەلایەن ''سەنجەق بەگەوە'' وەک لیوای حاکمی بەرپرسی تەواوی ''[[سنجاق|سنجەقەکە]]'' دەستنیشاندەکرا.<ref name="ula">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Benedict, Peter|سەردێڕ=Ula: An Anatolian Town|ساڵ=١٩٧٤|پەڕە=٨٥}}</ref> ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی لە ساڵی ١٨٤٢دا پێگەی ''موتەسەللیمی'' ھەڵوەشاندەوە. زۆرجار ئەم ھەڵوێستە پەیوەست بوو بە ململانێی نێوان لایەنە جیاوازەکانەوە کە وەک ئەگەرێکیان دەزانی بۆ زیادکردنی سامانی کەسیی خۆیان.<ref name="ula" /> لە ماوەی نێوان ساڵانی ١٨٤٢ و ١٨٦٤دا، حاکمە سەربازییە ناوخۆیییەکان کە لەلایەن ئیدارەی ناوخۆیییەوە ھاوکاری دەکران، لەبری ''موتەسەللیمەکان'' بەرپرسیار بوون لە کۆکردنەوەی باج و کۆنترۆڵکردنی دانیشتووان.<ref name="ula" /> دوای ساڵی ١٨٦٤ و دروستکردنی سیستەمی ''[[ویلایەت]]''، نووسینگەی ''موتەسەللیم'' بۆ پێگەی نوێی ''[[موتەسەڕیف|موتەسەڕڕیف]]'' گۆڕدرا.<ref name="ula" /> == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Mütesellim}} {{تووڵی دەروازە|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:باج]] [[پۆل:حکوومەتی ئیمپڕاتۆرییەتیی عوسمانی]] [[پۆل:ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] g99ykzhig5jnxf9rqdarrmapimdrvlq 1588641 1588630 2026-06-03T18:44:49Z Ari Qasm 57423 1588641 wikitext text/x-wiki '''موتەسەللیم''' یان '''موسەللیم''' (بە [[زمانی تورکیی عوسمانی|تورکیی عوسمانی]]: ''متسلم'') نازناوێکی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] بوو کە بۆ ئەو جێگرانە بەکاردەھێنرا کە لەلایەن ''[[سەنجەق بەگ|سەنجەق بەگەوە]]'' وەک حاکمی مەدەنی لە یەکەی کارگێڕیی ''[[ناحیە (ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی)|ناحیە]]'' دامەزراندبوو، کە [[باج لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|کاری کۆکردنەوەی باج و ڕێکخستنی]] بەڕێوەدەبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Akgunduz|یەکەم=Ahmed|ناونیشان=https://www.google.com/books/edition/Ottoman_History_Misperceptions_and_Truth/WKfIAgAAQBAJ?hl=en&pg=PA216|سەردێڕ=Ottoman History - Misperceptions and Truths|دوایین٢=Ozturk|یەکەم٢=Said|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=IUR Press|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٩٠-٢٦١٠٨-٩|پەڕە=٢١٦|وتەگێڕانەوە=mutesellim ( deputy lieutenant- governor and local collector of taxes and tithes )}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Çelebi̇|یەکەم=Evli̇ya|ناونیشان=https://www.google.com/books/edition/Evliya_%C3%87elebi_s_Book_of_Travels_Evliya/fpk3AAAAIAAJ?hl=en&pg=PA229|سەردێڕ=Evliya Çelebi's Book of Travels: Evliya Çelebi in Diyarbekir|ڕێکەوت=١٩٨٨|بڵاوکەرەوە=Brill Archive|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٨١٦٥-٩|پەڕە=٢٢٩|وتەگێڕانەوە=The müsellim or mütesellim was a deputy or lieutenant-governor, appointed by the provincial governor himself|بەستەری نووسەر=Evliya Çelebi}}</ref> ھاوتای دادوەری لە ناحیەدا ''[[قازی (ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی)|قازی]]'' (دادوەرەکان) بوون. بۆ کەمکردنەوەی ململانێکانی نێوان ''موتەسەللیمەکان'' لە ئەنادۆڵ، لە ھەندێک حاڵەتدا ''موتەسەللیمێک'' لەلایەن ''سەنجەق بەگەوە'' وەک لیوای حاکمی بەرپرسی تەواوی ''[[سنجاق|سنجەقەکە]]'' دەستنیشاندەکرا.<ref name="ula">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Benedict, Peter|سەردێڕ=Ula: An Anatolian Town|ساڵ=١٩٧٤|پەڕە=٨٥}}</ref> ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی لە ساڵی ١٨٤٢دا پێگەی ''موتەسەللیمی'' ھەڵوەشاندەوە. زۆرجار ئەم ھەڵوێستە پەیوەست بوو بە ململانێی نێوان لایەنە جیاوازەکانەوە کە وەک ئەگەرێکیان دەزانی بۆ زیادکردنی سامانی کەسیی خۆیان.<ref name="ula" /> لە ماوەی نێوان ساڵانی ١٨٤٢ و ١٨٦٤دا، حاکمە سەربازییە ناوخۆیییەکان کە لەلایەن ئیدارەی ناوخۆیییەوە ھاوکاری دەکران، لەبری ''موتەسەللیمەکان'' بەرپرسیار بوون لە کۆکردنەوەی باج و کۆنترۆڵکردنی دانیشتووان.<ref name="ula" /> دوای ساڵی ١٨٦٤ و دروستکردنی سیستەمی ''[[ویلایەت]]''، نووسینگەی ''موتەسەللیم'' بۆ پێگەی نوێی ''[[موتەسەڕیف|موتەسەڕڕیف]]'' گۆڕدرا.<ref name="ula" /> == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Mütesellim}} {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:باج]] [[پۆل:حکوومەتی ئیمپڕاتۆرییەتیی عوسمانی]] [[پۆل:ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] ix3kq140cug9m0l6nr87rv56dkq83zn 1588679 1588641 2026-06-04T09:36:48Z Ari Qasm 57423 1588679 wikitext text/x-wiki '''موتەسەللیم''' یان '''موسەللیم''' (بە [[زمانی تورکیی عوسمانی|تورکیی عوسمانی]]: ''متسلم'') نازناوێکی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] بوو کە بۆ ئەو جێگرانە بەکاردەھێنرا کە لەلایەن ''[[سەنجەق بەگ|سەنجەق بەگەوە]]'' وەک حاکمی مەدەنی لە یەکەی کارگێڕیی ''[[ناحیە (ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی)|ناحیە]]'' دامەزرابوون، کە [[باج لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|کاری کۆکردنەوەی باج و ڕێکخستنیان]] بەڕێوەدەبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Akgunduz|یەکەم=Ahmed|ناونیشان=https://www.google.com/books/edition/Ottoman_History_Misperceptions_and_Truth/WKfIAgAAQBAJ?hl=en&pg=PA216|سەردێڕ=Ottoman History - Misperceptions and Truths|دوایین٢=Ozturk|یەکەم٢=Said|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=IUR Press|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٩٠-٢٦١٠٨-٩|پەڕە=٢١٦|وتەگێڕانەوە=mutesellim ( deputy lieutenant- governor and local collector of taxes and tithes )}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Çelebi̇|یەکەم=Evli̇ya|ناونیشان=https://www.google.com/books/edition/Evliya_%C3%87elebi_s_Book_of_Travels_Evliya/fpk3AAAAIAAJ?hl=en&pg=PA229|سەردێڕ=Evliya Çelebi's Book of Travels: Evliya Çelebi in Diyarbekir|ڕێکەوت=١٩٨٨|بڵاوکەرەوە=Brill Archive|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٨١٦٥-٩|پەڕە=٢٢٩|وتەگێڕانەوە=The müsellim or mütesellim was a deputy or lieutenant-governor, appointed by the provincial governor himself|بەستەری نووسەر=Evliya Çelebi}}</ref> ھاوتای دادوەری لە ناحیەدا، ''[[قازی (ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی)|قازی]]'' (دادوەرەکان) بوون. بۆ کەمکردنەوەی ململانێکانی نێوان ''موتەسەللیمەکان'' لە ئەنادۆڵیا، لە ھەندێک حاڵەتدا ''موتەسەللیمێک'' لەلایەن ''سەنجەق بەگەوە'' وەک لیوای حاکمی بەرپرسی تەواوی ''[[سنجاق|سنجەقەکە]]'' دەستنیشاندەکرا.<ref name="ula">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Benedict, Peter|سەردێڕ=Ula: An Anatolian Town|ساڵ=١٩٧٤|پەڕە=٨٥}}</ref> ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی لە ساڵی ١٨٤٢دا پێگەی ''موتەسەللیمی'' ھەڵوەشاندەوە. زۆرجار ئەم ھەڵوێستە پەیوەست بوو بە ململانێی نێوان لایەنە جیاوازەکانەوە کە وەک ئەگەرێکیان دەزانی بۆ زیادکردنی سامانی کەسیی خۆیان.<ref name="ula" /> لە ماوەی نێوان ساڵانی ١٨٤٢ و ١٨٦٤دا، حاکمە سەربازییە ناوخۆیییەکان کە لەلایەن ئیدارەی ناوخۆیییەوە ھاوکاری دەکران، لە بڕی ''موتەسەللیمەکان'' بەرپرسیار بوون لە کۆکردنەوەی باج و کۆنترۆڵکردنی دانیشتووان.<ref name="ula" /> دوای ساڵی ١٨٦٤ و دروستکردنی سیستەمی ''[[ویلایەت]]''، نووسینگەی ''موتەسەللیم'' بۆ پێگەی نوێی ''[[موتەسەڕیف|موتەسەڕڕیف]]'' گۆڕدرا.<ref name="ula" /> == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Mütesellim}} {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:باج]] [[پۆل:حکوومەتی ئیمپڕاتۆرییەتیی عوسمانی]] [[پۆل:ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] 4p7dlapwtkl5hf5e9053jyp9v40l7df 0 296351 1588661 1588552 2026-06-03T20:01:35Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:بنبەست|بنبەست]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1588661 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{بنبەست|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} }} {{Infobox person | name = ئەنجام شەوالی | image = ئەنجام شەوالی.jpg | caption = ئەنجام شەوالی لە کاتی پێشکەشکردندا | birth_name = ئەنجام مەحموود ڕەشید | birth_date = ١٩٩٩ | birth_place = کەرکووک، عێراق | nationality = عێراقی | occupation = بێژەری وەرزشی، پێشکەشکار، کۆمێنتاتۆر | years_active = ٢٠١٩–ئێستا | website = [https://anjamshewali1999.wixsite.com/anjamshewali ماڵپەڕی فەرمی] }} '''ئەنجام مەحموود ڕەشید''' (بە ئینگلیزی: ''Anjam Mahmood Rashid''، بە عەرەبی: ''انجام محمود رشید'') ناسراو بە '''ئەنجام شەوالی''' (بە ئینگلیزی: ''Anjam Shawali'' یان ''Anjan Shewali'') (لەدایکبووی ١٩٩٩ لە گەڕەکی ڕەحیماوەی کەرکووک) بێژەر، پێشکەشکار و کۆمێنتاتۆری وەرزشیی کوردی باشووری کوردستانە. لە ئێستادا وەک پێشکەشکار و کۆمێنتاتۆری وەرزشی لە کەناڵی ئاسمانیی کەرکووک فۆکس کار دەکات. پێشتریش لە کەناڵەکانی تی ئێن ئاڕ و کەرکووک تی ڤی کاری کردووە. ئەنجام شەوالی بەهۆی ستایلی تایبەتی و لاساییکردنەوەی بێژەرە جیهانییەکان بە زمانی کوردی، ناوبانگی زۆری لە ناوەندە وەرزشییەکاندا پەیدا کردووە. == خوێندن == ئەنجام شەوالی قۆناغەکانی خوێندنی لە کەرکووک تەواو کردووە؛ قۆناغی سەرەتایی لە قوتابخانەی شادۆ و پاشان لە پەیمانگای تەکنیکی کەرکووک بەشی کارگێڕی یاسای تەواو کردووە. == کاروانی وەرزشی == ساڵی ٢٠١٩–٢٠٢٠ توانی پلەی دووەم لە پێشبڕکێی جیهانیی ئۆزی بی ئین سپۆرتس بەدەستبهێنێت. ڤیدیۆکانی لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی تیک تۆک زیاتر لە ٥ ملیۆن بینەریان تێپەڕاندووە، ئەو بەوە ناسراوە کە لاسایی بێژەرە عەرەبەکان وەک ڕەئوف خەلیف دەکاتەوە بە زمانی کوردی. == سەرچاوەکان == * [https://www.facebook.com/share/v/1CEaHiWDtd/ چاوپێکەوتنی ئەنجام شەوالی لە کەناڵی کوردسات] * [https://kirkuktv.net/KU/Details/3176 ڕاپۆرتی کەناڵی کەرکووک تی ڤی لەسەر کاروانی وەرزشی ئەنجام شەوالی] * [https://www.facebook.com/share/p/1AIKwUPyTN/ ڕاگەیەندراوی فەرمی کەناڵی کەرکووک فۆکس] * [https://www.facebook.com/share/v/1KMePaFriF/ دەرکەوتنی ئەنجام شەوالی لە بەرنامەی ئاڤا ميديا] * [https://anjamshewali1999.wixsite.com/anjamshewali ماڵپەڕی فەرمی ئەنجام شەوالی] * [https://ku.964media.com/363726/ ڕاپۆرتی تۆڕی میدیایی 964 لەسەر سەرکەوتنەکانی ئەنجام شەوالی] * [https://krd.hathalyoum.net/articles/1015152 هەواڵی هەڵبژاردنی ئەنجام شەوالی لە ماڵپەڕی هەتاڵیوم] == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://anjamshewali1999.wixsite.com/anjamshewali ماڵپەڕی فەرمی] {{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} oxn2wkjuan84u8azi5m9jgpk6bn60d1 0 296355 1588588 1588566 2026-06-03T12:00:47Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1588588 wikitext text/x-wiki دەمەوێت ئەوە لاببەم کە نوسراوە تیرەی مەرزانیە لە هۆزی سورچی چونکە مەرزانی تیرە نیە هۆزە و سەربەخۆیە لە ناوچە جیا جیاکانی کوردستان هەن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=MediaINFO |ناونیشان=https://archive.kcac.org/noscript.html |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=archive.kcac.org}}</ref> sg84acj05dqxhm7tlecr9002jx8pxl7 1588631 1588588 2026-06-03T15:00:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1588631 wikitext text/x-wiki دەمەوێت ئەوە لاببەم کە نوسراوە تیرەی مەرزانیە لە هۆزی سورچی چونکە مەرزانی تیرە نیە هۆزە و سەربەخۆیە لە ناوچە جیا جیاکانی کوردستان هەن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=MediaINFO |ناونیشان=https://archive.kcac.org/noscript.html |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=archive.kcac.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} pplodibzgxo5x03p3owppuqfyzs5yd9 1588657 1588631 2026-06-03T20:00:55Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:بنبەست|بنبەست]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1588657 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{بنبەست|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} }} دەمەوێت ئەوە لاببەم کە نوسراوە تیرەی مەرزانیە لە هۆزی سورچی چونکە مەرزانی تیرە نیە هۆزە و سەربەخۆیە لە ناوچە جیا جیاکانی کوردستان هەن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=MediaINFO |ناونیشان=https://archive.kcac.org/noscript.html |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=archive.kcac.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} mqxonz3jm636jzdez4k7sll9c3kd4dp 0 296358 1588587 1588583 2026-06-03T12:00:37Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1588587 wikitext text/x-wiki '''ماتریاڵیزمی دیالێکتیکی''' [[ڕێباز|ڕێبازێکی فەلسەفییە]] دەرحەق بە [[زانست]] و [[سروشت]] کە لە کۆتایییەکانی سەدەی ۱۹یەمدا و لە ڕێگەی نووسراوەکانی [[کارڵ مارکس]] و [[فریدریش ئێنگڵس|فریدریش ئەنگڵسەوە]] پەرەی گرتووە. بەکورتی، کارێ کە ئەم ڕێبازە دەیکا ئەوەیە کە «[[دیالێکتیک]]»ەکەی [[فریدریش ھێگڵ|گیۆرگ ڤیلھێلم فریدریش ھێگڵ]] دێنێ و پاشان «[[ماتریاڵیزم|ماددەباوەڕیی فەلسەفی]]»ی لەگەڵ تێکەڵ دەکا. لە ئاکامی ئەم تێکەڵبوونەدا، [ماتریاڵیزمی دیالێکتیکی] وای بۆ دەچێ کە جیھان یەکسەر ماددییە (= ماتریاڵە) و، ھەموو [[دیاردە|دیاردەکان]] ئاکامی جموجووڵی ماددەن و، بەرەوپێشچوونی جیھان بەرھەمی پرۆسەیەکی دیالێکتیکییە کە [[ناتەبایی|ناتەبایییە ناوەکییەکان]] بەڕێوەی دەبەن. ھەروەھا، کۆمەڵێ قانوونی گشتیشی دیاری کردووە -  لە ھەمووان گرنگتر، شێوەگۆڕکێی چەندایەتی بۆ چۆنایەتی، تێکھەڵکێشراویی دژەکان و، ڕەتدانەوەی ڕەتدانەوە - کە لای وایە [ئەم قانوونانە] بە سەر سروشت و کۆمەڵگا و ھزری ئینساندا حوکم دەکەن. لە [[یەکێتیی سۆڤیەت]] و وڵاتە مارکسیست-لێنینیستەکانی تردا فەلسەفەکە بوو بە فەلسەفەی ڕەسمیی دەوڵەت.<ref>{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Dialectical materialism |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dialectical_materialism&oldid=1357154752 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> دەتوانرێ سەرچاوە فکرییەکانی ماتریاڵیزمی دیالێکتیکی بۆ [[ئیدیالیزمی ئەڵمانی|ئیدیالیزمی ئەڵمانیی]] سەدەی ۱۹یەم بگەڕێنرێتەوە، بە تایبەت بۆ تیۆرییەکەی ھێگڵ کە دەیوت دیالێکتیک پرۆسەی لۆژیکیی بەرەوپێشچوون و گەشەکردنی ھەمووشتێکە. مارکس و ئەنگڵس سیستمە ئیدیالیستییەکەی ھێگڵیان ھەڵگەڕاندەوە و، وتیان دیالێکتیک پرۆسەی [[تێگەیشتە]] یا [[ئیدیا]] نییە، بەڵکوو ھیی دنیای ماددی و [[واقیع|واقیعە]]. مارکس خۆی ھیچ کات زاراوەی «ماتریاڵیزمی دیالێکتیکی»ی نەھاتووەتە سەر زار، ھەرچەند، لە تیۆرییە مێژوویییەکەی خۆیدا‌، واتە [[ماتریاڵیزمی مێژوویی]] و، لە ڕەخنەگرتنەکەی لە [[ئابووری سیاسی]]، ھەندێ لە بنەواشەکانی بە کار بردووە. دوای مردنی مارکس، ئەنگڵس میتۆدە دیالێکتیکییەکەی پەرە پێ دا بۆ ئەوەی [[زانستە سروشتییەکان|زانستە سروشتییەکانیش]] لە خۆ بگرێت. ھەروەھا، یاسا گشتییەکانیشی دەسنیشان کرد. دواتر، لە ۱۸۹۰ەکاندا، مارکسیستی ڕووس [[گۆرگی پلێخانۆڤ|گیۆرگی پلیخانۆڤ]] شێوەی فەرمیی دا بە فەلسەفەکە و زاراوەی «ماتریاڵیزمی دیالێکتیکی»ی داھێنا. لە سەدەی ۲۰ەمدا، [[ڤلادیمیر لێنین]] ماتریاڵیزمی دیالێکتیکیی لەگەڵ پرۆژە سیاسی و شۆڕشگێڕانەکەی خۆیدا خونجاند و، گەشەی زیاتری پێ دا. ئەو لە کتێبی [[ماتریاڵیزم و ئیمپیریۆکریتیزم|ماتریاڵیزم و ئیمپیریۆکریتیزمدا]]، بە زاراوەگەلی بەتەواوی [[ئیپیستیمۆلۆژی|ئیپیستیمۆلۆژیک]]، سەرلەنوێ، ماتریاڵ یا ھەمان «ماددە»ی لە گوێن  «واقیعی عەینی» پێناسە کردەوە. ھەروەھا، بنەواشەی «پارتیزانی»شی تێی ترنجاند کە دەیوت فەلسەفە خۆی لە خۆیدا سیاسییە و بەستراوە بە [[ململانێی چینایەتی|ململانێی چینایەتییەوە]]. [[ستالین]] ساڵی ۱۹۳۸ لە وتاری «ماتریاڵیزمی مێژوویی و دیالێکتیکی»دا ڕێبازەکەی ڕێک خستەوە و کردی بە چوارچێوەیەکی ئایدیۆلۆژیکی و زۆرەملانە بۆ ھەموو لێکۆڵینەوە فەلسەفی و زانستییەکان لە یەکێتیی سۆڤیەتدا. ئەو چوارچێوەیە وەکوو جیھانبینیی ڕەسمیی سۆڤیەت فێر دەکرا و ھەموو سیاسەتەکانی دەوڵەتی پێ پاساو دەدرا. پاش مەرگی ستالین، سەردەمێکی [[دیستالینیزاسیۆن]] (ستالین سڕینەوە، لە ستالینی دەرھێنان، ھەڵکڕاندنی ھەرچی کە ستالینی بووە) دەستی پێ کرد و تۆزێ کۆمەڵگا زۆرتر کرایەوە و ڕەخنەگرتن لە [[دۆگماتیزم|دۆگماتیزمی]] ڕۆژگاری ستالین ئاسانتر بووەوە. ماتریاڵیزمی دیالێکتیکی لە درێژەی ساڵاندا بەر ڕەخنەگەلی زۆر قورس کەوتووە. زۆرتر بەو بۆنەوە کە لە ژێر فەرمانی یەکێتیی سۆڤیەتدا بەرەبەرە لە پرۆژەیەکی فەلسەفییەوە گۆڕدرا و بوو بە گەردوونناسییەکی سیاسی و نیمچەدینی و، وەکوو ئامرازێک بۆ کۆنترۆڵ و زاڵبوون بە کار ھێنرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} hlp1ab5v22dre2158pz1yos2bwnc9lc 1588602 1588587 2026-06-03T12:51:46Z Aza 86 /* */ 1588602 wikitext text/x-wiki '''ماتریاڵیزمی دیالێکتیکی''' [[ڕێباز|ڕێبازێکی فەلسەفییە]] دەرحەق بە [[زانست]] و [[سروشت]] کە لە کۆتایییەکانی سەدەی ۱۹یەمدا و لە ڕێگەی نووسراوەکانی [[کارڵ مارکس]] و [[فریدریش ئێنگڵس|فریدریش ئەنگڵسەوە]] پەرەی گرتووە. بەکورتی، کارێ کە ئەم ڕێبازە دەیکا ئەوەیە کە «[[دیالێکتیک]]»ەکەی [[فریدریش ھێگڵ|گیۆرگ ڤیلھێلم فریدریش ھێگڵ]] دێنێ و پاشان «[[ماتریاڵیزم|ماددەباوەڕیی فەلسەفی]]»ی لەگەڵ تێکەڵ دەکا. لە ئاکامی ئەم تێکەڵبوونەدا، [ماتریاڵیزمی دیالێکتیکی] وای بۆ دەچێ کە جیھان یەکسەر ماددییە (= ماتریاڵە) و، ھەموو [[دیاردە|دیاردەکان]] ئاکامی جموجووڵی ماددەن و، بەرەوپێشچوونی جیھان بەرھەمی پرۆسەیەکی دیالێکتیکییە کە [[ناتەبایی|ناتەبایییە ناوەکییەکان]] بەڕێوەی دەبەن. ھەروەھا، کۆمەڵێ قانوونی گشتیشی دیاری کردووە -  لە ھەمووان گرنگتر، شێوەگۆڕکێی چەندایەتی بۆ چۆنایەتی، تێکھەڵکێشراویی دژەکان و، ڕەتدانەوەی ڕەتدانەوە - کە لای وایە [ئەم قانوونانە] بە سەر سروشت و کۆمەڵگا و ھزری ئینساندا حوکم دەکەن. لە [[یەکێتیی سۆڤیەت]] و وڵاتانی [[مارکسیست-لێنینیست|مارکسیست-لێنینیستی]] تردا فەلسەفەکە بوو بە فەلسەفەی ڕەسمیی دەوڵەت.<ref>{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Dialectical materialism |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dialectical_materialism&oldid=1357154752 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> دەتوانرێ سەرچاوە فکرییەکانی ماتریاڵیزمی دیالێکتیکی بۆ [[ئیدیالیزمی ئەڵمانی|ئیدیالیزمی ئەڵمانیی]] سەدەی ۱۹یەم بگەڕێنرێتەوە، بە تایبەت بۆ تیۆرییەکەی ھێگڵ کە دەیوت دیالێکتیک پرۆسەی لۆژیکیی بەرەوپێشچوون و گەشەکردنی ھەمووشتێکە. مارکس و ئەنگڵس سیستمە ئیدیالیستییەکەی ھێگڵیان ھەڵگەڕاندەوە و، وتیان دیالێکتیک پرۆسەی [[تێگەیشتە]] یا [[ئیدیا]] نییە، بەڵکوو ھیی دنیای ماددی و [[واقیع|واقیعە]]. مارکس خۆی ھیچ کات زاراوەی «ماتریاڵیزمی دیالێکتیکی»ی نەھاتووەتە سەر زار، ھەرچەند، لە تیۆرییە مێژوویییەکەی خۆیدا‌، واتە [[ماتریاڵیزمی مێژوویی]] و، لە ڕەخنەگرتنەکەی لە [[ئابووری سیاسی]]، ھەندێ لە بنەواشەکانی بە کار بردووە. دوای مردنی مارکس، ئەنگڵس میتۆدە دیالێکتیکییەکەی پەرە پێ دا بۆ ئەوەی [[زانستە سروشتییەکان|زانستە سروشتییەکانیش]] لە خۆ بگرێت. ھەروەھا، یاسا گشتییەکانیشی دەسنیشان کرد. دواتر، لە ۱۸۹۰ەکاندا، مارکسیستی ڕووس [[گۆرگی پلێخانۆڤ|گیۆرگی پلیخانۆڤ]] شێوەی فەرمیی دا بە فەلسەفەکە و زاراوەی «ماتریاڵیزمی دیالێکتیکی»ی داھێنا. لە سەدەی ۲۰ەمدا، [[ڤلادیمیر لێنین]] ماتریاڵیزمی دیالێکتیکیی لەگەڵ پرۆژە سیاسی و شۆڕشگێڕانەکەی خۆیدا خونجاند و، گەشەی زیاتری پێ دا. ئەو لە کتێبی [[ماتریاڵیزم و ئیمپیریۆکریتیزم|ماتریاڵیزم و ئیمپیریۆکریتیزمدا]]، بە زاراوەگەلی بەتەواوی [[ئیپیستیمۆلۆژی|ئیپیستیمۆلۆژیک]]، سەرلەنوێ، ماتریاڵ یا ھەمان «ماددە»ی لە گوێن  «واقیعی عەینی» پێناسە کردەوە. ھەروەھا، بنەواشەی «پارتیزانی»شی تێی ترنجاند کە دەیوت فەلسەفە خۆی لە خۆیدا سیاسییە و بەستراوە بە [[ململانێی چینایەتی|ململانێی چینایەتییەوە]]. [[ستالین]] ساڵی ۱۹۳۸ لە وتاری «ماتریاڵیزمی مێژوویی و دیالێکتیکی»دا ڕێبازەکەی ڕێک خستەوە و کردی بە چوارچێوەیەکی ئایدیۆلۆژیکی و زۆرەملانە بۆ ھەموو لێکۆڵینەوە فەلسەفی و زانستییەکان لە یەکێتیی سۆڤیەتدا. ئەو چوارچێوەیە وەکوو جیھانبینیی ڕەسمیی سۆڤیەت فێر دەکرا و ھەموو سیاسەتەکانی دەوڵەتی پێ پاساو دەدرا. پاش مەرگی ستالین، سەردەمێکی [[دیستالینیزاسیۆن]] (ستالین سڕینەوە، لە ستالینی دەرھێنان، ھەڵکڕاندنی ھەرچی کە ستالینی بووە) دەستی پێ کرد و تۆزێ کۆمەڵگا زۆرتر کرایەوە و ڕەخنەگرتن لە [[دۆگماتیزم|دۆگماتیزمی]] ڕۆژگاری ستالین ئاسانتر بووەوە. ماتریاڵیزمی دیالێکتیکی لە درێژەی ساڵاندا بەر ڕەخنەگەلی زۆر قورس کەوتووە. زۆرتر بەو بۆنەوە کە لە ژێر فەرمانی یەکێتیی سۆڤیەتدا بەرەبەرە لە پرۆژەیەکی فەلسەفییەوە گۆڕدرا و بوو بە گەردوونناسییەکی سیاسی و نیمچەدینی و، وەکوو ئامرازێک بۆ کۆنترۆڵ و زاڵبوون بە کار ھێنرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} nqdafbw3bgeh9dqnfxgpi8lpxgomojw 1588637 1588602 2026-06-03T16:44:57Z Aza 86 /* */ 1588637 wikitext text/x-wiki '''ماتریاڵیزمی دیالێکتیکی''' [[ڕێباز|ڕێبازێکی فەلسەفییە]] دەرحەق بە [[زانست]] و [[سروشت]] کە لە کۆتایییەکانی سەدەی ۱۹یەمدا و لە ڕێگەی نووسراوەکانی [[کارڵ مارکس]] و [[فریدریش ئێنگڵس|فریدریش ئەنگڵسەوە]] پەرەی گرتووە. بەکورتی، کارێ کە ئەم ڕێبازە دەیکا ئەوەیە کە «[[دیالێکتیک]]»ەکەی [[فریدریش ھێگڵ|گیۆرگ ڤیلھێلم فریدریش ھێگڵ]] دێنێ و پاشان «[[ماتریاڵیزم|ماددەباوەڕیی فەلسەفی]]»ی لەگەڵ تێکەڵ دەکا. لە ئاکامی ئەم تێکەڵبوونەدا، [ماتریاڵیزمی دیالێکتیکی] وای بۆ دەچێ کە جیھان یەکسەر ماددییە (= ماتریاڵە) و، ھەموو [[دیاردە|دیاردەکان]] ئاکامی جموجووڵی ماددەن و، بەرەوپێشچوونی جیھان بەرھەمی پرۆسەیەکی دیالێکتیکییە کە [[ناتەبایی|ناتەبایییە ناوەکییەکان]] بەڕێوەی دەبەن. ھەروەھا، کۆمەڵێ قانوونی گشتیشی دیاری کردووە -  لە ھەمووان گرنگتر، شێوەگۆڕکێی چەندایەتی بۆ چۆنایەتی، تێکھەڵکێشراویی دژەکان و، ڕەتدانەوەی ڕەتدانەوە - کە لای وایە [ئەم قانوونانە] بە سەر سروشت و کۆمەڵگا و ھزری ئینساندا حوکم دەکەن. لە [[یەکێتیی سۆڤیەت]] و وڵاتانی [[مارکسیست-لێنینیست|مارکسیست-لێنینیستی]] تردا فەلسەفەکە بوو بە فەلسەفەی ڕەسمیی دەوڵەت.<ref>{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Dialectical materialism |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dialectical_materialism&oldid=1357154752 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> دەتوانرێ سەرچاوە فکرییەکانی ماتریاڵیزمی دیالێکتیکی بۆ [[ئیدیالیزمی ئەڵمانی|ئیدیالیزمی ئەڵمانیی]] سەدەی ۱۹یەم بگەڕێنرێتەوە، بە تایبەت بۆ تیۆرییەکەی ھێگڵ کە دەیوت دیالێکتیک پرۆسەی لۆژیکیی بەرەوپێشچوون و گەشەکردنی ھەمووشتێکە. مارکس و ئەنگڵس سیستمە ئیدیالیستییەکەی ھێگڵیان ھەڵگەڕاندەوە و، وتیان دیالێکتیک پرۆسەی [[تێگەیشتە]] یا [[ئیدیا]] نییە، بەڵکوو ھیی دنیای ماددی و [[واقیع|واقیعە]]. مارکس خۆی ھیچ کات زاراوەی «ماتریاڵیزمی دیالێکتیکی»ی نەھاتووەتە سەر زار، ھەرچەند، لە تیۆرییە مێژوویییەکەی خۆیدا‌، واتە [[ماتریاڵیزمی مێژوویی]] و، لە ڕەخنەگرتنەکەی لە [[ئابووری سیاسی]]، ھەندێ لە بنەواشەکانی بە کار بردووە. دوای مردنی مارکس، ئەنگڵس میتۆدە دیالێکتیکییەکەی پەرە پێ دا بۆ ئەوەی [[زانستە سروشتییەکان|زانستە سروشتییەکانیش]] لە خۆ بگرێت. ھەروەھا، یاسا گشتییەکانیشی دەسنیشان کرد. دواتر، لە ۱۸۹۰ەکاندا، مارکسیستی ڕووس [[گۆرگی پلێخانۆڤ|گیۆرگی پلیخانۆڤ]] شێوەی فەرمیی دا بە فەلسەفەکە و زاراوەی «ماتریاڵیزمی دیالێکتیکی»ی داھێنا. لە سەدەی ۲۰ەمدا، [[ڤلادیمیر لێنین]] ماتریاڵیزمی دیالێکتیکیی لەگەڵ پرۆژە سیاسی و شۆڕشگێڕانەکەی خۆیدا خونجاند و، گەشەی زیاتری پێ دا. ئەو لە کتێبی [[ماتریاڵیزم و ئیمپیریۆکریتیزم|ماتریاڵیزم و ئیمپیریۆکریتیزمدا]]، بە زاراوەگەلی بەتەواوی [[ئیپیستیمۆلۆژی|ئیپیستیمۆلۆژیک]]، سەرلەنوێ، ماتریاڵ یا ھەمان «ماددە»ی لە گوێن «واقیعی عەینی» پێناسە و دیاری کردەوە. ھەروەھا، بنەواشەی «پارتیزانی»شی تێی ترنجاند کە دەیوت فەلسەفە خۆی لە خۆیدا سیاسییە و بەستراوە بە [[ململانێی چینایەتی|ململانێی چینایەتییەوە]]. [[ستالین]] ساڵی ۱۹۳۸ لە وتاری «ماتریاڵیزمی مێژوویی و دیالێکتیکی»دا ڕێبازەکەی ڕێک خستەوە و کردی بە چوارچێوەیەکی ئایدیۆلۆژیکی و زۆرەملانە بۆ ھەموو لێکۆڵینەوە فەلسەفی و زانستییەکان لە یەکێتیی سۆڤیەتدا. ئەو چوارچێوەیە وەکوو جیھانبینیی ڕەسمیی سۆڤیەت فێر دەکرا و ھەموو سیاسەتەکانی دەوڵەتی پێ پاساو دەدرا. پاش مەرگی ستالین، سەردەمێکی [[دیستالینیزاسیۆن]] (ستالین سڕینەوە، لە ستالینی دەرھێنان، ھەڵکڕاندنی ھەرچی کە ستالینی بووە) دەستی پێ کرد و تۆزێ کۆمەڵگا زۆرتر کرایەوە و ڕەخنەگرتن لە [[دۆگماتیزم|دۆگماتیزمی]] ڕۆژگاری ستالین ئاسانتر بووەوە. ماتریاڵیزمی دیالێکتیکی لە درێژەی ساڵاندا بەر ڕەخنەگەلی زۆر قورس کەوتووە. زۆرتر بەو بۆنەوە کە لە ژێر فەرمانی یەکێتیی سۆڤیەتدا بەرەبەرە لە پرۆژەیەکی فەلسەفییەوە گۆڕدرا و بوو بە گەردوونناسییەکی سیاسی و نیمچەدینی و، وەکوو ئامرازێک بۆ کۆنترۆڵ و زاڵبوون بە کار ھێنرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} drasswuzmtnh5pwx2h8x8pxt4s9luzw 1588654 1588637 2026-06-03T20:00:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1588654 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} '''ماتریاڵیزمی دیالێکتیکی''' [[ڕێباز|ڕێبازێکی فەلسەفییە]] دەرحەق بە [[زانست]] و [[سروشت]] کە لە کۆتایییەکانی سەدەی ۱۹یەمدا و لە ڕێگەی نووسراوەکانی [[کارڵ مارکس]] و [[فریدریش ئێنگڵس|فریدریش ئەنگڵسەوە]] پەرەی گرتووە. بەکورتی، کارێ کە ئەم ڕێبازە دەیکا ئەوەیە کە «[[دیالێکتیک]]»ەکەی [[فریدریش ھێگڵ|گیۆرگ ڤیلھێلم فریدریش ھێگڵ]] دێنێ و پاشان «[[ماتریاڵیزم|ماددەباوەڕیی فەلسەفی]]»ی لەگەڵ تێکەڵ دەکا. لە ئاکامی ئەم تێکەڵبوونەدا، [ماتریاڵیزمی دیالێکتیکی] وای بۆ دەچێ کە جیھان یەکسەر ماددییە (= ماتریاڵە) و، ھەموو [[دیاردە|دیاردەکان]] ئاکامی جموجووڵی ماددەن و، بەرەوپێشچوونی جیھان بەرھەمی پرۆسەیەکی دیالێکتیکییە کە [[ناتەبایی|ناتەبایییە ناوەکییەکان]] بەڕێوەی دەبەن. ھەروەھا، کۆمەڵێ قانوونی گشتیشی دیاری کردووە -  لە ھەمووان گرنگتر، شێوەگۆڕکێی چەندایەتی بۆ چۆنایەتی، تێکھەڵکێشراویی دژەکان و، ڕەتدانەوەی ڕەتدانەوە - کە لای وایە [ئەم قانوونانە] بە سەر سروشت و کۆمەڵگا و ھزری ئینساندا حوکم دەکەن. لە [[یەکێتیی سۆڤیەت]] و وڵاتانی [[مارکسیست-لێنینیست|مارکسیست-لێنینیستی]] تردا فەلسەفەکە بوو بە فەلسەفەی ڕەسمیی دەوڵەت.<ref>{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Dialectical materialism |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dialectical_materialism&oldid=1357154752 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> دەتوانرێ سەرچاوە فکرییەکانی ماتریاڵیزمی دیالێکتیکی بۆ [[ئیدیالیزمی ئەڵمانی|ئیدیالیزمی ئەڵمانیی]] سەدەی ۱۹یەم بگەڕێنرێتەوە، بە تایبەت بۆ تیۆرییەکەی ھێگڵ کە دەیوت دیالێکتیک پرۆسەی لۆژیکیی بەرەوپێشچوون و گەشەکردنی ھەمووشتێکە. مارکس و ئەنگڵس سیستمە ئیدیالیستییەکەی ھێگڵیان ھەڵگەڕاندەوە و، وتیان دیالێکتیک پرۆسەی [[تێگەیشتە]] یا [[ئیدیا]] نییە، بەڵکوو ھیی دنیای ماددی و [[واقیع|واقیعە]]. مارکس خۆی ھیچ کات زاراوەی «ماتریاڵیزمی دیالێکتیکی»ی نەھاتووەتە سەر زار، ھەرچەند، لە تیۆرییە مێژوویییەکەی خۆیدا‌، واتە [[ماتریاڵیزمی مێژوویی]] و، لە ڕەخنەگرتنەکەی لە [[ئابووری سیاسی]]، ھەندێ لە بنەواشەکانی بە کار بردووە. دوای مردنی مارکس، ئەنگڵس میتۆدە دیالێکتیکییەکەی پەرە پێ دا بۆ ئەوەی [[زانستە سروشتییەکان|زانستە سروشتییەکانیش]] لە خۆ بگرێت. ھەروەھا، یاسا گشتییەکانیشی دەسنیشان کرد. دواتر، لە ۱۸۹۰ەکاندا، مارکسیستی ڕووس [[گۆرگی پلێخانۆڤ|گیۆرگی پلیخانۆڤ]] شێوەی فەرمیی دا بە فەلسەفەکە و زاراوەی «ماتریاڵیزمی دیالێکتیکی»ی داھێنا. لە سەدەی ۲۰ەمدا، [[ڤلادیمیر لێنین]] ماتریاڵیزمی دیالێکتیکیی لەگەڵ پرۆژە سیاسی و شۆڕشگێڕانەکەی خۆیدا خونجاند و، گەشەی زیاتری پێ دا. ئەو لە کتێبی [[ماتریاڵیزم و ئیمپیریۆکریتیزم|ماتریاڵیزم و ئیمپیریۆکریتیزمدا]]، بە زاراوەگەلی بەتەواوی [[ئیپیستیمۆلۆژی|ئیپیستیمۆلۆژیک]]، سەرلەنوێ، ماتریاڵ یا ھەمان «ماددە»ی لە گوێن «واقیعی عەینی» پێناسە و دیاری کردەوە. ھەروەھا، بنەواشەی «پارتیزانی»شی تێی ترنجاند کە دەیوت فەلسەفە خۆی لە خۆیدا سیاسییە و بەستراوە بە [[ململانێی چینایەتی|ململانێی چینایەتییەوە]]. [[ستالین]] ساڵی ۱۹۳۸ لە وتاری «ماتریاڵیزمی مێژوویی و دیالێکتیکی»دا ڕێبازەکەی ڕێک خستەوە و کردی بە چوارچێوەیەکی ئایدیۆلۆژیکی و زۆرەملانە بۆ ھەموو لێکۆڵینەوە فەلسەفی و زانستییەکان لە یەکێتیی سۆڤیەتدا. ئەو چوارچێوەیە وەکوو جیھانبینیی ڕەسمیی سۆڤیەت فێر دەکرا و ھەموو سیاسەتەکانی دەوڵەتی پێ پاساو دەدرا. پاش مەرگی ستالین، سەردەمێکی [[دیستالینیزاسیۆن]] (ستالین سڕینەوە، لە ستالینی دەرھێنان، ھەڵکڕاندنی ھەرچی کە ستالینی بووە) دەستی پێ کرد و تۆزێ کۆمەڵگا زۆرتر کرایەوە و ڕەخنەگرتن لە [[دۆگماتیزم|دۆگماتیزمی]] ڕۆژگاری ستالین ئاسانتر بووەوە. ماتریاڵیزمی دیالێکتیکی لە درێژەی ساڵاندا بەر ڕەخنەگەلی زۆر قورس کەوتووە. زۆرتر بەو بۆنەوە کە لە ژێر فەرمانی یەکێتیی سۆڤیەتدا بەرەبەرە لە پرۆژەیەکی فەلسەفییەوە گۆڕدرا و بوو بە گەردوونناسییەکی سیاسی و نیمچەدینی و، وەکوو ئامرازێک بۆ کۆنترۆڵ و زاڵبوون بە کار ھێنرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} pkr6lq67s8ywt8is92kug4ctir4jh1e 1588665 1588654 2026-06-03T21:00:56Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1588665 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} '''ماتریاڵیزمی دیالێکتیکی''' [[ڕێباز|ڕێبازێکی فەلسەفییە]] دەرحەق بە [[زانست]] و [[سروشت]] کە لە کۆتایییەکانی سەدەی ۱۹یەمدا و لە ڕێگەی نووسراوەکانی [[کارڵ مارکس]] و [[فریدریش ئێنگڵس|فریدریش ئەنگڵسەوە]] پەرەی گرتووە. بەکورتی، کارێ کە ئەم ڕێبازە دەیکا ئەوەیە کە «[[دیالێکتیک]]»ەکەی [[فریدریش ھێگڵ|گیۆرگ ڤیلھێلم فریدریش ھێگڵ]] دێنێ و پاشان «[[ماتریاڵیزم|ماددەباوەڕیی فەلسەفی]]»ی لەگەڵ تێکەڵ دەکا. لە ئاکامی ئەم تێکەڵبوونەدا، [ماتریاڵیزمی دیالێکتیکی] وای بۆ دەچێ کە جیھان یەکسەر ماددییە (= ماتریاڵە) و، ھەموو [[دیاردە|دیاردەکان]] ئاکامی جموجووڵی ماددەن و، بەرەوپێشچوونی جیھان بەرھەمی پرۆسەیەکی دیالێکتیکییە کە [[ناتەبایی|ناتەبایییە ناوەکییەکان]] بەڕێوەی دەبەن. ھەروەھا، کۆمەڵێ قانوونی گشتیشی دیاری کردووە -  لە ھەمووان گرنگتر، شێوەگۆڕکێی چەندایەتی بۆ چۆنایەتی، تێکھەڵکێشراویی دژەکان و، ڕەتدانەوەی ڕەتدانەوە - کە لای وایە [ئەم قانوونانە] بە سەر سروشت و کۆمەڵگا و ھزری ئینساندا حوکم دەکەن. لە [[یەکێتیی سۆڤیەت]] و وڵاتانی [[مارکسیست-لێنینیست|مارکسیست-لێنینیستی]] تردا فەلسەفەکە بوو بە فەلسەفەی ڕەسمیی دەوڵەت.<ref>{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Dialectical materialism |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dialectical_materialism&oldid=1357154752 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> دەتوانرێ سەرچاوە فکرییەکانی ماتریاڵیزمی دیالێکتیکی بۆ [[ئیدیالیزمی ئەڵمانی|ئیدیالیزمی ئەڵمانیی]] سەدەی ۱۹یەم بگەڕێنرێتەوە، بە تایبەت بۆ تیۆرییەکەی ھێگڵ کە دەیوت دیالێکتیک پرۆسەی لۆژیکیی بەرەوپێشچوون و گەشەکردنی ھەمووشتێکە. مارکس و ئەنگڵس سیستمە ئیدیالیستییەکەی ھێگڵیان ھەڵگەڕاندەوە و، وتیان دیالێکتیک پرۆسەی [[تێگەیشتە]] یا [[ئیدیا]] نییە، بەڵکوو ھیی دنیای ماددی و [[واقیع|واقیعە]]. مارکس خۆی ھیچ کات زاراوەی «ماتریاڵیزمی دیالێکتیکی»ی نەھاتووەتە سەر زار، ھەرچەند، لە تیۆرییە مێژوویییەکەی خۆیدا‌، واتە [[ماتریاڵیزمی مێژوویی]] و، لە ڕەخنەگرتنەکەی لە [[ئابووری سیاسی]]، ھەندێ لە بنەواشەکانی بە کار بردووە. دوای مردنی مارکس، ئەنگڵس میتۆدە دیالێکتیکییەکەی پەرە پێ دا بۆ ئەوەی [[زانستە سروشتییەکان|زانستە سروشتییەکانیش]] لە خۆ بگرێت. ھەروەھا، یاسا گشتییەکانیشی دەسنیشان کرد. دواتر، لە ۱۸۹۰ەکاندا، مارکسیستی ڕووس [[گۆرگی پلێخانۆڤ|گیۆرگی پلیخانۆڤ]] شێوەی فەرمیی دا بە فەلسەفەکە و زاراوەی «ماتریاڵیزمی دیالێکتیکی»ی داھێنا. لە سەدەی ۲۰ەمدا، [[ڤلادیمیر لێنین]] ماتریاڵیزمی دیالێکتیکیی لەگەڵ پرۆژە سیاسی و شۆڕشگێڕانەکەی خۆیدا خونجاند و، گەشەی زیاتری پێ دا. ئەو لە کتێبی [[ماتریاڵیزم و ئیمپیریۆکریتیزم|ماتریاڵیزم و ئیمپیریۆکریتیزمدا]]، بە زاراوەگەلی بەتەواوی [[ئیپیستیمۆلۆژی|ئیپیستیمۆلۆژیک]]، سەرلەنوێ، ماتریاڵ یا ھەمان «ماددە»ی لە گوێن «واقیعی عەینی» پێناسە و دیاری کردەوە. ھەروەھا، بنەواشەی «پارتیزانی»شی تێی ترنجاند کە دەیوت فەلسەفە خۆی لە خۆیدا سیاسییە و بەستراوە بە [[ململانێی چینایەتی|ململانێی چینایەتییەوە]]. [[ستالین]] ساڵی ۱۹۳۸ لە وتاری «ماتریاڵیزمی مێژوویی و دیالێکتیکی»دا ڕێبازەکەی ڕێک خستەوە و کردی بە چوارچێوەیەکی ئایدیۆلۆژیکی و زۆرەملانە بۆ ھەموو لێکۆڵینەوە فەلسەفی و زانستییەکان لە یەکێتیی سۆڤیەتدا. ئەو چوارچێوەیە وەکوو جیھانبینیی ڕەسمیی سۆڤیەت فێر دەکرا و ھەموو سیاسەتەکانی دەوڵەتی پێ پاساو دەدرا. پاش مەرگی ستالین، سەردەمێکی [[دیستالینیزاسیۆن]] (ستالین سڕینەوە، لە ستالینی دەرھێنان، ھەڵکڕاندنی ھەرچی کە ستالینی بووە) دەستی پێ کرد و تۆزێ کۆمەڵگا زۆرتر کرایەوە و ڕەخنەگرتن لە [[دۆگماتیزم|دۆگماتیزمی]] ڕۆژگاری ستالین ئاسانتر بووەوە. ماتریاڵیزمی دیالێکتیکی لە درێژەی ساڵاندا بەر ڕەخنەگەلی زۆر قورس کەوتووە. زۆرتر بەو بۆنەوە کە لە ژێر فەرمانی یەکێتیی سۆڤیەتدا بەرەبەرە لە پرۆژەیەکی فەلسەفییەوە گۆڕدرا و بوو بە گەردوونناسییەکی سیاسی و نیمچەدینی و، وەکوو ئامرازێک بۆ کۆنترۆڵ و زاڵبوون بە کار ھێنرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} [[پۆل:دیالێکتیک]] [[پۆل:ئایدۆلۆژیای حیزبی کۆمۆنیستی یەکێتی سۆڤیەت]] [[پۆل:تیۆریی مارکسیستی]] dzxr7p0fkta5ujqw7yjkztyikod52lb 0 296360 1588586 1588584 2026-06-03T12:00:27Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1588586 wikitext text/x-wiki '''دڵشاد تۆفیق بەنگینە''' [[پەڕگە:Dilshad2.jpg|alt=سەردەمی پێشمەرگایەتی]] '''دڵشاد تۆفیق حاجی باقی بەنگینە''' ناسراو بە '''فەرماندە دڵشاد بەنگینە''' (نازناوی پێشمەرگایەتی: '''ئاوارە'''؛ لەدایکبووی ١٩٥٥ لە سلێمانی – کۆچی دوایی ١٥ی ئەیلوولی ١٩٨١) کادیرێکی پێشکەوتووی سیاسی، زمانزان، و فەرماندەیەکی سەربازیی دیاری هێزی پێشمەرگەی کوردستان بوو لە ڕیزەکانی کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان. ئەو بەهۆی هاوەڵیکردنی ڕۆژنامەنووس و نووسەری ناوداری جیۆپۆلەتیکی ئەمریکی، ڕۆبێرت دی کاپلان، لە ناوەندە ڕۆشنبیری و جیهانییەکاندا وەک سیمبولی پێشمەرگەیەکی ڕۆشنبیر و زمانزان ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}</ref> '''ژیاننامە''' دڵشاد تۆفیق لە ساڵی ١٩٥٥ لە گەڕەکێکی ڕەسەنی شاری سلێمانی چاوی بەدنیا هەڵهێناوە. ئەو کوڕەزای شاعیری نیشتمانپەروەری گەلی کورد، حاجی باقی بەنگینەیە. خوێندنی سەرەتایی و ئامادەیی لە سلێمانی تەواو کردووە و پاشان لە کۆلێژی ئیدارە و ئیقتیساد لە بەغدا وەرگیراوە. لە تەمەنی گەنجێتیدا زمانەکانی ئینگلیزی و عەرەبی بە تەواوی و بە ڕەوانی فێربووە. '''خەباتی سیاسی و پێشمەرگایەتی''' لە ساڵانی حەفتاکاندا، لە ڕێگەی ئەڵقە ڕۆشنبیرییەکانی "کۆمەڵەی مارکسی-لینینیی کوردستان" (کە دواتر ناوەکەی گۆڕا بۆ کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان) تێکەڵ بە خەباتی نهێنیی سیاسی دەبێت لە ناو شاردا. دوای ئەوەی کارە ڕێکخستنەکانی لەلایەن دەزگا ئەمنییەکانی ڕژێمی بەعسەوە ئاشکرا دەبن، لە ساڵی ١٩٧٩ خوێندنی زانکۆ لە بەغدا جێدەهێڵێت و ڕوو لە شاخ دەکات و دەبێتە پێشمەرگە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=شه‌هید دڵشاد به‌نگینه، كانییه‌ك له‌ بیری جوان‌.. كوردستان له‌مدا تینووێتی ده‌شكاند |ناونیشان=http://www.hoshyary.com/detail/6273 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=www.hoshyary.com}}</ref> بەهۆی ئاستی بەرزی ڕۆشنبیری، هۆشیاریی سیاسی و توانای سەرکردایەتیکردنی، لەلایەن سەرکردایەتیی شۆڕشەوە دەکرێتە بەرپرسی ڕێکخستنەکانی هەرێمی چوار (ناوچەی تیپی ٤٧ی پیرەمەگروون) کە ناوچەیەکی بەرفراوانی لە سنووری پارێزگای سلێمانی دەگرتەوە. ئەو هاوکات لەگەڵ کاری سەربازی، کادیرێکی هۆشیار بوو؛ بۆ یەکەمجار لە مێژووی شۆڕشدا هەڵمەتی ژینگەیی و پاکوخاوێنی لە گوندەکانی شارباژێڕ ئەنجامدا.<ref name=":0" /> '''هاوەڵیکردنی ڕۆژنامەنووس ڕۆبێرت کاپلان''' لە هاوینی ساڵی ١٩٨٠، پێش دەستپێکردنی جەنگی ئێران و عێراق، ڕۆژنامەنووسی گەنجی ئەمریکی [http://robertdkaplan.com/robert_d_kaplan_bio/ ڕۆبێرت دی کاپلان] بە مەبەستی ڕووماڵکردنی شۆڕشی نوێ بۆ ڕۆژنامەی *کۆریەر (Kurier)*ی نەمساوی سەردانی کوردستان دەکات. لەسەر ڕاسپاردەی نەوشیروان مستەفا، بەهۆی لێهاتوویی لە زمانی ئینگلیزیدا، ئەرکی پاراستن، وەرگێڕان و هاوەڵیکردنی ئەم ڕۆژنامەنووسە دەسپێردرێتە شەهید دڵشاد بەنگینە.<ref name=":0" /> کاپلان (کە لەو کاتەدا لە شاخ نازناوی "باران"ی لێنرابوو) بە یاوەریی [https://www.hoshyary.com/detail/6273 دڵشاد بەنگینە] بۆ ماوەی زیاتر لە دوو هەفتە بە نهێنی بەنێو دەیان گوند و دۆڵی سەختی ناوچەکانی شارباژێڕ، دوکان و پیرەمەگرووندا دەگەڕێت. دڵشاد ئەوەندە ئازا بوو، کە تەنانەت کاپلانی بە جلی مەدەنییەوە هێنایە ناو جەرگەی شاری سلێمانی (بەردەرکی سەرا) بۆ وێنەگرتن و دۆکیۆمێنتکردنی ڕاستییەکان.<ref name=":0" /> کاپلان دواتر لە وتارە مێژووییەکەیدا لەژێر ناونیشانی ''"Kurdistan: Sons of Devils"'' لە '''گۆڤاری فەرمیی ئەمریکی (The Atlantic)''' لە نۆڤەمبەری ١٩٨٧ و کتێبەکەیدا ''"[https://www.amazon.ca/Eastward-Tartary-Travels-Balkans-Caucasus/dp/0375705767 The Ends of the Earth]"'' بە درێژی وەسفی دڵشاد دەکات و دەنووسێت:<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Eastward to Tartary: Travels in the Balkans, the Middle East, and the Caucasus: Robert D. Kaplan: 9780375705762: Books - Amazon.ca |ناونیشان=http://www.amazon.ca/Eastward-Tartary-Travels-Balkans-Caucasus/dp/0375705767 |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20151215234603/http://www.amazon.ca/Eastward-Tartary-Travels-Balkans-Caucasus/dp/0375705767 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=www.amazon.ca}}</ref> «لە کاتێکدا ئەوانی تر تەنها تفەنگەکانیان پێبوو، دڵشاد لە پاڵ چەکەکەیدا دەفتەرێکی یاداشتیشی پێبوو... ئەو ڕووناکبیرێکی لێهاتوو بوو کە تەنها لەبەر ئەوە تفەنگی هەڵگرتبوو چونکە مێژوو هیچ هەڵبژاردنێکی تری بۆ نەهێشتبووەوە.»<ref name=":1" /> '''ڕۆبێرت کاپلان لەکتێبەکەیدا بەناوی [The Ends of the Earth (کۆتاییەکانی زەوی) کە باسی گەشتەکەی عێراق و کوردستانی تێدا دەکات بەم جۆرە باس لەناسینی شەهید دڵشاد دەکات:''' <ref name=":1" /> '''بەشی یەکەم: یەکەم چاوپێکەوتن لەسەر سنوور''' "لە نێو چیا سارد و تەمومژاوییەکانی سەر سنووردا بوو کە بۆ یەکەمجار ڕێبەرەکەم، دڵشاد تۆفیق بەنگینەم بینی. ئەو لە نێو چەکدارانی پێشمەرگەدا وەستابوو، بەڵام ئامادەیی و سیمای تەواو جیاواز بوو. لە کاتێکدا ئەوانی تر تەنها تفەنگەکانیان پێبوو، دڵشاد لە پاڵ چەکەکەیدا دەفتەرێکی یاداشتیشی پێبوو. ئەو بە زمانێکی ئینگلیزیی ڕەوان بەخێرهاتنی کردم؛ زمانێک کە بە وردەکارییەکی سەرسوڕهێنەرەوە لێی شارەزا ببوو، سەرەڕای ئەوەی لە جیهانی ڕۆژاوا دابڕاو بوو."<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Bio – The Official Site of Robert D. Kaplan – Author, Foreign Correspondent, Geopolitics |ناونیشان=http://robertdkaplan.com/robert_d_kaplan_bio/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|زمان=en-US}}</ref> '''📄 بەشی دووەم: گەشتەکە بەناو دۆڵەکانی سلێمانیدا''' "کاتێک بەناو ڕێڕەوە بەردەڵانەکان و دۆڵە شاراوەکانی ناوچەی پیرەمەگرووندا دەڕۆیشتین، دڵشاد سەلماندی کە ئەو زۆر لە وەرگێڕێک زیاترە. ئەو مرۆڤێکی یەکجار ڕۆشنبیر بوو. دەستی بۆ ڕێڕوێکی دیاریکراوی شاخەکە ڕادەکێشا و نەک تەنها ستراتیژی سەربازیی دژی سوپای عێراق، بەڵکو مێژووی سەد ساڵەی بەرگریی خێڵە کوردییەکانی بۆ ڕوون دەکردمەوە. ئەو باوەڕێکی نەهەژانی بەوە هەبوو کە خوێندەواری و جیۆگرافیا لە کۆتاییدا گەلەکەی ڕزگار دەکەن."<ref name=":2" /> '''📄 بەشی سێیەم: گفتوگۆکانیان لەسەر داهاتووی کوردستان'''<ref name=":2" /> "شەوێکیان، لەناو پەناگەیەکی بەردیندا لە دەوری ئاگرێکی بچووک کۆببووینەوە بۆ ئەوەی لە چاوی سیخوڕیی فڕۆکەکانی بەعس بەدوور بین، دڵشاد باسی خەونەکانی خۆی بۆ کوردستان بۆ کردم. پێی گوتم: 'ئێمە خەڵکی چیاکانین، جیهان ئێمەی لەبیر دەچێت چونکە جیۆگرافیا گۆشەگیرمان دەکات، بەڵام کەلتورمان قووڵە.' لێرەدا تێگەیشتم کە من ڕووبەڕووی شەڕکەرێکی گەریلای سادە نەبوومەتەوە، بەڵکو لەبەردەم ڕووناکبیرێکی خاوەن بەهرەدام کە تەنها لەبەر ئەوە تفەنگی هەڵگرتووە چونکە مێژوو هیچ هەڵبژاردنێکی تری بۆ نەهێشتووەتەوە."<ref name=":2" /> '''📄 بەشی چوارەم: کۆتا ماڵاوایی''' "کاتێک کاتی ئەوە هات کەمەرزەکە ببڕمەوە و عێراق جێبهێڵم، دڵشاد لەوێ بوو بۆ ئەوەی تا دواین مەیل دڵنیا بێت لە سەلامەتیم. تەوقەی لەگەڵ کردم، لەژێر جەمەدانییە کوردییە ڕەسەنەکەیدا زەردەخەنەیەکی گەرمی کرد و پێی گوتم ڕاستی لەسەر ئەو شتانە بنووسم کە بە چاوی خۆم بینومن. ئەوە دواین جار بوو کە ڕوخساری ئەوم بینی، کە لە پشتەوەی سێبەری تیژ و جوانی چیاکانی زاگرۆسدا نەخشابوو."<ref name=":2" /> '''📄 بەشی پێنجەم: هەواڵی شەهیدبوونەکەی''' "دوای چەند مانگێک، لە کاتێکدا لە دەرەوەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە سەلامەتی خەریکی کارکردن بووم لەسەر یاداشتەکانم، نامەیەکم پێگەیشت کە هەواڵێکی جەرگبڕی لە بەرەکانی جەنگەوە پێبوو: دڵشاد تۆفیق بەنگینە لە کاتی جێبەجێکردنی ئەرکدا شەهید بوو. ئەو لە بەهاری ساڵی ١٩٨١دا گیانی بەخت کرد. بیستنی ئەم هەواڵە خەمێکی قورس و خنکێنەری هێنایە ڕێم. دڵشاد نەژیا بۆ ئەوەی ئەو ئازادییە ببینێت کە بەو زمانشیرینییەوە باسی دەکرد، بەڵام بۆ من، ئەو وەک بەرجەستەکردنی ڕەهای قوربانیدانی تراژیدی و پڕ شکۆی گەنجانی کورد دەمێنێتەوە."<ref name=":2" /> '''شەهیدبوون''' فەرماندە دڵشاد تۆفیق بەنگینە لە ڕۆژی '''١٥ی ئەیلوولی ساڵی ١٩٨١'''، لە کاتی جێبەجێکردنی ئەرکێکی گرنگدا لە شەڕێکی ناوخۆییدا شەهید بوو و چووە ڕیزی کاروانی نەمرانەوە. کاپلان کاتێک لە دەرەوەی عێراق هەواڵی شەهیدبوونی هاوڕێ و ڕێبەرەکەی دەبیستێت، بە قووڵی خەمبار دەبێت و دەنووسێت:<ref name=":0" /> «دڵشاد نەژیا بۆ ئەوەی ئەو ئازادییە ببینێت کە بەو زمانشیرینییەوە باسی دەکرد، بەڵام بۆ من، ئەو وەک بەرجەستەکردنی ڕەهای قوربانیدانی تراژیدی و پڕ شکۆی گەنجانی کورد دەمێنێتەوە.»<ref name=":0" /> '''سەرچاوەکان''' # مێژوو و ئەرشیفی یاد فەرماندەکان، مەکتەبی ڕاگەیاندن و هۆشیاریی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، ٢٠٢٤. # ڕۆبێرت دی کاپلان، وتاری ''"Kurdistan: Sons of Devils"''، گۆڤاری The Atlantic، نۆڤەمبەری ١٩٨٧. # ڕۆبێرت دی کاپلان، کتێبی ''"The Ends of the Earth: A Journey at the Dawn of the 21st Century"''، چاپی ١٩٩٦، بەشی چوارەم (لاپەڕەکانی ٢٤٠-٢٦٥). # زانیارى لەبارەى کتێب و گەشتەکەى کاپلان بۆ عێراق لەگەڵ هەموو کارەکانی کاپلان تا ئێستا <nowiki>http://robertdkaplan.com/robert_d_kaplan_bio/</nowiki> mjrnzznv43qkwv26cap7vvz965jx3bf 1588632 1588586 2026-06-03T15:00:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1588632 wikitext text/x-wiki '''دڵشاد تۆفیق بەنگینە''' [[پەڕگە:Dilshad2.jpg|alt=سەردەمی پێشمەرگایەتی]] '''دڵشاد تۆفیق حاجی باقی بەنگینە''' ناسراو بە '''فەرماندە دڵشاد بەنگینە''' (نازناوی پێشمەرگایەتی: '''ئاوارە'''؛ لەدایکبووی ١٩٥٥ لە سلێمانی – کۆچی دوایی ١٥ی ئەیلوولی ١٩٨١) کادیرێکی پێشکەوتووی سیاسی، زمانزان، و فەرماندەیەکی سەربازیی دیاری هێزی پێشمەرگەی کوردستان بوو لە ڕیزەکانی کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان. ئەو بەهۆی هاوەڵیکردنی ڕۆژنامەنووس و نووسەری ناوداری جیۆپۆلەتیکی ئەمریکی، ڕۆبێرت دی کاپلان، لە ناوەندە ڕۆشنبیری و جیهانییەکاندا وەک سیمبولی پێشمەرگەیەکی ڕۆشنبیر و زمانزان ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}</ref> '''ژیاننامە''' دڵشاد تۆفیق لە ساڵی ١٩٥٥ لە گەڕەکێکی ڕەسەنی شاری سلێمانی چاوی بەدنیا هەڵهێناوە. ئەو کوڕەزای شاعیری نیشتمانپەروەری گەلی کورد، حاجی باقی بەنگینەیە. خوێندنی سەرەتایی و ئامادەیی لە سلێمانی تەواو کردووە و پاشان لە کۆلێژی ئیدارە و ئیقتیساد لە بەغدا وەرگیراوە. لە تەمەنی گەنجێتیدا زمانەکانی ئینگلیزی و عەرەبی بە تەواوی و بە ڕەوانی فێربووە. '''خەباتی سیاسی و پێشمەرگایەتی''' لە ساڵانی حەفتاکاندا، لە ڕێگەی ئەڵقە ڕۆشنبیرییەکانی "کۆمەڵەی مارکسی-لینینیی کوردستان" (کە دواتر ناوەکەی گۆڕا بۆ کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان) تێکەڵ بە خەباتی نهێنیی سیاسی دەبێت لە ناو شاردا. دوای ئەوەی کارە ڕێکخستنەکانی لەلایەن دەزگا ئەمنییەکانی ڕژێمی بەعسەوە ئاشکرا دەبن، لە ساڵی ١٩٧٩ خوێندنی زانکۆ لە بەغدا جێدەهێڵێت و ڕوو لە شاخ دەکات و دەبێتە پێشمەرگە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=شه‌هید دڵشاد به‌نگینه، كانییه‌ك له‌ بیری جوان‌.. كوردستان له‌مدا تینووێتی ده‌شكاند |ناونیشان=http://www.hoshyary.com/detail/6273 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=www.hoshyary.com}}</ref> بەهۆی ئاستی بەرزی ڕۆشنبیری، هۆشیاریی سیاسی و توانای سەرکردایەتیکردنی، لەلایەن سەرکردایەتیی شۆڕشەوە دەکرێتە بەرپرسی ڕێکخستنەکانی هەرێمی چوار (ناوچەی تیپی ٤٧ی پیرەمەگروون) کە ناوچەیەکی بەرفراوانی لە سنووری پارێزگای سلێمانی دەگرتەوە. ئەو هاوکات لەگەڵ کاری سەربازی، کادیرێکی هۆشیار بوو؛ بۆ یەکەمجار لە مێژووی شۆڕشدا هەڵمەتی ژینگەیی و پاکوخاوێنی لە گوندەکانی شارباژێڕ ئەنجامدا.<ref name=":0" /> '''هاوەڵیکردنی ڕۆژنامەنووس ڕۆبێرت کاپلان''' لە هاوینی ساڵی ١٩٨٠، پێش دەستپێکردنی جەنگی ئێران و عێراق، ڕۆژنامەنووسی گەنجی ئەمریکی [http://robertdkaplan.com/robert_d_kaplan_bio/ ڕۆبێرت دی کاپلان] بە مەبەستی ڕووماڵکردنی شۆڕشی نوێ بۆ ڕۆژنامەی *کۆریەر (Kurier)*ی نەمساوی سەردانی کوردستان دەکات. لەسەر ڕاسپاردەی نەوشیروان مستەفا، بەهۆی لێهاتوویی لە زمانی ئینگلیزیدا، ئەرکی پاراستن، وەرگێڕان و هاوەڵیکردنی ئەم ڕۆژنامەنووسە دەسپێردرێتە شەهید دڵشاد بەنگینە.<ref name=":0" /> کاپلان (کە لەو کاتەدا لە شاخ نازناوی "باران"ی لێنرابوو) بە یاوەریی [https://www.hoshyary.com/detail/6273 دڵشاد بەنگینە] بۆ ماوەی زیاتر لە دوو هەفتە بە نهێنی بەنێو دەیان گوند و دۆڵی سەختی ناوچەکانی شارباژێڕ، دوکان و پیرەمەگرووندا دەگەڕێت. دڵشاد ئەوەندە ئازا بوو، کە تەنانەت کاپلانی بە جلی مەدەنییەوە هێنایە ناو جەرگەی شاری سلێمانی (بەردەرکی سەرا) بۆ وێنەگرتن و دۆکیۆمێنتکردنی ڕاستییەکان.<ref name=":0" /> کاپلان دواتر لە وتارە مێژووییەکەیدا لەژێر ناونیشانی ''"Kurdistan: Sons of Devils"'' لە '''گۆڤاری فەرمیی ئەمریکی (The Atlantic)''' لە نۆڤەمبەری ١٩٨٧ و کتێبەکەیدا ''"[https://www.amazon.ca/Eastward-Tartary-Travels-Balkans-Caucasus/dp/0375705767 The Ends of the Earth]"'' بە درێژی وەسفی دڵشاد دەکات و دەنووسێت:<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Eastward to Tartary: Travels in the Balkans, the Middle East, and the Caucasus: Robert D. Kaplan: 9780375705762: Books - Amazon.ca |ناونیشان=http://www.amazon.ca/Eastward-Tartary-Travels-Balkans-Caucasus/dp/0375705767 |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20151215234603/http://www.amazon.ca/Eastward-Tartary-Travels-Balkans-Caucasus/dp/0375705767 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=www.amazon.ca}}</ref> «لە کاتێکدا ئەوانی تر تەنها تفەنگەکانیان پێبوو، دڵشاد لە پاڵ چەکەکەیدا دەفتەرێکی یاداشتیشی پێبوو... ئەو ڕووناکبیرێکی لێهاتوو بوو کە تەنها لەبەر ئەوە تفەنگی هەڵگرتبوو چونکە مێژوو هیچ هەڵبژاردنێکی تری بۆ نەهێشتبووەوە.»<ref name=":1" /> '''ڕۆبێرت کاپلان لەکتێبەکەیدا بەناوی [The Ends of the Earth (کۆتاییەکانی زەوی) کە باسی گەشتەکەی عێراق و کوردستانی تێدا دەکات بەم جۆرە باس لەناسینی شەهید دڵشاد دەکات:''' <ref name=":1" /> '''بەشی یەکەم: یەکەم چاوپێکەوتن لەسەر سنوور''' "لە نێو چیا سارد و تەمومژاوییەکانی سەر سنووردا بوو کە بۆ یەکەمجار ڕێبەرەکەم، دڵشاد تۆفیق بەنگینەم بینی. ئەو لە نێو چەکدارانی پێشمەرگەدا وەستابوو، بەڵام ئامادەیی و سیمای تەواو جیاواز بوو. لە کاتێکدا ئەوانی تر تەنها تفەنگەکانیان پێبوو، دڵشاد لە پاڵ چەکەکەیدا دەفتەرێکی یاداشتیشی پێبوو. ئەو بە زمانێکی ئینگلیزیی ڕەوان بەخێرهاتنی کردم؛ زمانێک کە بە وردەکارییەکی سەرسوڕهێنەرەوە لێی شارەزا ببوو، سەرەڕای ئەوەی لە جیهانی ڕۆژاوا دابڕاو بوو."<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Bio – The Official Site of Robert D. Kaplan – Author, Foreign Correspondent, Geopolitics |ناونیشان=http://robertdkaplan.com/robert_d_kaplan_bio/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|زمان=en-US}}</ref> '''📄 بەشی دووەم: گەشتەکە بەناو دۆڵەکانی سلێمانیدا''' "کاتێک بەناو ڕێڕەوە بەردەڵانەکان و دۆڵە شاراوەکانی ناوچەی پیرەمەگرووندا دەڕۆیشتین، دڵشاد سەلماندی کە ئەو زۆر لە وەرگێڕێک زیاترە. ئەو مرۆڤێکی یەکجار ڕۆشنبیر بوو. دەستی بۆ ڕێڕوێکی دیاریکراوی شاخەکە ڕادەکێشا و نەک تەنها ستراتیژی سەربازیی دژی سوپای عێراق، بەڵکو مێژووی سەد ساڵەی بەرگریی خێڵە کوردییەکانی بۆ ڕوون دەکردمەوە. ئەو باوەڕێکی نەهەژانی بەوە هەبوو کە خوێندەواری و جیۆگرافیا لە کۆتاییدا گەلەکەی ڕزگار دەکەن."<ref name=":2" /> '''📄 بەشی سێیەم: گفتوگۆکانیان لەسەر داهاتووی کوردستان'''<ref name=":2" /> "شەوێکیان، لەناو پەناگەیەکی بەردیندا لە دەوری ئاگرێکی بچووک کۆببووینەوە بۆ ئەوەی لە چاوی سیخوڕیی فڕۆکەکانی بەعس بەدوور بین، دڵشاد باسی خەونەکانی خۆی بۆ کوردستان بۆ کردم. پێی گوتم: 'ئێمە خەڵکی چیاکانین، جیهان ئێمەی لەبیر دەچێت چونکە جیۆگرافیا گۆشەگیرمان دەکات، بەڵام کەلتورمان قووڵە.' لێرەدا تێگەیشتم کە من ڕووبەڕووی شەڕکەرێکی گەریلای سادە نەبوومەتەوە، بەڵکو لەبەردەم ڕووناکبیرێکی خاوەن بەهرەدام کە تەنها لەبەر ئەوە تفەنگی هەڵگرتووە چونکە مێژوو هیچ هەڵبژاردنێکی تری بۆ نەهێشتووەتەوە."<ref name=":2" /> '''📄 بەشی چوارەم: کۆتا ماڵاوایی''' "کاتێک کاتی ئەوە هات کەمەرزەکە ببڕمەوە و عێراق جێبهێڵم، دڵشاد لەوێ بوو بۆ ئەوەی تا دواین مەیل دڵنیا بێت لە سەلامەتیم. تەوقەی لەگەڵ کردم، لەژێر جەمەدانییە کوردییە ڕەسەنەکەیدا زەردەخەنەیەکی گەرمی کرد و پێی گوتم ڕاستی لەسەر ئەو شتانە بنووسم کە بە چاوی خۆم بینومن. ئەوە دواین جار بوو کە ڕوخساری ئەوم بینی، کە لە پشتەوەی سێبەری تیژ و جوانی چیاکانی زاگرۆسدا نەخشابوو."<ref name=":2" /> '''📄 بەشی پێنجەم: هەواڵی شەهیدبوونەکەی''' "دوای چەند مانگێک، لە کاتێکدا لە دەرەوەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە سەلامەتی خەریکی کارکردن بووم لەسەر یاداشتەکانم، نامەیەکم پێگەیشت کە هەواڵێکی جەرگبڕی لە بەرەکانی جەنگەوە پێبوو: دڵشاد تۆفیق بەنگینە لە کاتی جێبەجێکردنی ئەرکدا شەهید بوو. ئەو لە بەهاری ساڵی ١٩٨١دا گیانی بەخت کرد. بیستنی ئەم هەواڵە خەمێکی قورس و خنکێنەری هێنایە ڕێم. دڵشاد نەژیا بۆ ئەوەی ئەو ئازادییە ببینێت کە بەو زمانشیرینییەوە باسی دەکرد، بەڵام بۆ من، ئەو وەک بەرجەستەکردنی ڕەهای قوربانیدانی تراژیدی و پڕ شکۆی گەنجانی کورد دەمێنێتەوە."<ref name=":2" /> '''شەهیدبوون''' فەرماندە دڵشاد تۆفیق بەنگینە لە ڕۆژی '''١٥ی ئەیلوولی ساڵی ١٩٨١'''، لە کاتی جێبەجێکردنی ئەرکێکی گرنگدا لە شەڕێکی ناوخۆییدا شەهید بوو و چووە ڕیزی کاروانی نەمرانەوە. کاپلان کاتێک لە دەرەوەی عێراق هەواڵی شەهیدبوونی هاوڕێ و ڕێبەرەکەی دەبیستێت، بە قووڵی خەمبار دەبێت و دەنووسێت:<ref name=":0" /> «دڵشاد نەژیا بۆ ئەوەی ئەو ئازادییە ببینێت کە بەو زمانشیرینییەوە باسی دەکرد، بەڵام بۆ من، ئەو وەک بەرجەستەکردنی ڕەهای قوربانیدانی تراژیدی و پڕ شکۆی گەنجانی کورد دەمێنێتەوە.»<ref name=":0" /> '''سەرچاوەکان''' # مێژوو و ئەرشیفی یاد فەرماندەکان، مەکتەبی ڕاگەیاندن و هۆشیاریی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، ٢٠٢٤. # ڕۆبێرت دی کاپلان، وتاری ''"Kurdistan: Sons of Devils"''، گۆڤاری The Atlantic، نۆڤەمبەری ١٩٨٧. # ڕۆبێرت دی کاپلان، کتێبی ''"The Ends of the Earth: A Journey at the Dawn of the 21st Century"''، چاپی ١٩٩٦، بەشی چوارەم (لاپەڕەکانی ٢٤٠-٢٦٥). # زانیارى لەبارەى کتێب و گەشتەکەى کاپلان بۆ عێراق لەگەڵ هەموو کارەکانی کاپلان تا ئێستا <nowiki>http://robertdkaplan.com/robert_d_kaplan_bio/</nowiki> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 1kfouwtp0yrwlw3cenazbnlv4l0kdwr 1588656 1588632 2026-06-03T20:00:45Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بنبەست|بنبەست]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1588656 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بنبەست|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} }} '''دڵشاد تۆفیق بەنگینە''' [[پەڕگە:Dilshad2.jpg|alt=سەردەمی پێشمەرگایەتی]] '''دڵشاد تۆفیق حاجی باقی بەنگینە''' ناسراو بە '''فەرماندە دڵشاد بەنگینە''' (نازناوی پێشمەرگایەتی: '''ئاوارە'''؛ لەدایکبووی ١٩٥٥ لە سلێمانی – کۆچی دوایی ١٥ی ئەیلوولی ١٩٨١) کادیرێکی پێشکەوتووی سیاسی، زمانزان، و فەرماندەیەکی سەربازیی دیاری هێزی پێشمەرگەی کوردستان بوو لە ڕیزەکانی کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان. ئەو بەهۆی هاوەڵیکردنی ڕۆژنامەنووس و نووسەری ناوداری جیۆپۆلەتیکی ئەمریکی، ڕۆبێرت دی کاپلان، لە ناوەندە ڕۆشنبیری و جیهانییەکاندا وەک سیمبولی پێشمەرگەیەکی ڕۆشنبیر و زمانزان ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}</ref> '''ژیاننامە''' دڵشاد تۆفیق لە ساڵی ١٩٥٥ لە گەڕەکێکی ڕەسەنی شاری سلێمانی چاوی بەدنیا هەڵهێناوە. ئەو کوڕەزای شاعیری نیشتمانپەروەری گەلی کورد، حاجی باقی بەنگینەیە. خوێندنی سەرەتایی و ئامادەیی لە سلێمانی تەواو کردووە و پاشان لە کۆلێژی ئیدارە و ئیقتیساد لە بەغدا وەرگیراوە. لە تەمەنی گەنجێتیدا زمانەکانی ئینگلیزی و عەرەبی بە تەواوی و بە ڕەوانی فێربووە. '''خەباتی سیاسی و پێشمەرگایەتی''' لە ساڵانی حەفتاکاندا، لە ڕێگەی ئەڵقە ڕۆشنبیرییەکانی "کۆمەڵەی مارکسی-لینینیی کوردستان" (کە دواتر ناوەکەی گۆڕا بۆ کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان) تێکەڵ بە خەباتی نهێنیی سیاسی دەبێت لە ناو شاردا. دوای ئەوەی کارە ڕێکخستنەکانی لەلایەن دەزگا ئەمنییەکانی ڕژێمی بەعسەوە ئاشکرا دەبن، لە ساڵی ١٩٧٩ خوێندنی زانکۆ لە بەغدا جێدەهێڵێت و ڕوو لە شاخ دەکات و دەبێتە پێشمەرگە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=شه‌هید دڵشاد به‌نگینه، كانییه‌ك له‌ بیری جوان‌.. كوردستان له‌مدا تینووێتی ده‌شكاند |ناونیشان=http://www.hoshyary.com/detail/6273 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=www.hoshyary.com}}</ref> بەهۆی ئاستی بەرزی ڕۆشنبیری، هۆشیاریی سیاسی و توانای سەرکردایەتیکردنی، لەلایەن سەرکردایەتیی شۆڕشەوە دەکرێتە بەرپرسی ڕێکخستنەکانی هەرێمی چوار (ناوچەی تیپی ٤٧ی پیرەمەگروون) کە ناوچەیەکی بەرفراوانی لە سنووری پارێزگای سلێمانی دەگرتەوە. ئەو هاوکات لەگەڵ کاری سەربازی، کادیرێکی هۆشیار بوو؛ بۆ یەکەمجار لە مێژووی شۆڕشدا هەڵمەتی ژینگەیی و پاکوخاوێنی لە گوندەکانی شارباژێڕ ئەنجامدا.<ref name=":0" /> '''هاوەڵیکردنی ڕۆژنامەنووس ڕۆبێرت کاپلان''' لە هاوینی ساڵی ١٩٨٠، پێش دەستپێکردنی جەنگی ئێران و عێراق، ڕۆژنامەنووسی گەنجی ئەمریکی [http://robertdkaplan.com/robert_d_kaplan_bio/ ڕۆبێرت دی کاپلان] بە مەبەستی ڕووماڵکردنی شۆڕشی نوێ بۆ ڕۆژنامەی *کۆریەر (Kurier)*ی نەمساوی سەردانی کوردستان دەکات. لەسەر ڕاسپاردەی نەوشیروان مستەفا، بەهۆی لێهاتوویی لە زمانی ئینگلیزیدا، ئەرکی پاراستن، وەرگێڕان و هاوەڵیکردنی ئەم ڕۆژنامەنووسە دەسپێردرێتە شەهید دڵشاد بەنگینە.<ref name=":0" /> کاپلان (کە لەو کاتەدا لە شاخ نازناوی "باران"ی لێنرابوو) بە یاوەریی [https://www.hoshyary.com/detail/6273 دڵشاد بەنگینە] بۆ ماوەی زیاتر لە دوو هەفتە بە نهێنی بەنێو دەیان گوند و دۆڵی سەختی ناوچەکانی شارباژێڕ، دوکان و پیرەمەگرووندا دەگەڕێت. دڵشاد ئەوەندە ئازا بوو، کە تەنانەت کاپلانی بە جلی مەدەنییەوە هێنایە ناو جەرگەی شاری سلێمانی (بەردەرکی سەرا) بۆ وێنەگرتن و دۆکیۆمێنتکردنی ڕاستییەکان.<ref name=":0" /> کاپلان دواتر لە وتارە مێژووییەکەیدا لەژێر ناونیشانی ''"Kurdistan: Sons of Devils"'' لە '''گۆڤاری فەرمیی ئەمریکی (The Atlantic)''' لە نۆڤەمبەری ١٩٨٧ و کتێبەکەیدا ''"[https://www.amazon.ca/Eastward-Tartary-Travels-Balkans-Caucasus/dp/0375705767 The Ends of the Earth]"'' بە درێژی وەسفی دڵشاد دەکات و دەنووسێت:<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Eastward to Tartary: Travels in the Balkans, the Middle East, and the Caucasus: Robert D. Kaplan: 9780375705762: Books - Amazon.ca |ناونیشان=http://www.amazon.ca/Eastward-Tartary-Travels-Balkans-Caucasus/dp/0375705767 |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20151215234603/http://www.amazon.ca/Eastward-Tartary-Travels-Balkans-Caucasus/dp/0375705767 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=www.amazon.ca}}</ref> «لە کاتێکدا ئەوانی تر تەنها تفەنگەکانیان پێبوو، دڵشاد لە پاڵ چەکەکەیدا دەفتەرێکی یاداشتیشی پێبوو... ئەو ڕووناکبیرێکی لێهاتوو بوو کە تەنها لەبەر ئەوە تفەنگی هەڵگرتبوو چونکە مێژوو هیچ هەڵبژاردنێکی تری بۆ نەهێشتبووەوە.»<ref name=":1" /> '''ڕۆبێرت کاپلان لەکتێبەکەیدا بەناوی [The Ends of the Earth (کۆتاییەکانی زەوی) کە باسی گەشتەکەی عێراق و کوردستانی تێدا دەکات بەم جۆرە باس لەناسینی شەهید دڵشاد دەکات:''' <ref name=":1" /> '''بەشی یەکەم: یەکەم چاوپێکەوتن لەسەر سنوور''' "لە نێو چیا سارد و تەمومژاوییەکانی سەر سنووردا بوو کە بۆ یەکەمجار ڕێبەرەکەم، دڵشاد تۆفیق بەنگینەم بینی. ئەو لە نێو چەکدارانی پێشمەرگەدا وەستابوو، بەڵام ئامادەیی و سیمای تەواو جیاواز بوو. لە کاتێکدا ئەوانی تر تەنها تفەنگەکانیان پێبوو، دڵشاد لە پاڵ چەکەکەیدا دەفتەرێکی یاداشتیشی پێبوو. ئەو بە زمانێکی ئینگلیزیی ڕەوان بەخێرهاتنی کردم؛ زمانێک کە بە وردەکارییەکی سەرسوڕهێنەرەوە لێی شارەزا ببوو، سەرەڕای ئەوەی لە جیهانی ڕۆژاوا دابڕاو بوو."<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Bio – The Official Site of Robert D. Kaplan – Author, Foreign Correspondent, Geopolitics |ناونیشان=http://robertdkaplan.com/robert_d_kaplan_bio/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|زمان=en-US}}</ref> '''📄 بەشی دووەم: گەشتەکە بەناو دۆڵەکانی سلێمانیدا''' "کاتێک بەناو ڕێڕەوە بەردەڵانەکان و دۆڵە شاراوەکانی ناوچەی پیرەمەگرووندا دەڕۆیشتین، دڵشاد سەلماندی کە ئەو زۆر لە وەرگێڕێک زیاترە. ئەو مرۆڤێکی یەکجار ڕۆشنبیر بوو. دەستی بۆ ڕێڕوێکی دیاریکراوی شاخەکە ڕادەکێشا و نەک تەنها ستراتیژی سەربازیی دژی سوپای عێراق، بەڵکو مێژووی سەد ساڵەی بەرگریی خێڵە کوردییەکانی بۆ ڕوون دەکردمەوە. ئەو باوەڕێکی نەهەژانی بەوە هەبوو کە خوێندەواری و جیۆگرافیا لە کۆتاییدا گەلەکەی ڕزگار دەکەن."<ref name=":2" /> '''📄 بەشی سێیەم: گفتوگۆکانیان لەسەر داهاتووی کوردستان'''<ref name=":2" /> "شەوێکیان، لەناو پەناگەیەکی بەردیندا لە دەوری ئاگرێکی بچووک کۆببووینەوە بۆ ئەوەی لە چاوی سیخوڕیی فڕۆکەکانی بەعس بەدوور بین، دڵشاد باسی خەونەکانی خۆی بۆ کوردستان بۆ کردم. پێی گوتم: 'ئێمە خەڵکی چیاکانین، جیهان ئێمەی لەبیر دەچێت چونکە جیۆگرافیا گۆشەگیرمان دەکات، بەڵام کەلتورمان قووڵە.' لێرەدا تێگەیشتم کە من ڕووبەڕووی شەڕکەرێکی گەریلای سادە نەبوومەتەوە، بەڵکو لەبەردەم ڕووناکبیرێکی خاوەن بەهرەدام کە تەنها لەبەر ئەوە تفەنگی هەڵگرتووە چونکە مێژوو هیچ هەڵبژاردنێکی تری بۆ نەهێشتووەتەوە."<ref name=":2" /> '''📄 بەشی چوارەم: کۆتا ماڵاوایی''' "کاتێک کاتی ئەوە هات کەمەرزەکە ببڕمەوە و عێراق جێبهێڵم، دڵشاد لەوێ بوو بۆ ئەوەی تا دواین مەیل دڵنیا بێت لە سەلامەتیم. تەوقەی لەگەڵ کردم، لەژێر جەمەدانییە کوردییە ڕەسەنەکەیدا زەردەخەنەیەکی گەرمی کرد و پێی گوتم ڕاستی لەسەر ئەو شتانە بنووسم کە بە چاوی خۆم بینومن. ئەوە دواین جار بوو کە ڕوخساری ئەوم بینی، کە لە پشتەوەی سێبەری تیژ و جوانی چیاکانی زاگرۆسدا نەخشابوو."<ref name=":2" /> '''📄 بەشی پێنجەم: هەواڵی شەهیدبوونەکەی''' "دوای چەند مانگێک، لە کاتێکدا لە دەرەوەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە سەلامەتی خەریکی کارکردن بووم لەسەر یاداشتەکانم، نامەیەکم پێگەیشت کە هەواڵێکی جەرگبڕی لە بەرەکانی جەنگەوە پێبوو: دڵشاد تۆفیق بەنگینە لە کاتی جێبەجێکردنی ئەرکدا شەهید بوو. ئەو لە بەهاری ساڵی ١٩٨١دا گیانی بەخت کرد. بیستنی ئەم هەواڵە خەمێکی قورس و خنکێنەری هێنایە ڕێم. دڵشاد نەژیا بۆ ئەوەی ئەو ئازادییە ببینێت کە بەو زمانشیرینییەوە باسی دەکرد، بەڵام بۆ من، ئەو وەک بەرجەستەکردنی ڕەهای قوربانیدانی تراژیدی و پڕ شکۆی گەنجانی کورد دەمێنێتەوە."<ref name=":2" /> '''شەهیدبوون''' فەرماندە دڵشاد تۆفیق بەنگینە لە ڕۆژی '''١٥ی ئەیلوولی ساڵی ١٩٨١'''، لە کاتی جێبەجێکردنی ئەرکێکی گرنگدا لە شەڕێکی ناوخۆییدا شەهید بوو و چووە ڕیزی کاروانی نەمرانەوە. کاپلان کاتێک لە دەرەوەی عێراق هەواڵی شەهیدبوونی هاوڕێ و ڕێبەرەکەی دەبیستێت، بە قووڵی خەمبار دەبێت و دەنووسێت:<ref name=":0" /> «دڵشاد نەژیا بۆ ئەوەی ئەو ئازادییە ببینێت کە بەو زمانشیرینییەوە باسی دەکرد، بەڵام بۆ من، ئەو وەک بەرجەستەکردنی ڕەهای قوربانیدانی تراژیدی و پڕ شکۆی گەنجانی کورد دەمێنێتەوە.»<ref name=":0" /> '''سەرچاوەکان''' # مێژوو و ئەرشیفی یاد فەرماندەکان، مەکتەبی ڕاگەیاندن و هۆشیاریی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، ٢٠٢٤. # ڕۆبێرت دی کاپلان، وتاری ''"Kurdistan: Sons of Devils"''، گۆڤاری The Atlantic، نۆڤەمبەری ١٩٨٧. # ڕۆبێرت دی کاپلان، کتێبی ''"The Ends of the Earth: A Journey at the Dawn of the 21st Century"''، چاپی ١٩٩٦، بەشی چوارەم (لاپەڕەکانی ٢٤٠-٢٦٥). # زانیارى لەبارەى کتێب و گەشتەکەى کاپلان بۆ عێراق لەگەڵ هەموو کارەکانی کاپلان تا ئێستا <nowiki>http://robertdkaplan.com/robert_d_kaplan_bio/</nowiki> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} om2blp3zxen3q85vkdat8bk3xh5btf5 1588670 1588656 2026-06-03T22:03:08Z Hawkarjahmed 76640 بەستەری ویکیپیدیام بۆ زیاد کرد 1588670 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بنبەست|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} }} '''دڵشاد تۆفیق بەنگینە''' [[پەڕگە:Dilshad2.jpg|alt=سەردەمی پێشمەرگایەتی]] '''دڵشاد تۆفیق حاجی باقی بەنگینە''' ناسراو بە '''فەرماندە دڵشاد [[بەنگینە]]''' (نازناوی پێشمەرگایەتی: '''ئاوارە'''؛ لەدایکبووی ١٩٥٥ لە سلێمانی – کۆچی دوایی ١٥ی ئەیلوولی ١٩٨١) کادیرێکی پێشکەوتووی سیاسی، زمانزان، و فەرماندەیەکی سەربازیی دیاری هێزی پێشمەرگەی کوردستان بوو لە ڕیزەکانی کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان. ئەو بەهۆی هاوەڵیکردنی ڕۆژنامەنووس و نووسەری ناوداری جیۆپۆلەتیکی ئەمریکی، ڕۆبێرت دی کاپلان، لە ناوەندە ڕۆشنبیری و جیهانییەکاندا وەک سیمبولی پێشمەرگەیەکی ڕۆشنبیر و زمانزان ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}</ref> '''ژیاننامە''' دڵشاد تۆفیق لە ساڵی ١٩٥٥ لە گەڕەکێکی ڕەسەنی شاری سلێمانی چاوی بەدنیا هەڵهێناوە. ئەو کوڕەزای شاعیری نیشتمانپەروەری گەلی کورد، حاجی باقی بەنگینەیە. خوێندنی سەرەتایی و ئامادەیی لە سلێمانی تەواو کردووە و پاشان لە کۆلێژی ئیدارە و ئیقتیساد لە بەغدا وەرگیراوە. لە تەمەنی گەنجێتیدا زمانەکانی ئینگلیزی و عەرەبی بە تەواوی و بە ڕەوانی فێربووە. '''خەباتی سیاسی و پێشمەرگایەتی''' لە ساڵانی حەفتاکاندا، لە ڕێگەی ئەڵقە ڕۆشنبیرییەکانی "کۆمەڵەی مارکسی-لینینیی کوردستان" (کە دواتر ناوەکەی گۆڕا بۆ کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان) تێکەڵ بە خەباتی نهێنیی سیاسی دەبێت لە ناو شاردا. دوای ئەوەی کارە ڕێکخستنەکانی لەلایەن دەزگا ئەمنییەکانی ڕژێمی بەعسەوە ئاشکرا دەبن، لە ساڵی ١٩٧٩ خوێندنی زانکۆ لە بەغدا جێدەهێڵێت و ڕوو لە شاخ دەکات و دەبێتە پێشمەرگە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=شه‌هید دڵشاد به‌نگینه، كانییه‌ك له‌ بیری جوان‌.. كوردستان له‌مدا تینووێتی ده‌شكاند |ناونیشان=http://www.hoshyary.com/detail/6273 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=www.hoshyary.com}}</ref> بەهۆی ئاستی بەرزی ڕۆشنبیری، هۆشیاریی سیاسی و توانای سەرکردایەتیکردنی، لەلایەن سەرکردایەتیی شۆڕشەوە دەکرێتە بەرپرسی ڕێکخستنەکانی هەرێمی چوار (ناوچەی تیپی ٤٧ی پیرەمەگروون) کە ناوچەیەکی بەرفراوانی لە سنووری پارێزگای سلێمانی دەگرتەوە. ئەو هاوکات لەگەڵ کاری سەربازی، کادیرێکی هۆشیار بوو؛ بۆ یەکەمجار لە مێژووی شۆڕشدا هەڵمەتی ژینگەیی و پاکوخاوێنی لە گوندەکانی شارباژێڕ ئەنجامدا.<ref name=":0" /> '''هاوەڵیکردنی ڕۆژنامەنووس ڕۆبێرت کاپلان''' لە هاوینی ساڵی ١٩٨٠، پێش دەستپێکردنی جەنگی ئێران و عێراق، ڕۆژنامەنووسی گەنجی ئەمریکی [http://robertdkaplan.com/robert_d_kaplan_bio/ ڕۆبێرت دی کاپلان] بە مەبەستی ڕووماڵکردنی شۆڕشی نوێ بۆ ڕۆژنامەی *کۆریەر (Kurier)*ی نەمساوی سەردانی کوردستان دەکات. لەسەر ڕاسپاردەی نەوشیروان مستەفا، بەهۆی لێهاتوویی لە زمانی ئینگلیزیدا، ئەرکی پاراستن، وەرگێڕان و هاوەڵیکردنی ئەم ڕۆژنامەنووسە دەسپێردرێتە شەهید دڵشاد بەنگینە.<ref name=":0" /> کاپلان (کە لەو کاتەدا لە شاخ نازناوی "باران"ی لێنرابوو) بە یاوەریی [https://www.hoshyary.com/detail/6273 دڵشاد بەنگینە] بۆ ماوەی زیاتر لە دوو هەفتە بە نهێنی بەنێو دەیان گوند و دۆڵی سەختی ناوچەکانی شارباژێڕ، دوکان و پیرەمەگرووندا دەگەڕێت. دڵشاد ئەوەندە ئازا بوو، کە تەنانەت کاپلانی بە جلی مەدەنییەوە هێنایە ناو جەرگەی شاری سلێمانی (بەردەرکی سەرا) بۆ وێنەگرتن و دۆکیۆمێنتکردنی ڕاستییەکان.<ref name=":0" /> کاپلان دواتر لە وتارە مێژووییەکەیدا لەژێر ناونیشانی ''"Kurdistan: Sons of Devils"'' لە '''گۆڤاری فەرمیی ئەمریکی (The Atlantic)''' لە نۆڤەمبەری ١٩٨٧ و کتێبەکەیدا ''"[https://www.amazon.ca/Eastward-Tartary-Travels-Balkans-Caucasus/dp/0375705767 The Ends of the Earth]"'' بە درێژی وەسفی دڵشاد دەکات و دەنووسێت:<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Eastward to Tartary: Travels in the Balkans, the Middle East, and the Caucasus: Robert D. Kaplan: 9780375705762: Books - Amazon.ca |ناونیشان=http://www.amazon.ca/Eastward-Tartary-Travels-Balkans-Caucasus/dp/0375705767 |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20151215234603/http://www.amazon.ca/Eastward-Tartary-Travels-Balkans-Caucasus/dp/0375705767 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=www.amazon.ca}}</ref> «لە کاتێکدا ئەوانی تر تەنها تفەنگەکانیان پێبوو، دڵشاد لە پاڵ چەکەکەیدا دەفتەرێکی یاداشتیشی پێبوو... ئەو ڕووناکبیرێکی لێهاتوو بوو کە تەنها لەبەر ئەوە تفەنگی هەڵگرتبوو چونکە مێژوو هیچ هەڵبژاردنێکی تری بۆ نەهێشتبووەوە.»<ref name=":1" /> '''ڕۆبێرت کاپلان لەکتێبەکەیدا بەناوی [The Ends of the Earth (کۆتاییەکانی زەوی) کە باسی گەشتەکەی عێراق و کوردستانی تێدا دەکات بەم جۆرە باس لەناسینی شەهید دڵشاد دەکات:''' <ref name=":1" /> '''بەشی یەکەم: یەکەم چاوپێکەوتن لەسەر سنوور''' "لە نێو چیا سارد و تەمومژاوییەکانی سەر سنووردا بوو کە بۆ یەکەمجار ڕێبەرەکەم، دڵشاد تۆفیق بەنگینەم بینی. ئەو لە نێو چەکدارانی پێشمەرگەدا وەستابوو، بەڵام ئامادەیی و سیمای تەواو جیاواز بوو. لە کاتێکدا ئەوانی تر تەنها تفەنگەکانیان پێبوو، دڵشاد لە پاڵ چەکەکەیدا دەفتەرێکی یاداشتیشی پێبوو. ئەو بە زمانێکی ئینگلیزیی ڕەوان بەخێرهاتنی کردم؛ زمانێک کە بە وردەکارییەکی سەرسوڕهێنەرەوە لێی شارەزا ببوو، سەرەڕای ئەوەی لە جیهانی ڕۆژاوا دابڕاو بوو."<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Bio – The Official Site of Robert D. Kaplan – Author, Foreign Correspondent, Geopolitics |ناونیشان=http://robertdkaplan.com/robert_d_kaplan_bio/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|زمان=en-US}}</ref> '''📄 بەشی دووەم: گەشتەکە بەناو دۆڵەکانی سلێمانیدا''' "کاتێک بەناو ڕێڕەوە بەردەڵانەکان و دۆڵە شاراوەکانی ناوچەی پیرەمەگرووندا دەڕۆیشتین، دڵشاد سەلماندی کە ئەو زۆر لە وەرگێڕێک زیاترە. ئەو مرۆڤێکی یەکجار ڕۆشنبیر بوو. دەستی بۆ ڕێڕوێکی دیاریکراوی شاخەکە ڕادەکێشا و نەک تەنها ستراتیژی سەربازیی دژی سوپای عێراق، بەڵکو مێژووی سەد ساڵەی بەرگریی خێڵە کوردییەکانی بۆ ڕوون دەکردمەوە. ئەو باوەڕێکی نەهەژانی بەوە هەبوو کە خوێندەواری و جیۆگرافیا لە کۆتاییدا گەلەکەی ڕزگار دەکەن."<ref name=":2" /> '''📄 بەشی سێیەم: گفتوگۆکانیان لەسەر داهاتووی کوردستان'''<ref name=":2" /> "شەوێکیان، لەناو پەناگەیەکی بەردیندا لە دەوری ئاگرێکی بچووک کۆببووینەوە بۆ ئەوەی لە چاوی سیخوڕیی فڕۆکەکانی بەعس بەدوور بین، دڵشاد باسی خەونەکانی خۆی بۆ کوردستان بۆ کردم. پێی گوتم: 'ئێمە خەڵکی چیاکانین، جیهان ئێمەی لەبیر دەچێت چونکە جیۆگرافیا گۆشەگیرمان دەکات، بەڵام کەلتورمان قووڵە.' لێرەدا تێگەیشتم کە من ڕووبەڕووی شەڕکەرێکی گەریلای سادە نەبوومەتەوە، بەڵکو لەبەردەم ڕووناکبیرێکی خاوەن بەهرەدام کە تەنها لەبەر ئەوە تفەنگی هەڵگرتووە چونکە مێژوو هیچ هەڵبژاردنێکی تری بۆ نەهێشتووەتەوە."<ref name=":2" /> '''📄 بەشی چوارەم: کۆتا ماڵاوایی''' "کاتێک کاتی ئەوە هات کەمەرزەکە ببڕمەوە و عێراق جێبهێڵم، دڵشاد لەوێ بوو بۆ ئەوەی تا دواین مەیل دڵنیا بێت لە سەلامەتیم. تەوقەی لەگەڵ کردم، لەژێر جەمەدانییە کوردییە ڕەسەنەکەیدا زەردەخەنەیەکی گەرمی کرد و پێی گوتم ڕاستی لەسەر ئەو شتانە بنووسم کە بە چاوی خۆم بینومن. ئەوە دواین جار بوو کە ڕوخساری ئەوم بینی، کە لە پشتەوەی سێبەری تیژ و جوانی چیاکانی زاگرۆسدا نەخشابوو."<ref name=":2" /> '''📄 بەشی پێنجەم: هەواڵی شەهیدبوونەکەی''' "دوای چەند مانگێک، لە کاتێکدا لە دەرەوەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە سەلامەتی خەریکی کارکردن بووم لەسەر یاداشتەکانم، نامەیەکم پێگەیشت کە هەواڵێکی جەرگبڕی لە بەرەکانی جەنگەوە پێبوو: دڵشاد تۆفیق بەنگینە لە کاتی جێبەجێکردنی ئەرکدا شەهید بوو. ئەو لە بەهاری ساڵی ١٩٨١دا گیانی بەخت کرد. بیستنی ئەم هەواڵە خەمێکی قورس و خنکێنەری هێنایە ڕێم. دڵشاد نەژیا بۆ ئەوەی ئەو ئازادییە ببینێت کە بەو زمانشیرینییەوە باسی دەکرد، بەڵام بۆ من، ئەو وەک بەرجەستەکردنی ڕەهای قوربانیدانی تراژیدی و پڕ شکۆی گەنجانی کورد دەمێنێتەوە."<ref name=":2" /> '''شەهیدبوون''' فەرماندە دڵشاد تۆفیق بەنگینە لە ڕۆژی '''١٥ی ئەیلوولی ساڵی ١٩٨١'''، لە کاتی جێبەجێکردنی ئەرکێکی گرنگدا لە شەڕێکی ناوخۆییدا شەهید بوو و چووە ڕیزی کاروانی نەمرانەوە. کاپلان کاتێک لە دەرەوەی عێراق هەواڵی شەهیدبوونی هاوڕێ و ڕێبەرەکەی دەبیستێت، بە قووڵی خەمبار دەبێت و دەنووسێت:<ref name=":0" /> «دڵشاد نەژیا بۆ ئەوەی ئەو ئازادییە ببینێت کە بەو زمانشیرینییەوە باسی دەکرد، بەڵام بۆ من، ئەو وەک بەرجەستەکردنی ڕەهای قوربانیدانی تراژیدی و پڕ شکۆی گەنجانی کورد دەمێنێتەوە.»<ref name=":0" /> '''سەرچاوەکان''' # مێژوو و ئەرشیفی یاد فەرماندەکان، مەکتەبی ڕاگەیاندن و هۆشیاریی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، ٢٠٢٤. # ڕۆبێرت دی کاپلان، وتاری ''"Kurdistan: Sons of Devils"''، گۆڤاری The Atlantic، نۆڤەمبەری ١٩٨٧. # ڕۆبێرت دی کاپلان، کتێبی ''"The Ends of the Earth: A Journey at the Dawn of the 21st Century"''، چاپی ١٩٩٦، بەشی چوارەم (لاپەڕەکانی ٢٤٠-٢٦٥). # زانیارى لەبارەى کتێب و گەشتەکەى کاپلان بۆ عێراق لەگەڵ هەموو کارەکانی کاپلان تا ئێستا <nowiki>http://robertdkaplan.com/robert_d_kaplan_bio/</nowiki> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} cdlm960zi1lwjgakpqaepag02fdi1c5 15 296361 1588591 2026-06-03T12:01:08Z Sakura emad 42467 /* سڕینەوە */ بەشی نوێ 1588591 wikitext text/x-wiki == سڕینەوە == @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ھۆکاری تاگی سڕینەوەکە چییە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:٠١، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ednpvsw65nxma3yd3b6jonj36ph4x74 1588599 1588591 2026-06-03T12:39:45Z -Haryad 40333 /* سڕینەوە */ وەڵامدانەوە 1588599 wikitext text/x-wiki == سڕینەوە == @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ھۆکاری تاگی سڕینەوەکە چییە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:٠١، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :دووبارەیە، سەیری [[:پۆل:ئەو وتارە نوێیانەی پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەیە|ئێرە]] بکە. ئەوەیان بە داڕێژەوە بەستراوەتەوە و بە کار ھاتووە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٢:٣٩، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) dmynzhli6v2cevs1eus4lre2mhui0l2 1588636 1588599 2026-06-03T16:41:31Z Sakura emad 42467 /* سڕینەوە */ وەڵامدانەوە 1588636 wikitext text/x-wiki == سڕینەوە == @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ھۆکاری تاگی سڕینەوەکە چییە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:٠١، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :دووبارەیە، سەیری [[:پۆل:ئەو وتارە نوێیانەی پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەیە|ئێرە]] بکە. ئەوەیان بە داڕێژەوە بەستراوەتەوە و بە کار ھاتووە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٢:٣٩، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] بەڵێ بەڵام بۆ ئەمەت چاک نەکرد کە لە 2017وە ئێپێن درووستی کردووە و بە زمانەکان نەتباستەوە لەجیاتی ئەوەی یەکێکی نوێتری بۆ درووستبکەی؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٦:٤١، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ky5bk74st51ocfdta6pvhl9n1phrhpm 1588638 1588636 2026-06-03T17:16:22Z -Haryad 40333 /* سڕینەوە */ وەڵامدانەوە 1588638 wikitext text/x-wiki == سڕینەوە == @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ھۆکاری تاگی سڕینەوەکە چییە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:٠١، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :دووبارەیە، سەیری [[:پۆل:ئەو وتارە نوێیانەی پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەیە|ئێرە]] بکە. ئەوەیان بە داڕێژەوە بەستراوەتەوە و بە کار ھاتووە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٢:٣٩، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] بەڵێ بەڵام بۆ ئەمەت چاک نەکرد کە لە 2017وە ئێپێن درووستی کردووە و بە زمانەکان نەتباستەوە لەجیاتی ئەوەی یەکێکی نوێتری بۆ درووستبکەی؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٦:٤١، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::{{وب|Sakura emad}} سەرەتا سێرچم بۆ نەکرد، تا بزانم پۆلێک ھەیە بەم ناوەوە. ئەکرا ھەر زوو ئەم پۆلە بسڕایەتەوە، وەک خۆت ئەڵێی لە ٢٠١٧وە دروستکراوە، ھیچ داڕێژەیەکیش نەبەستراوە پێوەی تا وتارەکان داخڵی پۆلەکە بکات، پۆلی واڵا بەپێی [[داڕێژە:سخ-پۆ١|سخ-پۆ١]] ئەبێ بسڕێتەوە. ئەگەر لەگەڵ پۆلەکەی تر ئەکرێ بە یەک، وای لێ بکرێ باشترە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٧:١٦، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) 9knoarwa88a02xgsvgabegq51likvhp 11 296362 1588597 2026-06-03T12:31:39Z Hivja 64112 /* ئارامبۆت */ بەشی نوێ 1588597 wikitext text/x-wiki == ئارامبۆت == سڵاو کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] شتێکی باشە کە ئارامبۆت داڕێژەی بێسەرچاوە زیاد دەکات بۆ ئەو پەڕانەی کە < ref > یان تێدا نییە؛ بەڵام ئەگەر لەبیرت بێ ئێمە لەجیات دانانی سەرچاوە بۆ ڕۆژەکانی ڕۆژژمێری کوردی، ھاتین ئەو داڕێژەیەمان ساز کرد و سەرچاوەکانمان لێرە دانان تاوەکوو دواتر ئاسانتر بتوانین دەستکاری و کەم و زیادیان بکەین، بۆیە ئارامبۆت لە ٣٦٦ وتاری ڕۆژە کوردییەکاندا ref نادۆزێتەوە و تاگی بێسەرچاوەیان بۆ زیاد دەکات. تکایە کارێک بکە تاگەکانی بێسەرچاوە لە وتارانەی «داڕێژە:بیرخستنەوەی ساڵنامەی کوردی»یان تێدایە نەمێنێت و جاری تریش ئەو تاگە بێسەرچاوەیە بۆیان زیاد نەکرێتەوە. زۆر سپاس بۆ بەڕێزت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:٣١، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) f9k6936b8rb2r7ydtmizju4xt2cyz2h 0 296363 1588604 2026-06-03T12:53:15Z Aza 86 /* */ 1588604 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[مارکسیزم-لێنینیزم]] 3o2zup9utlw7mcb836ba4l7jonfe7jk 0 296364 1588626 2026-06-03T14:16:42Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1357232080|Xbox Developer Direct]]» 1588626 wikitext text/x-wiki '''Xbox Developer Direct''' (stylized as '''''Developer_Direct''''') is a series of livestream events produced by [[مایکرۆسۆفت گەیمینگ|Xbox]] to showcase upcoming [[پەرەپێدەری کایەی ڤیدیۆیی|first-party]] content from [[ئێکس بۆکس گەیم ستۆدیۆز|Xbox Game Studios]], [[بێتێسدا سۆفتوۆرکس|Bethesda Softworks]], [[ئاکتیڤیژن|Activision]], [[بڵیزارد ئینتەرتەینمێنت|Blizzard Entertainment]], and [[کینگ (کۆمپانیا)|King]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Warren |first=Tom |ڕێکەوت=2023-01-11 |ناونیشان=https://www.theverge.com/2023/1/11/22319131/microsoft-xbox-event-developer-direct-date |ڕێکەوتی سەردان=2024-04-03 |وێبگە=[[The Verge]] |زمان=en}}</ref> The livestreams also include [[پەرەپێدەری کایەی ڤیدیۆیی|third-party]] titles.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Pureza |first=Gabriel Machado |ڕێکەوت=2024-01-18 |ناونیشان=https://gamerant.com/square-enix-xbox-developer-direct-visions-of-mana-release-window/ |ڕێکەوتی سەردان=2024-04-03 |وێبگە=[[Game Rant]] |زمان=en}}</ref> The Developer Direct takes place at the beginning of each year in January.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bošnjak |first=Dominik |ڕێکەوت=2024-01-06 |ناونیشان=https://gamerant.com/xbox-developer-direct-january-2024-week-rumor/ |ڕێکەوتی سەردان=2024-04-03 |وێبگە=[[Game Rant]] |زمان=en}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئێکس بۆکس]] 1z96bd326mqrbnvyj9c7vppknhsn0n7 1588627 1588626 2026-06-03T14:17:52Z Tessla 41338 شائەمراز 1588627 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئێکس بۆکس دیڤلۆپەر دایرێکت''' (بە شێوازی '''''Developer_Direct''''') زنجیرەیەک چالاکیی پەخشی زیندووە کە لەلایەن [[مایکرۆسۆفت گەیمینگ]] بەرھەم دەھێنرێت بۆ نیشاندانی ناوەڕۆکە چاوەڕوانکراوەکانی [[پەرەپێدەری کایەی ڤیدیۆیی|لایەنی یەکەم]] لە [[ئێکس بۆکس گەیم ستۆدیۆز]]، [[بێتێسدا سۆفتوۆرکس]]، [[ئاکتیڤیژن]]، [[بڵیزارد ئینتەرتەینمێنت]]، و [[کینگ (کۆمپانیا)|کینگ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Warren |first=Tom |ڕێکەوت=2023-01-11 |ناونیشان=https://www.theverge.com/2023/1/11/22319131/microsoft-xbox-event-developer-direct-date |ڕێکەوتی سەردان=2024-04-03 |وێبگە=[[The Verge]] |زمان=en}}</ref> پەخشە زیندووەکان ھەروەھا ناونیشانەکانی [[پەرەپێدەری کایەی ڤیدیۆیی|لایەنی سێیەمیش]] لەخۆدەگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Pureza |first=Gabriel Machado |ڕێکەوت=2024-01-18 |ناونیشان=https://gamerant.com/square-enix-xbox-developer-direct-visions-of-mana-release-window/ |ڕێکەوتی سەردان=2024-04-03 |وێبگە=[[Game Rant]] |زمان=en}}</ref> ئێکس بۆکس دیڤلۆپەر دایرێکت لە سەرەتای ھەر ساڵێکدا و لە مانگی کانوونی دووەمدا بەڕێوە دەچێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bošnjak |first=Dominik |ڕێکەوت=2024-01-06 |ناونیشان=https://gamerant.com/xbox-developer-direct-january-2024-week-rumor/ |ڕێکەوتی سەردان=2024-04-03 |وێبگە=[[Game Rant]] |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئێکس بۆکس]] 4gwgb2ouml3cbkgjk2p9korrwdc234c 1588658 1588627 2026-06-03T20:01:05Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1588658 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ئێکس بۆکس دیڤلۆپەر دایرێکت''' (بە شێوازی '''''Developer_Direct''''') زنجیرەیەک چالاکیی پەخشی زیندووە کە لەلایەن [[مایکرۆسۆفت گەیمینگ]] بەرھەم دەھێنرێت بۆ نیشاندانی ناوەڕۆکە چاوەڕوانکراوەکانی [[پەرەپێدەری کایەی ڤیدیۆیی|لایەنی یەکەم]] لە [[ئێکس بۆکس گەیم ستۆدیۆز]]، [[بێتێسدا سۆفتوۆرکس]]، [[ئاکتیڤیژن]]، [[بڵیزارد ئینتەرتەینمێنت]]، و [[کینگ (کۆمپانیا)|کینگ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Warren |first=Tom |ڕێکەوت=2023-01-11 |ناونیشان=https://www.theverge.com/2023/1/11/22319131/microsoft-xbox-event-developer-direct-date |ڕێکەوتی سەردان=2024-04-03 |وێبگە=[[The Verge]] |زمان=en}}</ref> پەخشە زیندووەکان ھەروەھا ناونیشانەکانی [[پەرەپێدەری کایەی ڤیدیۆیی|لایەنی سێیەمیش]] لەخۆدەگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Pureza |first=Gabriel Machado |ڕێکەوت=2024-01-18 |ناونیشان=https://gamerant.com/square-enix-xbox-developer-direct-visions-of-mana-release-window/ |ڕێکەوتی سەردان=2024-04-03 |وێبگە=[[Game Rant]] |زمان=en}}</ref> ئێکس بۆکس دیڤلۆپەر دایرێکت لە سەرەتای ھەر ساڵێکدا و لە مانگی کانوونی دووەمدا بەڕێوە دەچێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bošnjak |first=Dominik |ڕێکەوت=2024-01-06 |ناونیشان=https://gamerant.com/xbox-developer-direct-january-2024-week-rumor/ |ڕێکەوتی سەردان=2024-04-03 |وێبگە=[[Game Rant]] |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئێکس بۆکس]] 24r7b22vfvuoq44db2q9jwb05ukflgr 0 296365 1588628 2026-06-03T14:25:01Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1351402684|Redmond, Washington]]» 1588628 wikitext text/x-wiki '''Redmond''' is a city in King County, Washington, United States, located {{Convert|15|mi}} east of [[سیاتڵ|Seattle]]. The population was 73,256 at the [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)|2020 census]].<ref name="2020 Census (City)">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.census.gov/profile/Redmond_city,_Washington?g=160XX00US5357535 |ڕێکەوتی سەردان=January 7, 2024}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە Redmond is best known as the home of [[مایکرۆسۆفت|Microsoft]] and [[نینتێندۆ|Nintendo of America]]. The city has a large technology industry in addition to being a bedroom community for Seattle, which lies across Lake Washington on State Route 520. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە With an annual bike race on city streets and the state's only velodrome, Redmond is also known as the "Bicycle Capital of the Northwest".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.epodunk.com/slogans/sports.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150519001923/http://www.epodunk.com/slogans/sports.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 19, 2015 |ڕێکەوتی سەردان=January 15, 2008}}</ref><ref name="AboutRedmond">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.redmond.gov/840/About-Redmond |ڕێکەوتی سەردان=May 29, 2019}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 297496rr1qajh2nwwbzbwcczin07u78 1588629 1588628 2026-06-03T14:25:45Z Tessla 41338 شائەمراز 1588629 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕێدمۆند''' شارێکە لە کەرتی کینگ، واشینگتن، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، کە دەکەوێتە {{Convert|15|mi}} لە ڕۆژھەڵاتی [[سیاتڵ]]. ژمارەی دانیشتووانی ٧٣٬٢٥٦ کەس بوو لە [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)|سەرژمێریی ٢٠٢٠دا]].<ref name="2020 Census (City)">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.census.gov/profile/Redmond_city,_Washington?g=160XX00US5357535 |ڕێکەوتی سەردان=January 7, 2024}}</ref> ڕێدمۆند زیاتر وەک مۆڵگەی [[مایکرۆسۆفت]] و [[نینتێندۆ|نینتێندۆی ئەمریکا]] ناسراوە. شارەکە خاوەنی پیشەسازییەکی تەکنەلۆژیی گەورەیە، جگە لەوەی ناوچەیەکی نیشتەجێبوونە بۆ ئەو کەسانەی لە سیاتڵ کار دەکەن، کە لە ئەوبەری دەریاچەی واشینگتن لەسەر ڕێڕەوی ویلایەتی ٥٢٠ ھەڵکەوتووە. بەھۆی پێشبڕکێیەکی ساڵانەی پاسکیل لەسەر شەقامەکانی شارەکە و بوونی تاقە ڤێلۆدرۆمی (گۆڕەپانی پاسکیلسواری) ویلایەتەکە، ڕێدمۆند ھەروەھا بە «پایتەختی پاسکیلی باکووری ڕۆژاوا» ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.epodunk.com/slogans/sports.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150519001923/http://www.epodunk.com/slogans/sports.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 19, 2015 |ڕێکەوتی سەردان=January 15, 2008}}</ref><ref name="AboutRedmond">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.redmond.gov/840/About-Redmond |ڕێکەوتی سەردان=May 29, 2019}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] iopefe80xawq5sqp3p70uqb05oeldor 1588635 1588629 2026-06-03T16:00:18Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Redmond, Washington}} 1588635 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕێدمۆند''' شارێکە لە کەرتی کینگ، واشینگتن، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، کە دەکەوێتە {{Convert|15|mi}} لە ڕۆژھەڵاتی [[سیاتڵ]]. ژمارەی دانیشتووانی ٧٣٬٢٥٦ کەس بوو لە [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)|سەرژمێریی ٢٠٢٠دا]].<ref name="2020 Census (City)">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.census.gov/profile/Redmond_city,_Washington?g=160XX00US5357535 |ڕێکەوتی سەردان=January 7, 2024}}</ref> ڕێدمۆند زیاتر وەک مۆڵگەی [[مایکرۆسۆفت]] و [[نینتێندۆ|نینتێندۆی ئەمریکا]] ناسراوە. شارەکە خاوەنی پیشەسازییەکی تەکنەلۆژیی گەورەیە، جگە لەوەی ناوچەیەکی نیشتەجێبوونە بۆ ئەو کەسانەی لە سیاتڵ کار دەکەن، کە لە ئەوبەری دەریاچەی واشینگتن لەسەر ڕێڕەوی ویلایەتی ٥٢٠ ھەڵکەوتووە. بەھۆی پێشبڕکێیەکی ساڵانەی پاسکیل لەسەر شەقامەکانی شارەکە و بوونی تاقە ڤێلۆدرۆمی (گۆڕەپانی پاسکیلسواری) ویلایەتەکە، ڕێدمۆند ھەروەھا بە «پایتەختی پاسکیلی باکووری ڕۆژاوا» ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.epodunk.com/slogans/sports.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150519001923/http://www.epodunk.com/slogans/sports.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 19, 2015 |ڕێکەوتی سەردان=January 15, 2008}}</ref><ref name="AboutRedmond">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.redmond.gov/840/About-Redmond |ڕێکەوتی سەردان=May 29, 2019}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Redmond, Washington}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ilnm67rrwpzimf64oob6z1gt00130f3 1588655 1588635 2026-06-03T20:00:35Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1588655 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕێدمۆند''' شارێکە لە کەرتی کینگ، واشینگتن، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، کە دەکەوێتە {{Convert|15|mi}} لە ڕۆژھەڵاتی [[سیاتڵ]]. ژمارەی دانیشتووانی ٧٣٬٢٥٦ کەس بوو لە [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)|سەرژمێریی ٢٠٢٠دا]].<ref name="2020 Census (City)">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.census.gov/profile/Redmond_city,_Washington?g=160XX00US5357535 |ڕێکەوتی سەردان=January 7, 2024}}</ref> ڕێدمۆند زیاتر وەک مۆڵگەی [[مایکرۆسۆفت]] و [[نینتێندۆ|نینتێندۆی ئەمریکا]] ناسراوە. شارەکە خاوەنی پیشەسازییەکی تەکنەلۆژیی گەورەیە، جگە لەوەی ناوچەیەکی نیشتەجێبوونە بۆ ئەو کەسانەی لە سیاتڵ کار دەکەن، کە لە ئەوبەری دەریاچەی واشینگتن لەسەر ڕێڕەوی ویلایەتی ٥٢٠ ھەڵکەوتووە. بەھۆی پێشبڕکێیەکی ساڵانەی پاسکیل لەسەر شەقامەکانی شارەکە و بوونی تاقە ڤێلۆدرۆمی (گۆڕەپانی پاسکیلسواری) ویلایەتەکە، ڕێدمۆند ھەروەھا بە «پایتەختی پاسکیلی باکووری ڕۆژاوا» ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.epodunk.com/slogans/sports.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150519001923/http://www.epodunk.com/slogans/sports.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 19, 2015 |ڕێکەوتی سەردان=January 15, 2008}}</ref><ref name="AboutRedmond">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.redmond.gov/840/About-Redmond |ڕێکەوتی سەردان=May 29, 2019}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Redmond, Washington}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} 82iixsp99semlrbyw46u8i91ltsw7wp 0 296366 1588640 2026-06-03T18:36:37Z Ali xoshnaw 72206 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1356015816|React (software)]]» 1588640 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>{{Infobox software|name=React|logo=React Logo SVG.svg|logo size=130px|author=Jordan Walke|developer=[[Meta Platforms|Meta]] and community|released={{Start date and age|2013|5|29}}<ref name="Occhino-2013">{{cite web|access-date=22 Oct 2018|first1=Tom|first2=Jordan|last1=Occhino|last2=Walke|title=JS Apps at Facebook|url=https://www.youtube.com/watch?v=GW0rj4sNH2w|website=YouTube|date=5 August 2013 |archive-date=31 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531133559/https://www.youtube.com/watch?v=GW0rj4sNH2w|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-04-12 |title=Is React a Library or a Framework? Here's Why it Matters |url=https://www.freecodecamp.org/news/is-react-a-library-or-a-framework/ |access-date=2024-10-12 |website=freeCodeCamp.org |language=en}}</ref>|latest release version={{wikidata|property|reference|edit|P348}}|latest release date={{start date and age| {{wikidata|qualifier|P348|P577}} }}<ref>https://github.com/facebook/react/tags</ref>|latest preview version=19.0.0-rc.1|latest preview date={{Start date and age|2024|11|14}}<ref name="customelements">{{cite web|url=https://react.dev/blog/2024/04/25/react-19#whats-new-in-react-19|title=What's new in React 19|access-date=2024-05-12|archive-date=2024-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240512195006/https://react.dev/blog/2024/04/25/react-19#whats-new-in-react-19|url-status=live}}</ref>|programming language=[[JavaScript]]|platform=[[Web platform]]|genre=[[JavaScript library]]|license=[[MIT License]]}}'''React''' (بە '''React.js''' یان '''ReactJS''' ناسراوە) لایبرریەکی [[بەرنامەی خۆڕایی و سەرچاوەکراوە|خۆرایی و سەرچاوە کراوەیە]] <ref name="reactjs.org-3">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://reactjs.org |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180408084010/https://reactjs.org/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 8, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=7 April 2018 |وێبگە=reactjs.org |زمان=en-US}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://www.oreilly.com/library/view/what-react-is/9781491996744/ch01.html|title=Chapter 1. What Is React? - What React Is and Why It Matters [Book]|work=www.oreilly.com|isbn=978-1-4919-9674-4|language=en|access-date=2023-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230506100446/https://www.oreilly.com/library/view/what-react-is/9781491996744/ch01.html|archive-date=May 6, 2023|url-status=live}}</ref> کە بەهۆیەوە دەتوانی [[نێوانەڕووی بەکارھێنەر|ڕووکاری بەکارهێنەر]] دروست بکەیت ،ریاکت لەسەر بنەمای کۆمپۆنێنت کار دەکات. <ref name="reactjs.org-3" /> لەلایەن [[مێتا پلاتفۆرمز|مێتا]] (پێشتر فەیسبووک) و کۆمەڵێک گەشەپێدەر و کۆمپانیا تاکەکەسیەکانەوە بەڕێوەدەبرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Krill |first=Paul |ڕێکەوت=May 15, 2014 |ناونیشان=https://www.infoworld.com/article/2608181/javascript/react--making-faster--smoother-uis-for-data-driven-web-apps.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612141516/https://www.infoworld.com/article/2608181/javascript/react--making-faster--smoother-uis-for-data-driven-web-apps.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2018-06-12 |ڕێکەوتی سەردان=2021-02-23 |وێبگە=[[InfoWorld]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Hemel |first=Zef |ڕێکەوت=June 3, 2013 |ناونیشان=https://www.infoq.com/news/2013/06/facebook-react |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220526082114/https://www.infoq.com/news/2013/06/facebook-react/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 26, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=2022-01-11 |وێبگە=infoq.com |زمان=en-US}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Dawson |first=Chris |ڕێکەوت=July 25, 2014 |ناونیشان=https://thenewstack.io/javascripts-history-and-how-it-led-to-reactjs/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200806190027/https://thenewstack.io/javascripts-history-and-how-it-led-to-reactjs/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=Aug 6, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=2020-07-19 |وێبگە=The New Stack |زمان=en-US}}</ref> بەپێی ڕاپرسی گەشەپێدەرانی Stack Overflow لە ساڵی ٢٠٢٥، React یەکێکە لە تەکنەلۆژیاکانی وێب کە زۆرترین بەکارهێنانی هەیە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://survey.stackoverflow.co/2025/technology#1-web-frameworks-and-technologies |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251216042301/https://survey.stackoverflow.co/2025/technology/#1-web-frameworks-and-technologies |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2025-12-16 |ڕێکەوتی سەردان=2025-10-10 |وێبگە=Stack Overflow |زمان=en}}</ref> دەتوانرێت React بەکاربهێنرێت بۆ پەرەپێدانی بەرنامەی تاکە لاپەڕەیی ، مۆبایل، یان سێرڤەر ڕەندەرکراو بە فرەیموۆرکی وەک Next.js و React Router . لەبەر ئەوەی React تەنها پەیوەندی بە ڕووکاری بەکارهێنەر و رەندەرکردنی کۆمپۆنێنتەکان هەیە بۆ [[بەڵگەنامەی مۆدێلی تەن|DOM]] ، بەرنامەکانی React زۆرجار پشت بە لایبرەری دەبەستن بۆ ڕێڕەوکردن و کاراییەکانی تری لایەنی مشتەری. {{Sfn|Dere|2017}} {{Sfn|Panchal|2022}} سوودێکی سەرەکی React ئەوەیە کە تەنها ئەو بەشانەی لاپەڕەکە کە گۆڕاون دووبارە ڕەندەر دەکاتەوە، ئەو ئیلیمێنتانەی کە لە Dom نەگۆردراون دووبارە رەندەریان ناکاتەوە. React لە ٦%ی هەموو ماڵپەڕەکانەوە بەکاردەهێنرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 7, 2025 |ناونیشان=https://w3techs.com/technologies/details/js-react |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2025 |وێبگە=w3techs.com}}</ref> [[پۆل:نەرمامێرەکانی فەیسبووک]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٥]] enn54bqjx1ehkuc817y0l5jtak5qxwe 1588682 1588640 2026-06-04T11:34:07Z -Haryad 40333 شائەمراز، ڕێکخستنەوەی ڕێزمانی و ڕێنووس 1588682 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>{{Infobox software|name=React|logo=React Logo SVG.svg|logo size=130px|author=Jordan Walke|developer=[[Meta Platforms|Meta]] and community|released={{Start date and age|2013|5|29}}<ref name="Occhino-2013">{{cite web|access-date=22 Oct 2018|first1=Tom|first2=Jordan|last1=Occhino|last2=Walke|title=JS Apps at Facebook|url=https://www.youtube.com/watch?v=GW0rj4sNH2w|website=YouTube|date=5 August 2013 |archive-date=31 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531133559/https://www.youtube.com/watch?v=GW0rj4sNH2w|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-04-12 |title=Is React a Library or a Framework? Here's Why it Matters |url=https://www.freecodecamp.org/news/is-react-a-library-or-a-framework/ |access-date=2024-10-12 |website=freeCodeCamp.org |language=en}}</ref>|latest release version={{wikidata|property|reference|edit|P348}}|latest release date={{start date and age| {{wikidata|qualifier|P348|P577}} }}<ref>https://github.com/facebook/react/tags</ref>|latest preview version=19.0.0-rc.١|latest preview date={{Start date and age|2024|11|14}}<ref name="customelements">{{cite web|url=https://react.dev/blog/2024/04/25/react-19#whats-new-in-react-19|title=What's new in React 19|access-date=2024-05-12|archive-date=2024-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240512195006/https://react.dev/blog/2024/04/25/react-19#whats-new-in-react-19|url-status=live}}</ref>|programming language=[[JavaScript]]|platform=[[Web platform]]|genre=[[JavaScript library]]|license=[[MIT License]]}} '''ڕیاکت''' ({{بە ئینگلیزی|React}}) کتێبخانەیەکی [[بەرنامەی خۆڕایی و سەرچاوەکراوە|خۆڕایی و سەرچاوە کراوەیە]]<ref name="reactjs.org-3">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://reactjs.org |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180408084010/https://reactjs.org/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 8, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=7 April 2018 |وێبگە=reactjs.org |زمان=en-US}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.oreilly.com/library/view/what-react-is/9781491996744/ch01.html|title=Chapter 1. What Is React? - What React Is and Why It Matters [Book]|work=www.oreilly.com|isbn=978-1-4919-9674-4|language=en|access-date=2023-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230506100446/https://www.oreilly.com/library/view/what-react-is/9781491996744/ch01.html|archive-date=May 6, 2023|url-status=live}}</ref> کە بەھۆیەوە دەتوانی [[نێوانەڕووی بەکارھێنەر|ڕووکاری بەکارھێنەر]] دروست بکەیت، ڕیاکت لەسەر بنەمای کۆمپۆنێنت کار دەکات.<ref name="reactjs.org-3"/> لەلایەن [[مێتا پلاتفۆرمز|مێتا]] (پێشتر فەیسبووک) و کۆمەڵێک گەشەپێدەر و کۆمپانیا تاکەکەسیەکانەوە بەڕێوە دەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Krill |first=Paul |ڕێکەوت=May 15, 2014 |ناونیشان=https://www.infoworld.com/article/2608181/javascript/react--making-faster--smoother-uis-for-data-driven-web-apps.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612141516/https://www.infoworld.com/article/2608181/javascript/react--making-faster--smoother-uis-for-data-driven-web-apps.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2018-06-12 |ڕێکەوتی سەردان=2021-02-23 |وێبگە=[[InfoWorld]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Hemel |first=Zef |ڕێکەوت=June 3, 2013 |ناونیشان=https://www.infoq.com/news/2013/06/facebook-react |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220526082114/https://www.infoq.com/news/2013/06/facebook-react/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 26, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=2022-01-11 |وێبگە=infoq.com |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Dawson |first=Chris |ڕێکەوت=July 25, 2014 |ناونیشان=https://thenewstack.io/javascripts-history-and-how-it-led-to-reactjs/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200806190027/https://thenewstack.io/javascripts-history-and-how-it-led-to-reactjs/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=Aug 6, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=2020-07-19 |وێبگە=The New Stack |زمان=en-US}}</ref> بەپێی ڕاپرسی گەشەپێدەرانی Stack Overflow لە ساڵی ٢٠٢٥، ڕیاکت یەکێکە لە تەکنەلۆژیاکانی وێب کە زۆرترین بەکارھێنانی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://survey.stackoverflow.co/2025/technology#1-web-frameworks-and-technologies |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251216042301/https://survey.stackoverflow.co/2025/technology/#1-web-frameworks-and-technologies |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2025-12-16 |ڕێکەوتی سەردان=2025-10-10 |وێبگە=Stack Overflow |زمان=en}}</ref> دەتوانرێت ڕیاکت بە کار بھێنرێت بۆ پەرەپێدانی بەرنامەی تاکە لاپەڕەیی، مۆبایل، یان سێرڤەر ڕەندەرکراو بە فرەیموۆرکی وەک Next.js و React Router. لەبەر ئەوەی ڕیاکت تەنیا پەیوەندی بە ڕووکاری بەکارھێنەر و ڕەندەرکردنی کۆمپۆنێنتەکان ھەیە بۆ [[بەڵگەنامەی مۆدێلی تەن|DOM]]، بەرنامەکانی ڕیاکت زۆرجار پشت بە کتێبخانە دەبەستن بۆ ڕێڕەوکردن و کاراییەکانی تری لایەنی کڕیار. {{Sfn|Dere|2017}} {{Sfn|Panchal|2022}} سوودێکی سەرەکیی ڕیاکت ئەوەیە کە تەنیا ئەو بەشانەی لاپەڕەکە کە گۆڕاون دووبارە ڕەندەر دەکاتەوە، ئەو ئیلیمێنتانەی کە لە Dom نەگۆردراون دووبارە ڕەندەریان ناکاتەوە. ڕیاکت لە ٦٪ی ھەموو ماڵپەڕەکانەوە بە کار دەھێنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 7, 2025 |ناونیشان=https://w3techs.com/technologies/details/js-react |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2025 |وێبگە=w3techs.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جاڤا}} [[پۆل:نەرمامێرەکانی فەیسبووک]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٥]] 90ncf3fvfz0yvfrtqirong8pjoypi5z 1588683 1588682 2026-06-04T11:34:55Z -Haryad 40333 -Haryad پەڕەی [[ریاکت (نەرمەکاڵا)]]ی گواستەوە بۆ [[ڕیاکت (نەرمامێر)]]: چاککردن 1588682 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>{{Infobox software|name=React|logo=React Logo SVG.svg|logo size=130px|author=Jordan Walke|developer=[[Meta Platforms|Meta]] and community|released={{Start date and age|2013|5|29}}<ref name="Occhino-2013">{{cite web|access-date=22 Oct 2018|first1=Tom|first2=Jordan|last1=Occhino|last2=Walke|title=JS Apps at Facebook|url=https://www.youtube.com/watch?v=GW0rj4sNH2w|website=YouTube|date=5 August 2013 |archive-date=31 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531133559/https://www.youtube.com/watch?v=GW0rj4sNH2w|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-04-12 |title=Is React a Library or a Framework? Here's Why it Matters |url=https://www.freecodecamp.org/news/is-react-a-library-or-a-framework/ |access-date=2024-10-12 |website=freeCodeCamp.org |language=en}}</ref>|latest release version={{wikidata|property|reference|edit|P348}}|latest release date={{start date and age| {{wikidata|qualifier|P348|P577}} }}<ref>https://github.com/facebook/react/tags</ref>|latest preview version=19.0.0-rc.١|latest preview date={{Start date and age|2024|11|14}}<ref name="customelements">{{cite web|url=https://react.dev/blog/2024/04/25/react-19#whats-new-in-react-19|title=What's new in React 19|access-date=2024-05-12|archive-date=2024-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240512195006/https://react.dev/blog/2024/04/25/react-19#whats-new-in-react-19|url-status=live}}</ref>|programming language=[[JavaScript]]|platform=[[Web platform]]|genre=[[JavaScript library]]|license=[[MIT License]]}} '''ڕیاکت''' ({{بە ئینگلیزی|React}}) کتێبخانەیەکی [[بەرنامەی خۆڕایی و سەرچاوەکراوە|خۆڕایی و سەرچاوە کراوەیە]]<ref name="reactjs.org-3">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://reactjs.org |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180408084010/https://reactjs.org/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 8, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=7 April 2018 |وێبگە=reactjs.org |زمان=en-US}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.oreilly.com/library/view/what-react-is/9781491996744/ch01.html|title=Chapter 1. What Is React? - What React Is and Why It Matters [Book]|work=www.oreilly.com|isbn=978-1-4919-9674-4|language=en|access-date=2023-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230506100446/https://www.oreilly.com/library/view/what-react-is/9781491996744/ch01.html|archive-date=May 6, 2023|url-status=live}}</ref> کە بەھۆیەوە دەتوانی [[نێوانەڕووی بەکارھێنەر|ڕووکاری بەکارھێنەر]] دروست بکەیت، ڕیاکت لەسەر بنەمای کۆمپۆنێنت کار دەکات.<ref name="reactjs.org-3"/> لەلایەن [[مێتا پلاتفۆرمز|مێتا]] (پێشتر فەیسبووک) و کۆمەڵێک گەشەپێدەر و کۆمپانیا تاکەکەسیەکانەوە بەڕێوە دەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Krill |first=Paul |ڕێکەوت=May 15, 2014 |ناونیشان=https://www.infoworld.com/article/2608181/javascript/react--making-faster--smoother-uis-for-data-driven-web-apps.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612141516/https://www.infoworld.com/article/2608181/javascript/react--making-faster--smoother-uis-for-data-driven-web-apps.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2018-06-12 |ڕێکەوتی سەردان=2021-02-23 |وێبگە=[[InfoWorld]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Hemel |first=Zef |ڕێکەوت=June 3, 2013 |ناونیشان=https://www.infoq.com/news/2013/06/facebook-react |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220526082114/https://www.infoq.com/news/2013/06/facebook-react/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 26, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=2022-01-11 |وێبگە=infoq.com |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Dawson |first=Chris |ڕێکەوت=July 25, 2014 |ناونیشان=https://thenewstack.io/javascripts-history-and-how-it-led-to-reactjs/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200806190027/https://thenewstack.io/javascripts-history-and-how-it-led-to-reactjs/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=Aug 6, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=2020-07-19 |وێبگە=The New Stack |زمان=en-US}}</ref> بەپێی ڕاپرسی گەشەپێدەرانی Stack Overflow لە ساڵی ٢٠٢٥، ڕیاکت یەکێکە لە تەکنەلۆژیاکانی وێب کە زۆرترین بەکارھێنانی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://survey.stackoverflow.co/2025/technology#1-web-frameworks-and-technologies |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251216042301/https://survey.stackoverflow.co/2025/technology/#1-web-frameworks-and-technologies |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2025-12-16 |ڕێکەوتی سەردان=2025-10-10 |وێبگە=Stack Overflow |زمان=en}}</ref> دەتوانرێت ڕیاکت بە کار بھێنرێت بۆ پەرەپێدانی بەرنامەی تاکە لاپەڕەیی، مۆبایل، یان سێرڤەر ڕەندەرکراو بە فرەیموۆرکی وەک Next.js و React Router. لەبەر ئەوەی ڕیاکت تەنیا پەیوەندی بە ڕووکاری بەکارھێنەر و ڕەندەرکردنی کۆمپۆنێنتەکان ھەیە بۆ [[بەڵگەنامەی مۆدێلی تەن|DOM]]، بەرنامەکانی ڕیاکت زۆرجار پشت بە کتێبخانە دەبەستن بۆ ڕێڕەوکردن و کاراییەکانی تری لایەنی کڕیار. {{Sfn|Dere|2017}} {{Sfn|Panchal|2022}} سوودێکی سەرەکیی ڕیاکت ئەوەیە کە تەنیا ئەو بەشانەی لاپەڕەکە کە گۆڕاون دووبارە ڕەندەر دەکاتەوە، ئەو ئیلیمێنتانەی کە لە Dom نەگۆردراون دووبارە ڕەندەریان ناکاتەوە. ڕیاکت لە ٦٪ی ھەموو ماڵپەڕەکانەوە بە کار دەھێنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 7, 2025 |ناونیشان=https://w3techs.com/technologies/details/js-react |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2025 |وێبگە=w3techs.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جاڤا}} [[پۆل:نەرمامێرەکانی فەیسبووک]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٥]] 90ncf3fvfz0yvfrtqirong8pjoypi5z 0 296367 1588643 2026-06-03T18:46:05Z Ari Qasm 57423 Ari Qasm پەڕەی [[قەیتول]]ی گواستەوە بۆ [[قەیتوول]]: چاککردن 1588643 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[قەیتوول]] 4mgae1dr4n9qgv9emqc1zhkqiebj4g7 1 296368 1588645 2026-06-03T18:46:06Z Ari Qasm 57423 Ari Qasm پەڕەی [[وتووێژ:قەیتول]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:قەیتوول]]: چاککردن 1588645 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[وتووێژ:قەیتوول]] frk6advq4u458hrg7no1c11ioozdmrs 0 296369 1588672 2026-06-04T03:56:02Z Bahoz ebrahimi 72394 پەڕەی دروست کرد بە «عومەر ئیلخانیزادە (١٩٥٢، بوکان) سیاسەتمەداری کوردە و لە ساڵی ٢٠٢٢ەوە جێگری سکرتێری گشتیی حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=کوردیپێدیا |first=Kurdipedia - |سەردێڕ=عومەر ئیلخانیزادە |ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=20081216094954774&lng=1 |ناونی...»ەوە 1588672 wikitext text/x-wiki عومەر ئیلخانیزادە (١٩٥٢، بوکان) سیاسەتمەداری کوردە و لە ساڵی ٢٠٢٢ەوە جێگری سکرتێری گشتیی حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=کوردیپێدیا |first=Kurdipedia - |سەردێڕ=عومەر ئیلخانیزادە |ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=20081216094954774&lng=1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20200812095657/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=20081216094954774&lng=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2020-08-12 |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-04 |وێبگە=Kurdipedia.org}}</ref> == ژیاننامە == عومەر ئیلخانیزادە لە ساڵی 1952 لە شاری [[بۆکان|بوکان]] لەدایک بووە. نەوەى [[ئیسماعیل ئیلخانیزادە]]، وەزیری ڕێگاوبانی [[کۆماری کوردستان]]. خوێندنی سەرەتایی لە شاری بوکان وەرگرتووە و لە زانکۆی تەورێز بڕوانامەی جیۆلۆجی تەواو کردووە. لە زانکۆشدا سەرنجی ڕاکێشانی بیرۆکە مارکسیستییەکان بووە و پەیوەندی بە پارتی زەحمەتکێشانی کوردستانەوە کردوە. ئیلخانیزادە لە ساڵی ٢٠٠٠ لەگەڵ عەبدوڵڵا موهتەدی حیزبی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێرانی پێکهێنا. ساڵی 2007 دوابەدوای ناکۆکی نێوان ئیلخانیزادە و موهتەدی، لقی ئیلخانیزادە جیا بووەوە و پارتی کرێکارانی کوردستانی کوردستانی پێکهێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=ڕاگەیاندن |first=ناوەندی |ڕێکەوت=2026-01-06 |سەردێڕ=عومەر ئیلخانیزادە: هەموو حیزبەکانی کوردستانی ڕۆژهەڵات هەڵوێستیان هەیە دژ بەو سیاسەت و ئاواتانەی کە ڕەزا پەهلەوی و دەوروبەری و ناوەندگەراکان هەیانە |ناونیشان=https://www.komala.com/%d9%88%d8%aa%d9%88%d9%88%db%8e%da%98%db%8c-%d8%b9%d9%88%d9%85%db%95%d8%b1-%d8%a6%db%8c%d9%84%d8%ae%d8%a7%d9%86%db%8c%d8%b2%d8%a7%d8%af%db%95/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-04 |وێبگە=Komala Party of Iranian Kurdistan}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} t0a8qynhl1knnyohnpqoz30ckg52bso 1588673 1588672 2026-06-04T04:07:02Z Bahoz ebrahimi 72394 1588673 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | وێنە = | قەبارەی وێنە = | شوێنی لەدایکبوون = [[بۆکان]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = 1952 | شوێنی مردن = | هۆکاری مردن = | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | هاووڵاتی = | ڕادەی خوێندەواری = [[بازرگانی]] لە [[زانکۆی تاران]] | دایەن = | پیشە = | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | شار = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بە هۆی = | سەرناو = سکرتێری گشتی | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = [[کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران]] | بەرانبەرەکان = | ئایین = | هاوسەر = [[ناهید بەهمەنی]] | یار = | منداڵەکان = | دایک و باوک = [[ڕەحمان موهتەدی|حاجی ڕەحمان ئاغای موهتەدی]] | خزمەکان = | پەیوەندیەکان = | خەڵاتەکان = | ئیمزا = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = |ناو=عومەر ئیلخانیزادە}} عومەر ئیلخانیزادە (١٩٥٢، بوکان) سیاسەتمەداری کوردە و لە ساڵی ٢٠٢٢ەوە جێگری سکرتێری گشتیی حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=کوردیپێدیا |first=Kurdipedia - |سەردێڕ=عومەر ئیلخانیزادە |ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=20081216094954774&lng=1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20200812095657/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=20081216094954774&lng=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2020-08-12 |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-04 |وێبگە=Kurdipedia.org}}</ref> == ژیاننامە == عومەر ئیلخانیزادە لە ساڵی 1952 لە شاری [[بۆکان|بوکان]] لەدایک بووە. نەوەى [[ئیسماعیل ئیلخانیزادە]]، وەزیری ڕێگاوبانی [[کۆماری کوردستان]]. خوێندنی سەرەتایی لە شاری بوکان وەرگرتووە و لە زانکۆی تەورێز بڕوانامەی جیۆلۆجی تەواو کردووە. لە زانکۆشدا سەرنجی ڕاکێشانی بیرۆکە مارکسیستییەکان بووە و پەیوەندی بە پارتی زەحمەتکێشانی کوردستانەوە کردوە. ئیلخانیزادە لە ساڵی ٢٠٠٠ لەگەڵ عەبدوڵڵا موهتەدی حیزبی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێرانی پێکهێنا. ساڵی 2007 دوابەدوای ناکۆکی نێوان ئیلخانیزادە و موهتەدی، لقی ئیلخانیزادە جیا بووەوە و پارتی کرێکارانی کوردستانی کوردستانی پێکهێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=ڕاگەیاندن |first=ناوەندی |ڕێکەوت=2026-01-06 |سەردێڕ=عومەر ئیلخانیزادە: هەموو حیزبەکانی کوردستانی ڕۆژهەڵات هەڵوێستیان هەیە دژ بەو سیاسەت و ئاواتانەی کە ڕەزا پەهلەوی و دەوروبەری و ناوەندگەراکان هەیانە |ناونیشان=https://www.komala.com/%d9%88%d8%aa%d9%88%d9%88%db%8e%da%98%db%8c-%d8%b9%d9%88%d9%85%db%95%d8%b1-%d8%a6%db%8c%d9%84%d8%ae%d8%a7%d9%86%db%8c%d8%b2%d8%a7%d8%af%db%95/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-04 |وێبگە=Komala Party of Iranian Kurdistan}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 83hdf1d0d2iu04ji68ikss89rsbxmfm 1588685 1588673 2026-06-04T11:42:04Z -Haryad 40333 چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1588685 wikitext text/x-wiki {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} {{کەسایەتی | وێنە = | قەبارەی وێنە = | شوێنی لەدایکبوون = [[بۆکان]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٥٢ | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | ھاووڵاتی = | ڕادەی خوێندەواری = [[بازرگانی]] لە [[زانکۆی تاران]] | دایەن = | پیشە = | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | شار = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بە ھۆی = | سەرناو = سکرتێری گشتی | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = [[کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران]] | بەرانبەرەکان = | ئایین = | ھاوسەر = [[ناھید بەھمەنی]] | یار = | منداڵەکان = | دایک و باوک = [[ڕەحمان موھتەدی|حاجی ڕەحمان ئاغای موھتەدی]] | خزمەکان = | پەیوەندیەکان = | خەڵاتەکان = | ئیمزا = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = |ناو=عومەر ئیلخانیزادە}} عومەر ئیلخانیزادە (١٩٥٢، بوکان) سیاسەتمەداری کوردە و لە ساڵی ٢٠٢٢ەوە جێگری سکرتێری گشتیی حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=کوردیپێدیا |first=Kurdipedia - |سەردێڕ=عومەر ئیلخانیزادە |ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=20081216094954774&lng=1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20200812095657/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=20081216094954774&lng=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2020-08-12 |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-04 |وێبگە=Kurdipedia.org}}</ref> == ژیاننامە == عومەر ئیلخانیزادە لە ساڵی ١٩٥٢ لە شاری [[بۆکان]] لەدایکبووە. نەوەی [[ئیسماعیل ئیلخانیزادە]]، وەزیری ڕێگاوبانی [[کۆماری کوردستان]]. خوێندنی سەرەتایی لە شاری بۆکان وەرگرتووە و لە زانکۆی تەورێز بڕوانامەی جیۆلۆجی تەواو کردووە. لە زانکۆشدا سەرنجی ڕاکێشانی بیرۆکە مارکسیستییەکان بووە و پەیوەندی بە پارتی زەحمەتکێشانی کوردستانەوە کردوە. ئیلخانیزادە لە ساڵی ٢٠٠٠ لەگەڵ عەبدوڵڵا موھتەدی حیزبی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێرانی پێکھێنا. ساڵی ٢٠٠٧ دوابەدوای ناکۆکی نێوان ئیلخانیزادە و موھتەدی، لقی ئیلخانیزادە جیا بووەوە و پارتی کرێکارانی کوردستانی کوردستانی پێکھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=ڕاگەیاندن |first=ناوەندی |ڕێکەوت=2026-01-06 |سەردێڕ=عومەر ئیلخانیزادە: ھەموو حیزبەکانی کوردستانی ڕۆژھەڵات ھەڵوێستیان ھەیە دژ بەو سیاسەت و ئاواتانەی کە ڕەزا پەھلەوی و دەوروبەری و ناوەندگەراکان ھەیانە |ناونیشان=https://www.komala.com/%d9%88%d8%aa%d9%88%d9%88%db%8e%da%98%db%8c-%d8%b9%d9%88%d9%85%db%95%d8%b1-%d8%a6%db%8c%d9%84%d8%ae%d8%a7%d9%86%db%8c%d8%b2%d8%a7%d8%af%db%95/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-04 |وێبگە=Komala Party of Iranian Kurdistan}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ئێران|کوردستان}} doh9mfw4jzm8zagku2wuukcz1pkzh5u 0 296370 1588684 2026-06-04T11:34:56Z -Haryad 40333 -Haryad پەڕەی [[ریاکت (نەرمەکاڵا)]]ی گواستەوە بۆ [[ڕیاکت (نەرمامێر)]]: چاککردن 1588684 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ڕیاکت (نەرمامێر)]] mz99rxmizkt0vkc8d1jlnxnmrmtci8f 0 296371 1588686 2026-06-04T11:42:32Z Shaween 18477 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/74550259|جيمس الخامس ملك إسكتلندا]]» 1588686 wikitext text/x-wiki   '''جەیمسى پێنجەم''' {{Lang-gd|Seumas V Alba}} [[سکۆتلاند|سکۆتلەندا]] و کوڕی جەیمسى چوارەم. == سەرەتاکانی ژیانی == لە [[١٠ی نیسان|10ی نیسانی]] [[١٥١٢|1512]] لە [[لينليثغو|شاری لینلیتگۆ]] لەدایکبووە، دوای ئەوەی باوکی لە شەری فلۆدن لە [[١٥١٣|ساڵی 1513]] کوژرا، بووەتە پاشا، سەرەتا ڕیجێنسی چووبووە لای دایکی، بەڵام کاتێک شاژن مارگریت تیودۆر لە ئابی 1514 لەگەڵ ئارچیباڵد دۆگلاس، ئیرلی شەشەمی ئەنگوس هاوسەرگیری کردووە، گواسترایەوە بۆ جۆن ستوارت، دوکی ئەلبان. لەو ساتەوە منداڵی بەهۆی ململانێ یەک لە دوای یەکەکانی نێوان فراکسیۆنێکی لایەنگری [[ئینگلتەرا]]، ئەنگوس و فراکسیۆنێکی لایەنگری [[فەڕەنسا|فەرەنسی]] لە ژێر دەستی ئەلبانیدا، لە کاتێکدا دایکی شاژن و ئاغاکان هەوڵیان دەدا کەسایەتی پاشا وەریبگرنەوە. ئینگلیزەکان بەدواداچوونیان بۆ سەرکەوتنەکەیان نەکرد لە فلۆدن، هەرچەندە هێرشی هاوبەش لەسەر سنوورەکە هەبوو، بەڵام [[ھێنریی ھەشتەمی ئینگلتەرا|هێنری هەشتەم]] بە چاوی تەواوەوە سەیری دۆخی [[سکۆتلاند|سکۆتلەندا]] دەکرد. فەرمانرەواکانی تری ئەوروپا بە تەواوی بێلایەن نەبوون لەگەڵ ئەگەری هاوپەیمانی لەگەڵ [[سکۆتلاند|سکۆتلەندا]]. لە ساڵی ١٥٢٤ ئەلبانی لە فەرەنسا خانەنشین بوو، بۆیە پەرلەمان رایگەیاند کە جەیمس ئامادەیە بۆ حوکمرانی، بەڵام ناچار بوو ئامۆژگاری لە دایکی و راوێژکارێکی دیکە وەربگرێت. ئەمەش زۆر بەهۆی ئەو هەوڵانەی بوو کە دەیکرد، و لە ساڵی ١٥٢٦ ئەنگوس دەسەڵاتی پاشای بەدەستهێنا، بۆیە بۆ ماوەی دوو ساڵی دیکە خستییە ژوورێکی داخراوەوە کاتێک جەیمس لە [[ئێدینبەرە|ئەدینبۆرگەوە]] هەڵهات بۆ ستێرلینگ، و رێوشوێنی توندی دانا بۆ لەسێدارەدانی ئەنگوس، ئەمەش ناچاری کرد هەڵبێت بۆ ئینگلتەرا. == حوکمەکە بە تەواوی == لە ساڵانی ١٥٢٩-١٥٣٠ پاشا هەوڵێکی زۆری دا بۆ سەرکوتکردنی ئەو شوێنکەوتووانەی کە خەریکی وروژاندنی کێشە و ئاڵۆزی بوون لە باشوور. دوای چەندین هێرش و هەڵمەتی دژە ئینگلتەرا، دانوستانەکانی ئاشتی دەستی پێکرد و پەیماننامەکە لە مانگی ئایاری ساڵی [[١٥٣٤]] واژوو کرا. لەو کاتەدا وەک بۆنەکانی پێشوو هێنری هەشتەم ئاواتی خواست کە جەیمس کچەکەی لەگەڵ [[ماریی یەکەمی ئینگلستان|مێری]] هاوسەرگیری بکات، لە کاتێکدا [[چارڵزی پێنجەم|چارڵی پێنجەم]] پێشنیاری خانمانی دیکەی کرد. بەڵام پاشای سکۆتلەندا هاوسەرگیرییەکی فەرەنسی بە باشتر دەزانی، بۆیە سەردانی فەرەنسای کرد و لە کانونی دووەمی ساڵی ١٥٣٧ لەگەڵ مادلین، کچی پاشای فەرەنسا، هاوسەرگیری کرد. بەڵام دوای گەیشتنیان بۆ سکۆتلەندا، مادلین کۆچی دوایی کرد. لە ساڵی ١٥٣٨ جارێکی تر هاوسەرگیری کرد، ئەمجارەیان لەگەڵ مێری گویز (١٥١٥–١٥٦٠)، کچی کلۆد، دوکی گویز، و بێوەژنەکەی لویس دی ئۆرلێئانز، دوکی لۆنگیڤیل. ئەم هاوسەرگیرییە گرنگییەکی زۆری هەبوو، چونکە وای لێکرد کە سیاسەتی دەرەوەی پشتیوانی لە هەردوو لایەنەکەی ئینگلتەرا و فەرەنسا واز لێبهێنێت و بە تەواوی خۆی وەک یەکێک لە دژبەرانی ئینگلتەرا جێگیر بکات. لە ساڵی ١٥٣٦دا ڕەتیکردەوە لە [[یۆرک]] چاوی بە هێنری هەشتەم بکەوێت و ساڵی دواتر، کابۆ و شمشێرێکی وەک دیاری لەلایەن پاپا پاوڵی سێیەم وەرگرت، بەم شێوەیە وازی لە هاوڕێیەتی لەگەڵ هێنری مامی هێنا کە کەنیسەی کاسۆلیکی بەجێهێشتبوو. دوو پیلانی تیرۆرکردنی ئاشکرا بوو و جەیمس پلانەکانی هێنری هەشتەمی بۆ ڕفاندنی پووچەڵکردەوە. هەرچەندە لە ساڵی ١٥٤٠ پاشای ئینگلیز هەوڵێکی دیکەی دا بۆ بەدەستهێنانی پشتیوانی جەیمس، یان لانیکەم بێلایەنییەکەی، سەبارەت بە سیاسەتە ئاینییەکانی، بەڵام پەیوەندییەکانی نێوان هەردوو وڵات لەڕادەبەدەر ئاڵۆز بوون. لە ساڵی ١٥٤٢ هێنری سوپایەکی نارد بۆ داگیرکردنی سکۆتلەندا. جەیمس درەنگ نەبوو لە وەڵامدانەوە، بەڵام ئاغاکانی یان توورە بوون یان بێباکانە. لە [[٢٥ی تشرینی دووەم|٢٥ی تشرینی دووەمی]] [[١٥٤٢]] هێزەکانی بە ئاسانی پەرش و بڵاو بوون و لە شەڕی سۆلوای مۆس تووشی شکستێکی گەورە بوون. ئەم قەیرانە کاریگەری لەسەر مێشکی پاشا هەبوو و لە [[١٤ی کانوونی یەکەم|١٤ی کانوونی دووەمدا]] لە فۆڵکلاند کۆچی دوایی کرد. تازە زانیبووی لەدایکبوونی کچەکەی، [[ماری شاژنی سکۆتلاند|مێری]] کە میراتگری شەرعی بوو. کورەکانی لە تەمەنی کۆرپەیدا مردبوون. چەندین منداڵی ناشەرعی لە دوای خۆی بەجێهێشتبوو، لەوانە جەیمس ستيوارت، ئیرلی مۆرای. (کە بوو بە پارێزەری مێری)، لۆرد جۆن ستوارت (١٥٣١-١٥٦٣)، ئابۆتی کۆلدینگهام ئابی و لۆرد رۆبەرت ستيوارت، ئیرلی ئۆرکنی (١٥٩٢ کۆچی دوایی کردووە). == کارەکانی جەیمسى پێنجەم == هەرچەندە پادشایەکی لاواز بوو و بەهۆی شێوازی ژیانی ناتەقلیدییەوە زیاتر لاواز بوو، بەڵام وەک فەرمانڕەوایەک چالاکیی و سەربەخۆیی گەورەی نیشان دا بە وەستانەوە لە دژی فێڵەکانی مامی هێنری هەشتەم و بە دژایەتیکردنی کاریگەریی ئاغاکان. گۆشەگیریی سەر زاهیدەکان لە سەردەمی حوکمرانیدا بە شێوەیەکی سەرەکی بەهۆی کاریگەریی توندی بەرپرسانی ئایینی بەتایبەت دەیڤید پیتۆن، قەشە سەرەکییەکەی سانت ئەندرۆس بووە. خووی سەرگەردانی پاشا لەناو کۆڵبەرەکاندا، جەماوەرییەکی زۆری بۆ مسۆگەر کرد و بە ئەگەرێکی زۆرەوە وایکرد زۆرێک بەرهەمی وەک شیعرێک کە باس لە دیمەنەکانی ژیانی جووتیاران دەکات بۆی بگەرێننەوە، بەڵام هیچ بەڵگەیەک نییە کە هیچ کامیان نووسیبێت. لە نێو ئەو بۆچوونانەی کە لە شیعرەکانی سێر دەیڤید لیندسایدا خراونەتەڕوو، کە تەواو دۆستانە بوو لەگەڵیدا، وا دیارە ناوبەناو شیعری نووسیوە. == بەستەری دەرەکی == == پێداچوونەوەکارەکە == <templatestyles src="مراجع/styles.css" />{{سەرچاوەکان}}<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sister project links/styles.css"></templatestyles>{{EB1911}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:شاعیرانی سکۆتلاندی]] [[پۆل:مردووانی ١٥٤٢]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٥١٢]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی گادێلیی سکۆتی]] 33hsqsd4wn0ni2zx6yanjdvn2sfk5uc 1588687 1588686 2026-06-04T11:44:24Z Shaween 18477 /* پێداچوونەوەکارەکە */ 1588687 wikitext text/x-wiki   '''جەیمسى پێنجەم''' {{Lang-gd|Seumas V Alba}} [[سکۆتلاند|سکۆتلەندا]] و کوڕی جەیمسى چوارەم. == سەرەتاکانی ژیانی == لە [[١٠ی نیسان|10ی نیسانی]] [[١٥١٢|1512]] لە [[لينليثغو|شاری لینلیتگۆ]] لەدایکبووە، دوای ئەوەی باوکی لە شەری فلۆدن لە [[١٥١٣|ساڵی 1513]] کوژرا، بووەتە پاشا، سەرەتا ڕیجێنسی چووبووە لای دایکی، بەڵام کاتێک شاژن مارگریت تیودۆر لە ئابی 1514 لەگەڵ ئارچیباڵد دۆگلاس، ئیرلی شەشەمی ئەنگوس هاوسەرگیری کردووە، گواسترایەوە بۆ جۆن ستوارت، دوکی ئەلبان. لەو ساتەوە منداڵی بەهۆی ململانێ یەک لە دوای یەکەکانی نێوان فراکسیۆنێکی لایەنگری [[ئینگلتەرا]]، ئەنگوس و فراکسیۆنێکی لایەنگری [[فەڕەنسا|فەرەنسی]] لە ژێر دەستی ئەلبانیدا، لە کاتێکدا دایکی شاژن و ئاغاکان هەوڵیان دەدا کەسایەتی پاشا وەریبگرنەوە. ئینگلیزەکان بەدواداچوونیان بۆ سەرکەوتنەکەیان نەکرد لە فلۆدن، هەرچەندە هێرشی هاوبەش لەسەر سنوورەکە هەبوو، بەڵام [[ھێنریی ھەشتەمی ئینگلتەرا|هێنری هەشتەم]] بە چاوی تەواوەوە سەیری دۆخی [[سکۆتلاند|سکۆتلەندا]] دەکرد. فەرمانرەواکانی تری ئەوروپا بە تەواوی بێلایەن نەبوون لەگەڵ ئەگەری هاوپەیمانی لەگەڵ [[سکۆتلاند|سکۆتلەندا]]. لە ساڵی ١٥٢٤ ئەلبانی لە فەرەنسا خانەنشین بوو، بۆیە پەرلەمان رایگەیاند کە جەیمس ئامادەیە بۆ حوکمرانی، بەڵام ناچار بوو ئامۆژگاری لە دایکی و راوێژکارێکی دیکە وەربگرێت. ئەمەش زۆر بەهۆی ئەو هەوڵانەی بوو کە دەیکرد، و لە ساڵی ١٥٢٦ ئەنگوس دەسەڵاتی پاشای بەدەستهێنا، بۆیە بۆ ماوەی دوو ساڵی دیکە خستییە ژوورێکی داخراوەوە کاتێک جەیمس لە [[ئێدینبەرە|ئەدینبۆرگەوە]] هەڵهات بۆ ستێرلینگ، و رێوشوێنی توندی دانا بۆ لەسێدارەدانی ئەنگوس، ئەمەش ناچاری کرد هەڵبێت بۆ ئینگلتەرا. == حوکمەکە بە تەواوی == لە ساڵانی ١٥٢٩-١٥٣٠ پاشا هەوڵێکی زۆری دا بۆ سەرکوتکردنی ئەو شوێنکەوتووانەی کە خەریکی وروژاندنی کێشە و ئاڵۆزی بوون لە باشوور. دوای چەندین هێرش و هەڵمەتی دژە ئینگلتەرا، دانوستانەکانی ئاشتی دەستی پێکرد و پەیماننامەکە لە مانگی ئایاری ساڵی [[١٥٣٤]] واژوو کرا. لەو کاتەدا وەک بۆنەکانی پێشوو هێنری هەشتەم ئاواتی خواست کە جەیمس کچەکەی لەگەڵ [[ماریی یەکەمی ئینگلستان|مێری]] هاوسەرگیری بکات، لە کاتێکدا [[چارڵزی پێنجەم|چارڵی پێنجەم]] پێشنیاری خانمانی دیکەی کرد. بەڵام پاشای سکۆتلەندا هاوسەرگیرییەکی فەرەنسی بە باشتر دەزانی، بۆیە سەردانی فەرەنسای کرد و لە کانونی دووەمی ساڵی ١٥٣٧ لەگەڵ مادلین، کچی پاشای فەرەنسا، هاوسەرگیری کرد. بەڵام دوای گەیشتنیان بۆ سکۆتلەندا، مادلین کۆچی دوایی کرد. لە ساڵی ١٥٣٨ جارێکی تر هاوسەرگیری کرد، ئەمجارەیان لەگەڵ مێری گویز (١٥١٥–١٥٦٠)، کچی کلۆد، دوکی گویز، و بێوەژنەکەی لویس دی ئۆرلێئانز، دوکی لۆنگیڤیل. ئەم هاوسەرگیرییە گرنگییەکی زۆری هەبوو، چونکە وای لێکرد کە سیاسەتی دەرەوەی پشتیوانی لە هەردوو لایەنەکەی ئینگلتەرا و فەرەنسا واز لێبهێنێت و بە تەواوی خۆی وەک یەکێک لە دژبەرانی ئینگلتەرا جێگیر بکات. لە ساڵی ١٥٣٦دا ڕەتیکردەوە لە [[یۆرک]] چاوی بە هێنری هەشتەم بکەوێت و ساڵی دواتر، کابۆ و شمشێرێکی وەک دیاری لەلایەن پاپا پاوڵی سێیەم وەرگرت، بەم شێوەیە وازی لە هاوڕێیەتی لەگەڵ هێنری مامی هێنا کە کەنیسەی کاسۆلیکی بەجێهێشتبوو. دوو پیلانی تیرۆرکردنی ئاشکرا بوو و جەیمس پلانەکانی هێنری هەشتەمی بۆ ڕفاندنی پووچەڵکردەوە. هەرچەندە لە ساڵی ١٥٤٠ پاشای ئینگلیز هەوڵێکی دیکەی دا بۆ بەدەستهێنانی پشتیوانی جەیمس، یان لانیکەم بێلایەنییەکەی، سەبارەت بە سیاسەتە ئاینییەکانی، بەڵام پەیوەندییەکانی نێوان هەردوو وڵات لەڕادەبەدەر ئاڵۆز بوون. لە ساڵی ١٥٤٢ هێنری سوپایەکی نارد بۆ داگیرکردنی سکۆتلەندا. جەیمس درەنگ نەبوو لە وەڵامدانەوە، بەڵام ئاغاکانی یان توورە بوون یان بێباکانە. لە [[٢٥ی تشرینی دووەم|٢٥ی تشرینی دووەمی]] [[١٥٤٢]] هێزەکانی بە ئاسانی پەرش و بڵاو بوون و لە شەڕی سۆلوای مۆس تووشی شکستێکی گەورە بوون. ئەم قەیرانە کاریگەری لەسەر مێشکی پاشا هەبوو و لە [[١٤ی کانوونی یەکەم|١٤ی کانوونی دووەمدا]] لە فۆڵکلاند کۆچی دوایی کرد. تازە زانیبووی لەدایکبوونی کچەکەی، [[ماری شاژنی سکۆتلاند|مێری]] کە میراتگری شەرعی بوو. کورەکانی لە تەمەنی کۆرپەیدا مردبوون. چەندین منداڵی ناشەرعی لە دوای خۆی بەجێهێشتبوو، لەوانە جەیمس ستيوارت، ئیرلی مۆرای. (کە بوو بە پارێزەری مێری)، لۆرد جۆن ستوارت (١٥٣١-١٥٦٣)، ئابۆتی کۆلدینگهام ئابی و لۆرد رۆبەرت ستيوارت، ئیرلی ئۆرکنی (١٥٩٢ کۆچی دوایی کردووە). == کارەکانی جەیمسى پێنجەم == هەرچەندە پادشایەکی لاواز بوو و بەهۆی شێوازی ژیانی ناتەقلیدییەوە زیاتر لاواز بوو، بەڵام وەک فەرمانڕەوایەک چالاکیی و سەربەخۆیی گەورەی نیشان دا بە وەستانەوە لە دژی فێڵەکانی مامی هێنری هەشتەم و بە دژایەتیکردنی کاریگەریی ئاغاکان. گۆشەگیریی سەر زاهیدەکان لە سەردەمی حوکمرانیدا بە شێوەیەکی سەرەکی بەهۆی کاریگەریی توندی بەرپرسانی ئایینی بەتایبەت دەیڤید پیتۆن، قەشە سەرەکییەکەی سانت ئەندرۆس بووە. خووی سەرگەردانی پاشا لەناو کۆڵبەرەکاندا، جەماوەرییەکی زۆری بۆ مسۆگەر کرد و بە ئەگەرێکی زۆرەوە وایکرد زۆرێک بەرهەمی وەک شیعرێک کە باس لە دیمەنەکانی ژیانی جووتیاران دەکات بۆی بگەرێننەوە، بەڵام هیچ بەڵگەیەک نییە کە هیچ کامیان نووسیبێت. لە نێو ئەو بۆچوونانەی کە لە شیعرەکانی سێر دەیڤید لیندسایدا خراونەتەڕوو، کە تەواو دۆستانە بوو لەگەڵیدا، وا دیارە ناوبەناو شیعری نووسیوە. == بەستەری دەرەکی == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:شاعیرانی سکۆتلاندی]] [[پۆل:مردووانی ١٥٤٢]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٥١٢]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی گادێلیی سکۆتی]] fg8bts1xdzmnhxj1mnv0wobmj1slgcf 1588690 1588687 2026-06-04T11:46:01Z Shaween 18477 1588690 wikitext text/x-wiki  {{Databox}} '''جەیمسى پێنجەم''' {{Lang-gd|Seumas V Alba}} [[سکۆتلاند|سکۆتلەندا]] و کوڕی جەیمسى چوارەم. == سەرەتاکانی ژیانی == لە [[١٠ی نیسان|10ی نیسانی]] [[١٥١٢|1512]] لە [[لينليثغو|شاری لینلیتگۆ]] لەدایکبووە، دوای ئەوەی باوکی لە شەری فلۆدن لە [[١٥١٣|ساڵی 1513]] کوژرا، بووەتە پاشا، سەرەتا ڕیجێنسی چووبووە لای دایکی، بەڵام کاتێک شاژن مارگریت تیودۆر لە ئابی 1514 لەگەڵ ئارچیباڵد دۆگلاس، ئیرلی شەشەمی ئەنگوس هاوسەرگیری کردووە، گواسترایەوە بۆ جۆن ستوارت، دوکی ئەلبان. لەو ساتەوە منداڵی بەهۆی ململانێ یەک لە دوای یەکەکانی نێوان فراکسیۆنێکی لایەنگری [[ئینگلتەرا]]، ئەنگوس و فراکسیۆنێکی لایەنگری [[فەڕەنسا|فەرەنسی]] لە ژێر دەستی ئەلبانیدا، لە کاتێکدا دایکی شاژن و ئاغاکان هەوڵیان دەدا کەسایەتی پاشا وەریبگرنەوە. ئینگلیزەکان بەدواداچوونیان بۆ سەرکەوتنەکەیان نەکرد لە فلۆدن، هەرچەندە هێرشی هاوبەش لەسەر سنوورەکە هەبوو، بەڵام [[ھێنریی ھەشتەمی ئینگلتەرا|هێنری هەشتەم]] بە چاوی تەواوەوە سەیری دۆخی [[سکۆتلاند|سکۆتلەندا]] دەکرد. فەرمانرەواکانی تری ئەوروپا بە تەواوی بێلایەن نەبوون لەگەڵ ئەگەری هاوپەیمانی لەگەڵ [[سکۆتلاند|سکۆتلەندا]]. لە ساڵی ١٥٢٤ ئەلبانی لە فەرەنسا خانەنشین بوو، بۆیە پەرلەمان رایگەیاند کە جەیمس ئامادەیە بۆ حوکمرانی، بەڵام ناچار بوو ئامۆژگاری لە دایکی و راوێژکارێکی دیکە وەربگرێت. ئەمەش زۆر بەهۆی ئەو هەوڵانەی بوو کە دەیکرد، و لە ساڵی ١٥٢٦ ئەنگوس دەسەڵاتی پاشای بەدەستهێنا، بۆیە بۆ ماوەی دوو ساڵی دیکە خستییە ژوورێکی داخراوەوە کاتێک جەیمس لە [[ئێدینبەرە|ئەدینبۆرگەوە]] هەڵهات بۆ ستێرلینگ، و رێوشوێنی توندی دانا بۆ لەسێدارەدانی ئەنگوس، ئەمەش ناچاری کرد هەڵبێت بۆ ئینگلتەرا. == حوکمەکە بە تەواوی == لە ساڵانی ١٥٢٩-١٥٣٠ پاشا هەوڵێکی زۆری دا بۆ سەرکوتکردنی ئەو شوێنکەوتووانەی کە خەریکی وروژاندنی کێشە و ئاڵۆزی بوون لە باشوور. دوای چەندین هێرش و هەڵمەتی دژە ئینگلتەرا، دانوستانەکانی ئاشتی دەستی پێکرد و پەیماننامەکە لە مانگی ئایاری ساڵی [[١٥٣٤]] واژوو کرا. لەو کاتەدا وەک بۆنەکانی پێشوو هێنری هەشتەم ئاواتی خواست کە جەیمس کچەکەی لەگەڵ [[ماریی یەکەمی ئینگلستان|مێری]] هاوسەرگیری بکات، لە کاتێکدا [[چارڵزی پێنجەم|چارڵی پێنجەم]] پێشنیاری خانمانی دیکەی کرد. بەڵام پاشای سکۆتلەندا هاوسەرگیرییەکی فەرەنسی بە باشتر دەزانی، بۆیە سەردانی فەرەنسای کرد و لە کانونی دووەمی ساڵی ١٥٣٧ لەگەڵ مادلین، کچی پاشای فەرەنسا، هاوسەرگیری کرد. بەڵام دوای گەیشتنیان بۆ سکۆتلەندا، مادلین کۆچی دوایی کرد. لە ساڵی ١٥٣٨ جارێکی تر هاوسەرگیری کرد، ئەمجارەیان لەگەڵ مێری گویز (١٥١٥–١٥٦٠)، کچی کلۆد، دوکی گویز، و بێوەژنەکەی لویس دی ئۆرلێئانز، دوکی لۆنگیڤیل. ئەم هاوسەرگیرییە گرنگییەکی زۆری هەبوو، چونکە وای لێکرد کە سیاسەتی دەرەوەی پشتیوانی لە هەردوو لایەنەکەی ئینگلتەرا و فەرەنسا واز لێبهێنێت و بە تەواوی خۆی وەک یەکێک لە دژبەرانی ئینگلتەرا جێگیر بکات. لە ساڵی ١٥٣٦دا ڕەتیکردەوە لە [[یۆرک]] چاوی بە هێنری هەشتەم بکەوێت و ساڵی دواتر، کابۆ و شمشێرێکی وەک دیاری لەلایەن پاپا پاوڵی سێیەم وەرگرت، بەم شێوەیە وازی لە هاوڕێیەتی لەگەڵ هێنری مامی هێنا کە کەنیسەی کاسۆلیکی بەجێهێشتبوو. دوو پیلانی تیرۆرکردنی ئاشکرا بوو و جەیمس پلانەکانی هێنری هەشتەمی بۆ ڕفاندنی پووچەڵکردەوە. هەرچەندە لە ساڵی ١٥٤٠ پاشای ئینگلیز هەوڵێکی دیکەی دا بۆ بەدەستهێنانی پشتیوانی جەیمس، یان لانیکەم بێلایەنییەکەی، سەبارەت بە سیاسەتە ئاینییەکانی، بەڵام پەیوەندییەکانی نێوان هەردوو وڵات لەڕادەبەدەر ئاڵۆز بوون. لە ساڵی ١٥٤٢ هێنری سوپایەکی نارد بۆ داگیرکردنی سکۆتلەندا. جەیمس درەنگ نەبوو لە وەڵامدانەوە، بەڵام ئاغاکانی یان توورە بوون یان بێباکانە. لە [[٢٥ی تشرینی دووەم|٢٥ی تشرینی دووەمی]] [[١٥٤٢]] هێزەکانی بە ئاسانی پەرش و بڵاو بوون و لە شەڕی سۆلوای مۆس تووشی شکستێکی گەورە بوون. ئەم قەیرانە کاریگەری لەسەر مێشکی پاشا هەبوو و لە [[١٤ی کانوونی یەکەم|١٤ی کانوونی دووەمدا]] لە فۆڵکلاند کۆچی دوایی کرد. تازە زانیبووی لەدایکبوونی کچەکەی، [[ماری شاژنی سکۆتلاند|مێری]] کە میراتگری شەرعی بوو. کورەکانی لە تەمەنی کۆرپەیدا مردبوون. چەندین منداڵی ناشەرعی لە دوای خۆی بەجێهێشتبوو، لەوانە جەیمس ستيوارت، ئیرلی مۆرای. (کە بوو بە پارێزەری مێری)، لۆرد جۆن ستوارت (١٥٣١-١٥٦٣)، ئابۆتی کۆلدینگهام ئابی و لۆرد رۆبەرت ستيوارت، ئیرلی ئۆرکنی (١٥٩٢ کۆچی دوایی کردووە). == کارەکانی جەیمسى پێنجەم == هەرچەندە پادشایەکی لاواز بوو و بەهۆی شێوازی ژیانی ناتەقلیدییەوە زیاتر لاواز بوو، بەڵام وەک فەرمانڕەوایەک چالاکیی و سەربەخۆیی گەورەی نیشان دا بە وەستانەوە لە دژی فێڵەکانی مامی هێنری هەشتەم و بە دژایەتیکردنی کاریگەریی ئاغاکان. گۆشەگیریی سەر زاهیدەکان لە سەردەمی حوکمرانیدا بە شێوەیەکی سەرەکی بەهۆی کاریگەریی توندی بەرپرسانی ئایینی بەتایبەت دەیڤید پیتۆن، قەشە سەرەکییەکەی سانت ئەندرۆس بووە. خووی سەرگەردانی پاشا لەناو کۆڵبەرەکاندا، جەماوەرییەکی زۆری بۆ مسۆگەر کرد و بە ئەگەرێکی زۆرەوە وایکرد زۆرێک بەرهەمی وەک شیعرێک کە باس لە دیمەنەکانی ژیانی جووتیاران دەکات بۆی بگەرێننەوە، بەڵام هیچ بەڵگەیەک نییە کە هیچ کامیان نووسیبێت. لە نێو ئەو بۆچوونانەی کە لە شیعرەکانی سێر دەیڤید لیندسایدا خراونەتەڕوو، کە تەواو دۆستانە بوو لەگەڵیدا، وا دیارە ناوبەناو شیعری نووسیوە. == بەستەری دەرەکی == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:شاعیرانی سکۆتلاندی]] [[پۆل:مردووانی ١٥٤٢]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٥١٢]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی گادێلیی سکۆتی]] otd9950ltrvzjzmal8b7sojc1cxkt7z 1588691 1588690 2026-06-04T11:50:03Z Shaween 18477 1588691 wikitext text/x-wiki  {{Databox}} '''جەیمسی پێنجەم''' (١٠ی نیسانی ١٥١٢ – ١٤ی کانونی یەکەمی ١٥٤٢) پاشای Scotland بوو لە ٩ی ئەیلوولی ١٥١٣ هەتا مردنی لە ساڵی ١٥٤٢. لە ٢١ی ئەیلوولی ١٥١٣ تاجپۆشی کرا، کاتێک تەمەنی تەنها حەڤدە مانگ بوو. جەیمس کوڕی James IV of Scotland و Margaret Tudor بوو، کە کچی Henry VII of England بوو. لە ماوەی منداڵییدا، سکۆتلەندا لەلایەن جێگرەوەکانی پاشا بەڕێوە دەچوو؛ سەرەتا دایکی وەک جێگری پاشا دەسەڵاتی هەبوو تا دووبارە هاوسەرگیری کرد، پاشان جێگرایەتی درا بە هاوخزمەتی نزیکی، John Stewart, Duke of Albany. دەسەڵاتی ڕاستەوخۆی جەیمس لە ساڵی ١٥٢٨ دەستی پێ کرد، کاتێک لە ژێر چاودێری باوکی هاوسەری دایکی، Archibald Douglas, 6th Earl of Angus، هەڵهات. یەکەم هەنگاویش ناردنی ئانگۆس بۆ دەرەوەی وڵات و دەستبەسەرداگرتنی موڵک و زەوییەکانی خێزانی دوگلاس بوو. جەیمس داهاتی تاج و تەختی زۆر زیاد کرد بە توندکردنەوەی کۆنترۆڵی سامانی پاشایەتی و سوودوەرگرتن لە داهاتی دادپەروەری، گومرک و مافە فیوداڵییەکان. هەروەها لە ساڵی ١٥٣٢ College of Justice دامەزراند و هەوڵی دا بۆ کۆتاییهێنان بە بێ‌یاسایی و سەرهەڵدانی ناوچە سنوورییەکان و دوورگەکانی هیبریددس. ڕکابەری نێوان France، England و Holy Roman Empire بایەخێکی دیپلۆماسیی تایبەتی بە جەیمس بەخشی. ئەمەش وای لێ کرد دوو هاوسەرگیریی گرنگی فەرەنسی بکات کە لە ڕووی سیاسی و دارایییەوە سوودبەخش بوون؛ یەکەمیان لەگەڵ Madeleine of Valois و دووەمیان لەگەڵ Mary of Guise بوو. هەروەها لانیکەم نۆ منداڵی نەشەرعی هەبوو لە ژمارەیەک پەیوەندیی خۆشەویستی. سەردەمی پاشایەتی جەیمس سەرەتای بڵاوبوونەوەی پڕۆتستانتیزم لە سکۆتلەندا بوو. هەروەها جیابوونەوەی مامی، Henry VIII of England، لە کلیسای ڕۆما لە دەیەی ١٥٣٠دا هەلێکی باشی بۆ جەیمس دروست کرد بۆ گفتوگۆ لەگەڵ پاپایەتی، و وای لێ کرد دەسەڵاتی خۆی بەسەر دیاریکردنی پۆستە ئاینییەکان و داهاتەکانی کلیسا زیاد بکات. پاپا Pope Paul III لە ساڵی ١٥٣٧ ناونیشانی «بەرگریکار لە باوەڕ»ی پێ بەخشی. جەیمس هەروەها پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی لەگەڵ ژمارەیەک سەرکردە و خاوەن‌پایەی ئیرلەندی پاراست لە ماوەی بەرگرییان لە دژی هێنری هەشتەم، و لە ساڵی ١٥٤٠ تەختی Irelandیان پێشکەش کرد. وەک پشتگیری هونەر، پارەیەکی زۆری خەرج کرد بۆ دروستکردنی چەندین کۆشکی پاشایەتی بە شێوازی گۆتیکی کۆتایی و ڕێنەسانس. جەیمس زۆرجار وەک پاشایەکی تۆڵەسەنەر و باسکراوە کە سیاسەتەکانی زیاتر لەسەر کۆکردنەوەی سامانی زۆر و ترسێکی زۆر لە خاوەن‌پایەکانی وڵات دامەزرا بوون، کە بووە هۆی دەستبەسەرداگرتنی بێبەزەییانەی زەوییەکانیان. لە هەمان کاتدا، بە ناوی «پاشای هەژاران» ناسرا، چونکە دەگەیشتە هەژاران و لە دژی ستەمکارانیان وەستابوو. جەیمس لە کانونی یەکەمی ١٥٤٢ کۆچی دوایی کرد، دوای ئەوەی سکۆتلەندا لە بەرامبەر ئینگلتەرا شکست هێنا لە Battle of Solway Moss. تەنها منداڵی شەرعیی ماوەی، Mary, Queen of Scots، دوای ئەوە بوو بە شازادەی جێنشین، کاتێک تەمەنی تەنها شەش ڕۆژ بوو. == سەرەتاکانی ژیانی == لە [[١٠ی نیسان|10ی نیسانی]] [[١٥١٢|1512]] لە [[لينليثغو|شاری لینلیتگۆ]] لەدایکبووە، دوای ئەوەی باوکی لە شەری فلۆدن لە [[١٥١٣|ساڵی 1513]] کوژرا، بووەتە پاشا، سەرەتا ڕیجێنسی چووبووە لای دایکی، بەڵام کاتێک شاژن مارگریت تیودۆر لە ئابی 1514 لەگەڵ ئارچیباڵد دۆگلاس، ئیرلی شەشەمی ئەنگوس هاوسەرگیری کردووە، گواسترایەوە بۆ جۆن ستوارت، دوکی ئەلبان. لەو ساتەوە منداڵی بەهۆی ململانێ یەک لە دوای یەکەکانی نێوان فراکسیۆنێکی لایەنگری [[ئینگلتەرا]]، ئەنگوس و فراکسیۆنێکی لایەنگری [[فەڕەنسا|فەرەنسی]] لە ژێر دەستی ئەلبانیدا، لە کاتێکدا دایکی شاژن و ئاغاکان هەوڵیان دەدا کەسایەتی پاشا وەریبگرنەوە. ئینگلیزەکان بەدواداچوونیان بۆ سەرکەوتنەکەیان نەکرد لە فلۆدن، هەرچەندە هێرشی هاوبەش لەسەر سنوورەکە هەبوو، بەڵام [[ھێنریی ھەشتەمی ئینگلتەرا|هێنری هەشتەم]] بە چاوی تەواوەوە سەیری دۆخی [[سکۆتلاند|سکۆتلەندا]] دەکرد. فەرمانرەواکانی تری ئەوروپا بە تەواوی بێلایەن نەبوون لەگەڵ ئەگەری هاوپەیمانی لەگەڵ [[سکۆتلاند|سکۆتلەندا]]. لە ساڵی ١٥٢٤ ئەلبانی لە فەرەنسا خانەنشین بوو، بۆیە پەرلەمان رایگەیاند کە جەیمس ئامادەیە بۆ حوکمرانی، بەڵام ناچار بوو ئامۆژگاری لە دایکی و راوێژکارێکی دیکە وەربگرێت. ئەمەش زۆر بەهۆی ئەو هەوڵانەی بوو کە دەیکرد، و لە ساڵی ١٥٢٦ ئەنگوس دەسەڵاتی پاشای بەدەستهێنا، بۆیە بۆ ماوەی دوو ساڵی دیکە خستییە ژوورێکی داخراوەوە کاتێک جەیمس لە [[ئێدینبەرە|ئەدینبۆرگەوە]] هەڵهات بۆ ستێرلینگ، و رێوشوێنی توندی دانا بۆ لەسێدارەدانی ئەنگوس، ئەمەش ناچاری کرد هەڵبێت بۆ ئینگلتەرا. == حوکمەکە بە تەواوی == لە ساڵانی ١٥٢٩-١٥٣٠ پاشا هەوڵێکی زۆری دا بۆ سەرکوتکردنی ئەو شوێنکەوتووانەی کە خەریکی وروژاندنی کێشە و ئاڵۆزی بوون لە باشوور. دوای چەندین هێرش و هەڵمەتی دژە ئینگلتەرا، دانوستانەکانی ئاشتی دەستی پێکرد و پەیماننامەکە لە مانگی ئایاری ساڵی [[١٥٣٤]] واژوو کرا. لەو کاتەدا وەک بۆنەکانی پێشوو هێنری هەشتەم ئاواتی خواست کە جەیمس کچەکەی لەگەڵ [[ماریی یەکەمی ئینگلستان|مێری]] هاوسەرگیری بکات، لە کاتێکدا [[چارڵزی پێنجەم|چارڵی پێنجەم]] پێشنیاری خانمانی دیکەی کرد. بەڵام پاشای سکۆتلەندا هاوسەرگیرییەکی فەرەنسی بە باشتر دەزانی، بۆیە سەردانی فەرەنسای کرد و لە کانونی دووەمی ساڵی ١٥٣٧ لەگەڵ مادلین، کچی پاشای فەرەنسا، هاوسەرگیری کرد. بەڵام دوای گەیشتنیان بۆ سکۆتلەندا، مادلین کۆچی دوایی کرد. لە ساڵی ١٥٣٨ جارێکی تر هاوسەرگیری کرد، ئەمجارەیان لەگەڵ مێری گویز (١٥١٥–١٥٦٠)، کچی کلۆد، دوکی گویز، و بێوەژنەکەی لویس دی ئۆرلێئانز، دوکی لۆنگیڤیل. ئەم هاوسەرگیرییە گرنگییەکی زۆری هەبوو، چونکە وای لێکرد کە سیاسەتی دەرەوەی پشتیوانی لە هەردوو لایەنەکەی ئینگلتەرا و فەرەنسا واز لێبهێنێت و بە تەواوی خۆی وەک یەکێک لە دژبەرانی ئینگلتەرا جێگیر بکات. لە ساڵی ١٥٣٦دا ڕەتیکردەوە لە [[یۆرک]] چاوی بە هێنری هەشتەم بکەوێت و ساڵی دواتر، کابۆ و شمشێرێکی وەک دیاری لەلایەن پاپا پاوڵی سێیەم وەرگرت، بەم شێوەیە وازی لە هاوڕێیەتی لەگەڵ هێنری مامی هێنا کە کەنیسەی کاسۆلیکی بەجێهێشتبوو. دوو پیلانی تیرۆرکردنی ئاشکرا بوو و جەیمس پلانەکانی هێنری هەشتەمی بۆ ڕفاندنی پووچەڵکردەوە. هەرچەندە لە ساڵی ١٥٤٠ پاشای ئینگلیز هەوڵێکی دیکەی دا بۆ بەدەستهێنانی پشتیوانی جەیمس، یان لانیکەم بێلایەنییەکەی، سەبارەت بە سیاسەتە ئاینییەکانی، بەڵام پەیوەندییەکانی نێوان هەردوو وڵات لەڕادەبەدەر ئاڵۆز بوون. لە ساڵی ١٥٤٢ هێنری سوپایەکی نارد بۆ داگیرکردنی سکۆتلەندا. جەیمس درەنگ نەبوو لە وەڵامدانەوە، بەڵام ئاغاکانی یان توورە بوون یان بێباکانە. لە [[٢٥ی تشرینی دووەم|٢٥ی تشرینی دووەمی]] [[١٥٤٢]] هێزەکانی بە ئاسانی پەرش و بڵاو بوون و لە شەڕی سۆلوای مۆس تووشی شکستێکی گەورە بوون. ئەم قەیرانە کاریگەری لەسەر مێشکی پاشا هەبوو و لە [[١٤ی کانوونی یەکەم|١٤ی کانوونی دووەمدا]] لە فۆڵکلاند کۆچی دوایی کرد. تازە زانیبووی لەدایکبوونی کچەکەی، [[ماری شاژنی سکۆتلاند|مێری]] کە میراتگری شەرعی بوو. کورەکانی لە تەمەنی کۆرپەیدا مردبوون. چەندین منداڵی ناشەرعی لە دوای خۆی بەجێهێشتبوو، لەوانە جەیمس ستيوارت، ئیرلی مۆرای. (کە بوو بە پارێزەری مێری)، لۆرد جۆن ستوارت (١٥٣١-١٥٦٣)، ئابۆتی کۆلدینگهام ئابی و لۆرد رۆبەرت ستيوارت، ئیرلی ئۆرکنی (١٥٩٢ کۆچی دوایی کردووە). == کارەکانی جەیمسى پێنجەم == هەرچەندە پادشایەکی لاواز بوو و بەهۆی شێوازی ژیانی ناتەقلیدییەوە زیاتر لاواز بوو، بەڵام وەک فەرمانڕەوایەک چالاکیی و سەربەخۆیی گەورەی نیشان دا بە وەستانەوە لە دژی فێڵەکانی مامی هێنری هەشتەم و بە دژایەتیکردنی کاریگەریی ئاغاکان. گۆشەگیریی سەر زاهیدەکان لە سەردەمی حوکمرانیدا بە شێوەیەکی سەرەکی بەهۆی کاریگەریی توندی بەرپرسانی ئایینی بەتایبەت دەیڤید پیتۆن، قەشە سەرەکییەکەی سانت ئەندرۆس بووە. خووی سەرگەردانی پاشا لەناو کۆڵبەرەکاندا، جەماوەرییەکی زۆری بۆ مسۆگەر کرد و بە ئەگەرێکی زۆرەوە وایکرد زۆرێک بەرهەمی وەک شیعرێک کە باس لە دیمەنەکانی ژیانی جووتیاران دەکات بۆی بگەرێننەوە، بەڵام هیچ بەڵگەیەک نییە کە هیچ کامیان نووسیبێت. لە نێو ئەو بۆچوونانەی کە لە شیعرەکانی سێر دەیڤید لیندسایدا خراونەتەڕوو، کە تەواو دۆستانە بوو لەگەڵیدا، وا دیارە ناوبەناو شیعری نووسیوە. == بەستەری دەرەکی == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:شاعیرانی سکۆتلاندی]] [[پۆل:مردووانی ١٥٤٢]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٥١٢]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی گادێلیی سکۆتی]] 087gtbyczgegy4tjgudzdja1rh1ssjx 1588692 1588691 2026-06-04T11:50:40Z Shaween 18477 1588692 wikitext text/x-wiki  {{Databox}} '''جەیمسی پێنجەم''' (١٠ی نیسانی ١٥١٢ – ١٤ی کانونی یەکەمی ١٥٤٢) پاشای [[سکۆتلاند|سکۆتلەندا]] بوو لە ٩ی ئەیلوولی ١٥١٣ هەتا مردنی لە ساڵی ١٥٤٢. لە ٢١ی ئەیلوولی ١٥١٣ تاجپۆشی کرا، کاتێک تەمەنی تەنها حەڤدە مانگ بوو. جەیمس کوڕی James IV of Scotland و Margaret Tudor بوو، کە کچی Henry VII of England بوو. لە ماوەی منداڵییدا، سکۆتلەندا لەلایەن جێگرەوەکانی پاشا بەڕێوە دەچوو؛ سەرەتا دایکی وەک جێگری پاشا دەسەڵاتی هەبوو تا دووبارە هاوسەرگیری کرد، پاشان جێگرایەتی درا بە هاوخزمەتی نزیکی، John Stewart, Duke of Albany. دەسەڵاتی ڕاستەوخۆی جەیمس لە ساڵی ١٥٢٨ دەستی پێ کرد، کاتێک لە ژێر چاودێری باوکی هاوسەری دایکی، Archibald Douglas, 6th Earl of Angus، هەڵهات. یەکەم هەنگاویش ناردنی ئانگۆس بۆ دەرەوەی وڵات و دەستبەسەرداگرتنی موڵک و زەوییەکانی خێزانی دوگلاس بوو. جەیمس داهاتی تاج و تەختی زۆر زیاد کرد بە توندکردنەوەی کۆنترۆڵی سامانی پاشایەتی و سوودوەرگرتن لە داهاتی دادپەروەری، گومرک و مافە فیوداڵییەکان. هەروەها لە ساڵی ١٥٣٢ College of Justice دامەزراند و هەوڵی دا بۆ کۆتاییهێنان بە بێ‌یاسایی و سەرهەڵدانی ناوچە سنوورییەکان و دوورگەکانی هیبریددس. ڕکابەری نێوان France، England و Holy Roman Empire بایەخێکی دیپلۆماسیی تایبەتی بە جەیمس بەخشی. ئەمەش وای لێ کرد دوو هاوسەرگیریی گرنگی فەرەنسی بکات کە لە ڕووی سیاسی و دارایییەوە سوودبەخش بوون؛ یەکەمیان لەگەڵ Madeleine of Valois و دووەمیان لەگەڵ Mary of Guise بوو. هەروەها لانیکەم نۆ منداڵی نەشەرعی هەبوو لە ژمارەیەک پەیوەندیی خۆشەویستی. سەردەمی پاشایەتی جەیمس سەرەتای بڵاوبوونەوەی پڕۆتستانتیزم لە سکۆتلەندا بوو. هەروەها جیابوونەوەی مامی، Henry VIII of England، لە کلیسای ڕۆما لە دەیەی ١٥٣٠دا هەلێکی باشی بۆ جەیمس دروست کرد بۆ گفتوگۆ لەگەڵ پاپایەتی، و وای لێ کرد دەسەڵاتی خۆی بەسەر دیاریکردنی پۆستە ئاینییەکان و داهاتەکانی کلیسا زیاد بکات. پاپا Pope Paul III لە ساڵی ١٥٣٧ ناونیشانی «بەرگریکار لە باوەڕ»ی پێ بەخشی. جەیمس هەروەها پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی لەگەڵ ژمارەیەک سەرکردە و خاوەن‌پایەی ئیرلەندی پاراست لە ماوەی بەرگرییان لە دژی هێنری هەشتەم، و لە ساڵی ١٥٤٠ تەختی Irelandیان پێشکەش کرد. وەک پشتگیری هونەر، پارەیەکی زۆری خەرج کرد بۆ دروستکردنی چەندین کۆشکی پاشایەتی بە شێوازی گۆتیکی کۆتایی و ڕێنەسانس. جەیمس زۆرجار وەک پاشایەکی تۆڵەسەنەر و باسکراوە کە سیاسەتەکانی زیاتر لەسەر کۆکردنەوەی سامانی زۆر و ترسێکی زۆر لە خاوەن‌پایەکانی وڵات دامەزرا بوون، کە بووە هۆی دەستبەسەرداگرتنی بێبەزەییانەی زەوییەکانیان. لە هەمان کاتدا، بە ناوی «پاشای هەژاران» ناسرا، چونکە دەگەیشتە هەژاران و لە دژی ستەمکارانیان وەستابوو. جەیمس لە کانونی یەکەمی ١٥٤٢ کۆچی دوایی کرد، دوای ئەوەی سکۆتلەندا لە بەرامبەر ئینگلتەرا شکست هێنا لە Battle of Solway Moss. تەنها منداڵی شەرعیی ماوەی، Mary, Queen of Scots، دوای ئەوە بوو بە شازادەی جێنشین، کاتێک تەمەنی تەنها شەش ڕۆژ بوو. == سەرەتاکانی ژیانی == لە [[١٠ی نیسان|10ی نیسانی]] [[١٥١٢|1512]] لە [[لينليثغو|شاری لینلیتگۆ]] لەدایکبووە، دوای ئەوەی باوکی لە شەری فلۆدن لە [[١٥١٣|ساڵی 1513]] کوژرا، بووەتە پاشا، سەرەتا ڕیجێنسی چووبووە لای دایکی، بەڵام کاتێک شاژن مارگریت تیودۆر لە ئابی 1514 لەگەڵ ئارچیباڵد دۆگلاس، ئیرلی شەشەمی ئەنگوس هاوسەرگیری کردووە، گواسترایەوە بۆ جۆن ستوارت، دوکی ئەلبان. لەو ساتەوە منداڵی بەهۆی ململانێ یەک لە دوای یەکەکانی نێوان فراکسیۆنێکی لایەنگری [[ئینگلتەرا]]، ئەنگوس و فراکسیۆنێکی لایەنگری [[فەڕەنسا|فەرەنسی]] لە ژێر دەستی ئەلبانیدا، لە کاتێکدا دایکی شاژن و ئاغاکان هەوڵیان دەدا کەسایەتی پاشا وەریبگرنەوە. ئینگلیزەکان بەدواداچوونیان بۆ سەرکەوتنەکەیان نەکرد لە فلۆدن، هەرچەندە هێرشی هاوبەش لەسەر سنوورەکە هەبوو، بەڵام [[ھێنریی ھەشتەمی ئینگلتەرا|هێنری هەشتەم]] بە چاوی تەواوەوە سەیری دۆخی [[سکۆتلاند|سکۆتلەندا]] دەکرد. فەرمانرەواکانی تری ئەوروپا بە تەواوی بێلایەن نەبوون لەگەڵ ئەگەری هاوپەیمانی لەگەڵ [[سکۆتلاند|سکۆتلەندا]]. لە ساڵی ١٥٢٤ ئەلبانی لە فەرەنسا خانەنشین بوو، بۆیە پەرلەمان رایگەیاند کە جەیمس ئامادەیە بۆ حوکمرانی، بەڵام ناچار بوو ئامۆژگاری لە دایکی و راوێژکارێکی دیکە وەربگرێت. ئەمەش زۆر بەهۆی ئەو هەوڵانەی بوو کە دەیکرد، و لە ساڵی ١٥٢٦ ئەنگوس دەسەڵاتی پاشای بەدەستهێنا، بۆیە بۆ ماوەی دوو ساڵی دیکە خستییە ژوورێکی داخراوەوە کاتێک جەیمس لە [[ئێدینبەرە|ئەدینبۆرگەوە]] هەڵهات بۆ ستێرلینگ، و رێوشوێنی توندی دانا بۆ لەسێدارەدانی ئەنگوس، ئەمەش ناچاری کرد هەڵبێت بۆ ئینگلتەرا. == حوکمەکە بە تەواوی == لە ساڵانی ١٥٢٩-١٥٣٠ پاشا هەوڵێکی زۆری دا بۆ سەرکوتکردنی ئەو شوێنکەوتووانەی کە خەریکی وروژاندنی کێشە و ئاڵۆزی بوون لە باشوور. دوای چەندین هێرش و هەڵمەتی دژە ئینگلتەرا، دانوستانەکانی ئاشتی دەستی پێکرد و پەیماننامەکە لە مانگی ئایاری ساڵی [[١٥٣٤]] واژوو کرا. لەو کاتەدا وەک بۆنەکانی پێشوو هێنری هەشتەم ئاواتی خواست کە جەیمس کچەکەی لەگەڵ [[ماریی یەکەمی ئینگلستان|مێری]] هاوسەرگیری بکات، لە کاتێکدا [[چارڵزی پێنجەم|چارڵی پێنجەم]] پێشنیاری خانمانی دیکەی کرد. بەڵام پاشای سکۆتلەندا هاوسەرگیرییەکی فەرەنسی بە باشتر دەزانی، بۆیە سەردانی فەرەنسای کرد و لە کانونی دووەمی ساڵی ١٥٣٧ لەگەڵ مادلین، کچی پاشای فەرەنسا، هاوسەرگیری کرد. بەڵام دوای گەیشتنیان بۆ سکۆتلەندا، مادلین کۆچی دوایی کرد. لە ساڵی ١٥٣٨ جارێکی تر هاوسەرگیری کرد، ئەمجارەیان لەگەڵ مێری گویز (١٥١٥–١٥٦٠)، کچی کلۆد، دوکی گویز، و بێوەژنەکەی لویس دی ئۆرلێئانز، دوکی لۆنگیڤیل. ئەم هاوسەرگیرییە گرنگییەکی زۆری هەبوو، چونکە وای لێکرد کە سیاسەتی دەرەوەی پشتیوانی لە هەردوو لایەنەکەی ئینگلتەرا و فەرەنسا واز لێبهێنێت و بە تەواوی خۆی وەک یەکێک لە دژبەرانی ئینگلتەرا جێگیر بکات. لە ساڵی ١٥٣٦دا ڕەتیکردەوە لە [[یۆرک]] چاوی بە هێنری هەشتەم بکەوێت و ساڵی دواتر، کابۆ و شمشێرێکی وەک دیاری لەلایەن پاپا پاوڵی سێیەم وەرگرت، بەم شێوەیە وازی لە هاوڕێیەتی لەگەڵ هێنری مامی هێنا کە کەنیسەی کاسۆلیکی بەجێهێشتبوو. دوو پیلانی تیرۆرکردنی ئاشکرا بوو و جەیمس پلانەکانی هێنری هەشتەمی بۆ ڕفاندنی پووچەڵکردەوە. هەرچەندە لە ساڵی ١٥٤٠ پاشای ئینگلیز هەوڵێکی دیکەی دا بۆ بەدەستهێنانی پشتیوانی جەیمس، یان لانیکەم بێلایەنییەکەی، سەبارەت بە سیاسەتە ئاینییەکانی، بەڵام پەیوەندییەکانی نێوان هەردوو وڵات لەڕادەبەدەر ئاڵۆز بوون. لە ساڵی ١٥٤٢ هێنری سوپایەکی نارد بۆ داگیرکردنی سکۆتلەندا. جەیمس درەنگ نەبوو لە وەڵامدانەوە، بەڵام ئاغاکانی یان توورە بوون یان بێباکانە. لە [[٢٥ی تشرینی دووەم|٢٥ی تشرینی دووەمی]] [[١٥٤٢]] هێزەکانی بە ئاسانی پەرش و بڵاو بوون و لە شەڕی سۆلوای مۆس تووشی شکستێکی گەورە بوون. ئەم قەیرانە کاریگەری لەسەر مێشکی پاشا هەبوو و لە [[١٤ی کانوونی یەکەم|١٤ی کانوونی دووەمدا]] لە فۆڵکلاند کۆچی دوایی کرد. تازە زانیبووی لەدایکبوونی کچەکەی، [[ماری شاژنی سکۆتلاند|مێری]] کە میراتگری شەرعی بوو. کورەکانی لە تەمەنی کۆرپەیدا مردبوون. چەندین منداڵی ناشەرعی لە دوای خۆی بەجێهێشتبوو، لەوانە جەیمس ستيوارت، ئیرلی مۆرای. (کە بوو بە پارێزەری مێری)، لۆرد جۆن ستوارت (١٥٣١-١٥٦٣)، ئابۆتی کۆلدینگهام ئابی و لۆرد رۆبەرت ستيوارت، ئیرلی ئۆرکنی (١٥٩٢ کۆچی دوایی کردووە). == کارەکانی جەیمسى پێنجەم == هەرچەندە پادشایەکی لاواز بوو و بەهۆی شێوازی ژیانی ناتەقلیدییەوە زیاتر لاواز بوو، بەڵام وەک فەرمانڕەوایەک چالاکیی و سەربەخۆیی گەورەی نیشان دا بە وەستانەوە لە دژی فێڵەکانی مامی هێنری هەشتەم و بە دژایەتیکردنی کاریگەریی ئاغاکان. گۆشەگیریی سەر زاهیدەکان لە سەردەمی حوکمرانیدا بە شێوەیەکی سەرەکی بەهۆی کاریگەریی توندی بەرپرسانی ئایینی بەتایبەت دەیڤید پیتۆن، قەشە سەرەکییەکەی سانت ئەندرۆس بووە. خووی سەرگەردانی پاشا لەناو کۆڵبەرەکاندا، جەماوەرییەکی زۆری بۆ مسۆگەر کرد و بە ئەگەرێکی زۆرەوە وایکرد زۆرێک بەرهەمی وەک شیعرێک کە باس لە دیمەنەکانی ژیانی جووتیاران دەکات بۆی بگەرێننەوە، بەڵام هیچ بەڵگەیەک نییە کە هیچ کامیان نووسیبێت. لە نێو ئەو بۆچوونانەی کە لە شیعرەکانی سێر دەیڤید لیندسایدا خراونەتەڕوو، کە تەواو دۆستانە بوو لەگەڵیدا، وا دیارە ناوبەناو شیعری نووسیوە. == بەستەری دەرەکی == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:شاعیرانی سکۆتلاندی]] [[پۆل:مردووانی ١٥٤٢]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٥١٢]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی گادێلیی سکۆتی]] d89ihzfgthcs4978yk3h57if0j99wq0 1588693 1588692 2026-06-04T11:51:46Z Shaween 18477 1588693 wikitext text/x-wiki  {{Databox}} '''جەیمسی پێنجەم''' (١٠ی نیسانی ١٥١٢ – ١٤ی کانونی یەکەمی ١٥٤٢) پاشای [[سکۆتلاند|سکۆتلەندا]] بوو لە ٩ی ئەیلوولی ١٥١٣ هەتا مردنی لە ساڵی ١٥٤٢. لە ٢١ی ئەیلوولی ١٥١٣ تاجپۆشی کرا، کاتێک تەمەنی تەنها حەڤدە مانگ بوو. جەیمس کوڕی جەیمس چوارەم، پاشای سکۆتلەندا، و مارگەرێت تیودۆر بوو، کە کچی Henry VII of England بوو. لە ماوەی منداڵییدا، سکۆتلەندا لەلایەن جێگرەوەکانی پاشا بەڕێوە دەچوو؛ سەرەتا دایکی وەک جێگری پاشا دەسەڵاتی هەبوو تا دووبارە هاوسەرگیری کرد، پاشان جێگرایەتی درا بە هاوخزمەتی نزیکی، John Stewart, Duke of Albany. دەسەڵاتی ڕاستەوخۆی جەیمس لە ساڵی ١٥٢٨ دەستی پێ کرد، کاتێک لە ژێر چاودێری باوکی هاوسەری دایکی، Archibald Douglas, 6th Earl of Angus، هەڵهات. یەکەم هەنگاویش ناردنی ئانگۆس بۆ دەرەوەی وڵات و دەستبەسەرداگرتنی موڵک و زەوییەکانی خێزانی دوگلاس بوو. جەیمس داهاتی تاج و تەختی زۆر زیاد کرد بە توندکردنەوەی کۆنترۆڵی سامانی پاشایەتی و سوودوەرگرتن لە داهاتی دادپەروەری، گومرک و مافە فیوداڵییەکان. هەروەها لە ساڵی ١٥٣٢ College of Justice دامەزراند و هەوڵی دا بۆ کۆتاییهێنان بە بێ‌یاسایی و سەرهەڵدانی ناوچە سنوورییەکان و دوورگەکانی هیبریددس. ڕکابەری نێوان France، England و Holy Roman Empire بایەخێکی دیپلۆماسیی تایبەتی بە جەیمس بەخشی. ئەمەش وای لێ کرد دوو هاوسەرگیریی گرنگی فەرەنسی بکات کە لە ڕووی سیاسی و دارایییەوە سوودبەخش بوون؛ یەکەمیان لەگەڵ Madeleine of Valois و دووەمیان لەگەڵ Mary of Guise بوو. هەروەها لانیکەم نۆ منداڵی نەشەرعی هەبوو لە ژمارەیەک پەیوەندیی خۆشەویستی. سەردەمی پاشایەتی جەیمس سەرەتای بڵاوبوونەوەی پڕۆتستانتیزم لە سکۆتلەندا بوو. هەروەها جیابوونەوەی مامی، Henry VIII of England، لە کلیسای ڕۆما لە دەیەی ١٥٣٠دا هەلێکی باشی بۆ جەیمس دروست کرد بۆ گفتوگۆ لەگەڵ پاپایەتی، و وای لێ کرد دەسەڵاتی خۆی بەسەر دیاریکردنی پۆستە ئاینییەکان و داهاتەکانی کلیسا زیاد بکات. پاپا Pope Paul III لە ساڵی ١٥٣٧ ناونیشانی «بەرگریکار لە باوەڕ»ی پێ بەخشی. جەیمس هەروەها پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی لەگەڵ ژمارەیەک سەرکردە و خاوەن‌پایەی ئیرلەندی پاراست لە ماوەی بەرگرییان لە دژی هێنری هەشتەم، و لە ساڵی ١٥٤٠ تەختی Irelandیان پێشکەش کرد. وەک پشتگیری هونەر، پارەیەکی زۆری خەرج کرد بۆ دروستکردنی چەندین کۆشکی پاشایەتی بە شێوازی گۆتیکی کۆتایی و ڕێنەسانس. جەیمس زۆرجار وەک پاشایەکی تۆڵەسەنەر و باسکراوە کە سیاسەتەکانی زیاتر لەسەر کۆکردنەوەی سامانی زۆر و ترسێکی زۆر لە خاوەن‌پایەکانی وڵات دامەزرا بوون، کە بووە هۆی دەستبەسەرداگرتنی بێبەزەییانەی زەوییەکانیان. لە هەمان کاتدا، بە ناوی «پاشای هەژاران» ناسرا، چونکە دەگەیشتە هەژاران و لە دژی ستەمکارانیان وەستابوو. جەیمس لە کانونی یەکەمی ١٥٤٢ کۆچی دوایی کرد، دوای ئەوەی سکۆتلەندا لە بەرامبەر ئینگلتەرا شکست هێنا لە Battle of Solway Moss. تەنها منداڵی شەرعیی ماوەی، Mary, Queen of Scots، دوای ئەوە بوو بە شازادەی جێنشین، کاتێک تەمەنی تەنها شەش ڕۆژ بوو. == سەرەتاکانی ژیانی == لە [[١٠ی نیسان|10ی نیسانی]] [[١٥١٢|1512]] لە [[لينليثغو|شاری لینلیتگۆ]] لەدایکبووە، دوای ئەوەی باوکی لە شەری فلۆدن لە [[١٥١٣|ساڵی 1513]] کوژرا، بووەتە پاشا، سەرەتا ڕیجێنسی چووبووە لای دایکی، بەڵام کاتێک شاژن مارگریت تیودۆر لە ئابی 1514 لەگەڵ ئارچیباڵد دۆگلاس، ئیرلی شەشەمی ئەنگوس هاوسەرگیری کردووە، گواسترایەوە بۆ جۆن ستوارت، دوکی ئەلبان. لەو ساتەوە منداڵی بەهۆی ململانێ یەک لە دوای یەکەکانی نێوان فراکسیۆنێکی لایەنگری [[ئینگلتەرا]]، ئەنگوس و فراکسیۆنێکی لایەنگری [[فەڕەنسا|فەرەنسی]] لە ژێر دەستی ئەلبانیدا، لە کاتێکدا دایکی شاژن و ئاغاکان هەوڵیان دەدا کەسایەتی پاشا وەریبگرنەوە. ئینگلیزەکان بەدواداچوونیان بۆ سەرکەوتنەکەیان نەکرد لە فلۆدن، هەرچەندە هێرشی هاوبەش لەسەر سنوورەکە هەبوو، بەڵام [[ھێنریی ھەشتەمی ئینگلتەرا|هێنری هەشتەم]] بە چاوی تەواوەوە سەیری دۆخی [[سکۆتلاند|سکۆتلەندا]] دەکرد. فەرمانرەواکانی تری ئەوروپا بە تەواوی بێلایەن نەبوون لەگەڵ ئەگەری هاوپەیمانی لەگەڵ [[سکۆتلاند|سکۆتلەندا]]. لە ساڵی ١٥٢٤ ئەلبانی لە فەرەنسا خانەنشین بوو، بۆیە پەرلەمان رایگەیاند کە جەیمس ئامادەیە بۆ حوکمرانی، بەڵام ناچار بوو ئامۆژگاری لە دایکی و راوێژکارێکی دیکە وەربگرێت. ئەمەش زۆر بەهۆی ئەو هەوڵانەی بوو کە دەیکرد، و لە ساڵی ١٥٢٦ ئەنگوس دەسەڵاتی پاشای بەدەستهێنا، بۆیە بۆ ماوەی دوو ساڵی دیکە خستییە ژوورێکی داخراوەوە کاتێک جەیمس لە [[ئێدینبەرە|ئەدینبۆرگەوە]] هەڵهات بۆ ستێرلینگ، و رێوشوێنی توندی دانا بۆ لەسێدارەدانی ئەنگوس، ئەمەش ناچاری کرد هەڵبێت بۆ ئینگلتەرا. == حوکمەکە بە تەواوی == لە ساڵانی ١٥٢٩-١٥٣٠ پاشا هەوڵێکی زۆری دا بۆ سەرکوتکردنی ئەو شوێنکەوتووانەی کە خەریکی وروژاندنی کێشە و ئاڵۆزی بوون لە باشوور. دوای چەندین هێرش و هەڵمەتی دژە ئینگلتەرا، دانوستانەکانی ئاشتی دەستی پێکرد و پەیماننامەکە لە مانگی ئایاری ساڵی [[١٥٣٤]] واژوو کرا. لەو کاتەدا وەک بۆنەکانی پێشوو هێنری هەشتەم ئاواتی خواست کە جەیمس کچەکەی لەگەڵ [[ماریی یەکەمی ئینگلستان|مێری]] هاوسەرگیری بکات، لە کاتێکدا [[چارڵزی پێنجەم|چارڵی پێنجەم]] پێشنیاری خانمانی دیکەی کرد. بەڵام پاشای سکۆتلەندا هاوسەرگیرییەکی فەرەنسی بە باشتر دەزانی، بۆیە سەردانی فەرەنسای کرد و لە کانونی دووەمی ساڵی ١٥٣٧ لەگەڵ مادلین، کچی پاشای فەرەنسا، هاوسەرگیری کرد. بەڵام دوای گەیشتنیان بۆ سکۆتلەندا، مادلین کۆچی دوایی کرد. لە ساڵی ١٥٣٨ جارێکی تر هاوسەرگیری کرد، ئەمجارەیان لەگەڵ مێری گویز (١٥١٥–١٥٦٠)، کچی کلۆد، دوکی گویز، و بێوەژنەکەی لویس دی ئۆرلێئانز، دوکی لۆنگیڤیل. ئەم هاوسەرگیرییە گرنگییەکی زۆری هەبوو، چونکە وای لێکرد کە سیاسەتی دەرەوەی پشتیوانی لە هەردوو لایەنەکەی ئینگلتەرا و فەرەنسا واز لێبهێنێت و بە تەواوی خۆی وەک یەکێک لە دژبەرانی ئینگلتەرا جێگیر بکات. لە ساڵی ١٥٣٦دا ڕەتیکردەوە لە [[یۆرک]] چاوی بە هێنری هەشتەم بکەوێت و ساڵی دواتر، کابۆ و شمشێرێکی وەک دیاری لەلایەن پاپا پاوڵی سێیەم وەرگرت، بەم شێوەیە وازی لە هاوڕێیەتی لەگەڵ هێنری مامی هێنا کە کەنیسەی کاسۆلیکی بەجێهێشتبوو. دوو پیلانی تیرۆرکردنی ئاشکرا بوو و جەیمس پلانەکانی هێنری هەشتەمی بۆ ڕفاندنی پووچەڵکردەوە. هەرچەندە لە ساڵی ١٥٤٠ پاشای ئینگلیز هەوڵێکی دیکەی دا بۆ بەدەستهێنانی پشتیوانی جەیمس، یان لانیکەم بێلایەنییەکەی، سەبارەت بە سیاسەتە ئاینییەکانی، بەڵام پەیوەندییەکانی نێوان هەردوو وڵات لەڕادەبەدەر ئاڵۆز بوون. لە ساڵی ١٥٤٢ هێنری سوپایەکی نارد بۆ داگیرکردنی سکۆتلەندا. جەیمس درەنگ نەبوو لە وەڵامدانەوە، بەڵام ئاغاکانی یان توورە بوون یان بێباکانە. لە [[٢٥ی تشرینی دووەم|٢٥ی تشرینی دووەمی]] [[١٥٤٢]] هێزەکانی بە ئاسانی پەرش و بڵاو بوون و لە شەڕی سۆلوای مۆس تووشی شکستێکی گەورە بوون. ئەم قەیرانە کاریگەری لەسەر مێشکی پاشا هەبوو و لە [[١٤ی کانوونی یەکەم|١٤ی کانوونی دووەمدا]] لە فۆڵکلاند کۆچی دوایی کرد. تازە زانیبووی لەدایکبوونی کچەکەی، [[ماری شاژنی سکۆتلاند|مێری]] کە میراتگری شەرعی بوو. کورەکانی لە تەمەنی کۆرپەیدا مردبوون. چەندین منداڵی ناشەرعی لە دوای خۆی بەجێهێشتبوو، لەوانە جەیمس ستيوارت، ئیرلی مۆرای. (کە بوو بە پارێزەری مێری)، لۆرد جۆن ستوارت (١٥٣١-١٥٦٣)، ئابۆتی کۆلدینگهام ئابی و لۆرد رۆبەرت ستيوارت، ئیرلی ئۆرکنی (١٥٩٢ کۆچی دوایی کردووە). == کارەکانی جەیمسى پێنجەم == هەرچەندە پادشایەکی لاواز بوو و بەهۆی شێوازی ژیانی ناتەقلیدییەوە زیاتر لاواز بوو، بەڵام وەک فەرمانڕەوایەک چالاکیی و سەربەخۆیی گەورەی نیشان دا بە وەستانەوە لە دژی فێڵەکانی مامی هێنری هەشتەم و بە دژایەتیکردنی کاریگەریی ئاغاکان. گۆشەگیریی سەر زاهیدەکان لە سەردەمی حوکمرانیدا بە شێوەیەکی سەرەکی بەهۆی کاریگەریی توندی بەرپرسانی ئایینی بەتایبەت دەیڤید پیتۆن، قەشە سەرەکییەکەی سانت ئەندرۆس بووە. خووی سەرگەردانی پاشا لەناو کۆڵبەرەکاندا، جەماوەرییەکی زۆری بۆ مسۆگەر کرد و بە ئەگەرێکی زۆرەوە وایکرد زۆرێک بەرهەمی وەک شیعرێک کە باس لە دیمەنەکانی ژیانی جووتیاران دەکات بۆی بگەرێننەوە، بەڵام هیچ بەڵگەیەک نییە کە هیچ کامیان نووسیبێت. لە نێو ئەو بۆچوونانەی کە لە شیعرەکانی سێر دەیڤید لیندسایدا خراونەتەڕوو، کە تەواو دۆستانە بوو لەگەڵیدا، وا دیارە ناوبەناو شیعری نووسیوە. == بەستەری دەرەکی == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:شاعیرانی سکۆتلاندی]] [[پۆل:مردووانی ١٥٤٢]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٥١٢]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی گادێلیی سکۆتی]] d6mtfcs9bk7yxisn0ju8h0r0d4b5xq5 1588694 1588693 2026-06-04T11:52:39Z Shaween 18477 1588694 wikitext text/x-wiki  {{Databox}} '''جەیمسی پێنجەم''' (١٠ی نیسانی ١٥١٢ – ١٤ی کانونی یەکەمی ١٥٤٢) پاشای [[سکۆتلاند|سکۆتلەندا]] بوو لە ٩ی ئەیلوولی ١٥١٣ هەتا مردنی لە ساڵی ١٥٤٢. لە ٢١ی ئەیلوولی ١٥١٣ تاجپۆشی کرا، کاتێک تەمەنی تەنها حەڤدە مانگ بوو. جەیمس کوڕی جەیمس چوارەم، پاشای سکۆتلەندا، و مارگەرێت تیودۆر بوو، کە کچی هێنری حەوتەم، پاشای ئینگلتەرا بوو. لە ماوەی منداڵییدا، سکۆتلەندا لەلایەن جێگرەوەکانی پاشا بەڕێوە دەچوو؛ سەرەتا دایکی وەک جێگری پاشا دەسەڵاتی هەبوو تا دووبارە هاوسەرگیری کرد، پاشان جێگرایەتی درا بە هاوخزمەتی نزیکی، John Stewart, Duke of Albany. دەسەڵاتی ڕاستەوخۆی جەیمس لە ساڵی ١٥٢٨ دەستی پێ کرد، کاتێک لە ژێر چاودێری باوکی هاوسەری دایکی، Archibald Douglas, 6th Earl of Angus، هەڵهات. یەکەم هەنگاویش ناردنی ئانگۆس بۆ دەرەوەی وڵات و دەستبەسەرداگرتنی موڵک و زەوییەکانی خێزانی دوگلاس بوو. جەیمس داهاتی تاج و تەختی زۆر زیاد کرد بە توندکردنەوەی کۆنترۆڵی سامانی پاشایەتی و سوودوەرگرتن لە داهاتی دادپەروەری، گومرک و مافە فیوداڵییەکان. هەروەها لە ساڵی ١٥٣٢ College of Justice دامەزراند و هەوڵی دا بۆ کۆتاییهێنان بە بێ‌یاسایی و سەرهەڵدانی ناوچە سنوورییەکان و دوورگەکانی هیبریددس. ڕکابەری نێوان France، England و Holy Roman Empire بایەخێکی دیپلۆماسیی تایبەتی بە جەیمس بەخشی. ئەمەش وای لێ کرد دوو هاوسەرگیریی گرنگی فەرەنسی بکات کە لە ڕووی سیاسی و دارایییەوە سوودبەخش بوون؛ یەکەمیان لەگەڵ Madeleine of Valois و دووەمیان لەگەڵ Mary of Guise بوو. هەروەها لانیکەم نۆ منداڵی نەشەرعی هەبوو لە ژمارەیەک پەیوەندیی خۆشەویستی. سەردەمی پاشایەتی جەیمس سەرەتای بڵاوبوونەوەی پڕۆتستانتیزم لە سکۆتلەندا بوو. هەروەها جیابوونەوەی مامی، Henry VIII of England، لە کلیسای ڕۆما لە دەیەی ١٥٣٠دا هەلێکی باشی بۆ جەیمس دروست کرد بۆ گفتوگۆ لەگەڵ پاپایەتی، و وای لێ کرد دەسەڵاتی خۆی بەسەر دیاریکردنی پۆستە ئاینییەکان و داهاتەکانی کلیسا زیاد بکات. پاپا Pope Paul III لە ساڵی ١٥٣٧ ناونیشانی «بەرگریکار لە باوەڕ»ی پێ بەخشی. جەیمس هەروەها پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی لەگەڵ ژمارەیەک سەرکردە و خاوەن‌پایەی ئیرلەندی پاراست لە ماوەی بەرگرییان لە دژی هێنری هەشتەم، و لە ساڵی ١٥٤٠ تەختی Irelandیان پێشکەش کرد. وەک پشتگیری هونەر، پارەیەکی زۆری خەرج کرد بۆ دروستکردنی چەندین کۆشکی پاشایەتی بە شێوازی گۆتیکی کۆتایی و ڕێنەسانس. جەیمس زۆرجار وەک پاشایەکی تۆڵەسەنەر و باسکراوە کە سیاسەتەکانی زیاتر لەسەر کۆکردنەوەی سامانی زۆر و ترسێکی زۆر لە خاوەن‌پایەکانی وڵات دامەزرا بوون، کە بووە هۆی دەستبەسەرداگرتنی بێبەزەییانەی زەوییەکانیان. لە هەمان کاتدا، بە ناوی «پاشای هەژاران» ناسرا، چونکە دەگەیشتە هەژاران و لە دژی ستەمکارانیان وەستابوو. جەیمس لە کانونی یەکەمی ١٥٤٢ کۆچی دوایی کرد، دوای ئەوەی سکۆتلەندا لە بەرامبەر ئینگلتەرا شکست هێنا لە Battle of Solway Moss. تەنها منداڵی شەرعیی ماوەی، Mary, Queen of Scots، دوای ئەوە بوو بە شازادەی جێنشین، کاتێک تەمەنی تەنها شەش ڕۆژ بوو. == سەرەتاکانی ژیانی == لە [[١٠ی نیسان|10ی نیسانی]] [[١٥١٢|1512]] لە [[لينليثغو|شاری لینلیتگۆ]] لەدایکبووە، دوای ئەوەی باوکی لە شەری فلۆدن لە [[١٥١٣|ساڵی 1513]] کوژرا، بووەتە پاشا، سەرەتا ڕیجێنسی چووبووە لای دایکی، بەڵام کاتێک شاژن مارگریت تیودۆر لە ئابی 1514 لەگەڵ ئارچیباڵد دۆگلاس، ئیرلی شەشەمی ئەنگوس هاوسەرگیری کردووە، گواسترایەوە بۆ جۆن ستوارت، دوکی ئەلبان. لەو ساتەوە منداڵی بەهۆی ململانێ یەک لە دوای یەکەکانی نێوان فراکسیۆنێکی لایەنگری [[ئینگلتەرا]]، ئەنگوس و فراکسیۆنێکی لایەنگری [[فەڕەنسا|فەرەنسی]] لە ژێر دەستی ئەلبانیدا، لە کاتێکدا دایکی شاژن و ئاغاکان هەوڵیان دەدا کەسایەتی پاشا وەریبگرنەوە. ئینگلیزەکان بەدواداچوونیان بۆ سەرکەوتنەکەیان نەکرد لە فلۆدن، هەرچەندە هێرشی هاوبەش لەسەر سنوورەکە هەبوو، بەڵام [[ھێنریی ھەشتەمی ئینگلتەرا|هێنری هەشتەم]] بە چاوی تەواوەوە سەیری دۆخی [[سکۆتلاند|سکۆتلەندا]] دەکرد. فەرمانرەواکانی تری ئەوروپا بە تەواوی بێلایەن نەبوون لەگەڵ ئەگەری هاوپەیمانی لەگەڵ [[سکۆتلاند|سکۆتلەندا]]. لە ساڵی ١٥٢٤ ئەلبانی لە فەرەنسا خانەنشین بوو، بۆیە پەرلەمان رایگەیاند کە جەیمس ئامادەیە بۆ حوکمرانی، بەڵام ناچار بوو ئامۆژگاری لە دایکی و راوێژکارێکی دیکە وەربگرێت. ئەمەش زۆر بەهۆی ئەو هەوڵانەی بوو کە دەیکرد، و لە ساڵی ١٥٢٦ ئەنگوس دەسەڵاتی پاشای بەدەستهێنا، بۆیە بۆ ماوەی دوو ساڵی دیکە خستییە ژوورێکی داخراوەوە کاتێک جەیمس لە [[ئێدینبەرە|ئەدینبۆرگەوە]] هەڵهات بۆ ستێرلینگ، و رێوشوێنی توندی دانا بۆ لەسێدارەدانی ئەنگوس، ئەمەش ناچاری کرد هەڵبێت بۆ ئینگلتەرا. == حوکمەکە بە تەواوی == لە ساڵانی ١٥٢٩-١٥٣٠ پاشا هەوڵێکی زۆری دا بۆ سەرکوتکردنی ئەو شوێنکەوتووانەی کە خەریکی وروژاندنی کێشە و ئاڵۆزی بوون لە باشوور. دوای چەندین هێرش و هەڵمەتی دژە ئینگلتەرا، دانوستانەکانی ئاشتی دەستی پێکرد و پەیماننامەکە لە مانگی ئایاری ساڵی [[١٥٣٤]] واژوو کرا. لەو کاتەدا وەک بۆنەکانی پێشوو هێنری هەشتەم ئاواتی خواست کە جەیمس کچەکەی لەگەڵ [[ماریی یەکەمی ئینگلستان|مێری]] هاوسەرگیری بکات، لە کاتێکدا [[چارڵزی پێنجەم|چارڵی پێنجەم]] پێشنیاری خانمانی دیکەی کرد. بەڵام پاشای سکۆتلەندا هاوسەرگیرییەکی فەرەنسی بە باشتر دەزانی، بۆیە سەردانی فەرەنسای کرد و لە کانونی دووەمی ساڵی ١٥٣٧ لەگەڵ مادلین، کچی پاشای فەرەنسا، هاوسەرگیری کرد. بەڵام دوای گەیشتنیان بۆ سکۆتلەندا، مادلین کۆچی دوایی کرد. لە ساڵی ١٥٣٨ جارێکی تر هاوسەرگیری کرد، ئەمجارەیان لەگەڵ مێری گویز (١٥١٥–١٥٦٠)، کچی کلۆد، دوکی گویز، و بێوەژنەکەی لویس دی ئۆرلێئانز، دوکی لۆنگیڤیل. ئەم هاوسەرگیرییە گرنگییەکی زۆری هەبوو، چونکە وای لێکرد کە سیاسەتی دەرەوەی پشتیوانی لە هەردوو لایەنەکەی ئینگلتەرا و فەرەنسا واز لێبهێنێت و بە تەواوی خۆی وەک یەکێک لە دژبەرانی ئینگلتەرا جێگیر بکات. لە ساڵی ١٥٣٦دا ڕەتیکردەوە لە [[یۆرک]] چاوی بە هێنری هەشتەم بکەوێت و ساڵی دواتر، کابۆ و شمشێرێکی وەک دیاری لەلایەن پاپا پاوڵی سێیەم وەرگرت، بەم شێوەیە وازی لە هاوڕێیەتی لەگەڵ هێنری مامی هێنا کە کەنیسەی کاسۆلیکی بەجێهێشتبوو. دوو پیلانی تیرۆرکردنی ئاشکرا بوو و جەیمس پلانەکانی هێنری هەشتەمی بۆ ڕفاندنی پووچەڵکردەوە. هەرچەندە لە ساڵی ١٥٤٠ پاشای ئینگلیز هەوڵێکی دیکەی دا بۆ بەدەستهێنانی پشتیوانی جەیمس، یان لانیکەم بێلایەنییەکەی، سەبارەت بە سیاسەتە ئاینییەکانی، بەڵام پەیوەندییەکانی نێوان هەردوو وڵات لەڕادەبەدەر ئاڵۆز بوون. لە ساڵی ١٥٤٢ هێنری سوپایەکی نارد بۆ داگیرکردنی سکۆتلەندا. جەیمس درەنگ نەبوو لە وەڵامدانەوە، بەڵام ئاغاکانی یان توورە بوون یان بێباکانە. لە [[٢٥ی تشرینی دووەم|٢٥ی تشرینی دووەمی]] [[١٥٤٢]] هێزەکانی بە ئاسانی پەرش و بڵاو بوون و لە شەڕی سۆلوای مۆس تووشی شکستێکی گەورە بوون. ئەم قەیرانە کاریگەری لەسەر مێشکی پاشا هەبوو و لە [[١٤ی کانوونی یەکەم|١٤ی کانوونی دووەمدا]] لە فۆڵکلاند کۆچی دوایی کرد. تازە زانیبووی لەدایکبوونی کچەکەی، [[ماری شاژنی سکۆتلاند|مێری]] کە میراتگری شەرعی بوو. کورەکانی لە تەمەنی کۆرپەیدا مردبوون. چەندین منداڵی ناشەرعی لە دوای خۆی بەجێهێشتبوو، لەوانە جەیمس ستيوارت، ئیرلی مۆرای. (کە بوو بە پارێزەری مێری)، لۆرد جۆن ستوارت (١٥٣١-١٥٦٣)، ئابۆتی کۆلدینگهام ئابی و لۆرد رۆبەرت ستيوارت، ئیرلی ئۆرکنی (١٥٩٢ کۆچی دوایی کردووە). == کارەکانی جەیمسى پێنجەم == هەرچەندە پادشایەکی لاواز بوو و بەهۆی شێوازی ژیانی ناتەقلیدییەوە زیاتر لاواز بوو، بەڵام وەک فەرمانڕەوایەک چالاکیی و سەربەخۆیی گەورەی نیشان دا بە وەستانەوە لە دژی فێڵەکانی مامی هێنری هەشتەم و بە دژایەتیکردنی کاریگەریی ئاغاکان. گۆشەگیریی سەر زاهیدەکان لە سەردەمی حوکمرانیدا بە شێوەیەکی سەرەکی بەهۆی کاریگەریی توندی بەرپرسانی ئایینی بەتایبەت دەیڤید پیتۆن، قەشە سەرەکییەکەی سانت ئەندرۆس بووە. خووی سەرگەردانی پاشا لەناو کۆڵبەرەکاندا، جەماوەرییەکی زۆری بۆ مسۆگەر کرد و بە ئەگەرێکی زۆرەوە وایکرد زۆرێک بەرهەمی وەک شیعرێک کە باس لە دیمەنەکانی ژیانی جووتیاران دەکات بۆی بگەرێننەوە، بەڵام هیچ بەڵگەیەک نییە کە هیچ کامیان نووسیبێت. لە نێو ئەو بۆچوونانەی کە لە شیعرەکانی سێر دەیڤید لیندسایدا خراونەتەڕوو، کە تەواو دۆستانە بوو لەگەڵیدا، وا دیارە ناوبەناو شیعری نووسیوە. == بەستەری دەرەکی == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:شاعیرانی سکۆتلاندی]] [[پۆل:مردووانی ١٥٤٢]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٥١٢]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی گادێلیی سکۆتی]] g7zpyhngu964pym88cp63bfwpw2zrg0 1588695 1588694 2026-06-04T11:53:53Z Shaween 18477 1588695 wikitext text/x-wiki  {{Databox}} '''جەیمسی پێنجەم''' (١٠ی نیسانی ١٥١٢ – ١٤ی کانونی یەکەمی ١٥٤٢) پاشای [[سکۆتلاند|سکۆتلەندا]] بوو لە ٩ی ئەیلوولی ١٥١٣ هەتا مردنی لە ساڵی ١٥٤٢. لە ٢١ی ئەیلوولی ١٥١٣ تاجپۆشی کرا، کاتێک تەمەنی تەنها حەڤدە مانگ بوو. جەیمس کوڕی جەیمس چوارەم، پاشای سکۆتلەندا، و مارگەرێت تیودۆر بوو، کە کچی هێنری حەوتەم، پاشای ئینگلتەرا بوو. لە ماوەی منداڵییدا، سکۆتلەندا لەلایەن جێگرەوەکانی پاشا بەڕێوە دەچوو؛ سەرەتا دایکی وەک جێگری پاشا دەسەڵاتی هەبوو تا دووبارە هاوسەرگیری کرد، پاشان جێگرایەتی درا بە هاوخزمەتی نزیکی جۆن ستیوارت، دوکی ئەڵبانی. دەسەڵاتی ڕاستەوخۆی جەیمس لە ساڵی ١٥٢٨ دەستی پێ کرد، کاتێک لە ژێر چاودێری باوکی هاوسەری دایکی ئارچیباڵد دوگلاس، ئێرڵی شەشەمی ئانگۆس، هەڵهات. یەکەم هەنگاویش ناردنی ئانگۆس بۆ دەرەوەی وڵات و دەستبەسەرداگرتنی موڵک و زەوییەکانی خێزانی دوگلاس بوو. جەیمس داهاتی تاج و تەختی زۆر زیاد کرد بە توندکردنەوەی کۆنترۆڵی سامانی پاشایەتی و سوودوەرگرتن لە داهاتی دادپەروەری، گومرک و مافە فیوداڵییەکان. هەروەها لە ساڵی ١٥٣٢ College of Justice دامەزراند و هەوڵی دا بۆ کۆتاییهێنان بە بێ‌یاسایی و سەرهەڵدانی ناوچە سنوورییەکان و دوورگەکانی هیبریددس. ڕکابەری نێوان France، England و Holy Roman Empire بایەخێکی دیپلۆماسیی تایبەتی بە جەیمس بەخشی. ئەمەش وای لێ کرد دوو هاوسەرگیریی گرنگی فەرەنسی بکات کە لە ڕووی سیاسی و دارایییەوە سوودبەخش بوون؛ یەکەمیان لەگەڵ Madeleine of Valois و دووەمیان لەگەڵ Mary of Guise بوو. هەروەها لانیکەم نۆ منداڵی نەشەرعی هەبوو لە ژمارەیەک پەیوەندیی خۆشەویستی. سەردەمی پاشایەتی جەیمس سەرەتای بڵاوبوونەوەی پڕۆتستانتیزم لە سکۆتلەندا بوو. هەروەها جیابوونەوەی مامی، Henry VIII of England، لە کلیسای ڕۆما لە دەیەی ١٥٣٠دا هەلێکی باشی بۆ جەیمس دروست کرد بۆ گفتوگۆ لەگەڵ پاپایەتی، و وای لێ کرد دەسەڵاتی خۆی بەسەر دیاریکردنی پۆستە ئاینییەکان و داهاتەکانی کلیسا زیاد بکات. پاپا Pope Paul III لە ساڵی ١٥٣٧ ناونیشانی «بەرگریکار لە باوەڕ»ی پێ بەخشی. جەیمس هەروەها پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی لەگەڵ ژمارەیەک سەرکردە و خاوەن‌پایەی ئیرلەندی پاراست لە ماوەی بەرگرییان لە دژی هێنری هەشتەم، و لە ساڵی ١٥٤٠ تەختی Irelandیان پێشکەش کرد. وەک پشتگیری هونەر، پارەیەکی زۆری خەرج کرد بۆ دروستکردنی چەندین کۆشکی پاشایەتی بە شێوازی گۆتیکی کۆتایی و ڕێنەسانس. جەیمس زۆرجار وەک پاشایەکی تۆڵەسەنەر و باسکراوە کە سیاسەتەکانی زیاتر لەسەر کۆکردنەوەی سامانی زۆر و ترسێکی زۆر لە خاوەن‌پایەکانی وڵات دامەزرا بوون، کە بووە هۆی دەستبەسەرداگرتنی بێبەزەییانەی زەوییەکانیان. لە هەمان کاتدا، بە ناوی «پاشای هەژاران» ناسرا، چونکە دەگەیشتە هەژاران و لە دژی ستەمکارانیان وەستابوو. جەیمس لە کانونی یەکەمی ١٥٤٢ کۆچی دوایی کرد، دوای ئەوەی سکۆتلەندا لە بەرامبەر ئینگلتەرا شکست هێنا لە Battle of Solway Moss. تەنها منداڵی شەرعیی ماوەی، Mary, Queen of Scots، دوای ئەوە بوو بە شازادەی جێنشین، کاتێک تەمەنی تەنها شەش ڕۆژ بوو. == سەرەتاکانی ژیانی == لە [[١٠ی نیسان|10ی نیسانی]] [[١٥١٢|1512]] لە [[لينليثغو|شاری لینلیتگۆ]] لەدایکبووە، دوای ئەوەی باوکی لە شەری فلۆدن لە [[١٥١٣|ساڵی 1513]] کوژرا، بووەتە پاشا، سەرەتا ڕیجێنسی چووبووە لای دایکی، بەڵام کاتێک شاژن مارگریت تیودۆر لە ئابی 1514 لەگەڵ ئارچیباڵد دۆگلاس، ئیرلی شەشەمی ئەنگوس هاوسەرگیری کردووە، گواسترایەوە بۆ جۆن ستوارت، دوکی ئەلبان. لەو ساتەوە منداڵی بەهۆی ململانێ یەک لە دوای یەکەکانی نێوان فراکسیۆنێکی لایەنگری [[ئینگلتەرا]]، ئەنگوس و فراکسیۆنێکی لایەنگری [[فەڕەنسا|فەرەنسی]] لە ژێر دەستی ئەلبانیدا، لە کاتێکدا دایکی شاژن و ئاغاکان هەوڵیان دەدا کەسایەتی پاشا وەریبگرنەوە. ئینگلیزەکان بەدواداچوونیان بۆ سەرکەوتنەکەیان نەکرد لە فلۆدن، هەرچەندە هێرشی هاوبەش لەسەر سنوورەکە هەبوو، بەڵام [[ھێنریی ھەشتەمی ئینگلتەرا|هێنری هەشتەم]] بە چاوی تەواوەوە سەیری دۆخی [[سکۆتلاند|سکۆتلەندا]] دەکرد. فەرمانرەواکانی تری ئەوروپا بە تەواوی بێلایەن نەبوون لەگەڵ ئەگەری هاوپەیمانی لەگەڵ [[سکۆتلاند|سکۆتلەندا]]. لە ساڵی ١٥٢٤ ئەلبانی لە فەرەنسا خانەنشین بوو، بۆیە پەرلەمان رایگەیاند کە جەیمس ئامادەیە بۆ حوکمرانی، بەڵام ناچار بوو ئامۆژگاری لە دایکی و راوێژکارێکی دیکە وەربگرێت. ئەمەش زۆر بەهۆی ئەو هەوڵانەی بوو کە دەیکرد، و لە ساڵی ١٥٢٦ ئەنگوس دەسەڵاتی پاشای بەدەستهێنا، بۆیە بۆ ماوەی دوو ساڵی دیکە خستییە ژوورێکی داخراوەوە کاتێک جەیمس لە [[ئێدینبەرە|ئەدینبۆرگەوە]] هەڵهات بۆ ستێرلینگ، و رێوشوێنی توندی دانا بۆ لەسێدارەدانی ئەنگوس، ئەمەش ناچاری کرد هەڵبێت بۆ ئینگلتەرا. == حوکمەکە بە تەواوی == لە ساڵانی ١٥٢٩-١٥٣٠ پاشا هەوڵێکی زۆری دا بۆ سەرکوتکردنی ئەو شوێنکەوتووانەی کە خەریکی وروژاندنی کێشە و ئاڵۆزی بوون لە باشوور. دوای چەندین هێرش و هەڵمەتی دژە ئینگلتەرا، دانوستانەکانی ئاشتی دەستی پێکرد و پەیماننامەکە لە مانگی ئایاری ساڵی [[١٥٣٤]] واژوو کرا. لەو کاتەدا وەک بۆنەکانی پێشوو هێنری هەشتەم ئاواتی خواست کە جەیمس کچەکەی لەگەڵ [[ماریی یەکەمی ئینگلستان|مێری]] هاوسەرگیری بکات، لە کاتێکدا [[چارڵزی پێنجەم|چارڵی پێنجەم]] پێشنیاری خانمانی دیکەی کرد. بەڵام پاشای سکۆتلەندا هاوسەرگیرییەکی فەرەنسی بە باشتر دەزانی، بۆیە سەردانی فەرەنسای کرد و لە کانونی دووەمی ساڵی ١٥٣٧ لەگەڵ مادلین، کچی پاشای فەرەنسا، هاوسەرگیری کرد. بەڵام دوای گەیشتنیان بۆ سکۆتلەندا، مادلین کۆچی دوایی کرد. لە ساڵی ١٥٣٨ جارێکی تر هاوسەرگیری کرد، ئەمجارەیان لەگەڵ مێری گویز (١٥١٥–١٥٦٠)، کچی کلۆد، دوکی گویز، و بێوەژنەکەی لویس دی ئۆرلێئانز، دوکی لۆنگیڤیل. ئەم هاوسەرگیرییە گرنگییەکی زۆری هەبوو، چونکە وای لێکرد کە سیاسەتی دەرەوەی پشتیوانی لە هەردوو لایەنەکەی ئینگلتەرا و فەرەنسا واز لێبهێنێت و بە تەواوی خۆی وەک یەکێک لە دژبەرانی ئینگلتەرا جێگیر بکات. لە ساڵی ١٥٣٦دا ڕەتیکردەوە لە [[یۆرک]] چاوی بە هێنری هەشتەم بکەوێت و ساڵی دواتر، کابۆ و شمشێرێکی وەک دیاری لەلایەن پاپا پاوڵی سێیەم وەرگرت، بەم شێوەیە وازی لە هاوڕێیەتی لەگەڵ هێنری مامی هێنا کە کەنیسەی کاسۆلیکی بەجێهێشتبوو. دوو پیلانی تیرۆرکردنی ئاشکرا بوو و جەیمس پلانەکانی هێنری هەشتەمی بۆ ڕفاندنی پووچەڵکردەوە. هەرچەندە لە ساڵی ١٥٤٠ پاشای ئینگلیز هەوڵێکی دیکەی دا بۆ بەدەستهێنانی پشتیوانی جەیمس، یان لانیکەم بێلایەنییەکەی، سەبارەت بە سیاسەتە ئاینییەکانی، بەڵام پەیوەندییەکانی نێوان هەردوو وڵات لەڕادەبەدەر ئاڵۆز بوون. لە ساڵی ١٥٤٢ هێنری سوپایەکی نارد بۆ داگیرکردنی سکۆتلەندا. جەیمس درەنگ نەبوو لە وەڵامدانەوە، بەڵام ئاغاکانی یان توورە بوون یان بێباکانە. لە [[٢٥ی تشرینی دووەم|٢٥ی تشرینی دووەمی]] [[١٥٤٢]] هێزەکانی بە ئاسانی پەرش و بڵاو بوون و لە شەڕی سۆلوای مۆس تووشی شکستێکی گەورە بوون. ئەم قەیرانە کاریگەری لەسەر مێشکی پاشا هەبوو و لە [[١٤ی کانوونی یەکەم|١٤ی کانوونی دووەمدا]] لە فۆڵکلاند کۆچی دوایی کرد. تازە زانیبووی لەدایکبوونی کچەکەی، [[ماری شاژنی سکۆتلاند|مێری]] کە میراتگری شەرعی بوو. کورەکانی لە تەمەنی کۆرپەیدا مردبوون. چەندین منداڵی ناشەرعی لە دوای خۆی بەجێهێشتبوو، لەوانە جەیمس ستيوارت، ئیرلی مۆرای. (کە بوو بە پارێزەری مێری)، لۆرد جۆن ستوارت (١٥٣١-١٥٦٣)، ئابۆتی کۆلدینگهام ئابی و لۆرد رۆبەرت ستيوارت، ئیرلی ئۆرکنی (١٥٩٢ کۆچی دوایی کردووە). == کارەکانی جەیمسى پێنجەم == هەرچەندە پادشایەکی لاواز بوو و بەهۆی شێوازی ژیانی ناتەقلیدییەوە زیاتر لاواز بوو، بەڵام وەک فەرمانڕەوایەک چالاکیی و سەربەخۆیی گەورەی نیشان دا بە وەستانەوە لە دژی فێڵەکانی مامی هێنری هەشتەم و بە دژایەتیکردنی کاریگەریی ئاغاکان. گۆشەگیریی سەر زاهیدەکان لە سەردەمی حوکمرانیدا بە شێوەیەکی سەرەکی بەهۆی کاریگەریی توندی بەرپرسانی ئایینی بەتایبەت دەیڤید پیتۆن، قەشە سەرەکییەکەی سانت ئەندرۆس بووە. خووی سەرگەردانی پاشا لەناو کۆڵبەرەکاندا، جەماوەرییەکی زۆری بۆ مسۆگەر کرد و بە ئەگەرێکی زۆرەوە وایکرد زۆرێک بەرهەمی وەک شیعرێک کە باس لە دیمەنەکانی ژیانی جووتیاران دەکات بۆی بگەرێننەوە، بەڵام هیچ بەڵگەیەک نییە کە هیچ کامیان نووسیبێت. لە نێو ئەو بۆچوونانەی کە لە شیعرەکانی سێر دەیڤید لیندسایدا خراونەتەڕوو، کە تەواو دۆستانە بوو لەگەڵیدا، وا دیارە ناوبەناو شیعری نووسیوە. == بەستەری دەرەکی == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:شاعیرانی سکۆتلاندی]] [[پۆل:مردووانی ١٥٤٢]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٥١٢]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی گادێلیی سکۆتی]] nix0jn77ofwktyeqgszd6gu9d2k9wrc