حەسەن زیرەک

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ckb">
  <siteinfo>
    <sitename>ویکیپیدیا</sitename>
    <dbname>ckbwiki</dbname>
    <base>https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.6</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">میدیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">تایبەت</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">وتووێژ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">بەکارھێنەر</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">لێدوانی بەکارھێنەر</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ویکیپیدیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">لێدوانی ویکیپیدیا</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">پەڕگە</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">وتووێژی پەڕگە</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">میدیاویکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">وتووێژی میدیاویکی</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">داڕێژە</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">وتووێژی داڕێژە</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">یارمەتی</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">وتووێژی یارمەتی</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">پۆل</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">وتووێژی پۆل</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">دەروازە</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">لێدوانی دەروازە</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">ویکیپرۆژە</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">لێدوانی ویکیپرۆژە</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">ڕەشنووس</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">لێدوانی ڕەشنووس</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">مۆدیوول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">لێدوانی مۆدیوول</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>حەسەن زیرەک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>261</id>
    <revision>
      <id>1589725</id>
      <parentid>1583703</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:34:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <comment>/* گۆرانییەکان */ +کۆیە و ھەڵەبجە، گۆرانییەکانی کەرکووک زیاتر مەجلیسی بووە.</comment>
      <origin>1589725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="224749" sha1="d2c1wtztbsxp50kguvkno58oy4y8vnb" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی
|ناو= حەسەن زیرەک{{ھن}}Hesen Zîrek
|ناوی_کاتی_لەدایکبوون=حەسەن عەبدوڵڵا ڕەحمان&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=س.|یەکەم=ئەنوەر|سەردێڕ=یادی ١٠٠ ساڵەی حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://bokan.de/|پەڕەکان=٥-٤٨}}&lt;/ref&gt;
|وێنە=Zirak.jpg
|ڕێکەوتی لەدایکبوون= {{Birth date|١٩٢١|١١|٢٩}}
|شوێنی لەدایکبوون= گەڕەکی [[قەڵای سەردار]]، [[بۆکان]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
|ڕێکەوتی مەرگ= {{Death date and age|١٩٧٢|٦|٢٦|١٩٢١|١١|٢٩}}
|شوێنی مەرگ= بۆکان، ڕۆژھەڵاتی کوردستان
|ھۆکاری مردن= ژەھراوی کردن، شێرپەنجەی جەرگ&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئیمپراتۆری گۆرانی و میوزیکی کوردی|ناونیشان=https://knwe.org/KU/Details/2054|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=knwe.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231110230442/https://knwe.org/KU/Details/2054|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کوردیپێدیا|یەکەم=Kurdipedia-|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=2012020516145264157|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Kurdipedia.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231110234949/https://www.kurdipedia.org/?q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حەسەن زیرەک: لە نێوان مردنی ئاسایی و تیرۆرکردندا |ناونیشان=https://politicmedia.net/detailnewspo.aspx?jimare=8730&amp;cor=5&amp;related=2 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=politicmedia.net |زمان=ku |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231110224938/https://politicmedia.net/detailnewspo.aspx?jimare=8730&amp;cor=5&amp;related=2 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
|شوێنی گۆڕ= [[ناڵەشکێنە]]، بۆکان
|پۆتانەکانی گۆڕ= {{Coord|36.5005291|46.2082101|display=inline,title}}
|نەتەوە= [[کورد]]
|ڕادەی خوێندەواری= [[خوێندەواری|نەخوێندەوار]]
|پیشە= [[ھونەرمەند]]، [[گۆرانیبێژ]]، [[وێنەکێش]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەرگرییەک لە ھونەرمەند حەسەن زیرەک |ناونیشان=https://hawlati.co/page_detail?smart-id=19882 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=hawlati.co |زمان=ku |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231210203759/https://hawlati.co/page_detail?smart-id=19882 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; [[مەقام]]بێژ، [[شاعیر]]، [[مۆسیقاژەن]] ([[دەف]]ژەن، [[تار (ئامێر)|تارژەن]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=ع. |یەکەم=ھێڤی |دوایین٢=پ. |یەکەم٢=سوزانا |ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠٢٤|سەردێڕ=لێکدانەوەیەکی نوێی میوزیک بۆ شیعرەکانی ئەحمەدی خانی |ناونیشان=https://www.goethe.de/ins/iq/ku/m/kult/kei/25159613.html |journal=work |بەرگ=١|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115942/https://www.goethe.de/ins/iq/ku/m/kult/kei/25159613.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; و [[عوود]]ژەن)
|ساڵانی چالاکی= ١٩٥٣–١٩٧٢
|ئایین= [[ئیسلام]] (بڕوانە ''[[حەسەن زیرەک#ئایین|ئایینی حەسەن زیرەک]]'')
|ھاوسەر= '''ھاوسەرگیرییە فەرمییەکان:'''{{ھن}}میدیا زەندی، ڕابیعە سەرئەنجام&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وتووێژێکی بڵاونەکراوە لەگەڵ میدیا زەندی ھاوسەری مامۆستا حەسەن زیرەک |ناونیشان=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=3846 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=haje.ir |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231110224940/http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=3846 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=ھاوسەری ھونەرمەند حەسەن زیرەک کۆچی دوایی کرد |ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/2023/06/79 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Kurdistanmedia |زمان=ku |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231110224939/https://kurdistanmedia.com/so/news/2023/06/79 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}'''ئەوانەی تر:'''{{ھن}}نزیکەی ٣٠ ھاوسەری تر&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئیبراھیم|یەکەم=فەرشی|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک و زمانی دوولا|ساڵ=٢٠٠٧|پەڕەکان=٢٨|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609200534/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=نەشقی|یەکەم=ڕەحمان|ناونیشان=https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863|سەردێڕ=مامۆستا حەسەن زیرەک: ئەستێرەیەکی گەشی ئاسمانی گۆرانی کوردی|دوایین٢=مەلاقەرە|یەکەم٢=جەمیل|ساڵ=٢٠١٨-٠٦-٠١|پەڕەکان=٢٣٣|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240801090137/https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
|شارۆمەندێتی= [[پەڕگە:State flag of Iran (1964–1980).svg|20px|alt=Flag]] [[ئێرانی پەھلەوی|ئێران]]
|شێواز= [[فۆلکلۆر]]، [[ئیرۆتیزم]]
|ناوبانگ= [[مۆسیقای کوردی]]، [[مۆسیقای فۆڵک|فۆڵک]]، [[مۆسیقای کلاسیک|کلاسیک]]
|باوک=عەبدوڵڵا
|دایک=ئامینە
|مناڵەکان= مەھتاب (ئارەزوو)، مەھناز (ساکار)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://www.khaktv.net/profile-detail.aspx?jimare=2103|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.khaktv.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231110224938/https://www.khaktv.net/profile-detail.aspx?jimare=2103|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
|خزمەکان=محەممەدئەمین{{تێبینی|لای خەڵک ناسراوە بە مینە}} (برای گەورە){{ھن}}حوسێن (برای بچووک)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=کەسێکی نزیکی حەسەن زیرەک کۆچی دوایی کرد|ناونیشان=http://www.nrttv.com/nrt2/detail2/1696|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=nrttv.com}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}سارا (خوشک)
|ئۆفیس=[[ڕادیۆی کوردیی بەغدا|ڕادیۆی بەغدا]]{{ھن}}[[ڕادیۆی کوردیی تاران|ڕادیۆی تاران]]{{ھن}}[[ڕادیۆی کوردیی کرماشان|ڕادیۆی کرماشان]]{{ھن}}[[ڕادیۆی تەورێز]]{{ھن}}[[ڕادیۆی سنە]]|ناوەکانی تر=بولبولی کوردستان&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=بولبولی کوردستان بوو بە ١٠٠ ساڵ|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/فەرھەنگی_ھونەری_وەرزشی-i402978|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=SAHAR KURDISH (Sorani)}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%DA%BE%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%DA%BE%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i402978 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
}}
'''حەسەن زیرەک''' (٢٩ی تشرینی دووەمی ١٩٢١ لە [[بۆکان]] – ٢٦ی حوزەیرانی ١٩٧٢ لە بۆکان)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=An Introduction to Kurdish Folk Music|ناونیشان=https://folkworks.org/article/an-introduction-to-kurdish-folk-music/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=FolkWorks|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731141538/https://folkworks.org/article/an-introduction-to-kurdish-folk-music/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھونەرمەند و گۆرانیبێژێکی [[کورد]] بوو، کە بە یەکێک لە بەناوبانگترین ھونەرمەندانی کورد لە تەواوی [[کوردستان]]دا دادەنرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=(تصاویر) بیوگرافی و عکس های حسن زیرک؛ از خوانندگی و شهرت تا مرگ|ناونیشان=https://faradeed.ir/بخش-چهره-ها-45/196126-تصاویر-بیوگرافی-عکس-های-حسن-زیرک-از-خوانندگی-شهرت-تا-مرگ|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=فرادید {{!}} Faradeed {{!}} فرادید|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115950/https://faradeed.ir/بخش-چهره-ها-45/196126-تصاویر-بیوگرافی-عکس-های-حسن-زیرک-از-خوانندگی-شهرت-تا-مرگ|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=M. Gunter|یەکەم=Michael|سەردێڕ=Historical Dictionary of the Kurds|بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press|ساڵ=November ٤, ٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٧٥٠٧-٤|پەڕەکان=٢٢٠}}&lt;/ref&gt; بەرچاوترین کاری، کۆکردنەوەی گەنجینەیەک لە گۆرانی و ئاوازی تۆمارکراوی کوردی بوو بە دەنگی خۆی کە ژمارەیان لە نێوان ١٠٠٠&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=Kurdish music – Alchetron, The Free Social Encyclopedia|ناونیشان=https://alchetron.com/Kurdish-music|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Alchetron.com|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115945/https://alchetron.com/Kurdish-music|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بۆ ٢٠٠٠ گۆرانییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=بە حەسەن زیرەکبوون ڕەنجی فەرھادی دەوێت|ناونیشان=https://chra.tv/بە-حەسەن-زیرەکبوون،ڕەنجی-فەرهادی-گەر/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Chra.tv|زمان=ku}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Broughton|یەکەم=Simon|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=gyiTOcnb2yYC&amp;dq=Hassan+Zirak+genius+composed&amp;source=gbs_navlinks_s|سەردێڕ=World Music: Africa, Europe and the Middle East|دوایین٢=Ellingham|یەکەم٢=Mark|دوایین٣=Trillo|یەکەم٣=Richard|بڵاوکەرەوە=Rough Guides|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٨٢٨-٦٣٥-٨|بەرگ=١|پەڕەکان=٣٨١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240714213022/https://books.google.iq/books?id=gyiTOcnb2yYC&amp;dq=Hassan%20Zirak%20genius%20composed&amp;source=gbs_navlinks_s|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=یادی کنیم از بزرگان موسیقی استاد حسن زیرک |ناونیشان=https://akharinkhabar.ir/gallery/92584830/یادی-کنیم-از-بزرگان-موسیقیاستاد-حسن-زیرک |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=akharinkhabar.ir |زمان=fa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523080216/https://akharinkhabar.ir/gallery/92584830/یادی-کنیم-از-بزرگان-موسیقیاستاد-حسن-زیرک |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; زیرەک بەھۆی گۆرانییەکانی لە ناو کوردەکانی [[کورد لە ئێران|ڕۆژھەڵات]] و [[کوردانی باشووری کوردستان|باشوور]] ناسراوە. لە ساڵی ١٩٧٢ لە شاری [[بۆکان]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] کۆچی دواییی کرد و ھەر لەوێش بە خاک سپێردرا.

ھەرچەندە حەسەن زیرەک بەھۆی بارودۆخی سەختی ژیانەوە سوودی لە خوێندن وەرنەگرت،&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://archive.org/details/agiri_162|سەردێڕ=Agirî 162 (2011 Tîrmeha 6)}}&lt;/ref&gt; بەڵام لە ئاوازدانانی [[شیعر]] و [[مۆسیقای کوردی]] شارەزا بوو، ئەم بەھرەیە لەگەڵ دەنگیدا، گۆرانییەکانی لە سەرانسەری کوردستاندا جێی بایەخ کردووە. گۆرانییە کوردییەکانی ھەتا ئێستاش لەناو کوردەکاندا بە تایبەت لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵات]] و [[باشووری کوردستان]] لە شوێنە گشتییەکان، سەیرانگا، بۆنە و ئاھەنگەکاندا دەبیسترێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=٤٨ ساڵ تێپەڕ دەبێت بەسەر کۆچی دوایی حەسەن زیرەکی بلیمەت |ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/99683 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Kurdistantv.net |زمان=ku}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=«حسن زیرک»، حافظ موسیقی کردی/شعیب خسروی|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/22553/حسن-زیرک-حافظ-موسیقی-کردی-شعیب-خسروی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=kurdpress|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523083012/https://www.kurdpress.com/news/22553/حسن-زیرک-حافظ-موسیقی-کردی-شعیب-خسروی|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=«بلبل کردستان» ١٠٠ سالە شد|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/22269/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=kurdpress|زمان=فارسی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810124601/https://www.kurdpress.com/news/22269/Ø¨ÙØ¨Ù-Ú©Ø±Ø¯Ø³ØªØ§Ù-Ù¡Ù%A0Ù%A0-ساله-شد}}&lt;/ref&gt;

حەسەن زیرەک جگە لە [[زمانی کوردی]]ی زگماکی خۆی (شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])،{{تێبینی|لە شێوەزاری [[ھەورامی]]یش شارەزا ھەبووە}} زمانەکانی [[زمانی فارسی|فارسی]]، [[زمانی تورکی|تورکی]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=köse|یەکەم=berkehan|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Kurdish Culture|ناونیشان=https://www.hevseltimes.com/post/kurdish-culture|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Hevsel Times|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731121445/https://www.hevseltimes.com/post/kurdish-culture|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەربایجانی]]، [[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]] و شێوەزاری [[لوڕیی باکووری]]ی تێکەڵاوی گۆرانییەکانی کردووە. ئەو خاوەنی ٣ مەقامە بە تورکی، ٨ مەقام بە فارسی، ٢ مەقام بە ھەورامی و ٦٤ مەقام بە کوردیی سۆرانی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=کتاب مجموعە آوازھای حسن زیرک بە چاپ سوم می رسد/ زیرک بیش از 1300 ترانە خواندە است {{!}} کردستان|ناونیشان=https://kordestan.farhang.gov.ir/fa/news/124512/کتاب-مجموعھ-آوازھای-حسن-زیرک-بھ-چاپ-سوم-می-رسد-زیرک-بیش-از-1300-ترانھ-خواندھ-است|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211203070533/https://kordestan.farhang.gov.ir/fa/news/124512/کتاب-مجموعھ-آوازھای-حسن-زیرک-بھ-چاپ-سوم-می-رسد-زیرک-بیش-از-1300-ترانھ-خواندھ-است|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; زیرەک لەگەڵ ئۆرکێستراکانی مۆسیقای کوردیی برایانی یوسف زەمانی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٠٩|سەردێڕ=زندگینامە: حسن یوسف زمانی (۱۳۱۰-۱۳۸۸)|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/87963/زندگینامھ-حسن-یوسف-زمانی-۱۳۱۰-۱۳۸۸|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=ھمشھری آنلاین|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810124604/https://www.hamshahrionline.ir/news/87963/زندگینامه-حسن-یوسف-زمانی-۱۳۱۰-۱۳۸۸|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ئۆرکێسترای موشیر ھومایۆن شارەدار لە تاران و ئۆرکێسترای [[موجتەبا میرزادە]] لە [[کرماشان]] گۆرانیی پێشکەش کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=من جانشین «میرزادە» در اکستر ڕادیو کردی کرمانشاە بودم / گفتگو بااستاد ابوالقاسم پرندیان نوازندە قدیمی کرمانشاھی|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/6170/من-جانشین-میرزادھ-در-اکستر-رادیو-کردی-کرمانشاھ-بودم-گفتگو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=kurdpress|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810124555/https://www.kurdpress.com/news/6170/من-جانشین-میرزاده-در-اکستر-رادیو-کردی-کرمانشاه-بودم-گفتگو|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=زندگی و آثار استاد 'حسن زیرک' مورد بحث و بررسی پژوھشگران قرار گرفت|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/82514468/زندگی-و-آثار-استاد-حسن-زیرک-مورد-بحث-و-بررسی-پژوھشگران-قرار|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=ایرنا|زمان=فارسی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810124552/https://www.irna.ir/news/82514468/زندگي-و-آثار-استاد-حسن-زيرك-مورد-بحث-و-بررسي-پژوهشگران-قرار}}&lt;/ref&gt; جیا لە ڕادیۆی کرماشان و تاران، زیرەک سەردانی ڕادیۆکانی [[ڕادیۆی تەورێز|تەورێز]]، [[ڕادیۆی سنە|سنە]] و [[مەھاباد]]ی کردووە و گۆرانیی لێ تۆمار کردوون.

نازناوی «زیرەک» بۆماوەیی نییە، باوکی و باپیریشی ئەو ناوەیان پێوە نەبووە، بەڵکو لە ساڵی ١٩٥٣ لە ڕادیۆی بەغدا ئەم نازناوەی پێ درا.

== ژیان ==
=== سەرەتای ژیان ===
بەپێی بڕوانامەی لەدایکبوون و بە گوێرەی خەڵکی ناوچەی بۆکان و بنەماڵەکەی لە ساڵی ١٩٢١ لە گەڕەکی [[قەڵای سەردار]]، لە شاری بۆکان لە [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] حەسەن زیرەک لەدایکبووە. عەبدوڵڵا، باوکی حەسەن زیرەک لە سەردەمی منداڵی زیرەک کۆچی دوایی کرد و دواتر ھاوسەرەکەی بەناوی ئامینە کەیفە، توانای چاودێری و بەخێوکردنی منداڵەکانی نەبوو، بۆیە ناچار بوو دووبارە ھاوسەرگیری بکاتەوە و منداڵەکانی بە زیرەکیشەوە نەچوونە [[قوتابخانە]] و کرێکارییان دەکرد بۆ پەیداکردنی بژێوی ژیانیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=زیرەک|یەکەم=حەسەن|ناونیشان=https://libris.kb.se/bib/22002860|سەردێڕ=چریکەی کوردستان - چاپی یەکەم|دوایین٢=زەندی|یەکەم٢=میدیا|بڵاوکەرەوە=Intîşaratê Borekeyî|ساڵ=١٩٦٦|ژپنک=٩٦٤٩١٥٢٨٠٦|بەرگ=١|شوێن=تاران، ئێران|زمان=ku}}&lt;/ref&gt; حەسەن زیرەک ١ خوشک و ٢ برای ھەبوو؛ زیرەک دەربارەی جێی لەدایکبوونی و خێزانەکەی لە ژیاننامە شیعرییەکەی لە کتێبی چریکەی کوردستان بەم شێوەیە دەڵێت:

&lt;blockquote&gt;
{{چینی ناوەند}}
خەڵکی بۆکانم کوردی خوێن پاکم{{ھن}}برام حسێنە و ئامینە دایکم{{ھن}}ناوم حەسەنە باوکم عەبدوڵڵا{{ھن}}خوشکم سارایە و کاکە مینە کاکم&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=زیرەک|یەکەم=حەسەن|ناونیشان=https://libris.kb.se/bib/22002860|سەردێڕ=چریکەی کوردستان - چاپی یەکەم|دوایین٢=زەندی|یەکەم٢=میدیا|بڵاوکەرەوە=Intîşaratê Borekeyî|ساڵ=١٩٦٦|ژپنک=٩٦٤٩١٥٢٨٠٦|بەرگ=١|شوێن=تاران، ئێران|پەڕەکان=٨|زمان=ku}}&lt;/ref&gt;
{{کۆتایی}}
&lt;/blockquote&gt;

ژیانی ناخۆش و ئاوارەیی حەسەن زیرەک لەو کاتەوە دەستی پێکرد کاتێک باوکی کۆچی دوایی کرد و دایکی شوی کردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=Hassan Zirak – Alchetron, The Free Social Encyclopedia|ناونیشان=https://alchetron.com/Hassan-Zirak|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Alchetron.com|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115942/https://alchetron.com/Hassan-Zirak}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Oggito|ناونیشان=https://oggito.com/icerikler/ruhuyla-direnen-kurt-muzisyen-hesen-zirek/29881|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=oggito.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810124606/https://oggito.com/icerikler/ruhuyla-direnen-kurt-muzisyen-hesen-zirek/29881|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=خوانندە {{!}} بیوگرافی حسن زیرک|ناونیشان=https://forum.1roman.ir/threads/138633/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=انجمن رمان نویسی یک رمان|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115943/https://forum.1roman.ir/threads/138633/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; حەسەن زیرەک بە درێژایی تەمەنی منداڵی و گەنجی چەندین کاری جۆراوجۆری تاقی کردووەتەوە، وەک کرێکاری و شاگردی لە دوکانی خواردنەوە و شیرینی، قاوەچێتی، کارکردن لە چایخانە و بەردەستیی [[کەباب]]چی لە بۆکان و شارەکانی دیکە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانی، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609200530/https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; تەنانەت چووەتە [[پێنجوێن]]، [[سلێمانی]]، [[مووسڵ]]، [[بەسڕە]]، [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]] و [[باشووری ئێران]] بۆ کرێکاری کردن؛ ژیانێکی نائاسایی و ھەژارانەی بردووەتە سەر. کاتێک زیرەک تەمەنی تەنھا ٧ بۆ ٨ ساڵ بوو زۆر حەزی لە گۆرانی و گۆرانیوتن بوو. لەو سەردەمەدا خەڵکی لە بۆکان سەرقاڵی گۆرانیوتن بوون لە کۆڕ و بۆنەی جیاوازدا لە شەقام و بازاڕەکان. یەکێک لەو کەسانەی لەم شارەدا ئاشنای مۆسیقا و گۆرانیوتن بوو و لەم بوارەدا چالاک بوو، گۆرانیبێژێکی [[جوو]]لەکە بوو بە ناوی «شێنگە جوو» کە حەسەن زیرەک گوێی لە گۆرانییەکانی دەگرت و بە ئەگەرێکی زۆرەوە لەو تەمەنەدا شێنگە جوو یەکەم مامۆستای نافەرمی حەسەن زیرەک بووە.

حەسەن زیرەک، لە تەمەنی گەنجیدا، ڕۆژێک کاتێک شۆفێری دەکات لە ڕێگای [[سەقز]]–[[بانە]]، لە کاتی کارکردن ئۆتۆمبێلەکەی گڕ دەگرێت و بەھۆیەوە کەسێک گیان لەدەست دەدات؛{{تێبینی|لە ھەندێک سەرچاوە وا باسکراوە کە کەسەکە بەر ئۆتۆمبێلەکە کەوتووە پاشان گیانی لەدەست داوە.}} بەم شێوەیە حەسەن زیرەک [[ئۆتۆمبێل]]ەکە و شوێنی کوشتنەکەی بەجێدەھێڵێت، بۆ ماوەیەکی زۆر بە ترسەوە خۆی دەشارێتەوە، پاشان ئێران جێدەھێڵێت و دەچێتە [[عێراق]] و شاری بەغدا بۆ دابینکردنی بژێوی ژیانی.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=حسن زیرک از کارگری در بووکان تا خوانندگی در بغداد|ناونیشان=https://www.faratab.com/news/4783/حسن-زیرک-از-کارگری-در-بوکان-تا-خوانندگی-در-بغداد|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=فراتاب|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523100103/https://www.faratab.com/news/4783/حسن-زیرک-از-کارگری-در-بوکان-تا-خوانندگی-در-بغداد|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== ڕادیۆی کوردیی بەغدا ===
سەرەتا حەسەن زیرەک دەچێتە پێنجوێن و پاشان سلێمانی، نیشتەجێی گەڕەکی دەرگەزێنی سلێمانی دەبێت، لەوێ لە ھۆتێلێکدا بە شاگردی کار دەکات و ھەر لەوێش ھاوسەرگیری دەکات لەگەڵ ناسکێ؛ و ٦ مانگ لەم ھۆتێلە دەمێنێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئیبراھیم|یەکەم=فەرشی|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک و زمانی دوولا|ساڵ=٢٠٠٧|پەڕەکان=٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609200534/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ماوەیەک دەچێتە شاری [[کەرکووک]]، دواتر لە ساڵی ١٩٥٠ زیرەک لە بەغدا لە ''میوانخانەی باکوور'' ({{بە عەرەبی|فندق شمال}})&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hasan Zirak – The Legend|ناونیشان=https://www.strangerthanparadiserecords.com/hasan-zirak-the-legend.html?source=facebook|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Stranger Than Paradise Records|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115943/https://www.strangerthanparadiserecords.com/hasan-zirak-the-legend.html?source=facebook|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لای جەعفەری خاوەن ھۆتێل دەست دەکات بە شاگردی، زیرەک ماوەی ٤ ساڵ لەم ھۆتێلەدا کاری کردووە. لەو کاتەدا لەگەڵ ناسکێی ھاوسەری بە ڕۆژ لە میوانخانەکە کار دەکەن و شەوانیش لەسەر بانی بیناکە دەمێننەوە و زیرەک لەوێ گۆرانی دەڵێت، ڕۆژێک ھاوپیشە و کەسانی نزیک لە ھۆتێلەکە دەنگخۆشیی حەسەن زیرەک بۆ جەعفەر باس دەکەن، جەعفەریش ھەر زوو تاقیدەکاتەوە و پلەی زیرەک لە ھۆتێلەکە بەرز دەکاتەوە، و ھەموو ھەینییەک لەسەر تەختی میوانخانەی ھۆتێلەکە دەست دەکات بە گۆرانیوتن. ھەواڵ دەچێتە ڕادیۆ و کارمەندانی ڕادیۆ دەچن بۆ میوانخانە تا زیرەک بھێننە ڕادیۆ و وەک کارمەند دایمەزرێنن، پاش ڕازیکردنی جەعفەری خاوەن میوانخانە، زیرەک دەچێتە [[ڕادیۆی کوردیی بەغدا]] و بە ھاوکاری [[عەلی مەردان]]، نەشەت عەبدولڕەحمان، حەمەی دەروێش کەریم، سەڵاح و عادل عیرفان بەشداری بەشی کوردیی ڕادیۆی بەغدا دەکات و مانگانە چوار گۆرانی بە شەش [[دینار]] پێشکەش دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئیبراھیم|یەکەم=فەرشی|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک و زمانی دوولا|ساڵ=٢٠٠٧|پەڕەکان=٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; حەسەن زیرەک لە ساڵی ١٩٥٣ەوە لە بەشی کوردیی ڕادیۆی بەغدا بەفەرمی دادەمەزرێت.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

ھاتنی حەسەن زیرەک بۆ ڕادیۆی کوردیی بەغدا ھاوکات بوو لەگەڵ سەرەتای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوو و بە گوتەی خۆی لەگەڵ ھونەرمەندە ناسراوەکانی [[مۆسیقای کوردی]] ئەو ساڵانە لەوێ بووە، لەوانە عەلی مەردان، [[نەسرین شێروان]]، حەسەن و [[محەممەد عارف جزیری]]، [[شەماڵ سائیب]]، [[تایەر تۆفیق]]، ڕەسوڵ گەردی، ئیلیاس فەڕەنگی و [[قادر دیلان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://ia600707.us.archive.org/15/items/majidalhydar_gmail_52/52.pdf|سەردێڕ=حسن زيرك: مدرسة غنائية كوردية صنعتها العفوية وصدق المشاعر|دوایین=بەرواری|یەکەم=ج.|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|زمان=ar|پەڕە=١١|بەرگ=٥٢|بڵاوکەرەوە=Sabah Kurdistan|newspaper=Sabah Kurdistan}}&lt;/ref&gt; لە ساڵانی سەرەتای کارکردنی لە ڕادیۆی بەغدا، سەرنجی گوێگرانی بۆ لای خۆی ڕاکێشا، بەو پێیەی شارەزایییەکی زۆریی لە ئاواز و گۆرانییە کوردییەکانی ناوچەی [[موکریان]] ھەبوو.

ساڵی ١٩٥٨ کاتێک حەسەن زیرەک گەڕایەوە بۆکان، و ھەواڵی ھاتنەوەی زیرەک بڵاودەبێتەوە، عەبدوڵڵا موفتیزادە کە لە [[ڕادیۆی سنە]] کاری دەکرد، دەچێتە لای زیرەک و بانگێشتی دەکات بۆ ڕادیۆی سنە تا گۆرانی لێ تۆمار بکات، ھەر لە ساڵی ١٩٥٨ حەسەن زیرەک دوای وەرگرتنی مۆڵەت لە بەرپرسانی ڕادیۆی کوردی لە بەغدا بڕیاری گەڕانەوەی بۆ ئێران دا؛&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=نەشقی|یەکەم=ڕەحمان|ناونیشان=https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863|سەردێڕ=مامۆستا حەسەن زیرەک: ئەستێرەیەکی گەشی ئاسمانی گۆرانی کوردی|دوایین٢=مەلاقەرە|یەکەم٢=جەمیل|ساڵ=٢٠١٨-٠٦-٠١|پەڕەکان=٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240801090137/https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; پاش ماوەیەک زیرەک دەچێتە مەھاباد و لەگەڵ میرزا ڕەحیم دەچنە [[ڕادیۆی کوردیی تاران]] کە تازە دامەزرابوو، سەرەتا بە دوو گۆرانی دەنگی تاقی دەکەنەوە و دەستبەجێ وەری دەگرن.

=== کودەتای عێراق ===
لە ساڵی ١٩٥٨ شانشینی عێراق لە [[شۆڕشی ١٤ی تەممووز|کودەتایەکدا]] بە سەرۆکایەتی [[عەبدولکەریم قاسم]] و [[عەبدولسەلام عارف]] کەوت و حکوومەتی کۆماری لە عێراق ڕاگەیەندرا. حەسەن زیرەک لە کاتی گەڕانەوەی بۆ بۆکان، دوای ماوەیەک بڕیاریدا بگەڕێتەوە عێراق، لەکاتی ئامادەکاری بۆ گەڕانەوەی، ھەواڵی کودەتاکەی عێراق دڵەڕاوکێ و نیگەرانی زیرەکی لێ دەکەوێتەوە، چونکە ئەوکاتەی لە ڕادیۆی بەغدا گۆرانیبێژ بوو، بەبۆنەی تاج لەسەرنانی [[فەیسەڵی دووەم|شا فەیسەڵی دووەم]]ی عێراق و شا حوسێن لە [[ئوردن]]، لە ڕادیۆی بەغدا ئاھەنگێکی گۆرانی ڕێک دەخرێت،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Smets|یەکەم=Kevin|دوایین٢=Sengul|یەکەم٢=Ali Fuat|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Kurds and Their Cultural Crossroads: Kurdish Identity, Media and Cultural Production|ناونیشان=https://brill.com/view/journals/mjcc/9/3/article-p247_2.xml|journal=Middle East Journal of Culture and Communication|زمان=en|بەرگ=٩|issue=3|پەڕەکان=٢٤٧–٢٥٦|doi=10.1163/18739865-00903006|issn=1873-9865|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118135857/https://brill.com/view/journals/mjcc/9/3/article-p247_2.xml|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; زۆر لە ھونەرمەندان لەم ئاھەنگەدا گۆرانی دەڵێن، زیرەکیش کە تازە دامەزرابوو بەو بۆنەیەوە گۆرانییەکی پێشکەش کردبوو:

{{شیعر}}
{{ب|دە لێدەن لێدەن لە تەپڵی شادمانی|}}
{{ب|ئەوا تاجیان نایە سەر حوسێن و فەیسەڵی سانی|}}
{{کۆتاییی شیعر}}
{{ltr}}
{{ltr/end}}

پڕوپاگەندە و وتاری بەربڵاو لە ڕادیۆی بەغدا دژی دادوەرە لابراوەکانی ڕژێمی پێشوو و چەندین خۆپیشاندان و ڕاگەیاندن و وتارە یەک لە دوای یەکەکانی گەلانی ناوچەکە و بەتایبەت کورد، بۆ پشتیوانی لە کردەوە شۆڕشگێڕانەکەی عەبدولکەریم قاسم لە ڕووخاندنی شانشینی عێراق، وای کرد حەسەن زیرەک بترسێت لەوەی بگەڕێتەوە عێراق و بیگرن بەبیانوی ئەوەی گۆرانی بۆ حکوومەتی پاشایەتی پێشوو ھەڵگوتووە، چونکە حکوومەتی نوێ ئەو کەسانەی دەستگیر دەکرد کە پێشتر پشتیوانیان بۆ پاشایەتیخوازی دەربڕیوە، بۆیە لە ئێران مایەوە و چاوەڕێی کرد تا دۆخی سیاسی وڵاتەکە ڕوون دەبێتەوە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; کودەتای عێراق وەک شۆڕشی کورد و عەرەب ناو دەبرا، حکوومەتی نوێش وەک حکوومەتێکی کوردی-عەرەبی پێناسە کرا. ڕادیۆی بەغدا پاش [[کۆمار]]یبوون و لەناوبردنی [[پاشایەتی|سیستەمی پاشایەتی]]، بانگەشەیەکی زۆری دژ بە پاشایەتی وڵاتی ئێران دەستپێکرد، لەوەی کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ئێران ھیچ مافێکی سیاسی، فەرھەنگی و کۆمەڵایەتییان پێ نەدراوە بەڵام لە عێراق بەشدارن لە دەوڵەتدا. کاردانەوەی ئەم بانگەشانە دامەزراندنی ڕادیۆی کوردی تاران و پاشان کرماشان بوو، ھەروەھا بڵاوبوونەوەی ''ھەفتەنامەی کوردستان'' لە تاران، کە توانی ھەندێک ئازادی بۆ کورد لە ئێران دەستەبەر بکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=سلێمانی |یەکەم=ئیدریس |ناونیشان=https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863 |سەردێڕ=مامۆستا حەسەن زیرەک: ئەستێرەیەکی گەشی ئاسمانی گۆرانی کوردی |دوایین٢=حوسێنپوور |یەکەم٢=سەڵاح |ساڵ=٢٠١٧-٠١-١٦|پەڕەکان=١٨٣|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240801090137/https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== ڕادیۆی کوردیی تاران ===
بەپێی بەڵێننامەیەک لە ڕێکەوتی ١٢ی نیسانی ١٩٥٨ لەلایەن محەممەد کەیھان، یەکێک لە دامەزرێنەرانی ڕادیۆی کوردی لە [[تاران]]، ئاماژە بە پێدانی مانگانەی دوازدە ھەزار [[تمەن]] دەکات بە زیرەک بۆ پێشکەشکردنی گۆرانی کوردی، ئەمەش ئاماژەیە بۆ سەرەتای ھاوکاری ئەم ھونەرمەندە لە ڕادیۆی کوردی لە پایتەختی ئێران. لە ڕادیۆی تاران ھەندێک جار دەچووە [[ڕادیۆی تەورێز]] و لەوێ گۆرانی تۆمار دەکرد.

ئەو بەرھەمانەی کە حەسەن زیرەک لە ڕادیۆی کوردیی تاران تۆماری کردبوو، زۆر جار بە ئامێری مامۆستاکانی وەک حسێن یاھەقی، حەسەن کەسایی، جەلیل شەھناز، جیھانگیر مەلەک، ئەحمەد عیبادی و بە سەرپەرشتیی موشیر ھومایۆن شارەدار تۆماری دەکردن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hunermendê mezin Hesen Zîrek 52 sal berê ji nav me bar kir|ناونیشان=https://www.rudaw.net/notfound.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|زمان=ku|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240705030359/https://www.rudaw.net/notfound.html}}&lt;/ref&gt;

=== ڕادیۆی کوردیی کرماشان ===
[[پەڕگە:Right hasanzirek-1343 (1).jpg|وێنۆک|150px|حەسەن زیرەک لە [[تاقوەسان]] (ڕاست)]]
لە مانگی ئابی ساڵی ١٩٦٢ کاتێک ڕادیۆی کوردیی تاران داخرا، حەسەن زیرەک و ھاوکارەکانی بەرەو [[کرماشان]] بەڕێکەوتن. ڕادیۆی کوردیی کرماشان ناوەکەی گۆڕدرا بۆ ''بەشی کوردیی ڕادیۆ ئێران''. ئەم ڕادیۆ نوێیە دەنگی نێودەوڵەتیی ئێران بوو، بەمەش کاتژمێری پەخشەکانی زیاتر بوو، پەخشەکەی بەشێکی زۆریی وڵاتانی [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]ی دەگرتەوە.

ھاتنی حەسەن زیرەک بۆ کرماشان و پەیوەندیکردن بە گرووپ و ھاوکارەکانی ڕادیۆ، ئۆرکێستراکەی زیاتر چالاکتر کرد، کە چەند ساڵێک بەو چالاکییە مایەوە و ھەنگاوی گەورەی لە بەرھەمھێنانی مۆسیقا و گۆرانی کوردیدا نا.

سەرۆکی ئۆرکێستراکە محەممەد عەبدولسەمەدی بوو، و کلارنێتژەنی ئەوێ بوو. لە ساڵانی دواتردا، مەحموود بللووریی عودژەن، و سەرجەنتی زەید یەحیای کلارنێتژەن، بۆ ئەم گرووپە زیادکران. حەسەن زیرەک لە ڕادیۆی کوردیی کرماشان بە ھاوکاریی لەگەڵ ھونەرمەندانی دیاری کرماشان وەک [[موجتەبا میرزادە]] ([[کەمانچە]])، محەممەد عەبدولسەمەدی ([[قەڕانی]])، ئەکبەر عیزەدی ([[سەنتوور]])، ئاستوار دەروێشی ([[تار]]) و بەھمەن پولەکی و مورتەزا قەسری (کەمانچە و تێمپۆ) گەلێک گۆرانی تۆمار کرد، بەرھەمەکانی حەسەن زیرەک لە ڕادیۆی کرماشان بە باشترین بەرھەمەکان و سەردەمی زێڕینی دادەنرێن.

سەبارەت بە گۆرانی و ئاواز، حەسەن زیرەک لەگەڵ موجتەبای میرزادە کە ئەوکات تەمەنی تەنیا ١٦ ساڵ بوو، وتووێژی دەکرد و زانیارییەکی بەرفراوانی لەسەر گۆرانی کوردی پێ دەدا، ئەمەش وای کرد میرزادە ھێندەی تر ئارەزووی بچێتە بوارەکە. میرزادە چەندین جار ئاماژەی بەوە کردووە «بوونی حەسەن زیرەک لە کرماشان زۆر بەسود بووە» چونکە ئەوی بە مۆسیقای کوردی ناساندووە و لە ڕێگەی زیرەکەوە چەندین گۆرانی و ئاوازی کوردی ناسیوە و وای کردووە شێوازی ژەنینی جیاواز بێت.

حەسەن زیرەک لە ماوەی ٣ ساڵی ژیانی لە [[کرماشان]]، ناو و ناوبانگێکی گەورەتری بۆ خۆی تۆمار کرد، بەجۆرێک زۆربەی ڕۆژەکان چەند کەسێک کە ئارەزویان لە دەنگی بوو لە ناوچە جیاجیاکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ئێران و باشووری کوردستانەوە دەھاتن بۆ سەردانی و ئەویش لە ماڵەکەی خۆیدا میواندارییانی دەکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=حسن زیرک در ڕادیو کُردی کرماشان|ناونیشان=https://www.faratab.com/news/5235/%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DA%A9-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%88-%DA%A9%D9%8F%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D9%86-|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=فراتاب|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523101130/https://www.faratab.com/news/5235/%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DA%A9-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%88-%DA%A9%D9%8F%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D9%86-|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== دەرکردنی لە ڕادیۆ ===
دوای بەدەستھێنانی ناوبانگ، ھەندێک کەس لە ئێران ڕێگریان لە حەسەن زیرەک کرد درێژە بە چالاکییەکانی بدات و بە ھۆکاری جۆراوجۆر لە ڕادیۆکانی تاران و کرماشان دەریان کرد.

{{وتە١|کە شێخ عابدی سەراجدەدینی سەرۆکی بەرنامەی ڕادیۆی کوردیی تاران بوو، کاتێک حەسەن زیرەک ھاتبووە مەیدانی ڕادیۆکە، شێخ عابدی بە دەرگاوانی ڕادیۆکەی گوتبوو ڕێگە نەدات بە ھیچ شێوەیەک حەسەن زیرەک بێتە ژوورەوە، ئەمەش زیرەک خەمبار دەکات و دەیەوێت بگەڕێتەوە بەغدا و چیتر نەگەڕێتەوە تاران، بەڵام لەکاتی گەیشتنی بۆ بەغداش دەیگرن و دەیخەنە بەندیخانەوە|میدیا زەندی}}

لە ساڵانی ١٩٦٢ و ١٩٦٤ ژیانی کارکردنی حەسەن زیرەک بەرەو دابەزین چوو و حکوومەت پارەی پێ نەدەدا، بەرپرسی ڕادیۆی کوردی ئەوکات [[شوکروڵڵا بابان]] وتی «نزیکەی ١٥٠٠ گۆرانیمان بە دەنگی حەسەن زیرەک تۆمار کردووە، چیتر پێویستمان بە حەسەن زیرەک نییە».{{تێبینی|لە باسی دەرکردنی ''[[کوردستان (ڕۆژنامە)|ڕۆژنامەی کوردستان]]''، [[عیسا پژمان]] باس لە ساواکیبوونی شوکروڵڵا بابان دەکات و بە پیاوی حکوومەت ناوی دەبات، لەوانەیە ھەر ئەمە ھۆکاری دەرکردنی زیرەک بووبێت لەلایەن ئەو کەسانەوە}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ=حسن زیرک؛ ڕاوی ملودی ھای عشق و ھجران!|ناونیشان=https://www.faratab.com/news/2494/حسن-زیرک؛-راوی--ملودی-ھای-عشق-و-ھجران!|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=فراتاب|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609205159/https://www.faratab.com/news/2494/حسن-زیرک؛-راوی--ملودی-ھای-عشق-و-ھجران!|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئیبراھیم|یەکەم=فەرشی|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک و زمانی دوولا|پەڕەکان=٣٤|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125107/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;زیرەک لە سەردەمی خۆیدا گوێگرێکی زۆری لە ڕادیۆ کوردییەکانی بەغدا و کرماشان و تاران ھەبووە، ھەر ئەمە زۆر جار بووەتە ھۆی ئیرەیی ھونەرمەندانی سەردەمی خۆی؛ زیرەک نەک بە تەنھا لەلایەن خەڵک و حکوومەتەوە ئازار دراوە، بەڵکو لەلایەن ھونەرمەندانی ئەو سەردەمەش تووشی سووکایەتی و ئازاردان بووەتەوە؛ لەوانەش [[شەماڵ سائیب]]ە، کە بە سڕینەوەی چەند بەرھەمێکی زیرەک لە ڕادیۆی بەغدا تۆمەتبار دەکرێت، شەماڵ سائیب خۆیشی ئەمەی پشتڕاست کردووەتەوە، بەڵام وەک خۆی دەڵێت «تەنیا یەک گۆرانی لە ئەرشیڤدا سڕیوەتەوە».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=سالار|یەکەم=ئەحمەد|ناونیشان=https://lib.cihanuniversity.edu.iq/index.php?p=show_detail&amp;id=9663|سەردێڕ=شەماڵ سائیب: ژیان و ھونەر|دوایین٢=شەماڵ س.|یەکەم٢=ژیمۆ|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی ئاراس|ساڵ=٢٠١٠|شوێن=ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٧٦|زمان=ku}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=عەتا|یەکەم=محەممەد|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=لە یادی یۆبیلی زێڕینی ماڵاوایی حەسەن زیرەکدا|ناونیشان=https://muziknas.com/260620232/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Muziknas|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629210538/https://muziknas.com/260620232/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕادیۆی کوردیی بەغدا|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/documentari01022015muh|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|زمان=کوردی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240630144643/https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/documentari01022015muh}}&lt;/ref&gt;

ساڵی ١٩٦٦ کاتێک لە ئێران ڕێگەی پێنادرێت، دێتەوە عێراق بە ھیوای دامەزراندنەوەی لە ڕادیۆی بەغدا، لەوێ تاقی دەکەنەوە بۆ ئەوەی وەک گۆرانیبێژ وەری بگرنەوە، بەڵام دەری ناچێنن و پێی دەڵێن «دەنگت بۆ ڕادیۆ ناگونجێ» و ھیچ گۆرانییەکی بۆ تۆمار ناکەن، لەکاتێکدا لە سەردەمی بوونی خۆی لە ساڵانی سەرەتای پەنجاکان ھەتا ساڵی ١٩٥٨ بەشێکی زۆری گوێگرانی ڕادیۆی بەغدا گوێگری حەسەن زیرەک بوون، بۆیە لەوێش جێگای بۆ ناکەنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕەکان=١١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240703174450/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مێژووی ڕادیۆی کوردی لە بەغدا بڵاوکرایەوە|ناونیشان=http://www.metroo.org/dreja.aspx?=hewal&amp;jmare=341&amp;Jor=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.metroo.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629210535/https://www.metroo.org/dreja.aspx?=hewal&amp;jmare=341&amp;Jor=1}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٦دا عارف ئیبراھیمپوور، لە پڕۆگرامێکدا کە لەلایەن وەشانی فارسی [[دۆیچە ڤێڵ]]ی [[ئەڵمانیا|ئەڵمانی]] پەخشکرا، پرسی ناکۆکی و دوورخستنەوەی حەسەن زیرەک لەلایەن مەزھەر خالقییەوە لە ڕادیۆی کرماشان ھێنرایە بەرباس، لە کۆمەڵگا و لایەنە ھونەرییەکانەوە ھەندێک کەس ئەم بابەتەیان بە ساختە و ناڕاست ناوبرد بۆ پشتگیریکردن لە مەزھەر خالقی. تا ئەو کاتەی حیسامەدین ئەمین یەکێک لە کەسایەتییە دیارەکانی شاری [[سنە]] کاردانەوەی نیشاندا، و سەبارەت بە پەیوەندی نێوان حەسەن زیرەک و خالقی وتی:

{{وتە١|دوای ئەوەی حەسەن زیرەک ھاتە ڕادیۆ و ناوبانگی دەرکرد، بە ناڕەوا و نەشیاو مامەڵەیان لەگەڵدا کرد، حەسەن زیرەک کەسێکی سادە و بێتاوان بوو. بێ ترس دەیڵێم خاڵێکی پەیوەندیی باش لەگەڵ زیرەک لە نێوانیاندا نەبووە و تەنانەت یەکێک لە ھۆکارەکانی بەختی خراپ و لێکەوتەی ئاوارەیی زیرەک بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=وقایع تاریخی از روابط مظهر خالقی و حسن زیرک |ناونیشان=https://kurdpress.com/details.aspx?id=79175 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org |زمان=fa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201022082138/https://kurdpress.com/details.aspx?id=79175 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}}

=== بەندیخانە ===
[[پەڕگە:Zirak-zendan.png|وێنۆک|150px|وێنەی حەسەن زیرەک بە پلاکی گرتووخانەوە لە زیندانی کرماشان]]
دوای دەرکردنی لە ڕادیۆکانی ئێران و لە ڕادیۆی کوردیی بەغدا، زیرەک لە عێراق دەستگیر دەکرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/minhac_a_dibistane_li_rojava/MINHAC%20A%20DIBISTANA%20ROJAVA/Seretayî/Seretayî%20-%20Refa%20Şeşemîn/MUZÎK06/page/35/mode/1up|سەردێڕ=پەڕتووکی میوزیک ‒ ئاستی شەش|بڵاوکەرەوە=Rêveberîya Xweser a Rojava yê Kurdistan ê|شوێن=[[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]]|پەڕەکان=٣٥}}&lt;/ref&gt; ٦ مانگ لەوێ زیندانی و [[ئەشکەنجە]] دەدرێت، کە زیرەک لە تۆمارێکدا بە دەنگی خۆی سەبارەت بە [[ئەشکەنجە]]دانی لە عێراق دەڵێت:

{{وتە٢|١٨ شەو لە زیندانی کەرکووک بووم، بۆ ماوەی ٦ مانگ لەلایەن ڕێکخراوی ئاسایشی نیشتمانیی عێراقەوە چەندین جار ئەشکەنجە دەدرام، لە شارێکەوە دەیانبردم بۆ شارێکی تر، کەس لە بارودۆخی نەپرسیم.|bgcolor=#FEF6E1}}

دوای ئازادبوونی زیرەک لە عێراق لەسەر سنوورەکانی عێراق–ئێران،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bengio|یەکەم=Ofra|سەردێڕ=Kurdish Awakening|ناونیشان=https://archive.org/details/kurdishawakening0000unse|بڵاوکەرەوە=University of Texas Press|ساڵ=November ١٥, ٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٢-٧٥٨١٣-١|زمان=ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt; دیسان لەلایەن [[ساواک]]ەوە بە تۆمەتی سیخوڕی دەستبەسەر دەکرێت و ماوەیەک لە زیندانی کرماشان بەسەر دەبات.

حەسەن زیرەک لەو کاتەدا داوای لە بەڕێوەبەرانی ڕادیۆکان کرد بیگەڕێننەوە بۆ کارکردن، بەڵام ئەوان ڕازی نەبوون بە داواکارییەکەی و ھەر لەو کاتەوە زیرەک لە ئاھەنگی ھاوسەرگیری و بۆنە ناوخۆیییەکان گۆرانی دەگوت.

=== کۆتایییەکانی ژیان ===
دوا ساڵەکانی تەمەنی حەسەن زیرەک لە ناخۆشی و دەربەدەریدا بەسەر برد و زۆر گرنگی بە گۆرانیوتن نەدەدا. زیرەک لە ماوەی ٥٠ ساڵی تەمەنیدا چەندین جار بە شێوازی جیاواز ھەراسان دەکرا، ھەر لە زیندانیکردنی لە عێراق تا گێچەڵ پێکردنی لەلایەن ساواکەوە{{تێبینی|ساواک: واتا «ڕێکخراوەی ئاگاداربوون لە ئاسایشی وڵات» ({{بە فارسی|سازمان اطلاعات و امنیت کشور}}) بەرچاو ڕوونیی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شای ئەوکاتی]] ئێران بوو لەژێر چاودێریی سوپادا، ئەم ڕێکخراوە ئەرکی پاراستنی ئێران بوو لە مەترسییەکانی نەیارانی ناوەوە و دەرەوەی.}} لە ئێران و دەرکردنی لە ڕادیۆی کوردیی کرماشان و ڕەتکردنەوەی لەلایەن ھونەرمەندانی دیکە و ھاوکارەکانی لە ڕادیۆدا، دڵتەنگیی زیرەکی لێکەوتەوە.

زیرەک ھێندە لەم ڕووداوانە بێزار ببوو کە لە تۆمارێکی دەنگیدا دەڵێت:

{{وتە٢|لە بەینی دوو سێ کێودا چاخانەیەکی پرتوکاو و ناخۆش عەجایبم ھەیە، ئەگەر بێن تەماشا بکەن سەرسام دەبن کە من چۆن لێرە دەژیم؛ ھونەر ھیچ سوودێکی بۆ من نەبوو، چونکە کوردم و بە زمانی کوردی قسە دەکەم، ھونەر لە نێو کورددا جێگای نییە، وا دەمرم و ماڵاوایی دەکەم، بچمە ژێر گڵەوە بۆ ئەوەی جارێکی تر بەشەری کورد نەبینم.&lt;ref&gt;تۆماری دەنگیی حەسەن زیرەک لەلایەن میرزا کەریم خۆشناو، لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧١&lt;/ref&gt;|bgcolor=#FEF6E1}}

[[ئێرانی پەھلەوی|حکوومەتی ئێران]] ھەموو کات ویستویەتی بە شێوەیەک حەسەن زیرەک ئەشکەنجە بدات، لە ڕێگەی تۆمەت خستنە پاڵ و بزڕکاندن؛ زیرەک و میدیا زەندیی خێزانی کاتێک لە ڕادیۆی تاران بەرنامەیەک پێشکەش دەکەن بە ناوی «ئێمە و گوێگرەکان» لە بەرنامەکەدا خەڵک و ھەوادارانی حەسەن زیرەک پەیوەندییان دەکرد و سڵاویان لە ناوبراو دەکرد و گۆرانی بۆ دەگوتن، دەربارەی ئەم بەرنامەیە لە بەڵگەنامەی ژمارە /٣١١/٧٦٣ی ساواک لە ڕۆژی ٣٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٦١دا دەڵێت «بەرنامەی ڕادیۆی تاران، بووە بە ئامرازی پەیوەندیکردن بە کوردانی عێراقەوە، لەبەر ئەوەی ڕۆژی چوارشەممەی ڕابردوو لەژێر ناونیشانی ''ئێمە و گوێگرەکان'' پەیامی حەسەن زیرەک لە ڕێگەی میدیای زەندییەوە ڕەوانە کراوە بۆ کەسێکی عێراقی دانیشتووی شاری کەرکووک»، ئەمەش دەرخەری ئەوەیە ساواک بەدوای بیانوودا گەڕاوە تا زیرەکی پێ تۆمەتبار بکات بە بەڵگەی لاوازەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕە=٢٣|زمان=کوردی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523095241/https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=[[سلێمانی]]، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٣١}}&lt;/ref&gt;

کاتێک لە عێراق دەستگیر دەکرێت، ڕەوانەی چەندین بەندیخانەی شارەکانی دەکەن، یەک لەو شارانەش سلێمانییە، زیرەک لەوێ لەسەر گۆرانیوتن لێیدراوە و سووکایەتی پێکراوە، زۆر جاریش لەبەر ئەوەی نەیتوانیوە گۆرانی بڵێت، لێی دراوە. لە بەندیخانەی تەورێز لەبەر ئەوەی لە ڕیزی زیندانییەکان دەکۆکێت، سووکایەتی پێدەکرێت و پێی دەوترێت «نابێ بە کوردی بکۆکیت»،&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://archive.org/details/20240627_20240627_0704|سەردێڕ=ژمارە ٢٧ی گۆڤاری دیوان|بڵاوکەرەوە=دیوان|ساڵ=٢٠٢٣-٠٨-٠١|شوێن=ھەولێر|پەڕەکان=١١٣}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا لە بەندیخانەی ورمێش زیندانی کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=چلۆن ھونەرمەند ماملێ لە پەتی سێدارە ڕزگاری بوو؟ لە زمانی حامید ڕەشیدی زەرزاوە|ناونیشان=https://mamle.net/archives/13154|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=ماڵپەڕی فەرمیی ماملێ}}&lt;/ref&gt; زیاتر لە ١٥ جار ماڵی لە ئێرانەوە گواستووەتەوە بۆ عێراق و لە عێراقیشەوە بەرەو ئێران، لە ئێران پێی وتراوە «پیاوی ڕژێمی عێراق» و لە عێراقیش پێی وتراوە «سیخوڕی شای ئێران»، تەنانەت [[گەلانی تورک|تورکەکانیش]] مامەڵەی باشیان نەکردوە لەگەڵیدا.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=شەمێرانی|یەکەم=ئارام|ناونیشان=https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863|سەردێڕ=مامۆستا حەسەن زیرەک: ئەستێرەیەکی گەشی ئاسمانی گۆرانی کوردی|ساڵ=٢٠١٨-٠٦-٠١|پەڕەکان=٢٣٥|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240801090137/https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

==== کانی مەلا ئەحمەد ====
ناوچەیەکی دوورە دەستی سەر سنوور بوو لە شاری [[بانە]]، زیرەک لەگەڵ ڕابیعەی ھاوسەری، بە یارمەتیی میرزا کەریم خۆشناو{{تێبینی|میرزا کەریم ھاوڕێ و دۆستێکی نزیکیی حەسەن زیرەک بوو}} چایخانەیەکی لێ کردبووەوە و بەڕێوەی دەبرد، کە دواتر ناسرا بە «گازینۆی زیرەک». زۆر جار ھونەرمەندان و ڕۆشنبیران لێرە کۆدەبوونەوە، چ چایخانەکە و چ ئەوانەی سەردانی چایخانەکەیان دەکرد لەلایەن ساواک چاودێری دەکران. ساواک کە بەردەوام دەیویست گێچەڵ بە زیرەک بکات، ھەر جارەو بەشێوازێک کۆمەڵێک چەقۆکێش و شەقاوەی دەنارد بۆ ئەوەی زیرەک شوێنەکە بەجێ بھێڵێت و بێکار بمێنێت. لە دواتریشدا زیرەک شوێنەکەی بەجێھێشت و چووەوە بۆکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕە=٦٧|زمان=کوردی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523095241/https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Surûş|یەکەم=Ebdulkerîm|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=V6iGEAAAQBAJ&amp;pg=PA190&amp;dq=hesen+zîrek&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwimwOWRy8GHAxWfBdsEHV4ZEOoQ6AF6BAgJEAM|سەردێڕ=Newayên Mutrib û Çengên Kurdan|ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Pak Ajans Yayincilik Turizm Ve Diş Ticaret Limited şirketi|ژپنک=٩٧٨-٦٢٥-٧٣٨٣-٤٧-٩|پەڕەکان=١٩١|زمان=ku|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115946/https://books.google.iq/books?id=V6iGEAAAQBAJ&amp;pg=PA190&amp;dq=hesen+zîrek&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwimwOWRy8GHAxWfBdsEHV4ZEOoQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&amp;q=hesen%20zîrek&amp;f=false|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== کۆچی دوایی ===
[[پەڕگە:Hassanzirak-keyhan1350.jpg|وێنۆک|ڕاست|200px|بڵاوکراوەیەکی ڕۆژنامەی کەیھان، دەربارەی ھەواڵی نەخۆشکەوتنی حەسەن زیرەک، تاران]]
[[پەڕگە:Hesen Zirek tomb 2014-08-01.jpg|وێنۆک|گۆڕی حەسەن زیرەک (چەپ) و گۆڕی [[قالەمەڕە]] (ڕاست) لە بۆکان.]]
ماوەیەک لە شاری [[شنۆ]] مایەوە و دواتر بە سەختی نەخۆش کەوت، لەلایەن بنەماڵەکەیەوە گەڕێنرایەوە بۆ بۆکان و لە نەخۆشخانەی شارەکە خەوێندرا. حەسەن زیرەک دوای ھەفتەیەک و چەند ڕۆژێک لە نەشتەرگەرییەکی نەخۆشخانەی بۆکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://archive.org/details/agiri_090|سەردێڕ=Agirî 90 (2008 Hezîranê 31)}}&lt;/ref&gt; لە کاتژمێر ٨ بۆ ٩ی شەوی ٢٦ی{{تێبینی|بەپێی ھەندێک سەرچاوە ئەم ڕێکەوتە ٢٨ی حوزەیرانە و بەپێی ھەندێکی تریش ٢٤ی حوزەیرانە}} حوزەیرانی ١٩٧٢ لە تەمەنی ٥١ ساڵیدا، لە ماڵی خوشکەکەی لە شەقامی سەقز، بەھۆی [[شێرپەنجە|شێرپەنجەی جگەر]]ەوە کۆچی دواییی کرد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئیبراھیم|یەکەم=فەرشی|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک و زمانی دوولا|ساڵ=٢٠٠٧|پەڕەکان=١٥|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609200534/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Azad|یەکەم=Younesi|سەردێڕ=Merciless|بڵاوکەرەوە=Austin Macauley Publishers|ساڵ=June ٢١, ٢٠٢٤|ژپنک=٩٧٨-١-٠٣-٥٨٣٨٠٠-٤|شوێن=[[لەندەن]]، [[شانشینی یەکگرتوو]]|پەڕەکان=١٧|زمان=ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt; و لە گۆڕستانی بۆکان بە خاک سپێردرا؛ بەڵام دوای ٣٧ ڕۆژ لەسەر ڕاسپاردەی خۆی، لە گۆڕەکەی دەرھێنرا و لە دامێنی [[ناڵەشکێنە|کێوی ناڵەشکێنە]] بە خاک سپێردرا.&lt;ref&gt;https://www.kurdistan24.net/ckb {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240518220235/https://www.kurdistan24.net/ckb |date=١٨ی ئایاری ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kerber|یەکەم=Peter|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=C7nqAwAAQBAJ&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;lpg=PA1&amp;pg=PA217|سەردێڕ=Iran: Islamischer Staat und jahrtausendealte Kultur|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Trescher Verlag|ژپنک=٩٧٨-٣-٨٩٧٩٤-٢٩٨-١|زمان=de|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731131228/https://books.google.iq/books?id=C7nqAwAAQBAJ&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;lpg=PA1&amp;pg=PA217#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=لە ٥١یەمین ساڵیادی کۆچی، بەشێک لە ژیاننامەی حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://shafaq.com/ku/هونه-ر/ل-م-ن-سا-اد-وو-ردن-ب-ش-ل-اننام-ح-س-ن-ز-ر|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=شەفەق نيوز|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731131238/https://shafaq.com/ku/هونه-ر/ل-م-ن-سا-اد-وو-ردن-ب-ش-ل-اننام-ح-س-ن-ز-ر}}&lt;/ref&gt;

لە کاتی کۆچی دوایی حەسەن زیرەکدا، [[بی بی سی فارسی|ڕادیۆی بی بی سی]] باس لە کۆچی دوایی ھونەرمەندەکە دەکات و دەڵێت: «تاکە ھونەرمەندی [[کورد|گەلی کورد]] لە نەخۆشخانەی بۆکان کۆچی دوایی کرد».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پایگاه خبری زریان موکریان - آخرین لحظه های زندگی حسن زیرک به ڕوایت رفیقِ روزهایِ بیمارستانش|ناونیشان=https://www.ziryanmukryan.ir/news.php?id=42389073&amp;news=آخرین%20لحظه%20های%20زندگی%20حسن%20زیرک%20به%20روایت%20رفیقِ%20روزهایِ%20بیمارستانش|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.ziryanmukryan.ir|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629230752/https://www.ziryanmukryan.ir/news.php?id=42389073&amp;news=آخرین%20لحظه%20های%20زندگی%20حسن%20زیرک%20به%20روایت%20رفیقِ%20روزهایِ%20بیمارستانش|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

لە گێڕانەوەیەکی ڕابیعە سەرئەنجام، ھاوسەری حەسەن زیرەک، باس لە دواھاتی کۆچی دواییی زیرەک دەکات:

{{وتە١|دوای مردنی زیرەک تیمێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] لە تارانەوە ھاتن سەردانی گۆڕەکەیان کرد لە ناڵەشکێنە، و پارەیەکی باشیان بۆ پێشنیار کردین تا ماوەیەک زیرەک لە گۆڕەکەی دەربھێنن و نموونەیەک لە گەرووی لێ بکەنەوە و ڕەوانەی تاقیگەی بکەن، بەڵام ئێمە ڕازی نەبووین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕەکان=١٣٦|زمان=کوردی|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240703174450/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}}

==== ژەھراویکردن ====
[[پەڕگە:Hassanzirak-kurdish singer (3).png|وێنۆک|حەسەن زیرەک لە نەخۆشخانەی شیر و خورشید لە بۆکان، ١٩٧٢]]
گومان لە کۆچی دوایی حەسەن زیرەک ھەیە لەوەی کوژرابێت، لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا لە سەرچاوە کوردییەکاندا باس لەوە دەکرا، مردنی زیرەک لەناکاو بووە و ھۆکاری مردنەکەی ژەھراویکردن بووە؛ ڕووداوەکە لە کاتی ئاھەنگێکی ھاوسەرگیری ڕوویداوە لە شاری [[مەھاباد]]، و زیرەک لەلایەن ژنێکەوە خواردنی ژەھراوی پێدراوە، ئەمە لە نەخۆشییەکەیدا بەدی کراوە.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕەکان=٦٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240703174450/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

ڕۆژی ٢٠ی تەممووزی ٢٠١٠ کاتژمێر شەشی ئێوارە لە ماڵی ڕابیعە سەرئەنجام لە شاری [[ھەولێر]]، لە چاوپێکەوتنێکی تۆمارکراودا،{{تێبینی|چاوپێکەوتنەکە لە ژمارە ١٤٦ی ھەفتەنامەی بەدرخان بڵاوکراوەتەوە}} ڕابیعە لەبارەی نەخۆشییەکەی زیرەکەوە دەڵێت:

{{وتە١|زیرەک ھیچ جۆرە نەخۆشییەکی نەبوو، ڕۆژێک چووە ئاھەنگێک، ئێوارە ئاگاداریان کردمەوە زیرەک لە نەخۆشخانەیە و نەخۆشە، کە چووم بێ ھۆش بوو. ژنێک لەوێ بوو و پێی گوتم زیرەک لەلایەن ساواکەوە ژەھرخوارد کراوە}}

== ژیانی کەسی ==
[[پەڕگە:Genealogy of Hasan Zirak.png|وێنۆک|درەختی بنەماڵەیی حەسەن زیرەک]]

حەسەن زیرەک نەک تەنھا بەھۆی بەھرەی لە مۆسیقادا، بەڵکو بە شێوازی ژیانیشی، بە شێوەیەکی بەرفراوان بەتایبەت لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان ناسراوە؛ ئارەزوویەکی زۆری لە جلوبەرگ و پۆشاک ھەبووە و گرنگی زۆری پێدەدا، بەرگدووری تایبەتی لە سلێمانی و بۆکان بۆ جلوبەرگەکانی تەرخان کردبوو، پارەیەکی زۆری لەو بوارەدا بەفیڕۆ دەدا. ماڵباتی حەسەن زیرەک لە بۆکان بە توانا و جەستە بەھێزەکەیان ناسراو بوون، نازناوی باوکی زیرەک «زلە بۆکانی» بوو، زیرەک و ھاوڕێکانی لە سەردەمی لاوێتیدا بە کۆڵانەکانی بۆکاندا دەگەڕان بۆ زۆرانبازی و شەڕکردن. لە تاران زۆربەی ئێواران بانگێشتی گەشتیارە کوردەکانی دەکرد بۆ نانخواردن و خەوتن لە ماڵەکەی. دۆستایەتییەکی بەھێزی لەگەڵ شێخانی تەریقەت ھەبوو لە [[خانەقای زەنبیل]] بەتایبەت [[سەید کامیل ئیمامی]]ی شاعیر و سەیدی نورانی؛ گۆرانی «شەو» شیعرێکی سەید کامیل ئیمامییە و وەک داواکاری پێشکەشی حەسەن زیرەکی کردووە تا بیکاتە گۆرانی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=نەشقی|یەکەم=ڕەحمان|ناونیشان=https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863|سەردێڕ=مامۆستا حەسەن زیرەک: ئەستێرەیەکی گەشی ئاسمانی گۆرانی کوردی|دوایین٢=مەلاقەرە|یەکەم٢=جەمیل|ساڵ=٢٠١٨-٠٦-٠١|پەڕەکان=٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240801090137/https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

فۆڕمی دەرخستن ({{بە فارسی|اظهارنامە}})، بەڵگەیەکی فەرمیی حکوومەتی ئێرانی سەردەمی [[ڕەزا شا]]ی [[شانشینی پەھلەوی|پەھلەوییە]] کە باوک یان دایکی منداڵ جێبەجێیان دەکرد و داوایان دەکرد ناسنامە بۆ منداڵەکەیان دەربکرێت؛ حەسەن زیرەکیش خاوەنی فۆڕمەکەیە و لەلایەن باوکییەوە پڕکراوەتەوە، دوو شایەتیش پەسەندی زانیارییەکانیان کردووە، شایەتەکان دوو بازرگانی بۆکانین؛ لە ڕێکەوتی ١١ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٨ ئەم فۆڕمە پڕکراوەتەوە. تێیدا شوێنی لە دایکبوونی زیرەک بە بۆکان و ڕۆژی لە دایکبوونی بە ٨ی ٩ی ١٣٠٠ ھەتاوی (٢٩ی تشرینی دووەمی ١٩٢١ زایینی) ڕاگەیەنراوە.

{| class=&quot;infobox biography vcard&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #EDEBD3;&quot; | وەزارەتی ناوخۆی ئێران{{ھن}}'''(پەڕاوی بڵاوکراوە)'''{{تێبینی|ناوەڕۆکی فۆڕمی ناسنامەی حەسەن زیرەک بە زمانی کوردی}}
|-
| '''ژمارەی ناسنامە:'''
| ٧٣٥ی بەڕێوەبەرایەتی تۆماری مەدەنیی بۆکان
|-
| '''تۆماری بڵاوکراوە:'''
| ٧٩
|-
| '''ناو:'''
| حەسەن
|-
| '''نازناو:'''
| زلە بۆکانی
|-
| '''ناوی باوک:'''
| عەبدوڵڵا زلە بۆکانی
|-
| '''پیشە''':
| جووتیار
|-
| '''ناوی دایک:'''
| ئامینە
|-
| '''ڕێکەوتی لەدایکبوون:'''
| ٨ی ئەیلوولی ١٣٠٠ ھەتاوی{{ھن}}(٢٩ی تشرینی دووەمی ١٩٢١ زایینی)
|-
| '''شوێنی لەدایکبوون:'''
| بۆکان
|-
| '''شوێنی وەرگرتنی ناسنامە:'''
| بۆکان، دەزگای ئەختاچی
|-
| '''شایەتەکان:'''
| حاجی ئیبراھیم محەممەدیان، حاجی عەبدوڵڵا کەریمی بۆکانی
|}

لەو ساڵانە و ساڵانێکی زۆری دوای ئەوەش، کەمتر وابوو ڕۆژ و مانگ و ساڵی لەدایکبوونی منداڵان لەسەر ناسنامەکەیان بە دروستی بنووسرێت. جیا لەوەی تۆمارکردنی تایبەتمەندییەکانی تاک و بنەماڵە لەلایەن دەسەڵاتێکی حکوومیی زۆردارەوە جێگەی گومان و ناڕەزایی خەڵک بوو، یاسای سەربازیی زۆرەملێ لە ساڵی ١٩٢٤ لە ئەنجومەنی ئێران پەسەند کرا، دۆخەکە خراپتر بوو، لەبەر ئەوەی بردنی لاوان بۆ سەربازخانەی شارە دوورەکان و دوور خستنەوەیان لە کار و بەرھەمھێنان و یارمەتیدانی ئابووریی بنەماڵە، بووە جێگەی تووڕەیی و ناڕەزایی کۆمەڵگە، خێزانەکان بۆ ڕزگاربوون لەو یاسایە، ئاڵوگۆڕیان لە ڕێکەوتی ناسنامەی منداڵەکانیان دەکرد و زانیاریی ناڕاستیان لە ڕێکەوتەکاندا دادەنا. کاتێ ئەو یاسایە لە ئێران جێبەجێ کرا و سەربازیی زۆرەملێ بوو بە فەرمانی حکوومی، حەسەن زیرەک لە ١٧ ساڵیدا مەترسیی زۆری گیران و بران بۆ سەربازی لەسەر بووە، بۆیە ئەگەری گۆڕانکاریی لە ساڵ و مانگی لەدایکبوونەکەی ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=س.|یەکەم=ئەنوەر|ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=ناسنامەی حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://www.bokan.de/laperekan/nuseran/Kak%20Anwer/kak%20anwer.htm|journal=بڵاوکراوە|زمان=ku|شوێن=لەندەن|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731111132/https://www.bokan.de/laperekan/nuseran/Kak%20Anwer/kak%20anwer.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=س.|یەکەم=ئەنوەر|سەردێڕ=یادی ١٠٠ ساڵەی حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://bokan.de/|پەڕەکان=٥-٤٨}}&lt;/ref&gt;

=== ژیانی ھاوسەرگیری ===
[[پەڕگە:Hassanzirak-kurdish singer (1).png|وێنۆک|ڕاست|150px|حەسەن زیرەک و کچەکانی]]
بەپێی گوتەی کۆتا ھاوسەرەکانی، حەسەن زیرەک ٣٠ جار ھاوسەرگیری کردووە،{{تێبینی|جیا لە میدیا زەندی و ڕابیعە سەرئەنجام، ئەو ھاوسەرانەی تریی زیرەک کە تائێستا باسکراون و ناسراون: زێنێ، ئامین، زییە، ناسکێ، مریەم، مەحبوبە، گەوھەر (کاتێک زیرەک لە بەغدا بووە گەوھەری ناسیوە و لەلایەن [[مەلا عەبدولکەریم مودەریس]] لەیەک مارەکراون)}} دوو جاریش بەفەرمی و وەک ئەوەی دیارە ھاوسەرگیری کردووە. میدیا زەندی ھاوسەری زیرەک بووە، و خاوەنی دوو کچە لێی بە ناوەکانی مەھتاب (ئارەزوو) و مەھناز (ساکار)،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sheyholislami|یەکەم=J.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=doTFAAAAQBAJ&amp;pg=PA113&amp;dq=hassan+zirak&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjE96C6ycGHAxWcQvEDHbYtFNk4ChDoAXoECAYQAw|سەردێڕ=Kurdish Identity, Discourse, and New Media|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-١١٩٣٠-٧|پەڕەکان=١١٣|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125110/https://books.google.iq/books?id=doTFAAAAQBAJ&amp;pg=PA113&amp;dq=hassan+zirak&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjE96C6ycGHAxWcQvEDHbYtFNk4ChDoAXoECAYQAw#v=onepage&amp;q=hassan%20zirak&amp;f=false|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا چەند گۆرانییەکی بۆ دوو کچەکەی تۆمار کردووە. میدیا کچی عەلی زەندی بووە، کە یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|ژێ کاف]] و کوردێکی ناسیۆنالیست بوو. کاتێک زیرەک ناوبانگ پەیدا دەکات لە ڕادیۆی تاران میدیا زەندی دەناسێت، پاش گەڕانەوەی بۆ ڕادیۆی کرماشان میدیا دەخوازێت؛ بەڵام دوای دەرکرانی لە ڕادیۆ و بێکاریی زیرەک، میدیا زەندی داوای جیابوونەوەی لێ دەکات و جیادەبنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕە=٢١|زمان=کوردی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125113/https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئیبراھیم|یەکەم=فەرشی|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک و زمانی دوولا|ساڵ=٢٠٠٧|پەڕەکان=١٤|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609200534/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ئەو ماوەیەی پێکەوە بوون بەھۆی نەخوێندەواری حەسەن زیرەک، میدیا زەندی یارمەتییەکی زۆری داوە لە نووسین و خوێندنەوەی شیعرە فارسی و کوردییەکان تا زیرەک بیانکاتە مەقام و گۆرانی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕە=٢٢|زمان=کوردی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523095241/https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ھیوا|یەکەم=عومەر ئەحمەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011120416532363105&amp;lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی ڕاپەڕین|ساڵ=١٩٧٦|شوێن=سلێمانی|پەڕەکان=١٣|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609202031/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011120416532363105&amp;lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا دوای نەخۆش کەوتنی زیرەک دووبارە میدیا زەندی گەڕاوەتەوە لای و لەگەڵ ڕابیعە سەرئەنجام چاودێریان کردووە. زەندی لە ڕۆژی ھەینی ٣١ی ئابی ٢٠١٨ لە تاران کۆچی دوایی کرد.

ڕابیعە سەرئەنجام کۆتا ھاوسەری زیرەکە و بۆ ماوەی ١١ ساڵ و تا کۆتایییەکانی ژیانی زیرەک لەگەڵیدا بووە، بۆ یەکەمجار یەکتریان لە ئاھەنگێکی ھاوسەرگیری بینیوە. بە وتەی ڕابیعە، حەسەن زیرەک خۆی پێی وتووە «٢٨٠٠ گۆرانی ھەیە» کە کەس نازانێت گۆرانییە ونبووەکان چیان لێ بەسەر ھاتووە و چیان لێ کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=آپارات - سرویس اشتراک ویدیو|ناونیشان=https://www.aparat.com/v/OEkyJ/حسن_زیرک_2800_ترانھ_دارد!|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=آپارات - سرویس اشتراک ویدیو|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609205159/https://www.aparat.com/v/OEkyJ/حسن_زیرک_2800_ترانھ_دارد!|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ڕابیعە سەرئەنجام لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ بەھۆی تووشبوونی بە نەخۆشیی خوێنبەربوونی گەدە، لە تەمەنی ٧٨ ساڵی لە نەخۆشخانەیەکی شاری [[سەقز]] کۆچی دوایی کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ= «ڕابعە سرانجام»؛ ھمسر مرحوم استاد حسن زیرک در سقز فوت کرد|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/2756735/رابعھ-سرانجام-ھمسر-مرحوم-استاد-حسن-زیرک-در-سقز-فوت-کرد|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=kurdpress|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕابیعە سەرئەنجام ھاوژینی حەسەن زیرەک کۆچی دوایی کرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0706202316|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629134608/https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0706202316}}&lt;/ref&gt;

=== ئایین ===
دەربارەی [[ئایین]] زانیارییەکی ئەوتۆ بەردەست نییە، بەڵام بەھۆی ھاتنە کایەی [[میتافیزیک]] و بیرکردنەوە لە [[بوون]] و [[مردن]] لە کۆتایییەکانی تەمەن، ھەستی نزیکبوونەوە لە [[خودا]]، ویستی تۆبە و گەڕانەوە بۆ لای خودا دەبینێتەوە.

&lt;blockquote&gt;
{{چینی ناوەند}}
مردن لەبیرمی، بیرم کردەوە{{ھن}}سەر لە بەیانی نوێژم کردەوە{{ھن}}نەعلەت لە شەیتان{{ھن}}ھۆشم کردەوە، ھۆشیار بوومەوە
{{کۆتایی}}
&lt;/blockquote&gt;

ئەم گۆرانییەی بە ناوی «[[گۆرانیناسیی حەسەن زیرەک#پێڕستی گۆرانییەکان|باران بارانە]]» لەگەڵ مەقامێک، لە کۆتاییەکانی ژیانیدا تۆماری کرد. وەک چۆن بەشێکی ژیانی زیرەک لە ڕێگەی ھۆنراوە، شیعر و گۆرانییەکانیەوە زانراوە و وەرگیراوە، ئەمەش وەک نیشانەیەک بۆ گەڕانەوە و ھەستکردنی بە بوونی خودا لێکدەدرێتەوە؛&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=بینەندە|یەکەم=مەسعوود|ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١٦|سەردێڕ=حەسەن زیرەک، حەسەن زیرەک نەبوو|journal=ماڵپەڕی ئاماژە|پەڕەکان=٨}}&lt;/ref&gt; کاتێکیش لەگەڵ میدیا زەندی ھاوسەری جیادەبێتەوە دەست دەکات بە [[خواردنەوەی کھوولی|کھوول]] و [[مەی]] خواردنەوە، دواتر لەسەر دەستی [[سەید کامیل ئیمامی]] واز لە خواردنەوە دەھێنێت و تۆبە دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئیبراھیم|یەکەم=فەرشی|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک و زمانی دوولا|ساڵ=٢٠٠٧|پەڕەکان=٢٩|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125107/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵانی ژیانی لەگەڵ ڕابیعە سەرئەنجام لە شاری شنۆ، ھەموو [[ڕەمەزان|مانگی ڕەمەزان]]ێک لە سەربانی ماڵەکەی بە [[مایکرۆفۆن]] سەڵای ئیسلامی دەخوێند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ڤەژین |فەرھەنگ = ھەنبانەبۆرینە |وشە = سەڵا |ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئابی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=پیشداد|یەکەم=کاوە|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=وتووێژ لەگەڵ ڕابیعە سەرئەنجام|ناونیشان=https://musickordi.com/}}&lt;/ref&gt; زیرەک چەندین وشە و دەستەواژەی پەیوەست بە ئایینی و [[خوداپەرستی]] لە گۆرانییەکانیدا بەکارھێناوە.

== ھەستی کوردایەتی ==
پاش دابەشکردن و پارچە پارچەکردنی تەواوەتیی [[کوردستان|خاکی کوردستان]] و داگیرکردنی ھەر پارچەیەکی لەلایەن حکوومەتێکەوە، ناوھێنان و باسکردنی «کوردستان» باجی گەورەی لەسەر بوو، پاش شکستی شۆڕشە [[کاتھێڵی ڕاپەڕینی کوردەکان|یەک لەدوای یەکەکانی]] گەلی کورد لە پارچە جیا جیاکانی کوردستان و بەتایبەت [[کۆماری مەھاباد]] و لەسێدارەدانی [[قازی محەممەد]]، ناوی «کوردستان» لە ھەموو کوردستان سڕایەوە، تەنیا لە [[ئێران]] ناوی کوردستان کرا بە ناوی پارێزگایەک لەجیاتی «[[سنە]]»، ئەمەش مەبەستێکی سیاسی بوو و مەبەست لێی بچووککردنەوەی ناوی کوردستان بوو بۆ ناساندنی کورد وەک ھۆزێک و [[زمانی کوردی]] وەک زاراوەیەک.

حەسەن زیرەک وەک ھونەرمەند و چالاکەکانی ئەوکاتە، ھەستی بە شوناسی خۆیەتی کردووە و [[کوردایەتی|ناسیۆنالیستێکی کورد]] بوو، لە زۆرینەی گۆرانییەکانی ناوی «کورد» و «کوردستان»ی بەکارھێناوە، یەکەمین ھونەرمەندە کە لە سەرەتای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوو بۆ ماوەی بیست ساڵ زۆرترین جار وشە و ناوی «کورد و کوردستان» لەنێو گۆرانییەکانی خۆیدا بەکار بھێنێت، چ لە ناو عێراق و چ لە ئێران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕە=٣٠–٣١|زمان=کوردی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523095241/https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

{{وتە٢|ئەگەر چی وشەکانم لە پلەی نەخوێندەواری و ساکاریمە و زۆر ساکار گۆرانییەکانم دەبیسترێن، بەڵام ئەو سەری نیازم ھەر ئەو گڕە میللییەیە کە دەروونی ئاگر تێبەرداوم و شەیدای خۆراکی جوانی شار و بست بە بستی کوردستانی کردووم و گۆرانیان پیا ھەڵدەدەم|bgcolor=#FEF6E1|4=حەسەن زیرەک، ساڵی ١٩٧٢&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عوسمان|یەکەم=شارباژێڕی|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2012061016514967316&amp;lng=1;|سەردێڕ=گەوھەرێ|پەڕەکان=٣٤٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523151158/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2012061016514967316&amp;lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕە=٣١|زمان=کوردی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523095241/https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}}

گۆرانی نەورۆزی حەسەن زیرەک کە لەسەر شیعرێکی [[پیرەمێرد]] بەرھەمی ھێناوە، یەکێکە لەو گۆرانیانەی تائێستاش لە جەژنی نەتەوەیی کورد، [[نەورۆزی کوردەواری|نەورۆز]] لێ دەدرێت و بەو گۆرانییە کوردەکان یادی ئەم بۆنەیە دەکەنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Newroz {{!}} Hassan Zirak Lyrics, Meaning &amp; Videos|ناونیشان=https://sonichits.com/video/Hassan_Zirak/Newroz|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115948/https://sonichits.com/video/Hassan_Zirak/Newroz|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ھونەرمەندی کورد حەسەن زیرەک، دەنگێکی نەمر و نەتەوەیی کورد|ناونیشان=https://ronahi.net/الفنان-الكردي-حسن-زيرك-صوت-وطني-وكردي/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=صحيفة روناهي|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115958/https://ronahi.net/الفنان-الكردي-حسن-زيرك-صوت-وطني-وكردي/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=عربي|یەکەم=سبوتنيك|ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠١٨|سەردێڕ=مدن النرجس تتوهج في كردستان العراق للربيع وعفرين (فيديو)|ناونیشان=https://sarabic.ae/20180322/مدن-النرجس-كردستان-العراق-ربيع-عفرين-1030966716.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=سبوتنيك عربي|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115958/https://sarabic.ae/20180322/مدن-النرجس-كردستان-العراق-ربيع-عفرين-1030966716.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://almadapaper.net/file/archiveto2615/865/11.pdf|سەردێڕ=حسن زیرك: صوت کوردي خالد الیمحوە الموت|دوایین=ن. ئەلدواوی|یەکەم=حەکیم|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Almada Culture|زمان=ar|newspaper=Almada|بەرگ=٨٦٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240801080550/https://almadapaper.net/file/archiveto2615/865/11.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەستە ناسیۆنالیستییەکەی حەسەن زیرەک لە دێڕی یەکەمی گۆرانییەکەدا دەردەکەوێت، لەنێو وڵاتێکی وەک ئێران کە بەدرێژایی مێژوو [[سەربەخۆییخوازیی کوردان لە ئێران|دژبەریی]] سەرەکی کوردەکان بووە، و لە ڕادیۆیەکی گەورە کە پەخشەکەی چەندان وڵات تێدەپەڕێنێت، جەژنێکی وا بە [[مێژووی کورد]] دەبەستێتەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕە=٣٩|زمان=کوردی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523095241/https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; و ناوی کوردی پێوە دەلکێنێت:

&lt;blockquote&gt;
{{چینی ناوەند}}
ئەم ڕۆژە ساڵی تازەیە، نەورۆزە ھاتەوە{{ھن}}جەژنێکی، کۆنی '''کوردە''' بەخۆشی و بەھاتەوە
{{کۆتایی}}
&lt;/blockquote&gt;

بەشێک لە ھونەرمەند و نووسەرانی کورد، حەسەن زیرەکیان بە «[[خیانەتکار]]» و «پاشایەتیخواز» ناو بردووە بەوەی ستایشی شای ئێرانی کردووە لە [[نەورۆز (گۆرانی)|گۆرانی نەورۆزدا]]، چونکە شای ئەوکاتی ئێران چەندین یاسا و بڕیارنامەی لە دژی کورد جێبەجێ کردبوو. کاتێک حەسەن زیرەک لە [[ڕادیۆی کوردیی تاران]] دەیەوێت گۆرانییەک بۆ جەژنی نەورۆز تۆمار بکات، ھۆنراوەیەکی شاعیر و بیرمەندی کورد [[پیرەمێرد|حاجی تۆفیقی پیرەمێرد]] ھەڵدەبژێرێت، کاتێک بەڕێوەبەرانی ڕادیۆی تاران ھۆنراوەکە دەبینن توڕە دەبن، چونکە مۆرکی کوردەواری پێوەیە و [[سەرەتاکانی ناسیۆنالیزمی کوردی|بزووتنەوەی سەربەخۆییخوازیی کوردی]] لە دوو توێی نیوە دێڕێکدا باس دەکات:

&lt;blockquote&gt;
{{چینی ناوەند}}
چەند ساڵ گوڵی ھیوای ئێمە پێ پەست بوو تاکو پار{{ھن}}ھەر خوێنی لاوەکان بوو، گوڵی ئاڵی نەوبەھار
{{کۆتایی}}
&lt;/blockquote&gt;

ھەروەھا لە دێڕی یەکەمی گۆرانییەکەشدا ناوی «کورد» دەھێنرێت. ڕادیۆی ئەوکاتی ئێران حەسەن زیرەک ناچار دەکەن تا لەجیاتی ئەو دێڕە دوو نیوەدێڕی تر بڵێت و مۆرکی ستایش و پیاھەڵدانی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شای ئێرانی]] پێوەبێت، ئەگەر نا گۆرانییەکەی بۆ تۆمار ناکەن. زیرەکیش بە ناچاری دەیگۆڕێت:

&lt;blockquote&gt;
{{چینی ناوەند}}
چەند ساڵ گوڵی ھیوای ئێمە بێ بەر بوو تاکو پار{{ھن}}تا شاھەنشا لووتفی فەرموو، ھەق لەگەڵ جووتیار و کرێکار
{{کۆتایی}}
&lt;/blockquote&gt;

[[پەڕگە:HesenZirek-Newroz.ogg|وێنۆک|ڕاست|بەشێک لە گۆرانیی نەورۆز بە دەنگی حەسەن زیرەک (ئەو بەشەی باسی شاھەنشا دەکات).]]

وشەی «[[پاشای پاشاکان|شاھەنشا]]» ئەوکاتە وەک ڕێزێکی زیاتر بۆ پایەی شای ئێران دەگوترا، بەڵام وشەیەک لە نیوە دێڕێکدا دەکرێت چەندین مانا بگەیەنێت، لە ڕەوانبێژیدا پێی دەوترێت «توانج پۆشی». وشەی شاھەنشا بە مانا گشتییەکەی واتا ''خواوەند'' یان ''خودا''، و لە زۆربەی [[تەفسیر|وەرگێڕانە]] کوردییەکانی [[قورئان]]دا خودا بە ''شاھەنشا'' وەرگێڕدراوە، بۆیە لەو ڕووەوە حەسەن زیرەک ئەو وشەیەی بە واتای خودا بەکارھێناوە، چونکە لە دەقی ئایینیدا خودا ''شاھەنشا''ی باڵادەستە. لە ڕوویەکی دیکەشەوە کورد ھەمیشە خۆی بە نەوەی [[ماد|دەوڵەتی ماد]]ەکان زانیوە؛ یەکێک لە پاشا یان ئەمیری مادەکان [[ھەڤەخشترە|کەیخەسرەو]] بووە، و کوڕی [[فرەڤەرتیش|شاھەنشا فرەڤەرتیشە]] و دەبێتە سێیەم شاھەنشای ئیمپڕاتۆری ماد دوای ئەوەی شا [[ئاشووربانیپاڵ]]ی ئیمپڕاتۆری ئاشوری باوکی دەکوژێت، کەیخوسرەویش بە «شاھەنشا» ناسراوە. بێجگە لە تۆماری ڕادیۆ و بۆنە و ئاھەنگەکانی دەوڵەت حەسەن زیرەک لە ھیچ شوێنێکی دیکە ناوی شاھەنشای لە گۆرانی نەورۆزدا بەکارنەھێناوە و شیعرەکەی پیرەمێردی وەک خۆی گوتووەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٣|سەردێڕ=حەسەن زیرەک: نەورۆز ستایشی شاھەنشا یان کەیخەسرەو؟|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/حەسەن-زیرەک-نەورۆز-ستایشی-شاهەنشا-یان-کەیخوسرەو|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Kurdpa (kurdpa.net)|زمان=ku|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125114/https://kurdpa.net/so/news/حەسەن-زیرەک-نەورۆز-ستایشی-شاهەنشا-یان-کەیخوسرەو}}&lt;/ref&gt;

زیرەک دوای چاپکردنی «چریکەی کوردستان» فەرمانی دەستگیرکردنی بۆ دەردەچێت، چونکە لەو ساڵانەدا چاپکردنی کتێبی کوردی کارێکی ئەستەم بووە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=HASAN ZİREK KİMDİR|ناونیشان=https://www.bernamegeh.com/hasan-zirek-kimdir/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Bernamegeh|زمان=tr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115945/https://www.bernamegeh.com/hasan-zirek-kimdir/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بە ناچاری خێزانەکەی بەجێدەھێڵێت، دواتر ڕوو دەکاتە [[باشووری کوردستان]] و پەیوەندیی بە شۆڕشی کوردییەوە دەکات، لەلایەن سەرکردایەتی کوردی و خەڵکی ناوچەکە پێشوازی لێ دەکرێت، لەوێش چایخانەیەک دەکاتەوە، و ھەر لەوێوە گۆرانی بەسەر کورد و شۆڕشی کوردیدا ھەڵدەڵێت.

ھۆکاری ئەوەی حەسەن زیرەک بەردەوام تووشی ھەراسانکردن و [[ئەشکەنجەدان]] ببێتەوە لەلایەن ساواک و حکوومەتی ئێرانەوە، ئەوە بوو زیرەک بە دڵی حکوومەت نەبوو و کاری بۆ [[ساواک]] نەدەکرد، بۆیە ساواکیش دەیویست بە ھەر جۆرێک بێت بارگرانی بۆ حەسەن زیرەک دروست بکات. حسێن عەبدوڵڵای برا بچووکی زیرەک لەم بارەیەوە دەڵێت:

{{وتە١|ساواک دەیویست حەسەن بە خێزانەوە بڕواتە باشووری کوردستان و عێراق سیخوڕی بکات، و پارەیەکی باشیان بۆ دانابوو، بەڵام زیرەک ڕازی نەبووە و گوتویەتی ھیچ کات [[خیانەت]] لە خەڵکەکەی خۆم ناکەم با بە ھەژاری بمرم و ساڵی دوو سێ جار لێم بدەن&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕە=٧٥|زمان=کوردی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523095241/https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}}

سەرەڕای کارە ھونەرییەکانی لە مۆسیقای کوردیدا زیرەک نەیویستووە بە [[خیانەتکار]] دەرکەوێت. جیا لەوەش چەندین ھەڵبەست و مەقام و گۆرانی [[نیشتیمانپەروەری|نیشتیمانپەروەرانەی]] ھەیە لەوانە: ''[[ئەی نیشتیمان]]''،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=* Hesen Zîrek *|ناونیشان=https://dengbejler.wordpress.com/2017/01/17/hesen-zirek/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Yasak Bir Dilin Anlatıcıları [Dengbêj Dengbêjler] Kürt Kültüründe Yaşayan Gelenek|زمان=tr-TR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115946/https://dengbejler.wordpress.com/2017/01/17/hesen-zirek/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ''ئەی وەتەن''، ''ئەمن کوردم''، ''بژی کورد و کوردستان''، لەسەر گوتنی ئەم گۆرانیانە زۆر جار زیندانی کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Hesen Zîrek: Dengeke zîndî û hertimî |ناونیشان=https://kurdshop.net/kt/famous-kurdish-persons/3735 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Kurdshop |زمان=ku |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609200528/https://kurdshop.net/kt/famous-kurdish-persons/3735}}&lt;/ref&gt;

== ھەڵسەنگاندن ==
[[عەلی مەردان]] ھونەرمەندی کوردیی باشووری کوردستان، دەربارەی حەسەن زیرەک دەڵێت:

{{وتە٢|حەسەن زیرەک مرد، من ھێزی گۆرانی گوتنم نەما، نەمویست بچمەوە نێو کاری ھونەری؛ نەک ھەر من، بەڵکو لە ھەموو گەلی کورد ڕۆیشت. حەسەن زۆر ڕێزی دەگرتم، کە چوومە ئێران خۆی و ھاوسەرەکەی منیان بردە ماڵی خۆیان و چەندین شەو میوانداریان کردم و خزمەتیان دەکردم، لە وێنەی حەسەن زیرەک کەمە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عوسمان|یەکەم=شارباژێڕی|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2012061016514967316&amp;lng=1;|سەردێڕ=گەوھەرێ|پەڕەکان=٣٥٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523151158/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2012061016514967316&amp;lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=کەسایەتیی مامۆستا زیرەک لە زمانی مامۆستا عەلی مەردان|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/tv/کورتە_بەرنامە-i403007|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=SAHAR KURDISH (Sorani)|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240610135001/https://kurdish.sahartv.ir/tv/کورتە_بەرنامە-i403007|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}}

[[محەممەد ماملێ]] ھونەرمەندی ڕۆژھەڵاتی کوردستان، لە گێڕانەوەیەکی دەربارەی زیرەک دەڵێت:

{{وتە٢|نێوانم لەگەڵ حەسەن زۆر خۆش بوو. حەسەن لە مەھاباد ھاتە لام گوتی دەمەوێ بچمە کرماشان و نەشتەرگەری بکەم، بەڵام توانای مادیم نییە، منیش پێم گوت کە تۆ خەمت نەبێ من کەسێک لە کرماشان دەناسم دەتوانێ یارمەتیت بدات، ناوی ئەم کەسەم دایە و ڕۆیی. دەنگێکی خۆشی ھەبوو. دوای مردنی، چەندین جار بە دەنگی ئیبراھیم سابیر دەکەوتمە ھەڵە وامدەزانی حەسەنە و ئەویش لێرەیە گۆرانی دەڵێت، چون دەنگی لە زیرەک زۆر نزیک بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=تۆمارێکی دەنگیی ماملێ پاشی ٤٤ ساڵ|ناونیشان=https://mamle.net/archives/9967|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=ماڵپەڕی فەرمیی ماملێ}}&lt;/ref&gt;}}

[[ھەژار موکریانی]] شاعیر، نووسەر و بیرمەندی کورد لەبارەی حەسەن دەڵێ:

{{وتە٢|گەر زمانی کوردی لە بەین بچێت، ئێمە بەس گۆرانیییەکانی حەسەن زیرەکمان ھەبێت بەسە تا دووبارە زمانی کوردی پێ دروست بکەینەوە.}}

[[عەدنان کەریم]] گۆرانیبێژی کلاسیکی کورد، دەربارەی حەسەن زیرەک و بەراوردی بە ماملێ، دەدوێت:

{{وتە٢|لە سەردەمی گەنجیمدا عاشقی دەنگی حەسەن زیرەک بووم، سەرەتا دەمویست وەک ئەو گۆرانی بڵێم.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=گفتووگۆی باڵۆن - عەدنان کەریم، بەشی یەکەم|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/gftugoi-balloon---adnan-karem/11032024034544|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|زمان=Ku|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731121621/https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/gftugoi-balloon---adnan-karem/11032024034544}}&lt;/ref&gt; بە سەفەر و سەردانە زۆرەکانی حەسەن زیرەک لەگەڵ کەسانی جیاواز، لەوانەش گۆرانیبێژانی ئێستای ڕادیۆکانی ئێران و بەغدا، وایان کرد زانیاریی حەسەن زیرەک لە گۆرانی و مۆسیقادا چەندین ھێندە زیاد بکات و ھەر لەبەر ئەم ھۆکارەش حەسەن زیرەک ناوبانگ و ناسراوییەکی زۆر زیاتری ھەیە لە محەممەدی ماملێ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=گفتووگۆی باڵۆن - عەدنان کەریم، بەشی سێیەم|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/gftugoi-balloon---adnan-karem-p3/14032024101658|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=m_73572910|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=بیوگرافی حسن زیرک|ناونیشان=https://virgool.io/%40m_73572910/بیرگرافی-حسن-زیرک-rgpfxmqkex9g|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=ویرگول|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731123128/https://virgool.io/@m_73572910/بیرگرافی-حسن-زیرک-rgpfxmqkex9g|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}}

میدیا زەندی، ھاوسەری حەسەن زیرەک کە بێژەری [[ڕادیۆی کوردیی تاران|بەشی کوردیی ڕادیۆ تاران]] بووە، دەنووسێت:

{{وتە٢|حەسەن زیرەک نزیکەی ھەزار گۆرانی لە تاران و کرماشان پێشکەش کردبوو و ھەر بەھۆی گۆرانییەکانییەوە بوو کە ڕۆژانە نزیکەی دوو ھەزار نامە دەنێردران و تەنانەت پارەیان دەخستە ناو نامەکەوە بۆ ئەوەی ئەو گۆرانییە داواکراوە لێ بدرێتەوە. بەرنامە کوردییەکانی ڕادیۆ تاران و کرماشان بەھۆی دەنگی خۆشی حەسەن زیرەک سەرنجی ھەمووانی ڕاکێشابوو؛ بەڵام سەرەڕای ئەو ھەموو خزمەتانەی ئیتر حەسەن زیرەک لە ڕادیۆ ڕێگەی پێنەدرا و لەبیر کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠١٤|سەردێڕ=آوای ماد - زندگینامە استاد حسن زیرک|ناونیشان=http://www.awayemad.ir/News/m/17/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140831103457/http://www.awayemad.ir/News/m/17/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}}


شاعیری کۆچکردوو [[شێرکۆ بێکەس]] لەبارەی حەسەن زیرەکەوە دەڵێت:

{{وتە٢|حەسەن زیرەک مامۆستای بەستەی کوردییە، لەو ڕۆژەوەی حەسەن زیرەک نەماوە تا ئێستا چوار گۆرانی تری وەک گۆرانییەکانی حەسەن زیرەکمان نییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حەسەن زیرەک مرد یان کوشتیان؟|ناونیشان=https://pukmedia.com/KS/Details/180032|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=pukmedia.com|زمان=ku|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629213717/https://pukmedia.com/KS/Details/180032|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}}

[[شەماڵ سائیب]] مۆسیقاژەن و گۆرانیبێژی دیاری کورد، دەربارەی زیرەک:

{{وتە٢|چەند جاری تر دەیڵێمەوە، ئێمە دەبێت مەمنوونی حەسەن زیرەک بین، ئەگەر ئەو چووەوە ئەودیو (ئێران) درێژەی بەو گۆرانییە کوردیانە نەدایە، ئێستا گۆرانی کوردی نەمابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2165|ناونیشان=https://www.calameo.com/read/000084793a418fdaa5c59|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=calameo.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731121616/https://www.calameo.com/read/000084793a418fdaa5c59|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}}

[[شارام نازری]]، ھونەرمەندی [[مۆسیقای فۆلکلۆر|مۆسیقای نەریتی]]ی کورد، سەبارەت بە دەنگی حەسەن زیرەک دەڵێت:

{{وتە٢|سەبارەت بە حەسەن زیرەک، بە گشتی تەنیا دەتوانم بڵێم کە ئەو بە مانا ڕاستەقینەکەی بلیمەت بووە؛ واتە لە ھەمان ساتدا کە دەچووە ناو ئۆرکێسترای ڕادیۆ و دەچووە ژووری تۆمارکردن، شیعرێکی دەگوت و گۆرانییەکی ئامادە دەکرد و لە ھەمان کاتدا دەیگوت، کە پێشتر لە مۆسیقادا ڕووی نەداوە. بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە ئەو خوێندەوار نەبوو، بەڵکو مۆسیقا و شیعری بە شێوەیەکی ئیلھامبەخش خوێندووەتەوە و بەڕاستی کەسێکی ناوازە و بلیمەتی مۆسیقای کوردی بوو و لە نێو گۆرانیبێژانی کورددا، من حەزێکی تایبەتم بۆ دەنگی حەسەن زیرەک ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Magiran {{!}} روزنامە اعتماد (1392/10/25): آواز محبوب، آوازە خوان مغضوب|ناونیشان=https://www.magiran.com/article/2885097|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.magiran.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523170839/https://www.magiran.com/article/2885097|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}}

[[شێرزاد حەسەن]] نووسەر و ڕۆماننووسی کورد، دەربارەی حەسەن زیرەک:

{{وتە٢|مامۆستای من حەسەن زیرەکە. کەسێکی یاخیگەرە. یەکێکە لەو کەسانەی کە بەقەد ھەموو فەیلەسوفەکانی دنیا قەرزاری حەسەن زیرەکن.}}

[[موجتەبا میرزادە]]، [[ڤایۆلین|کەمانژەن]] و [[مۆسیقاژەن]] کە لە ساڵانی ١٩٦٠ەکان لە ھەموو بەرھەمەکانی حەسەن زیرەک لە ئۆرکێسترای [[ڕادیۆی کوردیی کرماشان]] ژەنیار بووە و ئەو ڕێکی خستووە، لە وتووێژێکدا سەبارەت بەم ھونەرمەندە وتی:

{{وتە٢|حەسەن زیرەک، ھەرچەندە ھیچ خوێندەوارییەکی نەبووە، بەڵام زۆربەی ھۆنراوەی گۆرانییەکانی لە ساتەوەختی گوتنیدا بە شێوەیەکی سەرپێیی و لەپڕ دەھاتنە نێو مێشکی. بیرەوەرییەکی زۆر بەھێزی ھەبوو لە لەبەرکردنی شیعر و گۆرانی و ھەڵبەستی کوردیدا و دەبێ بگوترێ کە حەسەن زیرەک ھەرگیز لە مۆسیقای کوردیدا دووبارە نابێتەوە؛ چونکە بەردەوامترین و جوانترین گۆرانی کوردی دروست کردووە، ئێستاش نەک ھەر لە ئێران، بەڵکو تەنانەت لە نێو کوردانی باشوور و سوید و بەشەکانی دیکەی جیھاندا، بەرھەمەکانی و ناو و یادەوەرییەکەی پێگە و ڕێزێکی بەرزیان ھەیە.}}

[[بیژەن کامکار]]، گۆرانیبێژ و مۆسیقاژەنی کورد، دەربارەی زیرەک دەڵێت:

{{وتە٢|حەسەن زیرەک بە یەکێک لە کەسایەتییە دیارەکانی مۆسیقای کوردی دادەنرێت و زۆرێک لەو گۆرانییە کوردی و فارسییانەی کە ئێستا پێشکەش دەکرێن، ئیلھامیان لە بەرھەمەکانی ئەو ھونەرمەندە وەرگرتووە. ناوبانگ و جێیباسیی حەسەن زیرەک تەنیا لە سنوورەکانی ئێراندا سنووردار نییە، بەڵکو [[ئەورووپا|وڵاتانی ئەورووپایی]] و کوردانی ھەموو جیھان دەگرێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=حسن زیرک بزرگ|ناونیشان=https://forum.alaatv.com/topic/55154/حسن-زیرک-بزرگ/2|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=آلاخونھ|زمان=fa-IR}}&lt;/ref&gt;}}

[[ناسر ڕەزازی]]، ھونەرمەند و گۆرانیبێژی کورد، سەبارەت بە زیرەک دەڵێت:

{{وتە٢|دوو جار مامۆستا حەسەن زیرەکم لە [[سنە]] بینیوە، جارێکیان لە ماڵی دانیشتوویەکی شاری سنە و جارێکیش کە بۆ ئاھەنگی زەماوەندی کارمەندێکی ڕادیۆی سنە ھاتبوو، بینیم. من شاگردی حەسەن زیرەکم، ئەو بەدبەختی و داماوییەی حەسەن زیرەک چەشتویەتی، ھیچ گۆرانیبێژێکی دیکە نەی چەشتووە و کەس بە قەد ئەو بەدبەختی و چارەڕەشی نەچەشتووە، زیندان، بەدبەختی، منداڵییەکی ھەژارانە، ھەموو ئەمانەی بەسەر ھاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ناسر ڕەزازی: ئاواتی لەمێژینەم ئەوەیە کورد ببێتە خاوەن چارەنووسی خۆی|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/020420241|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|زمان=Ku|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731121621/https://www.rudaw.net/sorani/culture/020420241}}&lt;/ref&gt;}}

فرانسیس داوود و خالید سەرکار کە ھاوکاری حەسەن زیرەکیان کردووە، سەبارەت بە بەھرەی زیرەک لە بواری مۆسیقادا دەڵێن:

{{وتە٢|لە یەکێک لەو دیدارانەی لەگەڵ زیرەک ئەنجامماندا، لە کاتی پشوودا ئاوازی گۆرانییەکی ئەرمەنیمان لێدا و زیرەک تەنھا گوێی لێ دەگرت. دوای چەند خولەکێک زیرەک وتی جارێکی تر بیژەننەوە، ئێمە ھەروا بۆخۆشی لێمان دایەوە، بەڵام زیرەک کردی بە گۆرانییەکی کوردی، کە بە «ئۆخەی ئۆخەی لەو باڵایە» و «لای لای» ناوبانگی دەرکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Rudaw Radio|سەردێڕ=حەسەن زیرەک، لە زاری کچ و ھاوژینەکەی و عەلی مەردانەوە|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=ukqsok4pFAM|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523170838/https://www.youtube.com/watch?v=ukqsok4pFAM|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}}

[[ئەنوەر قەرەداغی]]، مۆسیقاژەنی کورد، دەربارەی ھەمان گۆرانی کە ئەویش یەکێک بووە لە مۆسیقاژەنەکانی ئەوێ، دەڵێت:

{{وتە٢|بلیمەتی زیرەکم لەوەوە بۆ دەرکەوت، کە نە پێشتر ئەم ئاوازەی بیستبوو، نە دەشیزانی ھی چ گۆرانییەکە و کوێندەرییە، بەو ماندوویەتییەی خۆیەوە یەکسەر لەوێ شیعری بۆ دانا و کردی بە گۆرانییەکی کوردی. زوو شتی وەردەگرت، مۆسیقاکانی منی زۆر بەدڵ بوو، زۆرجار دەیگوت کە سەیری پەنجەکانت دەکەم موجتەبا میرزادەم دێتەوە بیر.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;}}

== ژیانی ھونەری ==
{{وتاری سەرەکی|گۆرانیناسیی حەسەن زیرەک}}
[[پەڕگە:Hassan-Zirak Farsi.ogg|وێنۆک|مەقامێکی فارسیی حەسەن زیرەک لەسەر شیعرێکی [[حافزی شیرازی]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گنجور، حافظ، غزلیات، غزل شمارهٔ ۳۱۷ |ناونیشان=https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh317/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=ganjoor.net |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; لە گۆرانی [[گۆرانیناسیی حەسەن زیرەک#پێڕستی گۆرانییەکان|ڕێبوار و ڕێبوار]].]]
حەسەن زیرەک بە قوتابخانەیەکی گەورە لە گۆرانی کوردی دادەنرێت، کە بە خۆبەخۆیی و سەرپێیی دروست بووە، و تا ئێستاش دەنگدانەوەی دەنگی زیرەک دەبیسترێت،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=أَنشد لكل شجرة وزهرة وصخرة واد وألَّف أكثر من ألف أغنية.. في ذكرى رحيل حسن زيرك|ناونیشان=https://almasra.iq/87933/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=المسرى|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115943/https://almasra.iq/87933/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; زۆرێک لە ھونەرمەندان و نووسەرانی ئەمڕۆش بە گەنجینەی گۆرانی و ئاوازی کوردی دادەنێن و سودی لێ وەردەگرن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ژیان لە فەرهەنگدا: حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://www-dengiamerika-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.dengiamerika.com/amp/5489611.html?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www-dengiamerika-com.cdn.ampproject.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115942/https://www-dengiamerika-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.dengiamerika.com/amp/5489611.html?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&amp;aoh=17221999589237&amp;referrer=https://www.google.com&amp;ampshare=https://www.dengiamerika.com/a/5489611.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; حەسەن زیرەک نەک ھەر دەنگ و یادەوەرییەکی بەھێزی ھەبوو، بەڵکو لە یەک کاتدا شیعر و ھۆنراوەی گۆرانییەکەی لە مێشکیدا دەنووسی و لەسەر ھەر ئاوازێک بۆی بژەندرایە دەیگوتەوە و گۆڕانکاری لە تۆنەکانیدا دەکرد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Türkçeleştirilen Kürtçe şarkılar: bir kültürel yağma hikayesi (14 şarkıyı dinleyelim bakalım) {{!}} Özgürlükçü Sol|ناونیشان=http://www.ozgurlukcusol.com/turkcelestirilen-kurtce-sarkilar-bir-kulturel-yagma-hikayesi/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180620002520/http://www.ozgurlukcusol.com/turkcelestirilen-kurtce-sarkilar-bir-kulturel-yagma-hikayesi/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite report |date=2022-06-26 |title=حەسەن زیرەک دەیتوانی لە مۆسیقای کوردیدا ببێتە کەسێکی وەکو باخ |url=https://ku.kurdpress.com/news/6279/مامۆستا-حەسەن-زیرەک-دەیتوانی-لە-مۆسیقای-کوردیدا-ببێتە-کەسێکی |access-date=2024-08-20 |website=kurdpress |language=ku }}{{بەستەری مردوو|url=https://ku.kurdpress.com/news/6279/%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%D8%AD%DB%95%D8%B3%DB%95%D9%86-%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DB%95%DA%A9-%D8%AF%DB%95%DB%8C%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D9%85%DB%86%D8%B3%DB%8C%D9%82%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%D8%A8%DB%8E%D8%AA%DB%95-%DA%A9%DB%95%D8%B3%DB%8E%DA%A9%DB%8C |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; ھەروەھا یەکێک لە تایبەتمەندیی گۆرانییەکانی، پشتبەستنی بە گۆرانییە [[فۆلکلۆر]]ییەکانە، ھەر گۆرانییەکی زیرەک چیرۆکێکی تایبەت بەخۆی لەپشت بووە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ھیوا|یەکەم=عومەر ئەحمەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011120416532363105&amp;lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی ڕاپەڕین|ساڵ=١٩٧٦|شوێن=سلێمانی|پەڕەکان=٢٩|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609202031/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011120416532363105&amp;lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەر کەسێک چەند وشەیەکی پێ بدایە، دەیتوانی بیکات بە گۆرانی، دەربارەی ھەر شتێک بێت؛&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mihemedînijad|یەکەم=Keyhan|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/content/upload/1/newsletter/agiri-393.pdf|سەردێڕ=Hunermendê netewî ê gelê Kurd Hesen Zîrek|بڵاوکەرەوە=Agirî|ساڵ=٢٠٢١-٠٣-٠٦|بەرگ=٣٩٣|شوێن=[[پاریس]]، [[فەڕەنسا]]|پەڕەکان=١٠|زمان=ku|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240630114906/https://kurdistanmedia.com/content/upload/1/newsletter/agiri-393.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; چاوی بە زۆر ناوچەی کوردستان و تورکنشین و عەرەبنشین کەوتووە، لێیان ماوەتەوە، لای خەڵکەکەی میوان بووە و لەگەڵ شێوەی ژیانیان و جلوبەرگ و ھەڵسوکەوتیان ئاشنا بووە، ئەو گۆرانییانەی لە خەڵکەوە بیستوویەتی، فێری بووە، ھەرچەندە زیرەک زۆرینەی گۆرانییەکانی ھەم ھەڵبەستەکەی و ھەم ئاوازەکەشی ھی خۆیەتی؛ یەکەم گۆرانی تۆمارکراویی ژیانی ھونەریی حەسەن زیرەک گۆرانی «ئەسمەر یارم جوانە»یە لە ڕادیۆی کوردیی بەغدا.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ئایا ساواک حەسەن زیرەکی کوشت؟|ناونیشان=https://ku.964media.com/206352/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=+964|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629211925/https://ku.964media.com/206352/}}&lt;/ref&gt; زیرەک بە دەنگی [[سەید عەلی ئەسغەر کوردستانی]] کاریگەر بووە، کاتێک لە بەندیخانەی مووسڵ زیندانی دەکرێت، وێنەیەکی بچووکی ڕەش و سپیی سەید عەلی ھەڵگرتووە و ویستویەتی پەڕتووکێک دەربارەی بنوسێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=شەمێرانی|یەکەم=ئارام|ناونیشان=https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863|سەردێڕ=مامۆستا حەسەن زیرەک: ئەستێرەیەکی گەشی ئاسمانی گۆرانی کوردی|ساڵ=٢٠١٨-٠٦-٠١|پەڕەکان=٢٣٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240801090137/https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; زیرەک لە شیعری کوردیش کەڵکی وەرگرتووە، لەو شاعیرانەی لێی سوودمەند بووە: [[نالی]]، [[خانای قوبادی]]، [[شێخ ڕەزای تاڵەبانی]]، [[ئەحمەد موختار جاف]]، [[بێخود]]، [[وەفایی]]، [[سەید کامیل ئیمامی]]، [[گۆران]]، [[کوردی (شاعیر)|کوردی]]، [[ئەحمەد ھەردی]]، [[فایەق بێکەس]]، [[ھەژار موکریانی]]، [[پیرەمێرد]] و [[ھێمن]]؛ نموونە، حەسەن زیرەک شیعری «شەو»ی سەید کامیل ئیمامی کردووە بە گۆرانی لەسەر داخوازیی سەید کامیل ئیمامی خۆی.&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;

[[پەڕگە:شەو - حەسەن زیرەک.ogg|وێنۆک|سەرەتای گۆرانی «شەو»ی حەسەن زیرەک، تۆمارکراویی ڕادیۆی کرماشان]]

حەسەن زیرەک گۆرانیی [[زمانی فارسی|فارسی]]، [[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]] و [[زمانی ئازەری (ڕوونکردنەوە)|ئازەریی]] ھەیە، لەو جۆرە گۆرانییانەدا زیرەک ھەڵبەستی کوردیی تێکەڵاو کردوون. «گویلدر»{{تێبینی|ئەم گۆرانییە لە کوردییەکەی زیاتر بە «بێ دکتۆر» ناسراوە}} یەکێکە لەو گۆرانییە ئازەریانەی کە زیرەک بە تێکەڵاوکردنی زمانی کوردی وتوویەتییەوە، لەگەڵ گۆرانیبێژێکی تورکی ئازەری، بەناوی ژاڵە. گۆرانی «غنیلی شوی شوی» یەکێکە لە گۆرانییە ناسراوەکانی [[ئوم کەلسووم]] خانمە ھونەرمەندی ناسراوی [[عەرەب]]، حەسەن زیرەک ئاوازەکەی وەرگرتووە و بە کوردی گوتویەتی، بە ناوی «بۆم بڵێ تۆزە تۆزە» و «ماڵی بابم نەسرین».&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کورد بەھۆی حەسەن زیرەکەوە دەوڵەمەندترین نەتەوەیە لە میلۆدیدا|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail.aspx?Jimare=8245|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=www.peyserpress.com}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا یەکەم کەس بوو [[دەف]] بباتە نێو ئۆرکێستراکانی ئێران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ز.|یەکەم=بۆکانی|ناونیشان=https://bokan.de/|سەردێڕ=ژيان و بەسەرھاتی گۆرانیبێژی مەزنی کورد حەسەن زيرەک|پەڕەکان=٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240718041455/http://www.bokan.de/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== شانۆگەری ===
لە نێوان ساڵانی ١٩٦٠ بۆ ٦١ لە سلێمانی لە تیپی شانۆیی ھونەرە جوانەکان لەگەڵ [[سێوە]]، [[ڕەشۆڵ]] و چەند ھونەرمەندێکی تر، لە شانۆگەرییەکانی وەک «بووکی ژێر دەواری ڕەش»، «خەسوو یان ئەژدیھا»، «تەڕپیر» و چەندین شانۆگەری تر بەشداری کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://chawykurd.com/2023/01/24/حەسەن-زیرەك/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Chawy Kurd|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115946/https://chawykurd.com/2023/01/24/حەسەن-زیرەك/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== ھاوبەشیی گۆرانیبێژان ===
حەسەن زیرەک لەگەڵ زۆر گۆرانیبێژیی کورد گۆرانی گوتووە، لەوانە [[محەممەد ماملێ]]، [[مەلا حسێنی عەبدوڵڵازادە]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=مەلا حوسێن عەبدوڵڵازادە، خۆشخوان و دەنگە شادی بەخشەکەی موكریان|ناونیشان=https://mamle.net/archives/13000|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=ماڵپەڕی فەرمیی ماملێ}}&lt;/ref&gt; ئەمجەد ئێرانزادە، [[سەید عەلی سەردەشتی]]، [[ئیبراھیم قادری]]، [[ڕەشۆڵ]]، [[ڕەزا سەقایی]]، [[سەید محەممەد سەفایی]]، [[ئەحمەد شەماڵ]] و [[عوسمان محەممەدی]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ڕێوڕەسمی ڕێزگرتنی مامۆستا عوسمان محەممەدی لە بۆکان بەڕێوەدەچێت |ناونیشان=https://chra.tv/ڕێوڕهسمی-رێزگرتنی-مامۆستا-عوسمان-مح/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Chra.tv |زمان=ku}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ |سەردێڕ=ڕێوڕەسمی ڕێزگرتنی عوسمان محەممەدی ژەنیاری لێھاتوو |ناونیشان=https://jamekurdi.ir/2024/01/11/%DA%95%DB%8E%D9%88%DA%95%D9%87%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%B1%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%D8%B9%D9%88%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AD/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤ |وێبگە=جام کوردی |شوێن=ئێران |زمان=ku |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240820212647/https://jamekurdi.ir/2024/01/11/%DA%95%DB%8E%D9%88%DA%95%D9%87%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%B1%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%D8%B9%D9%88%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AD/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا لەگەڵ چەندین گۆرانیبێژی فارس و ئازەر گۆرانی تۆمار کردووە؛ گۆرانییەکانی «ئەمان ئەمان» و «نازانم لە کێ پرسم» دوو گۆرانی تۆمارکراویی زیرەک و ئەحمەد شەماڵە لە شاری [[سلێمانی]]. گۆرانیی «ماڵی بابم بێ وەفا» یەکێک لەو گۆرانییانەیە کە حەسەن زیرەک، محەممەدی ماملێ و مەلا حسێنی عەبدوڵڵازادە ساڵی ١٩٥٩ بە یارمەتیی تیپی مۆسیقای کرماشان تۆماریان کردووە. «بەرھەڵبێنە» و «ھەوارە گوڵم» دوو گۆرانی دیکەن کە زیرەک و محەممەدی ماملێ پێکەوە وتوویانە.

=== گۆرانییەکان ===
ئەمە تەنیا بەشێک لە گۆرانییە دیارەکانی حەسەن زیرەک نیشان دەدات، بۆ بینینی ھەموو پێڕستەکە بڕوانە [[گۆرانیناسیی حەسەن زیرەک#پێڕستی گۆرانییەکان|گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک]].
&lt;div style=display:inline-grid&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! گۆرانییەکان
|-
| [[خان باجی]] (زمانەکانی کوردی، ئازەری، ئەرمەنی، [[تورکی]] و فارسی لەم گۆرانییەدا بەکارھاتوون، لە ڕادیۆی تەورێز تۆمار کراوە).
|-
| [[ئەی نیشتیمان]]{{تێبینی|بەھۆی ئەم گۆرانییەوە دەستبەسەر کرا}}
|-
| ھەر تۆم دەوێ
|-
| یەڵا شۆفێر
|-
| ئای لاچن{{تێبینی|گۆرانی «دەسماڵ حەریری» بە ھەمان ئاواز گوتووەتەوە}}
|-
| نایلۆنە{{تێبینی|ماملێ ھەمان گۆرانی گوتووەتەوە}}
|-
| لۆرکێ لۆرکێ
|-
| کەتانە
|-
| قژ کاڵی لێو ئاڵی{{تێبینی|ھونەرمەندان [[قادر دیلان]] و [[ھۆمەر دزەیی]] ئەم گۆرانییەیان [[کەڤەر ڤێرژن|کەڤەر]] کردووە}}
|-
| مەھتاب{{تێبینی|ئەم گۆرانییەی بۆ کچەکەی، مەھتاب (ئارەزوو) گوتووە، کە لەسەر ئاوازی گۆرانی «ئەی موتریبی حەریفان»ی [[تایەر تۆفیق]]ە}}
|-
| ناڵەشکێنە
|-
| [[نەورۆز (گۆرانی)|نەورۆز]]
|-
| جەرسە
|-
| ھەوری لار{{تێبینی|وەک گۆرانی}}
|-
| کرماشان شاری شیرینم
|-
| گەوھەرێ
|-
| کەویار
|-
| بەلەنگەر
|-
| [[دایە دایە]]
|}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=display:inline-grid&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! مەقامەکان
|-
| سەوزەڵێ
|-
| فرمێسکی گەش
|-
| ئەو دڵەی وەک بت پەرستێ{{تێبینی|شیعری [[ئەحمەد ھەردی]]}}
|-
| وا من نەخۆشم{{تێبینی|ھەروەھا بە ناوی «من بریندارم» دووبارە گوتویەتییەوە؛ ئەم مەقامەی لە کاتی نەخۆش کەوتنیدا گوت}}
|-
| قەسەمت دەدەم
|-
| ھەی بەناز
|-
| ئەی وەتەن
|-
| مردن لەبیرمی
|-
| گوڵنیشان
|-
| مینا گیان
|-
| دەمێک ساقی{{تێبینی|شیعری [[وەفایی]]}}
|-
| قاسپاندم
|}
&lt;/div&gt;
{{collapse top|ئەو شارانەی حەسەن زیرەک گۆرانی لێ تۆمار کردووە|bg=#fff}}
{| style=&quot;width: 100%;&quot;
| {{location map+ |Iran |width=550|float=center|caption=لە [[ئێران]] و [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] |places=
{{location map~ |Iran |lat=35.6892|long=51.3890|mark=Red pog.svg|label= {{small|[[تاران]]}}|position=right}}
{{location map~ |Iran |lat=38.0803|long=46.2919|mark=Red pog.svg|label= {{small|[[تەورێز]]}}|position=right}}
{{location map~ |Iran |lat=34.3142|long=47.0650|mark=Red pog.svg|label= {{small|[[کرماشان]]}}|position=right}}
{{location map~ |Iran |lat=35.3140|long=46.9929|mark=Red pog.svg|label= {{small|[[سنە]]}}|position=right}}
{{location map~ |Iran |lat=37.5527|long=45.0761|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[ورمێ]]}}|position=right}}
{{location map~ |Iran |lat=36.7631|long=45.7222|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[مەھاباد]]}}|position=right}}
{{location map~ |Iran |lat=37.0392|long=45.0984|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[شنۆ]]}}|position=right}}
{{location map~ |Iran |lat=35.9979|long=45.8852|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[بانە]]}}|position=right}}
{{location map~ |Iran |lat=36.5214|long=46.2076|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[بۆکان]]}}|position=right}}
{{location map~ |Iran |lat=36.2499|long=46.2738|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[سەقز]]}}|position=right}}
}}
| {{location map+ |Iraq |width=480 |float=center|caption=لە [[عێراق]] و [[باشووری کوردستان]] |places=
{{location map~ |Iraq |lat=33.3152|long=44.3661|mark=Red pog.svg|label= {{small|[[بەغدا]]}}|position=right}}
{{location map~ |Iraq |lat=36.0829|long=44.6287|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[کۆیە]]}}|position=right}}
{{location map~ |Iraq |lat=35.1778|long=45.9861|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[ھەڵەبجە]]}}|position=right}}
{{location map~ |Iraq |lat=35.4681|long=44.3922|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[کەرکووک]]}}|position=right}}
{{location map~ |Iraq |lat=35.5611|long=45.4309|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[سلێمانی]]}}|position=right}}
{{location map~ |Iraq |lat=36.6522|long=44.5378|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[سۆران]]}}|position=right}}
{{location map~ |Iraq |lat=36.1676274|long=44.0089184|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[ھەولێر]]}}|position=right}}
}}
|-
| {{legend|red|ئەو شارانەی حەسەن زیرەک گۆرانی لە ڕادیۆ فەرمییەکانی دەوڵەت لێ تۆمار کردوە}}
{{legend|green|ئەو شارانەی تەنیا گۆرانی لاوەکی و دیوەخانی لێ تۆمار کردوون (مەجلیسی)}}
|}
{{collapse bottom}}

==== گۆرانییە نوێکراوەکان ====
دەنگی زیرەک دوای مردنی لەنێو [[کورد]]اندا زۆر زیاتر بڵاوبووەوە، وای لێھات گۆرانییەکانی دووبارە نوێ دەکرانەوە و دروست دەکرانەوە، ئەمەش لە ساڵانی ٢٠١٠ەوە بوونی ھەیە، لە ئێستاشدا بەشێوازێکی نوێتر و بە یارمەتی [[ژیریی دەستکرد]] دەنگی حەسەن زیرەک بە ئاواز و ھۆنراوەی نوێوە دروست دەکرێت و بەرھەم دەھێنرێت، بە تایبەت لە ساڵانی ٢٠٢٣ و ٢٠٢٤ ئەم گۆرانییە دەستکردانەی حەسەن زیرەک خواستی زۆربەی [[تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان]]ی لەسەر بوو، تا ئەو ئاستەی چووە ترێندە جیھانییەکانەوە.

ساڵی ٢٠٢٣ شەش گۆرانیی حەسەن زیرەک: ''کوێستانان خاڵ خاڵ''، ''بە تەورات''، ''خانزادە خانم''، ''نووری ڕوخسارت''، ''ھەوری لار'' و ''کاروانە'' لەلایەن ھونەرمەند [[عەبدوڵڵا جەماڵ سەگرمە]] و ئۆرکێسترای ژێدار میوزیکێکی ئاست بەرزیان بۆ دانراوە و بە شێوەیەکی ستاندارد دەنگی حەسەن زیرەکیان لەسەر دانراوە و نوێ کراوەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شەش گۆرانیی نوێکراوەی حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/culture-style/12102023|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|زمان=کوردی}}&lt;/ref&gt;

لەلایەن دوو گەنجی شاری [[سلێمانی]] بە ناوەکانی زرنگ مەھدی و ئەحمەد کەریم ڕۆژی ١١ی ئایاری ٢٠٢٣ گۆرانی «نازدار نازدار» لە ڕێگەی ژیریی دەستکرد بە دەنگی حەسەن زیرەک بەرھەم ھێنرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=آھنگ حسن زیرک و محسن چاوشی نازدار نازدار|ناونیشان=https://www.tarafdari.com/node/2394306|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=طرفداری|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609190755/https://www.tarafdari.com/node/2394306|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ماوەیەکی کورتدا لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان دەنگدانەوەی زۆری بەدوای خۆیدا ھێنا. ئاوازی گۆرانییەکە لە گۆرانیی «ڕەفەت ڕەفەت» وەرگیراوە کە لەلایەن تاھیر عوجەیلی بە زمانی عەرەبی گوتراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئیبراھیم تاتلیساس گۆرانییەکی نوێکراوەی زیرەک دەڵێتەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/turkish/kurdistan/05012024?fbclid=IwAR3NV1HpR9Gd1oWA8QWvO3U76aeWclZtKUdYnyz5bHeviVk4C_VzxIg46Yk_aem_AYc-fcu3owAbjoKyEp2UeApTcWnzyK7_WlqbSnyBAWJzKcRFR6oQrKT6npWnOOKkz08|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|بڵاوکەرەوە=Rudaw Network|زمان=تورکی}}&lt;/ref&gt; گۆرانییەکە لە ماوەیەکی کورتدا بە خێرایی بڵاوبووەوە، لە تەواوی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بە گشتی سەروو ٧٠ ملیۆن بینەری ھەبوو. لە [[فەیسبووک]]، [[ئینستاگرام]] و [[سناپچات]] چووە پلەی یەکی ترێندی عێراق، ھەروەھا لە بەشی میوزیکیی [[یووتیووب]] چووە پلەی دووەمی عێراق.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گۆرانیی 'نازدار نازدار' لەلایەن ئاوازدانەرەکەیەوە سڕدرایەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/culture-style/04122023|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|زمان=کوردی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240518204816/https://www.rudaw.net/sorani/culture/culture-style/04122023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kaymaz|یەکەم=Ebru|ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=TELE1 gündeme getirdi! İbrahim Tatlıses’in ‘Devamke’si zora girdi|ناونیشان=https://tele1.com.tr/tele1-gundeme-getirdi-ibrahim-tatlisesin-devamkesi-zora-girdi-984736/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=Tele1|زمان=tr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240518204948/https://tele1.com.tr/tele1-gundeme-getirdi-ibrahim-tatlisesin-devamkesi-zora-girdi-984736/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=تاتڵیساس گۆرانییەکی نوێی بە ستایلی نازدار نازدار بڵاوکردەوە|ناونیشان=https://ku.964media.com/145149/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=+964|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629230744/https://ku.964media.com/145149/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

جیا لە گۆرانی نازدار نازدار، ئەو دوو گەنجە چەندین گۆرانی دیکەیان دروست کردووە کە خۆیان ئاواز و ھۆنراوەیان بۆ داناوە و لەسەر دەنگیی حەسەن زیرەک بڵاوکراوەتەوە.

==== تایبەتمەندیی گۆرانییەکان ====
[[پەڕگە:Kurdish Singer-Zirak.jpg|چەپ|وێنۆک|حەسەن زیرەک]]
حەسەن زیرەک لە ھەموو ڕوویەکەوە بە ھونەرمەندێکی جیھانی دادەنرێت، [[مەزھەر خالقی|مەزھەری خالقی]] حەسەن زیرەک بە «خاوەنی زۆرترین ملیۆدی و ئاواز لە تەواوی جیھان» دادەنێت و دەڵێت «ھەموو ئەورووپا ١٠٠٠ دانە ئاوازیان نییە»، بە کۆی گشتی گێڕانەوە و تۆمارگاکان، زیرەک خاوەنی نزیکەی یان زیاتر لە ٢٠٠٠ ئاواز و گۆرانییە.{{تێبینی|چەندین گێڕانەوەی جۆراوجۆر ھەن دەربارەی ژمارەی گۆرانی و ئاوازەکانی، ئەوەی زیاتر پشتڕاست کراوەتەوە «١٥٠٠&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بە حەسەن زیرەکبوون ڕەنجی فەرھادی دەوێت |ناونیشان=https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&amp;id=91551&amp;eid=93186 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤ |وێبگە=www.kurdistanpost.nu |زمان=ku |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240820221155/https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&amp;id=91551&amp;eid=93186 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بۆ ٢٠٠٠ گۆرانییە»،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bilbilê Kurdistanê: Hesen Zîrek|ناونیشان=https://kurmanci.ozgurpolitika.com/nuceya-bilbile-kurdistane-hesen-zirek-190405|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Yeniozgurpolitika.com|زمان=ku|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115952/https://kurmanci.ozgurpolitika.com/nuceya-bilbile-kurdistane-hesen-zirek-190405|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=حسن زیرک|ناونیشان=https://beeptunes.com/artist/3404581/حسن%20زیرک|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=بیپ تونز|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151107194624/http://beeptunes.com/artist/3404581/حسن%20زیرک|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; وێڕای ئەوەی چەندین گۆرانیش ھێشتا نەکەوتوونەتە بەردەست یان سڕدراونەوە}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕەکان=١٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240703174450/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; زۆرینەی زمانناس و ھونەرمەندان، حەسەن زیرەک بە فەرھەنگێکی گەورەی زمانی کوردی دادەنێن، زیرەک یەکێکە لە کاریگەرترین کەسایەتییەکان کە فەرھەنگێکی گەورەی لە وشەی زمانی کوردی پاراستووە لە ڕێگەی گۆرانییەکانی. چەند گۆرانییەکی زیرەک دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[سۆمەر]]ییەکان، بەتایبەت ئەو بەشەی مەقامەکانی کە «لێلێ و لۆلۆ» تێدا بەکار دەھێنێت یان «ئامان ئامان»، ئەم دوو بەستەیە وەک سرودێکی ئایینی بۆ خوداوەندەکانی سەردەمی کۆن وتراوە و داوای «ئامان-تو»یان کردووە، کە بە واتای «پاراستن» یان «بمانپارێزە» دێت.

ڕوویەکی تر لە تایبەتمەندیی ھونەری گۆرانییەکانی زیرەک، بەم شێوەیە پۆلێن دەکرێت:
* زۆرینەی گۆرانییەکانی [[فۆلکلۆر]]ی کوردی بوون و زیرەک بە شێوازی تایبەتی خۆی دووبارە داڕشتنەوەی بۆ کردون و بەرھەمی ھێناونەوە.
* ھەندێک لەم گۆرانیانە داھێنانی خودی زیرەک بوون و ئێستا بوونەتە بەشێک لە فۆلکلۆری کوردی و تەواوی [[پێڕستی گۆرانیبێژانی کورد|ھونەرمەندانی تریی کورد]] سود لەم میراتییە وەردەگرن.
* لە ڕووی زانستییەوە ھەندێک تەکنیکی بەکارھێناوە، لەوانە پیانۆ، فۆرتی کریشاندۆ، دیمیناندۆ، ھەروەھا وردکردنەوەی دەنگەکان، ئەم شێوازە لە [[تیۆریی مۆسیقا|زانستی بیردۆزی مۆسیقادا]] لە ترێل و ئەپاجوتاریۆ دەچێت.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانی، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٤١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609200530/https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* لە گۆرانییەکانیدا زاراوە جیاوازەکانی کوردی [[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]، [[موکریانی]] و [[کوردیی باکووری|کرمانجی]] تێکەڵ کردووە وەک ''لێ لێ''، ''دەلالۆ''، ''{{قت|لەبۆ}}''، ''وێ'' و زۆریی تر، ئەمەش بووەتە ھۆیەک بۆ نزیککردنەوەی شێوەزارەکانی زمانی کوردی لە یەکتر.
* حەسەن زیرەک بە پێکی توانیویەتی ئاوازی بێگانە [[کورداندن|بکوردێنێت]]؛ ئاوازێکی ئازەری، ئەرمەنی، تورکی، عەرەبی یان فارسی گوێ لێبوبێت ڕاستەوخۆ لە ئەندێشەی مێشکیدا کوردانە سەرلەنوێ دای ڕشتووەتەوە، بە شێوەیەک کە ھەستی پێ ناکرێت ئەو ئاوازە بیانییە. تەنانەت لە گوتنەوەی مەقامی فارسی و زمانەکانی تر، زیرەک نەیھێشتووە مۆرکە بێگانەیییەکە زاڵ بێت و لەسەر شێوازێکی کوردیی گوتویەتی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانی، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٤٣|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125713/https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

ئەو ھۆکارانەی وایان کردووە دەنگ و گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک زۆر بەناوبانگ بن:
* '''دەنگخۆشی''': سیمایەکی سروشتییە، بە ئاشکرا لە دەنگی زیرەکدا بەدی دەکرێت، دەنگەژێیەکانی قوڕگی ھەموو کات ئامادەبوون و لەگەڵ ھەناسەیدا ھاوساز بووە، کە وای کردووە لە کاتی بەرزکردنەوەی تۆنەکانیش ھیلاک نەبێت و گۆرانییەکە وەکو خۆی بڵێتەوە.
* '''چڕین''': چۆنییەتی گوتن و چڕین، دوو توخمی بنەڕەتییە لە حەسەن زیرەکدا، دەگمەنە گۆرانیبێژێک ئەم دوو بەشەی لە ھونەرەکەیدا ھەبێت، بەڵام زیرەک خاوەنی ھەردووکییەتی بۆیەش بووەتە گرنگترین گۆرانیبێژی کورد.
* '''شاعیری''': زیرەک لەگەڵ ئەوەی نەخوێندەوار بوو، زۆربەی زۆریی زانیارییەکانی وەرگیراوی گشتی و خۆڕسک و ژیانی کۆمەڵی کوردەوارییە، نەک ناوەند یان دامەزراوەیەکی ئەکادیمی، بۆیە شاعیرێکی زۆر باشی لێدەرچووە لە بەندداڕشتندا، و لە وشەی نێو گۆرانی پەکی نەکەوتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانی، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٤٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609200530/https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* '''یادگە''': حەسەن زیرەک توانایەکی بەھێزیی لە لەبەرکردنی شیعر و ھۆنراوە ھەبووە، کەسێک تەنیا جارێک ھۆنراوەیەکی بۆ گوتبێت و بە دڵی بووبێت، دەستبەجێ لەبەری کردووە و ماوەیەکی زۆریشی بەسەردا تێپەڕیبێت لەسەر ئاوازێکی گونجاو ھۆنراوەکەی کردووە بە گۆرانی.
* '''شارەزایی''': لە ئاواز ھەڵبژاردندا خۆبەخۆیی ئاوازی دانەناوە، ھەر ھۆنراوەیەک شایستەی کام ئاوازە بووبێت ئەوەیانی ھەڵبژاردوە، یان بە چەند شێوازێکی جیاواز ھەمان گۆرانی گوتووەتەوە.
* '''گونجاندن''': لەگەڵ ھەموو ئەو گرووپ و ئۆرکێسترایانەی لەگەڵی ھاوکار بوون، خۆی گونجاندووە، بۆیەش لە ھەموو ڕادیۆکان کە گۆرانی لێ تۆمار کردون، گۆرانییەکانی لە ئاستێکی بەرزدان، چ لە دیوەخان و کۆڕ و کۆبوونەوەکان، و چ لە ڕادیۆ و ئاھەنگ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانی، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٤٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125713/https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

پانتایی دەنگی حەسەن زیرەک تێکڕا لە نێوان دەنگەکانی دۆی یەکەم بۆ دەنگی می و ھەندێکجار بۆ دەنگی فا و سۆڵی دووەمیشە، واتە لە نێوان ١٢ دەنگدایە و لەو نێوەندەدا ئاوازەکانی چڕیوە؛ [[پەیژە (مۆسیقا)|پەیژەی]] [[مەقامی بەیات|بەیات]] و سێگا لە پێکھاتی بەستەی ئاوازەکانی حەسەن زیرەکدا بە زۆرترین ڕێژە ھاتووە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانی، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٢٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609200530/https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا کێشی دوو چوار و شەش ھەشت زیاتر لە کێشەکانی تر لە ئاوازەکانی زیرەکدا بەکارھاتوون، کە بەڵگەیە لەسەر ئەوەی لە فۆلکلۆر و کلاسیکی کوردی دوور نەکەوتووەتەوە؛ تەواو نزیک بووەتەوە لە ئاڵتۆ، دەنگی لە چینی تێنۆر یان خوار تێنۆردایە و ھەندێک جار خۆی داوە لە گڕ (Bass).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانی، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٢٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609200530/https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بەگشتی میراتی گۆرانی زیرەک بە پلەی یەکەم میراتێکی ھونەریی جوانیناسانەیە، و بەدیھێنەری ڕەوتێکی نوێیە لە گۆرانی و مۆسیقای کوردیدا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناوەڕۆکی ژیانی حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://www.politicmedia.net/detailnewspo.aspx?jimare=8496&amp;cor=5&amp;related=2|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.politicmedia.net|زمان=کوردی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629211929/https://www.politicmedia.net/detailnewspo.aspx?jimare=8496&amp;cor=5&amp;related=2}}&lt;/ref&gt; تائێستا گۆرانییەکانی لە پڕفرۆشترینەکانە و گوێی لێدەگیرێت.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=٩٩‌ـەمین ساڵیادی لەدایکبوونی حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=24071&amp;type=farhang|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=www.khaktv.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240820212644/https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=24071&amp;type=farhang|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠١١|سەردێڕ=ھونەردۆستان بە لێشاو ڕوو لە کڕینی بەرھەمی ھونەرمەندە کۆچ کردووەکان دەکەن |ناونیشان=https://chra.tv/ھونەردۆستان-بە-لێشاو-روولەکرینی-سیدی/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Chra.tv |زمان=ku}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵانی شەستەکانی سەدەی ڕابردوو، [[ڕادیۆی بی بی سی]] لە پێشبڕکێیەکی پەیوەندیی تەلەفۆنیدا پرسیارێک دەکات کە «بەرھەمەکانی کام گۆرانیبێژ لە جیھاندا زۆرترین خواستی لەسەرە؟» دوای وەرگرتنی چەند وەڵامێک، بێژەریی ڕادیۆکە ڕای دەگەیەنێت کەس نەیتوانیوە وەڵامی ڕاست بداتەوە، و وەڵامی ڕاست گۆرانیبێژێکی کوردە بە ناوی ''حەسەن زیرەک''، سەرەڕای ئەوەی لەو سەردەمەدا تەنیا سێ ڕادیۆی کوردی ھەبوون و گۆرانی داواکراویان پەخش کردووە. بەپێی ئاماری ئەو سەردەمە بەرھەم و گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک لە نێو ڕادیۆکانی جیھاندا زۆرترین داواکارییان لەسەر ھەبووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=عوزێری|یەکەم=عەبدولکەریم|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠١٧|سەردێڕ=حسن زیرک هنرمندی بی مانند|ناونیشان=http://ziryan.ir/NewsDetail.aspx?itemid=1316|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170320234059/http://ziryan.ir/NewsDetail.aspx?itemid=1316}}&lt;/ref&gt;

==== کێشەی ناوی گۆرانییەکان ====
ناوی گۆرانی وا باوە کە لە سەربەندەکان وەردەگیرێت، لەسەر ڕادیۆ، تەلەڤیزیۆن، شریت و قەوانی فەرمیی [[کۆمپانیا]]کانیشدا ھونەرمەندەکە خۆی دەسەڵاتی بەسەریدا ھەیە، و ناوی گۆرانییەکان تووشی کێشە نابن. بەڵام لە ٧٠ بۆ ٦٠ ساڵی ڕابردوو کە ھەموو تاکێک توانای نەبووە شریتی گۆرانی لەبەربگرێتەوە یان دەنگی [[ڕادیۆ]] و [[تەلەڤیزیۆن]] تۆمار بکات، بۆیە زۆر کەس بە تێگەیشتن و ئارەزوی خۆی ناوی لەسەر گۆرانییە کوردییەکان دادەنا. ئەنجامی ئەم کارە بووە ھۆی ئەوەی یەک گۆرانی کوردی، دوو یان سێ ناوی جیاوازی ھەبێت؛ ھەروەھا توانای حەسەن زیرەک لە ڕێکخستنی دەستبەجێی شیعری گۆرانییەکان و تێخستنی بابەتی نوێ و خۆ دوورخستنەوە لە دووپاتکردنەوە، وای کردووە شیعرەکان ھەردەم لەگۆڕانکاریدا بن. وەک ئەنجامێکی ئەم کارە، گۆرانی «خۆشم دەوێی کچە جیران»ی حەسەن زیرەک لەڕاستیدا ناوی ڕەسەنی گۆرانیەکەیە نەک «کرماشان شاری شیرینم»، ھەروەھا گۆرانی «خاڵەی ڕێبوار» کە لەناو خەڵک بە ناوی «کاکی جووتیار» بڵاوکراوەتەوە.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

==== جوگرافیای گۆرانییەکان ====
بۆکان ھەندێک تایبەتمەندی ھەیە کە لە بەشێکی شارەکانی دیکەی کوردستانیشدا ھەن؛ خەڵکەکەی کوردن بەڵام ناوچەکە لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە [[ئازەربایجان (ھەرێم)|ئازەربایجانە]].
{{Div col|colwidth=20em}}
* بەشی ڕۆژھەڵاتی شار، ناوچەی فەیزوڵڵابەگییەکانە.
* بەرامبەری، بەشی چواردۆڵییە و زاراوەی ئەو دوو بەشە زیاتر لەگەڵ شاری سەقزدا ھاوبەش بووە، کە ئەویش کەوتووەتە بازنەی باشووری شارەکە.
* ناوچەی گەورکایەتی و پاشان [[سەردەشت]] کەوتوونەتە باشووری ڕۆژاوا، لەوێدا زاراوەی [[موکریانی]] وردە وردە زاڵ دەبێت و دەبێتە زاراوەی سەرەکی خەڵکەکە.
* بەرەو ڕۆژاوای شار، ڕووی شارەکە لە مەھاباد و سەرجەم [[موکریان]]ە و زاراوەی خەڵکەکەی و بەشێک لە داب و نەریت و فەرھەنگیان، لە موکریان نزیکە.
* لای باکووری شار، تا ناوچەی سەرچۆمی مەجیدخان و نزیکەی ناوجەرگەی شاری [[میاندواو]]، خەڵکی کوردی تێدا نیشتەجێن بەڵام تێکەڵاوییەکی کەم و زۆری کورد لەگەڵ [[ئازەربایجانییەکان]] ھەیە.
{{Div col end}}
ڕەفتار و بیروباوەڕی چینایەتی حەسەن زیرەک سەر بەو ناوچانەیە، ھەروەھا ئەو تێکەڵاوی فەرھەنگی، زاراوەیی، کلتووری و زمانەوانیەیە کە بەسەریەکەوە کەسایەتی ھونەریی زیرەکیان دروست کردووە. بەشێک لە گۆرانییەکانی زیرەک ھی ناوچەی فەیزوڵڵابەگییە، بەشێکیان بۆ سەرچۆمی مەجیدخان و بەشێکی تری دەگەڕێتەوە نێو شاری بۆکان. بەڵام کەم نین ئەو گۆرانییانەی ناوچەی مەھاباد و سەقزیش کە زیرەک گوتوونیەتەوە، بە ھەمان شێوە سنە، سلێمانی، ھەولێر و کەرکووکیش شێوازی خۆیان ھەیە و زیرەک بەو شێوازانەش گۆرانی گوتووە، ھەروەھا ئازەری، فارسی و عەرەبی لە چەشنەکانی دیکەن کە بە شێوازی نەریتیی ئەو زمانانە گوتویەتییەوە.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

==== دزینی گۆرانییەکان ====
زۆر لە گۆرانیبێژ و ئاوازدانەرانی گەلانی [[گەلانی تورک|تورک]] و [[فارسەکان|فارس]] سودیان لە ئاواز و گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک وەرگرتووە بۆ دەوڵەمەندکردن و پڕکردنەوەی ئەرشیڤی نەتەوەییی خۆیان، بەبێ ناوھێنان یان ئاماژەکردن بە حەسەن زیرەک لە بەکارھێنانەوەی ئاوازەکەدا، و پێشێلی مافی ھونەرمەندەکەیان کردووە؛&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لەجەلال بەگەوە بۆ ئیبراھیم تاتلیسس: پلانی سەد ساڵەی دەوڵەتی تورک بۆ داگیركاركردنی ئاواز و مۆسیقای كوردی|ناونیشان=https://anfsorani.com/kwltwwr-hwnhr/ljlal-bgw-b-yybrahym-tatyss-plany-sd-say-dwty-twrk-21181|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=ANF News|زمان=کوردی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629234106/https://anfsorani.com/kwltwwr-hwnhr/ljlal-bgw-b-yybrahym-tatyss-plany-sd-say-dwty-twrk-21181}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ھونەرمەندێک: گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک لەلایەن نەتەوەکانی دیکەوە دەدزرێت|ناونیشان=https://rojnews.news/?p=480269|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=کوردی - RojNews.News|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240626082536/https://rojnews.news/?p=480269}}&lt;/ref&gt; لەو گۆرانیانەش:
* Ankara'nın Taşına Bak – کە ئێستا سروودێکی نیشتیمانییە لە [[تورکیا]] ئاوازەکەی لە گۆرانی «[[ئەی نیشتیمان]]»ی حەسەن زیرەک دزراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kürt “Ankara’nın Taşına” Kimlik Kazandırınca!|ناونیشان=https://bianet.org/yazi/kurt-ankara-nin-tasina-kimlik-kazandirinca-167998|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=bianet.org|زمان=tr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629234058/https://bianet.org/yazi/kurt-ankara-nin-tasina-kimlik-kazandirinca-167998|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لە دزینی نیشتیمان بۆ دزینی ھونەر و ئاواز: گۆرانی «ئەی نیشتیمان»ی حەسەن زیرەک چۆن بووە «مارشی ئەنكەرا»ی توركیا؟|ناونیشان=https://sekokurd.org/?p=5181|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Sekokurd.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810130845/https://sekokurd.org/?p=5181}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کوردیپێدیا|یەکەم=Kurdipedia-|سەردێڕ=دزینی گۆرانی ئەی نیشتمانی حەسەن زیرەک لەلایەن تورکەکانەوە|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=20240503151511569030|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Kurdipedia.org|زمان=کوردی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629234059/https://www.kurdipedia.org/?q=20240503151511569030}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=‘Ankara’nın Taşına Bak’ mı, ‘Ey Niştiman’ mı?|ناونیشان=https://www-rudaw-net.cdn.ampproject.org/v/s/www.rudaw.net/turkish/culture/26062016-amp?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www-rudaw-net.cdn.ampproject.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629234107/https://www-rudaw-net.cdn.ampproject.org/v/s/www.rudaw.net/turkish/culture/26062016-amp?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&amp;aoh=17197042106824&amp;referrer=https://www.google.com&amp;ampshare=https://www.rudaw.net/turkish/culture/26062016|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* Ağlama Yar – نەسرین
* Aman Doktor – ئامان دکتۆر{{تێبینی|ھەروەھا بە [[یۆنانی]]ش گوتراوەتەوە}}
* Yallah Şoför – یەڵا شۆفێر، لەلایەن [[ئیبراھیم تاتلیسس]]ەوە دزراوە.
* Leyla – ''لەیلا''
* ساز قسەگو – لای لای سوورە گوڵ، لەلایەن [[محەممەدڕەزا شەجەریان]] دزراوە.

ھەرچەندە زیرەکیش چەند ئاوازێکی ھەیە کە ھی خۆی نییە بەڵام ئاوازەکەی لە خاوەنەکانیان وەرگرتووە و مۆڵەتی گوتنەوەی پێدراوە، وەک گۆرانی «غنیلی شوی شوی» و «ھەوری لار». زیرەک لە سکاڵانامەیەکدا باس لەوە دەکات کە گۆرانییەک بە دەنگی خۆی تۆمارکراوە بەڵام بە ناوی کەسێکی ترەوە لە ڕادیۆ پەخش دەکرێت، ھەر لە سکاڵانامەکەدا گلەیی ئاڕاستەی بەڕێوەبەری ڕادیۆی بەغدا دەکات، کە ئەمە دەقەکەیەتی:

{{وتە٢|برام کاک سەڵاح لە پاش سەلامێکی گەرم و گوڕ و پرسینی ئەحواڵت ھەر لە دوور ڕا دەستت ئەگوشم و زۆر ھیوادارم سەلامەت بی و منیش زۆر گلەییم لە تۆ ھەیە، من ئەو ھەمو گۆرانییەی کە لە ئیزاعە ھەمە قەت گۆرانییە چاکەکانم بڵاوناکەنەوە و ئەگەر جارێکیش گۆرانییەکی باشم بڵاو بکرێتەوە بە ناوی کەسێکی دیکە بڵاوی دەکەنەوە. برام خۆ من بۆ ئەو گۆرانیانە زەحەتم کێشاوە و ئێستاش لە ئێوە داخوازی دەکەم کە ئاغای لێدەری موزیک بانگ بکەن لێیان پرسیار بفەرموون بزانن کە گۆرانی ئەسمەر یارم جوانە دەنگی منە لە ڕادیۆدا کە بە نێوی ئەحمەد شاباز بڵاودەکرێتەوە! زۆر ھیوادارم لە پاش ئەو کاغەزە ھەرچی زووتر لە ئیزاعەدا بۆم بڵاو بکرێتەوە بە نێوی خۆمەوە ئیتر بە خواتان دەسپێرم ھەر بژین بە خۆشی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=موزیکناس|ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=حەسەن زیرەک لە سکاڵانامەکەیدا چی بۆ ڕادیۆی بەغدا نوسیوە؟ - Muziknas|ناونیشان=https://muziknas.com/5520232/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810130904/https://muziknas.com/5520232/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;|bgcolor=#FEF6E1}}

کاتێک لە عێراق نەما و ھاتەوە ئێران، پێش ئەوەی بچێتە ڕادیۆ حەسەن زیرەک نیشتەجێ نەبوو و گەڕۆک بوو، لە گوندێکەوە دەچووە گوندێکی تر تا لە ئاھەنگ و دیوەخانی خەڵکی گۆرانی بڵێ، لەو سەردەمەدا چەند کەسێک ھەبوون دەچوونە شارۆچکە و گوندەکانەوە، خۆیان بە حەسەن زیرەک ناو دەبرد و بە ناوی حەسەن زیرەکەوە گۆرانیان دەگوت، خەڵکێکی زۆر بڕوایان بەم کەسانە دەکرد چونکە لەو کاتەدا وێنەی ڕاستەقینەی حەسەن زیرەک بڵاو نەبوبووەوە و تەنیا بە دەنگی ئاشنابوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئیبراھیم|یەکەم=فەرشی|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک و زمانی دوولا|ساڵ=٢٠٠٧|پەڕەکان=٩|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125107/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== ئیرۆتیکا ===
یەکێک لەو بابەتە گرنگانەی لە ھونەری حەسەن زیرەکدا ھەیە ''ژن'' و ''کچە''، کە زۆر بە شێوەیەکی [[ئیرۆتیزم]]ی و [[جوانیناسی]]انە (ئیستاتیکی) گەورەیی و پێگەی ژن پیشان دەدات، و لەنێو ھۆنراوەکانی ئەو ھونەرمەندەدا ژن پێگەیەکی گرنگی گرتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=حەسەن زیرەک: بولبولەکەی کوردستان و گەنجینەی ئاواز و فۆلکلۆری کوردی|ناونیشان=https://rojnews.news/?p=480181|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=کوردی - RojNews.News|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240626193202/https://rojnews.news/?p=480181}}&lt;/ref&gt; لە ڕووی کەسایەتییەوە، زیرەک کەسێکی عاشق بووە و «گیرۆدەی جوانیی ژن بووە»، بۆیە بەدرێژایی ژیانی چەندین جار ھاوسەرگیری کردووە، ئەو جوانی بینینەی ژن لە چاوی زیرەک خۆیدا، لە بەرھەمەکانیدا ڕەنگی داوەتەوە. بەپێی گێڕانەوەکانی ژیانی ناوبراو، زیرەک لە ساتی گۆرانیوتندا، ئەگەر ژنان و کچان لە دووریشەوە لێوەی دیار بوایە، ئەوا خۆشتر و باشتر گۆرانییەکانی دەگوت، زۆرجاریش ئەگەر ژن لەو شوێنە نەبوایە گۆرانی نەدەگوت.

لە دیدارێکی ھونەرمەند جەمال جەلال، بەرپرس و سەرۆکی بەشی کوردی، تورکمانی و سریانی لە [[ڕادیۆی کوردیی بەغدا|ڕادیۆی بەغدا]] باس لەوە دەکات لە ساڵانی ١٩٥٨، ڕۆژێک حەسەن زیرەک لە کاتی گۆرانیوتندا کاغەزێکی بەدەستەوە بووە و جار جارە تەماشای دەکرد، پاش کۆتایی ھاتنی گۆرانییەکە و تۆمارکردنی، لەبەرئەوەی زیرەک خۆی بە نەخوێندەوار لە قەڵەم دابوو، گومانیان لێی کرد و وایان دانا سیخوڕی بۆ ئێران و ساواک دەکات؛ بۆیە ھەر زوو ڕاپۆرتیان لەسەر نووسی، بەڵام لە کاتی لێکۆڵینەوە زیرەک کاغەزەکەی پێشاندا، ھیچ نووسین یان ھۆنراوەیەکی لەسەر نەبوو، بەڵکو وێنەی ژنێکی بە پێنووسی دار کێشا بوو، کاتێک پرسیاری لێکرا دەربارەی وێنەکە، حەسەن زیرەک دەڵێت:

{{وتە٢|خۆم کێشاومە، خۆتان دەزانن من ئەگەر ژنم بەرامبەر نەبێت، ناتوانم گۆرانی بە باشی بچڕم، بۆیە ئەم وێنەیەم کێشاوە، ئەگەر نا من خوێندەواریم نییە.|bgcolor=#FEF6E1}}

عەشق و جوانی ژن نەک تەنھا سەرچاوەی سروشی گۆرانیوتنی زیرەک بووە، بەڵکو سەرچاوەی سروشی جۆرێک لە شێوەکاریشی بووە؛ تەنانەت ئەگەر گۆرانیشی نەگوتبێت، ئەوا وێنە و نیگاری ئەو ژنەی کێشاوە کە عاشقی بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rudaw|سەردێڕ=ھونەری دەنگ و کاریگەری شوێن لەسەر دەنگ، ئەو ھونەرمەندانەی میوزیکی کوردیان بردە قۆناغێکی نوێوە|ناونیشان=https://podcast.rudaw.net/episode/hwneri-deng-u-karigeri-shwen-leser-deng-ew-hwnermendaney-miwziki-kwrdyan-brde-qonaxeki-nwe-u-dengyan-be-nemri-mawetewe|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=podcast.rudaw.net|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ژن و حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://channel8.com/kurdish/70016|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Channel8|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125718/https://channel8.com/kurdish/70016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=حەمە|یەکەم=توانا|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=چەند لایەنێکی شاراوە دەربارەی ژیانی حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://muziknas.com/157/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Muziknas|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629211925/https://muziknas.com/157/}}&lt;/ref&gt; زیرەک ناوی «ژن» و ھاوتا کۆمەڵایەتییەکانی وەک بێوەژن، کورتەژن و شۆڕەژن و ئەوانی تری دەکردە بەردەنگ و بابەتی گوتنەکانی، ئەمە دەرخەری ئەوەیە حەسەن زیرەک بەتەواوی خولیا و ئارەزووی ژن و جەستەی ژن بووە، کە زۆر جار لە ڕادیۆی بەغدا لەسەر باسکردنی جەستەی ژن لەگەڵ ناوھێنانی ناوی تایبەتی ڕەگەزی مێ، ڕووبەڕووی ڕەخنە و ھەڕەشەی کەسانی ئایینی و عەشایەری ئەوکاتە بووەتەوە، و ھەر ئەمەش بووە ھۆکارێک لە ھۆکارەکان بۆ ڕێگەنەدان بە گۆرانیوتنی لەو ڕادیۆیە لە ساڵانی دواتر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانی، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٣٦|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125713/https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=محەمەد|یەکەم=زاموا|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=پاش حەسەن زیرەک؟|ناونیشان=https://jineftin.krd/2021/12/12/پاش-حەسەن-زیرەک؟/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=ژنەفتن|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629211933/https://jineftin.krd/2021/12/12/پاش-حەسەن-زیرەک؟/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== ھایپەربۆڵ ===
[[پەڕگە:Hyperbolic in Mamle and Hasan Zirak's song lyrics.jpg|وێنۆک|دەربڕینی ھایپەربۆڵ لە ھۆنراوەی ١٥ گۆرانی خۆشەویستی [[محەممەد ماملێ|ماملێ]] و حەسەن زیرەکدا:{{ھن}}{{div col |colwidth=30em}}
{{legend|#59A7A7|دەربڕینی زیادەڕەوی نەرێنی لە دەقی گۆرانییەکانی ماملێ}}
{{legend|#97D7C6|دەربڕینی زیادەڕەوی ئەرێنی لە دەقی گۆرانییەکانی ماملێ}}
{{legend|#BAC94A|دەربڕینی زیادەڕەوی نەرێنی لە دەقی گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک}}
{{legend|#E2D46B|دەربڕینی زیادەڕەوی ئەرێنی لە دەقی گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک}}
{{div col end}}]]

لە بەشێکی زۆری گۆرانییەکانی حەسەن زیرەکدا ھایپەربۆڵ یان دەستەواژەی زیادەڕەوتیاکراو{{تێبینی|''Hyperbole''، ''وشەی زیادەڕەو'' یان ''زیادەڕەویکردن لە دەربڕین''، ڕێگایەکی ئەدەبی و زمانەوانییە، بۆ گەورەکردن و زیادەڕەویکردن لە پێناسەکردنی شتێک بە مەبەستی پشتڕاستکردنەوە یان کاریگەری دروستکردن، کە بەزۆری لە ھۆنراوە و شیعردا بەکاردێت&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Riri|یەکەم=Marliana|ناونیشان=https://repository.stba-jia.ac.id/245/|سەردێڕ=HYPERBOLE IN SONG LYRICS BY ONE DIRECTIONS|ساڵ=٢٠٢١|پەڕەکان=٩|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125718/https://repository.stba-jia.ac.id/245/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}} بوونی ھەیە، زیرەک وەک ھونەرمەندانی تر ئەمەی لە دوپاتکردنەوەی ''خۆشەویستی'' لە گۆرانییەکانیدا بەکارھێناوە، لەم دەربڕینەدا وشەگەلێکی بەھێز بەکارھاتوون، وەک ''گوڵ''، ''ئەستێرەی گەش''، ''ڕێحانە''، ''بەندی ڕەشماڵ''، ''کەو''، ''ئاسک''، ''مانگ''، ''پەنیری کوردی''، ''کەمەری شمشماڵی'' و زۆریی تر، وێڕای پێناسەکردنی جوانی خۆشەویستەکەی بە [[لێکچوواندن]]ی بەو وشانە، بەراوردی وشەکانیشی کردووە وەک نیشاندانی خۆشەویستییەکی زیاتر بۆ خۆشەویستەکەی؛ لەکاتێکدا وشەی تریی وەک ''شێت''، ''نەخۆش''، ''بێ دەرمان''، ''بەدبەخت''، ''ڕەشپۆش''، ''خومار''، ''سەرخۆش''، ''تیخی کەباب''، ''گێرە و قەرقەش'' و ھتد.. بەکارھێناوە بۆ باسکردنی شێوازی خۆشەویستییەکەی و پێناسەکردنی سەختی خۆشەویستییەکەی، یان خراپی ژیانی خۆی، زیرەک بە تەواوەتی ھەوڵی خۆی داوە بۆ نزیککردنەوە و بەستنەوەی ئەو وشانە لەگەڵ ناوەڕۆکی گۆرانییەکەی، بۆ ئەوەی گوێگر ئاشنای گۆرانییەکە بێت و مەبەستی گۆرانیبێژ بزانێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=FaqeAbdulla|یەکەم=B.|ناونیشان=https://doi.org/10.21271/zjhs.27.4.20|سەردێڕ=Hyperbole as a Way of Showing Eager Toward a Lover in Hamay Mamle's and Hasan Zirak's Songs|بڵاوکەرەوە=[[زانکۆی سەڵاحەدین]]|ساڵ=٢٠٢٣-٠٩-٢٧|بەرگ=٢٧|شوێن=ھەولێر|پەڕەکان=٣٠٢}}&lt;/ref&gt; نموونە، لە گۆرانی «[[گۆرانیناسیی حەسەن زیرەک#پێڕستی گۆرانییەکان|وەک قومری]]» حەسەن زیرەک، سێ دەربڕینی زیادەڕەویی ئەرێنی بەدی دەکرێت:

&lt;blockquote&gt;
{{چینی ناوەند}}
تەنیا گوڵەکەی سەحرای چینم
{{کۆتایی}}
&lt;/blockquote&gt;

ھیچ گوڵێک لە [[بیابانی تەکلەمەکان|بیابانی چیندا]] نییە، بەڵام گۆرانیبێژ بەراوردی خۆشەویستەکەی بە گوڵێک لە بیابانێکی چیندا کردووە، بەوەی وەک گوڵێک وایە لە جیھانێکی وشک و بێ ئاوەدانی ھاوشێوەی بیابانێک. لە گۆرانی «[[گۆرانیناسیی حەسەن زیرەک#پێڕستی گۆرانییەکان|ھەر وایە]]» دەڵێت:

&lt;blockquote&gt;
{{چینی ناوەند}}
دەمەکەت ھەنگوین لە قودوی چیندا
{{کۆتایی}}
&lt;/blockquote&gt;

ئەو پێناسەی دەمی خۆشەویستەکەی کردووە بە [[ھەنگوین]] لە قودوی (یان قوتووی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ڤەژین |فەرھەنگ = خاڵ |وشە = قوتوو |ڕێکەوتی سەردان = ١١ی ئابی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;) چینیدا، ''ھەنگوین'' خواردنێکی بەتامە و وەک دەرمان بەکاردەھێندرێت، لەکاتێکدا ''قودوی چینی'' بەکارھێناوە چونکە وڵاتی [[چین]] لە [[کوردستان]]ەوە دوورە و خەڵک ناتوانن بە ئاسانی بەو وڵاتە بگەن، حەسەن زیرەکیش ناتوانێت بە ئاسانی بە دەمی خۆشەویستەکەی بگات؛ دوو جار ئەم دێڕەی لە گۆرانییەکەدا بەکارھێناوە، و جوانیی خۆشەویستەکەی ئەرێنیانە دووپات کردووەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=FaqeAbdulla|یەکەم=B.|ناونیشان=https://doi.org/10.21271/zjhs.27.4.20|سەردێڕ=Hyperbole as a Way of Showing Eager Toward a Lover in Hamay Mamle's and Hasan Zirak's Songs|بڵاوکەرەوە=زانکۆی سەڵاحەدین|ساڵ=٢٠٢٣-٠٩-٢٧|بەرگ=٢٧|شوێن=ھەولێر|پەڕەکان=٢٩٩}}&lt;/ref&gt; بەڵام لە گۆرانی «[[گۆرانیناسیی حەسەن زیرەک#پێڕستی گۆرانییەکان|کراس ڕەش]]» نەرێنییانە دەربارەی خۆشەویستەکەی دەدوێت:

&lt;blockquote&gt;
{{چینی ناوەند}}
ئاگرت لە من بەرداوە جوانێ{{ھن}}&lt;small&gt;''دێڕی دواتر''&lt;/small&gt;{{ھن}}خوێنت مژیم ئەسمەرێ
{{کۆتایی}}
&lt;/blockquote&gt;

خۆشەویستەکەی ئاگری لە زیرەک بەرداوە، ئاگرێکی نادیار، نەک [[فیزیک]]ی؛ خۆشەویستەکەی ''[[خوێنمژ]]'' نییە بەڵام نادڵسۆزییەکەی وای کردووە ئازار بە گۆرانیبێژ بگەیەنێت، ئەم ھایپەربۆڵە بەکاردەھێنێت تا نیشانی بدات چەندە ڕقی لەوەیە لەلایەن کچێکەوە ڕەت بکرێتەوە؛ بەپێی پێوەری جۆرێتی، ئەو کچە بە شێوەیەکی نەرێنی ھەڵدەسەنگێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=FaqeAbdulla|یەکەم=B.|ناونیشان=https://doi.org/10.21271/zjhs.27.4.20|سەردێڕ=Hyperbole as a Way of Showing Eager Toward a Lover in Hamay Mamle's and Hasan Zirak's Songs|بڵاوکەرەوە=زانکۆی سەڵاحەدین|ساڵ=٢٠٢٣-٠٩-٢٧|بەرگ=٢٧|شوێن=ھەولێر|پەڕەکان=٢٩٧}}&lt;/ref&gt;

=== چریکەی کوردستان ===
چریکەی کوردستان کتێبێکی ژیننامەیی شیعرییە، ساڵی ١٩٦٦ لە تاران چاپکرا و بڵاوبووەوە، بەھۆی نەخوێندەواری حەسەن زیرەک، [[#ژیانی ھاوسەرگیری|میدیا زەندی]] ھاوسەری لە نووسین و داڕشتنەوەی کتێبەکە یارمەتیداوە؛ وێڕای ئەوەی وەزیری فەرھەنگ و ھونەریی ئەوکاتەی ئێران جەختی لەوە دەکردەوە کە نابێت کتێب بە کوردی چاپ بکرێت. وەشانی یەکەمی کتێبەکە ھەزار دانەی لێ چاپ ببوو و زیرەک بەبێ بەرامبەر دەیبەخشییەوە و ھیچ نرخێکی لەسەر نەبوو، پێشوازییەکی باشی خوێنەرانی لێکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئیبراھیم|یەکەم=فەرشی|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک و زمانی دوولا|ساڵ=٢٠٠٧|پەڕەکان=٢٦}}&lt;/ref&gt; وەشانی یەکەم لە ٥٣ لاپەڕە پێکدێت، ناوەڕۆکەکەی چەند نووسینێکی زیادەی [[محەممەد سدیق موفتیزادە]] لەخۆ دەگرێت، ھەروەھا ھۆنراوە و نۆتەی چەند گۆرانییەکی زیرەکیشی تێدایە کە لەلایەن فەرەیدوونی مورادییەوە ئامادەکراون. بڵاوکردنەوەی کتێبێک بە زمانی کوردی و ناوی کوردستانەوە، توڕەبوونی حکوومەتی لێ دەکەوێتەوە، بۆیە دوای بڵاوبوونەوەی کتێبەکە، فەرمانی دەستگیرکردن بۆ زیرەک دەردەچێت و لە ڕادیۆکانی ئێران دەردەکرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=زیرەک|یەکەم=حەسەن|ناونیشان=https://libris.kb.se/bib/22002860|سەردێڕ=چریکەی کوردستان - چاپی دووەم|دوایین٢=زەندی|یەکەم٢=میدیا|بڵاوکەرەوە=Intîşaratê Borekeyî|ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٩٦٤٩١٥٢٨٠٦|بەرگ=٢|شوێن=تاران، ئێران|زمان=ku|orig-year=1966}}&lt;/ref&gt;

== بیرەوەری ==
=== پەیکەر ===
لە شاری بۆکان لەلایەن [[بەشیر ناسری]] پەیکەرساز و شێوەکاری کورد، پەیکەرێکی حەسەن زیرەک لەسەر فایبەرگڵاس دروست کراوە و نمایشکراوە، پەیکەرەکە لەسەر ھیچ کام لەو وێنانە دروست نەکراوەتەوە کە ئێستا لە ئەرشیڤی حەسەن زیرەکدا بوونی ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.boukanmukryan.ir/1402/04/05/سردیس-ماموستا-حسن-زیرک-؛-تجلی-از-رهایی-و/|سەردێڕ=سردیس ماموستا حسن زیرک؛ تجلی از رهایی و جسارت + فیلم|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.boukanmukryan.ir/1402/04/05/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%B3-%D9%85%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DA%A9-%D8%9B-%D8%AA%D8%AC%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ئارامگە و گۆڕی حەسەن زیرەک ئێستا بەشێکە لە مۆزەخانە و کەلەپووری شاری بۆکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.boukanmukryan.ir/1401/01/08/موزه-ی-مفاخر-و-پارک-زیرک-در-صدر-بازدید-ع/|سەردێڕ=موزه ی مفاخر و پارک زیرک در صدر بازدید علاقمندان و مسافران نوروزی در هفته اول سال جدید|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|ئیش=newspaper|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731112538/https://www.boukanmukryan.ir/1401/01/08/موزه-ی-مفاخر-و-پارک-زیرک-در-صدر-بازدید-ع/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە [[ھەڵەبجە]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=لە هەڵەبجە پەردە لەسەر پەیكەری حەسەن زیرەک لادرا|ناونیشان=https://rojnews.news/?p=19062|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=کوردی - Rojnews|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810130739/https://rojnews.news/?p=19062}}&lt;/ref&gt; سلێمانی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سلێمانى: یادى ھونەرمەندى گەورە حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://archive.gov.krd/mocy/www.mocy.gov.krd/index.php/2018-01-20-21-51-32/2018-01-20-11-26-47/item/414-2018-06-28-09-06-25.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=archive.gov.krd|زمان=ar-aa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731105523/https://archive.gov.krd/mocy/www.mocy.gov.krd/index.php/2018-01-20-21-51-32/2018-01-20-11-26-47/item/414-2018-06-28-09-06-25.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; گۆڕەکەی لە کێوی ناڵەشکێنە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Leon|یەکەم=Sally Cassell|ڕێکەوت=١ی ئازاری ١٩٨٨|سەردێڕ=Aztec Meets Compaq: Bringing the Pre‐Columbians Up to Date|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1111/an.1988.29.3.24.1|journal=Anthropology News|بەرگ=٢٩|issue=3|پەڕەکان=٢٤–٢٢|doi=10.1111/an.1988.29.3.24.1|issn=1541-6151|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810130919/https://anthrosource.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/an.1988.29.3.24.1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; و چەند شوێنێکی دیکەی ڕۆژھەڵاتی کوردستان، پەیکەر و کۆتەڵی تایبەت بە حەسەن زیرەک ھەیە.

لە شاری بانە لەلایەن ھونەرمەندی شێوەکار، ئارام مەجیدزادە لەسەر دیوارەکانی شەقامی کەمەربەندیی نێو بانە، وێنەی چەند کەسایەتییەکی دیاری چوار پارچەی کوردستان کێشراوە، یەکێک لەوانە حەسەن زیرەکە، و لە پاڵ ھونەرمەند [[عەباس کەمەندی]]یەوە داندراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=شێوەکارێک وێنەی کەسایەتییەکانی کوردستان لەسەر دیوارەکانی بانە دەکێشێت|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/culture-style/01092023|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731105523/https://www.rudaw.net/sorani/culture/culture-style/01092023}}&lt;/ref&gt;

=== یادکردنەوە ===
لە ١١ی تەممووزی ٢٠١٩ لە شاری کەرکووک بە ئامادەبوونی چەند ھونەرمەند و کەسایەتییەکی شارەکە یادی حەسەن زیرەک کرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=یادی حەسەن زیرەک لە کەرکووک|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/tv_episode/4044-یادی-حەسەن-زیرەک-لە-کەرکووک|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Kurdistan24.net}}&lt;/ref&gt; لە شاری [[سلێمانی]] و دەوربەریشی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rojnews|یەکەم=Botan|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=لە چەمچەماڵ ساڵیادی کۆچی دوایی حەسەن زیرەک بەرز ڕاگیرا - کلتوور و هونه‌ر|ناونیشان=https://rojnews.news/?p=480719|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=کوردی - RojNews.News|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810130744/https://rojnews.news/?p=480719|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ساڵانە یادی کۆچی دوایی و لەدایکبوونیی حەسەن زیرەک دەکرێتەوە بە ئاھەنگ و گۆرانی و بۆنەی جۆراوجۆر، لە بەشێک لەو بۆنانەدا ''خەڵاتی حەسەن زیرەک'' پێشکەش کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=سلێمانی یادی حەسەن زیرەک دەکاتەوە|ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/slemani-hesen-zirek/4456564.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Voice of America|زمان=ku|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731105522/https://www.dengiamerika.com/a/slemani-hesen-zirek/4456564.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بزرگداشت حسن زیرک در شهر سلیمانیه|ناونیشان=https://anfpersian.com/فرهنگ_هنر/bzrgdasht-hsn-zyrk-dr-shhr-slymanyh-67534|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=ANF News|زمان=fa}}&lt;/ref&gt; ساڵی ٢٠١٩ بۆ ٤٩یەمین ساڵیادی کۆچی دوایی ڕێوڕەسمێکی گەورە سازکرا، و تێیدا کتێبی ''حەسەن زیرەک: چریکەیەک بۆ شادی'' ناسێنرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sulaimani remembers iconic singer Hassan Zirak on 47th anniversary of his death|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/27062019|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731105523/https://www.rudaw.net/english/kurdistan/27062019#:~:text=The%20city%20of%20Sulaimani%20commemorated,a%20number%20of%20Sulaimani%20artists.}}&lt;/ref&gt; ساڵی ٢٠٢١ ھێزەکانی حکوومەتی ئێران ڕێگریان کرد لە ساڵیادی حەسەن زیرەک لە ئارامگەکەی خۆی لە بۆکان، سەرەڕای ڕێگیرییەکانی حکوومەت، خەڵکی و بەشداربووانی ڕێوڕەسمەکە لە شوێنەکە مانەوە و یادکردنەوەکەیان ئەنجامدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=İran rejimi, Hasan Zirek’in doğum gününü kutlamak isteyen halkı engellemek istedi|ناونیشان=https://darkamazi.com/archives/1017309|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Darka Mazi|زمان=tr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731105528/https://darkamazi.com/archives/1017309|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

پرۆژەی «سەدەی زیرەک» پرۆژەیەکە لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ەوە دەستی پێکرد و تا تشرینی دووەمی ٢٠٢١ بە یارمەتیی دام و دەزگا مەدەنی، ھونەری و ئەدەبییەکان، ھونەرمەندان، نووسەران و ڕێکخراوەکان، بەردەوام بوو، پرۆژەیەک بوو بۆ یادی ١٠٠ ساڵەی حەسەن زیرەک، تێیدا چەندین نووسین، بەڵگە و بابەتی ھەمەڕەنگ دەربارەی زیرەک بڵاوکرانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=پرۆژەی سەدەی زیرەک|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/wp-content/uploads/2022/01/hassanzirak.pdf|journal=work|پەڕەکان=١|via=ماڵپەڕی ڕۆژھەڵات - بۆکان|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240807155228/https://kurdistanukurd.com/wp-content/uploads/2022/01/hassanzirak.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

ڕۆژی ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٩٦ لە شاری [[کۆلن]]، [[ئەڵمانیا]]، بە بەشداری [[قادر دیلان]]، ئیقباڵ حاجبی، ڕەزا حەمە فەرەج، سیروان ڕەحیم، [[خالید ڕەشید]] و ٤٠٠ کەسی دیکە لە کورد و ئەڵمانی و ئەوانی تر، کۆڕێک بۆ یادی ٧٥ ساڵەی حەسەن زیرەک بەسترا؛ لەژێر چاودێری و پاراستنیی پۆلیسی کۆڵن بەھۆی فشار و ھەڕەشەکانی حکوومەتی ئێران لەسەر [[ھەڵسووڕاوی|چالاکوانە]] کوردەکان و ھەوڵی دووبارە نەبوونەوەی [[تیرۆری میکۆنۆس]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٩٦|سەردێڕ=ڕاپۆرتی فێستیڤاڵی ٧٥ ساڵەی حەسەن زیرەک - شانۆی کۆچەر|ناونیشان=https://bokan.de/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Bokan|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240718041455/http://www.bokan.de/}}&lt;/ref&gt;

=== ناو ===
چەندین شوێن و ناوچە بە ناوی حەسەن زیرەکەوە کراون، لەوانە باخچەی حەسەن زیرەک لە بۆکان و [[چوارقوڕنە]] لە [[ڕانیە]]، پردی حەسەن زیرەک لە [[قەڵادزێ]]، چێشتخانە و خواردنگەی حەسەن زیرەک لە شارەکانی تریی ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ھەروەھا لە ناوەندی شاری سلێمانی چایخانەی حەسەن زیرەک بوونی ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kurdish tea shop celebrates the life of renowned singer Hesen Zirek|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/150120172|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731105521/https://www.rudaw.net/english/kurdistan/150120172}}&lt;/ref&gt; ساڵی ٢٠٢٠ حکوومەتی ئێران، وێنەی حەسەن زیرەکی لەسەر [[پوولی پۆستە]]ی دەوڵەت دانا و بڵاوی کردەوە، بۆ یادکردنەوەی ھونەرمەند و پاراستنی ناوی ھونەرمەندەکە لە مێژوودا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إيران تصدر طابعا يحمل صورة الفنان الكوردي الكبير حسن زيرك|ناونیشان=https://shafaq.com/ar/كوردســتانيات/يران-تصدر-طابعا-يحمل-صورة-الفنان-الكوردي-الكبير-حسن-زيرك|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=شفق نيوز|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731105524/https://shafaq.com/ar/كوردســتانيات/يران-تصدر-طابعا-يحمل-صورة-الفنان-الكوردي-الكبير-حسن-زيرك|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان بەتایبەتی شاری بۆکان، پیشەسازەکان جۆرێکی [[چەقۆ]] بەرھەم دەھێنن کە لە پۆڵای سپی دروست دەکرێت، دەستەوانەکەشی لە قۆچی ئاژەڵ دروست دەکرێت؛ پارچەیەکی بەنرخە و لە ڕێگەی بازرگانانەوە بە کوردستاندا ڕەوانەی شارەکانی عێراق دەکرێت، بەکارھێنەران و ئەوانەی خواستیان لەسەر چەقۆکە ھەیە، چەقۆکەیان ناوناوە ''چەقۆی زیرەک'' لەبەر ھۆگرییان بە دەنگی حەسەن زیرەک و جێی لەدایکبوونی حەسەن زیرەک کە شاری بۆکانە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=شاهد: إيران تصنع السكاكين من القرون وبعضها يصل إلى العراق|ناونیشان=https://964media.com/369959/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=+964|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731105525/https://964media.com/369959/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ژیان و بەرھەمەکانی لە پەڕتووکدا ==
* چریکەی کوردستان (&lt;small&gt;نووسەر: حەسەن زیرەک&lt;/small&gt;)
* گەوھەرێ (&lt;small&gt;نووسەر: عوسمان شارباژێڕی&lt;/small&gt;)
* حەسەن زیرەک و ھەندێک لە بەسەرھاتەکانی (&lt;small&gt;نووسەر: میرزا کەریم خۆشناو&lt;/small&gt;)
* ناڵەشکێنە: گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک (&lt;small&gt;نووسەر: قادرنەسیری نیا&lt;/small&gt;)
* ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟ (&lt;small&gt;نووسەر: مەولوود ئیبراھیم حەسەن&lt;/small&gt;)
* بەرکوڵێک لە ژیان و بەسەرھاتی حەسەن زیرەک (&lt;small&gt;نووسەر: ھیوا عومەر ئەحمەد&lt;/small&gt;)
* حەسەن زیرەک (&lt;small&gt;نووسەر: ھیوا عومەر ئەحمەد&lt;/small&gt;)
* حەسەن زیرەک: چریکەیەک بۆ شادی (&lt;small&gt;نووسەر: مەریوان مەسعوود&lt;/small&gt;)
* حەسەن زیرەک: ناسنامەی گۆرانی کوردی (&lt;small&gt;نووسەر: شێرزاد عەبدولڕەحمان&lt;/small&gt;)
* حەسەن زیرەک و زمانی دوولا (&lt;small&gt;نووسەر: ئیبراھیم فەرشی&lt;/small&gt;)
* ڕۆڵی حەسەن زیرەک لە میوزیکی کوردیدا (&lt;small&gt;نووسەران: زۆزک ئەحمەد قەرەداغی&lt;/small&gt; و &lt;small&gt;زاھیر محەممەد عەزیز&lt;/small&gt;)
* ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک (&lt;small&gt;نووسەر: عادل محەممەد کەریم&lt;/small&gt;)

== ئەمانەش ببینە ==
* [[گۆرانیناسیی حەسەن زیرەک]]
* [[ڕادیۆی کوردیی بەغدا]]
* [[ڕادیۆی کوردیی کرماشان]]
* [[ڕادیۆی کوردیی تاران]]
* [[محەممەد ماملێ]]

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Hassan Zirak}}
* [https://www.kurdistan24.net/ckb/production_episode/9959-حەسەن-زیرەک بەڵگەفیلمی حەسەن زیرەک – K24]

{{گۆرانیبێژانی کورد}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{وتاری ھەڵبژێردراو|وەشان=|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|موکریان|مۆسیقای کوردی|مۆسیقا|ئێران}}

[[پۆل:خەڵکی بۆکان]]
[[پۆل:ژەنیارانی کورد]]
[[پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی]]
[[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد]]
[[پۆل:گۆرانیبێژانی فۆلکلۆری کوردی]]
[[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]]
[[پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢١]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٧٢]]
[[پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئێران]]</text>
      <sha1>d2c1wtztbsxp50kguvkno58oy4y8vnb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589726</id>
      <parentid>1589725</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:36:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <comment>/* گۆرانییەکان */</comment>
      <origin>1589726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="224762" sha1="77zo0no1jopitasapllq5603hf9auel" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی
|ناو= حەسەن زیرەک{{ھن}}Hesen Zîrek
|ناوی_کاتی_لەدایکبوون=حەسەن عەبدوڵڵا ڕەحمان&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=س.|یەکەم=ئەنوەر|سەردێڕ=یادی ١٠٠ ساڵەی حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://bokan.de/|پەڕەکان=٥-٤٨}}&lt;/ref&gt;
|وێنە=Zirak.jpg
|ڕێکەوتی لەدایکبوون= {{Birth date|١٩٢١|١١|٢٩}}
|شوێنی لەدایکبوون= گەڕەکی [[قەڵای سەردار]]، [[بۆکان]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
|ڕێکەوتی مەرگ= {{Death date and age|١٩٧٢|٦|٢٦|١٩٢١|١١|٢٩}}
|شوێنی مەرگ= بۆکان، ڕۆژھەڵاتی کوردستان
|ھۆکاری مردن= ژەھراوی کردن، شێرپەنجەی جەرگ&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئیمپراتۆری گۆرانی و میوزیکی کوردی|ناونیشان=https://knwe.org/KU/Details/2054|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=knwe.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231110230442/https://knwe.org/KU/Details/2054|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کوردیپێدیا|یەکەم=Kurdipedia-|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=2012020516145264157|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Kurdipedia.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231110234949/https://www.kurdipedia.org/?q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حەسەن زیرەک: لە نێوان مردنی ئاسایی و تیرۆرکردندا |ناونیشان=https://politicmedia.net/detailnewspo.aspx?jimare=8730&amp;cor=5&amp;related=2 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=politicmedia.net |زمان=ku |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231110224938/https://politicmedia.net/detailnewspo.aspx?jimare=8730&amp;cor=5&amp;related=2 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
|شوێنی گۆڕ= [[ناڵەشکێنە]]، بۆکان
|پۆتانەکانی گۆڕ= {{Coord|36.5005291|46.2082101|display=inline,title}}
|نەتەوە= [[کورد]]
|ڕادەی خوێندەواری= [[خوێندەواری|نەخوێندەوار]]
|پیشە= [[ھونەرمەند]]، [[گۆرانیبێژ]]، [[وێنەکێش]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەرگرییەک لە ھونەرمەند حەسەن زیرەک |ناونیشان=https://hawlati.co/page_detail?smart-id=19882 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=hawlati.co |زمان=ku |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231210203759/https://hawlati.co/page_detail?smart-id=19882 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; [[مەقام]]بێژ، [[شاعیر]]، [[مۆسیقاژەن]] ([[دەف]]ژەن، [[تار (ئامێر)|تارژەن]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=ع. |یەکەم=ھێڤی |دوایین٢=پ. |یەکەم٢=سوزانا |ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠٢٤|سەردێڕ=لێکدانەوەیەکی نوێی میوزیک بۆ شیعرەکانی ئەحمەدی خانی |ناونیشان=https://www.goethe.de/ins/iq/ku/m/kult/kei/25159613.html |journal=work |بەرگ=١|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115942/https://www.goethe.de/ins/iq/ku/m/kult/kei/25159613.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; و [[عوود]]ژەن)
|ساڵانی چالاکی= ١٩٥٣–١٩٧٢
|ئایین= [[ئیسلام]] (بڕوانە ''[[حەسەن زیرەک#ئایین|ئایینی حەسەن زیرەک]]'')
|ھاوسەر= '''ھاوسەرگیرییە فەرمییەکان:'''{{ھن}}میدیا زەندی، ڕابیعە سەرئەنجام&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وتووێژێکی بڵاونەکراوە لەگەڵ میدیا زەندی ھاوسەری مامۆستا حەسەن زیرەک |ناونیشان=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=3846 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=haje.ir |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231110224940/http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=3846 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=ھاوسەری ھونەرمەند حەسەن زیرەک کۆچی دوایی کرد |ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/2023/06/79 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Kurdistanmedia |زمان=ku |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231110224939/https://kurdistanmedia.com/so/news/2023/06/79 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}'''ئەوانەی تر:'''{{ھن}}نزیکەی ٣٠ ھاوسەری تر&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئیبراھیم|یەکەم=فەرشی|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک و زمانی دوولا|ساڵ=٢٠٠٧|پەڕەکان=٢٨|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609200534/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=نەشقی|یەکەم=ڕەحمان|ناونیشان=https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863|سەردێڕ=مامۆستا حەسەن زیرەک: ئەستێرەیەکی گەشی ئاسمانی گۆرانی کوردی|دوایین٢=مەلاقەرە|یەکەم٢=جەمیل|ساڵ=٢٠١٨-٠٦-٠١|پەڕەکان=٢٣٣|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240801090137/https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
|شارۆمەندێتی= [[پەڕگە:State flag of Iran (1964–1980).svg|20px|alt=Flag]] [[ئێرانی پەھلەوی|ئێران]]
|شێواز= [[فۆلکلۆر]]، [[ئیرۆتیزم]]
|ناوبانگ= [[مۆسیقای کوردی]]، [[مۆسیقای فۆڵک|فۆڵک]]، [[مۆسیقای کلاسیک|کلاسیک]]
|باوک=عەبدوڵڵا
|دایک=ئامینە
|مناڵەکان= مەھتاب (ئارەزوو)، مەھناز (ساکار)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://www.khaktv.net/profile-detail.aspx?jimare=2103|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.khaktv.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231110224938/https://www.khaktv.net/profile-detail.aspx?jimare=2103|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
|خزمەکان=محەممەدئەمین{{تێبینی|لای خەڵک ناسراوە بە مینە}} (برای گەورە){{ھن}}حوسێن (برای بچووک)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=کەسێکی نزیکی حەسەن زیرەک کۆچی دوایی کرد|ناونیشان=http://www.nrttv.com/nrt2/detail2/1696|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=nrttv.com}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}سارا (خوشک)
|ئۆفیس=[[ڕادیۆی کوردیی بەغدا|ڕادیۆی بەغدا]]{{ھن}}[[ڕادیۆی کوردیی تاران|ڕادیۆی تاران]]{{ھن}}[[ڕادیۆی کوردیی کرماشان|ڕادیۆی کرماشان]]{{ھن}}[[ڕادیۆی تەورێز]]{{ھن}}[[ڕادیۆی سنە]]|ناوەکانی تر=بولبولی کوردستان&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=بولبولی کوردستان بوو بە ١٠٠ ساڵ|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/فەرھەنگی_ھونەری_وەرزشی-i402978|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=SAHAR KURDISH (Sorani)}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%DA%BE%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%DA%BE%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i402978 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
}}
'''حەسەن زیرەک''' (٢٩ی تشرینی دووەمی ١٩٢١ لە [[بۆکان]] – ٢٦ی حوزەیرانی ١٩٧٢ لە بۆکان)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=An Introduction to Kurdish Folk Music|ناونیشان=https://folkworks.org/article/an-introduction-to-kurdish-folk-music/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=FolkWorks|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731141538/https://folkworks.org/article/an-introduction-to-kurdish-folk-music/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھونەرمەند و گۆرانیبێژێکی [[کورد]] بوو، کە بە یەکێک لە بەناوبانگترین ھونەرمەندانی کورد لە تەواوی [[کوردستان]]دا دادەنرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=(تصاویر) بیوگرافی و عکس های حسن زیرک؛ از خوانندگی و شهرت تا مرگ|ناونیشان=https://faradeed.ir/بخش-چهره-ها-45/196126-تصاویر-بیوگرافی-عکس-های-حسن-زیرک-از-خوانندگی-شهرت-تا-مرگ|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=فرادید {{!}} Faradeed {{!}} فرادید|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115950/https://faradeed.ir/بخش-چهره-ها-45/196126-تصاویر-بیوگرافی-عکس-های-حسن-زیرک-از-خوانندگی-شهرت-تا-مرگ|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=M. Gunter|یەکەم=Michael|سەردێڕ=Historical Dictionary of the Kurds|بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press|ساڵ=November ٤, ٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٧٥٠٧-٤|پەڕەکان=٢٢٠}}&lt;/ref&gt; بەرچاوترین کاری، کۆکردنەوەی گەنجینەیەک لە گۆرانی و ئاوازی تۆمارکراوی کوردی بوو بە دەنگی خۆی کە ژمارەیان لە نێوان ١٠٠٠&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=Kurdish music – Alchetron, The Free Social Encyclopedia|ناونیشان=https://alchetron.com/Kurdish-music|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Alchetron.com|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115945/https://alchetron.com/Kurdish-music|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بۆ ٢٠٠٠ گۆرانییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=بە حەسەن زیرەکبوون ڕەنجی فەرھادی دەوێت|ناونیشان=https://chra.tv/بە-حەسەن-زیرەکبوون،ڕەنجی-فەرهادی-گەر/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Chra.tv|زمان=ku}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Broughton|یەکەم=Simon|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=gyiTOcnb2yYC&amp;dq=Hassan+Zirak+genius+composed&amp;source=gbs_navlinks_s|سەردێڕ=World Music: Africa, Europe and the Middle East|دوایین٢=Ellingham|یەکەم٢=Mark|دوایین٣=Trillo|یەکەم٣=Richard|بڵاوکەرەوە=Rough Guides|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٨٢٨-٦٣٥-٨|بەرگ=١|پەڕەکان=٣٨١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240714213022/https://books.google.iq/books?id=gyiTOcnb2yYC&amp;dq=Hassan%20Zirak%20genius%20composed&amp;source=gbs_navlinks_s|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=یادی کنیم از بزرگان موسیقی استاد حسن زیرک |ناونیشان=https://akharinkhabar.ir/gallery/92584830/یادی-کنیم-از-بزرگان-موسیقیاستاد-حسن-زیرک |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=akharinkhabar.ir |زمان=fa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523080216/https://akharinkhabar.ir/gallery/92584830/یادی-کنیم-از-بزرگان-موسیقیاستاد-حسن-زیرک |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; زیرەک بەھۆی گۆرانییەکانی لە ناو کوردەکانی [[کورد لە ئێران|ڕۆژھەڵات]] و [[کوردانی باشووری کوردستان|باشوور]] ناسراوە. لە ساڵی ١٩٧٢ لە شاری [[بۆکان]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] کۆچی دواییی کرد و ھەر لەوێش بە خاک سپێردرا.

ھەرچەندە حەسەن زیرەک بەھۆی بارودۆخی سەختی ژیانەوە سوودی لە خوێندن وەرنەگرت،&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://archive.org/details/agiri_162|سەردێڕ=Agirî 162 (2011 Tîrmeha 6)}}&lt;/ref&gt; بەڵام لە ئاوازدانانی [[شیعر]] و [[مۆسیقای کوردی]] شارەزا بوو، ئەم بەھرەیە لەگەڵ دەنگیدا، گۆرانییەکانی لە سەرانسەری کوردستاندا جێی بایەخ کردووە. گۆرانییە کوردییەکانی ھەتا ئێستاش لەناو کوردەکاندا بە تایبەت لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵات]] و [[باشووری کوردستان]] لە شوێنە گشتییەکان، سەیرانگا، بۆنە و ئاھەنگەکاندا دەبیسترێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=٤٨ ساڵ تێپەڕ دەبێت بەسەر کۆچی دوایی حەسەن زیرەکی بلیمەت |ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/99683 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Kurdistantv.net |زمان=ku}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=«حسن زیرک»، حافظ موسیقی کردی/شعیب خسروی|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/22553/حسن-زیرک-حافظ-موسیقی-کردی-شعیب-خسروی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=kurdpress|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523083012/https://www.kurdpress.com/news/22553/حسن-زیرک-حافظ-موسیقی-کردی-شعیب-خسروی|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=«بلبل کردستان» ١٠٠ سالە شد|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/22269/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=kurdpress|زمان=فارسی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810124601/https://www.kurdpress.com/news/22269/Ø¨ÙØ¨Ù-Ú©Ø±Ø¯Ø³ØªØ§Ù-Ù¡Ù%A0Ù%A0-ساله-شد}}&lt;/ref&gt;

حەسەن زیرەک جگە لە [[زمانی کوردی]]ی زگماکی خۆی (شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])،{{تێبینی|لە شێوەزاری [[ھەورامی]]یش شارەزا ھەبووە}} زمانەکانی [[زمانی فارسی|فارسی]]، [[زمانی تورکی|تورکی]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=köse|یەکەم=berkehan|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Kurdish Culture|ناونیشان=https://www.hevseltimes.com/post/kurdish-culture|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Hevsel Times|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731121445/https://www.hevseltimes.com/post/kurdish-culture|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەربایجانی]]، [[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]] و شێوەزاری [[لوڕیی باکووری]]ی تێکەڵاوی گۆرانییەکانی کردووە. ئەو خاوەنی ٣ مەقامە بە تورکی، ٨ مەقام بە فارسی، ٢ مەقام بە ھەورامی و ٦٤ مەقام بە کوردیی سۆرانی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=کتاب مجموعە آوازھای حسن زیرک بە چاپ سوم می رسد/ زیرک بیش از 1300 ترانە خواندە است {{!}} کردستان|ناونیشان=https://kordestan.farhang.gov.ir/fa/news/124512/کتاب-مجموعھ-آوازھای-حسن-زیرک-بھ-چاپ-سوم-می-رسد-زیرک-بیش-از-1300-ترانھ-خواندھ-است|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211203070533/https://kordestan.farhang.gov.ir/fa/news/124512/کتاب-مجموعھ-آوازھای-حسن-زیرک-بھ-چاپ-سوم-می-رسد-زیرک-بیش-از-1300-ترانھ-خواندھ-است|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; زیرەک لەگەڵ ئۆرکێستراکانی مۆسیقای کوردیی برایانی یوسف زەمانی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٠٩|سەردێڕ=زندگینامە: حسن یوسف زمانی (۱۳۱۰-۱۳۸۸)|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/87963/زندگینامھ-حسن-یوسف-زمانی-۱۳۱۰-۱۳۸۸|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=ھمشھری آنلاین|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810124604/https://www.hamshahrionline.ir/news/87963/زندگینامه-حسن-یوسف-زمانی-۱۳۱۰-۱۳۸۸|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ئۆرکێسترای موشیر ھومایۆن شارەدار لە تاران و ئۆرکێسترای [[موجتەبا میرزادە]] لە [[کرماشان]] گۆرانیی پێشکەش کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=من جانشین «میرزادە» در اکستر ڕادیو کردی کرمانشاە بودم / گفتگو بااستاد ابوالقاسم پرندیان نوازندە قدیمی کرمانشاھی|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/6170/من-جانشین-میرزادھ-در-اکستر-رادیو-کردی-کرمانشاھ-بودم-گفتگو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=kurdpress|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810124555/https://www.kurdpress.com/news/6170/من-جانشین-میرزاده-در-اکستر-رادیو-کردی-کرمانشاه-بودم-گفتگو|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=زندگی و آثار استاد 'حسن زیرک' مورد بحث و بررسی پژوھشگران قرار گرفت|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/82514468/زندگی-و-آثار-استاد-حسن-زیرک-مورد-بحث-و-بررسی-پژوھشگران-قرار|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=ایرنا|زمان=فارسی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810124552/https://www.irna.ir/news/82514468/زندگي-و-آثار-استاد-حسن-زيرك-مورد-بحث-و-بررسي-پژوهشگران-قرار}}&lt;/ref&gt; جیا لە ڕادیۆی کرماشان و تاران، زیرەک سەردانی ڕادیۆکانی [[ڕادیۆی تەورێز|تەورێز]]، [[ڕادیۆی سنە|سنە]] و [[مەھاباد]]ی کردووە و گۆرانیی لێ تۆمار کردوون.

نازناوی «زیرەک» بۆماوەیی نییە، باوکی و باپیریشی ئەو ناوەیان پێوە نەبووە، بەڵکو لە ساڵی ١٩٥٣ لە ڕادیۆی بەغدا ئەم نازناوەی پێ درا.

== ژیان ==
=== سەرەتای ژیان ===
بەپێی بڕوانامەی لەدایکبوون و بە گوێرەی خەڵکی ناوچەی بۆکان و بنەماڵەکەی لە ساڵی ١٩٢١ لە گەڕەکی [[قەڵای سەردار]]، لە شاری بۆکان لە [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] حەسەن زیرەک لەدایکبووە. عەبدوڵڵا، باوکی حەسەن زیرەک لە سەردەمی منداڵی زیرەک کۆچی دوایی کرد و دواتر ھاوسەرەکەی بەناوی ئامینە کەیفە، توانای چاودێری و بەخێوکردنی منداڵەکانی نەبوو، بۆیە ناچار بوو دووبارە ھاوسەرگیری بکاتەوە و منداڵەکانی بە زیرەکیشەوە نەچوونە [[قوتابخانە]] و کرێکارییان دەکرد بۆ پەیداکردنی بژێوی ژیانیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=زیرەک|یەکەم=حەسەن|ناونیشان=https://libris.kb.se/bib/22002860|سەردێڕ=چریکەی کوردستان - چاپی یەکەم|دوایین٢=زەندی|یەکەم٢=میدیا|بڵاوکەرەوە=Intîşaratê Borekeyî|ساڵ=١٩٦٦|ژپنک=٩٦٤٩١٥٢٨٠٦|بەرگ=١|شوێن=تاران، ئێران|زمان=ku}}&lt;/ref&gt; حەسەن زیرەک ١ خوشک و ٢ برای ھەبوو؛ زیرەک دەربارەی جێی لەدایکبوونی و خێزانەکەی لە ژیاننامە شیعرییەکەی لە کتێبی چریکەی کوردستان بەم شێوەیە دەڵێت:

&lt;blockquote&gt;
{{چینی ناوەند}}
خەڵکی بۆکانم کوردی خوێن پاکم{{ھن}}برام حسێنە و ئامینە دایکم{{ھن}}ناوم حەسەنە باوکم عەبدوڵڵا{{ھن}}خوشکم سارایە و کاکە مینە کاکم&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=زیرەک|یەکەم=حەسەن|ناونیشان=https://libris.kb.se/bib/22002860|سەردێڕ=چریکەی کوردستان - چاپی یەکەم|دوایین٢=زەندی|یەکەم٢=میدیا|بڵاوکەرەوە=Intîşaratê Borekeyî|ساڵ=١٩٦٦|ژپنک=٩٦٤٩١٥٢٨٠٦|بەرگ=١|شوێن=تاران، ئێران|پەڕەکان=٨|زمان=ku}}&lt;/ref&gt;
{{کۆتایی}}
&lt;/blockquote&gt;

ژیانی ناخۆش و ئاوارەیی حەسەن زیرەک لەو کاتەوە دەستی پێکرد کاتێک باوکی کۆچی دوایی کرد و دایکی شوی کردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=Hassan Zirak – Alchetron, The Free Social Encyclopedia|ناونیشان=https://alchetron.com/Hassan-Zirak|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Alchetron.com|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115942/https://alchetron.com/Hassan-Zirak}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Oggito|ناونیشان=https://oggito.com/icerikler/ruhuyla-direnen-kurt-muzisyen-hesen-zirek/29881|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=oggito.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810124606/https://oggito.com/icerikler/ruhuyla-direnen-kurt-muzisyen-hesen-zirek/29881|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=خوانندە {{!}} بیوگرافی حسن زیرک|ناونیشان=https://forum.1roman.ir/threads/138633/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=انجمن رمان نویسی یک رمان|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115943/https://forum.1roman.ir/threads/138633/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; حەسەن زیرەک بە درێژایی تەمەنی منداڵی و گەنجی چەندین کاری جۆراوجۆری تاقی کردووەتەوە، وەک کرێکاری و شاگردی لە دوکانی خواردنەوە و شیرینی، قاوەچێتی، کارکردن لە چایخانە و بەردەستیی [[کەباب]]چی لە بۆکان و شارەکانی دیکە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانی، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609200530/https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; تەنانەت چووەتە [[پێنجوێن]]، [[سلێمانی]]، [[مووسڵ]]، [[بەسڕە]]، [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]] و [[باشووری ئێران]] بۆ کرێکاری کردن؛ ژیانێکی نائاسایی و ھەژارانەی بردووەتە سەر. کاتێک زیرەک تەمەنی تەنھا ٧ بۆ ٨ ساڵ بوو زۆر حەزی لە گۆرانی و گۆرانیوتن بوو. لەو سەردەمەدا خەڵکی لە بۆکان سەرقاڵی گۆرانیوتن بوون لە کۆڕ و بۆنەی جیاوازدا لە شەقام و بازاڕەکان. یەکێک لەو کەسانەی لەم شارەدا ئاشنای مۆسیقا و گۆرانیوتن بوو و لەم بوارەدا چالاک بوو، گۆرانیبێژێکی [[جوو]]لەکە بوو بە ناوی «شێنگە جوو» کە حەسەن زیرەک گوێی لە گۆرانییەکانی دەگرت و بە ئەگەرێکی زۆرەوە لەو تەمەنەدا شێنگە جوو یەکەم مامۆستای نافەرمی حەسەن زیرەک بووە.

حەسەن زیرەک، لە تەمەنی گەنجیدا، ڕۆژێک کاتێک شۆفێری دەکات لە ڕێگای [[سەقز]]–[[بانە]]، لە کاتی کارکردن ئۆتۆمبێلەکەی گڕ دەگرێت و بەھۆیەوە کەسێک گیان لەدەست دەدات؛{{تێبینی|لە ھەندێک سەرچاوە وا باسکراوە کە کەسەکە بەر ئۆتۆمبێلەکە کەوتووە پاشان گیانی لەدەست داوە.}} بەم شێوەیە حەسەن زیرەک [[ئۆتۆمبێل]]ەکە و شوێنی کوشتنەکەی بەجێدەھێڵێت، بۆ ماوەیەکی زۆر بە ترسەوە خۆی دەشارێتەوە، پاشان ئێران جێدەھێڵێت و دەچێتە [[عێراق]] و شاری بەغدا بۆ دابینکردنی بژێوی ژیانی.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=حسن زیرک از کارگری در بووکان تا خوانندگی در بغداد|ناونیشان=https://www.faratab.com/news/4783/حسن-زیرک-از-کارگری-در-بوکان-تا-خوانندگی-در-بغداد|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=فراتاب|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523100103/https://www.faratab.com/news/4783/حسن-زیرک-از-کارگری-در-بوکان-تا-خوانندگی-در-بغداد|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== ڕادیۆی کوردیی بەغدا ===
سەرەتا حەسەن زیرەک دەچێتە پێنجوێن و پاشان سلێمانی، نیشتەجێی گەڕەکی دەرگەزێنی سلێمانی دەبێت، لەوێ لە ھۆتێلێکدا بە شاگردی کار دەکات و ھەر لەوێش ھاوسەرگیری دەکات لەگەڵ ناسکێ؛ و ٦ مانگ لەم ھۆتێلە دەمێنێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئیبراھیم|یەکەم=فەرشی|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک و زمانی دوولا|ساڵ=٢٠٠٧|پەڕەکان=٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609200534/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ماوەیەک دەچێتە شاری [[کەرکووک]]، دواتر لە ساڵی ١٩٥٠ زیرەک لە بەغدا لە ''میوانخانەی باکوور'' ({{بە عەرەبی|فندق شمال}})&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hasan Zirak – The Legend|ناونیشان=https://www.strangerthanparadiserecords.com/hasan-zirak-the-legend.html?source=facebook|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Stranger Than Paradise Records|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115943/https://www.strangerthanparadiserecords.com/hasan-zirak-the-legend.html?source=facebook|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لای جەعفەری خاوەن ھۆتێل دەست دەکات بە شاگردی، زیرەک ماوەی ٤ ساڵ لەم ھۆتێلەدا کاری کردووە. لەو کاتەدا لەگەڵ ناسکێی ھاوسەری بە ڕۆژ لە میوانخانەکە کار دەکەن و شەوانیش لەسەر بانی بیناکە دەمێننەوە و زیرەک لەوێ گۆرانی دەڵێت، ڕۆژێک ھاوپیشە و کەسانی نزیک لە ھۆتێلەکە دەنگخۆشیی حەسەن زیرەک بۆ جەعفەر باس دەکەن، جەعفەریش ھەر زوو تاقیدەکاتەوە و پلەی زیرەک لە ھۆتێلەکە بەرز دەکاتەوە، و ھەموو ھەینییەک لەسەر تەختی میوانخانەی ھۆتێلەکە دەست دەکات بە گۆرانیوتن. ھەواڵ دەچێتە ڕادیۆ و کارمەندانی ڕادیۆ دەچن بۆ میوانخانە تا زیرەک بھێننە ڕادیۆ و وەک کارمەند دایمەزرێنن، پاش ڕازیکردنی جەعفەری خاوەن میوانخانە، زیرەک دەچێتە [[ڕادیۆی کوردیی بەغدا]] و بە ھاوکاری [[عەلی مەردان]]، نەشەت عەبدولڕەحمان، حەمەی دەروێش کەریم، سەڵاح و عادل عیرفان بەشداری بەشی کوردیی ڕادیۆی بەغدا دەکات و مانگانە چوار گۆرانی بە شەش [[دینار]] پێشکەش دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئیبراھیم|یەکەم=فەرشی|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک و زمانی دوولا|ساڵ=٢٠٠٧|پەڕەکان=٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; حەسەن زیرەک لە ساڵی ١٩٥٣ەوە لە بەشی کوردیی ڕادیۆی بەغدا بەفەرمی دادەمەزرێت.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

ھاتنی حەسەن زیرەک بۆ ڕادیۆی کوردیی بەغدا ھاوکات بوو لەگەڵ سەرەتای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوو و بە گوتەی خۆی لەگەڵ ھونەرمەندە ناسراوەکانی [[مۆسیقای کوردی]] ئەو ساڵانە لەوێ بووە، لەوانە عەلی مەردان، [[نەسرین شێروان]]، حەسەن و [[محەممەد عارف جزیری]]، [[شەماڵ سائیب]]، [[تایەر تۆفیق]]، ڕەسوڵ گەردی، ئیلیاس فەڕەنگی و [[قادر دیلان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://ia600707.us.archive.org/15/items/majidalhydar_gmail_52/52.pdf|سەردێڕ=حسن زيرك: مدرسة غنائية كوردية صنعتها العفوية وصدق المشاعر|دوایین=بەرواری|یەکەم=ج.|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|زمان=ar|پەڕە=١١|بەرگ=٥٢|بڵاوکەرەوە=Sabah Kurdistan|newspaper=Sabah Kurdistan}}&lt;/ref&gt; لە ساڵانی سەرەتای کارکردنی لە ڕادیۆی بەغدا، سەرنجی گوێگرانی بۆ لای خۆی ڕاکێشا، بەو پێیەی شارەزایییەکی زۆریی لە ئاواز و گۆرانییە کوردییەکانی ناوچەی [[موکریان]] ھەبوو.

ساڵی ١٩٥٨ کاتێک حەسەن زیرەک گەڕایەوە بۆکان، و ھەواڵی ھاتنەوەی زیرەک بڵاودەبێتەوە، عەبدوڵڵا موفتیزادە کە لە [[ڕادیۆی سنە]] کاری دەکرد، دەچێتە لای زیرەک و بانگێشتی دەکات بۆ ڕادیۆی سنە تا گۆرانی لێ تۆمار بکات، ھەر لە ساڵی ١٩٥٨ حەسەن زیرەک دوای وەرگرتنی مۆڵەت لە بەرپرسانی ڕادیۆی کوردی لە بەغدا بڕیاری گەڕانەوەی بۆ ئێران دا؛&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=نەشقی|یەکەم=ڕەحمان|ناونیشان=https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863|سەردێڕ=مامۆستا حەسەن زیرەک: ئەستێرەیەکی گەشی ئاسمانی گۆرانی کوردی|دوایین٢=مەلاقەرە|یەکەم٢=جەمیل|ساڵ=٢٠١٨-٠٦-٠١|پەڕەکان=٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240801090137/https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; پاش ماوەیەک زیرەک دەچێتە مەھاباد و لەگەڵ میرزا ڕەحیم دەچنە [[ڕادیۆی کوردیی تاران]] کە تازە دامەزرابوو، سەرەتا بە دوو گۆرانی دەنگی تاقی دەکەنەوە و دەستبەجێ وەری دەگرن.

=== کودەتای عێراق ===
لە ساڵی ١٩٥٨ شانشینی عێراق لە [[شۆڕشی ١٤ی تەممووز|کودەتایەکدا]] بە سەرۆکایەتی [[عەبدولکەریم قاسم]] و [[عەبدولسەلام عارف]] کەوت و حکوومەتی کۆماری لە عێراق ڕاگەیەندرا. حەسەن زیرەک لە کاتی گەڕانەوەی بۆ بۆکان، دوای ماوەیەک بڕیاریدا بگەڕێتەوە عێراق، لەکاتی ئامادەکاری بۆ گەڕانەوەی، ھەواڵی کودەتاکەی عێراق دڵەڕاوکێ و نیگەرانی زیرەکی لێ دەکەوێتەوە، چونکە ئەوکاتەی لە ڕادیۆی بەغدا گۆرانیبێژ بوو، بەبۆنەی تاج لەسەرنانی [[فەیسەڵی دووەم|شا فەیسەڵی دووەم]]ی عێراق و شا حوسێن لە [[ئوردن]]، لە ڕادیۆی بەغدا ئاھەنگێکی گۆرانی ڕێک دەخرێت،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Smets|یەکەم=Kevin|دوایین٢=Sengul|یەکەم٢=Ali Fuat|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Kurds and Their Cultural Crossroads: Kurdish Identity, Media and Cultural Production|ناونیشان=https://brill.com/view/journals/mjcc/9/3/article-p247_2.xml|journal=Middle East Journal of Culture and Communication|زمان=en|بەرگ=٩|issue=3|پەڕەکان=٢٤٧–٢٥٦|doi=10.1163/18739865-00903006|issn=1873-9865|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118135857/https://brill.com/view/journals/mjcc/9/3/article-p247_2.xml|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; زۆر لە ھونەرمەندان لەم ئاھەنگەدا گۆرانی دەڵێن، زیرەکیش کە تازە دامەزرابوو بەو بۆنەیەوە گۆرانییەکی پێشکەش کردبوو:

{{شیعر}}
{{ب|دە لێدەن لێدەن لە تەپڵی شادمانی|}}
{{ب|ئەوا تاجیان نایە سەر حوسێن و فەیسەڵی سانی|}}
{{کۆتاییی شیعر}}
{{ltr}}
{{ltr/end}}

پڕوپاگەندە و وتاری بەربڵاو لە ڕادیۆی بەغدا دژی دادوەرە لابراوەکانی ڕژێمی پێشوو و چەندین خۆپیشاندان و ڕاگەیاندن و وتارە یەک لە دوای یەکەکانی گەلانی ناوچەکە و بەتایبەت کورد، بۆ پشتیوانی لە کردەوە شۆڕشگێڕانەکەی عەبدولکەریم قاسم لە ڕووخاندنی شانشینی عێراق، وای کرد حەسەن زیرەک بترسێت لەوەی بگەڕێتەوە عێراق و بیگرن بەبیانوی ئەوەی گۆرانی بۆ حکوومەتی پاشایەتی پێشوو ھەڵگوتووە، چونکە حکوومەتی نوێ ئەو کەسانەی دەستگیر دەکرد کە پێشتر پشتیوانیان بۆ پاشایەتیخوازی دەربڕیوە، بۆیە لە ئێران مایەوە و چاوەڕێی کرد تا دۆخی سیاسی وڵاتەکە ڕوون دەبێتەوە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; کودەتای عێراق وەک شۆڕشی کورد و عەرەب ناو دەبرا، حکوومەتی نوێش وەک حکوومەتێکی کوردی-عەرەبی پێناسە کرا. ڕادیۆی بەغدا پاش [[کۆمار]]یبوون و لەناوبردنی [[پاشایەتی|سیستەمی پاشایەتی]]، بانگەشەیەکی زۆری دژ بە پاشایەتی وڵاتی ئێران دەستپێکرد، لەوەی کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ئێران ھیچ مافێکی سیاسی، فەرھەنگی و کۆمەڵایەتییان پێ نەدراوە بەڵام لە عێراق بەشدارن لە دەوڵەتدا. کاردانەوەی ئەم بانگەشانە دامەزراندنی ڕادیۆی کوردی تاران و پاشان کرماشان بوو، ھەروەھا بڵاوبوونەوەی ''ھەفتەنامەی کوردستان'' لە تاران، کە توانی ھەندێک ئازادی بۆ کورد لە ئێران دەستەبەر بکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=سلێمانی |یەکەم=ئیدریس |ناونیشان=https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863 |سەردێڕ=مامۆستا حەسەن زیرەک: ئەستێرەیەکی گەشی ئاسمانی گۆرانی کوردی |دوایین٢=حوسێنپوور |یەکەم٢=سەڵاح |ساڵ=٢٠١٧-٠١-١٦|پەڕەکان=١٨٣|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240801090137/https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== ڕادیۆی کوردیی تاران ===
بەپێی بەڵێننامەیەک لە ڕێکەوتی ١٢ی نیسانی ١٩٥٨ لەلایەن محەممەد کەیھان، یەکێک لە دامەزرێنەرانی ڕادیۆی کوردی لە [[تاران]]، ئاماژە بە پێدانی مانگانەی دوازدە ھەزار [[تمەن]] دەکات بە زیرەک بۆ پێشکەشکردنی گۆرانی کوردی، ئەمەش ئاماژەیە بۆ سەرەتای ھاوکاری ئەم ھونەرمەندە لە ڕادیۆی کوردی لە پایتەختی ئێران. لە ڕادیۆی تاران ھەندێک جار دەچووە [[ڕادیۆی تەورێز]] و لەوێ گۆرانی تۆمار دەکرد.

ئەو بەرھەمانەی کە حەسەن زیرەک لە ڕادیۆی کوردیی تاران تۆماری کردبوو، زۆر جار بە ئامێری مامۆستاکانی وەک حسێن یاھەقی، حەسەن کەسایی، جەلیل شەھناز، جیھانگیر مەلەک، ئەحمەد عیبادی و بە سەرپەرشتیی موشیر ھومایۆن شارەدار تۆماری دەکردن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hunermendê mezin Hesen Zîrek 52 sal berê ji nav me bar kir|ناونیشان=https://www.rudaw.net/notfound.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|زمان=ku|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240705030359/https://www.rudaw.net/notfound.html}}&lt;/ref&gt;

=== ڕادیۆی کوردیی کرماشان ===
[[پەڕگە:Right hasanzirek-1343 (1).jpg|وێنۆک|150px|حەسەن زیرەک لە [[تاقوەسان]] (ڕاست)]]
لە مانگی ئابی ساڵی ١٩٦٢ کاتێک ڕادیۆی کوردیی تاران داخرا، حەسەن زیرەک و ھاوکارەکانی بەرەو [[کرماشان]] بەڕێکەوتن. ڕادیۆی کوردیی کرماشان ناوەکەی گۆڕدرا بۆ ''بەشی کوردیی ڕادیۆ ئێران''. ئەم ڕادیۆ نوێیە دەنگی نێودەوڵەتیی ئێران بوو، بەمەش کاتژمێری پەخشەکانی زیاتر بوو، پەخشەکەی بەشێکی زۆریی وڵاتانی [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]ی دەگرتەوە.

ھاتنی حەسەن زیرەک بۆ کرماشان و پەیوەندیکردن بە گرووپ و ھاوکارەکانی ڕادیۆ، ئۆرکێستراکەی زیاتر چالاکتر کرد، کە چەند ساڵێک بەو چالاکییە مایەوە و ھەنگاوی گەورەی لە بەرھەمھێنانی مۆسیقا و گۆرانی کوردیدا نا.

سەرۆکی ئۆرکێستراکە محەممەد عەبدولسەمەدی بوو، و کلارنێتژەنی ئەوێ بوو. لە ساڵانی دواتردا، مەحموود بللووریی عودژەن، و سەرجەنتی زەید یەحیای کلارنێتژەن، بۆ ئەم گرووپە زیادکران. حەسەن زیرەک لە ڕادیۆی کوردیی کرماشان بە ھاوکاریی لەگەڵ ھونەرمەندانی دیاری کرماشان وەک [[موجتەبا میرزادە]] ([[کەمانچە]])، محەممەد عەبدولسەمەدی ([[قەڕانی]])، ئەکبەر عیزەدی ([[سەنتوور]])، ئاستوار دەروێشی ([[تار]]) و بەھمەن پولەکی و مورتەزا قەسری (کەمانچە و تێمپۆ) گەلێک گۆرانی تۆمار کرد، بەرھەمەکانی حەسەن زیرەک لە ڕادیۆی کرماشان بە باشترین بەرھەمەکان و سەردەمی زێڕینی دادەنرێن.

سەبارەت بە گۆرانی و ئاواز، حەسەن زیرەک لەگەڵ موجتەبای میرزادە کە ئەوکات تەمەنی تەنیا ١٦ ساڵ بوو، وتووێژی دەکرد و زانیارییەکی بەرفراوانی لەسەر گۆرانی کوردی پێ دەدا، ئەمەش وای کرد میرزادە ھێندەی تر ئارەزووی بچێتە بوارەکە. میرزادە چەندین جار ئاماژەی بەوە کردووە «بوونی حەسەن زیرەک لە کرماشان زۆر بەسود بووە» چونکە ئەوی بە مۆسیقای کوردی ناساندووە و لە ڕێگەی زیرەکەوە چەندین گۆرانی و ئاوازی کوردی ناسیوە و وای کردووە شێوازی ژەنینی جیاواز بێت.

حەسەن زیرەک لە ماوەی ٣ ساڵی ژیانی لە [[کرماشان]]، ناو و ناوبانگێکی گەورەتری بۆ خۆی تۆمار کرد، بەجۆرێک زۆربەی ڕۆژەکان چەند کەسێک کە ئارەزویان لە دەنگی بوو لە ناوچە جیاجیاکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ئێران و باشووری کوردستانەوە دەھاتن بۆ سەردانی و ئەویش لە ماڵەکەی خۆیدا میواندارییانی دەکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=حسن زیرک در ڕادیو کُردی کرماشان|ناونیشان=https://www.faratab.com/news/5235/%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DA%A9-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%88-%DA%A9%D9%8F%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D9%86-|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=فراتاب|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523101130/https://www.faratab.com/news/5235/%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DA%A9-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%88-%DA%A9%D9%8F%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D9%86-|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== دەرکردنی لە ڕادیۆ ===
دوای بەدەستھێنانی ناوبانگ، ھەندێک کەس لە ئێران ڕێگریان لە حەسەن زیرەک کرد درێژە بە چالاکییەکانی بدات و بە ھۆکاری جۆراوجۆر لە ڕادیۆکانی تاران و کرماشان دەریان کرد.

{{وتە١|کە شێخ عابدی سەراجدەدینی سەرۆکی بەرنامەی ڕادیۆی کوردیی تاران بوو، کاتێک حەسەن زیرەک ھاتبووە مەیدانی ڕادیۆکە، شێخ عابدی بە دەرگاوانی ڕادیۆکەی گوتبوو ڕێگە نەدات بە ھیچ شێوەیەک حەسەن زیرەک بێتە ژوورەوە، ئەمەش زیرەک خەمبار دەکات و دەیەوێت بگەڕێتەوە بەغدا و چیتر نەگەڕێتەوە تاران، بەڵام لەکاتی گەیشتنی بۆ بەغداش دەیگرن و دەیخەنە بەندیخانەوە|میدیا زەندی}}

لە ساڵانی ١٩٦٢ و ١٩٦٤ ژیانی کارکردنی حەسەن زیرەک بەرەو دابەزین چوو و حکوومەت پارەی پێ نەدەدا، بەرپرسی ڕادیۆی کوردی ئەوکات [[شوکروڵڵا بابان]] وتی «نزیکەی ١٥٠٠ گۆرانیمان بە دەنگی حەسەن زیرەک تۆمار کردووە، چیتر پێویستمان بە حەسەن زیرەک نییە».{{تێبینی|لە باسی دەرکردنی ''[[کوردستان (ڕۆژنامە)|ڕۆژنامەی کوردستان]]''، [[عیسا پژمان]] باس لە ساواکیبوونی شوکروڵڵا بابان دەکات و بە پیاوی حکوومەت ناوی دەبات، لەوانەیە ھەر ئەمە ھۆکاری دەرکردنی زیرەک بووبێت لەلایەن ئەو کەسانەوە}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ=حسن زیرک؛ ڕاوی ملودی ھای عشق و ھجران!|ناونیشان=https://www.faratab.com/news/2494/حسن-زیرک؛-راوی--ملودی-ھای-عشق-و-ھجران!|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=فراتاب|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609205159/https://www.faratab.com/news/2494/حسن-زیرک؛-راوی--ملودی-ھای-عشق-و-ھجران!|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئیبراھیم|یەکەم=فەرشی|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک و زمانی دوولا|پەڕەکان=٣٤|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125107/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;زیرەک لە سەردەمی خۆیدا گوێگرێکی زۆری لە ڕادیۆ کوردییەکانی بەغدا و کرماشان و تاران ھەبووە، ھەر ئەمە زۆر جار بووەتە ھۆی ئیرەیی ھونەرمەندانی سەردەمی خۆی؛ زیرەک نەک بە تەنھا لەلایەن خەڵک و حکوومەتەوە ئازار دراوە، بەڵکو لەلایەن ھونەرمەندانی ئەو سەردەمەش تووشی سووکایەتی و ئازاردان بووەتەوە؛ لەوانەش [[شەماڵ سائیب]]ە، کە بە سڕینەوەی چەند بەرھەمێکی زیرەک لە ڕادیۆی بەغدا تۆمەتبار دەکرێت، شەماڵ سائیب خۆیشی ئەمەی پشتڕاست کردووەتەوە، بەڵام وەک خۆی دەڵێت «تەنیا یەک گۆرانی لە ئەرشیڤدا سڕیوەتەوە».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=سالار|یەکەم=ئەحمەد|ناونیشان=https://lib.cihanuniversity.edu.iq/index.php?p=show_detail&amp;id=9663|سەردێڕ=شەماڵ سائیب: ژیان و ھونەر|دوایین٢=شەماڵ س.|یەکەم٢=ژیمۆ|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی ئاراس|ساڵ=٢٠١٠|شوێن=ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٧٦|زمان=ku}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=عەتا|یەکەم=محەممەد|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=لە یادی یۆبیلی زێڕینی ماڵاوایی حەسەن زیرەکدا|ناونیشان=https://muziknas.com/260620232/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Muziknas|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629210538/https://muziknas.com/260620232/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕادیۆی کوردیی بەغدا|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/documentari01022015muh|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|زمان=کوردی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240630144643/https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/documentari01022015muh}}&lt;/ref&gt;

ساڵی ١٩٦٦ کاتێک لە ئێران ڕێگەی پێنادرێت، دێتەوە عێراق بە ھیوای دامەزراندنەوەی لە ڕادیۆی بەغدا، لەوێ تاقی دەکەنەوە بۆ ئەوەی وەک گۆرانیبێژ وەری بگرنەوە، بەڵام دەری ناچێنن و پێی دەڵێن «دەنگت بۆ ڕادیۆ ناگونجێ» و ھیچ گۆرانییەکی بۆ تۆمار ناکەن، لەکاتێکدا لە سەردەمی بوونی خۆی لە ساڵانی سەرەتای پەنجاکان ھەتا ساڵی ١٩٥٨ بەشێکی زۆری گوێگرانی ڕادیۆی بەغدا گوێگری حەسەن زیرەک بوون، بۆیە لەوێش جێگای بۆ ناکەنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕەکان=١١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240703174450/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مێژووی ڕادیۆی کوردی لە بەغدا بڵاوکرایەوە|ناونیشان=http://www.metroo.org/dreja.aspx?=hewal&amp;jmare=341&amp;Jor=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.metroo.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629210535/https://www.metroo.org/dreja.aspx?=hewal&amp;jmare=341&amp;Jor=1}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٦دا عارف ئیبراھیمپوور، لە پڕۆگرامێکدا کە لەلایەن وەشانی فارسی [[دۆیچە ڤێڵ]]ی [[ئەڵمانیا|ئەڵمانی]] پەخشکرا، پرسی ناکۆکی و دوورخستنەوەی حەسەن زیرەک لەلایەن مەزھەر خالقییەوە لە ڕادیۆی کرماشان ھێنرایە بەرباس، لە کۆمەڵگا و لایەنە ھونەرییەکانەوە ھەندێک کەس ئەم بابەتەیان بە ساختە و ناڕاست ناوبرد بۆ پشتگیریکردن لە مەزھەر خالقی. تا ئەو کاتەی حیسامەدین ئەمین یەکێک لە کەسایەتییە دیارەکانی شاری [[سنە]] کاردانەوەی نیشاندا، و سەبارەت بە پەیوەندی نێوان حەسەن زیرەک و خالقی وتی:

{{وتە١|دوای ئەوەی حەسەن زیرەک ھاتە ڕادیۆ و ناوبانگی دەرکرد، بە ناڕەوا و نەشیاو مامەڵەیان لەگەڵدا کرد، حەسەن زیرەک کەسێکی سادە و بێتاوان بوو. بێ ترس دەیڵێم خاڵێکی پەیوەندیی باش لەگەڵ زیرەک لە نێوانیاندا نەبووە و تەنانەت یەکێک لە ھۆکارەکانی بەختی خراپ و لێکەوتەی ئاوارەیی زیرەک بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=وقایع تاریخی از روابط مظهر خالقی و حسن زیرک |ناونیشان=https://kurdpress.com/details.aspx?id=79175 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org |زمان=fa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201022082138/https://kurdpress.com/details.aspx?id=79175 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}}

=== بەندیخانە ===
[[پەڕگە:Zirak-zendan.png|وێنۆک|150px|وێنەی حەسەن زیرەک بە پلاکی گرتووخانەوە لە زیندانی کرماشان]]
دوای دەرکردنی لە ڕادیۆکانی ئێران و لە ڕادیۆی کوردیی بەغدا، زیرەک لە عێراق دەستگیر دەکرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/minhac_a_dibistane_li_rojava/MINHAC%20A%20DIBISTANA%20ROJAVA/Seretayî/Seretayî%20-%20Refa%20Şeşemîn/MUZÎK06/page/35/mode/1up|سەردێڕ=پەڕتووکی میوزیک ‒ ئاستی شەش|بڵاوکەرەوە=Rêveberîya Xweser a Rojava yê Kurdistan ê|شوێن=[[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]]|پەڕەکان=٣٥}}&lt;/ref&gt; ٦ مانگ لەوێ زیندانی و [[ئەشکەنجە]] دەدرێت، کە زیرەک لە تۆمارێکدا بە دەنگی خۆی سەبارەت بە [[ئەشکەنجە]]دانی لە عێراق دەڵێت:

{{وتە٢|١٨ شەو لە زیندانی کەرکووک بووم، بۆ ماوەی ٦ مانگ لەلایەن ڕێکخراوی ئاسایشی نیشتمانیی عێراقەوە چەندین جار ئەشکەنجە دەدرام، لە شارێکەوە دەیانبردم بۆ شارێکی تر، کەس لە بارودۆخی نەپرسیم.|bgcolor=#FEF6E1}}

دوای ئازادبوونی زیرەک لە عێراق لەسەر سنوورەکانی عێراق–ئێران،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bengio|یەکەم=Ofra|سەردێڕ=Kurdish Awakening|ناونیشان=https://archive.org/details/kurdishawakening0000unse|بڵاوکەرەوە=University of Texas Press|ساڵ=November ١٥, ٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٢-٧٥٨١٣-١|زمان=ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt; دیسان لەلایەن [[ساواک]]ەوە بە تۆمەتی سیخوڕی دەستبەسەر دەکرێت و ماوەیەک لە زیندانی کرماشان بەسەر دەبات.

حەسەن زیرەک لەو کاتەدا داوای لە بەڕێوەبەرانی ڕادیۆکان کرد بیگەڕێننەوە بۆ کارکردن، بەڵام ئەوان ڕازی نەبوون بە داواکارییەکەی و ھەر لەو کاتەوە زیرەک لە ئاھەنگی ھاوسەرگیری و بۆنە ناوخۆیییەکان گۆرانی دەگوت.

=== کۆتایییەکانی ژیان ===
دوا ساڵەکانی تەمەنی حەسەن زیرەک لە ناخۆشی و دەربەدەریدا بەسەر برد و زۆر گرنگی بە گۆرانیوتن نەدەدا. زیرەک لە ماوەی ٥٠ ساڵی تەمەنیدا چەندین جار بە شێوازی جیاواز ھەراسان دەکرا، ھەر لە زیندانیکردنی لە عێراق تا گێچەڵ پێکردنی لەلایەن ساواکەوە{{تێبینی|ساواک: واتا «ڕێکخراوەی ئاگاداربوون لە ئاسایشی وڵات» ({{بە فارسی|سازمان اطلاعات و امنیت کشور}}) بەرچاو ڕوونیی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شای ئەوکاتی]] ئێران بوو لەژێر چاودێریی سوپادا، ئەم ڕێکخراوە ئەرکی پاراستنی ئێران بوو لە مەترسییەکانی نەیارانی ناوەوە و دەرەوەی.}} لە ئێران و دەرکردنی لە ڕادیۆی کوردیی کرماشان و ڕەتکردنەوەی لەلایەن ھونەرمەندانی دیکە و ھاوکارەکانی لە ڕادیۆدا، دڵتەنگیی زیرەکی لێکەوتەوە.

زیرەک ھێندە لەم ڕووداوانە بێزار ببوو کە لە تۆمارێکی دەنگیدا دەڵێت:

{{وتە٢|لە بەینی دوو سێ کێودا چاخانەیەکی پرتوکاو و ناخۆش عەجایبم ھەیە، ئەگەر بێن تەماشا بکەن سەرسام دەبن کە من چۆن لێرە دەژیم؛ ھونەر ھیچ سوودێکی بۆ من نەبوو، چونکە کوردم و بە زمانی کوردی قسە دەکەم، ھونەر لە نێو کورددا جێگای نییە، وا دەمرم و ماڵاوایی دەکەم، بچمە ژێر گڵەوە بۆ ئەوەی جارێکی تر بەشەری کورد نەبینم.&lt;ref&gt;تۆماری دەنگیی حەسەن زیرەک لەلایەن میرزا کەریم خۆشناو، لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧١&lt;/ref&gt;|bgcolor=#FEF6E1}}

[[ئێرانی پەھلەوی|حکوومەتی ئێران]] ھەموو کات ویستویەتی بە شێوەیەک حەسەن زیرەک ئەشکەنجە بدات، لە ڕێگەی تۆمەت خستنە پاڵ و بزڕکاندن؛ زیرەک و میدیا زەندیی خێزانی کاتێک لە ڕادیۆی تاران بەرنامەیەک پێشکەش دەکەن بە ناوی «ئێمە و گوێگرەکان» لە بەرنامەکەدا خەڵک و ھەوادارانی حەسەن زیرەک پەیوەندییان دەکرد و سڵاویان لە ناوبراو دەکرد و گۆرانی بۆ دەگوتن، دەربارەی ئەم بەرنامەیە لە بەڵگەنامەی ژمارە /٣١١/٧٦٣ی ساواک لە ڕۆژی ٣٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٦١دا دەڵێت «بەرنامەی ڕادیۆی تاران، بووە بە ئامرازی پەیوەندیکردن بە کوردانی عێراقەوە، لەبەر ئەوەی ڕۆژی چوارشەممەی ڕابردوو لەژێر ناونیشانی ''ئێمە و گوێگرەکان'' پەیامی حەسەن زیرەک لە ڕێگەی میدیای زەندییەوە ڕەوانە کراوە بۆ کەسێکی عێراقی دانیشتووی شاری کەرکووک»، ئەمەش دەرخەری ئەوەیە ساواک بەدوای بیانوودا گەڕاوە تا زیرەکی پێ تۆمەتبار بکات بە بەڵگەی لاوازەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕە=٢٣|زمان=کوردی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523095241/https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=[[سلێمانی]]، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٣١}}&lt;/ref&gt;

کاتێک لە عێراق دەستگیر دەکرێت، ڕەوانەی چەندین بەندیخانەی شارەکانی دەکەن، یەک لەو شارانەش سلێمانییە، زیرەک لەوێ لەسەر گۆرانیوتن لێیدراوە و سووکایەتی پێکراوە، زۆر جاریش لەبەر ئەوەی نەیتوانیوە گۆرانی بڵێت، لێی دراوە. لە بەندیخانەی تەورێز لەبەر ئەوەی لە ڕیزی زیندانییەکان دەکۆکێت، سووکایەتی پێدەکرێت و پێی دەوترێت «نابێ بە کوردی بکۆکیت»،&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://archive.org/details/20240627_20240627_0704|سەردێڕ=ژمارە ٢٧ی گۆڤاری دیوان|بڵاوکەرەوە=دیوان|ساڵ=٢٠٢٣-٠٨-٠١|شوێن=ھەولێر|پەڕەکان=١١٣}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا لە بەندیخانەی ورمێش زیندانی کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=چلۆن ھونەرمەند ماملێ لە پەتی سێدارە ڕزگاری بوو؟ لە زمانی حامید ڕەشیدی زەرزاوە|ناونیشان=https://mamle.net/archives/13154|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=ماڵپەڕی فەرمیی ماملێ}}&lt;/ref&gt; زیاتر لە ١٥ جار ماڵی لە ئێرانەوە گواستووەتەوە بۆ عێراق و لە عێراقیشەوە بەرەو ئێران، لە ئێران پێی وتراوە «پیاوی ڕژێمی عێراق» و لە عێراقیش پێی وتراوە «سیخوڕی شای ئێران»، تەنانەت [[گەلانی تورک|تورکەکانیش]] مامەڵەی باشیان نەکردوە لەگەڵیدا.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=شەمێرانی|یەکەم=ئارام|ناونیشان=https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863|سەردێڕ=مامۆستا حەسەن زیرەک: ئەستێرەیەکی گەشی ئاسمانی گۆرانی کوردی|ساڵ=٢٠١٨-٠٦-٠١|پەڕەکان=٢٣٥|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240801090137/https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

==== کانی مەلا ئەحمەد ====
ناوچەیەکی دوورە دەستی سەر سنوور بوو لە شاری [[بانە]]، زیرەک لەگەڵ ڕابیعەی ھاوسەری، بە یارمەتیی میرزا کەریم خۆشناو{{تێبینی|میرزا کەریم ھاوڕێ و دۆستێکی نزیکیی حەسەن زیرەک بوو}} چایخانەیەکی لێ کردبووەوە و بەڕێوەی دەبرد، کە دواتر ناسرا بە «گازینۆی زیرەک». زۆر جار ھونەرمەندان و ڕۆشنبیران لێرە کۆدەبوونەوە، چ چایخانەکە و چ ئەوانەی سەردانی چایخانەکەیان دەکرد لەلایەن ساواک چاودێری دەکران. ساواک کە بەردەوام دەیویست گێچەڵ بە زیرەک بکات، ھەر جارەو بەشێوازێک کۆمەڵێک چەقۆکێش و شەقاوەی دەنارد بۆ ئەوەی زیرەک شوێنەکە بەجێ بھێڵێت و بێکار بمێنێت. لە دواتریشدا زیرەک شوێنەکەی بەجێھێشت و چووەوە بۆکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕە=٦٧|زمان=کوردی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523095241/https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Surûş|یەکەم=Ebdulkerîm|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=V6iGEAAAQBAJ&amp;pg=PA190&amp;dq=hesen+zîrek&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwimwOWRy8GHAxWfBdsEHV4ZEOoQ6AF6BAgJEAM|سەردێڕ=Newayên Mutrib û Çengên Kurdan|ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Pak Ajans Yayincilik Turizm Ve Diş Ticaret Limited şirketi|ژپنک=٩٧٨-٦٢٥-٧٣٨٣-٤٧-٩|پەڕەکان=١٩١|زمان=ku|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115946/https://books.google.iq/books?id=V6iGEAAAQBAJ&amp;pg=PA190&amp;dq=hesen+zîrek&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwimwOWRy8GHAxWfBdsEHV4ZEOoQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&amp;q=hesen%20zîrek&amp;f=false|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== کۆچی دوایی ===
[[پەڕگە:Hassanzirak-keyhan1350.jpg|وێنۆک|ڕاست|200px|بڵاوکراوەیەکی ڕۆژنامەی کەیھان، دەربارەی ھەواڵی نەخۆشکەوتنی حەسەن زیرەک، تاران]]
[[پەڕگە:Hesen Zirek tomb 2014-08-01.jpg|وێنۆک|گۆڕی حەسەن زیرەک (چەپ) و گۆڕی [[قالەمەڕە]] (ڕاست) لە بۆکان.]]
ماوەیەک لە شاری [[شنۆ]] مایەوە و دواتر بە سەختی نەخۆش کەوت، لەلایەن بنەماڵەکەیەوە گەڕێنرایەوە بۆ بۆکان و لە نەخۆشخانەی شارەکە خەوێندرا. حەسەن زیرەک دوای ھەفتەیەک و چەند ڕۆژێک لە نەشتەرگەرییەکی نەخۆشخانەی بۆکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://archive.org/details/agiri_090|سەردێڕ=Agirî 90 (2008 Hezîranê 31)}}&lt;/ref&gt; لە کاتژمێر ٨ بۆ ٩ی شەوی ٢٦ی{{تێبینی|بەپێی ھەندێک سەرچاوە ئەم ڕێکەوتە ٢٨ی حوزەیرانە و بەپێی ھەندێکی تریش ٢٤ی حوزەیرانە}} حوزەیرانی ١٩٧٢ لە تەمەنی ٥١ ساڵیدا، لە ماڵی خوشکەکەی لە شەقامی سەقز، بەھۆی [[شێرپەنجە|شێرپەنجەی جگەر]]ەوە کۆچی دواییی کرد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئیبراھیم|یەکەم=فەرشی|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک و زمانی دوولا|ساڵ=٢٠٠٧|پەڕەکان=١٥|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609200534/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Azad|یەکەم=Younesi|سەردێڕ=Merciless|بڵاوکەرەوە=Austin Macauley Publishers|ساڵ=June ٢١, ٢٠٢٤|ژپنک=٩٧٨-١-٠٣-٥٨٣٨٠٠-٤|شوێن=[[لەندەن]]، [[شانشینی یەکگرتوو]]|پەڕەکان=١٧|زمان=ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt; و لە گۆڕستانی بۆکان بە خاک سپێردرا؛ بەڵام دوای ٣٧ ڕۆژ لەسەر ڕاسپاردەی خۆی، لە گۆڕەکەی دەرھێنرا و لە دامێنی [[ناڵەشکێنە|کێوی ناڵەشکێنە]] بە خاک سپێردرا.&lt;ref&gt;https://www.kurdistan24.net/ckb {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240518220235/https://www.kurdistan24.net/ckb |date=١٨ی ئایاری ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kerber|یەکەم=Peter|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=C7nqAwAAQBAJ&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;lpg=PA1&amp;pg=PA217|سەردێڕ=Iran: Islamischer Staat und jahrtausendealte Kultur|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Trescher Verlag|ژپنک=٩٧٨-٣-٨٩٧٩٤-٢٩٨-١|زمان=de|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731131228/https://books.google.iq/books?id=C7nqAwAAQBAJ&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;lpg=PA1&amp;pg=PA217#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=لە ٥١یەمین ساڵیادی کۆچی، بەشێک لە ژیاننامەی حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://shafaq.com/ku/هونه-ر/ل-م-ن-سا-اد-وو-ردن-ب-ش-ل-اننام-ح-س-ن-ز-ر|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=شەفەق نيوز|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731131238/https://shafaq.com/ku/هونه-ر/ل-م-ن-سا-اد-وو-ردن-ب-ش-ل-اننام-ح-س-ن-ز-ر}}&lt;/ref&gt;

لە کاتی کۆچی دوایی حەسەن زیرەکدا، [[بی بی سی فارسی|ڕادیۆی بی بی سی]] باس لە کۆچی دوایی ھونەرمەندەکە دەکات و دەڵێت: «تاکە ھونەرمەندی [[کورد|گەلی کورد]] لە نەخۆشخانەی بۆکان کۆچی دوایی کرد».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پایگاه خبری زریان موکریان - آخرین لحظه های زندگی حسن زیرک به ڕوایت رفیقِ روزهایِ بیمارستانش|ناونیشان=https://www.ziryanmukryan.ir/news.php?id=42389073&amp;news=آخرین%20لحظه%20های%20زندگی%20حسن%20زیرک%20به%20روایت%20رفیقِ%20روزهایِ%20بیمارستانش|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.ziryanmukryan.ir|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629230752/https://www.ziryanmukryan.ir/news.php?id=42389073&amp;news=آخرین%20لحظه%20های%20زندگی%20حسن%20زیرک%20به%20روایت%20رفیقِ%20روزهایِ%20بیمارستانش|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

لە گێڕانەوەیەکی ڕابیعە سەرئەنجام، ھاوسەری حەسەن زیرەک، باس لە دواھاتی کۆچی دواییی زیرەک دەکات:

{{وتە١|دوای مردنی زیرەک تیمێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] لە تارانەوە ھاتن سەردانی گۆڕەکەیان کرد لە ناڵەشکێنە، و پارەیەکی باشیان بۆ پێشنیار کردین تا ماوەیەک زیرەک لە گۆڕەکەی دەربھێنن و نموونەیەک لە گەرووی لێ بکەنەوە و ڕەوانەی تاقیگەی بکەن، بەڵام ئێمە ڕازی نەبووین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕەکان=١٣٦|زمان=کوردی|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240703174450/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}}

==== ژەھراویکردن ====
[[پەڕگە:Hassanzirak-kurdish singer (3).png|وێنۆک|حەسەن زیرەک لە نەخۆشخانەی شیر و خورشید لە بۆکان، ١٩٧٢]]
گومان لە کۆچی دوایی حەسەن زیرەک ھەیە لەوەی کوژرابێت، لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا لە سەرچاوە کوردییەکاندا باس لەوە دەکرا، مردنی زیرەک لەناکاو بووە و ھۆکاری مردنەکەی ژەھراویکردن بووە؛ ڕووداوەکە لە کاتی ئاھەنگێکی ھاوسەرگیری ڕوویداوە لە شاری [[مەھاباد]]، و زیرەک لەلایەن ژنێکەوە خواردنی ژەھراوی پێدراوە، ئەمە لە نەخۆشییەکەیدا بەدی کراوە.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕەکان=٦٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240703174450/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

ڕۆژی ٢٠ی تەممووزی ٢٠١٠ کاتژمێر شەشی ئێوارە لە ماڵی ڕابیعە سەرئەنجام لە شاری [[ھەولێر]]، لە چاوپێکەوتنێکی تۆمارکراودا،{{تێبینی|چاوپێکەوتنەکە لە ژمارە ١٤٦ی ھەفتەنامەی بەدرخان بڵاوکراوەتەوە}} ڕابیعە لەبارەی نەخۆشییەکەی زیرەکەوە دەڵێت:

{{وتە١|زیرەک ھیچ جۆرە نەخۆشییەکی نەبوو، ڕۆژێک چووە ئاھەنگێک، ئێوارە ئاگاداریان کردمەوە زیرەک لە نەخۆشخانەیە و نەخۆشە، کە چووم بێ ھۆش بوو. ژنێک لەوێ بوو و پێی گوتم زیرەک لەلایەن ساواکەوە ژەھرخوارد کراوە}}

== ژیانی کەسی ==
[[پەڕگە:Genealogy of Hasan Zirak.png|وێنۆک|درەختی بنەماڵەیی حەسەن زیرەک]]

حەسەن زیرەک نەک تەنھا بەھۆی بەھرەی لە مۆسیقادا، بەڵکو بە شێوازی ژیانیشی، بە شێوەیەکی بەرفراوان بەتایبەت لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان ناسراوە؛ ئارەزوویەکی زۆری لە جلوبەرگ و پۆشاک ھەبووە و گرنگی زۆری پێدەدا، بەرگدووری تایبەتی لە سلێمانی و بۆکان بۆ جلوبەرگەکانی تەرخان کردبوو، پارەیەکی زۆری لەو بوارەدا بەفیڕۆ دەدا. ماڵباتی حەسەن زیرەک لە بۆکان بە توانا و جەستە بەھێزەکەیان ناسراو بوون، نازناوی باوکی زیرەک «زلە بۆکانی» بوو، زیرەک و ھاوڕێکانی لە سەردەمی لاوێتیدا بە کۆڵانەکانی بۆکاندا دەگەڕان بۆ زۆرانبازی و شەڕکردن. لە تاران زۆربەی ئێواران بانگێشتی گەشتیارە کوردەکانی دەکرد بۆ نانخواردن و خەوتن لە ماڵەکەی. دۆستایەتییەکی بەھێزی لەگەڵ شێخانی تەریقەت ھەبوو لە [[خانەقای زەنبیل]] بەتایبەت [[سەید کامیل ئیمامی]]ی شاعیر و سەیدی نورانی؛ گۆرانی «شەو» شیعرێکی سەید کامیل ئیمامییە و وەک داواکاری پێشکەشی حەسەن زیرەکی کردووە تا بیکاتە گۆرانی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=نەشقی|یەکەم=ڕەحمان|ناونیشان=https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863|سەردێڕ=مامۆستا حەسەن زیرەک: ئەستێرەیەکی گەشی ئاسمانی گۆرانی کوردی|دوایین٢=مەلاقەرە|یەکەم٢=جەمیل|ساڵ=٢٠١٨-٠٦-٠١|پەڕەکان=٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240801090137/https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

فۆڕمی دەرخستن ({{بە فارسی|اظهارنامە}})، بەڵگەیەکی فەرمیی حکوومەتی ئێرانی سەردەمی [[ڕەزا شا]]ی [[شانشینی پەھلەوی|پەھلەوییە]] کە باوک یان دایکی منداڵ جێبەجێیان دەکرد و داوایان دەکرد ناسنامە بۆ منداڵەکەیان دەربکرێت؛ حەسەن زیرەکیش خاوەنی فۆڕمەکەیە و لەلایەن باوکییەوە پڕکراوەتەوە، دوو شایەتیش پەسەندی زانیارییەکانیان کردووە، شایەتەکان دوو بازرگانی بۆکانین؛ لە ڕێکەوتی ١١ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٨ ئەم فۆڕمە پڕکراوەتەوە. تێیدا شوێنی لە دایکبوونی زیرەک بە بۆکان و ڕۆژی لە دایکبوونی بە ٨ی ٩ی ١٣٠٠ ھەتاوی (٢٩ی تشرینی دووەمی ١٩٢١ زایینی) ڕاگەیەنراوە.

{| class=&quot;infobox biography vcard&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #EDEBD3;&quot; | وەزارەتی ناوخۆی ئێران{{ھن}}'''(پەڕاوی بڵاوکراوە)'''{{تێبینی|ناوەڕۆکی فۆڕمی ناسنامەی حەسەن زیرەک بە زمانی کوردی}}
|-
| '''ژمارەی ناسنامە:'''
| ٧٣٥ی بەڕێوەبەرایەتی تۆماری مەدەنیی بۆکان
|-
| '''تۆماری بڵاوکراوە:'''
| ٧٩
|-
| '''ناو:'''
| حەسەن
|-
| '''نازناو:'''
| زلە بۆکانی
|-
| '''ناوی باوک:'''
| عەبدوڵڵا زلە بۆکانی
|-
| '''پیشە''':
| جووتیار
|-
| '''ناوی دایک:'''
| ئامینە
|-
| '''ڕێکەوتی لەدایکبوون:'''
| ٨ی ئەیلوولی ١٣٠٠ ھەتاوی{{ھن}}(٢٩ی تشرینی دووەمی ١٩٢١ زایینی)
|-
| '''شوێنی لەدایکبوون:'''
| بۆکان
|-
| '''شوێنی وەرگرتنی ناسنامە:'''
| بۆکان، دەزگای ئەختاچی
|-
| '''شایەتەکان:'''
| حاجی ئیبراھیم محەممەدیان، حاجی عەبدوڵڵا کەریمی بۆکانی
|}

لەو ساڵانە و ساڵانێکی زۆری دوای ئەوەش، کەمتر وابوو ڕۆژ و مانگ و ساڵی لەدایکبوونی منداڵان لەسەر ناسنامەکەیان بە دروستی بنووسرێت. جیا لەوەی تۆمارکردنی تایبەتمەندییەکانی تاک و بنەماڵە لەلایەن دەسەڵاتێکی حکوومیی زۆردارەوە جێگەی گومان و ناڕەزایی خەڵک بوو، یاسای سەربازیی زۆرەملێ لە ساڵی ١٩٢٤ لە ئەنجومەنی ئێران پەسەند کرا، دۆخەکە خراپتر بوو، لەبەر ئەوەی بردنی لاوان بۆ سەربازخانەی شارە دوورەکان و دوور خستنەوەیان لە کار و بەرھەمھێنان و یارمەتیدانی ئابووریی بنەماڵە، بووە جێگەی تووڕەیی و ناڕەزایی کۆمەڵگە، خێزانەکان بۆ ڕزگاربوون لەو یاسایە، ئاڵوگۆڕیان لە ڕێکەوتی ناسنامەی منداڵەکانیان دەکرد و زانیاریی ناڕاستیان لە ڕێکەوتەکاندا دادەنا. کاتێ ئەو یاسایە لە ئێران جێبەجێ کرا و سەربازیی زۆرەملێ بوو بە فەرمانی حکوومی، حەسەن زیرەک لە ١٧ ساڵیدا مەترسیی زۆری گیران و بران بۆ سەربازی لەسەر بووە، بۆیە ئەگەری گۆڕانکاریی لە ساڵ و مانگی لەدایکبوونەکەی ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=س.|یەکەم=ئەنوەر|ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=ناسنامەی حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://www.bokan.de/laperekan/nuseran/Kak%20Anwer/kak%20anwer.htm|journal=بڵاوکراوە|زمان=ku|شوێن=لەندەن|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731111132/https://www.bokan.de/laperekan/nuseran/Kak%20Anwer/kak%20anwer.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=س.|یەکەم=ئەنوەر|سەردێڕ=یادی ١٠٠ ساڵەی حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://bokan.de/|پەڕەکان=٥-٤٨}}&lt;/ref&gt;

=== ژیانی ھاوسەرگیری ===
[[پەڕگە:Hassanzirak-kurdish singer (1).png|وێنۆک|ڕاست|150px|حەسەن زیرەک و کچەکانی]]
بەپێی گوتەی کۆتا ھاوسەرەکانی، حەسەن زیرەک ٣٠ جار ھاوسەرگیری کردووە،{{تێبینی|جیا لە میدیا زەندی و ڕابیعە سەرئەنجام، ئەو ھاوسەرانەی تریی زیرەک کە تائێستا باسکراون و ناسراون: زێنێ، ئامین، زییە، ناسکێ، مریەم، مەحبوبە، گەوھەر (کاتێک زیرەک لە بەغدا بووە گەوھەری ناسیوە و لەلایەن [[مەلا عەبدولکەریم مودەریس]] لەیەک مارەکراون)}} دوو جاریش بەفەرمی و وەک ئەوەی دیارە ھاوسەرگیری کردووە. میدیا زەندی ھاوسەری زیرەک بووە، و خاوەنی دوو کچە لێی بە ناوەکانی مەھتاب (ئارەزوو) و مەھناز (ساکار)،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sheyholislami|یەکەم=J.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=doTFAAAAQBAJ&amp;pg=PA113&amp;dq=hassan+zirak&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjE96C6ycGHAxWcQvEDHbYtFNk4ChDoAXoECAYQAw|سەردێڕ=Kurdish Identity, Discourse, and New Media|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-١١٩٣٠-٧|پەڕەکان=١١٣|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125110/https://books.google.iq/books?id=doTFAAAAQBAJ&amp;pg=PA113&amp;dq=hassan+zirak&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjE96C6ycGHAxWcQvEDHbYtFNk4ChDoAXoECAYQAw#v=onepage&amp;q=hassan%20zirak&amp;f=false|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا چەند گۆرانییەکی بۆ دوو کچەکەی تۆمار کردووە. میدیا کچی عەلی زەندی بووە، کە یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|ژێ کاف]] و کوردێکی ناسیۆنالیست بوو. کاتێک زیرەک ناوبانگ پەیدا دەکات لە ڕادیۆی تاران میدیا زەندی دەناسێت، پاش گەڕانەوەی بۆ ڕادیۆی کرماشان میدیا دەخوازێت؛ بەڵام دوای دەرکرانی لە ڕادیۆ و بێکاریی زیرەک، میدیا زەندی داوای جیابوونەوەی لێ دەکات و جیادەبنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕە=٢١|زمان=کوردی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125113/https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئیبراھیم|یەکەم=فەرشی|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک و زمانی دوولا|ساڵ=٢٠٠٧|پەڕەکان=١٤|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609200534/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ئەو ماوەیەی پێکەوە بوون بەھۆی نەخوێندەواری حەسەن زیرەک، میدیا زەندی یارمەتییەکی زۆری داوە لە نووسین و خوێندنەوەی شیعرە فارسی و کوردییەکان تا زیرەک بیانکاتە مەقام و گۆرانی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕە=٢٢|زمان=کوردی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523095241/https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ھیوا|یەکەم=عومەر ئەحمەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011120416532363105&amp;lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی ڕاپەڕین|ساڵ=١٩٧٦|شوێن=سلێمانی|پەڕەکان=١٣|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609202031/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011120416532363105&amp;lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا دوای نەخۆش کەوتنی زیرەک دووبارە میدیا زەندی گەڕاوەتەوە لای و لەگەڵ ڕابیعە سەرئەنجام چاودێریان کردووە. زەندی لە ڕۆژی ھەینی ٣١ی ئابی ٢٠١٨ لە تاران کۆچی دوایی کرد.

ڕابیعە سەرئەنجام کۆتا ھاوسەری زیرەکە و بۆ ماوەی ١١ ساڵ و تا کۆتایییەکانی ژیانی زیرەک لەگەڵیدا بووە، بۆ یەکەمجار یەکتریان لە ئاھەنگێکی ھاوسەرگیری بینیوە. بە وتەی ڕابیعە، حەسەن زیرەک خۆی پێی وتووە «٢٨٠٠ گۆرانی ھەیە» کە کەس نازانێت گۆرانییە ونبووەکان چیان لێ بەسەر ھاتووە و چیان لێ کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=آپارات - سرویس اشتراک ویدیو|ناونیشان=https://www.aparat.com/v/OEkyJ/حسن_زیرک_2800_ترانھ_دارد!|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=آپارات - سرویس اشتراک ویدیو|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609205159/https://www.aparat.com/v/OEkyJ/حسن_زیرک_2800_ترانھ_دارد!|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ڕابیعە سەرئەنجام لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ بەھۆی تووشبوونی بە نەخۆشیی خوێنبەربوونی گەدە، لە تەمەنی ٧٨ ساڵی لە نەخۆشخانەیەکی شاری [[سەقز]] کۆچی دوایی کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ= «ڕابعە سرانجام»؛ ھمسر مرحوم استاد حسن زیرک در سقز فوت کرد|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/2756735/رابعھ-سرانجام-ھمسر-مرحوم-استاد-حسن-زیرک-در-سقز-فوت-کرد|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=kurdpress|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕابیعە سەرئەنجام ھاوژینی حەسەن زیرەک کۆچی دوایی کرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0706202316|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629134608/https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0706202316}}&lt;/ref&gt;

=== ئایین ===
دەربارەی [[ئایین]] زانیارییەکی ئەوتۆ بەردەست نییە، بەڵام بەھۆی ھاتنە کایەی [[میتافیزیک]] و بیرکردنەوە لە [[بوون]] و [[مردن]] لە کۆتایییەکانی تەمەن، ھەستی نزیکبوونەوە لە [[خودا]]، ویستی تۆبە و گەڕانەوە بۆ لای خودا دەبینێتەوە.

&lt;blockquote&gt;
{{چینی ناوەند}}
مردن لەبیرمی، بیرم کردەوە{{ھن}}سەر لە بەیانی نوێژم کردەوە{{ھن}}نەعلەت لە شەیتان{{ھن}}ھۆشم کردەوە، ھۆشیار بوومەوە
{{کۆتایی}}
&lt;/blockquote&gt;

ئەم گۆرانییەی بە ناوی «[[گۆرانیناسیی حەسەن زیرەک#پێڕستی گۆرانییەکان|باران بارانە]]» لەگەڵ مەقامێک، لە کۆتاییەکانی ژیانیدا تۆماری کرد. وەک چۆن بەشێکی ژیانی زیرەک لە ڕێگەی ھۆنراوە، شیعر و گۆرانییەکانیەوە زانراوە و وەرگیراوە، ئەمەش وەک نیشانەیەک بۆ گەڕانەوە و ھەستکردنی بە بوونی خودا لێکدەدرێتەوە؛&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=بینەندە|یەکەم=مەسعوود|ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١٦|سەردێڕ=حەسەن زیرەک، حەسەن زیرەک نەبوو|journal=ماڵپەڕی ئاماژە|پەڕەکان=٨}}&lt;/ref&gt; کاتێکیش لەگەڵ میدیا زەندی ھاوسەری جیادەبێتەوە دەست دەکات بە [[خواردنەوەی کھوولی|کھوول]] و [[مەی]] خواردنەوە، دواتر لەسەر دەستی [[سەید کامیل ئیمامی]] واز لە خواردنەوە دەھێنێت و تۆبە دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئیبراھیم|یەکەم=فەرشی|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک و زمانی دوولا|ساڵ=٢٠٠٧|پەڕەکان=٢٩|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125107/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵانی ژیانی لەگەڵ ڕابیعە سەرئەنجام لە شاری شنۆ، ھەموو [[ڕەمەزان|مانگی ڕەمەزان]]ێک لە سەربانی ماڵەکەی بە [[مایکرۆفۆن]] سەڵای ئیسلامی دەخوێند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ڤەژین |فەرھەنگ = ھەنبانەبۆرینە |وشە = سەڵا |ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئابی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=پیشداد|یەکەم=کاوە|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=وتووێژ لەگەڵ ڕابیعە سەرئەنجام|ناونیشان=https://musickordi.com/}}&lt;/ref&gt; زیرەک چەندین وشە و دەستەواژەی پەیوەست بە ئایینی و [[خوداپەرستی]] لە گۆرانییەکانیدا بەکارھێناوە.

== ھەستی کوردایەتی ==
پاش دابەشکردن و پارچە پارچەکردنی تەواوەتیی [[کوردستان|خاکی کوردستان]] و داگیرکردنی ھەر پارچەیەکی لەلایەن حکوومەتێکەوە، ناوھێنان و باسکردنی «کوردستان» باجی گەورەی لەسەر بوو، پاش شکستی شۆڕشە [[کاتھێڵی ڕاپەڕینی کوردەکان|یەک لەدوای یەکەکانی]] گەلی کورد لە پارچە جیا جیاکانی کوردستان و بەتایبەت [[کۆماری مەھاباد]] و لەسێدارەدانی [[قازی محەممەد]]، ناوی «کوردستان» لە ھەموو کوردستان سڕایەوە، تەنیا لە [[ئێران]] ناوی کوردستان کرا بە ناوی پارێزگایەک لەجیاتی «[[سنە]]»، ئەمەش مەبەستێکی سیاسی بوو و مەبەست لێی بچووککردنەوەی ناوی کوردستان بوو بۆ ناساندنی کورد وەک ھۆزێک و [[زمانی کوردی]] وەک زاراوەیەک.

حەسەن زیرەک وەک ھونەرمەند و چالاکەکانی ئەوکاتە، ھەستی بە شوناسی خۆیەتی کردووە و [[کوردایەتی|ناسیۆنالیستێکی کورد]] بوو، لە زۆرینەی گۆرانییەکانی ناوی «کورد» و «کوردستان»ی بەکارھێناوە، یەکەمین ھونەرمەندە کە لە سەرەتای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوو بۆ ماوەی بیست ساڵ زۆرترین جار وشە و ناوی «کورد و کوردستان» لەنێو گۆرانییەکانی خۆیدا بەکار بھێنێت، چ لە ناو عێراق و چ لە ئێران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕە=٣٠–٣١|زمان=کوردی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523095241/https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

{{وتە٢|ئەگەر چی وشەکانم لە پلەی نەخوێندەواری و ساکاریمە و زۆر ساکار گۆرانییەکانم دەبیسترێن، بەڵام ئەو سەری نیازم ھەر ئەو گڕە میللییەیە کە دەروونی ئاگر تێبەرداوم و شەیدای خۆراکی جوانی شار و بست بە بستی کوردستانی کردووم و گۆرانیان پیا ھەڵدەدەم|bgcolor=#FEF6E1|4=حەسەن زیرەک، ساڵی ١٩٧٢&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عوسمان|یەکەم=شارباژێڕی|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2012061016514967316&amp;lng=1;|سەردێڕ=گەوھەرێ|پەڕەکان=٣٤٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523151158/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2012061016514967316&amp;lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕە=٣١|زمان=کوردی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523095241/https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}}

گۆرانی نەورۆزی حەسەن زیرەک کە لەسەر شیعرێکی [[پیرەمێرد]] بەرھەمی ھێناوە، یەکێکە لەو گۆرانیانەی تائێستاش لە جەژنی نەتەوەیی کورد، [[نەورۆزی کوردەواری|نەورۆز]] لێ دەدرێت و بەو گۆرانییە کوردەکان یادی ئەم بۆنەیە دەکەنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Newroz {{!}} Hassan Zirak Lyrics, Meaning &amp; Videos|ناونیشان=https://sonichits.com/video/Hassan_Zirak/Newroz|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115948/https://sonichits.com/video/Hassan_Zirak/Newroz|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ھونەرمەندی کورد حەسەن زیرەک، دەنگێکی نەمر و نەتەوەیی کورد|ناونیشان=https://ronahi.net/الفنان-الكردي-حسن-زيرك-صوت-وطني-وكردي/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=صحيفة روناهي|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115958/https://ronahi.net/الفنان-الكردي-حسن-زيرك-صوت-وطني-وكردي/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=عربي|یەکەم=سبوتنيك|ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠١٨|سەردێڕ=مدن النرجس تتوهج في كردستان العراق للربيع وعفرين (فيديو)|ناونیشان=https://sarabic.ae/20180322/مدن-النرجس-كردستان-العراق-ربيع-عفرين-1030966716.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=سبوتنيك عربي|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115958/https://sarabic.ae/20180322/مدن-النرجس-كردستان-العراق-ربيع-عفرين-1030966716.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://almadapaper.net/file/archiveto2615/865/11.pdf|سەردێڕ=حسن زیرك: صوت کوردي خالد الیمحوە الموت|دوایین=ن. ئەلدواوی|یەکەم=حەکیم|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Almada Culture|زمان=ar|newspaper=Almada|بەرگ=٨٦٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240801080550/https://almadapaper.net/file/archiveto2615/865/11.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەستە ناسیۆنالیستییەکەی حەسەن زیرەک لە دێڕی یەکەمی گۆرانییەکەدا دەردەکەوێت، لەنێو وڵاتێکی وەک ئێران کە بەدرێژایی مێژوو [[سەربەخۆییخوازیی کوردان لە ئێران|دژبەریی]] سەرەکی کوردەکان بووە، و لە ڕادیۆیەکی گەورە کە پەخشەکەی چەندان وڵات تێدەپەڕێنێت، جەژنێکی وا بە [[مێژووی کورد]] دەبەستێتەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕە=٣٩|زمان=کوردی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523095241/https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; و ناوی کوردی پێوە دەلکێنێت:

&lt;blockquote&gt;
{{چینی ناوەند}}
ئەم ڕۆژە ساڵی تازەیە، نەورۆزە ھاتەوە{{ھن}}جەژنێکی، کۆنی '''کوردە''' بەخۆشی و بەھاتەوە
{{کۆتایی}}
&lt;/blockquote&gt;

بەشێک لە ھونەرمەند و نووسەرانی کورد، حەسەن زیرەکیان بە «[[خیانەتکار]]» و «پاشایەتیخواز» ناو بردووە بەوەی ستایشی شای ئێرانی کردووە لە [[نەورۆز (گۆرانی)|گۆرانی نەورۆزدا]]، چونکە شای ئەوکاتی ئێران چەندین یاسا و بڕیارنامەی لە دژی کورد جێبەجێ کردبوو. کاتێک حەسەن زیرەک لە [[ڕادیۆی کوردیی تاران]] دەیەوێت گۆرانییەک بۆ جەژنی نەورۆز تۆمار بکات، ھۆنراوەیەکی شاعیر و بیرمەندی کورد [[پیرەمێرد|حاجی تۆفیقی پیرەمێرد]] ھەڵدەبژێرێت، کاتێک بەڕێوەبەرانی ڕادیۆی تاران ھۆنراوەکە دەبینن توڕە دەبن، چونکە مۆرکی کوردەواری پێوەیە و [[سەرەتاکانی ناسیۆنالیزمی کوردی|بزووتنەوەی سەربەخۆییخوازیی کوردی]] لە دوو توێی نیوە دێڕێکدا باس دەکات:

&lt;blockquote&gt;
{{چینی ناوەند}}
چەند ساڵ گوڵی ھیوای ئێمە پێ پەست بوو تاکو پار{{ھن}}ھەر خوێنی لاوەکان بوو، گوڵی ئاڵی نەوبەھار
{{کۆتایی}}
&lt;/blockquote&gt;

ھەروەھا لە دێڕی یەکەمی گۆرانییەکەشدا ناوی «کورد» دەھێنرێت. ڕادیۆی ئەوکاتی ئێران حەسەن زیرەک ناچار دەکەن تا لەجیاتی ئەو دێڕە دوو نیوەدێڕی تر بڵێت و مۆرکی ستایش و پیاھەڵدانی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شای ئێرانی]] پێوەبێت، ئەگەر نا گۆرانییەکەی بۆ تۆمار ناکەن. زیرەکیش بە ناچاری دەیگۆڕێت:

&lt;blockquote&gt;
{{چینی ناوەند}}
چەند ساڵ گوڵی ھیوای ئێمە بێ بەر بوو تاکو پار{{ھن}}تا شاھەنشا لووتفی فەرموو، ھەق لەگەڵ جووتیار و کرێکار
{{کۆتایی}}
&lt;/blockquote&gt;

[[پەڕگە:HesenZirek-Newroz.ogg|وێنۆک|ڕاست|بەشێک لە گۆرانیی نەورۆز بە دەنگی حەسەن زیرەک (ئەو بەشەی باسی شاھەنشا دەکات).]]

وشەی «[[پاشای پاشاکان|شاھەنشا]]» ئەوکاتە وەک ڕێزێکی زیاتر بۆ پایەی شای ئێران دەگوترا، بەڵام وشەیەک لە نیوە دێڕێکدا دەکرێت چەندین مانا بگەیەنێت، لە ڕەوانبێژیدا پێی دەوترێت «توانج پۆشی». وشەی شاھەنشا بە مانا گشتییەکەی واتا ''خواوەند'' یان ''خودا''، و لە زۆربەی [[تەفسیر|وەرگێڕانە]] کوردییەکانی [[قورئان]]دا خودا بە ''شاھەنشا'' وەرگێڕدراوە، بۆیە لەو ڕووەوە حەسەن زیرەک ئەو وشەیەی بە واتای خودا بەکارھێناوە، چونکە لە دەقی ئایینیدا خودا ''شاھەنشا''ی باڵادەستە. لە ڕوویەکی دیکەشەوە کورد ھەمیشە خۆی بە نەوەی [[ماد|دەوڵەتی ماد]]ەکان زانیوە؛ یەکێک لە پاشا یان ئەمیری مادەکان [[ھەڤەخشترە|کەیخەسرەو]] بووە، و کوڕی [[فرەڤەرتیش|شاھەنشا فرەڤەرتیشە]] و دەبێتە سێیەم شاھەنشای ئیمپڕاتۆری ماد دوای ئەوەی شا [[ئاشووربانیپاڵ]]ی ئیمپڕاتۆری ئاشوری باوکی دەکوژێت، کەیخوسرەویش بە «شاھەنشا» ناسراوە. بێجگە لە تۆماری ڕادیۆ و بۆنە و ئاھەنگەکانی دەوڵەت حەسەن زیرەک لە ھیچ شوێنێکی دیکە ناوی شاھەنشای لە گۆرانی نەورۆزدا بەکارنەھێناوە و شیعرەکەی پیرەمێردی وەک خۆی گوتووەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٣|سەردێڕ=حەسەن زیرەک: نەورۆز ستایشی شاھەنشا یان کەیخەسرەو؟|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/حەسەن-زیرەک-نەورۆز-ستایشی-شاهەنشا-یان-کەیخوسرەو|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Kurdpa (kurdpa.net)|زمان=ku|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125114/https://kurdpa.net/so/news/حەسەن-زیرەک-نەورۆز-ستایشی-شاهەنشا-یان-کەیخوسرەو}}&lt;/ref&gt;

زیرەک دوای چاپکردنی «چریکەی کوردستان» فەرمانی دەستگیرکردنی بۆ دەردەچێت، چونکە لەو ساڵانەدا چاپکردنی کتێبی کوردی کارێکی ئەستەم بووە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=HASAN ZİREK KİMDİR|ناونیشان=https://www.bernamegeh.com/hasan-zirek-kimdir/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Bernamegeh|زمان=tr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115945/https://www.bernamegeh.com/hasan-zirek-kimdir/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بە ناچاری خێزانەکەی بەجێدەھێڵێت، دواتر ڕوو دەکاتە [[باشووری کوردستان]] و پەیوەندیی بە شۆڕشی کوردییەوە دەکات، لەلایەن سەرکردایەتی کوردی و خەڵکی ناوچەکە پێشوازی لێ دەکرێت، لەوێش چایخانەیەک دەکاتەوە، و ھەر لەوێوە گۆرانی بەسەر کورد و شۆڕشی کوردیدا ھەڵدەڵێت.

ھۆکاری ئەوەی حەسەن زیرەک بەردەوام تووشی ھەراسانکردن و [[ئەشکەنجەدان]] ببێتەوە لەلایەن ساواک و حکوومەتی ئێرانەوە، ئەوە بوو زیرەک بە دڵی حکوومەت نەبوو و کاری بۆ [[ساواک]] نەدەکرد، بۆیە ساواکیش دەیویست بە ھەر جۆرێک بێت بارگرانی بۆ حەسەن زیرەک دروست بکات. حسێن عەبدوڵڵای برا بچووکی زیرەک لەم بارەیەوە دەڵێت:

{{وتە١|ساواک دەیویست حەسەن بە خێزانەوە بڕواتە باشووری کوردستان و عێراق سیخوڕی بکات، و پارەیەکی باشیان بۆ دانابوو، بەڵام زیرەک ڕازی نەبووە و گوتویەتی ھیچ کات [[خیانەت]] لە خەڵکەکەی خۆم ناکەم با بە ھەژاری بمرم و ساڵی دوو سێ جار لێم بدەن&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕە=٧٥|زمان=کوردی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523095241/https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}}

سەرەڕای کارە ھونەرییەکانی لە مۆسیقای کوردیدا زیرەک نەیویستووە بە [[خیانەتکار]] دەرکەوێت. جیا لەوەش چەندین ھەڵبەست و مەقام و گۆرانی [[نیشتیمانپەروەری|نیشتیمانپەروەرانەی]] ھەیە لەوانە: ''[[ئەی نیشتیمان]]''،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=* Hesen Zîrek *|ناونیشان=https://dengbejler.wordpress.com/2017/01/17/hesen-zirek/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Yasak Bir Dilin Anlatıcıları [Dengbêj Dengbêjler] Kürt Kültüründe Yaşayan Gelenek|زمان=tr-TR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115946/https://dengbejler.wordpress.com/2017/01/17/hesen-zirek/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ''ئەی وەتەن''، ''ئەمن کوردم''، ''بژی کورد و کوردستان''، لەسەر گوتنی ئەم گۆرانیانە زۆر جار زیندانی کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Hesen Zîrek: Dengeke zîndî û hertimî |ناونیشان=https://kurdshop.net/kt/famous-kurdish-persons/3735 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Kurdshop |زمان=ku |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609200528/https://kurdshop.net/kt/famous-kurdish-persons/3735}}&lt;/ref&gt;

== ھەڵسەنگاندن ==
[[عەلی مەردان]] ھونەرمەندی کوردیی باشووری کوردستان، دەربارەی حەسەن زیرەک دەڵێت:

{{وتە٢|حەسەن زیرەک مرد، من ھێزی گۆرانی گوتنم نەما، نەمویست بچمەوە نێو کاری ھونەری؛ نەک ھەر من، بەڵکو لە ھەموو گەلی کورد ڕۆیشت. حەسەن زۆر ڕێزی دەگرتم، کە چوومە ئێران خۆی و ھاوسەرەکەی منیان بردە ماڵی خۆیان و چەندین شەو میوانداریان کردم و خزمەتیان دەکردم، لە وێنەی حەسەن زیرەک کەمە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عوسمان|یەکەم=شارباژێڕی|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2012061016514967316&amp;lng=1;|سەردێڕ=گەوھەرێ|پەڕەکان=٣٥٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523151158/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2012061016514967316&amp;lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=کەسایەتیی مامۆستا زیرەک لە زمانی مامۆستا عەلی مەردان|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/tv/کورتە_بەرنامە-i403007|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=SAHAR KURDISH (Sorani)|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240610135001/https://kurdish.sahartv.ir/tv/کورتە_بەرنامە-i403007|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}}

[[محەممەد ماملێ]] ھونەرمەندی ڕۆژھەڵاتی کوردستان، لە گێڕانەوەیەکی دەربارەی زیرەک دەڵێت:

{{وتە٢|نێوانم لەگەڵ حەسەن زۆر خۆش بوو. حەسەن لە مەھاباد ھاتە لام گوتی دەمەوێ بچمە کرماشان و نەشتەرگەری بکەم، بەڵام توانای مادیم نییە، منیش پێم گوت کە تۆ خەمت نەبێ من کەسێک لە کرماشان دەناسم دەتوانێ یارمەتیت بدات، ناوی ئەم کەسەم دایە و ڕۆیی. دەنگێکی خۆشی ھەبوو. دوای مردنی، چەندین جار بە دەنگی ئیبراھیم سابیر دەکەوتمە ھەڵە وامدەزانی حەسەنە و ئەویش لێرەیە گۆرانی دەڵێت، چون دەنگی لە زیرەک زۆر نزیک بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=تۆمارێکی دەنگیی ماملێ پاشی ٤٤ ساڵ|ناونیشان=https://mamle.net/archives/9967|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=ماڵپەڕی فەرمیی ماملێ}}&lt;/ref&gt;}}

[[ھەژار موکریانی]] شاعیر، نووسەر و بیرمەندی کورد لەبارەی حەسەن دەڵێ:

{{وتە٢|گەر زمانی کوردی لە بەین بچێت، ئێمە بەس گۆرانیییەکانی حەسەن زیرەکمان ھەبێت بەسە تا دووبارە زمانی کوردی پێ دروست بکەینەوە.}}

[[عەدنان کەریم]] گۆرانیبێژی کلاسیکی کورد، دەربارەی حەسەن زیرەک و بەراوردی بە ماملێ، دەدوێت:

{{وتە٢|لە سەردەمی گەنجیمدا عاشقی دەنگی حەسەن زیرەک بووم، سەرەتا دەمویست وەک ئەو گۆرانی بڵێم.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=گفتووگۆی باڵۆن - عەدنان کەریم، بەشی یەکەم|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/gftugoi-balloon---adnan-karem/11032024034544|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|زمان=Ku|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731121621/https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/gftugoi-balloon---adnan-karem/11032024034544}}&lt;/ref&gt; بە سەفەر و سەردانە زۆرەکانی حەسەن زیرەک لەگەڵ کەسانی جیاواز، لەوانەش گۆرانیبێژانی ئێستای ڕادیۆکانی ئێران و بەغدا، وایان کرد زانیاریی حەسەن زیرەک لە گۆرانی و مۆسیقادا چەندین ھێندە زیاد بکات و ھەر لەبەر ئەم ھۆکارەش حەسەن زیرەک ناوبانگ و ناسراوییەکی زۆر زیاتری ھەیە لە محەممەدی ماملێ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=گفتووگۆی باڵۆن - عەدنان کەریم، بەشی سێیەم|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/gftugoi-balloon---adnan-karem-p3/14032024101658|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=m_73572910|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=بیوگرافی حسن زیرک|ناونیشان=https://virgool.io/%40m_73572910/بیرگرافی-حسن-زیرک-rgpfxmqkex9g|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=ویرگول|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731123128/https://virgool.io/@m_73572910/بیرگرافی-حسن-زیرک-rgpfxmqkex9g|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}}

میدیا زەندی، ھاوسەری حەسەن زیرەک کە بێژەری [[ڕادیۆی کوردیی تاران|بەشی کوردیی ڕادیۆ تاران]] بووە، دەنووسێت:

{{وتە٢|حەسەن زیرەک نزیکەی ھەزار گۆرانی لە تاران و کرماشان پێشکەش کردبوو و ھەر بەھۆی گۆرانییەکانییەوە بوو کە ڕۆژانە نزیکەی دوو ھەزار نامە دەنێردران و تەنانەت پارەیان دەخستە ناو نامەکەوە بۆ ئەوەی ئەو گۆرانییە داواکراوە لێ بدرێتەوە. بەرنامە کوردییەکانی ڕادیۆ تاران و کرماشان بەھۆی دەنگی خۆشی حەسەن زیرەک سەرنجی ھەمووانی ڕاکێشابوو؛ بەڵام سەرەڕای ئەو ھەموو خزمەتانەی ئیتر حەسەن زیرەک لە ڕادیۆ ڕێگەی پێنەدرا و لەبیر کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠١٤|سەردێڕ=آوای ماد - زندگینامە استاد حسن زیرک|ناونیشان=http://www.awayemad.ir/News/m/17/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140831103457/http://www.awayemad.ir/News/m/17/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}}


شاعیری کۆچکردوو [[شێرکۆ بێکەس]] لەبارەی حەسەن زیرەکەوە دەڵێت:

{{وتە٢|حەسەن زیرەک مامۆستای بەستەی کوردییە، لەو ڕۆژەوەی حەسەن زیرەک نەماوە تا ئێستا چوار گۆرانی تری وەک گۆرانییەکانی حەسەن زیرەکمان نییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حەسەن زیرەک مرد یان کوشتیان؟|ناونیشان=https://pukmedia.com/KS/Details/180032|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=pukmedia.com|زمان=ku|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629213717/https://pukmedia.com/KS/Details/180032|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}}

[[شەماڵ سائیب]] مۆسیقاژەن و گۆرانیبێژی دیاری کورد، دەربارەی زیرەک:

{{وتە٢|چەند جاری تر دەیڵێمەوە، ئێمە دەبێت مەمنوونی حەسەن زیرەک بین، ئەگەر ئەو چووەوە ئەودیو (ئێران) درێژەی بەو گۆرانییە کوردیانە نەدایە، ئێستا گۆرانی کوردی نەمابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2165|ناونیشان=https://www.calameo.com/read/000084793a418fdaa5c59|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=calameo.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731121616/https://www.calameo.com/read/000084793a418fdaa5c59|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}}

[[شارام نازری]]، ھونەرمەندی [[مۆسیقای فۆلکلۆر|مۆسیقای نەریتی]]ی کورد، سەبارەت بە دەنگی حەسەن زیرەک دەڵێت:

{{وتە٢|سەبارەت بە حەسەن زیرەک، بە گشتی تەنیا دەتوانم بڵێم کە ئەو بە مانا ڕاستەقینەکەی بلیمەت بووە؛ واتە لە ھەمان ساتدا کە دەچووە ناو ئۆرکێسترای ڕادیۆ و دەچووە ژووری تۆمارکردن، شیعرێکی دەگوت و گۆرانییەکی ئامادە دەکرد و لە ھەمان کاتدا دەیگوت، کە پێشتر لە مۆسیقادا ڕووی نەداوە. بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە ئەو خوێندەوار نەبوو، بەڵکو مۆسیقا و شیعری بە شێوەیەکی ئیلھامبەخش خوێندووەتەوە و بەڕاستی کەسێکی ناوازە و بلیمەتی مۆسیقای کوردی بوو و لە نێو گۆرانیبێژانی کورددا، من حەزێکی تایبەتم بۆ دەنگی حەسەن زیرەک ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Magiran {{!}} روزنامە اعتماد (1392/10/25): آواز محبوب، آوازە خوان مغضوب|ناونیشان=https://www.magiran.com/article/2885097|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.magiran.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523170839/https://www.magiran.com/article/2885097|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}}

[[شێرزاد حەسەن]] نووسەر و ڕۆماننووسی کورد، دەربارەی حەسەن زیرەک:

{{وتە٢|مامۆستای من حەسەن زیرەکە. کەسێکی یاخیگەرە. یەکێکە لەو کەسانەی کە بەقەد ھەموو فەیلەسوفەکانی دنیا قەرزاری حەسەن زیرەکن.}}

[[موجتەبا میرزادە]]، [[ڤایۆلین|کەمانژەن]] و [[مۆسیقاژەن]] کە لە ساڵانی ١٩٦٠ەکان لە ھەموو بەرھەمەکانی حەسەن زیرەک لە ئۆرکێسترای [[ڕادیۆی کوردیی کرماشان]] ژەنیار بووە و ئەو ڕێکی خستووە، لە وتووێژێکدا سەبارەت بەم ھونەرمەندە وتی:

{{وتە٢|حەسەن زیرەک، ھەرچەندە ھیچ خوێندەوارییەکی نەبووە، بەڵام زۆربەی ھۆنراوەی گۆرانییەکانی لە ساتەوەختی گوتنیدا بە شێوەیەکی سەرپێیی و لەپڕ دەھاتنە نێو مێشکی. بیرەوەرییەکی زۆر بەھێزی ھەبوو لە لەبەرکردنی شیعر و گۆرانی و ھەڵبەستی کوردیدا و دەبێ بگوترێ کە حەسەن زیرەک ھەرگیز لە مۆسیقای کوردیدا دووبارە نابێتەوە؛ چونکە بەردەوامترین و جوانترین گۆرانی کوردی دروست کردووە، ئێستاش نەک ھەر لە ئێران، بەڵکو تەنانەت لە نێو کوردانی باشوور و سوید و بەشەکانی دیکەی جیھاندا، بەرھەمەکانی و ناو و یادەوەرییەکەی پێگە و ڕێزێکی بەرزیان ھەیە.}}

[[بیژەن کامکار]]، گۆرانیبێژ و مۆسیقاژەنی کورد، دەربارەی زیرەک دەڵێت:

{{وتە٢|حەسەن زیرەک بە یەکێک لە کەسایەتییە دیارەکانی مۆسیقای کوردی دادەنرێت و زۆرێک لەو گۆرانییە کوردی و فارسییانەی کە ئێستا پێشکەش دەکرێن، ئیلھامیان لە بەرھەمەکانی ئەو ھونەرمەندە وەرگرتووە. ناوبانگ و جێیباسیی حەسەن زیرەک تەنیا لە سنوورەکانی ئێراندا سنووردار نییە، بەڵکو [[ئەورووپا|وڵاتانی ئەورووپایی]] و کوردانی ھەموو جیھان دەگرێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=حسن زیرک بزرگ|ناونیشان=https://forum.alaatv.com/topic/55154/حسن-زیرک-بزرگ/2|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=آلاخونھ|زمان=fa-IR}}&lt;/ref&gt;}}

[[ناسر ڕەزازی]]، ھونەرمەند و گۆرانیبێژی کورد، سەبارەت بە زیرەک دەڵێت:

{{وتە٢|دوو جار مامۆستا حەسەن زیرەکم لە [[سنە]] بینیوە، جارێکیان لە ماڵی دانیشتوویەکی شاری سنە و جارێکیش کە بۆ ئاھەنگی زەماوەندی کارمەندێکی ڕادیۆی سنە ھاتبوو، بینیم. من شاگردی حەسەن زیرەکم، ئەو بەدبەختی و داماوییەی حەسەن زیرەک چەشتویەتی، ھیچ گۆرانیبێژێکی دیکە نەی چەشتووە و کەس بە قەد ئەو بەدبەختی و چارەڕەشی نەچەشتووە، زیندان، بەدبەختی، منداڵییەکی ھەژارانە، ھەموو ئەمانەی بەسەر ھاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ناسر ڕەزازی: ئاواتی لەمێژینەم ئەوەیە کورد ببێتە خاوەن چارەنووسی خۆی|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/020420241|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|زمان=Ku|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731121621/https://www.rudaw.net/sorani/culture/020420241}}&lt;/ref&gt;}}

فرانسیس داوود و خالید سەرکار کە ھاوکاری حەسەن زیرەکیان کردووە، سەبارەت بە بەھرەی زیرەک لە بواری مۆسیقادا دەڵێن:

{{وتە٢|لە یەکێک لەو دیدارانەی لەگەڵ زیرەک ئەنجامماندا، لە کاتی پشوودا ئاوازی گۆرانییەکی ئەرمەنیمان لێدا و زیرەک تەنھا گوێی لێ دەگرت. دوای چەند خولەکێک زیرەک وتی جارێکی تر بیژەننەوە، ئێمە ھەروا بۆخۆشی لێمان دایەوە، بەڵام زیرەک کردی بە گۆرانییەکی کوردی، کە بە «ئۆخەی ئۆخەی لەو باڵایە» و «لای لای» ناوبانگی دەرکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Rudaw Radio|سەردێڕ=حەسەن زیرەک، لە زاری کچ و ھاوژینەکەی و عەلی مەردانەوە|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=ukqsok4pFAM|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523170838/https://www.youtube.com/watch?v=ukqsok4pFAM|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}}

[[ئەنوەر قەرەداغی]]، مۆسیقاژەنی کورد، دەربارەی ھەمان گۆرانی کە ئەویش یەکێک بووە لە مۆسیقاژەنەکانی ئەوێ، دەڵێت:

{{وتە٢|بلیمەتی زیرەکم لەوەوە بۆ دەرکەوت، کە نە پێشتر ئەم ئاوازەی بیستبوو، نە دەشیزانی ھی چ گۆرانییەکە و کوێندەرییە، بەو ماندوویەتییەی خۆیەوە یەکسەر لەوێ شیعری بۆ دانا و کردی بە گۆرانییەکی کوردی. زوو شتی وەردەگرت، مۆسیقاکانی منی زۆر بەدڵ بوو، زۆرجار دەیگوت کە سەیری پەنجەکانت دەکەم موجتەبا میرزادەم دێتەوە بیر.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;}}

== ژیانی ھونەری ==
{{وتاری سەرەکی|گۆرانیناسیی حەسەن زیرەک}}
[[پەڕگە:Hassan-Zirak Farsi.ogg|وێنۆک|مەقامێکی فارسیی حەسەن زیرەک لەسەر شیعرێکی [[حافزی شیرازی]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گنجور، حافظ، غزلیات، غزل شمارهٔ ۳۱۷ |ناونیشان=https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh317/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=ganjoor.net |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; لە گۆرانی [[گۆرانیناسیی حەسەن زیرەک#پێڕستی گۆرانییەکان|ڕێبوار و ڕێبوار]].]]
حەسەن زیرەک بە قوتابخانەیەکی گەورە لە گۆرانی کوردی دادەنرێت، کە بە خۆبەخۆیی و سەرپێیی دروست بووە، و تا ئێستاش دەنگدانەوەی دەنگی زیرەک دەبیسترێت،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=أَنشد لكل شجرة وزهرة وصخرة واد وألَّف أكثر من ألف أغنية.. في ذكرى رحيل حسن زيرك|ناونیشان=https://almasra.iq/87933/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=المسرى|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115943/https://almasra.iq/87933/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; زۆرێک لە ھونەرمەندان و نووسەرانی ئەمڕۆش بە گەنجینەی گۆرانی و ئاوازی کوردی دادەنێن و سودی لێ وەردەگرن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ژیان لە فەرهەنگدا: حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://www-dengiamerika-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.dengiamerika.com/amp/5489611.html?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www-dengiamerika-com.cdn.ampproject.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115942/https://www-dengiamerika-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.dengiamerika.com/amp/5489611.html?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&amp;aoh=17221999589237&amp;referrer=https://www.google.com&amp;ampshare=https://www.dengiamerika.com/a/5489611.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; حەسەن زیرەک نەک ھەر دەنگ و یادەوەرییەکی بەھێزی ھەبوو، بەڵکو لە یەک کاتدا شیعر و ھۆنراوەی گۆرانییەکەی لە مێشکیدا دەنووسی و لەسەر ھەر ئاوازێک بۆی بژەندرایە دەیگوتەوە و گۆڕانکاری لە تۆنەکانیدا دەکرد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Türkçeleştirilen Kürtçe şarkılar: bir kültürel yağma hikayesi (14 şarkıyı dinleyelim bakalım) {{!}} Özgürlükçü Sol|ناونیشان=http://www.ozgurlukcusol.com/turkcelestirilen-kurtce-sarkilar-bir-kulturel-yagma-hikayesi/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180620002520/http://www.ozgurlukcusol.com/turkcelestirilen-kurtce-sarkilar-bir-kulturel-yagma-hikayesi/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite report |date=2022-06-26 |title=حەسەن زیرەک دەیتوانی لە مۆسیقای کوردیدا ببێتە کەسێکی وەکو باخ |url=https://ku.kurdpress.com/news/6279/مامۆستا-حەسەن-زیرەک-دەیتوانی-لە-مۆسیقای-کوردیدا-ببێتە-کەسێکی |access-date=2024-08-20 |website=kurdpress |language=ku }}{{بەستەری مردوو|url=https://ku.kurdpress.com/news/6279/%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%D8%AD%DB%95%D8%B3%DB%95%D9%86-%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DB%95%DA%A9-%D8%AF%DB%95%DB%8C%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D9%85%DB%86%D8%B3%DB%8C%D9%82%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%D8%A8%DB%8E%D8%AA%DB%95-%DA%A9%DB%95%D8%B3%DB%8E%DA%A9%DB%8C |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; ھەروەھا یەکێک لە تایبەتمەندیی گۆرانییەکانی، پشتبەستنی بە گۆرانییە [[فۆلکلۆر]]ییەکانە، ھەر گۆرانییەکی زیرەک چیرۆکێکی تایبەت بەخۆی لەپشت بووە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ھیوا|یەکەم=عومەر ئەحمەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011120416532363105&amp;lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی ڕاپەڕین|ساڵ=١٩٧٦|شوێن=سلێمانی|پەڕەکان=٢٩|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609202031/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011120416532363105&amp;lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەر کەسێک چەند وشەیەکی پێ بدایە، دەیتوانی بیکات بە گۆرانی، دەربارەی ھەر شتێک بێت؛&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mihemedînijad|یەکەم=Keyhan|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/content/upload/1/newsletter/agiri-393.pdf|سەردێڕ=Hunermendê netewî ê gelê Kurd Hesen Zîrek|بڵاوکەرەوە=Agirî|ساڵ=٢٠٢١-٠٣-٠٦|بەرگ=٣٩٣|شوێن=[[پاریس]]، [[فەڕەنسا]]|پەڕەکان=١٠|زمان=ku|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240630114906/https://kurdistanmedia.com/content/upload/1/newsletter/agiri-393.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; چاوی بە زۆر ناوچەی کوردستان و تورکنشین و عەرەبنشین کەوتووە، لێیان ماوەتەوە، لای خەڵکەکەی میوان بووە و لەگەڵ شێوەی ژیانیان و جلوبەرگ و ھەڵسوکەوتیان ئاشنا بووە، ئەو گۆرانییانەی لە خەڵکەوە بیستوویەتی، فێری بووە، ھەرچەندە زیرەک زۆرینەی گۆرانییەکانی ھەم ھەڵبەستەکەی و ھەم ئاوازەکەشی ھی خۆیەتی؛ یەکەم گۆرانی تۆمارکراویی ژیانی ھونەریی حەسەن زیرەک گۆرانی «ئەسمەر یارم جوانە»یە لە ڕادیۆی کوردیی بەغدا.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ئایا ساواک حەسەن زیرەکی کوشت؟|ناونیشان=https://ku.964media.com/206352/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=+964|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629211925/https://ku.964media.com/206352/}}&lt;/ref&gt; زیرەک بە دەنگی [[سەید عەلی ئەسغەر کوردستانی]] کاریگەر بووە، کاتێک لە بەندیخانەی مووسڵ زیندانی دەکرێت، وێنەیەکی بچووکی ڕەش و سپیی سەید عەلی ھەڵگرتووە و ویستویەتی پەڕتووکێک دەربارەی بنوسێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=شەمێرانی|یەکەم=ئارام|ناونیشان=https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863|سەردێڕ=مامۆستا حەسەن زیرەک: ئەستێرەیەکی گەشی ئاسمانی گۆرانی کوردی|ساڵ=٢٠١٨-٠٦-٠١|پەڕەکان=٢٣٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240801090137/https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; زیرەک لە شیعری کوردیش کەڵکی وەرگرتووە، لەو شاعیرانەی لێی سوودمەند بووە: [[نالی]]، [[خانای قوبادی]]، [[شێخ ڕەزای تاڵەبانی]]، [[ئەحمەد موختار جاف]]، [[بێخود]]، [[وەفایی]]، [[سەید کامیل ئیمامی]]، [[گۆران]]، [[کوردی (شاعیر)|کوردی]]، [[ئەحمەد ھەردی]]، [[فایەق بێکەس]]، [[ھەژار موکریانی]]، [[پیرەمێرد]] و [[ھێمن]]؛ نموونە، حەسەن زیرەک شیعری «شەو»ی سەید کامیل ئیمامی کردووە بە گۆرانی لەسەر داخوازیی سەید کامیل ئیمامی خۆی.&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;

[[پەڕگە:شەو - حەسەن زیرەک.ogg|وێنۆک|سەرەتای گۆرانی «شەو»ی حەسەن زیرەک، تۆمارکراویی ڕادیۆی کرماشان]]

حەسەن زیرەک گۆرانیی [[زمانی فارسی|فارسی]]، [[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]] و [[زمانی ئازەری (ڕوونکردنەوە)|ئازەریی]] ھەیە، لەو جۆرە گۆرانییانەدا زیرەک ھەڵبەستی کوردیی تێکەڵاو کردوون. «گویلدر»{{تێبینی|ئەم گۆرانییە لە کوردییەکەی زیاتر بە «بێ دکتۆر» ناسراوە}} یەکێکە لەو گۆرانییە ئازەریانەی کە زیرەک بە تێکەڵاوکردنی زمانی کوردی وتوویەتییەوە، لەگەڵ گۆرانیبێژێکی تورکی ئازەری، بەناوی ژاڵە. گۆرانی «غنیلی شوی شوی» یەکێکە لە گۆرانییە ناسراوەکانی [[ئوم کەلسووم]] خانمە ھونەرمەندی ناسراوی [[عەرەب]]، حەسەن زیرەک ئاوازەکەی وەرگرتووە و بە کوردی گوتویەتی، بە ناوی «بۆم بڵێ تۆزە تۆزە» و «ماڵی بابم نەسرین».&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کورد بەھۆی حەسەن زیرەکەوە دەوڵەمەندترین نەتەوەیە لە میلۆدیدا|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail.aspx?Jimare=8245|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=www.peyserpress.com}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا یەکەم کەس بوو [[دەف]] بباتە نێو ئۆرکێستراکانی ئێران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ز.|یەکەم=بۆکانی|ناونیشان=https://bokan.de/|سەردێڕ=ژيان و بەسەرھاتی گۆرانیبێژی مەزنی کورد حەسەن زيرەک|پەڕەکان=٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240718041455/http://www.bokan.de/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== شانۆگەری ===
لە نێوان ساڵانی ١٩٦٠ بۆ ٦١ لە سلێمانی لە تیپی شانۆیی ھونەرە جوانەکان لەگەڵ [[سێوە]]، [[ڕەشۆڵ]] و چەند ھونەرمەندێکی تر، لە شانۆگەرییەکانی وەک «بووکی ژێر دەواری ڕەش»، «خەسوو یان ئەژدیھا»، «تەڕپیر» و چەندین شانۆگەری تر بەشداری کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://chawykurd.com/2023/01/24/حەسەن-زیرەك/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Chawy Kurd|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115946/https://chawykurd.com/2023/01/24/حەسەن-زیرەك/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== ھاوبەشیی گۆرانیبێژان ===
حەسەن زیرەک لەگەڵ زۆر گۆرانیبێژیی کورد گۆرانی گوتووە، لەوانە [[محەممەد ماملێ]]، [[مەلا حسێنی عەبدوڵڵازادە]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=مەلا حوسێن عەبدوڵڵازادە، خۆشخوان و دەنگە شادی بەخشەکەی موكریان|ناونیشان=https://mamle.net/archives/13000|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=ماڵپەڕی فەرمیی ماملێ}}&lt;/ref&gt; ئەمجەد ئێرانزادە، [[سەید عەلی سەردەشتی]]، [[ئیبراھیم قادری]]، [[ڕەشۆڵ]]، [[ڕەزا سەقایی]]، [[سەید محەممەد سەفایی]]، [[ئەحمەد شەماڵ]] و [[عوسمان محەممەدی]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ڕێوڕەسمی ڕێزگرتنی مامۆستا عوسمان محەممەدی لە بۆکان بەڕێوەدەچێت |ناونیشان=https://chra.tv/ڕێوڕهسمی-رێزگرتنی-مامۆستا-عوسمان-مح/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Chra.tv |زمان=ku}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ |سەردێڕ=ڕێوڕەسمی ڕێزگرتنی عوسمان محەممەدی ژەنیاری لێھاتوو |ناونیشان=https://jamekurdi.ir/2024/01/11/%DA%95%DB%8E%D9%88%DA%95%D9%87%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%B1%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%D8%B9%D9%88%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AD/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤ |وێبگە=جام کوردی |شوێن=ئێران |زمان=ku |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240820212647/https://jamekurdi.ir/2024/01/11/%DA%95%DB%8E%D9%88%DA%95%D9%87%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%B1%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%D8%B9%D9%88%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AD/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا لەگەڵ چەندین گۆرانیبێژی فارس و ئازەر گۆرانی تۆمار کردووە؛ گۆرانییەکانی «ئەمان ئەمان» و «نازانم لە کێ پرسم» دوو گۆرانی تۆمارکراویی زیرەک و ئەحمەد شەماڵە لە شاری [[سلێمانی]]. گۆرانیی «ماڵی بابم بێ وەفا» یەکێک لەو گۆرانییانەیە کە حەسەن زیرەک، محەممەدی ماملێ و مەلا حسێنی عەبدوڵڵازادە ساڵی ١٩٥٩ بە یارمەتیی تیپی مۆسیقای کرماشان تۆماریان کردووە. «بەرھەڵبێنە» و «ھەوارە گوڵم» دوو گۆرانی دیکەن کە زیرەک و محەممەدی ماملێ پێکەوە وتوویانە.

=== گۆرانییەکان ===
ئەمە تەنیا بەشێک لە گۆرانییە دیارەکانی حەسەن زیرەک نیشان دەدات، بۆ بینینی ھەموو پێڕستەکە بڕوانە [[گۆرانیناسیی حەسەن زیرەک#پێڕستی گۆرانییەکان|گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک]].
&lt;div style=display:inline-grid&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! گۆرانییەکان
|-
| [[خان باجی]]{{تێبینی|زمانەکانی کوردی، ئازەری، ئەرمەنی، [[تورکی]] و فارسی لەم گۆرانییەدا بەکارھاتوون، لە ڕادیۆی تەورێز تۆمار کراوە}}
|-
| [[ئەی نیشتیمان]]{{تێبینی|بەھۆی ئەم گۆرانییەوە دەستبەسەر کرا}}
|-
| ھەر تۆم دەوێ
|-
| یەڵا شۆفێر
|-
| ئای لاچن{{تێبینی|گۆرانی «دەسماڵ حەریری» بە ھەمان ئاواز گوتووەتەوە}}
|-
| نایلۆنە{{تێبینی|ماملێ ھەمان گۆرانی گوتووەتەوە}}
|-
| لۆرکێ لۆرکێ
|-
| کەتانە
|-
| قژ کاڵی لێو ئاڵی{{تێبینی|ھونەرمەندان [[قادر دیلان]] و [[ھۆمەر دزەیی]] ئەم گۆرانییەیان [[کەڤەر ڤێرژن|کەڤەر]] کردووە}}
|-
| مەھتاب{{تێبینی|ئەم گۆرانییەی بۆ کچەکەی، مەھتاب (ئارەزوو) گوتووە، کە لەسەر ئاوازی گۆرانی «ئەی موتریبی حەریفان»ی [[تایەر تۆفیق]]ە}}
|-
| ناڵەشکێنە
|-
| [[نەورۆز (گۆرانی)|نەورۆز]]
|-
| جەرسە
|-
| ھەوری لار{{تێبینی|وەک گۆرانی}}
|-
| کرماشان شاری شیرینم
|-
| گەوھەرێ
|-
| کەویار
|-
| بەلەنگەر
|-
| [[دایە دایە]]
|}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=display:inline-grid&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! مەقامەکان
|-
| سەوزەڵێ
|-
| فرمێسکی گەش
|-
| ئەو دڵەی وەک بت پەرستێ{{تێبینی|شیعری [[ئەحمەد ھەردی]]}}
|-
| وا من نەخۆشم{{تێبینی|ھەروەھا بە ناوی «من بریندارم» دووبارە گوتویەتییەوە؛ ئەم مەقامەی لە کاتی نەخۆش کەوتنیدا گوت}}
|-
| قەسەمت دەدەم
|-
| ھەی بەناز
|-
| ئەی وەتەن
|-
| مردن لەبیرمی
|-
| گوڵنیشان
|-
| مینا گیان
|-
| دەمێک ساقی{{تێبینی|شیعری [[وەفایی]]}}
|-
| قاسپاندم
|}
&lt;/div&gt;
{{collapse top|ئەو شارانەی حەسەن زیرەک گۆرانی لێ تۆمار کردووە|bg=#fff}}
{| style=&quot;width: 100%;&quot;
| {{location map+ |Iran |width=550|float=center|caption=لە [[ئێران]] و [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] |places=
{{location map~ |Iran |lat=35.6892|long=51.3890|mark=Red pog.svg|label= {{small|[[تاران]]}}|position=right}}
{{location map~ |Iran |lat=38.0803|long=46.2919|mark=Red pog.svg|label= {{small|[[تەورێز]]}}|position=right}}
{{location map~ |Iran |lat=34.3142|long=47.0650|mark=Red pog.svg|label= {{small|[[کرماشان]]}}|position=right}}
{{location map~ |Iran |lat=35.3140|long=46.9929|mark=Red pog.svg|label= {{small|[[سنە]]}}|position=right}}
{{location map~ |Iran |lat=37.5527|long=45.0761|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[ورمێ]]}}|position=right}}
{{location map~ |Iran |lat=36.7631|long=45.7222|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[مەھاباد]]}}|position=right}}
{{location map~ |Iran |lat=37.0392|long=45.0984|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[شنۆ]]}}|position=right}}
{{location map~ |Iran |lat=35.9979|long=45.8852|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[بانە]]}}|position=right}}
{{location map~ |Iran |lat=36.5214|long=46.2076|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[بۆکان]]}}|position=right}}
{{location map~ |Iran |lat=36.2499|long=46.2738|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[سەقز]]}}|position=right}}
}}
| {{location map+ |Iraq |width=480 |float=center|caption=لە [[عێراق]] و [[باشووری کوردستان]] |places=
{{location map~ |Iraq |lat=33.3152|long=44.3661|mark=Red pog.svg|label= {{small|[[بەغدا]]}}|position=right}}
{{location map~ |Iraq |lat=36.0829|long=44.6287|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[کۆیە]]}}|position=right}}
{{location map~ |Iraq |lat=35.1778|long=45.9861|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[ھەڵەبجە]]}}|position=right}}
{{location map~ |Iraq |lat=35.4681|long=44.3922|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[کەرکووک]]}}|position=right}}
{{location map~ |Iraq |lat=35.5611|long=45.4309|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[سلێمانی]]}}|position=right}}
{{location map~ |Iraq |lat=36.6522|long=44.5378|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[سۆران]]}}|position=right}}
{{location map~ |Iraq |lat=36.1676274|long=44.0089184|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[ھەولێر]]}}|position=right}}
}}
|-
| {{legend|red|ئەو شارانەی حەسەن زیرەک گۆرانی لە ڕادیۆ فەرمییەکانی دەوڵەت لێ تۆمار کردوە}}
{{legend|green|ئەو شارانەی تەنیا گۆرانی لاوەکی و دیوەخانی لێ تۆمار کردوون (مەجلیسی)}}
|}
{{collapse bottom}}

==== گۆرانییە نوێکراوەکان ====
دەنگی زیرەک دوای مردنی لەنێو [[کورد]]اندا زۆر زیاتر بڵاوبووەوە، وای لێھات گۆرانییەکانی دووبارە نوێ دەکرانەوە و دروست دەکرانەوە، ئەمەش لە ساڵانی ٢٠١٠ەوە بوونی ھەیە، لە ئێستاشدا بەشێوازێکی نوێتر و بە یارمەتی [[ژیریی دەستکرد]] دەنگی حەسەن زیرەک بە ئاواز و ھۆنراوەی نوێوە دروست دەکرێت و بەرھەم دەھێنرێت، بە تایبەت لە ساڵانی ٢٠٢٣ و ٢٠٢٤ ئەم گۆرانییە دەستکردانەی حەسەن زیرەک خواستی زۆربەی [[تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان]]ی لەسەر بوو، تا ئەو ئاستەی چووە ترێندە جیھانییەکانەوە.

ساڵی ٢٠٢٣ شەش گۆرانیی حەسەن زیرەک: ''کوێستانان خاڵ خاڵ''، ''بە تەورات''، ''خانزادە خانم''، ''نووری ڕوخسارت''، ''ھەوری لار'' و ''کاروانە'' لەلایەن ھونەرمەند [[عەبدوڵڵا جەماڵ سەگرمە]] و ئۆرکێسترای ژێدار میوزیکێکی ئاست بەرزیان بۆ دانراوە و بە شێوەیەکی ستاندارد دەنگی حەسەن زیرەکیان لەسەر دانراوە و نوێ کراوەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شەش گۆرانیی نوێکراوەی حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/culture-style/12102023|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|زمان=کوردی}}&lt;/ref&gt;

لەلایەن دوو گەنجی شاری [[سلێمانی]] بە ناوەکانی زرنگ مەھدی و ئەحمەد کەریم ڕۆژی ١١ی ئایاری ٢٠٢٣ گۆرانی «نازدار نازدار» لە ڕێگەی ژیریی دەستکرد بە دەنگی حەسەن زیرەک بەرھەم ھێنرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=آھنگ حسن زیرک و محسن چاوشی نازدار نازدار|ناونیشان=https://www.tarafdari.com/node/2394306|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=طرفداری|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609190755/https://www.tarafdari.com/node/2394306|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ماوەیەکی کورتدا لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان دەنگدانەوەی زۆری بەدوای خۆیدا ھێنا. ئاوازی گۆرانییەکە لە گۆرانیی «ڕەفەت ڕەفەت» وەرگیراوە کە لەلایەن تاھیر عوجەیلی بە زمانی عەرەبی گوتراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئیبراھیم تاتلیساس گۆرانییەکی نوێکراوەی زیرەک دەڵێتەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/turkish/kurdistan/05012024?fbclid=IwAR3NV1HpR9Gd1oWA8QWvO3U76aeWclZtKUdYnyz5bHeviVk4C_VzxIg46Yk_aem_AYc-fcu3owAbjoKyEp2UeApTcWnzyK7_WlqbSnyBAWJzKcRFR6oQrKT6npWnOOKkz08|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|بڵاوکەرەوە=Rudaw Network|زمان=تورکی}}&lt;/ref&gt; گۆرانییەکە لە ماوەیەکی کورتدا بە خێرایی بڵاوبووەوە، لە تەواوی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بە گشتی سەروو ٧٠ ملیۆن بینەری ھەبوو. لە [[فەیسبووک]]، [[ئینستاگرام]] و [[سناپچات]] چووە پلەی یەکی ترێندی عێراق، ھەروەھا لە بەشی میوزیکیی [[یووتیووب]] چووە پلەی دووەمی عێراق.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گۆرانیی 'نازدار نازدار' لەلایەن ئاوازدانەرەکەیەوە سڕدرایەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/culture-style/04122023|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|زمان=کوردی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240518204816/https://www.rudaw.net/sorani/culture/culture-style/04122023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kaymaz|یەکەم=Ebru|ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=TELE1 gündeme getirdi! İbrahim Tatlıses’in ‘Devamke’si zora girdi|ناونیشان=https://tele1.com.tr/tele1-gundeme-getirdi-ibrahim-tatlisesin-devamkesi-zora-girdi-984736/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=Tele1|زمان=tr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240518204948/https://tele1.com.tr/tele1-gundeme-getirdi-ibrahim-tatlisesin-devamkesi-zora-girdi-984736/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=تاتڵیساس گۆرانییەکی نوێی بە ستایلی نازدار نازدار بڵاوکردەوە|ناونیشان=https://ku.964media.com/145149/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=+964|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629230744/https://ku.964media.com/145149/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

جیا لە گۆرانی نازدار نازدار، ئەو دوو گەنجە چەندین گۆرانی دیکەیان دروست کردووە کە خۆیان ئاواز و ھۆنراوەیان بۆ داناوە و لەسەر دەنگیی حەسەن زیرەک بڵاوکراوەتەوە.

==== تایبەتمەندیی گۆرانییەکان ====
[[پەڕگە:Kurdish Singer-Zirak.jpg|چەپ|وێنۆک|حەسەن زیرەک]]
حەسەن زیرەک لە ھەموو ڕوویەکەوە بە ھونەرمەندێکی جیھانی دادەنرێت، [[مەزھەر خالقی|مەزھەری خالقی]] حەسەن زیرەک بە «خاوەنی زۆرترین ملیۆدی و ئاواز لە تەواوی جیھان» دادەنێت و دەڵێت «ھەموو ئەورووپا ١٠٠٠ دانە ئاوازیان نییە»، بە کۆی گشتی گێڕانەوە و تۆمارگاکان، زیرەک خاوەنی نزیکەی یان زیاتر لە ٢٠٠٠ ئاواز و گۆرانییە.{{تێبینی|چەندین گێڕانەوەی جۆراوجۆر ھەن دەربارەی ژمارەی گۆرانی و ئاوازەکانی، ئەوەی زیاتر پشتڕاست کراوەتەوە «١٥٠٠&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بە حەسەن زیرەکبوون ڕەنجی فەرھادی دەوێت |ناونیشان=https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&amp;id=91551&amp;eid=93186 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤ |وێبگە=www.kurdistanpost.nu |زمان=ku |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240820221155/https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&amp;id=91551&amp;eid=93186 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بۆ ٢٠٠٠ گۆرانییە»،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bilbilê Kurdistanê: Hesen Zîrek|ناونیشان=https://kurmanci.ozgurpolitika.com/nuceya-bilbile-kurdistane-hesen-zirek-190405|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Yeniozgurpolitika.com|زمان=ku|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115952/https://kurmanci.ozgurpolitika.com/nuceya-bilbile-kurdistane-hesen-zirek-190405|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=حسن زیرک|ناونیشان=https://beeptunes.com/artist/3404581/حسن%20زیرک|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=بیپ تونز|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151107194624/http://beeptunes.com/artist/3404581/حسن%20زیرک|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; وێڕای ئەوەی چەندین گۆرانیش ھێشتا نەکەوتوونەتە بەردەست یان سڕدراونەوە}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕەکان=١٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240703174450/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; زۆرینەی زمانناس و ھونەرمەندان، حەسەن زیرەک بە فەرھەنگێکی گەورەی زمانی کوردی دادەنێن، زیرەک یەکێکە لە کاریگەرترین کەسایەتییەکان کە فەرھەنگێکی گەورەی لە وشەی زمانی کوردی پاراستووە لە ڕێگەی گۆرانییەکانی. چەند گۆرانییەکی زیرەک دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[سۆمەر]]ییەکان، بەتایبەت ئەو بەشەی مەقامەکانی کە «لێلێ و لۆلۆ» تێدا بەکار دەھێنێت یان «ئامان ئامان»، ئەم دوو بەستەیە وەک سرودێکی ئایینی بۆ خوداوەندەکانی سەردەمی کۆن وتراوە و داوای «ئامان-تو»یان کردووە، کە بە واتای «پاراستن» یان «بمانپارێزە» دێت.

ڕوویەکی تر لە تایبەتمەندیی ھونەری گۆرانییەکانی زیرەک، بەم شێوەیە پۆلێن دەکرێت:
* زۆرینەی گۆرانییەکانی [[فۆلکلۆر]]ی کوردی بوون و زیرەک بە شێوازی تایبەتی خۆی دووبارە داڕشتنەوەی بۆ کردون و بەرھەمی ھێناونەوە.
* ھەندێک لەم گۆرانیانە داھێنانی خودی زیرەک بوون و ئێستا بوونەتە بەشێک لە فۆلکلۆری کوردی و تەواوی [[پێڕستی گۆرانیبێژانی کورد|ھونەرمەندانی تریی کورد]] سود لەم میراتییە وەردەگرن.
* لە ڕووی زانستییەوە ھەندێک تەکنیکی بەکارھێناوە، لەوانە پیانۆ، فۆرتی کریشاندۆ، دیمیناندۆ، ھەروەھا وردکردنەوەی دەنگەکان، ئەم شێوازە لە [[تیۆریی مۆسیقا|زانستی بیردۆزی مۆسیقادا]] لە ترێل و ئەپاجوتاریۆ دەچێت.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانی، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٤١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609200530/https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* لە گۆرانییەکانیدا زاراوە جیاوازەکانی کوردی [[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]، [[موکریانی]] و [[کوردیی باکووری|کرمانجی]] تێکەڵ کردووە وەک ''لێ لێ''، ''دەلالۆ''، ''{{قت|لەبۆ}}''، ''وێ'' و زۆریی تر، ئەمەش بووەتە ھۆیەک بۆ نزیککردنەوەی شێوەزارەکانی زمانی کوردی لە یەکتر.
* حەسەن زیرەک بە پێکی توانیویەتی ئاوازی بێگانە [[کورداندن|بکوردێنێت]]؛ ئاوازێکی ئازەری، ئەرمەنی، تورکی، عەرەبی یان فارسی گوێ لێبوبێت ڕاستەوخۆ لە ئەندێشەی مێشکیدا کوردانە سەرلەنوێ دای ڕشتووەتەوە، بە شێوەیەک کە ھەستی پێ ناکرێت ئەو ئاوازە بیانییە. تەنانەت لە گوتنەوەی مەقامی فارسی و زمانەکانی تر، زیرەک نەیھێشتووە مۆرکە بێگانەیییەکە زاڵ بێت و لەسەر شێوازێکی کوردیی گوتویەتی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانی، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٤٣|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125713/https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

ئەو ھۆکارانەی وایان کردووە دەنگ و گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک زۆر بەناوبانگ بن:
* '''دەنگخۆشی''': سیمایەکی سروشتییە، بە ئاشکرا لە دەنگی زیرەکدا بەدی دەکرێت، دەنگەژێیەکانی قوڕگی ھەموو کات ئامادەبوون و لەگەڵ ھەناسەیدا ھاوساز بووە، کە وای کردووە لە کاتی بەرزکردنەوەی تۆنەکانیش ھیلاک نەبێت و گۆرانییەکە وەکو خۆی بڵێتەوە.
* '''چڕین''': چۆنییەتی گوتن و چڕین، دوو توخمی بنەڕەتییە لە حەسەن زیرەکدا، دەگمەنە گۆرانیبێژێک ئەم دوو بەشەی لە ھونەرەکەیدا ھەبێت، بەڵام زیرەک خاوەنی ھەردووکییەتی بۆیەش بووەتە گرنگترین گۆرانیبێژی کورد.
* '''شاعیری''': زیرەک لەگەڵ ئەوەی نەخوێندەوار بوو، زۆربەی زۆریی زانیارییەکانی وەرگیراوی گشتی و خۆڕسک و ژیانی کۆمەڵی کوردەوارییە، نەک ناوەند یان دامەزراوەیەکی ئەکادیمی، بۆیە شاعیرێکی زۆر باشی لێدەرچووە لە بەندداڕشتندا، و لە وشەی نێو گۆرانی پەکی نەکەوتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانی، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٤٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609200530/https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* '''یادگە''': حەسەن زیرەک توانایەکی بەھێزیی لە لەبەرکردنی شیعر و ھۆنراوە ھەبووە، کەسێک تەنیا جارێک ھۆنراوەیەکی بۆ گوتبێت و بە دڵی بووبێت، دەستبەجێ لەبەری کردووە و ماوەیەکی زۆریشی بەسەردا تێپەڕیبێت لەسەر ئاوازێکی گونجاو ھۆنراوەکەی کردووە بە گۆرانی.
* '''شارەزایی''': لە ئاواز ھەڵبژاردندا خۆبەخۆیی ئاوازی دانەناوە، ھەر ھۆنراوەیەک شایستەی کام ئاوازە بووبێت ئەوەیانی ھەڵبژاردوە، یان بە چەند شێوازێکی جیاواز ھەمان گۆرانی گوتووەتەوە.
* '''گونجاندن''': لەگەڵ ھەموو ئەو گرووپ و ئۆرکێسترایانەی لەگەڵی ھاوکار بوون، خۆی گونجاندووە، بۆیەش لە ھەموو ڕادیۆکان کە گۆرانی لێ تۆمار کردون، گۆرانییەکانی لە ئاستێکی بەرزدان، چ لە دیوەخان و کۆڕ و کۆبوونەوەکان، و چ لە ڕادیۆ و ئاھەنگ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانی، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٤٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125713/https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

پانتایی دەنگی حەسەن زیرەک تێکڕا لە نێوان دەنگەکانی دۆی یەکەم بۆ دەنگی می و ھەندێکجار بۆ دەنگی فا و سۆڵی دووەمیشە، واتە لە نێوان ١٢ دەنگدایە و لەو نێوەندەدا ئاوازەکانی چڕیوە؛ [[پەیژە (مۆسیقا)|پەیژەی]] [[مەقامی بەیات|بەیات]] و سێگا لە پێکھاتی بەستەی ئاوازەکانی حەسەن زیرەکدا بە زۆرترین ڕێژە ھاتووە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانی، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٢٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609200530/https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا کێشی دوو چوار و شەش ھەشت زیاتر لە کێشەکانی تر لە ئاوازەکانی زیرەکدا بەکارھاتوون، کە بەڵگەیە لەسەر ئەوەی لە فۆلکلۆر و کلاسیکی کوردی دوور نەکەوتووەتەوە؛ تەواو نزیک بووەتەوە لە ئاڵتۆ، دەنگی لە چینی تێنۆر یان خوار تێنۆردایە و ھەندێک جار خۆی داوە لە گڕ (Bass).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانی، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٢٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609200530/https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بەگشتی میراتی گۆرانی زیرەک بە پلەی یەکەم میراتێکی ھونەریی جوانیناسانەیە، و بەدیھێنەری ڕەوتێکی نوێیە لە گۆرانی و مۆسیقای کوردیدا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناوەڕۆکی ژیانی حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://www.politicmedia.net/detailnewspo.aspx?jimare=8496&amp;cor=5&amp;related=2|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.politicmedia.net|زمان=کوردی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629211929/https://www.politicmedia.net/detailnewspo.aspx?jimare=8496&amp;cor=5&amp;related=2}}&lt;/ref&gt; تائێستا گۆرانییەکانی لە پڕفرۆشترینەکانە و گوێی لێدەگیرێت.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=٩٩‌ـەمین ساڵیادی لەدایکبوونی حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=24071&amp;type=farhang|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=www.khaktv.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240820212644/https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=24071&amp;type=farhang|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠١١|سەردێڕ=ھونەردۆستان بە لێشاو ڕوو لە کڕینی بەرھەمی ھونەرمەندە کۆچ کردووەکان دەکەن |ناونیشان=https://chra.tv/ھونەردۆستان-بە-لێشاو-روولەکرینی-سیدی/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Chra.tv |زمان=ku}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵانی شەستەکانی سەدەی ڕابردوو، [[ڕادیۆی بی بی سی]] لە پێشبڕکێیەکی پەیوەندیی تەلەفۆنیدا پرسیارێک دەکات کە «بەرھەمەکانی کام گۆرانیبێژ لە جیھاندا زۆرترین خواستی لەسەرە؟» دوای وەرگرتنی چەند وەڵامێک، بێژەریی ڕادیۆکە ڕای دەگەیەنێت کەس نەیتوانیوە وەڵامی ڕاست بداتەوە، و وەڵامی ڕاست گۆرانیبێژێکی کوردە بە ناوی ''حەسەن زیرەک''، سەرەڕای ئەوەی لەو سەردەمەدا تەنیا سێ ڕادیۆی کوردی ھەبوون و گۆرانی داواکراویان پەخش کردووە. بەپێی ئاماری ئەو سەردەمە بەرھەم و گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک لە نێو ڕادیۆکانی جیھاندا زۆرترین داواکارییان لەسەر ھەبووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=عوزێری|یەکەم=عەبدولکەریم|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠١٧|سەردێڕ=حسن زیرک هنرمندی بی مانند|ناونیشان=http://ziryan.ir/NewsDetail.aspx?itemid=1316|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170320234059/http://ziryan.ir/NewsDetail.aspx?itemid=1316}}&lt;/ref&gt;

==== کێشەی ناوی گۆرانییەکان ====
ناوی گۆرانی وا باوە کە لە سەربەندەکان وەردەگیرێت، لەسەر ڕادیۆ، تەلەڤیزیۆن، شریت و قەوانی فەرمیی [[کۆمپانیا]]کانیشدا ھونەرمەندەکە خۆی دەسەڵاتی بەسەریدا ھەیە، و ناوی گۆرانییەکان تووشی کێشە نابن. بەڵام لە ٧٠ بۆ ٦٠ ساڵی ڕابردوو کە ھەموو تاکێک توانای نەبووە شریتی گۆرانی لەبەربگرێتەوە یان دەنگی [[ڕادیۆ]] و [[تەلەڤیزیۆن]] تۆمار بکات، بۆیە زۆر کەس بە تێگەیشتن و ئارەزوی خۆی ناوی لەسەر گۆرانییە کوردییەکان دادەنا. ئەنجامی ئەم کارە بووە ھۆی ئەوەی یەک گۆرانی کوردی، دوو یان سێ ناوی جیاوازی ھەبێت؛ ھەروەھا توانای حەسەن زیرەک لە ڕێکخستنی دەستبەجێی شیعری گۆرانییەکان و تێخستنی بابەتی نوێ و خۆ دوورخستنەوە لە دووپاتکردنەوە، وای کردووە شیعرەکان ھەردەم لەگۆڕانکاریدا بن. وەک ئەنجامێکی ئەم کارە، گۆرانی «خۆشم دەوێی کچە جیران»ی حەسەن زیرەک لەڕاستیدا ناوی ڕەسەنی گۆرانیەکەیە نەک «کرماشان شاری شیرینم»، ھەروەھا گۆرانی «خاڵەی ڕێبوار» کە لەناو خەڵک بە ناوی «کاکی جووتیار» بڵاوکراوەتەوە.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

==== جوگرافیای گۆرانییەکان ====
بۆکان ھەندێک تایبەتمەندی ھەیە کە لە بەشێکی شارەکانی دیکەی کوردستانیشدا ھەن؛ خەڵکەکەی کوردن بەڵام ناوچەکە لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە [[ئازەربایجان (ھەرێم)|ئازەربایجانە]].
{{Div col|colwidth=20em}}
* بەشی ڕۆژھەڵاتی شار، ناوچەی فەیزوڵڵابەگییەکانە.
* بەرامبەری، بەشی چواردۆڵییە و زاراوەی ئەو دوو بەشە زیاتر لەگەڵ شاری سەقزدا ھاوبەش بووە، کە ئەویش کەوتووەتە بازنەی باشووری شارەکە.
* ناوچەی گەورکایەتی و پاشان [[سەردەشت]] کەوتوونەتە باشووری ڕۆژاوا، لەوێدا زاراوەی [[موکریانی]] وردە وردە زاڵ دەبێت و دەبێتە زاراوەی سەرەکی خەڵکەکە.
* بەرەو ڕۆژاوای شار، ڕووی شارەکە لە مەھاباد و سەرجەم [[موکریان]]ە و زاراوەی خەڵکەکەی و بەشێک لە داب و نەریت و فەرھەنگیان، لە موکریان نزیکە.
* لای باکووری شار، تا ناوچەی سەرچۆمی مەجیدخان و نزیکەی ناوجەرگەی شاری [[میاندواو]]، خەڵکی کوردی تێدا نیشتەجێن بەڵام تێکەڵاوییەکی کەم و زۆری کورد لەگەڵ [[ئازەربایجانییەکان]] ھەیە.
{{Div col end}}
ڕەفتار و بیروباوەڕی چینایەتی حەسەن زیرەک سەر بەو ناوچانەیە، ھەروەھا ئەو تێکەڵاوی فەرھەنگی، زاراوەیی، کلتووری و زمانەوانیەیە کە بەسەریەکەوە کەسایەتی ھونەریی زیرەکیان دروست کردووە. بەشێک لە گۆرانییەکانی زیرەک ھی ناوچەی فەیزوڵڵابەگییە، بەشێکیان بۆ سەرچۆمی مەجیدخان و بەشێکی تری دەگەڕێتەوە نێو شاری بۆکان. بەڵام کەم نین ئەو گۆرانییانەی ناوچەی مەھاباد و سەقزیش کە زیرەک گوتوونیەتەوە، بە ھەمان شێوە سنە، سلێمانی، ھەولێر و کەرکووکیش شێوازی خۆیان ھەیە و زیرەک بەو شێوازانەش گۆرانی گوتووە، ھەروەھا ئازەری، فارسی و عەرەبی لە چەشنەکانی دیکەن کە بە شێوازی نەریتیی ئەو زمانانە گوتویەتییەوە.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

==== دزینی گۆرانییەکان ====
زۆر لە گۆرانیبێژ و ئاوازدانەرانی گەلانی [[گەلانی تورک|تورک]] و [[فارسەکان|فارس]] سودیان لە ئاواز و گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک وەرگرتووە بۆ دەوڵەمەندکردن و پڕکردنەوەی ئەرشیڤی نەتەوەییی خۆیان، بەبێ ناوھێنان یان ئاماژەکردن بە حەسەن زیرەک لە بەکارھێنانەوەی ئاوازەکەدا، و پێشێلی مافی ھونەرمەندەکەیان کردووە؛&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لەجەلال بەگەوە بۆ ئیبراھیم تاتلیسس: پلانی سەد ساڵەی دەوڵەتی تورک بۆ داگیركاركردنی ئاواز و مۆسیقای كوردی|ناونیشان=https://anfsorani.com/kwltwwr-hwnhr/ljlal-bgw-b-yybrahym-tatyss-plany-sd-say-dwty-twrk-21181|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=ANF News|زمان=کوردی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629234106/https://anfsorani.com/kwltwwr-hwnhr/ljlal-bgw-b-yybrahym-tatyss-plany-sd-say-dwty-twrk-21181}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ھونەرمەندێک: گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک لەلایەن نەتەوەکانی دیکەوە دەدزرێت|ناونیشان=https://rojnews.news/?p=480269|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=کوردی - RojNews.News|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240626082536/https://rojnews.news/?p=480269}}&lt;/ref&gt; لەو گۆرانیانەش:
* Ankara'nın Taşına Bak – کە ئێستا سروودێکی نیشتیمانییە لە [[تورکیا]] ئاوازەکەی لە گۆرانی «[[ئەی نیشتیمان]]»ی حەسەن زیرەک دزراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kürt “Ankara’nın Taşına” Kimlik Kazandırınca!|ناونیشان=https://bianet.org/yazi/kurt-ankara-nin-tasina-kimlik-kazandirinca-167998|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=bianet.org|زمان=tr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629234058/https://bianet.org/yazi/kurt-ankara-nin-tasina-kimlik-kazandirinca-167998|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لە دزینی نیشتیمان بۆ دزینی ھونەر و ئاواز: گۆرانی «ئەی نیشتیمان»ی حەسەن زیرەک چۆن بووە «مارشی ئەنكەرا»ی توركیا؟|ناونیشان=https://sekokurd.org/?p=5181|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Sekokurd.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810130845/https://sekokurd.org/?p=5181}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کوردیپێدیا|یەکەم=Kurdipedia-|سەردێڕ=دزینی گۆرانی ئەی نیشتمانی حەسەن زیرەک لەلایەن تورکەکانەوە|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=20240503151511569030|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Kurdipedia.org|زمان=کوردی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629234059/https://www.kurdipedia.org/?q=20240503151511569030}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=‘Ankara’nın Taşına Bak’ mı, ‘Ey Niştiman’ mı?|ناونیشان=https://www-rudaw-net.cdn.ampproject.org/v/s/www.rudaw.net/turkish/culture/26062016-amp?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www-rudaw-net.cdn.ampproject.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629234107/https://www-rudaw-net.cdn.ampproject.org/v/s/www.rudaw.net/turkish/culture/26062016-amp?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&amp;aoh=17197042106824&amp;referrer=https://www.google.com&amp;ampshare=https://www.rudaw.net/turkish/culture/26062016|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* Ağlama Yar – نەسرین
* Aman Doktor – ئامان دکتۆر{{تێبینی|ھەروەھا بە [[یۆنانی]]ش گوتراوەتەوە}}
* Yallah Şoför – یەڵا شۆفێر، لەلایەن [[ئیبراھیم تاتلیسس]]ەوە دزراوە.
* Leyla – ''لەیلا''
* ساز قسەگو – لای لای سوورە گوڵ، لەلایەن [[محەممەدڕەزا شەجەریان]] دزراوە.

ھەرچەندە زیرەکیش چەند ئاوازێکی ھەیە کە ھی خۆی نییە بەڵام ئاوازەکەی لە خاوەنەکانیان وەرگرتووە و مۆڵەتی گوتنەوەی پێدراوە، وەک گۆرانی «غنیلی شوی شوی» و «ھەوری لار». زیرەک لە سکاڵانامەیەکدا باس لەوە دەکات کە گۆرانییەک بە دەنگی خۆی تۆمارکراوە بەڵام بە ناوی کەسێکی ترەوە لە ڕادیۆ پەخش دەکرێت، ھەر لە سکاڵانامەکەدا گلەیی ئاڕاستەی بەڕێوەبەری ڕادیۆی بەغدا دەکات، کە ئەمە دەقەکەیەتی:

{{وتە٢|برام کاک سەڵاح لە پاش سەلامێکی گەرم و گوڕ و پرسینی ئەحواڵت ھەر لە دوور ڕا دەستت ئەگوشم و زۆر ھیوادارم سەلامەت بی و منیش زۆر گلەییم لە تۆ ھەیە، من ئەو ھەمو گۆرانییەی کە لە ئیزاعە ھەمە قەت گۆرانییە چاکەکانم بڵاوناکەنەوە و ئەگەر جارێکیش گۆرانییەکی باشم بڵاو بکرێتەوە بە ناوی کەسێکی دیکە بڵاوی دەکەنەوە. برام خۆ من بۆ ئەو گۆرانیانە زەحەتم کێشاوە و ئێستاش لە ئێوە داخوازی دەکەم کە ئاغای لێدەری موزیک بانگ بکەن لێیان پرسیار بفەرموون بزانن کە گۆرانی ئەسمەر یارم جوانە دەنگی منە لە ڕادیۆدا کە بە نێوی ئەحمەد شاباز بڵاودەکرێتەوە! زۆر ھیوادارم لە پاش ئەو کاغەزە ھەرچی زووتر لە ئیزاعەدا بۆم بڵاو بکرێتەوە بە نێوی خۆمەوە ئیتر بە خواتان دەسپێرم ھەر بژین بە خۆشی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=موزیکناس|ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=حەسەن زیرەک لە سکاڵانامەکەیدا چی بۆ ڕادیۆی بەغدا نوسیوە؟ - Muziknas|ناونیشان=https://muziknas.com/5520232/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810130904/https://muziknas.com/5520232/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;|bgcolor=#FEF6E1}}

کاتێک لە عێراق نەما و ھاتەوە ئێران، پێش ئەوەی بچێتە ڕادیۆ حەسەن زیرەک نیشتەجێ نەبوو و گەڕۆک بوو، لە گوندێکەوە دەچووە گوندێکی تر تا لە ئاھەنگ و دیوەخانی خەڵکی گۆرانی بڵێ، لەو سەردەمەدا چەند کەسێک ھەبوون دەچوونە شارۆچکە و گوندەکانەوە، خۆیان بە حەسەن زیرەک ناو دەبرد و بە ناوی حەسەن زیرەکەوە گۆرانیان دەگوت، خەڵکێکی زۆر بڕوایان بەم کەسانە دەکرد چونکە لەو کاتەدا وێنەی ڕاستەقینەی حەسەن زیرەک بڵاو نەبوبووەوە و تەنیا بە دەنگی ئاشنابوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئیبراھیم|یەکەم=فەرشی|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک و زمانی دوولا|ساڵ=٢٠٠٧|پەڕەکان=٩|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125107/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== ئیرۆتیکا ===
یەکێک لەو بابەتە گرنگانەی لە ھونەری حەسەن زیرەکدا ھەیە ''ژن'' و ''کچە''، کە زۆر بە شێوەیەکی [[ئیرۆتیزم]]ی و [[جوانیناسی]]انە (ئیستاتیکی) گەورەیی و پێگەی ژن پیشان دەدات، و لەنێو ھۆنراوەکانی ئەو ھونەرمەندەدا ژن پێگەیەکی گرنگی گرتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=حەسەن زیرەک: بولبولەکەی کوردستان و گەنجینەی ئاواز و فۆلکلۆری کوردی|ناونیشان=https://rojnews.news/?p=480181|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=کوردی - RojNews.News|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240626193202/https://rojnews.news/?p=480181}}&lt;/ref&gt; لە ڕووی کەسایەتییەوە، زیرەک کەسێکی عاشق بووە و «گیرۆدەی جوانیی ژن بووە»، بۆیە بەدرێژایی ژیانی چەندین جار ھاوسەرگیری کردووە، ئەو جوانی بینینەی ژن لە چاوی زیرەک خۆیدا، لە بەرھەمەکانیدا ڕەنگی داوەتەوە. بەپێی گێڕانەوەکانی ژیانی ناوبراو، زیرەک لە ساتی گۆرانیوتندا، ئەگەر ژنان و کچان لە دووریشەوە لێوەی دیار بوایە، ئەوا خۆشتر و باشتر گۆرانییەکانی دەگوت، زۆرجاریش ئەگەر ژن لەو شوێنە نەبوایە گۆرانی نەدەگوت.

لە دیدارێکی ھونەرمەند جەمال جەلال، بەرپرس و سەرۆکی بەشی کوردی، تورکمانی و سریانی لە [[ڕادیۆی کوردیی بەغدا|ڕادیۆی بەغدا]] باس لەوە دەکات لە ساڵانی ١٩٥٨، ڕۆژێک حەسەن زیرەک لە کاتی گۆرانیوتندا کاغەزێکی بەدەستەوە بووە و جار جارە تەماشای دەکرد، پاش کۆتایی ھاتنی گۆرانییەکە و تۆمارکردنی، لەبەرئەوەی زیرەک خۆی بە نەخوێندەوار لە قەڵەم دابوو، گومانیان لێی کرد و وایان دانا سیخوڕی بۆ ئێران و ساواک دەکات؛ بۆیە ھەر زوو ڕاپۆرتیان لەسەر نووسی، بەڵام لە کاتی لێکۆڵینەوە زیرەک کاغەزەکەی پێشاندا، ھیچ نووسین یان ھۆنراوەیەکی لەسەر نەبوو، بەڵکو وێنەی ژنێکی بە پێنووسی دار کێشا بوو، کاتێک پرسیاری لێکرا دەربارەی وێنەکە، حەسەن زیرەک دەڵێت:

{{وتە٢|خۆم کێشاومە، خۆتان دەزانن من ئەگەر ژنم بەرامبەر نەبێت، ناتوانم گۆرانی بە باشی بچڕم، بۆیە ئەم وێنەیەم کێشاوە، ئەگەر نا من خوێندەواریم نییە.|bgcolor=#FEF6E1}}

عەشق و جوانی ژن نەک تەنھا سەرچاوەی سروشی گۆرانیوتنی زیرەک بووە، بەڵکو سەرچاوەی سروشی جۆرێک لە شێوەکاریشی بووە؛ تەنانەت ئەگەر گۆرانیشی نەگوتبێت، ئەوا وێنە و نیگاری ئەو ژنەی کێشاوە کە عاشقی بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rudaw|سەردێڕ=ھونەری دەنگ و کاریگەری شوێن لەسەر دەنگ، ئەو ھونەرمەندانەی میوزیکی کوردیان بردە قۆناغێکی نوێوە|ناونیشان=https://podcast.rudaw.net/episode/hwneri-deng-u-karigeri-shwen-leser-deng-ew-hwnermendaney-miwziki-kwrdyan-brde-qonaxeki-nwe-u-dengyan-be-nemri-mawetewe|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=podcast.rudaw.net|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ژن و حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://channel8.com/kurdish/70016|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Channel8|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125718/https://channel8.com/kurdish/70016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=حەمە|یەکەم=توانا|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=چەند لایەنێکی شاراوە دەربارەی ژیانی حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://muziknas.com/157/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Muziknas|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629211925/https://muziknas.com/157/}}&lt;/ref&gt; زیرەک ناوی «ژن» و ھاوتا کۆمەڵایەتییەکانی وەک بێوەژن، کورتەژن و شۆڕەژن و ئەوانی تری دەکردە بەردەنگ و بابەتی گوتنەکانی، ئەمە دەرخەری ئەوەیە حەسەن زیرەک بەتەواوی خولیا و ئارەزووی ژن و جەستەی ژن بووە، کە زۆر جار لە ڕادیۆی بەغدا لەسەر باسکردنی جەستەی ژن لەگەڵ ناوھێنانی ناوی تایبەتی ڕەگەزی مێ، ڕووبەڕووی ڕەخنە و ھەڕەشەی کەسانی ئایینی و عەشایەری ئەوکاتە بووەتەوە، و ھەر ئەمەش بووە ھۆکارێک لە ھۆکارەکان بۆ ڕێگەنەدان بە گۆرانیوتنی لەو ڕادیۆیە لە ساڵانی دواتر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانی، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٣٦|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125713/https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=محەمەد|یەکەم=زاموا|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=پاش حەسەن زیرەک؟|ناونیشان=https://jineftin.krd/2021/12/12/پاش-حەسەن-زیرەک؟/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=ژنەفتن|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629211933/https://jineftin.krd/2021/12/12/پاش-حەسەن-زیرەک؟/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== ھایپەربۆڵ ===
[[پەڕگە:Hyperbolic in Mamle and Hasan Zirak's song lyrics.jpg|وێنۆک|دەربڕینی ھایپەربۆڵ لە ھۆنراوەی ١٥ گۆرانی خۆشەویستی [[محەممەد ماملێ|ماملێ]] و حەسەن زیرەکدا:{{ھن}}{{div col |colwidth=30em}}
{{legend|#59A7A7|دەربڕینی زیادەڕەوی نەرێنی لە دەقی گۆرانییەکانی ماملێ}}
{{legend|#97D7C6|دەربڕینی زیادەڕەوی ئەرێنی لە دەقی گۆرانییەکانی ماملێ}}
{{legend|#BAC94A|دەربڕینی زیادەڕەوی نەرێنی لە دەقی گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک}}
{{legend|#E2D46B|دەربڕینی زیادەڕەوی ئەرێنی لە دەقی گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک}}
{{div col end}}]]

لە بەشێکی زۆری گۆرانییەکانی حەسەن زیرەکدا ھایپەربۆڵ یان دەستەواژەی زیادەڕەوتیاکراو{{تێبینی|''Hyperbole''، ''وشەی زیادەڕەو'' یان ''زیادەڕەویکردن لە دەربڕین''، ڕێگایەکی ئەدەبی و زمانەوانییە، بۆ گەورەکردن و زیادەڕەویکردن لە پێناسەکردنی شتێک بە مەبەستی پشتڕاستکردنەوە یان کاریگەری دروستکردن، کە بەزۆری لە ھۆنراوە و شیعردا بەکاردێت&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Riri|یەکەم=Marliana|ناونیشان=https://repository.stba-jia.ac.id/245/|سەردێڕ=HYPERBOLE IN SONG LYRICS BY ONE DIRECTIONS|ساڵ=٢٠٢١|پەڕەکان=٩|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125718/https://repository.stba-jia.ac.id/245/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}} بوونی ھەیە، زیرەک وەک ھونەرمەندانی تر ئەمەی لە دوپاتکردنەوەی ''خۆشەویستی'' لە گۆرانییەکانیدا بەکارھێناوە، لەم دەربڕینەدا وشەگەلێکی بەھێز بەکارھاتوون، وەک ''گوڵ''، ''ئەستێرەی گەش''، ''ڕێحانە''، ''بەندی ڕەشماڵ''، ''کەو''، ''ئاسک''، ''مانگ''، ''پەنیری کوردی''، ''کەمەری شمشماڵی'' و زۆریی تر، وێڕای پێناسەکردنی جوانی خۆشەویستەکەی بە [[لێکچوواندن]]ی بەو وشانە، بەراوردی وشەکانیشی کردووە وەک نیشاندانی خۆشەویستییەکی زیاتر بۆ خۆشەویستەکەی؛ لەکاتێکدا وشەی تریی وەک ''شێت''، ''نەخۆش''، ''بێ دەرمان''، ''بەدبەخت''، ''ڕەشپۆش''، ''خومار''، ''سەرخۆش''، ''تیخی کەباب''، ''گێرە و قەرقەش'' و ھتد.. بەکارھێناوە بۆ باسکردنی شێوازی خۆشەویستییەکەی و پێناسەکردنی سەختی خۆشەویستییەکەی، یان خراپی ژیانی خۆی، زیرەک بە تەواوەتی ھەوڵی خۆی داوە بۆ نزیککردنەوە و بەستنەوەی ئەو وشانە لەگەڵ ناوەڕۆکی گۆرانییەکەی، بۆ ئەوەی گوێگر ئاشنای گۆرانییەکە بێت و مەبەستی گۆرانیبێژ بزانێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=FaqeAbdulla|یەکەم=B.|ناونیشان=https://doi.org/10.21271/zjhs.27.4.20|سەردێڕ=Hyperbole as a Way of Showing Eager Toward a Lover in Hamay Mamle's and Hasan Zirak's Songs|بڵاوکەرەوە=[[زانکۆی سەڵاحەدین]]|ساڵ=٢٠٢٣-٠٩-٢٧|بەرگ=٢٧|شوێن=ھەولێر|پەڕەکان=٣٠٢}}&lt;/ref&gt; نموونە، لە گۆرانی «[[گۆرانیناسیی حەسەن زیرەک#پێڕستی گۆرانییەکان|وەک قومری]]» حەسەن زیرەک، سێ دەربڕینی زیادەڕەویی ئەرێنی بەدی دەکرێت:

&lt;blockquote&gt;
{{چینی ناوەند}}
تەنیا گوڵەکەی سەحرای چینم
{{کۆتایی}}
&lt;/blockquote&gt;

ھیچ گوڵێک لە [[بیابانی تەکلەمەکان|بیابانی چیندا]] نییە، بەڵام گۆرانیبێژ بەراوردی خۆشەویستەکەی بە گوڵێک لە بیابانێکی چیندا کردووە، بەوەی وەک گوڵێک وایە لە جیھانێکی وشک و بێ ئاوەدانی ھاوشێوەی بیابانێک. لە گۆرانی «[[گۆرانیناسیی حەسەن زیرەک#پێڕستی گۆرانییەکان|ھەر وایە]]» دەڵێت:

&lt;blockquote&gt;
{{چینی ناوەند}}
دەمەکەت ھەنگوین لە قودوی چیندا
{{کۆتایی}}
&lt;/blockquote&gt;

ئەو پێناسەی دەمی خۆشەویستەکەی کردووە بە [[ھەنگوین]] لە قودوی (یان قوتووی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ڤەژین |فەرھەنگ = خاڵ |وشە = قوتوو |ڕێکەوتی سەردان = ١١ی ئابی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;) چینیدا، ''ھەنگوین'' خواردنێکی بەتامە و وەک دەرمان بەکاردەھێندرێت، لەکاتێکدا ''قودوی چینی'' بەکارھێناوە چونکە وڵاتی [[چین]] لە [[کوردستان]]ەوە دوورە و خەڵک ناتوانن بە ئاسانی بەو وڵاتە بگەن، حەسەن زیرەکیش ناتوانێت بە ئاسانی بە دەمی خۆشەویستەکەی بگات؛ دوو جار ئەم دێڕەی لە گۆرانییەکەدا بەکارھێناوە، و جوانیی خۆشەویستەکەی ئەرێنیانە دووپات کردووەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=FaqeAbdulla|یەکەم=B.|ناونیشان=https://doi.org/10.21271/zjhs.27.4.20|سەردێڕ=Hyperbole as a Way of Showing Eager Toward a Lover in Hamay Mamle's and Hasan Zirak's Songs|بڵاوکەرەوە=زانکۆی سەڵاحەدین|ساڵ=٢٠٢٣-٠٩-٢٧|بەرگ=٢٧|شوێن=ھەولێر|پەڕەکان=٢٩٩}}&lt;/ref&gt; بەڵام لە گۆرانی «[[گۆرانیناسیی حەسەن زیرەک#پێڕستی گۆرانییەکان|کراس ڕەش]]» نەرێنییانە دەربارەی خۆشەویستەکەی دەدوێت:

&lt;blockquote&gt;
{{چینی ناوەند}}
ئاگرت لە من بەرداوە جوانێ{{ھن}}&lt;small&gt;''دێڕی دواتر''&lt;/small&gt;{{ھن}}خوێنت مژیم ئەسمەرێ
{{کۆتایی}}
&lt;/blockquote&gt;

خۆشەویستەکەی ئاگری لە زیرەک بەرداوە، ئاگرێکی نادیار، نەک [[فیزیک]]ی؛ خۆشەویستەکەی ''[[خوێنمژ]]'' نییە بەڵام نادڵسۆزییەکەی وای کردووە ئازار بە گۆرانیبێژ بگەیەنێت، ئەم ھایپەربۆڵە بەکاردەھێنێت تا نیشانی بدات چەندە ڕقی لەوەیە لەلایەن کچێکەوە ڕەت بکرێتەوە؛ بەپێی پێوەری جۆرێتی، ئەو کچە بە شێوەیەکی نەرێنی ھەڵدەسەنگێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=FaqeAbdulla|یەکەم=B.|ناونیشان=https://doi.org/10.21271/zjhs.27.4.20|سەردێڕ=Hyperbole as a Way of Showing Eager Toward a Lover in Hamay Mamle's and Hasan Zirak's Songs|بڵاوکەرەوە=زانکۆی سەڵاحەدین|ساڵ=٢٠٢٣-٠٩-٢٧|بەرگ=٢٧|شوێن=ھەولێر|پەڕەکان=٢٩٧}}&lt;/ref&gt;

=== چریکەی کوردستان ===
چریکەی کوردستان کتێبێکی ژیننامەیی شیعرییە، ساڵی ١٩٦٦ لە تاران چاپکرا و بڵاوبووەوە، بەھۆی نەخوێندەواری حەسەن زیرەک، [[#ژیانی ھاوسەرگیری|میدیا زەندی]] ھاوسەری لە نووسین و داڕشتنەوەی کتێبەکە یارمەتیداوە؛ وێڕای ئەوەی وەزیری فەرھەنگ و ھونەریی ئەوکاتەی ئێران جەختی لەوە دەکردەوە کە نابێت کتێب بە کوردی چاپ بکرێت. وەشانی یەکەمی کتێبەکە ھەزار دانەی لێ چاپ ببوو و زیرەک بەبێ بەرامبەر دەیبەخشییەوە و ھیچ نرخێکی لەسەر نەبوو، پێشوازییەکی باشی خوێنەرانی لێکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئیبراھیم|یەکەم=فەرشی|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&amp;lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک و زمانی دوولا|ساڵ=٢٠٠٧|پەڕەکان=٢٦}}&lt;/ref&gt; وەشانی یەکەم لە ٥٣ لاپەڕە پێکدێت، ناوەڕۆکەکەی چەند نووسینێکی زیادەی [[محەممەد سدیق موفتیزادە]] لەخۆ دەگرێت، ھەروەھا ھۆنراوە و نۆتەی چەند گۆرانییەکی زیرەکیشی تێدایە کە لەلایەن فەرەیدوونی مورادییەوە ئامادەکراون. بڵاوکردنەوەی کتێبێک بە زمانی کوردی و ناوی کوردستانەوە، توڕەبوونی حکوومەتی لێ دەکەوێتەوە، بۆیە دوای بڵاوبوونەوەی کتێبەکە، فەرمانی دەستگیرکردن بۆ زیرەک دەردەچێت و لە ڕادیۆکانی ئێران دەردەکرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=زیرەک|یەکەم=حەسەن|ناونیشان=https://libris.kb.se/bib/22002860|سەردێڕ=چریکەی کوردستان - چاپی دووەم|دوایین٢=زەندی|یەکەم٢=میدیا|بڵاوکەرەوە=Intîşaratê Borekeyî|ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٩٦٤٩١٥٢٨٠٦|بەرگ=٢|شوێن=تاران، ئێران|زمان=ku|orig-year=1966}}&lt;/ref&gt;

== بیرەوەری ==
=== پەیکەر ===
لە شاری بۆکان لەلایەن [[بەشیر ناسری]] پەیکەرساز و شێوەکاری کورد، پەیکەرێکی حەسەن زیرەک لەسەر فایبەرگڵاس دروست کراوە و نمایشکراوە، پەیکەرەکە لەسەر ھیچ کام لەو وێنانە دروست نەکراوەتەوە کە ئێستا لە ئەرشیڤی حەسەن زیرەکدا بوونی ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.boukanmukryan.ir/1402/04/05/سردیس-ماموستا-حسن-زیرک-؛-تجلی-از-رهایی-و/|سەردێڕ=سردیس ماموستا حسن زیرک؛ تجلی از رهایی و جسارت + فیلم|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.boukanmukryan.ir/1402/04/05/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%B3-%D9%85%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DA%A9-%D8%9B-%D8%AA%D8%AC%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ئارامگە و گۆڕی حەسەن زیرەک ئێستا بەشێکە لە مۆزەخانە و کەلەپووری شاری بۆکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.boukanmukryan.ir/1401/01/08/موزه-ی-مفاخر-و-پارک-زیرک-در-صدر-بازدید-ع/|سەردێڕ=موزه ی مفاخر و پارک زیرک در صدر بازدید علاقمندان و مسافران نوروزی در هفته اول سال جدید|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|ئیش=newspaper|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731112538/https://www.boukanmukryan.ir/1401/01/08/موزه-ی-مفاخر-و-پارک-زیرک-در-صدر-بازدید-ع/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە [[ھەڵەبجە]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=لە هەڵەبجە پەردە لەسەر پەیكەری حەسەن زیرەک لادرا|ناونیشان=https://rojnews.news/?p=19062|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=کوردی - Rojnews|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810130739/https://rojnews.news/?p=19062}}&lt;/ref&gt; سلێمانی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سلێمانى: یادى ھونەرمەندى گەورە حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://archive.gov.krd/mocy/www.mocy.gov.krd/index.php/2018-01-20-21-51-32/2018-01-20-11-26-47/item/414-2018-06-28-09-06-25.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=archive.gov.krd|زمان=ar-aa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731105523/https://archive.gov.krd/mocy/www.mocy.gov.krd/index.php/2018-01-20-21-51-32/2018-01-20-11-26-47/item/414-2018-06-28-09-06-25.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; گۆڕەکەی لە کێوی ناڵەشکێنە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Leon|یەکەم=Sally Cassell|ڕێکەوت=١ی ئازاری ١٩٨٨|سەردێڕ=Aztec Meets Compaq: Bringing the Pre‐Columbians Up to Date|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1111/an.1988.29.3.24.1|journal=Anthropology News|بەرگ=٢٩|issue=3|پەڕەکان=٢٤–٢٢|doi=10.1111/an.1988.29.3.24.1|issn=1541-6151|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810130919/https://anthrosource.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/an.1988.29.3.24.1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; و چەند شوێنێکی دیکەی ڕۆژھەڵاتی کوردستان، پەیکەر و کۆتەڵی تایبەت بە حەسەن زیرەک ھەیە.

لە شاری بانە لەلایەن ھونەرمەندی شێوەکار، ئارام مەجیدزادە لەسەر دیوارەکانی شەقامی کەمەربەندیی نێو بانە، وێنەی چەند کەسایەتییەکی دیاری چوار پارچەی کوردستان کێشراوە، یەکێک لەوانە حەسەن زیرەکە، و لە پاڵ ھونەرمەند [[عەباس کەمەندی]]یەوە داندراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=شێوەکارێک وێنەی کەسایەتییەکانی کوردستان لەسەر دیوارەکانی بانە دەکێشێت|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/culture-style/01092023|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731105523/https://www.rudaw.net/sorani/culture/culture-style/01092023}}&lt;/ref&gt;

=== یادکردنەوە ===
لە ١١ی تەممووزی ٢٠١٩ لە شاری کەرکووک بە ئامادەبوونی چەند ھونەرمەند و کەسایەتییەکی شارەکە یادی حەسەن زیرەک کرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=یادی حەسەن زیرەک لە کەرکووک|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/tv_episode/4044-یادی-حەسەن-زیرەک-لە-کەرکووک|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Kurdistan24.net}}&lt;/ref&gt; لە شاری [[سلێمانی]] و دەوربەریشی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rojnews|یەکەم=Botan|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=لە چەمچەماڵ ساڵیادی کۆچی دوایی حەسەن زیرەک بەرز ڕاگیرا - کلتوور و هونه‌ر|ناونیشان=https://rojnews.news/?p=480719|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=کوردی - RojNews.News|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810130744/https://rojnews.news/?p=480719|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ساڵانە یادی کۆچی دوایی و لەدایکبوونیی حەسەن زیرەک دەکرێتەوە بە ئاھەنگ و گۆرانی و بۆنەی جۆراوجۆر، لە بەشێک لەو بۆنانەدا ''خەڵاتی حەسەن زیرەک'' پێشکەش کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=سلێمانی یادی حەسەن زیرەک دەکاتەوە|ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/slemani-hesen-zirek/4456564.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Voice of America|زمان=ku|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731105522/https://www.dengiamerika.com/a/slemani-hesen-zirek/4456564.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بزرگداشت حسن زیرک در شهر سلیمانیه|ناونیشان=https://anfpersian.com/فرهنگ_هنر/bzrgdasht-hsn-zyrk-dr-shhr-slymanyh-67534|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=ANF News|زمان=fa}}&lt;/ref&gt; ساڵی ٢٠١٩ بۆ ٤٩یەمین ساڵیادی کۆچی دوایی ڕێوڕەسمێکی گەورە سازکرا، و تێیدا کتێبی ''حەسەن زیرەک: چریکەیەک بۆ شادی'' ناسێنرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sulaimani remembers iconic singer Hassan Zirak on 47th anniversary of his death|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/27062019|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731105523/https://www.rudaw.net/english/kurdistan/27062019#:~:text=The%20city%20of%20Sulaimani%20commemorated,a%20number%20of%20Sulaimani%20artists.}}&lt;/ref&gt; ساڵی ٢٠٢١ ھێزەکانی حکوومەتی ئێران ڕێگریان کرد لە ساڵیادی حەسەن زیرەک لە ئارامگەکەی خۆی لە بۆکان، سەرەڕای ڕێگیرییەکانی حکوومەت، خەڵکی و بەشداربووانی ڕێوڕەسمەکە لە شوێنەکە مانەوە و یادکردنەوەکەیان ئەنجامدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=İran rejimi, Hasan Zirek’in doğum gününü kutlamak isteyen halkı engellemek istedi|ناونیشان=https://darkamazi.com/archives/1017309|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Darka Mazi|زمان=tr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731105528/https://darkamazi.com/archives/1017309|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

پرۆژەی «سەدەی زیرەک» پرۆژەیەکە لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ەوە دەستی پێکرد و تا تشرینی دووەمی ٢٠٢١ بە یارمەتیی دام و دەزگا مەدەنی، ھونەری و ئەدەبییەکان، ھونەرمەندان، نووسەران و ڕێکخراوەکان، بەردەوام بوو، پرۆژەیەک بوو بۆ یادی ١٠٠ ساڵەی حەسەن زیرەک، تێیدا چەندین نووسین، بەڵگە و بابەتی ھەمەڕەنگ دەربارەی زیرەک بڵاوکرانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=پرۆژەی سەدەی زیرەک|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/wp-content/uploads/2022/01/hassanzirak.pdf|journal=work|پەڕەکان=١|via=ماڵپەڕی ڕۆژھەڵات - بۆکان|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240807155228/https://kurdistanukurd.com/wp-content/uploads/2022/01/hassanzirak.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

ڕۆژی ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٩٦ لە شاری [[کۆلن]]، [[ئەڵمانیا]]، بە بەشداری [[قادر دیلان]]، ئیقباڵ حاجبی، ڕەزا حەمە فەرەج، سیروان ڕەحیم، [[خالید ڕەشید]] و ٤٠٠ کەسی دیکە لە کورد و ئەڵمانی و ئەوانی تر، کۆڕێک بۆ یادی ٧٥ ساڵەی حەسەن زیرەک بەسترا؛ لەژێر چاودێری و پاراستنیی پۆلیسی کۆڵن بەھۆی فشار و ھەڕەشەکانی حکوومەتی ئێران لەسەر [[ھەڵسووڕاوی|چالاکوانە]] کوردەکان و ھەوڵی دووبارە نەبوونەوەی [[تیرۆری میکۆنۆس]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٩٦|سەردێڕ=ڕاپۆرتی فێستیڤاڵی ٧٥ ساڵەی حەسەن زیرەک - شانۆی کۆچەر|ناونیشان=https://bokan.de/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Bokan|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240718041455/http://www.bokan.de/}}&lt;/ref&gt;

=== ناو ===
چەندین شوێن و ناوچە بە ناوی حەسەن زیرەکەوە کراون، لەوانە باخچەی حەسەن زیرەک لە بۆکان و [[چوارقوڕنە]] لە [[ڕانیە]]، پردی حەسەن زیرەک لە [[قەڵادزێ]]، چێشتخانە و خواردنگەی حەسەن زیرەک لە شارەکانی تریی ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ھەروەھا لە ناوەندی شاری سلێمانی چایخانەی حەسەن زیرەک بوونی ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kurdish tea shop celebrates the life of renowned singer Hesen Zirek|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/150120172|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731105521/https://www.rudaw.net/english/kurdistan/150120172}}&lt;/ref&gt; ساڵی ٢٠٢٠ حکوومەتی ئێران، وێنەی حەسەن زیرەکی لەسەر [[پوولی پۆستە]]ی دەوڵەت دانا و بڵاوی کردەوە، بۆ یادکردنەوەی ھونەرمەند و پاراستنی ناوی ھونەرمەندەکە لە مێژوودا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إيران تصدر طابعا يحمل صورة الفنان الكوردي الكبير حسن زيرك|ناونیشان=https://shafaq.com/ar/كوردســتانيات/يران-تصدر-طابعا-يحمل-صورة-الفنان-الكوردي-الكبير-حسن-زيرك|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=شفق نيوز|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731105524/https://shafaq.com/ar/كوردســتانيات/يران-تصدر-طابعا-يحمل-صورة-الفنان-الكوردي-الكبير-حسن-زيرك|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان بەتایبەتی شاری بۆکان، پیشەسازەکان جۆرێکی [[چەقۆ]] بەرھەم دەھێنن کە لە پۆڵای سپی دروست دەکرێت، دەستەوانەکەشی لە قۆچی ئاژەڵ دروست دەکرێت؛ پارچەیەکی بەنرخە و لە ڕێگەی بازرگانانەوە بە کوردستاندا ڕەوانەی شارەکانی عێراق دەکرێت، بەکارھێنەران و ئەوانەی خواستیان لەسەر چەقۆکە ھەیە، چەقۆکەیان ناوناوە ''چەقۆی زیرەک'' لەبەر ھۆگرییان بە دەنگی حەسەن زیرەک و جێی لەدایکبوونی حەسەن زیرەک کە شاری بۆکانە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=شاهد: إيران تصنع السكاكين من القرون وبعضها يصل إلى العراق|ناونیشان=https://964media.com/369959/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=+964|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731105525/https://964media.com/369959/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ژیان و بەرھەمەکانی لە پەڕتووکدا ==
* چریکەی کوردستان (&lt;small&gt;نووسەر: حەسەن زیرەک&lt;/small&gt;)
* گەوھەرێ (&lt;small&gt;نووسەر: عوسمان شارباژێڕی&lt;/small&gt;)
* حەسەن زیرەک و ھەندێک لە بەسەرھاتەکانی (&lt;small&gt;نووسەر: میرزا کەریم خۆشناو&lt;/small&gt;)
* ناڵەشکێنە: گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک (&lt;small&gt;نووسەر: قادرنەسیری نیا&lt;/small&gt;)
* ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟ (&lt;small&gt;نووسەر: مەولوود ئیبراھیم حەسەن&lt;/small&gt;)
* بەرکوڵێک لە ژیان و بەسەرھاتی حەسەن زیرەک (&lt;small&gt;نووسەر: ھیوا عومەر ئەحمەد&lt;/small&gt;)
* حەسەن زیرەک (&lt;small&gt;نووسەر: ھیوا عومەر ئەحمەد&lt;/small&gt;)
* حەسەن زیرەک: چریکەیەک بۆ شادی (&lt;small&gt;نووسەر: مەریوان مەسعوود&lt;/small&gt;)
* حەسەن زیرەک: ناسنامەی گۆرانی کوردی (&lt;small&gt;نووسەر: شێرزاد عەبدولڕەحمان&lt;/small&gt;)
* حەسەن زیرەک و زمانی دوولا (&lt;small&gt;نووسەر: ئیبراھیم فەرشی&lt;/small&gt;)
* ڕۆڵی حەسەن زیرەک لە میوزیکی کوردیدا (&lt;small&gt;نووسەران: زۆزک ئەحمەد قەرەداغی&lt;/small&gt; و &lt;small&gt;زاھیر محەممەد عەزیز&lt;/small&gt;)
* ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک (&lt;small&gt;نووسەر: عادل محەممەد کەریم&lt;/small&gt;)

== ئەمانەش ببینە ==
* [[گۆرانیناسیی حەسەن زیرەک]]
* [[ڕادیۆی کوردیی بەغدا]]
* [[ڕادیۆی کوردیی کرماشان]]
* [[ڕادیۆی کوردیی تاران]]
* [[محەممەد ماملێ]]

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Hassan Zirak}}
* [https://www.kurdistan24.net/ckb/production_episode/9959-حەسەن-زیرەک بەڵگەفیلمی حەسەن زیرەک – K24]

{{گۆرانیبێژانی کورد}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{وتاری ھەڵبژێردراو|وەشان=|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|موکریان|مۆسیقای کوردی|مۆسیقا|ئێران}}

[[پۆل:خەڵکی بۆکان]]
[[پۆل:ژەنیارانی کورد]]
[[پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی]]
[[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد]]
[[پۆل:گۆرانیبێژانی فۆلکلۆری کوردی]]
[[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]]
[[پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢١]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٧٢]]
[[پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئێران]]</text>
      <sha1>77zo0no1jopitasapllq5603hf9auel</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاڵای کوردستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>273</id>
    <revision>
      <id>1589783</id>
      <parentid>1588571</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T10:58:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <comment>/* ئاڵاکانی کوردستان */ زیادکردنی دوو ئاڵای تر</comment>
      <origin>1589783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22779" sha1="6emd4dyq3vgddqu9ck8v6if1xy5h76x" xml:space="preserve">{{Infobox flag
| Name = ئاڵای کوردستان
| Article =
| Image = Flag of Kurdistan.svg
| Alt =
| Noborder = &lt;!-- Leave blank for rectangular flag; for non-rectangular flag, type &quot;no&quot;. --&gt;
| Morenicks =
| Use = &lt;!-- Required for |Symbol --&gt;
| Symbol = &lt;!-- |Use=&quot;6-digit FIAV usage code&quot; is required. --&gt;
| Proportion = ٢:٣
| Adoption = دەیەی ١٩٢٠ لەلایەن [[خۆیبوون]]{{ھن}}١٩٢٧–١٩٣٠ لەلایەن [[کۆماری ئارارات]]{{ھن}}١٧ی کانوونی دووەمی ١٩٤٦ لەلایەن [[کۆماری مەھاباد]]{{ھن}}١٩٩٢ لەلایەن [[کۆماری کوردیی لاچین]]{{ھن}}١٩٩٢ لەلایەن [[ھەرێمی کوردستان]]
| Relinquished =
| Design = سێ ڕەنگی {{ڕەنگاوڕەنگ
| دەق = سوور
| قەبارە =
| ڕەنگ = ED2E38
}}، {{ڕەنگاوڕەنگ
| دەق = سپی
| قەبارە =
| ڕەنگ = FFF
}} و {{ڕەنگاوڕەنگ
| دەق = سەوز
| قەبارە =
| ڕەنگ = 00B053
}} لەگەڵ ڕۆژێکی {{ڕەنگاوڕەنگ
| دەق = زەرد
| قەبارە =
| ڕەنگ = F7B50C
}} بە ٢١ تیشک لە ناوەڕاستی ئاڵاکە ([[ڕۆژی کوردی]])
| Designer =
}}

'''ئاڵای کوردستان''' ({{بە کوردیی باکووری|Ala Kurdistanê}}، یان ''Ala rengîn''، ''ئاڵا ڕەنگین'') ئاڵای فەرمیی [[ھەرێمی کوردستان]]ە. لە تەواوی ئەو ناوچانەی لەژێر دەسەڵاتی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]ن، لە دامودەزگا حکوومییەکان و دامەزراوە فەرمییەکان شەکاوەیە. ئەم ئاڵایە بەگشتی وەک ئاڵای کورد و [[کوردستانی گەورە]]ش دەبینرێت.

== مێژوو ==
=== شانشینی کوردستان ===
==== ئاڵای بەریتانیا ====
لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩١٨ و نزیک کۆتایی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، [[شێخ مەحموودی حەفید|مەحموود بەرزنجی]] لە دەوڵەتی عوسمانی جیابووەوە و [[دەوڵەتی کوردی (١٩١٨-١٩١٩)|دەوڵەتی کوردی]] دامەزراند. بەو پێیەی سەرەتا لەژێر فەرمانی [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] بوو، دەبوو ئاڵای یوونیەن جاک (ئاڵای بەریتانیا بوو کە لە ناوچە ژێرفەرمانییەکانی بەریتانیا ھەڵدەکرا) لە دەوڵەتەکەی ھەڵبکات، تا لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩١٩ ڕاپەڕینی کرد و ئاڵایەکی نوێ بۆ دەوڵەتەکەی دیاریکرا.

==== ئاڵای مانگیلە ====
لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩١٩ دەوڵەتی کوردی لە دژی ئیمپراتۆرییەتی بەریتانیا ڕاپەڕی، و ئاڵایەکی [[مانگیلە]]ی گرتەبەر، بەڵام ئیمپراتۆرییەتیی بەریتانیا لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٩١٩ دەوڵەتی کوردی داگیرکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=MacArthur-Seal|یەکەم=Daniel-Joseph|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=yFqbEAAAQBAJ&amp;dq=iraqi+kurdistan+flag+1919&amp;pg=PT97&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=iraqi%20kurdistan%20flag%201919&amp;f=false|سەردێڕ=From Enemies to Allies: Turkey and Britain, 1918–1960|دوایین٢=Barlas|یەکەم٢=Dilek|دوایین٣=Hale|یەکەم٣=William|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Taylor &amp; Francis|ژپنک=٩٧٨-١-٠٠٠-٨١٨٨٦-٤|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=1919 - World Flag Chart|ناونیشان=https://flaglog.com/1919|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=flaglog.com}}&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:Flag of Kingdom of Kurdistan (1922-1924).svg|وێنۆک|ئاڵای دەوڵەتی کوردی و دواتر شانشینی کوردستان]]

دوای دامەزراندنی [[شانشینی کوردستان]] لە ساڵی ١٩٢١، دیسان ئاڵا مانگیلەییەکە لە [[سلێمانی]] لەلایەن شێخ مەحموودی حەفید ھەڵکرایەوە. بە گوتەی مێژوونووس [[ڕەفیق حیلمی]]، شانشینی کوردستان ئاڵای مانگیلەی بە ئاڵای نەتەوەیی کورد دەزانی؛ زیاتر دەڵێت: «کۆبوونەوەیەکی گەورە لە ماڵی شێخ قادر، سەرۆکی ئەنجوومەنی نیشتمانی بەڕێوەچوو و مۆڵەتی فەرمی درا بە ئاڵاکە و وەک ئاڵای فەرمیی کوردەکان بەرزکرایەوە، بە ئامادەبوونی نزیکەی ١٠ ھەزار کەس لە ڕۆژی کۆبوونەوەکەدا لە [[مزگەوتی گەورەی سلێمانی|مزگەوتی گەورە]]».&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=admin|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Seîd Veroj/ Ala Kurdistanê; berhemê têkoşîna netewî ya miletê Kurd e û berîya sed (100) salan hatîye çêkirin {{!}} Kovara Bîr|ناونیشان=https://kovarabir.com/8671/seid-veroj-ala-kurdistane-berheme-tekosina-netewi-ya-milete-kurd-e-u-bere-sed-100-sal-hatiye-cekirin/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٤|زمان=tr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240717203808/https://kovarabir.com/8671/seid-veroj-ala-kurdistane-berheme-tekosina-netewi-ya-milete-kurd-e-u-bere-sed-100-sal-hatiye-cekirin/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== CTK و خۆیبوون ===
لە ساڵی ١٩٢٠ لەلایەن [[کۆمەڵگای سەرھەڵدانی کوردستان|کۆمەڵەی سەرھەڵدانی کوردستان]] (CTK) ئاڵایەکی دیکە بۆ کوردستان دروستکرا. دوای ماوەیەکی کەم لەلایەن [[ناسیۆنالیزمی نەتەوەیی|پارتی ناسیۆنالیستی]] [[خۆیبوون]]ەوە بەکارھێنرا، کە لە کاتی [[ڕاپەڕینی ئاگری]]دا ئاڵاکەی لە [[قەرەکۆسە|شاری ئاگری]] ھەڵکرد.

[[پەڕگە:Kurdish flag (Khoiboun).png|وێنۆک|ئاڵای کوردیی کۆماری ئارارات]]

ئاڵای نەتەوەیی کوردی، لە ساڵانی ١٩٢٧ لەلایەن سەرکردەکانی بزووتنەوەی [[خۆیبوون]]ەوە ھەڵبژێردرا بۆ نوێنەرایەتیکردنی ئەو کوردانەی کە لە دژی [[دەوڵەتی عوسمانی]] خەبات بۆ [[ڕاپەڕینەکانی کورد لە جەنگی جیھانیی یەکەمدا|سەربەخۆیی]] دەکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The National Flag of Kurdistan|ناونیشان=https://www.institutkurde.org/en/kurdorama/the_national_flag_of_kurdistan.php|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=Institutkurde.org|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== گۆڤاری ھاوار ===
[[پەڕگە:Hawar(kurdistanflag).jpg|وێنۆک|چەپ|بەرگی گۆڤاری ھاوار بە ئاڵای کوردستانەوە]]
ئاڵای کوردی لە ساڵی ١٩٣٢ بە ژمارە ١١ (١٠ی تشرینی دووەمی ١٩٣٢) لەسەر ھەردوو بەرگی [[ھاوار (کۆوار)|گۆڤاری ھاوار]] بە ڕەنگی چاپ بڵاوکرایەوە. ڕەنگەکانی ئاڵاکە لە سەرەوە بۆ خوارەوە سوور، سپی و سەوز بوون و خۆرێکی زێڕین بە ١٨ تیشکەوە لە ناوەڕاستیدا بوو.

=== کۆماری مەھاباد ===
[[کۆماری کوردستان|کۆماری مەھاباد]] دووەم دەوڵەتی سەربەخۆی کوردی بوو لەدوای [[کۆماری ئارارات]]، ئەو کۆمارەی کە لە ساڵی ١٩٢٧ ڕاگەیەندرا و دواتر لە ساڵی ١٩٣٠ لەلایەن سوپای تورکیاوە شکستی پێ ھێندرا. کۆماری کوردیی مەھاباد لە ٢٢ی مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٤٦ و پێنج مانگ دوای کۆتایی ھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دامەزرا، وەک [[دەوڵەتی بووکەڵە|دەوڵەتێکی بووکەڵەیی]] [[یەکێتیی سۆڤیەت]]. ئەم کۆمارە کەمتر لە ساڵێک توانی بەرگە بگرێت؛ بەڵام ئاڵاکەی ھێشتا وەک ھێمایەک بۆ [[سەربەخۆیی]] کورد سەیر دەکرێت.

لە ساڵی ١٩٤٥، کاتێک کچێکی ١٤ ساڵان بە ناوی فاتیمە ئەسەد شاھین، لە شارۆچکەیەکی بچووکی [[باشووری کوردستان]] لەگەڵ نەھمان عیسا ھاوسەرگیری دەکات، لە ئاھەنگی ھاوسەرگیرییەکەدا، [[مەلا مستەفا بارزانی]] بەشداری دەکات. لەو کاتەدا مستەفا بارزانی لە پلانیدا بوو بەشداری شۆڕشیی کوردانی ڕۆژھەڵات بکات و پشتگیری لە [[قازی محەممەد]]، سەرکردەی شۆڕشەکە بکات. لە ئاھەنگەکەدا مەلا مستەفا پرسیار لە نەھمان عیسا دەکات کە «ئایا ھاوسەرەکەی دەتوانێت ئاڵایەک دروست بکات؟» فاتیمە بە داواکارییەکە ڕازی دەبێت، و داوا لە مەلا مستەفا دەکات کە شێوە و ڕەنگەکانی پێ بدات.

{{وتە١|دەمزانی ئەمە ئاڵایەکە بۆ کوردەکان، بەڵام نەمدەزانی ئەوەندە گرنگ دەبێت بۆیان. من ئێستا باشتر لەمە تێدەگەم.|فاتیمە ئەسەد}}

لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٤٦دا کۆماری مەھاباد ڕاگەیەنرا و قازی محەممەد وەک سەرۆککۆمار دەستنیشان کرا.

{{وتە١|کاتێک قازی چووە سەربانەکە و وتاری پێشکەش کرد، بینیم ئەو ئاڵایەی کە من دروستم کردبوو بەدەستییەوەیەتی، ھەمووان چەپڵەیان لێدەدا و [[ئەی ڕەقیب|سروودی نەتەوەیی]] کوردیان دەوتەوە.|فاتیمە}}

ئاڵاکەی فاتیمە جیاواز بوو لەگەڵ ئەو ئاڵایەی کە ئێستا بە ئاڵای کۆماری مەھاباد دادەنرێت، تەنیا [[ڕۆژی کوردی|ڕۆژێکی کوردی]] ١٦ تیشکی لە ناوەندیدا بوو، بە پشتبەندێکی [[ڕەنگی پان-ئێرانی|سێ ڕەنگیی]] ئاسۆیی سوور، سپی و سەوز.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=‘I didn’t know the flag I made for the Kurds would be so important’ – The Kurdistan Memory Programme|ناونیشان=https://kurdistanmemoryprogramme.com/i-didnt-know-the-flag-i-made-for-the-kurds-would-be-so-important/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=kurdistanmemoryprogramme.com}}&lt;/ref&gt;

{{Multiple image|align=|direction=|total_width=350|image1=Mahabad Republic sunburst flag.svg|alt1=|caption1=|image2=Flag of the Republic of Mahabad.svg|caption2=|caption3=|footer=ئاڵاکەی فاتیمە ئەسەد (ڕاست) وەشانی دواتری ئاڵای کۆماری مەھاباد (چەپ)}}

=== کوردستانی سوور ===
لە ساڵی ١٩٩٢ کاتێک ھەوڵی دووبارە دامەزراندنەوەی ئیدارەی کوردستانی سوور دەدرا، ئاڵاکەی خۆییبوون دیاریکرا وەک ئاڵای [[کۆماری کوردیی لاچین]].&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=XOMAJFiEjWg بەڵگەفیلم: کوردستانی سوور]&lt;/ref&gt;

== پێناسەی ئاڵای کوردستان ==
ئاڵای کوردستان پێک ھاتووە لە سێ ڕەنگی سوور، سپی، سەوز و دروشمێک لە ناوەندی.

=== ڕەنگەکان ===
ئاڵای کوردستان لە لاکێشەیەکی ئاسۆیی پێکھاتووە، لاکێشەی سەرەوە ڕەنگی سوورە، ناوەند ڕەنگی سپییە، و لاکێشەی خوارەوە ڕەنگی سەوزە. بەرینی ئاڵا دوو لەسەر سێ درێژییەکەیەتی.

=== ھێمای نەتەوەیی ===
دروشمی نەتەوەیی ئاڵای کوردستان خۆری زێڕینە، ئەم خۆرە ٢١ تیشکی یەکسان و ھاوشێوەی ھەیە کە ڕێکەوتی [[٢١ی ئازار]] دەگەیەنێت کە [[نەورۆز]] و سەرەتای ساڵی [[ڕۆژژمێری کوردی]]یە.

بە لەبەرچاوگرتنی دوو لەسەر سێیەتی قەبارەی ئاڵا، خۆری زێڕین بە تیشکەکانییەوە یەک پێوەرە و بەبێ تیشکەکان نیو پێوەر، ئەم تیشکانە شێوەیان ڕاستە و لە دەرەوە خاڵێکی تیژ دروست دەکەن. خۆرەکە دەبێ ڕێک لە ناوەندی ئاڵای کورستان جێگیر بێت. خۆر بەشێوەیەک جێگیر کراوە کە ستوونی ناوەندی ئاڵا بە ناو خاڵی تیژی بەرزترین تیشک تێدەپەڕێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=For Kurds, a day of bonfires, legends, and independence – CSMonitor.com|ناونیشان=https://www.csmonitor.com/2004/0323/p07s02-woiq.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200810180308/https://www.csmonitor.com/2004/0323/p07s02-woiq.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=نوروز  نیروز {{!}} الموسوعة العربیة|ناونیشان=http://www.arab-ency.com/ar/%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AD%D9%88%D8%AB/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%80-%D9%86%D9%8A%D8%B1%D9%88%D8%B2|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170915100804/http://www.arab-ency.com/ar/البحوث/نوروز--نیروز|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=The Kurds: a concise handbook: Izady, Mehrdad R: Free Download, Borrow, and Streaming: Internet Archive|ناونیشان=https://archive.org/details/kurdsconcisehan00izad/page/243|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=web.archive.org|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200810183316/https://archive.org/details/kurdsconcisehan00izad/page/243|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Yildiz&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Yildiz|یەکەم=Kerim|سەردێڕ=The Kurds: Culture and Language Rights|ناونیشان=https://archive.org/details/kurdsiniraqpastp0000yild|نووسەر٢=Fryer, Georgina|بڵاوکەرەوە=Kurdish Human Rights Project|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=١-٩٠٠١٧٥-٧٤-٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;diaspora&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wahlbeck|یەکەم=Osten|سەردێڕ=Kurdish Diasporas: A Comparative Study of Kurdish Refugee Communities (Migration, Minorities and Citizenship)|بڵاوکەرەوە=Macmillan|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٠-٣١٢-٢٢٠٦٧-٧|شوێن=Basingstoke}}&lt;/ref&gt;

=== ڕەنگەکان، کۆدەکانیان و واتا باوەکانیان ===
[[پەڕگە:Roj emblem.svg|وێنۆک|170px|[[ڕۆژی کوردی]] (٢١ تیشکی ھەیە)]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! ڕەنگ
! واتا
|-
| style=&quot;background:#ED2024;color:white;&quot; | سوور
RGB: (235,35,35)

HEX: #ED2024
| خوێنی شەھیدان و گیانی نەمران
|-
| style=&quot;background:#278E43;color:white;&quot; | سەوز
RGB: (39,138,65)

HEX: #278E43
| خاکی پیرۆزی کوردستان
|-
| style=&quot;background:#FEBD11;color:black;&quot; | زەرد
RGB: (250,185,20)

HEX: #FEBD11
| ڕۆژی ئازادی و جەژنی نەتەوەیی نەورۆز و [[ڕۆژی کوردی]]
|-
| style=&quot;background:#FFFFFF;color:black;&quot; | سپی
RGB: (255,255,255)

HEX: #FFFFFF
| ئاشتی و پێکەوەژیان
|}

== شێوازەکانی بەکارھێنانی ئاڵا ==
* ھەڵواسین بە دار (ستوون)؛ پێویستە خۆرەکەی لە ھەردوو ڕووەوە دیار بێت.
* بەرزکردنەوەی لە باری پانی؛ ڕەنگی سوور لە سەرەوە و ڕەنگی سەوز لە خوارەوە.
* بەرزکردنەوەی لە باری درێژی؛ ڕەنگی سوور لە لای چەپ و ڕەنگی سەوز لە لای ڕاست.
* لە یەخەدانی وەک ڕۆزێت لەسەر سینگ؛ لە لای چەپ لەسەر دڵ دەدرێت.
* دانان لەسەر مێز؛ پێویستە بە لای چەپ بشکێتەوە.

=== شێوازە ھەڵەکانی بەکارھێنانی ئاڵا ===
* نابێت بە ھیچ جۆرە شێوەیەک ئاڵا لوول بکرێت.
* نابێت بە ھیچ جۆرە شێوەیەک ئاڵا بە پێچەوانەوە هەڵبکرێت یان دابندرێت.
* ھەر جۆرە [[سووکایەتی]]یەک بە ئاڵا سزای زیندانە.

== ڕۆژی ئاڵا ==
لە ساڵی ٢٠٠٩دا پەرلەمانی کوردستان بڕیاریدا، ڕۆژی ١٧ی کانوونی یەکەمی ھەموو ساڵێک، ڕۆژی ئاڵای کوردستان لەسەرجەم شار و شارۆچکەکانی ھەرێمی کوردستان بکرێتەوە.

== ئاڵاکانی کوردستان ==
=== ئاڵا کوردییەکان ===
&lt;gallery&gt;
پەڕگە:De facto SA-NES Flag.svg|alt=The Autonomous Administration's new emblem superimposed on a white field|ئاڵای [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]] (٢٠١٨–ئێستا).
پەڕگە:Flag of Rojava.svg|ئاڵای نافەرمی [[ڕۆژاوای کوردستان]]، (٢٠١٣–ئێستا)&lt;ref name=&quot;crwflags.com&quot;&gt;http://www.crwflags.com/fotw/flags/krd_slvd.html&lt;/ref&gt;
پەڕگە:Flag of the Emirate of Soran.svg|ئاڵای [[میرنشینی سۆران]]، (١٨١٦–١٨٣٥)&lt;ref name=&quot;crwflags.com&quot;/&gt;
پەڕگە:Flag of kurdistan-1922 1924.svg|ئاڵای [[شانشینی کوردستان]]، (١٩٢٢–١٩٢٤)&lt;ref name=&quot;crwflags.com&quot;/&gt;
پەڕگە:Kurdish flag (Khoiboun).svg|ئاڵای کۆماری ئارارات و [[خۆیبوون|ڕێکخراوەی خۆیبوون]]، (١٩٢٧–١٩٣٠)&lt;ref name=&quot;rûdaw&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Years before independence talk someone had foresight to standardize the Kurdish flag |ناونیشان=http://www.rudaw.net/english/kurdistan/210720171 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|agency=Rûdaw |ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;
پەڕگە:Flag of the Republic of Mahabad.svg|ئاڵای [[کۆماری کوردستان]] (مەھاباد)، (١٩٤٦)&lt;ref&gt;''Kürdistan Cumhuriyeti'nin bayrağı yukandan kızılla başlayarak beyaz ve yeşil renklerden oluşur. Ortada, iki buğday dalının -üretim ve emeği simgeleyen- ortasında duran bir kalem -kültür ve bilim simgesi-, arka planda da güneşi -özgürlüğün ifadesi- gösteren bir amblemi vardır. '' (Ersal Yavi,''Kürdistan Ütopyası'', Cilt 1, Yazıcı Basım Yayıncılık, 2006, p. 332. {{Tr icon}}&lt;/ref&gt;
پەڕگە:Yezidi Flag.svg|ئاڵای کوردانی [[ئێزیدی]] (تا ئێستا)
پەڕگە:Mahabad Republic sunburst flag.svg|یەکەمین وەشانی ئاڵای کۆماری مەھاباد کە فاتیمە ئەسەد شاھین دروستیکرد (٢٢ی کانوونی دووەمی ١٩٤٦)
پەڕگە:Kurdistan flag.png|وەشانێکی تری ئاڵای کوردستانە کە لە ٢٠٢٥–٢٠٢٦ لە کاتی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا|پێکدادانەکانی سووریا]] لە نێوان ھێزە کوردییەکان و سووریای نوێ دروست بوو، ئاڵاکە بووە ترێند لە ناو چینی گەنجان و لاوانی ناسیۆنالیستی کورد. ڕەنگە سپییەکەی لابراوە وەک نیشانەیەک بۆ دژایەتی کردنی [[ئاشتی]] و پێکەوەژیان لەگەڵ گرووپ و نەتەوەکانی دیکە
پەڕگە:Jewish Kurds.png|ئاڵای کوردە جووەکان
&lt;/gallery&gt;

=== ئاڵاکانی پەیوەست بە کورد ===
&lt;gallery&gt;
پەڕگە:Flag of Ayyubid Dynasty.svg|ئاڵای [[دەوڵەتی ئەییووبی|ئەییووبییەکان]]
پەڕگە:Zand Dynasty flag.svg|ئاڵای [[زەندییەکان|دەوڵەتی زەندی]] (١٧٥٠–١٧٩٤)
پەڕگە:Safavid Flag.svg|ئاڵای [[سەفەوییەکان]]
پەڕگە:Derafsh kaviani.svg|ئاڵای [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] ([[دروشمی کاویانی]])
پەڕگە:ئاڵای دەوڵتی ماد Median Flag.jpg|[[ماد|ئاڵای دەوڵەتی ماد]] (٧٠٠-٥٠٠)پ.ز
&lt;/gallery&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[سیمبوولە کوردییەکان]]
** [[ڕۆژی کوردی]]
** [[ئەی ڕەقیب]]
* [[ڕەنگی پان ئێرانیزم]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://web.archive.org/web/20141202000701/http://www.krg.org/articles/detail.asp?smap=03010100&amp;lngnr=13&amp;rnr=168&amp;anr=16877 ئاڵا و سروودی نیشتیمانی] – [https://web.archive.org/web/20160506173827/http://www.krg.org/ ماڵپەڕی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]
* [http://www.webchin.org/extend/kurdistan-flag/sorani.html ئاڵای کوردستان بە کوالیتی بەرز بۆ چاپکردن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150602180928/http://www.webchin.org/extend/kurdistan-flag/sorani.html |date= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}

{{ھەرێمی کوردستان}}

{{تووڵی دەروازە|کوردستان|ئاسیا|عێراق|ڕۆژھەڵاتی ناوین}}
{{پۆلی کۆمنز|Kurdish flags}}

[[پۆل:ئاڵای وڵاتانی ئاسیا]]
[[پۆل:ئاڵا نیشتمانییەکان]]
[[پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی کوردستان]]
[[پۆل:ھێمای نیشتمانی کوردان]]
[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:کوردستان]]
[[پۆل:سیاسەتی کوردستان]]
[[پۆل:سیاسەتی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>6emd4dyq3vgddqu9ck8v6if1xy5h76x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>میدیاویکی:Sitenotice</title>
    <ns>8</ns>
    <id>918</id>
    <revision>
      <id>1589642</id>
      <parentid>1589605</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T14:56:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kushared</username>
        <id>5048</id>
      </contributor>
      <origin>1589642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="762" sha1="35ugwih408wfa5ruuq6y34fxlut61wd" xml:space="preserve">
&lt;div class=&quot;container&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;content&quot;&gt;
&lt;p id=&quot;header&quot;&gt;[[ویکیپیدیا:ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی - 2026|ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی - 2026]] بەڕێوەدەچێت!&lt;/p&gt;
ئێمە خۆشحاڵییەوە ڕای دەگەیەنین کە [[ویکیپیدیا:ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی - 2026|ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی - 2026]] لە ١٥ی حوزەیران بۆ ١٥ی تەممووز بەڕێوەدەچێت. دەتوانی ئێستا خۆت لەم پێشبڕکێیە تۆمار بکەیت! 

دەتوانن بە سەردانکردنی [[ویکیپیدیا:ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی - 2026|ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی - 2026]] بەشدار بن.

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>35ugwih408wfa5ruuq6y34fxlut61wd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا</title>
    <ns>10</ns>
    <id>1544</id>
    <revision>
      <id>1589621</id>
      <parentid>1589494</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T12:08:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1589621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4152" sha1="07xswj3lvrkkpz32half687yv8b3jmo" xml:space="preserve">{{لە ھەواڵەکاندا/وێنە
| وێنە       = ھەڵکەوت عەزیز.jpg

&lt;!--تێبینی: پەڕگەی نەپارێزراوی کۆمنز بەکار مەھێنە. پاراستنە تاڤگەیییەکەی ئێمە پەسەندی ناکەن. --&gt;
| پانی       = 140px&lt;!--بەگشتی 120 بۆ وێنە ستوونییەکان، 160 بۆ وێنە ئاسۆیییەکان و 140 بۆ وێنە چوارگۆشەیییەکان--&gt;
| شرۆڤە      = ھەڵکەوت عەزیز
| جێگری وێنە  = ھەڵکەوت عەزیز
| بەستەر     =
| لێوار      = no
| بەری شرۆڤە = ڕاست
}}
&lt;!--
* بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتایی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێک ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە.
--&gt;
&lt;!-- تکایە نوێترینی ھەواڵەکان لە خوارووی ئێرە دابنێ. نابێت زیاتر لە ٥ ھەواڵ دابنرێن و پێویستە ھەواڵە کۆنەکان ئەرشیڤ بکرێن. --&gt;
* [[٨ی حوزەیران]] – '''[[ھەڵکەوت عەزیز]]''' ''(لە وێنەکەدا)''، ڕۆژنامەوان و ھەواڵنێری کورد لە تەمەنی ٣٧ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد.
* [[١٤ی ئایار]] –  [[عەلی زەیدی]] وەک [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] دەستبەکار بوو و [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] متمانەی بە '''[[حکوومەتی عەلی زەیدی|کابینەکەی]]''' بەخشی.
* [[٩ی ئایار]] – '''[[پیتەر ماگیار]]''' وەک [[سەرۆک وەزیرانی مەجارستان]] دەستبەکار بوو و جێگای [[ڤیکتۆر ئۆربان]]ی گرتەوە.
* [[٦ی ئایار]] – '''[[تێد تەرنەر]]'''، خاوەن میدیا و خێرخوازی ئەمریکی لە تەمەنی ٨٧ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد.
* [[٢ی ئایار]] – لە درێژەی شەپۆلی نوێی [[سزای مەرگ|لەسێدارەدانەکان]] لە [[ئێران]]، '''[[ناسر بەکرزادە]]'''، بەندکراوی سیاسیی کورد لە سێدارە درا.
&lt;!--کۆتاییی ھەواڵەکان--&gt;

{{لە ھەواڵەکاندا/پێپەڕە
|nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}}
|currentevents =
&lt;!-- ڕووداوەکانی «بەردەوامە» لێرە دەبن. بەپێی کاتی ڕوودانیان لە تازەوە بۆ کۆن پێڕستیان بکە. سوود لە جیاکردنەوە بە * ببینە ئەگەر زۆر بوون. --&gt;
* &lt;!-- ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ --&gt; [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]]
* &lt;!-- ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ --&gt; [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ئێران]] ([[شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان|شەڕی لوبنان]])
* &lt;!-- ١٥ی نیسانی ٢٠٢٣ --&gt; [[ململانێی سوودان (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی سوودان]]
* &lt;!-- ٩ی ئازاری ٢٠٢٢ --&gt; [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا]]

&lt;!--*--&gt;&lt;!--ڕێکەوت--&gt; &lt;!--[[ڕووداو]]--&gt;
|recentdeaths =
&lt;!-- «دوایین مردنەکان» لێرە دەبن. * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتاییی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێکی مردن ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. پێویستە ئەوپەڕی ٦ دوایین مردوو لێرە بن. ھەر ھەواڵێکی کۆنتر لە ٣٠ ڕۆژ لاببە. --&gt;
* &lt;!-- ٦ی حوزەیران --&gt; [[ئەنتۆنی گویدێرا]]
* &lt;!-- ٢٦ی ئایار --&gt; [[ھاوارد ستۆرم]]
* &lt;!-- ٢٢ی ئایار --&gt; [[گریز چاپمان]]
* &lt;!-- ٢٢ی ئایار --&gt; [[چارڵز سیۆفی]]
* &lt;!-- ١٨ی ئایار --&gt; [[تۆم کەین]]
* &lt;!-- ١٥ی ئایار --&gt; [[عیزەدین حەداد]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{active editnotice}}
{{بەڵگەنامە}}
&lt;/noinclude&gt;
[[پۆل:ویکیپیدیا لە ھەواڵەکاندا]]</text>
      <sha1>07xswj3lvrkkpz32half687yv8b3jmo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589640</id>
      <parentid>1589621</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T13:23:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1589640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4465" sha1="hcdno3wix4725w43rvghagnlngfndak" xml:space="preserve">{{لە ھەواڵەکاندا/وێنە
| وێنە       = ھەڵکەوت عەزیز.jpg

&lt;!--تێبینی: پەڕگەی نەپارێزراوی کۆمنز بەکار مەھێنە. پاراستنە تاڤگەیییەکەی ئێمە پەسەندی ناکەن. --&gt;
| پانی       = 140px&lt;!--بەگشتی 120 بۆ وێنە ستوونییەکان، 160 بۆ وێنە ئاسۆیییەکان و 140 بۆ وێنە چوارگۆشەیییەکان--&gt;
| شرۆڤە      = ھەڵکەوت عەزیز
| جێگری وێنە  = ھەڵکەوت عەزیز
| بەستەر     =
| لێوار      = no
| بەری شرۆڤە = ڕاست
}}
&lt;!--
* بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتایی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێک ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە.
--&gt;
&lt;!-- تکایە نوێترینی ھەواڵەکان لە خوارووی ئێرە دابنێ. نابێت زیاتر لە ٥ ھەواڵ دابنرێن و پێویستە ھەواڵە کۆنەکان ئەرشیڤ بکرێن. --&gt;
* [[٨ی حوزەیران]] – '''[[بوومەلەرزەی ٢٠٢٦ی مینداناو|بوومەلەرزەیەک بە گوڕی ٧٫٨ پلە]]''' کەناراوەکانی باشووری [[مینداناو]]ی لە [[فلیپین]] ھەژاند، کە بووە ھۆی کوژرانی لانی کەم ٤٧ کەس.
* [[٨ی حوزەیران]] – '''[[ھەڵکەوت عەزیز]]''' ''(لە وێنەکەدا)''، ڕۆژنامەوان و ھەواڵنێری کورد لە تەمەنی ٣٧ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد.
* [[١٤ی ئایار]] –  [[عەلی زەیدی]] وەک [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] دەستبەکار بوو و [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] متمانەی بە '''[[حکوومەتی عەلی زەیدی|کابینەکەی]]''' بەخشی.
* [[٩ی ئایار]] – '''[[پیتەر ماگیار]]''' وەک [[سەرۆک وەزیرانی مەجارستان]] دەستبەکار بوو و جێگای [[ڤیکتۆر ئۆربان]]ی گرتەوە.
* [[٦ی ئایار]] – '''[[تێد تەرنەر]]'''، خاوەن میدیا و خێرخوازی ئەمریکی لە تەمەنی ٨٧ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد.
* [[٢ی ئایار]] – لە درێژەی شەپۆلی نوێی [[سزای مەرگ|لەسێدارەدانەکان]] لە [[ئێران]]، '''[[ناسر بەکرزادە]]'''، بەندکراوی سیاسیی کورد لە سێدارە درا.
&lt;!--کۆتاییی ھەواڵەکان--&gt;

{{لە ھەواڵەکاندا/پێپەڕە
|nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}}
|currentevents =
&lt;!-- ڕووداوەکانی «بەردەوامە» لێرە دەبن. بەپێی کاتی ڕوودانیان لە تازەوە بۆ کۆن پێڕستیان بکە. سوود لە جیاکردنەوە بە * ببینە ئەگەر زۆر بوون. --&gt;
* &lt;!-- ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ --&gt; [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]]
* &lt;!-- ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ --&gt; [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ئێران]] ([[شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان|شەڕی لوبنان]])
* &lt;!-- ١٥ی نیسانی ٢٠٢٣ --&gt; [[ململانێی سوودان (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی سوودان]]
* &lt;!-- ٩ی ئازاری ٢٠٢٢ --&gt; [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا]]

&lt;!--*--&gt;&lt;!--ڕێکەوت--&gt; &lt;!--[[ڕووداو]]--&gt;
|recentdeaths =
&lt;!-- «دوایین مردنەکان» لێرە دەبن. * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتاییی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێکی مردن ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. پێویستە ئەوپەڕی ٦ دوایین مردوو لێرە بن. ھەر ھەواڵێکی کۆنتر لە ٣٠ ڕۆژ لاببە. --&gt;
* &lt;!-- ٦ی حوزەیران --&gt; [[ئەنتۆنی گویدێرا]]
* &lt;!-- ٢٦ی ئایار --&gt; [[ھاوارد ستۆرم]]
* &lt;!-- ٢٢ی ئایار --&gt; [[گریز چاپمان]]
* &lt;!-- ٢٢ی ئایار --&gt; [[چارڵز سیۆفی]]
* &lt;!-- ١٨ی ئایار --&gt; [[تۆم کەین]]
* &lt;!-- ١٥ی ئایار --&gt; [[عیزەدین حەداد]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{active editnotice}}
{{بەڵگەنامە}}
&lt;/noinclude&gt;
[[پۆل:ویکیپیدیا لە ھەواڵەکاندا]]</text>
      <sha1>hcdno3wix4725w43rvghagnlngfndak</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589679</id>
      <parentid>1589640</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T19:06:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1589679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4415" sha1="j9tnqnl9qctof0os2vog0j10qt8ppdw" xml:space="preserve">{{لە ھەواڵەکاندا/وێنە
| وێنە       = ھەڵکەوت عەزیز.jpg

&lt;!--تێبینی: پەڕگەی نەپارێزراوی کۆمنز بەکار مەھێنە. پاراستنە تاڤگەیییەکەی ئێمە پەسەندی ناکەن. --&gt;
| پانی       = 140px&lt;!--بەگشتی 120 بۆ وێنە ستوونییەکان، 160 بۆ وێنە ئاسۆیییەکان و 140 بۆ وێنە چوارگۆشەیییەکان--&gt;
| شرۆڤە      = ھەڵکەوت عەزیز
| جێگری وێنە  = ھەڵکەوت عەزیز
| بەستەر     =
| لێوار      = no
| بەری شرۆڤە = ڕاست
}}
&lt;!--
* بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتایی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێک ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە.
--&gt;
&lt;!-- تکایە نوێترینی ھەواڵەکان لە خوارووی ئێرە دابنێ. نابێت زیاتر لە ٥ ھەواڵ دابنرێن و پێویستە ھەواڵە کۆنەکان ئەرشیڤ بکرێن. --&gt;
* [[١١ی حوزەیران]] – '''[[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]]''' بە یاریی نێوان ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەکسیک|مەکسیک]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەفریقای باشوور|ئەفریقای باشوور]] لە گرووپی ئەی دەستی پێکرد.
* [[٨ی حوزەیران]] – '''[[بوومەلەرزەی ٢٠٢٦ی مینداناو|بوومەلەرزەیەک بە گوڕی ٧٫٨ پلە]]''' کەناراوەکانی باشووری [[مینداناو]]ی لە [[فلیپین]] ھەژاند، کە بووە ھۆی کوژرانی لانی کەم ٤٧ کەس.
* [[٨ی حوزەیران]] – '''[[ھەڵکەوت عەزیز]]''' ''(لە وێنەکەدا)''، ڕۆژنامەوان و ھەواڵنێری کورد لە تەمەنی ٣٧ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد.
* [[١٤ی ئایار]] –  [[عەلی زەیدی]] وەک [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] دەستبەکار بوو و [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] متمانەی بە '''[[حکوومەتی عەلی زەیدی|کابینەکەی]]''' بەخشی.
* [[٩ی ئایار]] – '''[[پیتەر ماگیار]]''' وەک [[سەرۆک وەزیرانی مەجارستان]] دەستبەکار بوو و جێگای [[ڤیکتۆر ئۆربان]]ی گرتەوە.
&lt;!--کۆتاییی ھەواڵەکان--&gt;

{{لە ھەواڵەکاندا/پێپەڕە
|nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}}
|currentevents =
&lt;!-- ڕووداوەکانی «بەردەوامە» لێرە دەبن. بەپێی کاتی ڕوودانیان لە تازەوە بۆ کۆن پێڕستیان بکە. سوود لە جیاکردنەوە بە * ببینە ئەگەر زۆر بوون. --&gt;
* &lt;!-- ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ --&gt; [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]]
* &lt;!-- ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ --&gt; [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ئێران]] ([[شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان|شەڕی لوبنان]])
* &lt;!-- ١٥ی نیسانی ٢٠٢٣ --&gt; [[ململانێی سوودان (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی سوودان]]
* &lt;!-- ٩ی ئازاری ٢٠٢٢ --&gt; [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا]]

&lt;!--*--&gt;&lt;!--ڕێکەوت--&gt; &lt;!--[[ڕووداو]]--&gt;
|recentdeaths =
&lt;!-- «دوایین مردنەکان» لێرە دەبن. * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتاییی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێکی مردن ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. پێویستە ئەوپەڕی ٦ دوایین مردوو لێرە بن. ھەر ھەواڵێکی کۆنتر لە ٣٠ ڕۆژ لاببە. --&gt;
* &lt;!-- ٦ی حوزەیران --&gt; [[ئەنتۆنی گویدێرا]]
* &lt;!-- ٢٦ی ئایار --&gt; [[ھاوارد ستۆرم]]
* &lt;!-- ٢٢ی ئایار --&gt; [[گریز چاپمان]]
* &lt;!-- ٢٢ی ئایار --&gt; [[چارڵز سیۆفی]]
* &lt;!-- ١٨ی ئایار --&gt; [[تۆم کەین]]
* &lt;!-- ١٥ی ئایار --&gt; [[عیزەدین حەداد]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{active editnotice}}
{{بەڵگەنامە}}
&lt;/noinclude&gt;
[[پۆل:ویکیپیدیا لە ھەواڵەکاندا]]</text>
      <sha1>j9tnqnl9qctof0os2vog0j10qt8ppdw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589680</id>
      <parentid>1589679</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T19:06:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1589680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4419" sha1="5bhqvmb7u250bzz1jvozdfnhwpq5wbx" xml:space="preserve">{{لە ھەواڵەکاندا/وێنە
| وێنە       = ھەڵکەوت عەزیز.jpg

&lt;!--تێبینی: پەڕگەی نەپارێزراوی کۆمنز بەکار مەھێنە. پاراستنە تاڤگەیییەکەی ئێمە پەسەندی ناکەن. --&gt;
| پانی       = 140px&lt;!--بەگشتی 120 بۆ وێنە ستوونییەکان، 160 بۆ وێنە ئاسۆیییەکان و 140 بۆ وێنە چوارگۆشەیییەکان--&gt;
| شرۆڤە      = ھەڵکەوت عەزیز
| جێگری وێنە  = ھەڵکەوت عەزیز
| بەستەر     =
| لێوار      = no
| بەری شرۆڤە = ڕاست
}}
&lt;!--
* بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتایی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێک ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە.
--&gt;
&lt;!-- تکایە نوێترینی ھەواڵەکان لە خوارووی ئێرە دابنێ. نابێت زیاتر لە ٥ ھەواڵ دابنرێن و پێویستە ھەواڵە کۆنەکان ئەرشیڤ بکرێن. --&gt;
* [[١١ی حوزەیران]] – '''[[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]]''' بە یاریی نێوان ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەکسیک|مەکسیک]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەفریقای باشوور|ئەفریقای باشوور]] لە گرووپی ئەیدا دەستی پێکرد.
* [[٨ی حوزەیران]] – '''[[بوومەلەرزەی ٢٠٢٦ی مینداناو|بوومەلەرزەیەک بە گوڕی ٧٫٨ پلە]]''' کەناراوەکانی باشووری [[مینداناو]]ی لە [[فلیپین]] ھەژاند، کە بووە ھۆی کوژرانی لانی کەم ٤٧ کەس.
* [[٨ی حوزەیران]] – '''[[ھەڵکەوت عەزیز]]''' ''(لە وێنەکەدا)''، ڕۆژنامەوان و ھەواڵنێری کورد لە تەمەنی ٣٧ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد.
* [[١٤ی ئایار]] –  [[عەلی زەیدی]] وەک [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] دەستبەکار بوو و [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] متمانەی بە '''[[حکوومەتی عەلی زەیدی|کابینەکەی]]''' بەخشی.
* [[٩ی ئایار]] – '''[[پیتەر ماگیار]]''' وەک [[سەرۆک وەزیرانی مەجارستان]] دەستبەکار بوو و جێگای [[ڤیکتۆر ئۆربان]]ی گرتەوە.
&lt;!--کۆتاییی ھەواڵەکان--&gt;

{{لە ھەواڵەکاندا/پێپەڕە
|nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}}
|currentevents =
&lt;!-- ڕووداوەکانی «بەردەوامە» لێرە دەبن. بەپێی کاتی ڕوودانیان لە تازەوە بۆ کۆن پێڕستیان بکە. سوود لە جیاکردنەوە بە * ببینە ئەگەر زۆر بوون. --&gt;
* &lt;!-- ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ --&gt; [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]]
* &lt;!-- ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ --&gt; [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ئێران]] ([[شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان|شەڕی لوبنان]])
* &lt;!-- ١٥ی نیسانی ٢٠٢٣ --&gt; [[ململانێی سوودان (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی سوودان]]
* &lt;!-- ٩ی ئازاری ٢٠٢٢ --&gt; [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا]]

&lt;!--*--&gt;&lt;!--ڕێکەوت--&gt; &lt;!--[[ڕووداو]]--&gt;
|recentdeaths =
&lt;!-- «دوایین مردنەکان» لێرە دەبن. * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتاییی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێکی مردن ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. پێویستە ئەوپەڕی ٦ دوایین مردوو لێرە بن. ھەر ھەواڵێکی کۆنتر لە ٣٠ ڕۆژ لاببە. --&gt;
* &lt;!-- ٦ی حوزەیران --&gt; [[ئەنتۆنی گویدێرا]]
* &lt;!-- ٢٦ی ئایار --&gt; [[ھاوارد ستۆرم]]
* &lt;!-- ٢٢ی ئایار --&gt; [[گریز چاپمان]]
* &lt;!-- ٢٢ی ئایار --&gt; [[چارڵز سیۆفی]]
* &lt;!-- ١٨ی ئایار --&gt; [[تۆم کەین]]
* &lt;!-- ١٥ی ئایار --&gt; [[عیزەدین حەداد]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{active editnotice}}
{{بەڵگەنامە}}
&lt;/noinclude&gt;
[[پۆل:ویکیپیدیا لە ھەواڵەکاندا]]</text>
      <sha1>5bhqvmb7u250bzz1jvozdfnhwpq5wbx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589682</id>
      <parentid>1589680</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T19:10:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1589682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4499" sha1="hv3q5yi2ke31gu9yxdbqe1owxt2keha" xml:space="preserve">{{لە ھەواڵەکاندا/وێنە
| وێنە       = 2026 FIFA World Cup emblem.svg
&lt;!--تێبینی: پەڕگەی نەپارێزراوی کۆمنز بەکار مەھێنە. پاراستنە تاڤگەیییەکەی ئێمە پەسەندی ناکەن. --&gt;
| پانی       = 140px&lt;!--بەگشتی 120 بۆ وێنە ستوونییەکان، 160 بۆ وێنە ئاسۆیییەکان و 140 بۆ وێنە چوارگۆشەیییەکان--&gt;
| شرۆڤە      = لۆگۆی جامی جیھانیی ٢٠٢٦
| جێگری وێنە  = لۆگۆی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦
| بەستەر     =
| لێوار      = no
| بەری شرۆڤە = ڕاست
}}
&lt;!--
* بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتایی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێک ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە.
--&gt;
&lt;!-- تکایە نوێترینی ھەواڵەکان لە خوارووی ئێرە دابنێ. نابێت زیاتر لە ٥ ھەواڵ دابنرێن و پێویستە ھەواڵە کۆنەکان ئەرشیڤ بکرێن. --&gt;
* [[١١ی حوزەیران]] – '''[[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]]''' ''(لە وێنەکەدا)'' بە یاریی نێوان ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەکسیک|مەکسیک]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەفریقای باشوور|ئەفریقای باشوور]] لە گرووپی ئەیدا دەستی پێکرد.
* [[٨ی حوزەیران]] – '''[[بوومەلەرزەی ٢٠٢٦ی مینداناو|بوومەلەرزەیەک بە گوڕی ٧٫٨ پلە]]''' کەناراوەکانی باشووری [[مینداناو]]ی لە [[فلیپین]] ھەژاند، کە بووە ھۆی کوژرانی لانی کەم ٤٧ کەس.
* [[٨ی حوزەیران]] – '''[[ھەڵکەوت عەزیز]]'''، ڕۆژنامەوان و ھەواڵنێری کورد لە تەمەنی ٣٧ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد.
* [[١٤ی ئایار]] –  [[عەلی زەیدی]] وەک [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] دەستبەکار بوو و [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] متمانەی بە '''[[حکوومەتی عەلی زەیدی|کابینەکەی]]''' بەخشی.
* [[٩ی ئایار]] – '''[[پیتەر ماگیار]]''' وەک [[سەرۆک وەزیرانی مەجارستان]] دەستبەکار بوو و جێگای [[ڤیکتۆر ئۆربان]]ی گرتەوە.
&lt;!--کۆتاییی ھەواڵەکان--&gt;

{{لە ھەواڵەکاندا/پێپەڕە
|nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}}
|currentevents =
&lt;!-- ڕووداوەکانی «بەردەوامە» لێرە دەبن. بەپێی کاتی ڕوودانیان لە تازەوە بۆ کۆن پێڕستیان بکە. سوود لە جیاکردنەوە بە * ببینە ئەگەر زۆر بوون. --&gt;
* &lt;!-- ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ --&gt; [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦|جامی جیھانیی فیفا]]
* &lt;!-- ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ --&gt; [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ئێران]] ([[شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان|شەڕی لوبنان]])
* &lt;!-- ١٥ی نیسانی ٢٠٢٣ --&gt; [[ململانێی سوودان (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی سوودان]]
* &lt;!-- ٩ی ئازاری ٢٠٢٢ --&gt; [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا]]

&lt;!--*--&gt;&lt;!--ڕێکەوت--&gt; &lt;!--[[ڕووداو]]--&gt;
|recentdeaths =
&lt;!-- «دوایین مردنەکان» لێرە دەبن. * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتاییی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێکی مردن ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. پێویستە ئەوپەڕی ٦ دوایین مردوو لێرە بن. ھەر ھەواڵێکی کۆنتر لە ٣٠ ڕۆژ لاببە. --&gt;
* &lt;!-- ٦ی حوزەیران --&gt; [[ئەنتۆنی گویدێرا]]
* &lt;!-- ٢٦ی ئایار --&gt; [[ھاوارد ستۆرم]]
* &lt;!-- ٢٢ی ئایار --&gt; [[گریز چاپمان]]
* &lt;!-- ٢٢ی ئایار --&gt; [[چارڵز سیۆفی]]
* &lt;!-- ١٨ی ئایار --&gt; [[تۆم کەین]]
* &lt;!-- ١٥ی ئایار --&gt; [[عیزەدین حەداد]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{active editnotice}}
{{بەڵگەنامە}}
&lt;/noinclude&gt;
[[پۆل:ویکیپیدیا لە ھەواڵەکاندا]]</text>
      <sha1>hv3q5yi2ke31gu9yxdbqe1owxt2keha</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589683</id>
      <parentid>1589682</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T19:10:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1589683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4498" sha1="dk9oth7jo8pfaikxi0sfahep81zd2ku" xml:space="preserve">{{لە ھەواڵەکاندا/وێنە
| وێنە       = 2026 FIFA World Cup emblem.svg
&lt;!--تێبینی: پەڕگەی نەپارێزراوی کۆمنز بەکار مەھێنە. پاراستنە تاڤگەیییەکەی ئێمە پەسەندی ناکەن. --&gt;
| پانی       = 140px&lt;!--بەگشتی 120 بۆ وێنە ستوونییەکان، 160 بۆ وێنە ئاسۆیییەکان و 140 بۆ وێنە چوارگۆشەیییەکان--&gt;
| شرۆڤە      = لۆگۆی جامی جیھانیی ٢٠٢٦
| جێگری وێنە  = لۆگۆی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦
| بەستەر     =
| لێوار      = no
| بەری شرۆڤە = ڕاست
}}
&lt;!--
* بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتایی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێک ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە.
--&gt;
&lt;!-- تکایە نوێترینی ھەواڵەکان لە خوارووی ئێرە دابنێ. نابێت زیاتر لە ٥ ھەواڵ دابنرێن و پێویستە ھەواڵە کۆنەکان ئەرشیڤ بکرێن. --&gt;
* [[١١ی حوزەیران]] – '''[[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]]''' ''(لە وێنەکەدا)'' بە یاریی نێوان ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەکسیک|مەکسیک]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەفریقای باشوور|ئەفریقای باشوور]] لە گرووپی ئەیدا دەستی پێکرد.
* [[٨ی حوزەیران]] – '''[[بوومەلەرزەی ٢٠٢٦ی مینداناو|بوومەلەرزەیەک بە گوڕی ٧٫٨ پلە]]''' کەناراوەکانی باشووری [[مینداناو]]ی لە [[فلیپین]] ھەژاند، کە بووە ھۆی کوژرانی لانیکەم ٤٧ کەس.
* [[٨ی حوزەیران]] – '''[[ھەڵکەوت عەزیز]]'''، ڕۆژنامەوان و ھەواڵنێری کورد لە تەمەنی ٣٧ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد.
* [[١٤ی ئایار]] –  [[عەلی زەیدی]] وەک [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] دەستبەکار بوو و [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] متمانەی بە '''[[حکوومەتی عەلی زەیدی|کابینەکەی]]''' بەخشی.
* [[٩ی ئایار]] – '''[[پیتەر ماگیار]]''' وەک [[سەرۆک وەزیرانی مەجارستان]] دەستبەکار بوو و جێگای [[ڤیکتۆر ئۆربان]]ی گرتەوە.
&lt;!--کۆتاییی ھەواڵەکان--&gt;

{{لە ھەواڵەکاندا/پێپەڕە
|nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}}
|currentevents =
&lt;!-- ڕووداوەکانی «بەردەوامە» لێرە دەبن. بەپێی کاتی ڕوودانیان لە تازەوە بۆ کۆن پێڕستیان بکە. سوود لە جیاکردنەوە بە * ببینە ئەگەر زۆر بوون. --&gt;
* &lt;!-- ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ --&gt; [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦|جامی جیھانیی فیفا]]
* &lt;!-- ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ --&gt; [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ئێران]] ([[شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان|شەڕی لوبنان]])
* &lt;!-- ١٥ی نیسانی ٢٠٢٣ --&gt; [[ململانێی سوودان (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی سوودان]]
* &lt;!-- ٩ی ئازاری ٢٠٢٢ --&gt; [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا]]

&lt;!--*--&gt;&lt;!--ڕێکەوت--&gt; &lt;!--[[ڕووداو]]--&gt;
|recentdeaths =
&lt;!-- «دوایین مردنەکان» لێرە دەبن. * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتاییی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێکی مردن ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. پێویستە ئەوپەڕی ٦ دوایین مردوو لێرە بن. ھەر ھەواڵێکی کۆنتر لە ٣٠ ڕۆژ لاببە. --&gt;
* &lt;!-- ٦ی حوزەیران --&gt; [[ئەنتۆنی گویدێرا]]
* &lt;!-- ٢٦ی ئایار --&gt; [[ھاوارد ستۆرم]]
* &lt;!-- ٢٢ی ئایار --&gt; [[گریز چاپمان]]
* &lt;!-- ٢٢ی ئایار --&gt; [[چارڵز سیۆفی]]
* &lt;!-- ١٨ی ئایار --&gt; [[تۆم کەین]]
* &lt;!-- ١٥ی ئایار --&gt; [[عیزەدین حەداد]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{active editnotice}}
{{بەڵگەنامە}}
&lt;/noinclude&gt;
[[پۆل:ویکیپیدیا لە ھەواڵەکاندا]]</text>
      <sha1>dk9oth7jo8pfaikxi0sfahep81zd2ku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئیسرائیل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2661</id>
    <revision>
      <id>1589620</id>
      <parentid>1589586</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T12:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* ڕەگناسی */</comment>
      <origin>1589620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99264" sha1="m26ighkmvrzkbhw4eqzkc6ec34isea8" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی_وڵات
|ناو_خۆماڵی             =יִשְׂרָאֵל{{ھن}}إسرائيل
|ناو_فەرمی              =دەوڵەتی ئیسرائیل
|ناوی_باو                       =מְדִינַת יִשְׂרָאֵל
|ئاڵا_وێنە                      =Flag of Israel.svg
|نیشانی_نەتەوەیی_وێنە   =Coat of arms of Israel.svg
|دروژمی_نەتەوەیی                =
|سروودی_نیشتمانی                ={{چینی ناوەند}}[[پەڕگە:Hatikvah instrumental.ogg]]{{کۆتایی}}{{ھن}}Hatikvah ('''הַתִּקְוָה''')
|سروودی_پاشایی          =
|نەخشە_وێنە             =LocationIsrael.svg
|نەخشە_سەردێڕ           =
|پایتەخت = [[ئورشەلیم]] &lt;/small&gt;
|latd=31 |latm=47 |latNS=N |longd=35 |longm=13 |longEW=E
|شار_گەورەترین          = [[ئورشەلیم]] (قودس)
|زمانەکان_فەرمی         =[[زمانی عیبری|عیبری]]
|زمانەکان_ناوچەیی               = [[عەرەبی]]
|جۆری_زمانەکان          =
|زمانەکان                    =
|ڕەگەز_گرووپەکان                =٧٣٫٩٪ [[جوو]]، ٢١٫١٪ [[عەرەب]]، ٥٪ ئەوانی دیکە
|جۆری_دەسەڵات           =[[پەرلەمان]]ی
|پلەی_سەرۆک١            =[[سەرۆک کۆماری ئیسرائیل|سەرۆک کۆمار]]
|ناوی_سەرۆک١            =[[ئایزک ھێرزۆگ]]
|پلەی_سەرۆک٢            =[[سەرۆک وەزیران]]
|ناوی_سەرۆک٢            =[[بێنیامین نێتانیاھوو]] &lt;ref&gt;https://www.gov.uk/government/news/pm-call-with-prime-minister-netanyahu-of-israel-8-october-2023#:~:text=The%20Prime%20Minister%20spoke%20to,attacks%20by%20Hamas%20against%20Israel.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jewishvirtuallibrary.org/prime-ministers-of-israel&lt;/ref&gt;
|جۆری_وەرگرتنی_دەسەڵات  =وەرگرتنی سەربەخۆیی
|زانیاریی_وەرگرتنی_دەسەڵات      =سەربەخۆیی لە حووکمی [[بەریتانیا]]
|ڕووداوی_سەربەخۆیی١     =
|ڕێکەوتی_سەربەخۆیی١     =[[١٤ی ئایار]] [[١٩٤٨]]
|ڕووداوی_سەربەخۆیی٢     =
|ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٢     =
|پلە_ڕووبەر                     =١٥١ەم
|area_km2 = 20,770{{\}}22,072 ([[List of countries and dependencies by area|153rd]])
|area_sq_mi = ٨٬٠١٩{{\}}٨٬٥٢٢
|مەزەندەی_ژمارەی_دانیشتوان      =9,517,181
|پلە_مەزەندەی_دانیشتوان =٩٥ەم
|ساڵی_مەزەندەی_دانیشتوان        =[[٢٠٢٥]]
|سەرژمێریی_دانێشتوان    =
|ساڵی_سەرژمێریی_دانێشتوان       =
|چڕیی_دانیشتوان_ک.م.٤گۆش        =٣٦٥٠٣
|پلە_چڕیی_دانیشتوان             =٣٠ەم
|دراو                   = [[شێکێل]] ₪
|کۆدی_دراو              =ILS
|کاتی_ناوچەیی           =IST
|قەرەبووی_کات           =+٢
|لای_لێخوڕین            =ڕاست
|پاشگر_دۆمەین           = [[.il]]
|کۆدی_تەلەفوون          =٩٧٢
}}
'''ئیسرائیل''' (بە [[زمانی عیبری|عیبری]]: יִשְׂרָאֵל‎)، وڵاتێکە لە ناوچەی [[باشووری شام]] لە [[ڕۆژاوای ئاسیا]]. لە باکوورەوە [[سنوورەکانی ئیسرائیل|ھاوسنوورە]] لەگەڵ [[لوبنان]]، لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[سووریا]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ئوردن]]، و لە باشووری ڕۆژاواوە لەگەڵ [[میسر]]. [[دەشتی کەناراوەکانی ئیسرائیل|کەناراوی ڕۆژاوای ئیسرائیل]] دەکەوێتە سەر [[دەریای ناوەڕاست]]، لوتکەی باشووری دەگاتە [[دەریای سوور]]، و لە ڕۆژھەڵاتیشەوە [[نزمترین خاڵی زەوی]] لە نزیک [[دەریای مردوو]] ھەیە. [[ئورشەلیم]] شوێنی حکوومەت و [[بارودۆخی ئورشەلیم|پایتەختی ڕاگەیەندراوە]]،&lt;ref&gt;Akram, Susan M., Michael Dumper, Michael Lynk, and Iain Scobbie, eds. 2010. &quot;International Law and the Israeli-Palestinian Conflict: A Rights-Based Approach to Middle East Peace&quot;. Routledge. p. 119: &quot;UN General Assembly Resolution 181 recommended the creation of an international zone, or corpus separatum, in Jerusalem to be administered by the UN for a 10-year period, after which there would be a referendum to determine its future. This approach applies equally to West and East Jerusalem and is not affected by the occupation of East Jerusalem in 1967. To a large extent it is this approach that still guides the diplomatic behaviour of states and thus has greater force in international law.&quot;&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا [[تێل ئەڤیڤ]] [[گوش دان|گەورەترین ناوچەی شارنشین]] و [[ئابووریی ئیسرائیل|ناوەندی ئابووریی]] ئیسرائیلە.

[[خاکی ئیسرائیل]]، کە بە [[فەلەستین]] یان [[خاکی پیرۆز]]یش ناودەبرێت، نیشتمانی کەنعانییە کۆنەکان و دواتریش شانشینەکانی [[ئیسرائیل و یەھوودای کۆن|ئیسرائیل و یەھوودا]] و [[ھەسمۆنیی یەھوودا]] بووە. دەکەوێتە نزیک [[ڕێڕەوی شام|ڕێڕەوی کیشوەرەکان]]، [[مێژووی دانیشتووانناسیی فەلەستین (ناوچە)|دانیشتووانناسییەکەی گۆڕا]] لەژێر ئیمپراتۆریەتە جۆراوجۆرەکاندا. [[دژەسامییەتیی ئەورووپی]] لە سەدەی ١٩دا پەرەی بە بزووتنەوەی [[زایۆنیزم|زایۆنیست]] دا بۆ [[نیشتمانی جوولەکە]]، کە پاڵپشتی [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا|بەریتانیا]]ی بەدەستھێنا بە [[ڕاگەیەندراوی بالفۆر]] لە ساڵی ١٩١٧. دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، بەریتانیا ناوچەکەی داگیرکرد و [[ژێرفەرمانی بەریتانیا بۆ سەر فەلەستین|فەلەستینی ژێر دەسەڵاتی بەریتانیا]]ی دامەزراند. فەرمانڕەوایی بەریتانیا و [[ئالیا|کۆچی جوولەکەکان]] لە سەروبەندی [[ھۆلۆکۆست]]دا [[ململانێی نێوان پێکھاتەکان لە فەلەستینی ژێر دەسەڵاتی بەریتانیا|گرژییەکانی نێوان عەرەب و جوولەکە]]ی چڕتر کردەوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Morris |یەکەم= Benny |بەستەری نووسەر= Benny Morris|سەردێڕ= Righteous Victims: A History of the Zionist-Arab Conflict, 1881–2001 |بڵاوکەرەوە= Knopf |ساڵ= ١٩٩٩|edition= reprint |ژپنک= ٩٧٨-٠-٦٧٩-٧٤٤٧٥-٧|وتەگێڕانەوە= The fear of territorial displacement and dispossession was to be the chief motor of Arab antagonism to Zionism down to 1948 (and indeed after 1967 as well). |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=746mQgAACAAJ |ڕێکەوتی سەردان= ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240322131219/https://books.google.com/books?id=746mQgAACAAJ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} Also quoted, among many, by Mark M. Ayyash (2019). &quot;Hermeneutics of Violence: A Four-Dimensional Conception&quot;. University of Toronto Press, p. [https://books.google.com/books?id=W1G_DwAAQBAJ&amp;pg=PA195 195] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240322131220/https://books.google.com/books?id=W1G_DwAAQBAJ&amp;pg=PA195 |date=22 March 2024 }}, {{ISBN|978-1-4875-0586-8}}. Accessed 22 March 2024.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Fildis |یەکەم١=Ayse |دوایین٢=Nisanci |یەکەم٢=Ensar |سەردێڕ=British Colonial Policy &quot;Divide and Rule&quot;: Fanning Arab Rivalry in Palestine |ساڵ=٢٠١٩|journal=International Journal of Islamic and Civilizational Studies |بەرگ=٦|issue=1 |بڵاوکەرەوە=UTM Press |ناونیشان=https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/78420814/ea601a07a2310f41e37ea266a47b38107202-libre.pdf?1641751843=&amp;response-content-disposition=inline%3B+filename%3DBritish_Colonial_Policy_Divide_and_Rule.pdf&amp;Expires=1715344527&amp;Signature=UEfPzsmbLIHNW7Sd0jLxe4OpYu4sPt5claU2beASuCt0BXqpfOQmcXAcR9EAPzkenh~oHMrRZIUREfMTfqEosnMw8oqIVa2Ap6HVteACMhsC0VpH~MUmjcYs8f8rQUrWjZtnMuKwHetiRQ92Md~PThKv6lbAds05mX-cJzPamGLZ7fpx8xA3ejpYDXiG1uYE7Ks550xBEdWLCCPkfuOUJXMTbmJAucKnXRZnDL78EuDeQx0CNpSWdujVlcd82klFyLverJL5AAJs5AH2eHNVpXzym0fPdBy2YJWz5sgMYZOC9oN09cDXB007r7qRj2nFSL3Zs13Un0i~~1~pwbg__&amp;Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240510121206/https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/78420814/ea601a07a2310f41e37ea266a47b38107202-libre.pdf?1641751843=&amp;response-content-disposition=inline%20filename=British_Colonial_Policy_Divide_and_Rule.pdf&amp;Expires=1715344527&amp;Signature=UEfPzsmbLIHNW7Sd0jLxe4OpYu4sPt5claU2beASuCt0BXqpfOQmcXAcR9EAPzkenh~oHMrRZIUREfMTfqEosnMw8oqIVa2Ap6HVteACMhsC0VpH~MUmjcYs8f8rQUrWjZtnMuKwHetiRQ92Md~PThKv6lbAds05mX-cJzPamGLZ7fpx8xA3ejpYDXiG1uYE7Ks550xBEdWLCCPkfuOUJXMTbmJAucKnXRZnDL78EuDeQx0CNpSWdujVlcd82klFyLverJL5AAJs5AH2eHNVpXzym0fPdBy2YJWz5sgMYZOC9oN09cDXB007r7qRj2nFSL3Zs13Un0i~~1~pwbg__&amp;Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کە پەرەی سەند بۆ [[جەنگی ناوخۆیی ١٩٤٧–١٩٤٨ لە فەلەستینی ژێر دەسەڵاتی بەریتانیا|جەنگێکی ناوخۆیی]] دوای [[پلانی دابەشکردنی فەلەستین لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە|پلانی دابەشکردن]]ی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] لە ساڵی ١٩٤٧.

ئیسرائیل [[ڕاگەیەندراوی سەربەخۆییی ئیسرائیل|سەربەخۆییی ڕای گەیاند]] کاتێک [[کۆتاییی دەسەڵاتی بەریتانیا بەسەر فەلەستین|دەسەڵاتی بەریتانیا کۆتایی ھات]] لە ١٤ی ئایاری ١٩٤٨، کە بەدوایدا [[شەڕی عەرەب و ئیسرائیل (١٩٤٨)|داگیرکارییەک]] لەلایەن [[جیھانی عەرەب|وڵاتانی عەرەبی]]یەوە ڕوویدا. [[ڕێککەوتننامەکانی ئاگربەستی ١٩٤٩|ئاگربەستی ١٩٤٩]] ئیسرائیلی لە دەرەوەی پلانی نەتەوە یەکگرتووەکان فراوانتر کرد،&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Zionism {{!}} Definition, History, Examples, &amp; Facts {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Zionism |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181225204632/https://www.britannica.com/topic/Zionism |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا ھیچ وڵاتێکی نوێی عەرەبی دروست نەکرا، و [[داگیرکردنی کەرتی غەززە لەلایەن کۆماری یەکگرتووی عەرەبییەوە|غەززە لەژێر کۆنترۆڵی میسر]] و [[لکاندنی کەناری ڕۆژاوا بە ئوردن|کەناری ڕۆژاوا لەلایەن ئوردنەوە فەرمانڕەوایی دەکرا]] مایەوە.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Meir-Glitzenstein |یەکەم١=Esther |ڕێکەوت=پاییزی ٢٠١٨|سەردێڕ=Turning Points in the Historiography of Jewish Immigration from Arab Countries to Israel |journal=Israel Studies |بڵاوکەرەوە=Indiana University Press |بەرگ=٢٣|issue=3 |پەڕەکان=١١٤–١٢٢|doi=10.2979/israelstudies.23.3.15 |jstor=10.2979/israelstudies.23.3.15 |s2cid=150208821 |وتەگێڕانەوە=The mass immigration from Arab countries began in mid-1949 and included three communities that relocated to Israel almost in their entirety: 31,000 Jews from Libya, 50,000 from Yemen, and 125,000 from Iraq. Additional immigrants arrived from Egypt, Morocco, Tunisia, Turkey, Iran, India, and elsewhere. Within three years, the Jewish population of Israel doubled. The ethnic composition of the population shifted as well, as immigrants from Muslim counties and their offspring now comprised one third of the Jewish population—an unprecedented phenomenon in global immigration history. From 1952–60, Israel regulated and restricted immigration from Muslim countries with a selective immigration policy based on economic criteria, and sent these immigrants, most of whom were North African, to peripheral Israeli settlements. The selective immigration policy ended in 1961 when, following an agreement between Israel and Morocco, about 100,000 Jews immigrated to the State. From 1952–68 about 600,000 Jews arrived in Israel, three quarters of whom were from Arab countries and the remaining immigrants were largely from Eastern Europe. Today fewer than 30,000 remain in Muslim countries, mostly concentrated in Iran and Turkey.}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Fischbach|2008|p=26–27}} زۆربەی [[فەلەستینییەکان|عەرەبە فەلەستینییەکان]] لە کاتی [[نەکبە]]دا [[دەرکردن و ڕاکردنی فەلەستینییەکان لە ١٩٤٨|ڕایانکرد یان دەرکران]]، {{sfn|Slater|2020|pp=81–92, 350|ps=, &quot;[p. 350] It is no longer a matter of serious dispute that in the 1947–48 period—beginning well before the Arab invasion in May 1948—some 700,000 to 750,000 Palestinians were expelled from or fled their villages and homes in Israel in fear of their lives—an entirely justifiable fear, in light of massacres carried out by Zionist forces.&quot;}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Ghanim |یەکەم١=Honaida |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٠٩|سەردێڕ=Poetics of Disaster: Nationalism, Gender, and Social Change Among Palestinian Poets in Israel After Nakba |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/40608203 |journal=[[International Journal of Politics, Culture, and Society]] |بەرگ=٢٢|پەڕەکان=٢٣–٣٩ [٢٥–٢٦]|doi=10.1007/s10767-009-9049-9 |jstor=40608203 |s2cid=144148068 |ژمارە=١|issn=0891-4486 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211106040944/https://www.jstor.org/stable/40608203 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |وتەگێڕانەوە=Around 750,000–900,000 Palestinians were systematically expelled from their homes and lands and about 531 villages were deliberately destroyed. |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cleveland |یەکەم١=William L. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=CuHaDwaAQBAJ&amp;pg=PT290 |سەردێڕ=A History of the Modern Middle East |دوایین٢=Bunton |یەکەم٢=Martin |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Westview Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٤٢٩-٩٧٥١٣-٤|زمان=en |پەڕە=٢٧٠|وتەگێڕانەوە=Not only was there no Palestinian Arab state, but the vast majority of the Arab population in the territory that became Israel-over 700,000 people-had become refugees. The Arab flight from Palestine began during the intercommunal war and was at first the normal reaction of a civilian population to nearby fighting-a temporary evacuation from the zone of combat with plans to return once hostilities ceased. However, during spring and early summer 1948, the flight of the Palestinian Arabs was transformed into a permanent mass exodus. ...}}&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا سەربەخۆییی ئیسرائیل بووە ھۆی [[دژەسامییەتی لە جیھانی عەرەبیدا]] و [[کۆچی بەکۆمەڵی جوولەکەکان لە جیھانی ئیسلامییەوە|کۆچی بەکۆمەڵی جوولەکەکان لەوێوە]]، بەتایبەتی بۆ ئیسرائیل.

لە کاتێکدا سەربەخۆییی ئیسرائیل بووە ھۆی [[دژەسامییەتی لە جیھانی عەرەبیدا]] و [[کۆچی بەکۆمەڵی جوولەکەکان لە جیھانی ئیسلامییەوە|کۆچی بەکۆمەڵی جوولەکەکان لەوێوە]]، بەتایبەتی بۆ ئیسرائیل.&lt;ref name=&quot;:05&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Beker |یەکەم=Avi |ڕێکەوت=٢٠٠٥|سەردێڕ=The Forgotten Narrative: Jewish Refugees from Arab Countries |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/25834637 |journal=Jewish Political Studies Review |بەرگ=١٧| issue=3/4 |پەڕەکان=٣–١٩|jstor=25834637 |issn=0792-335X |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240109013108/https://www.jstor.org/stable/25834637 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dinstein |یەکەم=Yoram |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&amp;dq=650000+%2872%25%29+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&amp;pg=PA282 |سەردێڕ=Israel Yearbook on Human Rights, Volume 6 (1976) |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٤٢٢٨٧-٢|پەڕە=٢٨٢|زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240521171644/https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&amp;pg=PA282&amp;lpg=PA282&amp;dq=650000+(72%25)+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&amp;source=bl&amp;ots=F8PgTaUHaN&amp;sig=ACfU3U0WsIDoJxluxSyPsNK60ypjp280-A&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjnzt69mZ-GAxUiweYEHYlBh04ChDoAXoECAMQAw#v=onepage&amp;q=650000%20(72%25)%20of%20these%20Jews%20resettled%20in%20Israel.&amp;f=false |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دوای [[جەنگی شەش ڕۆژە]]ی ١٩٦٧، ئیسرائیل کەناری ڕۆژاوا، غەززە و [[داگیرکردنی نیمچەدوورگەی سینا لەلایەن ئیسرائیلەوە|سینا]]ی میسری داگیرکرد، و [[لکاندنی قودسی ڕۆژھەڵات بە ئیسرائیل|قودسی ڕۆژھەڵات]] و [[یاسای بەرزایییەکانی جۆلان|بەرزایییەکانی جۆلان]]ی سووریای لکاند. پەیماننامەی ئاشتی لەگەڵ [[پەیماننامەی ئاشتیی میسر و ئیسرائیل|میسر]] لە ساڵی ١٩٧٩ (سینا لە ساڵی ١٩٨٢ گەڕێندرایەوە) و [[پەیماننامەی ئاشتیی ئیسرائیل و ئوردن|ئوردن]] لە ساڵی ١٩٩٤ واژوو کران. [[ڕێککەوتنی ئۆسلۆ ١|ڕێککەوتننامەکانی ئۆسلۆ]]ی ١٩٩٣ [[خۆبەڕێوەبەریی فەلەستینی]] سنوورداری لە [[کەناری ڕۆژاوا]] و [[کەرتی غەززە|غەززە]] ھێنایە ئاراوە، لە کاتێکدا [[ڕێککەوتننامەکانی ئیبراھیم]]ی ٢٠٢٠ پەیوەندییەکانی لەگەڵ وڵاتانی زیاتری عەرەبی [[ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکانی عەرەب و ئیسرائیل|ئاسایی کردەوە]]، بەڵام [[ململانێی ئیسرائیل و فەلەستین]] بەردەوامە.

[[یاسا بنەڕەتییەکانی ئیسرائیل]] [[کنێسێت]] وەک [[نوێنەرایەتیی ڕێژەیی|پەرلەمان]]ێکی ھەڵبژێردراو بە شێوەیەکی ڕێژەیی جێگیر دەکەن. ئەو [[کابینەی ئیسرائیل|حکوومەت]] پێکدەھێنێت، کە لەلایەن [[سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل|سەرۆک وەزیران]]ەوە سەرکردایەتی دەکرێت، و [[سەرۆک کۆماری ئیسرائیل|سەرۆک کۆمار]]ی تا ڕادەیەکی زۆر ڕێوڕەسمی ھەڵدەبژێرێت. ئیسرائیل خاوەنی یەکێک لە گەورەترین ئابوورییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Israel datasets |ناونیشان=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ISR |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.imf.org}}&lt;/ref&gt; [[پێڕستی وڵاتانی ئاسیا و ئۆقیانووسیا بەپێی پێوەری گەشەپێدانی مرۆیی|یەکێکە لە بەرزترین ئاستەکانی بژێوی لە ئاسیا]]، و لەسەر ئاستی جیھان لە ڕیزبەندی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکرای بەرھەمی ناوخۆیی|٢٥ەمینە لە تێکرای بەرھەمی ناوخۆیی]] و [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکرای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر کەس|١٤ەمینە لە تێکرای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر کەس]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=30 Wealthiest Countries by Per Capita Net Worth |ناونیشان=https://finance.yahoo.com/news/30-wealthiest-countries-per-capita-111348314.html |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Yahoo Finance |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; یەکێکە لە پێشکەوتووترین وڵاتانی جیھان لە ڕووی [[زانست و تەکنۆلۆژیا لە ئیسرائیل|پێشکەوتووی تەکنەلۆژییەوە]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Global Innovation Index (GII) |ناونیشان=https://www.wipo.int/en/web/global-innovation-index |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=global-innovation-index |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; ئیسرائیل بەشێکی گەورەتری ئابوورییەکەی بۆ توێژینەوە و پەرەپێدان تەرخان دەکات [[پێڕستی وڵاتانی سەروەر بەپێی خەرجییەکانی توێژینەوە و پەرەپێدان|زیاتر لە ھەر دەوڵەتێکی دیکە]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Global Innovation Index 2023, 15th Edition |ناونیشان=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2023/index.html |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوت=٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=World Intellectual Property Organization |doi=10.34667/tind.46596 |ژپنک=٩٧٨-٩٢-٨٠٥-٣٤٣٢-٠|زمان=en |دوایین١=Dutta |یەکەم١=Soumitra |دوایین٢=Lanvin |یەکەم٢=Bruno |دوایین٣=Wunsch-Vincent |یەکەم٣=Sacha}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Getzoff |یەکەم=Marc |ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Most Technologically Advanced Countries In The World 2023 |ناونیشان=https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231108044803/https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Global Finance Magazine |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; و وا بڕوادەکرێت کە [[ئیسرائیل و چەکی ناوەکی|خاوەنی چەکی ناوەکی بێت]]. تاکە وڵاتە کە خاوەنی زمانێکی فەرمیی [[بووژاندنەوەی زمانی عیبری|بووژاوە]] بێت، [[عیبریی مۆدێرن|عیبری]]، [[چاندی ئیسرائیل]] [[چاندی جوولەکە|دابونەریتە جوولەکەکان]] لەگەڵ کاریگەرییەکانی [[چاندی عەرەبی|عەرەب]] تێکەڵ دەکات.

== مێژوو ==
===پێش مێژوو===
[[شوێنی پێش مێژووی عوبەیدییە]] لە باکووری ئیسرائیل [[فراوانبوونی پێشوەختەی ھۆمینینەکان بۆ دەرەوەی ئەفریقا|بوونی مرۆڤە دێرینەکان]] نزیکەی ١.٥ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر نیشان دەدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Tchernov |یەکەم=Eitan |بەستەری نووسەر=Eitan Tchernov |ڕێکەوت=١٩٨٨|سەردێڕ=The Age of 'Ubeidiya Formation (Jordan Valley, Israel) and the Earliest Hominids in the Levant |journal=[[Paléorient]] |بەرگ=١٤|issue=2 |پەڕەکان=٦٣–٦٥| doi=10.3406/paleo.1988.4455}}&lt;/ref&gt; دووەم کۆنترین بەڵگەی [[مرۆڤی لەڕووی توێکارییەوە مۆدێرن|مرۆڤە لەڕووی توێکارییەوە مۆدێرنەکان]] [[ڕەچەڵەکی ئەفریقیی دوایینی مرۆڤە مۆدێرنەکان|دەرەوەی ئەفریقا]] بەردبوویەکی تەمەن ٢٠٠،٠٠٠ ساڵەیە لە [[ئەشکەوتی میسلیا]] لەسەر کێوی کارمێل.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Wade |یەکەم=Lizzie |ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Skull fragment from Greek cave suggests modern humans were in Europe more than 200,000 years ago |ناونیشان=https://www.science.org/content/article/skull-fragment-greek-cave-suggests-modern-humans-were-europe-more-200000-years-ago |journal=[[Science (journal)|Science]] |بڵاوکەرەوە=American Association for the Advancement of Science |doi=10.1126/science.aay6927 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; [[کالچەری ناتوفی]] (١٠،٠٠٠ پێش زایین) ڕەنگە پەیوەندی بە [[زمانی پرۆتۆ-ئەفرۆئاسیایی]]یەوە ھەبێت&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Winfried Nöth |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Y4_It_sAuMYC&amp;pg=PA293 |سەردێڕ=Origins of Semiosis: Sign Evolution in Nature and Culture |بڵاوکەرەوە=Walter de Gruyter |ساڵ=١٩٩٤|ژپنک=٩٧٨-٣-١١-٠٨٧٧٥٠-٢|پەڕە=٢٩٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Roger Blench, Matthew Spriggs |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=NUvnqjutFmoC&amp;pg=PT70 |سەردێڕ=Archaeology and Language IV: Language Change and Cultural Transformation |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٨١٦٢٣-١|پەڕە=٧٠}}&lt;/ref&gt; و بەھۆی وەرگرتنی [[نشینگەیی]] پێش [[سەرەتای کشتوکاڵ لە ڕۆژاوای ئاسیا|سەرھەڵدانی کشتوکاڵ]] و [[شۆڕشی نیۆلیتیک]] بەرچاوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hershkovitz |یەکەم١=Israel |بەستەری نووسەر١=Israel Hershkovitz |دوایین٢=Gopher |یەکەم٢=Avi |بەستەری نووسەر٢=Avi Gopher |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|chapter=Demographic, Biological and Cultural Aspects of the Neolithic Revolution: A View from the Southern Levant |chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/225258426 |سەردێڕ=The Neolithic Demographic Transition and its Consequences |editor-last1=Bocquet-Appel | editor-first1=Jean-Pierre |editor-last2=Bar-Yosef |editor-first2=Ofer |editor-link2=Ofer Bar-Yosef |بڵاوکەرەوە=Springer Science+Business Media |پەڕە=٤٦٥|doi=10.1007/978-1-4020-8539-0_17 |ژپنک= ٩٧٨-١-٤٠٢٠-٨٥٣٨-٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

===سەردەمەکانی بڕۆنز و ئاسن===
ئاماژە سەرەتایییەکان بۆ شارەکانی «[[کەنعان|کەنعانی]]» و دواتر [[ئیسرائیلییەکان|ئیسرائیلی]] لە دەقە دێرینەکانی [[ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن|ڕۆژھەڵاتی نزیک]] و [[میسری کۆن|میسری]]دا (٢٠٠٠ پێش زایین) دەردەکەون؛ ئەم دانیشتووانە وەک [[شارە-دەوڵەت]]ە سەربەخۆکانی لەڕووی ڕامیارییەوە ڕێکخرابوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Canaanites |ناونیشان=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=obo |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230403082451/https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Glassman |یەکەم=Ronald M. |سەردێڕ=The Political Structure of the Canaanite City-States: Monarchy and Merchant Oligarchy |ڕێکەوت=٢٠١٧|ناونیشان=https://doi.org/10.1007/978-3-319-51695-0_49 |ئیش=The Origins of Democracy in Tribes, City-States and Nation-States |پەڕەکان=٤٧٣–٤٧٧|editor-last=Glassman |editor-first=Ronald M. |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|شوێن=Cham |بڵاوکەرەوە=Springer International Publishing |زمان=en | doi=10.1007/978-3-319-51695-0_49 |ژپنک=٩٧٨-٣-٣١٩-٥١٦٩٥-٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240429061941/https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-51695-0_49 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt; لە ماوەی [[سەردەمی بڕۆنزی درەنگ]] (١٥٥٠–١٢٠٠ پێش زایین)، بەشێکی زۆری کەنعان [[دەوڵەتی پاشکۆ]]کانی [[شانشینی نوێی میسر]]یان پێکھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Braunstein |یەکەم١=Susan L. |ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=The Meaning of Egyptian-Style Objects in the Late Bronze Cemeteries of Tell el-Far'ah (South) |journal=Bulletin of the American Schools of Oriental Research |بەرگ=٣٦٤|issue=364 |پەڕەکان=١–٣٦|doi=10.5615/bullamerschoorie.364.0001 |jstor=10.5615/bullamerschoorie.364.0001 |s2cid=164054005}}&lt;/ref&gt; لە ئەنجامی [[داڕمانی سەردەمی بڕۆنزی درەنگ]]، کەنعان کەوتە ناو پشێوییەوە و دەسەڵاتی میسری بەسەر ناوچەکەدا داڕما.&lt;ref&gt;Dever, William G. &quot;Beyond the Texts&quot;, Society of Biblical Literature Press, 2017, pp. 89–93&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;S. Richard, &quot;Archaeological sources for the history of Palestine: The Early Bronze Age: The rise and collapse of urbanism&quot;, &quot;The Biblical Archaeologist&quot; (1987)&lt;/ref&gt; وا بڕوا دەکرێت باپیرانی [[ئیسرائیلییەکان]] [[گەلە دێرینە سامی-ئاخێوەرەکان]] بووبێتن کە خەڵکی ڕەسەنی ئەم ناوچەیە بوون.&lt;ref name=&quot;Miller1986&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Miller |یەکەم١=James Maxwell |ناونیشان=https://archive.org/details/historyofancient00mill |سەردێڕ=A History of Ancient Israel and Judah |دوایین٢=Hayes |یەکەم٢=John Haralson |بڵاوکەرەوە=Westminster John Knox Press |ساڵ=١٩٨٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٦٤-٢١٢٦٢-٩}}&lt;/ref&gt;{{rp|78–79}} گێڕانەوە شوێنەوارییە نوێیەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئیسرائیلییەکان و کالچەرەکەیان لە گەلانی کەنعانییەوە جیابوونەتەوە لە ڕێگەی پەرەپێدانی ئایینێکی جیاوازی [[تایبەتپەرستی|تایبەتپەرست]]—و دواتر [[یەکتاپەرستی|یەکتاپەرست]]—کە چەقی لەسەر [[یەھوە]] بوو.&lt;ref&gt;Rendsberg, Gary (2008). &quot;Israel without the Bible&quot;. In Frederick E. Greenspahn. The Hebrew Bible: New Insights and Scholarship. NYU Press, pp. 3–5&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gnuse |یەکەم١=Robert Karl |سەردێڕ=No Other Gods: Emergent Monotheism in Israel |ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Sheffield Academic Press Ltd |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٠٧٥-٦٥٧-٦|پەڕەکان=٢٨, ٣١}}&lt;/ref&gt; ئەوان بە شێوەیەکی دێرینی [[زمانی عیبری|عیبری]] قسەیان دەکرد، کە بە [[عیبریی ئینجیلی]] ناسراوە.&lt;ref&gt;Steiner, Richard C. (1997), &quot;Ancient Hebrew&quot;, in Hetzron, Robert (ed.), &quot;The Semitic Languages&quot;, Routledge, pp. 145–173, {{ISBN|978-0-415-05767-7}}&lt;/ref&gt; نزیکەی لە ھەمان کاتدا، [[فەلەستییەکان]] لە باشووری [[دەشتی کەناراوەکانی ئیسرائیل|دەشتی کەناراوەکان]] نیشتەجێ بوون.{{sfn|Killebrew|2005|p=230}}{{sfn|Shahin|2005|p=6}}

[[File:Mesad Hashavyahu ostracon.jpg|thumb|[[ئۆستراکۆنی یاڤنێ-یام]]، نووسراوێکی بە [[ئەلفوبێی عیبریی دێرین|عیبریی دێرین]] کە بەڵگەنامەی بەڕێوەبردنە لە [[شانشینی یەھوودا|یەھوودا]]]]
زۆربەی زانایانی مۆدێرن ھاوڕان لەسەر ئەوەی کە گێڕانەوەی [[کۆچی بەکۆمەڵ|کۆچی بەکۆمەڵ]] لە [[تەورات]] و [[پەیمانی کۆن]]دا بەو شێوەیەی وێنا کراوە ڕووی نەداوە؛ بەڵام ھەندێک لە ڕەگەزەکانی ئەم نەریتانە [[مێژووییبوونی ئینجیل|ڕەگە مێژووییەکان]]یان ھەیە.&lt;ref&gt;{{harvnb|Faust|2015|p=476}}: &quot;While there is a consensus among scholars that the Exodus did not take place in the manner described in the Bible, surprisingly most scholars agree that the narrative has a historical core, and that some of the highland settlers came, one way or another, from Egypt.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Redmount|2001|p=61}}: &quot;A few authorities have concluded that the core events of the Exodus saga are entirely literary fabrications. But most biblical scholars still subscribe to some variation of the Documentary Hypothesis, and support the basic historicity of the biblical narrative.&quot;&lt;/ref&gt; مشتومڕ لەسەر سەرەتاییترین بوونی [[مێژووی ئیسرائیل و یەھوودای دێرین|شانشینەکانی ئیسرائیل و یەھوودا]] و ڕادەی دەسەڵاتیان ھەیە. لەکاتێکدا ڕوون نییە ئایا [[شانشینی ئیسرائیل (پاشایەتیی یەکگرتوو)|شانشینی یەکگرتووی ئیسرائیل]] ھەبووە یان نا،&lt;ref name=&quot;lipschits&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lipschits |یەکەم١=Oded |سەردێڕ=The Jewish Study Bible |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٩٧٨٤٦-٥|editor1-last=Berlin |editor1-first=Adele |edition=2nd |زمان=en |chapter=The History of Israel in the Biblical Period |editor2-last=Brettler |editor2-first=Marc Zvi |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230409160917/https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kuhrtp438&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kuhrt |یەکەم=Amiele |ناونیشان=https://archive.org/details/ancientneareastc00akuh/page/438 |سەردێڕ=The Ancient Near East |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٦٧٦٢-٨|پەڕە=[https://archive.org/details/ancientneareastc٠٠akuh/page/٤٣٨ ٤٣٨]}}&lt;/ref&gt; مێژوونووسان و شوێنەوارناسان کۆکن لەسەر ئەوەی کە باکووری [[شانشینی ئیسرائیل (سامیرە)|شانشینی ئیسرائیل]] نزیکەی ٩٠٠ پێش زایین ھەبووە&lt;ref name=&quot;Finkelstein&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Finkelstein |یەکەم١=Israel |سەردێڕ=The Bible Unearthed: archaeology's new vision of ancient Israel and the origin of its stories |دوایین٢=Silberman |یەکەم٢=Neil Asher |ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Simon &amp; Schuster |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٨٤-٨٦٩١٢-٤|edition=1st Touchstone}}&lt;/ref&gt;{{rp|169–195}} و [[شانشینی یەھوودا]] نزیکەی ٨٥٠ پێش زایین.&lt;ref name=&quot;Finkelstein, Israel, (2020)&quot;&gt;Finkelstein, Israel, (2020). [https://books.google.com/books?id=wH3-DwAAQBAJ&amp;pg=PA33 &quot;Saul and Highlands of Benjamin Update: The Role of Jerusalem&quot;], in Joachim J. Krause, Omer Sergi, and Kristin Weingart (eds.), &quot;Saul, Benjamin, and the Emergence of Monarchy in Israel: Biblical and Archaeological Perspectives&quot;, SBL Press, Atlanta, GA, p. 48, footnote 57: &quot;...They became territorial kingdoms later, Israel in the first half of the ninth century BCE and Judah in its second half...&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pitcher&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&amp;pg=PA229 The Pitcher Is Broken: Memorial Essays for Gosta W. Ahlstrom, Steven W. Holloway, Lowell K. Handy, Continuum, 1 May 1995] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409160404/https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&amp;pg=PA229 |date=9 April 2023 }} Quote: &quot;For Israel, the description of the battle of Qarqar in the Kurkh Monolith of Shalmaneser III (mid-ninth century) and for Judah, a Tiglath-pileser III text mentioning (Jeho-) Ahaz of Judah (IIR67 = K. 3751), dated 734–733, are the earliest published to date.&quot;&lt;/ref&gt; شانشینی ئیسرائیل لەو دووانە گەشاوەتر بوو و زوو بوو بە ھێزێکی ناوچەیی، پایتەختەکەشی لە [[سامیرە (شاری دێرین)|سامیرە]] بوو؛&lt;ref&gt;{{harvnb|Finkelstein|Silberman|2002|pp=146–147}}: Put simply, while Judah was still economically marginal and backward, Israel was booming. ... In the next chapter we will see how the northern kingdom suddenly appeared on the ancient Near Eastern stage as a major regional power.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:04&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Finkelstein |یەکەم=Israel |سەردێڕ=The Forgotten Kingdom: the archaeology and history of Northern Israel |ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-١-٥٨٩٨٣-٩١١-٣|پەڕەکان=٦٥–٦٦; ٧٣; ٧٤; ٧٨; ٨٧–٩٤|oclc=٨٨٠٤٥٦١٤٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Finkelstein |یەکەم=Israel |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Observations on the Layout of Iron Age Samaria |journal=Tel Aviv |بەرگ=٣٨|issue=2 |پەڕەکان=١٩٤–٢٠٧|doi=10.1179/033443511X13099584885303 |issn=0334-4355 |s2cid=128814117}}&lt;/ref&gt; لەژێر دەسەڵاتی [[بنەماڵەی عۆمری|بنەماڵەی عۆمری]]دا، کۆنترۆڵی [[سامیرە]]، [[جەلیل]]، بەشی سەرەوەی [[دۆڵی ئوردن]]، [[دەشتی شارۆن|دەشتی شارۆن]] و بەشێکی زۆری [[ترانسئوردن (ناوچە)|ترانسئوردن]]ی دەکرد.&lt;ref name=&quot;:04&quot; /&gt; شانشینی ئیسرائیل لە دەوروبەری ٧٢٠ پێش زایین لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]وە [[سامێرینا|داگیرکرا]].&lt;ref name=&quot;Broshi 2001 174&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Broshi |یەکەم=Maguen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=etTUEorS1zMC&amp;pg=PAPA174 |سەردێڕ=Bread, Wine, Walls and Scrolls |بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing |ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤١٢٧-٢٠١-٦|پەڕە=١٧٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230210203455/https://books.google.com/books?id=etTUEorS1zMC&amp;pg=PAPA174 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; شانشینی یەھوودا، لەژێر دەسەڵاتی [[شوێنکەوتووی داوود|داوودی]]دا و بە پایتەختیی [[قودس]]، دواتر بوو بە [[دەوڵەتی پاشکۆ]]ی سەرەتا ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ و پاشان [[ئیمپراتۆریەتیی بابلیی نوێ]]. مەزەندە دەکرێت [[مێژووی دانیشتووانناسیی ناوچەی فەلەستین|دانیشتووانی ناوچەکە]] لە دەوروبەری ٤٠٠،٠٠٠ کەس بووبێت لە [[سەردەمی ئاسنی دووەم]]دا.&lt;ref name=&quot;:42&quot;&gt;Broshi, M., &amp; Finkelstein, I. (1992). [https://www.academia.edu/40790691/M_Broshi_and_I_Finkelstein_The_Population_of_Palestine_in_Iron_Age_II_BASOR_287_1992_pp_47_60 &quot;The Population of Palestine in Iron Age II&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230305224039/https://www.academia.edu/40790691/M_Broshi_and_I_Finkelstein_The_Population_of_Palestine_in_Iron_Age_II_BASOR_287_1992_pp_47_60 |date=5 March 2023 }}. &quot;Bulletin of the American Schools of Oriental Research&quot;, &quot;287&quot;(1), 47–60.&lt;/ref&gt; لە ٥٨٧/٦ پێش زایین، دوای [[ڕاپەڕینەکانی یەھوودا دژی بابل|ڕاپەڕین لە یەھوودا]]، شا [[نەبووخەدنسەری دووەم]] [[گەمارۆدانی قودس (٥٨٧ پێش زایین)|قودسی گەمارۆ دا و وێرانی کرد]] و ھەروەھا [[پەرستگای سولەیمان]]،&lt;ref&gt;{{harvnb|Finkelstein|Silberman|2002|p=307}}: &quot;Intensive excavations throughout Jerusalem have shown that the city was indeed systematically destroyed by the Babylonians. The conflagration seems to have been general. When activity on the ridge of the City of David resumed in the Persian period, the-new suburbs on the western hill that had flourished since at least the time of Hezekiah were not reoccupied.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Lipschits |یەکەم=Oded |ڕێکەوت=١٩٩٩|سەردێڕ=The History of the Benjamin Region under Babylonian Rule |journal=Tel Aviv |بەرگ=٢٦|issue=2 |پەڕەکان=١٥٥–١٩٠|doi=10.1179/tav.1999.1999.2.155 |issn=0334-4355}}&lt;/ref&gt; شانشینەکەی ھەڵوەشاندەوە و [[بێسەروشوێنکردنی بابلی|زۆربەی نوخبەی یەھوودی بۆ بابل دوورخستەوە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Wheeler |یەکەم=P. |ڕێکەوت=٢٠١٧|سەردێڕ=Review of the book Song of Exile: The Enduring Mystery of Psalm 137, by David W. Stowe |journal=The Catholic Biblical Quarterly |بەرگ=٧٩|issue=4 |پەڕەکان=٦٩٦–٦٩٧|doi=10.1353/cbq.2017.0092 |s2cid=171830838}}&lt;/ref&gt;

=== شانشینی ئیسرائیل و جودا ===
{{خاوێنکردن}}
[[پەڕگە:شانشینی ئیسرائیل و جودا Kingod Of Isreal And Judah.jpg|وێنۆک|شانشینی ئیسرائیل و جودا لەنێوان (٥٨٦ - ١٠٠٠)پ.ز]]
لە دەوروبەری ساڵانی ١٠٠٠ پ.ز دوو شانشینی (ئیسرائیلی/عیبری) پێکھات 

# باناوی شنشینی ئیسرائیل - باکوور
# شانشینی (یەھوود/جودا)  - باشوور

ھەردوو شانشینەکە لە [[تەورات]] و [[ئینجیل]] ئاماژەیان پێکراوە &lt;ref&gt;https://tsjok45.wordpress.com/wp-content/uploads/2013/07/finkelstein-israel_the-bible-unearthed.pdf&lt;/ref&gt;

==== ململانێ و ئیمپراتۆریەتەکان ====
ناوچەکە لەم ماوەیەدا ز زۆر بە جێگیری نەماوەتەوە

ئاشوورییەکان شانشینی ئیسرائیلیان داگیرکرد (٧٢٢ پێش زایین)

[[بابل|بابلییەکان]] (جودا/یەھوودا)یان داگیرکرد (٥٨٦ پێش زایین) و ئۆرشەلیمیان وێرانکرد&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/event/Babylonian-Captivity&lt;/ref&gt;

زۆرێک لە جووەکانیان دەربەدەر کرد لەم ماوەیەدا &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Siege_of_Jerusalem_(587_BC)#cite_note-:42-8&lt;/ref&gt; 

لەپاشان فارسەکان دەستیان بەسەردا گرت و ڕێگەیان دا ھەندێک جوو بگەڕینەوە بۆ شوێنی خۆیان.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/event/Babylonian-Captivity&lt;/ref&gt;  
&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/Achaemenian-Empire&lt;/ref&gt;


=== دەسەڵاتی یۆنانی و ڕۆمانییەکان ===
لەپاش ئەمانە دەسەڵاتی [[یۆنانی کۆن|یۆنانییەکان]] پەرەیسەند لە نێون ساڵانی (٣٣٠ پێش زایین) [[ئەسکەندەری مەزن]] ناوچەکەی داگیرکرد لەگەڵ زۆرینەی ناوچەکانی [[مێزۆپۆتامیا]] و [[ئاناتۆلیا|ئەناتۆڵی رۆژاوا]] و [[کوردستان|کوردستانیش]]؛ لەپاشان چەندنین فەرمانڕەوای یۆنانی بەڕێوەیان بردووە.&lt;ref&gt;https://academic.oup.com/jts/article-abstract/60/1/221/1684588?redirectedFrom=fulltext&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jewishhistory.org/alexander-the-great/&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:ڕەوتی ئەسکەندەری مەزن.png|570x570پیکسڵ]]

دەسەڵاتداری یۆنانییەکان بەردەوام بوو هەتا لەپڕێکدا ڕۆمانییەکان ([[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتینییەکان)]] دەسەڵاتیانگرتەدەست لە ساڵانی (٦٣ پێش زایین) &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Byzantine-Empire&lt;/ref&gt;

=== پاش هاتنی ساڵی زایینی ===
لەساڵی (٧٠ زایینی)دا دەسەڵاتداری ڕۆمانییەکان هەر بەردەوام بوو بەجۆرێک کە دووبارە هێرشکرایەوە سەر ئۆرشەلیم و دووەم پەرستگای پیرۆزی جووەکانیان وێرانکرد؛ هەندێک لە جووەکانیان کوشت و هەندێکیشیان لابران. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Jerusalem_during_the_Byzantine_period&lt;/ref&gt;

==== پاش پەرەسەندنی ئیسلام ====
لە سەدەی حەوتەمی زایینی بە دیاریکراوی ساڵانی (٦٣٧ زایینی) دەستیانبەسەر زۆر ناوچە داگرت و کۆتاییان بە دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسنییەکان]] و بێشێکی زۆر لە دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بێزەنتینییەکان]] (ڕۆمانییەکان) هێنا لەژێر فەرمانڕەوایی [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتاب]] زۆرێک لە ناوچەکانی [[فەلەستین]] و [[کوردستان|کوردستانیان]] دەستبەسەرداگرت&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=History of Palestine |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Palestine |وێبگە=Encyclopaedia Britannica}}&lt;/ref&gt; و زمانی عەرەبی و ئیسلامیان بڵاوکردەوە لەو ناوچانەدا و زۆربەی هەرەزۆری ناوچەکان عەرەب نیشتەجێکران.&lt;ref&gt;https://global.oup.com/academic/product/the-oxford-history-of-the-ancient-near-east-9780190687854?cc=iq&amp;lang=en&amp;&lt;/ref&gt;   &lt;ref&gt;https://tsjok45.wordpress.com/wp-content/uploads/2013/07/finkelstein-israel_the-bible-unearthed.pdf&lt;/ref&gt;    &lt;ref&gt;https://academic.oup.com/jts/article-abstract/60/1/221/1684588?redirectedFrom=fulltext&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:The Crusader States in 1135.svg|وێنۆک|433x433پیکسڵ|نەخشەی دەسەڵاتی هێزی خاچھەڵگران لە ساڵی ١١٣٥ی زایینی]]
=== هاتنەوەی دەسەڵاتداری مەسیحی ===
لەسەڵانی (١٠٩٥–١٠٩٩) ڕێکخراوێکی سوپای زۆر گەورە درووستکرا بەناوی [[شەڕەکانی خاچھەڵگران|سووپای خاچهەڵگران]] &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/event/Crusades/The-First-Crusade-and-the-establishment-of-the-Latin-states&lt;/ref&gt;
توانیان لە کۆتاییدا کۆتایی بە دەسەڵاتی ئیسلامی بهێنن لە ناوچەکە خرایە ژێر دەسەڵاتی هێزی خاچھەڵگران بە دیریکراوی لە ساڵی ١٠٩٩ی زاینی [[ئورشەلیم]]یان خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیان
&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Kingdom_of_Jerusalem#:~:text=The%20Crusaders%20arrived%20at%20Jerusalem,newly%20created%20Kingdom%20of%20Jerusalem.&lt;/ref&gt;
بۆ ماوەی ٢٠٠ ساڵ فەرمانڕەواییان بەردەوام بوو
&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_the_Kingdom_of_Jerusalem&lt;/ref&gt;
؛ لە گرنگترین فەرمانڕەواکانی ئەم ماوەیە '''[[باڵدوینی چوارەم]]''' بوو کە پاشای شانشینی ئۆرشەلیم بوو&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/biography/Baldwin-IV-king-of-Jerusalem&lt;/ref&gt;.

لە پاش ئەم ماوەیەدا هێزە ئیسلامیەکان یەکیانگرتەوە و کۆتاییان هێنا بە دەسەڵاتی مەسیحییەکان.{{کەی}}&lt;ref&gt;https://www.historyextra.com/period/medieval/crusades-causes-history-when-how-many-were-there-death-toll/&lt;/ref&gt;

==== پاش هاتن و ڕووخانی عوسمانییەکان ====
ساڵی ١٥١٧ی زاینی [[عوسمانییەکان]] [[فەلەستین]]یان داگیرکرد بۆ ماوی ٤٠٠ ساڵ  کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئەوان&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Ottoman_Palestine#:~:text=The%20Ottoman%20Empire%20proceeded%20to,the%20Mamluk%20capital%20in%20Egypt.&lt;/ref&gt; هەتا ساڵی ١٩١٧ لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] ڕووداوێکی مێژووی گەورە ڕوویدا ئەویش ڕووخانی دەسەڵاتی [[عوسمانی]] بوو لەلایەن [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانییەکان]].&lt;ref&gt;https://jewishvirtuallibrary.org/ottoman-rule-1517-1917&lt;/ref&gt;

=== دەسەڵاتی بەریتانییەکان ===
لە پاش ساڵانی ١٩١٧ی زایینی دا بەریتانیەکان ناوچەی ئیسرائیلیان کۆنتڕۆڵکرد&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Palestine/World-War-I-and-after&lt;/ref&gt;؛ لێرەوە ناکۆکیەکی نوێ پەرەیسەند ئەویش ناکۆکی نێوان عەرەبە هاوردەکان و ئیسرائیلیەکان بوو ئەمەش بوو&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Arab%E2%80%93Israeli_conflict#:~:text=In%201917%2C%20British%E2%80%91led%20troops,nothing%20shall%20be%20done%20which&lt;/ref&gt; هۆی پێکدادانی نێوانیان لە ڕووی کۆمەڵایەتی و ڕامیاریەوە ئەمە بەردەوام بوو هەتاوەک و ساڵی ١٩٤٧.

==== پلانی نەتەوە یەکگرتووەکان ====

* لە ساڵی '''١٩٤٧''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] نەخشەڕێگایەکی پێشنیارکرد کە بریتیبوو لە جیاکردنەوەی خاکی [[فەلەستین]] بۆ دوو بەش بەشێکی بۆ جووەکان و بەشێکی بۆ [[عەرەب]]ەکان.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/event/1948-Arab-Israeli-War&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://history.state.gov/milestones/1945-1952/arab-israeli-war&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://digitallibrary.un.org/record/3792734?ln=en&amp;v=pdf&lt;/ref&gt;

لە دەرەنجامدا ئیسرائیل قبووڵیکرد بەڵام عەرەبەکان قبووڵیان نەکرد و دەوڵەتە عەرەبیەکانیش دەستیانکرد بە هێرشکردنە سەر ئیسرائیل

سەر ئەنجام لە ساڵی ١٩٤٨ ئیسرائیل سەرکەوت و فراوانتر بوو هەتا وەک و نزیکەیی هەموو ڕووبەری ناوچەدێرینەکانی خۆی گرتەوە. {{کێ وتی}}&lt;ref&gt;https://www.idf.il/en/mini-sites/wars-and-operations/israels-war-of-independence-1948/#:~:text=The%20Fight%20for%20Independence,withdrawal%20on%20May%2014%2C%201948.&lt;/ref&gt;

=== لەدوای جەنگی ١٩٦٧ ===
{{سەرەکی|شەڕی شەش ڕۆژە}}
ئەم جەنگە لەنێوان [[عەرەب]] و دەوڵەتی ئیسرائیل بوو تێیدا لە کۆتاییدا بەھاوکاری [[ئەمریکا]]، ئیسرائیل سەرکەوت &lt;ref&gt;https://history.state.gov/milestones/1961-1968/arab-israeli-war-1967#:~:text=Between%20June%205%20and%20June,the%20Soviet%20Union%20to%20intervene.&lt;/ref&gt;

دەسکەوتەکانی ئیسرائیل &lt;ref&gt;https://www.gov.il/en/pages/israel-after-the-six-day-war&lt;/ref&gt; گرتنی [[بەرزایییەکانی جۆلان]] و لە [[کەرتی رۆژاوا]] گرتنەوەی کۆنتڕۆڵ لە [[کەرتی غەززە]]
کۆنتڕۆڵکردنی [[نیمچەدوورگەی سینا]].&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Six-Day_War#:~:text=Israel%20is%20believed%20to%20have,nuclear%20weapon%20by%20December%201966.&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;https://www.gov.il/BlobFolder/generalpage/israel-after-the-six-day-war/en/English_HISTORY_MAPS_Israel-after-Six-Day-War.jpg&lt;/ref&gt;

== ڕەگناسی ==
[[پەڕگە:Political map of Israel-Palestine.jpg|وێنۆک|نەخشەی [[ڕامیاری]] ئیسرائیل و بەڕێوەبەرایەتیی [[میری]]ی [[فەلەستین]]]]

لە کۆندا یۆنانییەکان بە گەلی ناوچەی [[کەنعان]]یان دەگوت «فۆنیسیا-فینیقیا»، کە دەستەواژەیەک بوو بۆ کەنعانییەکان. دەستەواژەی [[فەلەستین]] پەیوەست نییە بە زمانی [[عەرەبی]] لەڕووی ڕەگ و ڕیشەوە.

ناوەکانی [[خاکی ئیسرائیل]] و منداڵانی ئیسرائیل بە درێژاییی مێژوو بۆ ئاماژەدان بە [[شانشینی ئیسرائیل (پاشایەتیی یەکگرتوو)|شانشینی ئیسرائیل]]ی پەرتووکی پیرۆز و ھەموو گەلی [[جووەکان|جوو]] بەکارھێنراون. [[ئیسرائیل (ناو)|ناوی «ئیسرائیل»]] ([[عیبری]]: {{lang|he-Latn|Yīsrāʾēl}}؛ [[سەپتۆجینت]]، بە [[یۆنانیی کۆن]]: Ἰσραήλ، بە [[لاتینی]]: Israēl، «[[ئێل (خواوەند)|ئێل (خوا)]] بەردەوام دەبێت/حوکم دەکات») ئاماژەیە بۆ پێشەوا [[یەعقووب]] کە، بە بۆچوونی [[کتێبی پیرۆزی عیبری|پەرتووکی پیرۆزی عیبری]]، دوای ئەوەی بە سەرکەوتوویی لەگەڵ [[فریشتەی پەروەردگار]] [[زۆرانبازی]] کرد، ئەو ناوەی لێنرا.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |author=Geoffrey W. Bromiley |url=https://books.google.com/books?id=yklDK6Vv0l4C&amp;pg=PA907 |title=Israel |encyclopedia=[[International Standard Bible Encyclopedia]]: E–J |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |date=1995 |page=907 |isbn=978-0-8028-3782-0 }}&lt;/ref&gt; کۆنترین بەرھەمی شوێنەواریی ناسراو کە ناوی «ئیسرائیل» وەک کۆمەڵێک بھێنێت، [[کێلی مێرنێپتا]]ی [[میسری کۆن]]ە (کە مێژووەکەی بۆ کۆتاییی سەدەی ١٣یەمی پێش زایین دەگەڕێتەوە).&lt;ref&gt;{{harvnb|Barton|Bowden|2004|p=126}}&lt;/ref&gt; «کێلی مێرنێپتا... بە کۆنترین بەڵگە لە دەرەوەی پەرتووکی پیرۆز دادەنرێت بۆ بوونی ئیسرائیل تا سەدەی ١٣یەمی پێش زایین.»&lt;ref name=&quot;NollMerneptah&quot;&gt;K.L. Noll, [https://books.google.com/books?id=hMeRK7B1EsMC&amp;pg=PA139 &quot;Canaan and Israel in Antiquity: A Textbook on History and Religion,&quot;] A&amp;C Black, 2012, rev.ed. pp. 137ff.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ThompsonMerneptah&quot;&gt;[[تۆماس ل. تۆمپسۆن|Thomas L. Thompson]], [https://books.google.com/books?id=RwrrUuHFb6UC&amp;pg=PA275 &quot;Early History of the Israelite People: From the Written &amp; Archaeological Sources,&quot;] Brill, 2000 pp. 275–276&lt;/ref&gt; [[ئیسرائیل (ناو)|ناوی کەسیی «ئیسرائیل»]] زۆر پێشتر دەردەکەوێت، لە [[ئیبلا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hasel |یەکەم=Michael G. |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٤|سەردێڕ=Israel in the Merneptah Stela |journal=Bulletin of the American Schools of Oriental Research |بەرگ=٢٩٦|issue=296 |پەڕەکان=٤٥–٦١|doi=10.2307/1357179 |jstor=1357179 |s2cid=164052192}}&lt;br /&gt; {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bertman |یەکەم=Stephen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=1C4NKp4zgIQC&amp;q=ebla%20israel%20ishmael%20abraham&amp;pg=PA317 |سەردێڕ=Handbook to Life in Ancient Mesopotamia |ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٨٣٦٤-١}}&lt;br /&gt; {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Meindert Dijkstra |سەردێڕ=Between Evidence and Ideology Essays on the History of Ancient Israel read at the Joint Meeting of the Society for Old Testament Study and the Oud Testamentisch Werkgezelschap Lincoln Nebraska, July 2009 |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Brill |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٨٧٣٧-٥|editor1-last=Becking |editor1-first=Bob |پەڕە=٤٧|chapter=Origins of Israel between history and ideology |وتەگێڕانەوە=As a West Semitic personal name it existed long before it became a tribal or a geographical name. This is not without significance, though it rarely mentioned. We learn of a maryanu named ysr&quot;il (*Yiįsr—a&quot;ilu) from Ugarit living in the same period, but the name was already used a thousand years before in Ebla. The word Israel originated as a West Semitic personal name. One of the many names that developed into the name of the ancestor of a clan, of a tribe and finally of a people and a nation. |editor2-last=Grabbe |editor2-first=Lester}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lemche |یەکەم١=Niels Peter |ساڵ=١٩٩٨|سەردێڕ=The Israelites in History and Tradition |بڵاوکەرەوە=Westminster John Knox Press |ناونیشان={{Google books |JIoy7PagAOAC |پەڕە=PA٣٥|plainurl=yes}} |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٦٤-٢٢٧٢٧-٢}}&lt;/ref&gt;

لە [[ژێرفەرمانی بەریتانیا بۆ سەر فەلەستین|ژێرفەرمانی بەریتانیا]] (١٩٢٠–١٩٤٨)، ھەموو ناوچەکە بە «[[فەلەستین]]» دەناسرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |سەردێڕ=Mandatory Palestine: What It Was and Why It Matters |نووسەر=Noah Rayman |magazine=[[تایم (گۆڤار)|Time]] |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190518140257/http://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Avalon Project : The Palestine Mandate |ناونیشان=https://avalon.law.yale.edu/20th_century/palmanda.asp |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=avalon.law.yale.edu}}&lt;/ref&gt; لە کاتی [[ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئیسرائیل|دامەزراندنی لە ساڵی ١٩٤٨]]، وڵاتەکە بە فەرمی ناوی «دەوڵەتی ئیسرائیل» ({{langx|he|מְדִינַת יִשְׂרָאֵל}}، {{Audio|He-Medinat Israel.ogg|{{transliteration|engvar=gb|he|''Medīnat Yisrā'el''}}|help=no}} {{IPA|he|mediˈnat jisʁaˈʔel}}؛ {{langx|ar|دَوْلَة إِسْرَائِیل}}، {{transliteration|engvar=gb|ar|ALA-LC|''Dawlat Isrāʼīl''}}، {{IPA|ar|dawlat ʔisraːˈʔiːl}})ی وەرگرت، دوای ئەوەی ناوەکانی دیکەی [[ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئیسرائیل#ناو|پێشنیارکراو]] لەوانە «[[خاکی ئیسرائیل]]» ({{lang|he-Latn|Eretz Yisrael}})، «ئەبەر» (لە باپیری [[ئەبەر]])، «[[زایۆن]]»، و «[[یەھوودا]]»، تاوتوێ کران بەڵام ڕەتکرانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ئیش=[[پەلەستاین پۆست|The Palestine Post]] |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٧|پەڕە=١|سەردێڕ=Popular Opinion |ناونیشان=http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&amp;Type=text/html&amp;Locale=english-skin-custom&amp;Path=PLS/1947/12/07&amp;ChunkNum=-1&amp;ID=Ar00105&amp;PageLabel=1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120815030044/http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib%3ALowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&amp;Type=text%2Fhtml&amp;Locale=english-skin-custom&amp;Path=PLS%2F1947%2F12%2F07&amp;ChunkNum=-1&amp;ID=Ar00105&amp;PageLabel=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/jj.18254265 |سەردێڕ=Israel: The First Decade of Independence |ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=State University of New York Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٩١٤-٢٢٦٠-١}}&lt;/ref&gt; ناوی «ئیسرائیل» لەلایەن [[دەیڤید بن گوریۆن]] پێشنیار کرا و بە دەنگی ٦–٣ پەسەند کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://info.jpost.com/1998/Supplements/Jubilee/2.html |سەردێڕ=One Day that Shook the world |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120112220409/http://info.jpost.com/1998/Supplements/Jubilee/2.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ئیش=[[قودس پۆست|The Jerusalem Post]] |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ١٩٩٨|نووسەر=Elli Wohlgelernter}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Forman |یەکەم=Jacob |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Jewish Word {{!}} Israel: What's in a Name? |ناونیشان=https://momentmag.com/jewish-word-israel-whats-in-a-name/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Moment Magazine |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; لە ھەفتەکانی یەکەمی دوای دامەزراندنی، حکوومەت زاراوەی «[[ئیسرائیلییەکان|ئیسرائیلی]]»ی ھەڵبژارد بۆ ئاماژەدان بە ھاووڵاتییەکی دەوڵەتەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,798687-2,00.html |magazine=[[تایم (گۆڤار)|Time]] |ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ١٩٤٨|سەردێڕ=On the Move |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071016074447/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C798687-2%2C00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا==
[[پەڕگە:Israel_Topography.png|وێنۆک|چەپ|نەخشەی بەرز و نزمی ئیسرائیل]]
سنوورە سیاسییەکانی ئیسرائیل یەکێکە لەو بابەتانەی کە زۆرترین مشتومڕی لەسەرە لە جیھاندا، بەو پێیەی لە سەرەتای دامەزراندنییەوە لە ساڵی ١٩٤٨ەوە تا ئێستا سنوورە فەرمییەکانی خۆی بە تەواوی ڕانەگەیاندووە، ئەو بەشە سنوورانەی کە لە نێوان ئیسرائیل و وڵاتانی دراوسێیدا ڕێککەوتوون، سنووری [[میسر]] (کە تێدەپەڕێت لە نێوان [[نیمچەدوورگەی سینا]] و نەگێڤ) و دوو بەشی سنووری [[ئوردن]] (لە وادی عەرەبە و لە مەرج بیسان)، کە لەدوای واژووکردنی دوو پەیماننامەی ئاشتی دەستنیشانکران. لە ساڵی ٢٠٠٠ ئیسرائیل داوای لە [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کرد سنوورەکانی نێوان خۆی و لوبنان دیاری بکات و ھێزەکانی بە پێی فەرمانە نێونەتەوەییەکان (بەناوی «ھێڵی شین») لە باشووری [[لوبنان]] کشانەوە. لە مانگی ئابی ٢٠٠٥ ئیسرائیل «ھێڵی سەوز»ی دەوروبەری [[کەرتی غەززە]]ی وەک سنووری خۆی ڕاگەیاند.

دەوڵەتی ئیسرائیل دەکەوێتە کیشوەری [[ئاسیا]] لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] و ھاوسنوورە لەگەڵ [[دەریای ناوین]]. لە ڕووی جوگرافییەوە ئیسرائیل وڵاتێکی بچووکە کە ڕووبەرەکەی نزیکەی ڕووبەری [[پارێزگای سلێمانی]]یە، و ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ٩.٧ ملیۆن کەسە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://hulul.el-jeel.com/200412/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231010211823/https://hulul.el-jeel.com/200412/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە سەرەتای دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسرائیلەوە تا ئێستا، ئیسرائیل لایەنێک بووە لە ململانێکانی ناوچەکە، بەتایبەتی لەگەڵ میسر، سووریا، لوبنان، ئوردن و فەلەستینییەکان.

== حکوومەت و سیاسەت ==
=== پایتەخت ===
[[پەڕگە:Jerusalem, old city, historical religious sights, القدس البلده القديمه 34.jpg|وێنۆک|[[ئورشەلیم]]، پایتەختی ئیسرائیل]]
[[قودس|ئورشەلیم]] پایتەختی وڵاتی ئیسرائیلە &lt;ref&gt;https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/2025/12/presidential-message-on-the-eighth-anniversary-of-recognizing-jerusalem-as-the-capital-of-the-state-of-israel/&lt;/ref&gt; بەپێی یاسای «بنەڕەتی ئورشەلیم، پایتەختی ئیسرائیل»ە، کە لە مانگی تەممووزی ساڵی ١٩٨٠ لەلایەن کنێسێتەوە پەسەندکرا، گەورەترین شاری ئیسرائیل شاری [[ئورشەلیم]]ە&lt;ref&gt;https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2023/10/13/%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D8%AA%D9%84-%D8%A3%D8%A8%D9%8A%D8%A8-%D9%85%D9%86-%D8%AD%D9%8A-%D9%84%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D9%85%D8%A9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.aninews.in/news/world/middle-east/jerusalem-is-israels-largest-city-with-a-population-above-one-million20240603225145/&lt;/ref&gt; کە شاریکە دەکەوێتە سەر [[دەریای ناوین| دەریای سپی ناوەڕاست]]؛ بەڵام پایتەختی وڵاتی ئیسرائیل شارێکی زۆر چڕە لەڕووی ژمارەی [[سەرژمێری|دانیشتووان]] و [[تەلارسازی|تەلارسازییەوە]]یەوە ھەندێک کونسوڵخانەی وڵاتانی وەک [[ئەمریکا]] و [[بەریتانیا]] و [[فەڕەنسا]] و ئەوانی تر لە [[قودس|ئورشەلیم]] ھەڵکەوتوون و ھەندێکی تریان لە [[تێل ئەڤیڤ]].

=== بنەمای یاسا ===
[[پەڕگە:PikiWiki_Israel_7260_Knesset-Room.jpg|وێنۆک|چەپ|[[کنێسێت]]]]
[[کنێسێت]] [[پەرلەمان|پەرلەمانی ئیسرائیلە]]،&lt;ref&gt;https://www.gov.il/en/departments/knesset/govil-landing-page&lt;/ref&gt; بەڵام ئیسرائیل دەستووری فەرمی پەسەند نەکردووە. سەرباری ئەوەی کە بەیاننامەی دەوڵەت داوای پەسەندکردنی [[دەستوور]]ێک بوو کە لە ڕێکەوتی ١ی ئابی ١٩٤٨ درەنگتر نەبێت، و سەرۆکوەزیرانی ئەوکاتی حکوومەتی کاتی بەناوی [[دەیڤید بن گوریۆن]]، فەرمانێکی دەرکرد کە بەردەوامی ڕەوایی یاساکانی ژێرفەرمانی بەریتانیا بوونی ھەبێت بە شێوەیەک کە ناکۆک نەبێت لەگەڵ ئەو گۆڕانکارییەی کە لە ئەنجامی دامەزراندنی دەوڵەت و دەستنیشانکردنی ئەنجومەنی دامەزرێنەری ھەڵبژێردراو وەک دەزگایەک کە دامەزراندنی دەستوور و پەسەندکردنی پێسپێردراوە، بەڵام ئەم ئەرکە بەردەوام بوو لە گواستنەوە بۆ بەشەکانی دیکە، و سەرەڕای پێشبینی ئەوەی کە ئەم یەکلاکردنەوە و یەکلاکردنەوەکانی دواتر دەستبەجێ یان کاتی دەبن، بەڵام فەرمانی پێشوو لەگەڵ ھەموارکردنە جیاکراوەکانی لە «فەرمانی بنەماکانی حوکمرانی و یاسا»دا دەمینێتەوە کە لەلایەن ئەنجومەنی کاتی دەوڵەتەوە لە ١٩ی ئایاری ١٩٤٨ دەرچووە و تا ئێستا ماوەتەوە.&lt;ref&gt;https://www.nytimes.com/2024/01/01/world/middleeast/israel-supreme-court-netanyahu.html&lt;/ref&gt;

بەڵام [[کنێسێت]]، واتە پەرلەمانی ئیسرائیل، «یاسا بنەڕەتییەکان»ی وەک ئامرازی دادوەری جێگر بۆ [[دەستوور]] دەرکرد، کە کردەوەی دەسەڵاتداران و [[مافی مرۆڤ]] لە ھەندێک بواردا ڕێکدەخات، بەڵام نەبوونی دەستوورێکی تەواو و ڕوونکردنەوەی ئەولەوییەتەکانی یاسا بنەڕەتییەکان بەسەر یاسا ئاساییەکاندا ھاووڵاتیان و دامەزراوەکان ناچار دەکات ڕووبکەنە دادگای باڵا، بۆ لێکدانەوەی سیستمی یاسایی لە زۆرێک لە حاڵەتە ناڕوونەکاندا، ئەمەش وا دەکات پێگەی دادگای باڵا بەھێزتر بێت زیاتر لەوەی لە وڵاتانی دیکەدا پەسەندکراوە.&lt;ref&gt;https://www.reuters.com/world/middle-east/netanyahu-judicial-overhaul-faces-showdown-israeli-supreme-court-2023-08-02/&lt;/ref&gt;

=== دامودەزگاکانی حوکمڕانی ===
[[پەڕگە:Menora-virun-der-Knesset--w.jpg|وێنۆک|چەپ|مێنۆرای حەوتی کە [[مووسا]] لە چادرەکە و پاشان لە [[پەرستگای سولەیمان]] لەبەردەم [[کنێسێت]]ی ئیسرائیلدا داینا]]
ئیسرائیل خۆی وەک دیموکراسییەکی پەرلەمانی فرە حیزبی پێناسە دەکات کە ھاوشێوەی دیموکراسیەکانی [[ئەورووپای ناوەڕاست]]ە. واتا دامودەزگای ناوەندی پەرلەمانە، کە ڕۆڵی ئەنجوومەنی یاسادانان دەبینێت، ھەروەھا ئەندامەکانی حکوومەت و سەرۆکی دەوڵەت ھەڵدەبژێرن و چاودێری کاری دامودەزگاکانی حکوومەت دەکەن. پەرلەمانی ئیسرائیل پێی دەوترێت «کنێسێت» (بە واتای «کۆکەرەوە»).

ھەموو ئەو ھاووڵاتیانەی تەمەنیان ١٨ ساڵ یان زیاترە و لە سنووری ساڵی ١٩٤٨ی ئیسرائیل و [[بەرزایییەکانی جۆلان|کەرتی جۆلان]] و لە شوێنە نیشتەجێبوونەکانی [[کەناری ڕۆژاوای ڕووباری ئوردن|کەرتی ڕۆژاوا]] نیشتەجێن، مافی دەنگدانیان بە [[کنێسێت]] ھەیە،

بەڵام لە ساڵی ١٩٦٧ەوە تا ئەمڕۆ نە دانیشتووی کەرتی ڕۆژاوا و نە دانیشتووی کەرتی [[غەززە]] مافی دەنگدانیان نەماوە لە کنێسێت. دوای ھەڵبژاردنە گشتییەکان، ئەندامانی کنێسێتی نوێ، لەنێو ئەندامان سەرۆکی حکوومەتی نوێ ھەڵدەبژێرن و ماوەیەکی دیاریکراوی پێدەبەخشن بۆ پێکھێنانی حکوومەتەکەی، دواتر ئەندامانی کنێسێت حکوومەت بەو شێوەیە پەسەند دەکەن کە سەرۆکە ھەڵبژێردراوەکەی پێشنیاری کردووە. ھەندێک لایەن ئیسرائیل بەم شێوەیە پۆلێن دەکەن کە لە پێشەنگی سیستمی [[دیموکراسی]] لە ناوچەی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]دایە.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Israeli_system_of_government&lt;/ref&gt;

==  ئەو وڵاتە عەرەبییانەی دانیان بە دەوڵەتی ئیسرائیلدا ناوە ==
* {{ئاڵا|میسر}}
* {{ئاڵا|ئوردن}}
* {{ئاڵا|مۆریتانیا}}
* {{ئاڵا|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}}&lt;ref&gt;https://www.dw.com/en/israel-and-uae-how-nominal-enemies-became-allies/a-60614394&lt;/ref&gt;
* {{ئاڵا|بەحرەین}}&lt;ref&gt;https://www.dw.com/ar/%D8%AF%D9%88%D9%84-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D9%82%D8%AF-%D8%AA%D8%AA%D8%AC%D9%87-%D9%86%D8%AD%D9%88-%D8%AA%D8%B7%D8%A8%D9%8A%D8%B9-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7-%D9%85%D8%B9-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84/a-54901490&lt;/ref&gt;
* {{ئاڵا|سوودان}}
* {{ئاڵا|مەغریب}}&lt;ref&gt;https://www.voronoiapp.com/geopolitics/Mapped-Recognition-of-Israel-by-Country-296&lt;/ref&gt;

== ئابووریی ==
=== گەشتیاری ===
گەشتیاری یەکێکە لەو ھۆیانەی کە پەرەی بە ئابووری ووڵاتی ئیسرائیل داوە، یەکێک لەو ھۆکارانەی کە گەشتیاران ڕووی تێدەکەن بوونی شوێنەوارە پیرۆزەکانی ھەرسێ ئاینیی [[جوویەتی|جوو]] و [[ئیسلام]] و [[مەسیحییەت|مەسیحی]]، و ڕەخساندنی تایبەت لەلایەن کەرتی تایبەتی وڵات لە خزمەتگوزاری ھۆتێل و شوێنی حەسانەوەو و چێشتخانە، لەساڵی ٢٠٠٩ دا ئیسرائیل سەروو ٢٫٧ میلیۆن گەشتیاری ھەبووە.

== دانیشتووان ==
بەپێی ئاماری ساڵی [[٢٠٢٣]] ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی ئیسرائیل ٩.٧ ملیۆن کەس دەبێت کە دەکاتە ٠٫١١ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٠٫١ ساڵە. ھەروەھا ٩٢ لە سەدی دانیشتووانی وڵاتەکە لە شارەکان دەژین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Countries in the world (ranked by 2014 population)| ناونیشان = http://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/ |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی ئایاری ٢٠١٥ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی Worldometers |زمان = ئینگلیسی}}&lt;/ref&gt; و [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل|کوردی جوو]] نزیکەی ٣٥٠،٠٠٠–٥٠٠ ھەزار کەس دەخەملێنرێت.

== ئایین ==
{{bar box
| title=ئایینەکان لە ئیسرائیل (ئاماری ٢٠٢٠)&lt;ref&gt;https://fanack.com/ar/israel/population-of-israel/&lt;/ref&gt;
| titlebar=#ddd
| left1='''ئایینەکان'''
| right1='''ڕێژە'''
| float=left
| bars=
{{bar percent|[[جوولەکایەتی|جوویەتی]]|gray|٧٣٫٩}}
{{bar percent|[[ئیسلام]]|green|٢١٫١}}
{{bar percent|[[مەسیحییەت]] و ھی دیکە|blue|٥}}}}

== چاند ==
[[پەڕگە:Bar_Mitzvah_a_Jewish_culture.jpg|وێنۆک|چەپ|چاندی جووەکان لە ئیسرائیل]]
[[چاند]]ی ھەمەچەشنی ئیسرائیل لە فرەچەشنی دانیشتووانەکەیەوە سەرچاوە دەگرێت. جووەکانی کۆمەڵگە بڵاوەبووەکان لە سەرانسەری جیھاندا نەریتە چاندی و ئایینییەکانیان لەگەڵ خۆیان ھێنایەوە. کاریگەرییەکانی [[عەرەب]] لە زۆرێک لە بوارە کولتوورییەکانیاندا بوونیان ھەیە، وەک [[تەلارسازی]]، [[مۆسیقا]] و چێشتلێنان. ئیسرائیل تاکە وڵاتە لە جیھاندا کە تێیدا [[ڕۆژژمێری عیبری]] بەکاردێت. ڕۆژانی کارکردن و پشووی خوێندنگەکانی جووەکان بەپێی پشووەکانی جووەکان دیاری دەکرێن و ڕۆژی فەرمی پشوودان لە وڵاتەکەدا [[شەممە]]یە؛ یان شەممەی جووەکان.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20181212143120/https://www.hse.ru/en/news/28331917.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=dD_7CwAAQBAJ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.com/books/about/From_the_Arab_Other_to_the_Israeli_Self.html?hl=ar&amp;id=dD_7CwAAQBAJ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200107225017/http://www.mfa.gov.il/MFA/MFA+Publications/Photo+exhibits/Encounters-+The+Vernacular+Paradox+of+Israeli+Arch-+Intro.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20150710000905/http://www.israel21c.org/culture/israeli-palestinian-and-jordanian-djs-create-bridge-for-peace/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20181012134956/http://www.mfa.gov.il/MFA/History/Modern%20History/Israel%20at%2050/The%20International%20Israeli%20Table&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20070814055003/http://www.mfa.gov.il/mfa/facts%20about%20israel/people/jewish%20festivals%20in%20israel&lt;/ref&gt;
=== وێژە ===
وێژەی ئیسرائیلی بە پلەی یەکەم [[شیعر]] و نووسراوەیە کە بە زمانی [[عیبری]] نووسراوە، ئەمەش وەک بەشێک لە ڕێنێسانسی زمانی عیبری وەک زمانێکی ئاخاوتن لە ناوەڕاستی [[سەدەی نۆزدەھەم]]ەوە، ھەرچەندە کۆمەڵێکی بچووکی [[وێژە]] بە زمانەکانی دیکە، وەک [[ئینگلیزی]] چاپ کراوە. بەپێی یاسا، دوو چاپی سەرجەم ئەو بڵاوکراوانەی لە ئیسرائیل بڵاودەکرێنەوە، دەبێت لە پەرتووکخانەی نیشتمانی ئیسرائیل لە زانکۆی عیبری [[ئورشەلیم]] دابنرێت. لە ساڵی ٢٠٠١ یاساکە ھەمووارکرایەوە و تۆمارە دەنگی و ڤیدیۆییەکان و ھی دیکەی ناچاپکراو لەخۆبگرێت. لە ساڵی ٢٠١٦دا ٨٩٪ی ئەو ٧٣٠٠ پەرتووکەی کە گواستراونەتەوە بۆ پەرتووکخانەکە، بە زمانی عیبری بوون. ئەبراھام مابۆ بە یەکەم نووسەر دادەنرێت کە سەرکەوتنی گەورەی بەدەستھێناوە بەھۆی [[ڕۆمان]]ەکەیەوە کە بە زمانی عیبری نووسیوویەتی لە ساڵی ١٨٥٣ بوو، ھەروەھا ڕێنێسانسی عیبری قەرزاری ئەلیزەر بن یەھودایە، کە بەشدارییەکی زۆری لە زمانی عیبریدا کردووە و بەشدارییەکی زۆری کردووە لە دەوڵەمەندکردنی زمانی عیبری، وایکردووە ببێتە زمانێکی ئاخاوتن و نووسین بۆ مەبەستی تر جگە لە دەقە پیرۆزەکان و لێکۆڵینەوە لە [[تەورات]].&lt;ref&gt;https://archive.today/2012.05.29-153016/http://jnul.huji.ac.il/eng/lgd.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190115125821/http://web.nli.org.il/sites/NLI/English/library/depositing/statistics/Pages/lgd-statistics-2016.aspx&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٦٦ [[شموئێل یووسف عەگنۆن|شموێل یووسف ئاگنۆن]] خەڵاتی نۆبڵی وێژەی لەگەڵ نووسەری ئەڵمانی-جوو نێلی ساکس ھاوبەش کرد. لە ناو [[شاعیر]]ە ھەرە دیارەکانی ئیسرائیلدا یەھودا ئەمیچای، ناتان ئاڵتەرمان، لیا گۆڵدبێرگ و ڕیتچێڵ بلوستاین بوون. ڕۆماننووسانی ھاوچەرخی ئیسرائیلی بەناوبانگی [[نێونەتەوەیی (ڕوونکردنەوە)|نێونەتەوەیی]] بریتین لە ئەمۆس ئۆز، ئیتگار کێرت و دەیڤید گڕۆسمان. نووسەر سەید قاشوو لە عەرەبی ٤٨ە کە لە ئاستی نێونەتەوەیییشدا ناسراوە. ھەروەھا ئیسرائیل نیشتمانی سیاسەتوان و نووسەر ئیمیل حەبیبی بووە، کۆمەڵێک ڕۆمانی نووسیوە، لەوانە «ڕاستییە سەیرەکان لە دیارنەمانی سەعید ئەبی نەحسی مووتەشائیل» و نووسراوی تر، و خەڵاتی ئیسرائیلی بەدەستھێنا بۆ [[وێژەی عەرەبی]].&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180702150907/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1966/index.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20150217200929/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/250792/Emile-Habibi&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190718233153/http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/PrasIsrael/Tashmag/Tashnab_Tashmag_Rikuz.htm?DictionaryKey=Tashnab&lt;/ref&gt;
===مۆسیقا و سەما===
[[پەڕگە:Israel_Philharmonic_Orchestra.jpg|وێنۆک|چەپ|ئۆرکێسترای ئیسرائیل کە لەلایەن زووبین میھتاوە بەڕێوەدەبرێت]]
مۆسیقای ئیسرائیل کاریگەرییە مۆسیقییەکانی ھەموو جیھان لەخۆدەگرێت؛ مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی و سێفاردی، ئاوازی حەسیدی، مۆسیقای یۆنانی، جاز و پۆپ ڕۆک بەشێکن لە دیمەنی مۆسیقا. لەنێو ئۆرکێسترا ئیسرائیلییە بەناوبانگەکانی جیھان ئۆرکێسترای ئیسرائیل ھەیە کە زیاتر لە حەفتا ساڵە کۆنسێرت پێشکەش دەکات و ئەمڕۆ ساڵانە زیاتر لە دوو سەد کۆنسێرت پێشکەش دەکات. ئیسحاق پێرلمان، پینچاس تسوکەرمان و عووفرا حازە ھەموویان مۆسیقاژەنی بەناوبانگی نێونەتەوەیین و لە ئیسرائیل لەدایکبوون. ئیسرائیل لە ساڵی ١٩٧٣ەوە نزیکەی ھەموو ساڵێک بەشداری پێشبڕکێی گۆرانی ئەورووپی دەکات و چوار جار سەرکەوتنی بەدەستھێناوە و دووجاریش میوانداری ئاھەنگەکەی کردووە. زۆرێک لە فێستیڤاڵەکانی مۆسیقا و گۆرانی لە ئیسرائیل بەڕێوەدەچن، وەک فێستیڤاڵی دەریای سوور بۆ جاز کە لە ساڵی ١٩٨٧ەوە ساڵانە لە ئیلات بەڕێوەدەچێت، گۆرانییە فۆلکلۆرییە تەوراتییەکانی وڵاتەکە کە بە «گۆرانییەکانی خاکی ئیسرائیل» ناسراون، لەگەڵ باسکردنی ئەزموون و پێشەنگییەکانی بنیاتنانی نیشتمانی جووەکان.&lt;ref&gt;Broughton, Ellingham &amp; Trillo 1999، صفحات 365–369&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20120210070052/http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/country/content.country/israel_36&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Ben-Sasson 1985، صفحة 1095&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20210501081613/https://archive.org/details/whosemastersvoic0000unse&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20070206190159/http://www.mfa.gov.il/MFA/Israel+beyond+politics/Israel+Philharmonic+Orchestra+celebrates+70th+anniversary+5-Feb-2007.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20170411163728/http://www.eurovision.tv/page/history/by-country/country?country=18&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20170129130750/http://www.eurovision.tv/page/history/year&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20120312202659/http://www.redseajazzeilat.com/en/about/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20120103145812/http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/genre/content.genre/israeli_folk_735/en_US&lt;/ref&gt;
=== سینەما و شانۆ ===
١٠ فیلمی ئیسرائیلی لە سەرەتای دامەزراندنی ئیسرائیلەوە بۆ خەڵاتی ئۆسکار پاڵێوراون بۆ باشترین فیلمی زمانی بیانی. فیلمی عەجەمی ساڵی ٢٠٠٩ سێیەمین پاڵێوراوی لەسەریەک بوو بۆ فیلمێکی ئیسرائیلی. دەرھێنەرانی فەلەستینی-ئیسرائیلی کۆمەڵێک فیلمیان دروست کردووە کە باس لە ململانێی عەرەب و ئیسرائیل و دۆخی فەلەستینییەکانی ناو ئیسرائیل دەکەن، وەک فیلمەکانی محەممەد بەکری ٢٠٠٢: «جەنین و جەنین و بووکە سوورییەکە».&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130117112056/http://www.jpost.com/ArtsAndCulture/Entertainment/Article.aspx?id=167582&lt;/ref&gt;

ئیسرائیل بە درێژەدان بە نەریتی شانۆیی بەھێزی شانۆی یدیشی لە [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]]، دیمەنێکی شانۆیی زیندوو دەپارێزێت. شانۆی حەبیمە لە ساڵی ١٩١٨ لە [[تێل ئەڤیڤ]] دامەزراوە و کۆنترین کۆمپانیای شانۆ و ڕێپەرتۆری نیشتمانییە لە ئیسرائیل.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20191211013717/https://www.habima.co.il/&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Haredi_Judaism.jpg|وێنۆک|چەپ|گەنجانی ھاریدی بە جلوبەرگی نەریتییەوە سەیری خشتەی ڕیکلامەکان دەکەن لە [[ئورشەلیم]]]]
=== میدیا ===
ڕاپۆرتی ساڵانەی ئازادی ڕۆژنامەگەری ساڵی ٢٠١٧ کە لەلایەن ماڵی ئازادییەوە (Freedom House) بڵاوکراوەتەوە، ئیسرائیلی وەک وڵاتێکی ئازاد لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] و [[باکووری ئەفریقا]] ڕیزبەندی کردووە، ھەروەھا لە پلەی ٦٤ی جیھاندا ھاتووە. لە پێوەرەکانی ئازادی ڕۆژنامەگەری ساڵی ٢٠١٧ کە لەلایەن ڕۆژنامەنووسانی بێ سنوورەوە دەرچووە، ئیسرائیل لە ڕیزبەندی ٩١ی وڵاتدا بووە لە کۆی ١٨٠ وڵات، ھەروەھا لە ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوین و باکووری ئەفریقا پلەی یەکەمی بەدەستھێناوە. لە میدیای ئیسرائیلدا زیاتر لە ١٠ زمانی جیاواز ھەیە و زمانی عیبری باڵادەستە. ڕۆژنامەگەری بە زمانی [[عەرەبی]] پێداویستییەکانی ھاووڵاتیانی عەرەبی ئیسرائیل دابین دەکات، لەگەڵ گەیشتن بەو ناوچانەی کە لەلایەن دەسەڵاتی نیشتمانیی [[دەوڵەتی فەلەستین|فەلەستین]]ەوە بەڕێوەدەبرێن. لە ماوەی ساڵانی ھەشتا و نەوەدەکاندا، چاپەمەنی ئیسرائیل پرۆسەیەکی گۆڕانکاری گەورەی بەسەردا ھات، چونکە میدیاکان وردە وردە ھاتنە ژێر کۆنترۆڵی ژمارەیەکی سنووردار لە ڕێکخراوەکانەوە، لەکاتێکدا ئەو ڕۆژنامانەی کە لەلایەن لایەنە سیاسییەکانەوە بڵاودەکرانەوە، دەستیان بە نەمان کرد. ئەمڕۆ لە تێل ئەڤیڤ سێ کۆمەڵەی گەورە و خاوەندارێتی تایبەت بەسەر میدیای گشتی ئیسرائیلدا زاڵن.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190808014941/https://freedomhouse.org/sites/default/files/FOTP_2017_booklet_FINAL_April28.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190816203659/https://rsf.org/en/ranking&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20170509085059/http://www.iba.org.il/world/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190507163600/http://www.mfa.gov.il/mfa/aboutisrael/culture/pages/the%20printed%20media-%20israel-s%20newspapers.aspx&lt;/ref&gt;
=== مۆزەخانەکان ===
[[پەڕگە:Billy_Rose_Art_Garden_(14755133799).jpg|وێنۆک|چەپ|بینای دەفری کتێب لە مۆزەخانەی ئیسرائیل، کە نووسراوەکانی [[دەریای مردوو]]ی تێدایە]]
مۆزەخانەی ئیسرائیل لە [[ئورشەلیم]] یەکێکە لە گرنگترین دامەزراوە ڕۆشنبیرییەکانی ئیسرائیل و دەستنووسەکانی دەریای مردووی تێدایە، لەگەڵ کۆمەڵەیەکی بەرفراوان لە کەلوپەلی کۆنی جووەکان و ھونەری ئەورووپی. مۆزەخانەی یاد ڤاشێمی نیشتمانی بۆ یادکردنەوەی [[ھۆلۆکۆست]]، [[ئەرشیف]]ی ناوەندی جیھانە بۆ زانیارییە پەیوەندیدارەکان بە ھۆلۆکۆستەوە. مۆزەخانەی گەلی [[جوولەکە|جوو]] لە ماڵی تەفشی لە [[زانکۆی تێل ئەڤیڤ]] مۆزەخانەیەکی کارلێککارانەیە کە تایبەتە بە مێژووی کۆمەڵگە جووەکان لە سەرانسەری جیھان. جگە لە مۆزەخانە گەورەکان لە شارە گەورەکاندا، لە زۆرێک لە شار و کیبوتزیمەکاندا شوێنی ھونەری کوالێتی بەرز ھەیە. میشکان لۆمانۆت لە کیبوتز عەین ھاروود مەھاد گەورەترین مۆزەخانەی ھونەرییە لە باکووری وڵات.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130302154234/http://www.english.imjnet.org.il/page_1465?c0=14896&amp;bsp=14393&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20070709044752/https://www.imj.org.il/eng/shrine/index.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www1.yadvashem.org/yv/en/about/index.asp&lt;/ref&gt;

ئیسرائیل زۆرترین مۆزەخانەی ھەیە بۆ ھەر تاکێک لە جیھاندا. ھەروەھا چەندین مۆزەخانەی ئیسرائیل تایبەتن بە چاندی ئیسلامی، لەوانە مۆزەخانەی ڕۆکفێلەر و پەیمانگەی ئێڵ مایر بۆ ھونەری ئیسلامی کە ھەردووکیان لە [[ئورشەلیم]]ن. مۆزەخانەی ڕۆکفێلەر تایبەتمەندە بە شوێنەوارناسیی سەردەمی [[عوسمانییەکان]] و مێژووی دیکەی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]. ھەروەھا شوێنی یەکەمین کەللەسەری بەردبووە کە لە [[ڕۆژاوای ئاسیا]] دۆزرایەوە. کۆمەڵێک لە کەللەسەرەکە لە مۆزەخانەی ئیسرائیل نمایشکراوە.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20140625091036/http://bh.org.il/about-us.aspx&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20171107024929/https://www.haaretz.com/israel-news/travel/mishkan-leomanut-1.242533&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20170629144146/http://travel.cnn.com/best-israel-museums-361281/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=4Z0YrPfeHa8C&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161227024455/http://www.imj.org.il/imagine/galleries/viewItemE.asp?case=1&amp;itemNum=359979&lt;/ref&gt;

=== چێشتخانە ===
[[پەڕگە:Food_in_Israel.jpg|وێنۆک|چەپ|قاپێک کە بریتییە لە [[فەلافل]] و [[حووموس]] و [[پەتاتە]]ی سوورکراوە و [[زەلاتە]]ی ئیسرائیلی]]
خواردنی ئیسرائیل خواردنە ناوخۆییەکان و ھەروەھا خواردنی جووەکان لەخۆدەگرێت کە لەلایەن کۆچبەرە جووەکانەوە ھێنراونەتە وڵاتەکە. لە دروستکردنی دەوڵەتەوە لە ساڵی ١٩٤٨ و بە تایبەتی لە کۆتاییەکانی حەفتاکاندا، چێشتخانەی فیووژنی ئیسرائیل پەرەی سەندووە. چێشتخانەی ئیسرائیل توخمەکانی شێوازی چێشتلێنانەکانی میزراھی، سێفاردی و ئەشکەنازی ھەیە. ھەروەھا زۆرێک لەو خواردنانە لەخۆدەگرێت کە بە شێوەیەکی نەریتی لە خواردنەکانی [[شام]]، عەرەب، [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] و [[دەریای ناوین]]دا دەخورێن، وەک فەلافل، حووموس، شەکشووکە، کووسکووس و زەعتەر. ھەروەھا شنیتزل، [[پیتزا]]، [[ھەمبەرگر]]، پەتاتەی سوورکراوە، [[برنج]] و زەڵاتە خواردنی بەناوبانگی ئیسرائیلن.&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=KjuYCgAAQBAJ&amp;pg=PT119&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3850942,00.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gur, The Book of New Israeli Food, pg. 11&lt;/ref&gt;

نزیکەی نیوەی دانیشتووانی جووەکانی ئیسرائیل کشرووت لە ماڵەکانیان دەپارێزن. چێشتخانەکانی کشرووت، ھەرچەندە لە ساڵانی شەستەکاندا دەگمەن بوون، بەڵام تا ساڵی ٢٠١٥ نزیکەی ٢٥٪ی ھەموو چێشتخانەکان پێکدەھێنن، ئەمەش ڕەنگە ڕەنگدانەوەی بەھا عەلمانییەکانی ئەو کەسانە بێت کە کشرووت ناخۆن. چێشتخانەکانی ھۆتێلەکان زیاتر خواردنی کشرووت پێشکەش دەکەن. بازاڕی فرۆشتنی تاکەکەسی بە شێوەیەکی نەریتی لەگەڵ یاسای جووەکاندا ناگونجێت، بەڵام بە خێرایی و بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش گەشەی کرد دوای ھاتنی کۆچبەرانی وڵاتانی [[یەکێتیی سۆڤیەت]]ی پێشوو لە ماوەی ساڵانی نەوەدەکاندا. لەگەڵ ئەو ماسییانەی کە لەگەڵ یاسای جووەکاندا ناگونجێت، [[کەروێشک]] و نەعامە، گۆشتی [[بەراز]] لە ئیسرائیل زۆر بەرھەمدەھێنرێت و دەخورێت، سەرەڕای سنووردارکردنەکان لەلایەن ھەردوو ئایینی [[جوولەکایەتی|جوو]] و [[ئیسلام]]ەوە.&lt;ref&gt;https://books.google.com/books/about/American_Israelis.html?hl=ar&amp;id=CG-WQZDJdo8C#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.com/books/about/Food_for_Thought.html?hl=ar&amp;id=FYXlAgAAQBAJ#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200107171630/https://books.google.com/books?id=FYXlAgAAQBAJ&amp;pg=PA233&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20181215123309/http://www.slate.com/articles/life/faithbased/2012/08/israel_s_pork_problem_and_what_it_means_for_the_country_s_christian_arabs_.single.html&lt;/ref&gt;
=== وەرزش ===
[[پەڕگە:88750_sports_in_israel_PikiWiki_Israel.jpg|وێنۆک|چەپ|کۆمەڵێک جوو یاری دەکەن (١٩٣٥–١٩٣٦)]]
زۆرێک لە وەرزشەکان لە ئیسرائیل بەربڵاون، بەناوبانگترینیان [[تۆپی پێ]] و [[تۆپی باسکە]]یە، ١٢ تیپ کێبڕکێی جامی [[پریمەرلیگ]] دەکەن، بەناوبانگترینیان مەکابی حەیفا و بەیتاری قودس، ئیسرائیل بەشداری لە خولی یانە پاڵەوانەکانی [[ئەورووپا]] دەکات بۆ تۆپی پێ، ھەروەھا بۆ جامی باسکەی ئەورووپاش، ھەڵبژاردەی ئیسرائیل بەشداری دەکات و ھەردوو خولی ژنان و پیاوان لەم پاڵەوانێتییەدا ھەیە. جگە لە تۆپی باسکە و تۆپی پێ، زۆرێک لە وەرزشە بەناوبانگەکان لە ئیسرائیل ئەنجام دەدرێن، لەوانە [[تێنس]]، [[تۆپی دەست]]، و [[بالە|تۆپی بالە]]، ھەروەھا وەرزشی کەنار دەریا و ماراسۆنەکان، وەک ماراسۆنی ساڵانەی تیبیریاس، جگە لە وەرزشە مۆدێرنەکانی وەک بیسبۆڵ، [[تۆپی پێی ئەمریکی]]، و [[کریکێت]]، لەگەڵ باسکردنی [[وەرزشی شەڕکردن]] و ھی دیکە.

ئیسرائیل لە ناوەڕاستی سەدەی ڕابردووەوە بەشداری یارییە ئۆڵۆمپییەکان کردووە، ھەروەھا ئیسرائیل میوانداری جووەکانی خۆی دەکرد لەم پاڵەوانێتییەدا، کە بە مەکابیا ناسراوە، کە لە ساڵی ١٩٣٢ەوە ھەر ٤ ساڵ جارێک بەڕێوەدەچێت، فەلەستینییەکان فێستیڤاڵی مەکابیایان بە ڕەگەزپەرستی دانا، کە لە ساڵی ١٩٣٢ بەڕێوەچوو، چونکە بەڕای ئەوان ئامانجی ئەوە بووە کە [[عەرەب]]ە [[فەلەستینییەکان]] پەراوێز بخات و جووەکان لە گۆڕەپانی وەرزشدا باڵادەست بکات بەبێ ئەوەی دانیشتووانی عەرەب بتوانن بەشداری بکەن.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20140409080736/http://www.thaqafa.org/Main/default.aspx?xyz=BOgLkxlDHteZpYqykRlUuI1kx/VDUOFosYKgFxmv1dyNMmXxBa+v9/W27KprXF82yuArZvAEM/TglrMe4IXyGsJO7fPW6Ub3PNX0LBeFiUjawcA/k1isisN/N/N9bFpHoALbPfiq0DI=&lt;/ref&gt; 

لەیاریزانە ناودارەکانی تۆپی پێ لە پێشوو تا ئێستا
[[یووسی بنعیوون]] کە لە یانەکانی خوولی ئینگلیزی [[لیڤەرپوول]] و [[چێلسی]] یاری کردووە. و لە یانە بەناوبانگە وەرزشییەکانیان ماکابی تێل ئەڤیڤ و ماکابی حەیفا کە ئەو دوویانەیە چەند جارێک بەشدارییان لە خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا لە یاری [[تۆپی پێ]] و [[باسکە]] کردووە.

== سەرچاوەکان ==

{{سەرچاوەکان}}


{{ڕۆژھەڵاتی ناوین}}
{{وڵاتەکانی ئاسیا}}
{{ووڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست}}

{{تووڵی دەروازە|ئاسیا|جوگرافیا|وڵاتەکان|ئیسرائیل|ڕۆژھەڵاتی ناوین}}
{{پۆلی کۆمنز|Israel}}

[[پۆل:ئیسرائیل|*]]
[[پۆل:شام]]
[[پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]]
[[پۆل:کۆمارەکان]]
[[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٨ لە ئیسرائیل]]
[[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو]]
[[پۆل:ئەو وڵاتانەی کە دانپێدانانیان پێنەدراوە یان دانپێدانانیان سنووردارە]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٨]]
[[پۆل:نزیک وڵاتانی ڕۆژهەڵات]]
[[پۆل:ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست]]</text>
      <sha1>m26ighkmvrzkbhw4eqzkc6ec34isea8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589623</id>
      <parentid>1589620</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T12:11:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* ڕەگناسی */</comment>
      <origin>1589623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99331" sha1="o14pq6sxa2hrt6lzc528jqvea9ve6kk" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی_وڵات
|ناو_خۆماڵی             =יִשְׂרָאֵל{{ھن}}إسرائيل
|ناو_فەرمی              =دەوڵەتی ئیسرائیل
|ناوی_باو                       =מְדִינַת יִשְׂרָאֵל
|ئاڵا_وێنە                      =Flag of Israel.svg
|نیشانی_نەتەوەیی_وێنە   =Coat of arms of Israel.svg
|دروژمی_نەتەوەیی                =
|سروودی_نیشتمانی                ={{چینی ناوەند}}[[پەڕگە:Hatikvah instrumental.ogg]]{{کۆتایی}}{{ھن}}Hatikvah ('''הַתִּקְוָה''')
|سروودی_پاشایی          =
|نەخشە_وێنە             =LocationIsrael.svg
|نەخشە_سەردێڕ           =
|پایتەخت = [[ئورشەلیم]] &lt;/small&gt;
|latd=31 |latm=47 |latNS=N |longd=35 |longm=13 |longEW=E
|شار_گەورەترین          = [[ئورشەلیم]] (قودس)
|زمانەکان_فەرمی         =[[زمانی عیبری|عیبری]]
|زمانەکان_ناوچەیی               = [[عەرەبی]]
|جۆری_زمانەکان          =
|زمانەکان                    =
|ڕەگەز_گرووپەکان                =٧٣٫٩٪ [[جوو]]، ٢١٫١٪ [[عەرەب]]، ٥٪ ئەوانی دیکە
|جۆری_دەسەڵات           =[[پەرلەمان]]ی
|پلەی_سەرۆک١            =[[سەرۆک کۆماری ئیسرائیل|سەرۆک کۆمار]]
|ناوی_سەرۆک١            =[[ئایزک ھێرزۆگ]]
|پلەی_سەرۆک٢            =[[سەرۆک وەزیران]]
|ناوی_سەرۆک٢            =[[بێنیامین نێتانیاھوو]] &lt;ref&gt;https://www.gov.uk/government/news/pm-call-with-prime-minister-netanyahu-of-israel-8-october-2023#:~:text=The%20Prime%20Minister%20spoke%20to,attacks%20by%20Hamas%20against%20Israel.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jewishvirtuallibrary.org/prime-ministers-of-israel&lt;/ref&gt;
|جۆری_وەرگرتنی_دەسەڵات  =وەرگرتنی سەربەخۆیی
|زانیاریی_وەرگرتنی_دەسەڵات      =سەربەخۆیی لە حووکمی [[بەریتانیا]]
|ڕووداوی_سەربەخۆیی١     =
|ڕێکەوتی_سەربەخۆیی١     =[[١٤ی ئایار]] [[١٩٤٨]]
|ڕووداوی_سەربەخۆیی٢     =
|ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٢     =
|پلە_ڕووبەر                     =١٥١ەم
|area_km2 = 20,770{{\}}22,072 ([[List of countries and dependencies by area|153rd]])
|area_sq_mi = ٨٬٠١٩{{\}}٨٬٥٢٢
|مەزەندەی_ژمارەی_دانیشتوان      =9,517,181
|پلە_مەزەندەی_دانیشتوان =٩٥ەم
|ساڵی_مەزەندەی_دانیشتوان        =[[٢٠٢٥]]
|سەرژمێریی_دانێشتوان    =
|ساڵی_سەرژمێریی_دانێشتوان       =
|چڕیی_دانیشتوان_ک.م.٤گۆش        =٣٦٥٠٣
|پلە_چڕیی_دانیشتوان             =٣٠ەم
|دراو                   = [[شێکێل]] ₪
|کۆدی_دراو              =ILS
|کاتی_ناوچەیی           =IST
|قەرەبووی_کات           =+٢
|لای_لێخوڕین            =ڕاست
|پاشگر_دۆمەین           = [[.il]]
|کۆدی_تەلەفوون          =٩٧٢
}}
'''ئیسرائیل''' (بە [[زمانی عیبری|عیبری]]: יִשְׂרָאֵל‎)، وڵاتێکە لە ناوچەی [[باشووری شام]] لە [[ڕۆژاوای ئاسیا]]. لە باکوورەوە [[سنوورەکانی ئیسرائیل|ھاوسنوورە]] لەگەڵ [[لوبنان]]، لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[سووریا]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ئوردن]]، و لە باشووری ڕۆژاواوە لەگەڵ [[میسر]]. [[دەشتی کەناراوەکانی ئیسرائیل|کەناراوی ڕۆژاوای ئیسرائیل]] دەکەوێتە سەر [[دەریای ناوەڕاست]]، لوتکەی باشووری دەگاتە [[دەریای سوور]]، و لە ڕۆژھەڵاتیشەوە [[نزمترین خاڵی زەوی]] لە نزیک [[دەریای مردوو]] ھەیە. [[ئورشەلیم]] شوێنی حکوومەت و [[بارودۆخی ئورشەلیم|پایتەختی ڕاگەیەندراوە]]،&lt;ref&gt;Akram, Susan M., Michael Dumper, Michael Lynk, and Iain Scobbie, eds. 2010. &quot;International Law and the Israeli-Palestinian Conflict: A Rights-Based Approach to Middle East Peace&quot;. Routledge. p. 119: &quot;UN General Assembly Resolution 181 recommended the creation of an international zone, or corpus separatum, in Jerusalem to be administered by the UN for a 10-year period, after which there would be a referendum to determine its future. This approach applies equally to West and East Jerusalem and is not affected by the occupation of East Jerusalem in 1967. To a large extent it is this approach that still guides the diplomatic behaviour of states and thus has greater force in international law.&quot;&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا [[تێل ئەڤیڤ]] [[گوش دان|گەورەترین ناوچەی شارنشین]] و [[ئابووریی ئیسرائیل|ناوەندی ئابووریی]] ئیسرائیلە.

[[خاکی ئیسرائیل]]، کە بە [[فەلەستین]] یان [[خاکی پیرۆز]]یش ناودەبرێت، نیشتمانی کەنعانییە کۆنەکان و دواتریش شانشینەکانی [[ئیسرائیل و یەھوودای کۆن|ئیسرائیل و یەھوودا]] و [[ھەسمۆنیی یەھوودا]] بووە. دەکەوێتە نزیک [[ڕێڕەوی شام|ڕێڕەوی کیشوەرەکان]]، [[مێژووی دانیشتووانناسیی فەلەستین (ناوچە)|دانیشتووانناسییەکەی گۆڕا]] لەژێر ئیمپراتۆریەتە جۆراوجۆرەکاندا. [[دژەسامییەتیی ئەورووپی]] لە سەدەی ١٩دا پەرەی بە بزووتنەوەی [[زایۆنیزم|زایۆنیست]] دا بۆ [[نیشتمانی جوولەکە]]، کە پاڵپشتی [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا|بەریتانیا]]ی بەدەستھێنا بە [[ڕاگەیەندراوی بالفۆر]] لە ساڵی ١٩١٧. دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، بەریتانیا ناوچەکەی داگیرکرد و [[ژێرفەرمانی بەریتانیا بۆ سەر فەلەستین|فەلەستینی ژێر دەسەڵاتی بەریتانیا]]ی دامەزراند. فەرمانڕەوایی بەریتانیا و [[ئالیا|کۆچی جوولەکەکان]] لە سەروبەندی [[ھۆلۆکۆست]]دا [[ململانێی نێوان پێکھاتەکان لە فەلەستینی ژێر دەسەڵاتی بەریتانیا|گرژییەکانی نێوان عەرەب و جوولەکە]]ی چڕتر کردەوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Morris |یەکەم= Benny |بەستەری نووسەر= Benny Morris|سەردێڕ= Righteous Victims: A History of the Zionist-Arab Conflict, 1881–2001 |بڵاوکەرەوە= Knopf |ساڵ= ١٩٩٩|edition= reprint |ژپنک= ٩٧٨-٠-٦٧٩-٧٤٤٧٥-٧|وتەگێڕانەوە= The fear of territorial displacement and dispossession was to be the chief motor of Arab antagonism to Zionism down to 1948 (and indeed after 1967 as well). |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=746mQgAACAAJ |ڕێکەوتی سەردان= ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240322131219/https://books.google.com/books?id=746mQgAACAAJ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} Also quoted, among many, by Mark M. Ayyash (2019). &quot;Hermeneutics of Violence: A Four-Dimensional Conception&quot;. University of Toronto Press, p. [https://books.google.com/books?id=W1G_DwAAQBAJ&amp;pg=PA195 195] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240322131220/https://books.google.com/books?id=W1G_DwAAQBAJ&amp;pg=PA195 |date=22 March 2024 }}, {{ISBN|978-1-4875-0586-8}}. Accessed 22 March 2024.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Fildis |یەکەم١=Ayse |دوایین٢=Nisanci |یەکەم٢=Ensar |سەردێڕ=British Colonial Policy &quot;Divide and Rule&quot;: Fanning Arab Rivalry in Palestine |ساڵ=٢٠١٩|journal=International Journal of Islamic and Civilizational Studies |بەرگ=٦|issue=1 |بڵاوکەرەوە=UTM Press |ناونیشان=https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/78420814/ea601a07a2310f41e37ea266a47b38107202-libre.pdf?1641751843=&amp;response-content-disposition=inline%3B+filename%3DBritish_Colonial_Policy_Divide_and_Rule.pdf&amp;Expires=1715344527&amp;Signature=UEfPzsmbLIHNW7Sd0jLxe4OpYu4sPt5claU2beASuCt0BXqpfOQmcXAcR9EAPzkenh~oHMrRZIUREfMTfqEosnMw8oqIVa2Ap6HVteACMhsC0VpH~MUmjcYs8f8rQUrWjZtnMuKwHetiRQ92Md~PThKv6lbAds05mX-cJzPamGLZ7fpx8xA3ejpYDXiG1uYE7Ks550xBEdWLCCPkfuOUJXMTbmJAucKnXRZnDL78EuDeQx0CNpSWdujVlcd82klFyLverJL5AAJs5AH2eHNVpXzym0fPdBy2YJWz5sgMYZOC9oN09cDXB007r7qRj2nFSL3Zs13Un0i~~1~pwbg__&amp;Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240510121206/https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/78420814/ea601a07a2310f41e37ea266a47b38107202-libre.pdf?1641751843=&amp;response-content-disposition=inline%20filename=British_Colonial_Policy_Divide_and_Rule.pdf&amp;Expires=1715344527&amp;Signature=UEfPzsmbLIHNW7Sd0jLxe4OpYu4sPt5claU2beASuCt0BXqpfOQmcXAcR9EAPzkenh~oHMrRZIUREfMTfqEosnMw8oqIVa2Ap6HVteACMhsC0VpH~MUmjcYs8f8rQUrWjZtnMuKwHetiRQ92Md~PThKv6lbAds05mX-cJzPamGLZ7fpx8xA3ejpYDXiG1uYE7Ks550xBEdWLCCPkfuOUJXMTbmJAucKnXRZnDL78EuDeQx0CNpSWdujVlcd82klFyLverJL5AAJs5AH2eHNVpXzym0fPdBy2YJWz5sgMYZOC9oN09cDXB007r7qRj2nFSL3Zs13Un0i~~1~pwbg__&amp;Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کە پەرەی سەند بۆ [[جەنگی ناوخۆیی ١٩٤٧–١٩٤٨ لە فەلەستینی ژێر دەسەڵاتی بەریتانیا|جەنگێکی ناوخۆیی]] دوای [[پلانی دابەشکردنی فەلەستین لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە|پلانی دابەشکردن]]ی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] لە ساڵی ١٩٤٧.

ئیسرائیل [[ڕاگەیەندراوی سەربەخۆییی ئیسرائیل|سەربەخۆییی ڕای گەیاند]] کاتێک [[کۆتاییی دەسەڵاتی بەریتانیا بەسەر فەلەستین|دەسەڵاتی بەریتانیا کۆتایی ھات]] لە ١٤ی ئایاری ١٩٤٨، کە بەدوایدا [[شەڕی عەرەب و ئیسرائیل (١٩٤٨)|داگیرکارییەک]] لەلایەن [[جیھانی عەرەب|وڵاتانی عەرەبی]]یەوە ڕوویدا. [[ڕێککەوتننامەکانی ئاگربەستی ١٩٤٩|ئاگربەستی ١٩٤٩]] ئیسرائیلی لە دەرەوەی پلانی نەتەوە یەکگرتووەکان فراوانتر کرد،&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Zionism {{!}} Definition, History, Examples, &amp; Facts {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Zionism |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181225204632/https://www.britannica.com/topic/Zionism |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا ھیچ وڵاتێکی نوێی عەرەبی دروست نەکرا، و [[داگیرکردنی کەرتی غەززە لەلایەن کۆماری یەکگرتووی عەرەبییەوە|غەززە لەژێر کۆنترۆڵی میسر]] و [[لکاندنی کەناری ڕۆژاوا بە ئوردن|کەناری ڕۆژاوا لەلایەن ئوردنەوە فەرمانڕەوایی دەکرا]] مایەوە.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Meir-Glitzenstein |یەکەم١=Esther |ڕێکەوت=پاییزی ٢٠١٨|سەردێڕ=Turning Points in the Historiography of Jewish Immigration from Arab Countries to Israel |journal=Israel Studies |بڵاوکەرەوە=Indiana University Press |بەرگ=٢٣|issue=3 |پەڕەکان=١١٤–١٢٢|doi=10.2979/israelstudies.23.3.15 |jstor=10.2979/israelstudies.23.3.15 |s2cid=150208821 |وتەگێڕانەوە=The mass immigration from Arab countries began in mid-1949 and included three communities that relocated to Israel almost in their entirety: 31,000 Jews from Libya, 50,000 from Yemen, and 125,000 from Iraq. Additional immigrants arrived from Egypt, Morocco, Tunisia, Turkey, Iran, India, and elsewhere. Within three years, the Jewish population of Israel doubled. The ethnic composition of the population shifted as well, as immigrants from Muslim counties and their offspring now comprised one third of the Jewish population—an unprecedented phenomenon in global immigration history. From 1952–60, Israel regulated and restricted immigration from Muslim countries with a selective immigration policy based on economic criteria, and sent these immigrants, most of whom were North African, to peripheral Israeli settlements. The selective immigration policy ended in 1961 when, following an agreement between Israel and Morocco, about 100,000 Jews immigrated to the State. From 1952–68 about 600,000 Jews arrived in Israel, three quarters of whom were from Arab countries and the remaining immigrants were largely from Eastern Europe. Today fewer than 30,000 remain in Muslim countries, mostly concentrated in Iran and Turkey.}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Fischbach|2008|p=26–27}} زۆربەی [[فەلەستینییەکان|عەرەبە فەلەستینییەکان]] لە کاتی [[نەکبە]]دا [[دەرکردن و ڕاکردنی فەلەستینییەکان لە ١٩٤٨|ڕایانکرد یان دەرکران]]، {{sfn|Slater|2020|pp=81–92, 350|ps=, &quot;[p. 350] It is no longer a matter of serious dispute that in the 1947–48 period—beginning well before the Arab invasion in May 1948—some 700,000 to 750,000 Palestinians were expelled from or fled their villages and homes in Israel in fear of their lives—an entirely justifiable fear, in light of massacres carried out by Zionist forces.&quot;}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Ghanim |یەکەم١=Honaida |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٠٩|سەردێڕ=Poetics of Disaster: Nationalism, Gender, and Social Change Among Palestinian Poets in Israel After Nakba |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/40608203 |journal=[[International Journal of Politics, Culture, and Society]] |بەرگ=٢٢|پەڕەکان=٢٣–٣٩ [٢٥–٢٦]|doi=10.1007/s10767-009-9049-9 |jstor=40608203 |s2cid=144148068 |ژمارە=١|issn=0891-4486 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211106040944/https://www.jstor.org/stable/40608203 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |وتەگێڕانەوە=Around 750,000–900,000 Palestinians were systematically expelled from their homes and lands and about 531 villages were deliberately destroyed. |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cleveland |یەکەم١=William L. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=CuHaDwaAQBAJ&amp;pg=PT290 |سەردێڕ=A History of the Modern Middle East |دوایین٢=Bunton |یەکەم٢=Martin |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Westview Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٤٢٩-٩٧٥١٣-٤|زمان=en |پەڕە=٢٧٠|وتەگێڕانەوە=Not only was there no Palestinian Arab state, but the vast majority of the Arab population in the territory that became Israel-over 700,000 people-had become refugees. The Arab flight from Palestine began during the intercommunal war and was at first the normal reaction of a civilian population to nearby fighting-a temporary evacuation from the zone of combat with plans to return once hostilities ceased. However, during spring and early summer 1948, the flight of the Palestinian Arabs was transformed into a permanent mass exodus. ...}}&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا سەربەخۆییی ئیسرائیل بووە ھۆی [[دژەسامییەتی لە جیھانی عەرەبیدا]] و [[کۆچی بەکۆمەڵی جوولەکەکان لە جیھانی ئیسلامییەوە|کۆچی بەکۆمەڵی جوولەکەکان لەوێوە]]، بەتایبەتی بۆ ئیسرائیل.

لە کاتێکدا سەربەخۆییی ئیسرائیل بووە ھۆی [[دژەسامییەتی لە جیھانی عەرەبیدا]] و [[کۆچی بەکۆمەڵی جوولەکەکان لە جیھانی ئیسلامییەوە|کۆچی بەکۆمەڵی جوولەکەکان لەوێوە]]، بەتایبەتی بۆ ئیسرائیل.&lt;ref name=&quot;:05&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Beker |یەکەم=Avi |ڕێکەوت=٢٠٠٥|سەردێڕ=The Forgotten Narrative: Jewish Refugees from Arab Countries |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/25834637 |journal=Jewish Political Studies Review |بەرگ=١٧| issue=3/4 |پەڕەکان=٣–١٩|jstor=25834637 |issn=0792-335X |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240109013108/https://www.jstor.org/stable/25834637 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dinstein |یەکەم=Yoram |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&amp;dq=650000+%2872%25%29+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&amp;pg=PA282 |سەردێڕ=Israel Yearbook on Human Rights, Volume 6 (1976) |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٤٢٢٨٧-٢|پەڕە=٢٨٢|زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240521171644/https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&amp;pg=PA282&amp;lpg=PA282&amp;dq=650000+(72%25)+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&amp;source=bl&amp;ots=F8PgTaUHaN&amp;sig=ACfU3U0WsIDoJxluxSyPsNK60ypjp280-A&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjnzt69mZ-GAxUiweYEHYlBh04ChDoAXoECAMQAw#v=onepage&amp;q=650000%20(72%25)%20of%20these%20Jews%20resettled%20in%20Israel.&amp;f=false |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دوای [[جەنگی شەش ڕۆژە]]ی ١٩٦٧، ئیسرائیل کەناری ڕۆژاوا، غەززە و [[داگیرکردنی نیمچەدوورگەی سینا لەلایەن ئیسرائیلەوە|سینا]]ی میسری داگیرکرد، و [[لکاندنی قودسی ڕۆژھەڵات بە ئیسرائیل|قودسی ڕۆژھەڵات]] و [[یاسای بەرزایییەکانی جۆلان|بەرزایییەکانی جۆلان]]ی سووریای لکاند. پەیماننامەی ئاشتی لەگەڵ [[پەیماننامەی ئاشتیی میسر و ئیسرائیل|میسر]] لە ساڵی ١٩٧٩ (سینا لە ساڵی ١٩٨٢ گەڕێندرایەوە) و [[پەیماننامەی ئاشتیی ئیسرائیل و ئوردن|ئوردن]] لە ساڵی ١٩٩٤ واژوو کران. [[ڕێککەوتنی ئۆسلۆ ١|ڕێککەوتننامەکانی ئۆسلۆ]]ی ١٩٩٣ [[خۆبەڕێوەبەریی فەلەستینی]] سنوورداری لە [[کەناری ڕۆژاوا]] و [[کەرتی غەززە|غەززە]] ھێنایە ئاراوە، لە کاتێکدا [[ڕێککەوتننامەکانی ئیبراھیم]]ی ٢٠٢٠ پەیوەندییەکانی لەگەڵ وڵاتانی زیاتری عەرەبی [[ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکانی عەرەب و ئیسرائیل|ئاسایی کردەوە]]، بەڵام [[ململانێی ئیسرائیل و فەلەستین]] بەردەوامە.

[[یاسا بنەڕەتییەکانی ئیسرائیل]] [[کنێسێت]] وەک [[نوێنەرایەتیی ڕێژەیی|پەرلەمان]]ێکی ھەڵبژێردراو بە شێوەیەکی ڕێژەیی جێگیر دەکەن. ئەو [[کابینەی ئیسرائیل|حکوومەت]] پێکدەھێنێت، کە لەلایەن [[سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل|سەرۆک وەزیران]]ەوە سەرکردایەتی دەکرێت، و [[سەرۆک کۆماری ئیسرائیل|سەرۆک کۆمار]]ی تا ڕادەیەکی زۆر ڕێوڕەسمی ھەڵدەبژێرێت. ئیسرائیل خاوەنی یەکێک لە گەورەترین ئابوورییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Israel datasets |ناونیشان=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ISR |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.imf.org}}&lt;/ref&gt; [[پێڕستی وڵاتانی ئاسیا و ئۆقیانووسیا بەپێی پێوەری گەشەپێدانی مرۆیی|یەکێکە لە بەرزترین ئاستەکانی بژێوی لە ئاسیا]]، و لەسەر ئاستی جیھان لە ڕیزبەندی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکرای بەرھەمی ناوخۆیی|٢٥ەمینە لە تێکرای بەرھەمی ناوخۆیی]] و [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکرای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر کەس|١٤ەمینە لە تێکرای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر کەس]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=30 Wealthiest Countries by Per Capita Net Worth |ناونیشان=https://finance.yahoo.com/news/30-wealthiest-countries-per-capita-111348314.html |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Yahoo Finance |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; یەکێکە لە پێشکەوتووترین وڵاتانی جیھان لە ڕووی [[زانست و تەکنۆلۆژیا لە ئیسرائیل|پێشکەوتووی تەکنەلۆژییەوە]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Global Innovation Index (GII) |ناونیشان=https://www.wipo.int/en/web/global-innovation-index |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=global-innovation-index |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; ئیسرائیل بەشێکی گەورەتری ئابوورییەکەی بۆ توێژینەوە و پەرەپێدان تەرخان دەکات [[پێڕستی وڵاتانی سەروەر بەپێی خەرجییەکانی توێژینەوە و پەرەپێدان|زیاتر لە ھەر دەوڵەتێکی دیکە]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Global Innovation Index 2023, 15th Edition |ناونیشان=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2023/index.html |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوت=٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=World Intellectual Property Organization |doi=10.34667/tind.46596 |ژپنک=٩٧٨-٩٢-٨٠٥-٣٤٣٢-٠|زمان=en |دوایین١=Dutta |یەکەم١=Soumitra |دوایین٢=Lanvin |یەکەم٢=Bruno |دوایین٣=Wunsch-Vincent |یەکەم٣=Sacha}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Getzoff |یەکەم=Marc |ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Most Technologically Advanced Countries In The World 2023 |ناونیشان=https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231108044803/https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Global Finance Magazine |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; و وا بڕوادەکرێت کە [[ئیسرائیل و چەکی ناوەکی|خاوەنی چەکی ناوەکی بێت]]. تاکە وڵاتە کە خاوەنی زمانێکی فەرمیی [[بووژاندنەوەی زمانی عیبری|بووژاوە]] بێت، [[عیبریی مۆدێرن|عیبری]]، [[چاندی ئیسرائیل]] [[چاندی جوولەکە|دابونەریتە جوولەکەکان]] لەگەڵ کاریگەرییەکانی [[چاندی عەرەبی|عەرەب]] تێکەڵ دەکات.

== مێژوو ==
===پێش مێژوو===
[[شوێنی پێش مێژووی عوبەیدییە]] لە باکووری ئیسرائیل [[فراوانبوونی پێشوەختەی ھۆمینینەکان بۆ دەرەوەی ئەفریقا|بوونی مرۆڤە دێرینەکان]] نزیکەی ١.٥ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر نیشان دەدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Tchernov |یەکەم=Eitan |بەستەری نووسەر=Eitan Tchernov |ڕێکەوت=١٩٨٨|سەردێڕ=The Age of 'Ubeidiya Formation (Jordan Valley, Israel) and the Earliest Hominids in the Levant |journal=[[Paléorient]] |بەرگ=١٤|issue=2 |پەڕەکان=٦٣–٦٥| doi=10.3406/paleo.1988.4455}}&lt;/ref&gt; دووەم کۆنترین بەڵگەی [[مرۆڤی لەڕووی توێکارییەوە مۆدێرن|مرۆڤە لەڕووی توێکارییەوە مۆدێرنەکان]] [[ڕەچەڵەکی ئەفریقیی دوایینی مرۆڤە مۆدێرنەکان|دەرەوەی ئەفریقا]] بەردبوویەکی تەمەن ٢٠٠،٠٠٠ ساڵەیە لە [[ئەشکەوتی میسلیا]] لەسەر کێوی کارمێل.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Wade |یەکەم=Lizzie |ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Skull fragment from Greek cave suggests modern humans were in Europe more than 200,000 years ago |ناونیشان=https://www.science.org/content/article/skull-fragment-greek-cave-suggests-modern-humans-were-europe-more-200000-years-ago |journal=[[Science (journal)|Science]] |بڵاوکەرەوە=American Association for the Advancement of Science |doi=10.1126/science.aay6927 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; [[کالچەری ناتوفی]] (١٠،٠٠٠ پێش زایین) ڕەنگە پەیوەندی بە [[زمانی پرۆتۆ-ئەفرۆئاسیایی]]یەوە ھەبێت&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Winfried Nöth |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Y4_It_sAuMYC&amp;pg=PA293 |سەردێڕ=Origins of Semiosis: Sign Evolution in Nature and Culture |بڵاوکەرەوە=Walter de Gruyter |ساڵ=١٩٩٤|ژپنک=٩٧٨-٣-١١-٠٨٧٧٥٠-٢|پەڕە=٢٩٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Roger Blench, Matthew Spriggs |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=NUvnqjutFmoC&amp;pg=PT70 |سەردێڕ=Archaeology and Language IV: Language Change and Cultural Transformation |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٨١٦٢٣-١|پەڕە=٧٠}}&lt;/ref&gt; و بەھۆی وەرگرتنی [[نشینگەیی]] پێش [[سەرەتای کشتوکاڵ لە ڕۆژاوای ئاسیا|سەرھەڵدانی کشتوکاڵ]] و [[شۆڕشی نیۆلیتیک]] بەرچاوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hershkovitz |یەکەم١=Israel |بەستەری نووسەر١=Israel Hershkovitz |دوایین٢=Gopher |یەکەم٢=Avi |بەستەری نووسەر٢=Avi Gopher |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|chapter=Demographic, Biological and Cultural Aspects of the Neolithic Revolution: A View from the Southern Levant |chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/225258426 |سەردێڕ=The Neolithic Demographic Transition and its Consequences |editor-last1=Bocquet-Appel | editor-first1=Jean-Pierre |editor-last2=Bar-Yosef |editor-first2=Ofer |editor-link2=Ofer Bar-Yosef |بڵاوکەرەوە=Springer Science+Business Media |پەڕە=٤٦٥|doi=10.1007/978-1-4020-8539-0_17 |ژپنک= ٩٧٨-١-٤٠٢٠-٨٥٣٨-٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

===سەردەمەکانی بڕۆنز و ئاسن===
ئاماژە سەرەتایییەکان بۆ شارەکانی «[[کەنعان|کەنعانی]]» و دواتر [[ئیسرائیلییەکان|ئیسرائیلی]] لە دەقە دێرینەکانی [[ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن|ڕۆژھەڵاتی نزیک]] و [[میسری کۆن|میسری]]دا (٢٠٠٠ پێش زایین) دەردەکەون؛ ئەم دانیشتووانە وەک [[شارە-دەوڵەت]]ە سەربەخۆکانی لەڕووی ڕامیارییەوە ڕێکخرابوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Canaanites |ناونیشان=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=obo |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230403082451/https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Glassman |یەکەم=Ronald M. |سەردێڕ=The Political Structure of the Canaanite City-States: Monarchy and Merchant Oligarchy |ڕێکەوت=٢٠١٧|ناونیشان=https://doi.org/10.1007/978-3-319-51695-0_49 |ئیش=The Origins of Democracy in Tribes, City-States and Nation-States |پەڕەکان=٤٧٣–٤٧٧|editor-last=Glassman |editor-first=Ronald M. |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|شوێن=Cham |بڵاوکەرەوە=Springer International Publishing |زمان=en | doi=10.1007/978-3-319-51695-0_49 |ژپنک=٩٧٨-٣-٣١٩-٥١٦٩٥-٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240429061941/https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-51695-0_49 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt; لە ماوەی [[سەردەمی بڕۆنزی درەنگ]] (١٥٥٠–١٢٠٠ پێش زایین)، بەشێکی زۆری کەنعان [[دەوڵەتی پاشکۆ]]کانی [[شانشینی نوێی میسر]]یان پێکھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Braunstein |یەکەم١=Susan L. |ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=The Meaning of Egyptian-Style Objects in the Late Bronze Cemeteries of Tell el-Far'ah (South) |journal=Bulletin of the American Schools of Oriental Research |بەرگ=٣٦٤|issue=364 |پەڕەکان=١–٣٦|doi=10.5615/bullamerschoorie.364.0001 |jstor=10.5615/bullamerschoorie.364.0001 |s2cid=164054005}}&lt;/ref&gt; لە ئەنجامی [[داڕمانی سەردەمی بڕۆنزی درەنگ]]، کەنعان کەوتە ناو پشێوییەوە و دەسەڵاتی میسری بەسەر ناوچەکەدا داڕما.&lt;ref&gt;Dever, William G. &quot;Beyond the Texts&quot;, Society of Biblical Literature Press, 2017, pp. 89–93&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;S. Richard, &quot;Archaeological sources for the history of Palestine: The Early Bronze Age: The rise and collapse of urbanism&quot;, &quot;The Biblical Archaeologist&quot; (1987)&lt;/ref&gt; وا بڕوا دەکرێت باپیرانی [[ئیسرائیلییەکان]] [[گەلە دێرینە سامی-ئاخێوەرەکان]] بووبێتن کە خەڵکی ڕەسەنی ئەم ناوچەیە بوون.&lt;ref name=&quot;Miller1986&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Miller |یەکەم١=James Maxwell |ناونیشان=https://archive.org/details/historyofancient00mill |سەردێڕ=A History of Ancient Israel and Judah |دوایین٢=Hayes |یەکەم٢=John Haralson |بڵاوکەرەوە=Westminster John Knox Press |ساڵ=١٩٨٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٦٤-٢١٢٦٢-٩}}&lt;/ref&gt;{{rp|78–79}} گێڕانەوە شوێنەوارییە نوێیەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئیسرائیلییەکان و کالچەرەکەیان لە گەلانی کەنعانییەوە جیابوونەتەوە لە ڕێگەی پەرەپێدانی ئایینێکی جیاوازی [[تایبەتپەرستی|تایبەتپەرست]]—و دواتر [[یەکتاپەرستی|یەکتاپەرست]]—کە چەقی لەسەر [[یەھوە]] بوو.&lt;ref&gt;Rendsberg, Gary (2008). &quot;Israel without the Bible&quot;. In Frederick E. Greenspahn. The Hebrew Bible: New Insights and Scholarship. NYU Press, pp. 3–5&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gnuse |یەکەم١=Robert Karl |سەردێڕ=No Other Gods: Emergent Monotheism in Israel |ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Sheffield Academic Press Ltd |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٠٧٥-٦٥٧-٦|پەڕەکان=٢٨, ٣١}}&lt;/ref&gt; ئەوان بە شێوەیەکی دێرینی [[زمانی عیبری|عیبری]] قسەیان دەکرد، کە بە [[عیبریی ئینجیلی]] ناسراوە.&lt;ref&gt;Steiner, Richard C. (1997), &quot;Ancient Hebrew&quot;, in Hetzron, Robert (ed.), &quot;The Semitic Languages&quot;, Routledge, pp. 145–173, {{ISBN|978-0-415-05767-7}}&lt;/ref&gt; نزیکەی لە ھەمان کاتدا، [[فەلەستییەکان]] لە باشووری [[دەشتی کەناراوەکانی ئیسرائیل|دەشتی کەناراوەکان]] نیشتەجێ بوون.{{sfn|Killebrew|2005|p=230}}{{sfn|Shahin|2005|p=6}}

[[File:Mesad Hashavyahu ostracon.jpg|thumb|[[ئۆستراکۆنی یاڤنێ-یام]]، نووسراوێکی بە [[ئەلفوبێی عیبریی دێرین|عیبریی دێرین]] کە بەڵگەنامەی بەڕێوەبردنە لە [[شانشینی یەھوودا|یەھوودا]]]]
زۆربەی زانایانی مۆدێرن ھاوڕان لەسەر ئەوەی کە گێڕانەوەی [[کۆچی بەکۆمەڵ|کۆچی بەکۆمەڵ]] لە [[تەورات]] و [[پەیمانی کۆن]]دا بەو شێوەیەی وێنا کراوە ڕووی نەداوە؛ بەڵام ھەندێک لە ڕەگەزەکانی ئەم نەریتانە [[مێژووییبوونی ئینجیل|ڕەگە مێژووییەکان]]یان ھەیە.&lt;ref&gt;{{harvnb|Faust|2015|p=476}}: &quot;While there is a consensus among scholars that the Exodus did not take place in the manner described in the Bible, surprisingly most scholars agree that the narrative has a historical core, and that some of the highland settlers came, one way or another, from Egypt.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Redmount|2001|p=61}}: &quot;A few authorities have concluded that the core events of the Exodus saga are entirely literary fabrications. But most biblical scholars still subscribe to some variation of the Documentary Hypothesis, and support the basic historicity of the biblical narrative.&quot;&lt;/ref&gt; مشتومڕ لەسەر سەرەتاییترین بوونی [[مێژووی ئیسرائیل و یەھوودای دێرین|شانشینەکانی ئیسرائیل و یەھوودا]] و ڕادەی دەسەڵاتیان ھەیە. لەکاتێکدا ڕوون نییە ئایا [[شانشینی ئیسرائیل (پاشایەتیی یەکگرتوو)|شانشینی یەکگرتووی ئیسرائیل]] ھەبووە یان نا،&lt;ref name=&quot;lipschits&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lipschits |یەکەم١=Oded |سەردێڕ=The Jewish Study Bible |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٩٧٨٤٦-٥|editor1-last=Berlin |editor1-first=Adele |edition=2nd |زمان=en |chapter=The History of Israel in the Biblical Period |editor2-last=Brettler |editor2-first=Marc Zvi |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230409160917/https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kuhrtp438&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kuhrt |یەکەم=Amiele |ناونیشان=https://archive.org/details/ancientneareastc00akuh/page/438 |سەردێڕ=The Ancient Near East |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٦٧٦٢-٨|پەڕە=[https://archive.org/details/ancientneareastc٠٠akuh/page/٤٣٨ ٤٣٨]}}&lt;/ref&gt; مێژوونووسان و شوێنەوارناسان کۆکن لەسەر ئەوەی کە باکووری [[شانشینی ئیسرائیل (سامیرە)|شانشینی ئیسرائیل]] نزیکەی ٩٠٠ پێش زایین ھەبووە&lt;ref name=&quot;Finkelstein&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Finkelstein |یەکەم١=Israel |سەردێڕ=The Bible Unearthed: archaeology's new vision of ancient Israel and the origin of its stories |دوایین٢=Silberman |یەکەم٢=Neil Asher |ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Simon &amp; Schuster |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٨٤-٨٦٩١٢-٤|edition=1st Touchstone}}&lt;/ref&gt;{{rp|169–195}} و [[شانشینی یەھوودا]] نزیکەی ٨٥٠ پێش زایین.&lt;ref name=&quot;Finkelstein, Israel, (2020)&quot;&gt;Finkelstein, Israel, (2020). [https://books.google.com/books?id=wH3-DwAAQBAJ&amp;pg=PA33 &quot;Saul and Highlands of Benjamin Update: The Role of Jerusalem&quot;], in Joachim J. Krause, Omer Sergi, and Kristin Weingart (eds.), &quot;Saul, Benjamin, and the Emergence of Monarchy in Israel: Biblical and Archaeological Perspectives&quot;, SBL Press, Atlanta, GA, p. 48, footnote 57: &quot;...They became territorial kingdoms later, Israel in the first half of the ninth century BCE and Judah in its second half...&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pitcher&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&amp;pg=PA229 The Pitcher Is Broken: Memorial Essays for Gosta W. Ahlstrom, Steven W. Holloway, Lowell K. Handy, Continuum, 1 May 1995] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409160404/https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&amp;pg=PA229 |date=9 April 2023 }} Quote: &quot;For Israel, the description of the battle of Qarqar in the Kurkh Monolith of Shalmaneser III (mid-ninth century) and for Judah, a Tiglath-pileser III text mentioning (Jeho-) Ahaz of Judah (IIR67 = K. 3751), dated 734–733, are the earliest published to date.&quot;&lt;/ref&gt; شانشینی ئیسرائیل لەو دووانە گەشاوەتر بوو و زوو بوو بە ھێزێکی ناوچەیی، پایتەختەکەشی لە [[سامیرە (شاری دێرین)|سامیرە]] بوو؛&lt;ref&gt;{{harvnb|Finkelstein|Silberman|2002|pp=146–147}}: Put simply, while Judah was still economically marginal and backward, Israel was booming. ... In the next chapter we will see how the northern kingdom suddenly appeared on the ancient Near Eastern stage as a major regional power.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:04&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Finkelstein |یەکەم=Israel |سەردێڕ=The Forgotten Kingdom: the archaeology and history of Northern Israel |ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-١-٥٨٩٨٣-٩١١-٣|پەڕەکان=٦٥–٦٦; ٧٣; ٧٤; ٧٨; ٨٧–٩٤|oclc=٨٨٠٤٥٦١٤٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Finkelstein |یەکەم=Israel |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Observations on the Layout of Iron Age Samaria |journal=Tel Aviv |بەرگ=٣٨|issue=2 |پەڕەکان=١٩٤–٢٠٧|doi=10.1179/033443511X13099584885303 |issn=0334-4355 |s2cid=128814117}}&lt;/ref&gt; لەژێر دەسەڵاتی [[بنەماڵەی عۆمری|بنەماڵەی عۆمری]]دا، کۆنترۆڵی [[سامیرە]]، [[جەلیل]]، بەشی سەرەوەی [[دۆڵی ئوردن]]، [[دەشتی شارۆن|دەشتی شارۆن]] و بەشێکی زۆری [[ترانسئوردن (ناوچە)|ترانسئوردن]]ی دەکرد.&lt;ref name=&quot;:04&quot; /&gt; شانشینی ئیسرائیل لە دەوروبەری ٧٢٠ پێش زایین لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]وە [[سامێرینا|داگیرکرا]].&lt;ref name=&quot;Broshi 2001 174&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Broshi |یەکەم=Maguen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=etTUEorS1zMC&amp;pg=PAPA174 |سەردێڕ=Bread, Wine, Walls and Scrolls |بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing |ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤١٢٧-٢٠١-٦|پەڕە=١٧٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230210203455/https://books.google.com/books?id=etTUEorS1zMC&amp;pg=PAPA174 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; شانشینی یەھوودا، لەژێر دەسەڵاتی [[شوێنکەوتووی داوود|داوودی]]دا و بە پایتەختیی [[قودس]]، دواتر بوو بە [[دەوڵەتی پاشکۆ]]ی سەرەتا ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ و پاشان [[ئیمپراتۆریەتیی بابلیی نوێ]]. مەزەندە دەکرێت [[مێژووی دانیشتووانناسیی ناوچەی فەلەستین|دانیشتووانی ناوچەکە]] لە دەوروبەری ٤٠٠،٠٠٠ کەس بووبێت لە [[سەردەمی ئاسنی دووەم]]دا.&lt;ref name=&quot;:42&quot;&gt;Broshi, M., &amp; Finkelstein, I. (1992). [https://www.academia.edu/40790691/M_Broshi_and_I_Finkelstein_The_Population_of_Palestine_in_Iron_Age_II_BASOR_287_1992_pp_47_60 &quot;The Population of Palestine in Iron Age II&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230305224039/https://www.academia.edu/40790691/M_Broshi_and_I_Finkelstein_The_Population_of_Palestine_in_Iron_Age_II_BASOR_287_1992_pp_47_60 |date=5 March 2023 }}. &quot;Bulletin of the American Schools of Oriental Research&quot;, &quot;287&quot;(1), 47–60.&lt;/ref&gt; لە ٥٨٧/٦ پێش زایین، دوای [[ڕاپەڕینەکانی یەھوودا دژی بابل|ڕاپەڕین لە یەھوودا]]، شا [[نەبووخەدنسەری دووەم]] [[گەمارۆدانی قودس (٥٨٧ پێش زایین)|قودسی گەمارۆ دا و وێرانی کرد]] و ھەروەھا [[پەرستگای سولەیمان]]،&lt;ref&gt;{{harvnb|Finkelstein|Silberman|2002|p=307}}: &quot;Intensive excavations throughout Jerusalem have shown that the city was indeed systematically destroyed by the Babylonians. The conflagration seems to have been general. When activity on the ridge of the City of David resumed in the Persian period, the-new suburbs on the western hill that had flourished since at least the time of Hezekiah were not reoccupied.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Lipschits |یەکەم=Oded |ڕێکەوت=١٩٩٩|سەردێڕ=The History of the Benjamin Region under Babylonian Rule |journal=Tel Aviv |بەرگ=٢٦|issue=2 |پەڕەکان=١٥٥–١٩٠|doi=10.1179/tav.1999.1999.2.155 |issn=0334-4355}}&lt;/ref&gt; شانشینەکەی ھەڵوەشاندەوە و [[بێسەروشوێنکردنی بابلی|زۆربەی نوخبەی یەھوودی بۆ بابل دوورخستەوە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Wheeler |یەکەم=P. |ڕێکەوت=٢٠١٧|سەردێڕ=Review of the book Song of Exile: The Enduring Mystery of Psalm 137, by David W. Stowe |journal=The Catholic Biblical Quarterly |بەرگ=٧٩|issue=4 |پەڕەکان=٦٩٦–٦٩٧|doi=10.1353/cbq.2017.0092 |s2cid=171830838}}&lt;/ref&gt;

=== شانشینی ئیسرائیل و جودا ===
{{خاوێنکردن}}
[[پەڕگە:شانشینی ئیسرائیل و جودا Kingod Of Isreal And Judah.jpg|وێنۆک|شانشینی ئیسرائیل و جودا لەنێوان (٥٨٦ - ١٠٠٠)پ.ز]]
لە دەوروبەری ساڵانی ١٠٠٠ پ.ز دوو شانشینی (ئیسرائیلی/عیبری) پێکھات 

# باناوی شنشینی ئیسرائیل - باکوور
# شانشینی (یەھوود/جودا)  - باشوور

ھەردوو شانشینەکە لە [[تەورات]] و [[ئینجیل]] ئاماژەیان پێکراوە &lt;ref&gt;https://tsjok45.wordpress.com/wp-content/uploads/2013/07/finkelstein-israel_the-bible-unearthed.pdf&lt;/ref&gt;

==== ململانێ و ئیمپراتۆریەتەکان ====
ناوچەکە لەم ماوەیەدا ز زۆر بە جێگیری نەماوەتەوە

ئاشوورییەکان شانشینی ئیسرائیلیان داگیرکرد (٧٢٢ پێش زایین)

[[بابل|بابلییەکان]] (جودا/یەھوودا)یان داگیرکرد (٥٨٦ پێش زایین) و ئۆرشەلیمیان وێرانکرد&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/event/Babylonian-Captivity&lt;/ref&gt;

زۆرێک لە جووەکانیان دەربەدەر کرد لەم ماوەیەدا &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Siege_of_Jerusalem_(587_BC)#cite_note-:42-8&lt;/ref&gt; 

لەپاشان فارسەکان دەستیان بەسەردا گرت و ڕێگەیان دا ھەندێک جوو بگەڕینەوە بۆ شوێنی خۆیان.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/event/Babylonian-Captivity&lt;/ref&gt;  
&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/Achaemenian-Empire&lt;/ref&gt;


=== دەسەڵاتی یۆنانی و ڕۆمانییەکان ===
لەپاش ئەمانە دەسەڵاتی [[یۆنانی کۆن|یۆنانییەکان]] پەرەیسەند لە نێون ساڵانی (٣٣٠ پێش زایین) [[ئەسکەندەری مەزن]] ناوچەکەی داگیرکرد لەگەڵ زۆرینەی ناوچەکانی [[مێزۆپۆتامیا]] و [[ئاناتۆلیا|ئەناتۆڵی رۆژاوا]] و [[کوردستان|کوردستانیش]]؛ لەپاشان چەندنین فەرمانڕەوای یۆنانی بەڕێوەیان بردووە.&lt;ref&gt;https://academic.oup.com/jts/article-abstract/60/1/221/1684588?redirectedFrom=fulltext&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jewishhistory.org/alexander-the-great/&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:ڕەوتی ئەسکەندەری مەزن.png|570x570پیکسڵ]]

دەسەڵاتداری یۆنانییەکان بەردەوام بوو هەتا لەپڕێکدا ڕۆمانییەکان ([[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتینییەکان)]] دەسەڵاتیانگرتەدەست لە ساڵانی (٦٣ پێش زایین) &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Byzantine-Empire&lt;/ref&gt;

=== پاش هاتنی ساڵی زایینی ===
لەساڵی (٧٠ زایینی)دا دەسەڵاتداری ڕۆمانییەکان هەر بەردەوام بوو بەجۆرێک کە دووبارە هێرشکرایەوە سەر ئۆرشەلیم و دووەم پەرستگای پیرۆزی جووەکانیان وێرانکرد؛ هەندێک لە جووەکانیان کوشت و هەندێکیشیان لابران. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Jerusalem_during_the_Byzantine_period&lt;/ref&gt;

==== پاش پەرەسەندنی ئیسلام ====
لە سەدەی حەوتەمی زایینی بە دیاریکراوی ساڵانی (٦٣٧ زایینی) دەستیانبەسەر زۆر ناوچە داگرت و کۆتاییان بە دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسنییەکان]] و بێشێکی زۆر لە دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بێزەنتینییەکان]] (ڕۆمانییەکان) هێنا لەژێر فەرمانڕەوایی [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتاب]] زۆرێک لە ناوچەکانی [[فەلەستین]] و [[کوردستان|کوردستانیان]] دەستبەسەرداگرت&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=History of Palestine |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Palestine |وێبگە=Encyclopaedia Britannica}}&lt;/ref&gt; و زمانی عەرەبی و ئیسلامیان بڵاوکردەوە لەو ناوچانەدا و زۆربەی هەرەزۆری ناوچەکان عەرەب نیشتەجێکران.&lt;ref&gt;https://global.oup.com/academic/product/the-oxford-history-of-the-ancient-near-east-9780190687854?cc=iq&amp;lang=en&amp;&lt;/ref&gt;   &lt;ref&gt;https://tsjok45.wordpress.com/wp-content/uploads/2013/07/finkelstein-israel_the-bible-unearthed.pdf&lt;/ref&gt;    &lt;ref&gt;https://academic.oup.com/jts/article-abstract/60/1/221/1684588?redirectedFrom=fulltext&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:The Crusader States in 1135.svg|وێنۆک|433x433پیکسڵ|نەخشەی دەسەڵاتی هێزی خاچھەڵگران لە ساڵی ١١٣٥ی زایینی]]
=== هاتنەوەی دەسەڵاتداری مەسیحی ===
لەسەڵانی (١٠٩٥–١٠٩٩) ڕێکخراوێکی سوپای زۆر گەورە درووستکرا بەناوی [[شەڕەکانی خاچھەڵگران|سووپای خاچهەڵگران]] &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/event/Crusades/The-First-Crusade-and-the-establishment-of-the-Latin-states&lt;/ref&gt;
توانیان لە کۆتاییدا کۆتایی بە دەسەڵاتی ئیسلامی بهێنن لە ناوچەکە خرایە ژێر دەسەڵاتی هێزی خاچھەڵگران بە دیریکراوی لە ساڵی ١٠٩٩ی زاینی [[ئورشەلیم]]یان خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیان
&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Kingdom_of_Jerusalem#:~:text=The%20Crusaders%20arrived%20at%20Jerusalem,newly%20created%20Kingdom%20of%20Jerusalem.&lt;/ref&gt;
بۆ ماوەی ٢٠٠ ساڵ فەرمانڕەواییان بەردەوام بوو
&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_the_Kingdom_of_Jerusalem&lt;/ref&gt;
؛ لە گرنگترین فەرمانڕەواکانی ئەم ماوەیە '''[[باڵدوینی چوارەم]]''' بوو کە پاشای شانشینی ئۆرشەلیم بوو&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/biography/Baldwin-IV-king-of-Jerusalem&lt;/ref&gt;.

لە پاش ئەم ماوەیەدا هێزە ئیسلامیەکان یەکیانگرتەوە و کۆتاییان هێنا بە دەسەڵاتی مەسیحییەکان.{{کەی}}&lt;ref&gt;https://www.historyextra.com/period/medieval/crusades-causes-history-when-how-many-were-there-death-toll/&lt;/ref&gt;

==== پاش هاتن و ڕووخانی عوسمانییەکان ====
ساڵی ١٥١٧ی زاینی [[عوسمانییەکان]] [[فەلەستین]]یان داگیرکرد بۆ ماوی ٤٠٠ ساڵ  کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئەوان&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Ottoman_Palestine#:~:text=The%20Ottoman%20Empire%20proceeded%20to,the%20Mamluk%20capital%20in%20Egypt.&lt;/ref&gt; هەتا ساڵی ١٩١٧ لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] ڕووداوێکی مێژووی گەورە ڕوویدا ئەویش ڕووخانی دەسەڵاتی [[عوسمانی]] بوو لەلایەن [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانییەکان]].&lt;ref&gt;https://jewishvirtuallibrary.org/ottoman-rule-1517-1917&lt;/ref&gt;

=== دەسەڵاتی بەریتانییەکان ===
لە پاش ساڵانی ١٩١٧ی زایینی دا بەریتانیەکان ناوچەی ئیسرائیلیان کۆنتڕۆڵکرد&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Palestine/World-War-I-and-after&lt;/ref&gt;؛ لێرەوە ناکۆکیەکی نوێ پەرەیسەند ئەویش ناکۆکی نێوان عەرەبە هاوردەکان و ئیسرائیلیەکان بوو ئەمەش بوو&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Arab%E2%80%93Israeli_conflict#:~:text=In%201917%2C%20British%E2%80%91led%20troops,nothing%20shall%20be%20done%20which&lt;/ref&gt; هۆی پێکدادانی نێوانیان لە ڕووی کۆمەڵایەتی و ڕامیاریەوە ئەمە بەردەوام بوو هەتاوەک و ساڵی ١٩٤٧.

==== پلانی نەتەوە یەکگرتووەکان ====

* لە ساڵی '''١٩٤٧''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] نەخشەڕێگایەکی پێشنیارکرد کە بریتیبوو لە جیاکردنەوەی خاکی [[فەلەستین]] بۆ دوو بەش بەشێکی بۆ جووەکان و بەشێکی بۆ [[عەرەب]]ەکان.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/event/1948-Arab-Israeli-War&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://history.state.gov/milestones/1945-1952/arab-israeli-war&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://digitallibrary.un.org/record/3792734?ln=en&amp;v=pdf&lt;/ref&gt;

لە دەرەنجامدا ئیسرائیل قبووڵیکرد بەڵام عەرەبەکان قبووڵیان نەکرد و دەوڵەتە عەرەبیەکانیش دەستیانکرد بە هێرشکردنە سەر ئیسرائیل

سەر ئەنجام لە ساڵی ١٩٤٨ ئیسرائیل سەرکەوت و فراوانتر بوو هەتا وەک و نزیکەیی هەموو ڕووبەری ناوچەدێرینەکانی خۆی گرتەوە. {{کێ وتی}}&lt;ref&gt;https://www.idf.il/en/mini-sites/wars-and-operations/israels-war-of-independence-1948/#:~:text=The%20Fight%20for%20Independence,withdrawal%20on%20May%2014%2C%201948.&lt;/ref&gt;

=== لەدوای جەنگی ١٩٦٧ ===
{{سەرەکی|شەڕی شەش ڕۆژە}}
ئەم جەنگە لەنێوان [[عەرەب]] و دەوڵەتی ئیسرائیل بوو تێیدا لە کۆتاییدا بەھاوکاری [[ئەمریکا]]، ئیسرائیل سەرکەوت &lt;ref&gt;https://history.state.gov/milestones/1961-1968/arab-israeli-war-1967#:~:text=Between%20June%205%20and%20June,the%20Soviet%20Union%20to%20intervene.&lt;/ref&gt;

دەسکەوتەکانی ئیسرائیل &lt;ref&gt;https://www.gov.il/en/pages/israel-after-the-six-day-war&lt;/ref&gt; گرتنی [[بەرزایییەکانی جۆلان]] و لە [[کەرتی رۆژاوا]] گرتنەوەی کۆنتڕۆڵ لە [[کەرتی غەززە]]
کۆنتڕۆڵکردنی [[نیمچەدوورگەی سینا]].&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Six-Day_War#:~:text=Israel%20is%20believed%20to%20have,nuclear%20weapon%20by%20December%201966.&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;https://www.gov.il/BlobFolder/generalpage/israel-after-the-six-day-war/en/English_HISTORY_MAPS_Israel-after-Six-Day-War.jpg&lt;/ref&gt;

== ڕەگناسی ==
[[پەڕگە:Political map of Israel-Palestine.jpg|وێنۆک|نەخشەی [[ڕامیاری]] ئیسرائیل و بەڕێوەبەرایەتیی [[میری]]ی [[فەلەستین]]]]

لە کۆندا یۆنانییەکان بە گەلی ناوچەی [[کەنعان]]یان دەگوت «فۆنیسیا-فینیقیا»، کە دەستەواژەیەک بوو بۆ کەنعانییەکان. دەستەواژەی [[فەلەستین]] پەیوەست نییە بە زمانی [[عەرەبی]] لەڕووی ڕەگ و ڕیشەوە.&lt;ref&gt;https://www.euppublishing.com/doi/10.3366/hlps.2016.0140&lt;/ref&gt;

ناوەکانی [[خاکی ئیسرائیل]] و منداڵانی ئیسرائیل بە درێژاییی مێژوو بۆ ئاماژەدان بە [[شانشینی ئیسرائیل (پاشایەتیی یەکگرتوو)|شانشینی ئیسرائیل]]ی پەرتووکی پیرۆز و ھەموو گەلی [[جووەکان|جوو]] بەکارھێنراون. [[ئیسرائیل (ناو)|ناوی «ئیسرائیل»]] ([[عیبری]]: {{lang|he-Latn|Yīsrāʾēl}}؛ [[سەپتۆجینت]]، بە [[یۆنانیی کۆن]]: Ἰσραήλ، بە [[لاتینی]]: Israēl، «[[ئێل (خواوەند)|ئێل (خوا)]] بەردەوام دەبێت/حوکم دەکات») ئاماژەیە بۆ پێشەوا [[یەعقووب]] کە، بە بۆچوونی [[کتێبی پیرۆزی عیبری|پەرتووکی پیرۆزی عیبری]]، دوای ئەوەی بە سەرکەوتوویی لەگەڵ [[فریشتەی پەروەردگار]] [[زۆرانبازی]] کرد، ئەو ناوەی لێنرا.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |author=Geoffrey W. Bromiley |url=https://books.google.com/books?id=yklDK6Vv0l4C&amp;pg=PA907 |title=Israel |encyclopedia=[[International Standard Bible Encyclopedia]]: E–J |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |date=1995 |page=907 |isbn=978-0-8028-3782-0 }}&lt;/ref&gt; کۆنترین بەرھەمی شوێنەواریی ناسراو کە ناوی «ئیسرائیل» وەک کۆمەڵێک بھێنێت، [[کێلی مێرنێپتا]]ی [[میسری کۆن]]ە (کە مێژووەکەی بۆ کۆتاییی سەدەی ١٣یەمی پێش زایین دەگەڕێتەوە).&lt;ref&gt;{{harvnb|Barton|Bowden|2004|p=126}}&lt;/ref&gt; «کێلی مێرنێپتا... بە کۆنترین بەڵگە لە دەرەوەی پەرتووکی پیرۆز دادەنرێت بۆ بوونی ئیسرائیل تا سەدەی ١٣یەمی پێش زایین.»&lt;ref name=&quot;NollMerneptah&quot;&gt;K.L. Noll, [https://books.google.com/books?id=hMeRK7B1EsMC&amp;pg=PA139 &quot;Canaan and Israel in Antiquity: A Textbook on History and Religion,&quot;] A&amp;C Black, 2012, rev.ed. pp. 137ff.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ThompsonMerneptah&quot;&gt;[[تۆماس ل. تۆمپسۆن|Thomas L. Thompson]], [https://books.google.com/books?id=RwrrUuHFb6UC&amp;pg=PA275 &quot;Early History of the Israelite People: From the Written &amp; Archaeological Sources,&quot;] Brill, 2000 pp. 275–276&lt;/ref&gt; [[ئیسرائیل (ناو)|ناوی کەسیی «ئیسرائیل»]] زۆر پێشتر دەردەکەوێت، لە [[ئیبلا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hasel |یەکەم=Michael G. |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٤|سەردێڕ=Israel in the Merneptah Stela |journal=Bulletin of the American Schools of Oriental Research |بەرگ=٢٩٦|issue=296 |پەڕەکان=٤٥–٦١|doi=10.2307/1357179 |jstor=1357179 |s2cid=164052192}}&lt;br /&gt; {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bertman |یەکەم=Stephen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=1C4NKp4zgIQC&amp;q=ebla%20israel%20ishmael%20abraham&amp;pg=PA317 |سەردێڕ=Handbook to Life in Ancient Mesopotamia |ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٨٣٦٤-١}}&lt;br /&gt; {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Meindert Dijkstra |سەردێڕ=Between Evidence and Ideology Essays on the History of Ancient Israel read at the Joint Meeting of the Society for Old Testament Study and the Oud Testamentisch Werkgezelschap Lincoln Nebraska, July 2009 |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Brill |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٨٧٣٧-٥|editor1-last=Becking |editor1-first=Bob |پەڕە=٤٧|chapter=Origins of Israel between history and ideology |وتەگێڕانەوە=As a West Semitic personal name it existed long before it became a tribal or a geographical name. This is not without significance, though it rarely mentioned. We learn of a maryanu named ysr&quot;il (*Yiįsr—a&quot;ilu) from Ugarit living in the same period, but the name was already used a thousand years before in Ebla. The word Israel originated as a West Semitic personal name. One of the many names that developed into the name of the ancestor of a clan, of a tribe and finally of a people and a nation. |editor2-last=Grabbe |editor2-first=Lester}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lemche |یەکەم١=Niels Peter |ساڵ=١٩٩٨|سەردێڕ=The Israelites in History and Tradition |بڵاوکەرەوە=Westminster John Knox Press |ناونیشان={{Google books |JIoy7PagAOAC |پەڕە=PA٣٥|plainurl=yes}} |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٦٤-٢٢٧٢٧-٢}}&lt;/ref&gt;

لە [[ژێرفەرمانی بەریتانیا بۆ سەر فەلەستین|ژێرفەرمانی بەریتانیا]] (١٩٢٠–١٩٤٨)، ھەموو ناوچەکە بە «[[فەلەستین]]» دەناسرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |سەردێڕ=Mandatory Palestine: What It Was and Why It Matters |نووسەر=Noah Rayman |magazine=[[تایم (گۆڤار)|Time]] |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190518140257/http://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Avalon Project : The Palestine Mandate |ناونیشان=https://avalon.law.yale.edu/20th_century/palmanda.asp |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=avalon.law.yale.edu}}&lt;/ref&gt; لە کاتی [[ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئیسرائیل|دامەزراندنی لە ساڵی ١٩٤٨]]، وڵاتەکە بە فەرمی ناوی «دەوڵەتی ئیسرائیل» ({{langx|he|מְדִינַת יִשְׂרָאֵל}}، {{Audio|He-Medinat Israel.ogg|{{transliteration|engvar=gb|he|''Medīnat Yisrā'el''}}|help=no}} {{IPA|he|mediˈnat jisʁaˈʔel}}؛ {{langx|ar|دَوْلَة إِسْرَائِیل}}، {{transliteration|engvar=gb|ar|ALA-LC|''Dawlat Isrāʼīl''}}، {{IPA|ar|dawlat ʔisraːˈʔiːl}})ی وەرگرت، دوای ئەوەی ناوەکانی دیکەی [[ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئیسرائیل#ناو|پێشنیارکراو]] لەوانە «[[خاکی ئیسرائیل]]» ({{lang|he-Latn|Eretz Yisrael}})، «ئەبەر» (لە باپیری [[ئەبەر]])، «[[زایۆن]]»، و «[[یەھوودا]]»، تاوتوێ کران بەڵام ڕەتکرانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ئیش=[[پەلەستاین پۆست|The Palestine Post]] |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٧|پەڕە=١|سەردێڕ=Popular Opinion |ناونیشان=http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&amp;Type=text/html&amp;Locale=english-skin-custom&amp;Path=PLS/1947/12/07&amp;ChunkNum=-1&amp;ID=Ar00105&amp;PageLabel=1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120815030044/http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib%3ALowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&amp;Type=text%2Fhtml&amp;Locale=english-skin-custom&amp;Path=PLS%2F1947%2F12%2F07&amp;ChunkNum=-1&amp;ID=Ar00105&amp;PageLabel=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/jj.18254265 |سەردێڕ=Israel: The First Decade of Independence |ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=State University of New York Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٩١٤-٢٢٦٠-١}}&lt;/ref&gt; ناوی «ئیسرائیل» لەلایەن [[دەیڤید بن گوریۆن]] پێشنیار کرا و بە دەنگی ٦–٣ پەسەند کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://info.jpost.com/1998/Supplements/Jubilee/2.html |سەردێڕ=One Day that Shook the world |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120112220409/http://info.jpost.com/1998/Supplements/Jubilee/2.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ئیش=[[قودس پۆست|The Jerusalem Post]] |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ١٩٩٨|نووسەر=Elli Wohlgelernter}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Forman |یەکەم=Jacob |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Jewish Word {{!}} Israel: What's in a Name? |ناونیشان=https://momentmag.com/jewish-word-israel-whats-in-a-name/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Moment Magazine |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; لە ھەفتەکانی یەکەمی دوای دامەزراندنی، حکوومەت زاراوەی «[[ئیسرائیلییەکان|ئیسرائیلی]]»ی ھەڵبژارد بۆ ئاماژەدان بە ھاووڵاتییەکی دەوڵەتەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,798687-2,00.html |magazine=[[تایم (گۆڤار)|Time]] |ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ١٩٤٨|سەردێڕ=On the Move |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071016074447/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C798687-2%2C00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا==
[[پەڕگە:Israel_Topography.png|وێنۆک|چەپ|نەخشەی بەرز و نزمی ئیسرائیل]]
سنوورە سیاسییەکانی ئیسرائیل یەکێکە لەو بابەتانەی کە زۆرترین مشتومڕی لەسەرە لە جیھاندا، بەو پێیەی لە سەرەتای دامەزراندنییەوە لە ساڵی ١٩٤٨ەوە تا ئێستا سنوورە فەرمییەکانی خۆی بە تەواوی ڕانەگەیاندووە، ئەو بەشە سنوورانەی کە لە نێوان ئیسرائیل و وڵاتانی دراوسێیدا ڕێککەوتوون، سنووری [[میسر]] (کە تێدەپەڕێت لە نێوان [[نیمچەدوورگەی سینا]] و نەگێڤ) و دوو بەشی سنووری [[ئوردن]] (لە وادی عەرەبە و لە مەرج بیسان)، کە لەدوای واژووکردنی دوو پەیماننامەی ئاشتی دەستنیشانکران. لە ساڵی ٢٠٠٠ ئیسرائیل داوای لە [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کرد سنوورەکانی نێوان خۆی و لوبنان دیاری بکات و ھێزەکانی بە پێی فەرمانە نێونەتەوەییەکان (بەناوی «ھێڵی شین») لە باشووری [[لوبنان]] کشانەوە. لە مانگی ئابی ٢٠٠٥ ئیسرائیل «ھێڵی سەوز»ی دەوروبەری [[کەرتی غەززە]]ی وەک سنووری خۆی ڕاگەیاند.

دەوڵەتی ئیسرائیل دەکەوێتە کیشوەری [[ئاسیا]] لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] و ھاوسنوورە لەگەڵ [[دەریای ناوین]]. لە ڕووی جوگرافییەوە ئیسرائیل وڵاتێکی بچووکە کە ڕووبەرەکەی نزیکەی ڕووبەری [[پارێزگای سلێمانی]]یە، و ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ٩.٧ ملیۆن کەسە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://hulul.el-jeel.com/200412/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231010211823/https://hulul.el-jeel.com/200412/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە سەرەتای دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسرائیلەوە تا ئێستا، ئیسرائیل لایەنێک بووە لە ململانێکانی ناوچەکە، بەتایبەتی لەگەڵ میسر، سووریا، لوبنان، ئوردن و فەلەستینییەکان.

== حکوومەت و سیاسەت ==
=== پایتەخت ===
[[پەڕگە:Jerusalem, old city, historical religious sights, القدس البلده القديمه 34.jpg|وێنۆک|[[ئورشەلیم]]، پایتەختی ئیسرائیل]]
[[قودس|ئورشەلیم]] پایتەختی وڵاتی ئیسرائیلە &lt;ref&gt;https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/2025/12/presidential-message-on-the-eighth-anniversary-of-recognizing-jerusalem-as-the-capital-of-the-state-of-israel/&lt;/ref&gt; بەپێی یاسای «بنەڕەتی ئورشەلیم، پایتەختی ئیسرائیل»ە، کە لە مانگی تەممووزی ساڵی ١٩٨٠ لەلایەن کنێسێتەوە پەسەندکرا، گەورەترین شاری ئیسرائیل شاری [[ئورشەلیم]]ە&lt;ref&gt;https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2023/10/13/%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D8%AA%D9%84-%D8%A3%D8%A8%D9%8A%D8%A8-%D9%85%D9%86-%D8%AD%D9%8A-%D9%84%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D9%85%D8%A9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.aninews.in/news/world/middle-east/jerusalem-is-israels-largest-city-with-a-population-above-one-million20240603225145/&lt;/ref&gt; کە شاریکە دەکەوێتە سەر [[دەریای ناوین| دەریای سپی ناوەڕاست]]؛ بەڵام پایتەختی وڵاتی ئیسرائیل شارێکی زۆر چڕە لەڕووی ژمارەی [[سەرژمێری|دانیشتووان]] و [[تەلارسازی|تەلارسازییەوە]]یەوە ھەندێک کونسوڵخانەی وڵاتانی وەک [[ئەمریکا]] و [[بەریتانیا]] و [[فەڕەنسا]] و ئەوانی تر لە [[قودس|ئورشەلیم]] ھەڵکەوتوون و ھەندێکی تریان لە [[تێل ئەڤیڤ]].

=== بنەمای یاسا ===
[[پەڕگە:PikiWiki_Israel_7260_Knesset-Room.jpg|وێنۆک|چەپ|[[کنێسێت]]]]
[[کنێسێت]] [[پەرلەمان|پەرلەمانی ئیسرائیلە]]،&lt;ref&gt;https://www.gov.il/en/departments/knesset/govil-landing-page&lt;/ref&gt; بەڵام ئیسرائیل دەستووری فەرمی پەسەند نەکردووە. سەرباری ئەوەی کە بەیاننامەی دەوڵەت داوای پەسەندکردنی [[دەستوور]]ێک بوو کە لە ڕێکەوتی ١ی ئابی ١٩٤٨ درەنگتر نەبێت، و سەرۆکوەزیرانی ئەوکاتی حکوومەتی کاتی بەناوی [[دەیڤید بن گوریۆن]]، فەرمانێکی دەرکرد کە بەردەوامی ڕەوایی یاساکانی ژێرفەرمانی بەریتانیا بوونی ھەبێت بە شێوەیەک کە ناکۆک نەبێت لەگەڵ ئەو گۆڕانکارییەی کە لە ئەنجامی دامەزراندنی دەوڵەت و دەستنیشانکردنی ئەنجومەنی دامەزرێنەری ھەڵبژێردراو وەک دەزگایەک کە دامەزراندنی دەستوور و پەسەندکردنی پێسپێردراوە، بەڵام ئەم ئەرکە بەردەوام بوو لە گواستنەوە بۆ بەشەکانی دیکە، و سەرەڕای پێشبینی ئەوەی کە ئەم یەکلاکردنەوە و یەکلاکردنەوەکانی دواتر دەستبەجێ یان کاتی دەبن، بەڵام فەرمانی پێشوو لەگەڵ ھەموارکردنە جیاکراوەکانی لە «فەرمانی بنەماکانی حوکمرانی و یاسا»دا دەمینێتەوە کە لەلایەن ئەنجومەنی کاتی دەوڵەتەوە لە ١٩ی ئایاری ١٩٤٨ دەرچووە و تا ئێستا ماوەتەوە.&lt;ref&gt;https://www.nytimes.com/2024/01/01/world/middleeast/israel-supreme-court-netanyahu.html&lt;/ref&gt;

بەڵام [[کنێسێت]]، واتە پەرلەمانی ئیسرائیل، «یاسا بنەڕەتییەکان»ی وەک ئامرازی دادوەری جێگر بۆ [[دەستوور]] دەرکرد، کە کردەوەی دەسەڵاتداران و [[مافی مرۆڤ]] لە ھەندێک بواردا ڕێکدەخات، بەڵام نەبوونی دەستوورێکی تەواو و ڕوونکردنەوەی ئەولەوییەتەکانی یاسا بنەڕەتییەکان بەسەر یاسا ئاساییەکاندا ھاووڵاتیان و دامەزراوەکان ناچار دەکات ڕووبکەنە دادگای باڵا، بۆ لێکدانەوەی سیستمی یاسایی لە زۆرێک لە حاڵەتە ناڕوونەکاندا، ئەمەش وا دەکات پێگەی دادگای باڵا بەھێزتر بێت زیاتر لەوەی لە وڵاتانی دیکەدا پەسەندکراوە.&lt;ref&gt;https://www.reuters.com/world/middle-east/netanyahu-judicial-overhaul-faces-showdown-israeli-supreme-court-2023-08-02/&lt;/ref&gt;

=== دامودەزگاکانی حوکمڕانی ===
[[پەڕگە:Menora-virun-der-Knesset--w.jpg|وێنۆک|چەپ|مێنۆرای حەوتی کە [[مووسا]] لە چادرەکە و پاشان لە [[پەرستگای سولەیمان]] لەبەردەم [[کنێسێت]]ی ئیسرائیلدا داینا]]
ئیسرائیل خۆی وەک دیموکراسییەکی پەرلەمانی فرە حیزبی پێناسە دەکات کە ھاوشێوەی دیموکراسیەکانی [[ئەورووپای ناوەڕاست]]ە. واتا دامودەزگای ناوەندی پەرلەمانە، کە ڕۆڵی ئەنجوومەنی یاسادانان دەبینێت، ھەروەھا ئەندامەکانی حکوومەت و سەرۆکی دەوڵەت ھەڵدەبژێرن و چاودێری کاری دامودەزگاکانی حکوومەت دەکەن. پەرلەمانی ئیسرائیل پێی دەوترێت «کنێسێت» (بە واتای «کۆکەرەوە»).

ھەموو ئەو ھاووڵاتیانەی تەمەنیان ١٨ ساڵ یان زیاترە و لە سنووری ساڵی ١٩٤٨ی ئیسرائیل و [[بەرزایییەکانی جۆلان|کەرتی جۆلان]] و لە شوێنە نیشتەجێبوونەکانی [[کەناری ڕۆژاوای ڕووباری ئوردن|کەرتی ڕۆژاوا]] نیشتەجێن، مافی دەنگدانیان بە [[کنێسێت]] ھەیە،

بەڵام لە ساڵی ١٩٦٧ەوە تا ئەمڕۆ نە دانیشتووی کەرتی ڕۆژاوا و نە دانیشتووی کەرتی [[غەززە]] مافی دەنگدانیان نەماوە لە کنێسێت. دوای ھەڵبژاردنە گشتییەکان، ئەندامانی کنێسێتی نوێ، لەنێو ئەندامان سەرۆکی حکوومەتی نوێ ھەڵدەبژێرن و ماوەیەکی دیاریکراوی پێدەبەخشن بۆ پێکھێنانی حکوومەتەکەی، دواتر ئەندامانی کنێسێت حکوومەت بەو شێوەیە پەسەند دەکەن کە سەرۆکە ھەڵبژێردراوەکەی پێشنیاری کردووە. ھەندێک لایەن ئیسرائیل بەم شێوەیە پۆلێن دەکەن کە لە پێشەنگی سیستمی [[دیموکراسی]] لە ناوچەی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]دایە.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Israeli_system_of_government&lt;/ref&gt;

==  ئەو وڵاتە عەرەبییانەی دانیان بە دەوڵەتی ئیسرائیلدا ناوە ==
* {{ئاڵا|میسر}}
* {{ئاڵا|ئوردن}}
* {{ئاڵا|مۆریتانیا}}
* {{ئاڵا|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}}&lt;ref&gt;https://www.dw.com/en/israel-and-uae-how-nominal-enemies-became-allies/a-60614394&lt;/ref&gt;
* {{ئاڵا|بەحرەین}}&lt;ref&gt;https://www.dw.com/ar/%D8%AF%D9%88%D9%84-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D9%82%D8%AF-%D8%AA%D8%AA%D8%AC%D9%87-%D9%86%D8%AD%D9%88-%D8%AA%D8%B7%D8%A8%D9%8A%D8%B9-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7-%D9%85%D8%B9-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84/a-54901490&lt;/ref&gt;
* {{ئاڵا|سوودان}}
* {{ئاڵا|مەغریب}}&lt;ref&gt;https://www.voronoiapp.com/geopolitics/Mapped-Recognition-of-Israel-by-Country-296&lt;/ref&gt;

== ئابووریی ==
=== گەشتیاری ===
گەشتیاری یەکێکە لەو ھۆیانەی کە پەرەی بە ئابووری ووڵاتی ئیسرائیل داوە، یەکێک لەو ھۆکارانەی کە گەشتیاران ڕووی تێدەکەن بوونی شوێنەوارە پیرۆزەکانی ھەرسێ ئاینیی [[جوویەتی|جوو]] و [[ئیسلام]] و [[مەسیحییەت|مەسیحی]]، و ڕەخساندنی تایبەت لەلایەن کەرتی تایبەتی وڵات لە خزمەتگوزاری ھۆتێل و شوێنی حەسانەوەو و چێشتخانە، لەساڵی ٢٠٠٩ دا ئیسرائیل سەروو ٢٫٧ میلیۆن گەشتیاری ھەبووە.

== دانیشتووان ==
بەپێی ئاماری ساڵی [[٢٠٢٣]] ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی ئیسرائیل ٩.٧ ملیۆن کەس دەبێت کە دەکاتە ٠٫١١ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٠٫١ ساڵە. ھەروەھا ٩٢ لە سەدی دانیشتووانی وڵاتەکە لە شارەکان دەژین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Countries in the world (ranked by 2014 population)| ناونیشان = http://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/ |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی ئایاری ٢٠١٥ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی Worldometers |زمان = ئینگلیسی}}&lt;/ref&gt; و [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل|کوردی جوو]] نزیکەی ٣٥٠،٠٠٠–٥٠٠ ھەزار کەس دەخەملێنرێت.

== ئایین ==
{{bar box
| title=ئایینەکان لە ئیسرائیل (ئاماری ٢٠٢٠)&lt;ref&gt;https://fanack.com/ar/israel/population-of-israel/&lt;/ref&gt;
| titlebar=#ddd
| left1='''ئایینەکان'''
| right1='''ڕێژە'''
| float=left
| bars=
{{bar percent|[[جوولەکایەتی|جوویەتی]]|gray|٧٣٫٩}}
{{bar percent|[[ئیسلام]]|green|٢١٫١}}
{{bar percent|[[مەسیحییەت]] و ھی دیکە|blue|٥}}}}

== چاند ==
[[پەڕگە:Bar_Mitzvah_a_Jewish_culture.jpg|وێنۆک|چەپ|چاندی جووەکان لە ئیسرائیل]]
[[چاند]]ی ھەمەچەشنی ئیسرائیل لە فرەچەشنی دانیشتووانەکەیەوە سەرچاوە دەگرێت. جووەکانی کۆمەڵگە بڵاوەبووەکان لە سەرانسەری جیھاندا نەریتە چاندی و ئایینییەکانیان لەگەڵ خۆیان ھێنایەوە. کاریگەرییەکانی [[عەرەب]] لە زۆرێک لە بوارە کولتوورییەکانیاندا بوونیان ھەیە، وەک [[تەلارسازی]]، [[مۆسیقا]] و چێشتلێنان. ئیسرائیل تاکە وڵاتە لە جیھاندا کە تێیدا [[ڕۆژژمێری عیبری]] بەکاردێت. ڕۆژانی کارکردن و پشووی خوێندنگەکانی جووەکان بەپێی پشووەکانی جووەکان دیاری دەکرێن و ڕۆژی فەرمی پشوودان لە وڵاتەکەدا [[شەممە]]یە؛ یان شەممەی جووەکان.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20181212143120/https://www.hse.ru/en/news/28331917.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=dD_7CwAAQBAJ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.com/books/about/From_the_Arab_Other_to_the_Israeli_Self.html?hl=ar&amp;id=dD_7CwAAQBAJ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200107225017/http://www.mfa.gov.il/MFA/MFA+Publications/Photo+exhibits/Encounters-+The+Vernacular+Paradox+of+Israeli+Arch-+Intro.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20150710000905/http://www.israel21c.org/culture/israeli-palestinian-and-jordanian-djs-create-bridge-for-peace/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20181012134956/http://www.mfa.gov.il/MFA/History/Modern%20History/Israel%20at%2050/The%20International%20Israeli%20Table&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20070814055003/http://www.mfa.gov.il/mfa/facts%20about%20israel/people/jewish%20festivals%20in%20israel&lt;/ref&gt;
=== وێژە ===
وێژەی ئیسرائیلی بە پلەی یەکەم [[شیعر]] و نووسراوەیە کە بە زمانی [[عیبری]] نووسراوە، ئەمەش وەک بەشێک لە ڕێنێسانسی زمانی عیبری وەک زمانێکی ئاخاوتن لە ناوەڕاستی [[سەدەی نۆزدەھەم]]ەوە، ھەرچەندە کۆمەڵێکی بچووکی [[وێژە]] بە زمانەکانی دیکە، وەک [[ئینگلیزی]] چاپ کراوە. بەپێی یاسا، دوو چاپی سەرجەم ئەو بڵاوکراوانەی لە ئیسرائیل بڵاودەکرێنەوە، دەبێت لە پەرتووکخانەی نیشتمانی ئیسرائیل لە زانکۆی عیبری [[ئورشەلیم]] دابنرێت. لە ساڵی ٢٠٠١ یاساکە ھەمووارکرایەوە و تۆمارە دەنگی و ڤیدیۆییەکان و ھی دیکەی ناچاپکراو لەخۆبگرێت. لە ساڵی ٢٠١٦دا ٨٩٪ی ئەو ٧٣٠٠ پەرتووکەی کە گواستراونەتەوە بۆ پەرتووکخانەکە، بە زمانی عیبری بوون. ئەبراھام مابۆ بە یەکەم نووسەر دادەنرێت کە سەرکەوتنی گەورەی بەدەستھێناوە بەھۆی [[ڕۆمان]]ەکەیەوە کە بە زمانی عیبری نووسیوویەتی لە ساڵی ١٨٥٣ بوو، ھەروەھا ڕێنێسانسی عیبری قەرزاری ئەلیزەر بن یەھودایە، کە بەشدارییەکی زۆری لە زمانی عیبریدا کردووە و بەشدارییەکی زۆری کردووە لە دەوڵەمەندکردنی زمانی عیبری، وایکردووە ببێتە زمانێکی ئاخاوتن و نووسین بۆ مەبەستی تر جگە لە دەقە پیرۆزەکان و لێکۆڵینەوە لە [[تەورات]].&lt;ref&gt;https://archive.today/2012.05.29-153016/http://jnul.huji.ac.il/eng/lgd.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190115125821/http://web.nli.org.il/sites/NLI/English/library/depositing/statistics/Pages/lgd-statistics-2016.aspx&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٦٦ [[شموئێل یووسف عەگنۆن|شموێل یووسف ئاگنۆن]] خەڵاتی نۆبڵی وێژەی لەگەڵ نووسەری ئەڵمانی-جوو نێلی ساکس ھاوبەش کرد. لە ناو [[شاعیر]]ە ھەرە دیارەکانی ئیسرائیلدا یەھودا ئەمیچای، ناتان ئاڵتەرمان، لیا گۆڵدبێرگ و ڕیتچێڵ بلوستاین بوون. ڕۆماننووسانی ھاوچەرخی ئیسرائیلی بەناوبانگی [[نێونەتەوەیی (ڕوونکردنەوە)|نێونەتەوەیی]] بریتین لە ئەمۆس ئۆز، ئیتگار کێرت و دەیڤید گڕۆسمان. نووسەر سەید قاشوو لە عەرەبی ٤٨ە کە لە ئاستی نێونەتەوەیییشدا ناسراوە. ھەروەھا ئیسرائیل نیشتمانی سیاسەتوان و نووسەر ئیمیل حەبیبی بووە، کۆمەڵێک ڕۆمانی نووسیوە، لەوانە «ڕاستییە سەیرەکان لە دیارنەمانی سەعید ئەبی نەحسی مووتەشائیل» و نووسراوی تر، و خەڵاتی ئیسرائیلی بەدەستھێنا بۆ [[وێژەی عەرەبی]].&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180702150907/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1966/index.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20150217200929/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/250792/Emile-Habibi&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190718233153/http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/PrasIsrael/Tashmag/Tashnab_Tashmag_Rikuz.htm?DictionaryKey=Tashnab&lt;/ref&gt;
===مۆسیقا و سەما===
[[پەڕگە:Israel_Philharmonic_Orchestra.jpg|وێنۆک|چەپ|ئۆرکێسترای ئیسرائیل کە لەلایەن زووبین میھتاوە بەڕێوەدەبرێت]]
مۆسیقای ئیسرائیل کاریگەرییە مۆسیقییەکانی ھەموو جیھان لەخۆدەگرێت؛ مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی و سێفاردی، ئاوازی حەسیدی، مۆسیقای یۆنانی، جاز و پۆپ ڕۆک بەشێکن لە دیمەنی مۆسیقا. لەنێو ئۆرکێسترا ئیسرائیلییە بەناوبانگەکانی جیھان ئۆرکێسترای ئیسرائیل ھەیە کە زیاتر لە حەفتا ساڵە کۆنسێرت پێشکەش دەکات و ئەمڕۆ ساڵانە زیاتر لە دوو سەد کۆنسێرت پێشکەش دەکات. ئیسحاق پێرلمان، پینچاس تسوکەرمان و عووفرا حازە ھەموویان مۆسیقاژەنی بەناوبانگی نێونەتەوەیین و لە ئیسرائیل لەدایکبوون. ئیسرائیل لە ساڵی ١٩٧٣ەوە نزیکەی ھەموو ساڵێک بەشداری پێشبڕکێی گۆرانی ئەورووپی دەکات و چوار جار سەرکەوتنی بەدەستھێناوە و دووجاریش میوانداری ئاھەنگەکەی کردووە. زۆرێک لە فێستیڤاڵەکانی مۆسیقا و گۆرانی لە ئیسرائیل بەڕێوەدەچن، وەک فێستیڤاڵی دەریای سوور بۆ جاز کە لە ساڵی ١٩٨٧ەوە ساڵانە لە ئیلات بەڕێوەدەچێت، گۆرانییە فۆلکلۆرییە تەوراتییەکانی وڵاتەکە کە بە «گۆرانییەکانی خاکی ئیسرائیل» ناسراون، لەگەڵ باسکردنی ئەزموون و پێشەنگییەکانی بنیاتنانی نیشتمانی جووەکان.&lt;ref&gt;Broughton, Ellingham &amp; Trillo 1999، صفحات 365–369&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20120210070052/http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/country/content.country/israel_36&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Ben-Sasson 1985، صفحة 1095&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20210501081613/https://archive.org/details/whosemastersvoic0000unse&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20070206190159/http://www.mfa.gov.il/MFA/Israel+beyond+politics/Israel+Philharmonic+Orchestra+celebrates+70th+anniversary+5-Feb-2007.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20170411163728/http://www.eurovision.tv/page/history/by-country/country?country=18&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20170129130750/http://www.eurovision.tv/page/history/year&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20120312202659/http://www.redseajazzeilat.com/en/about/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20120103145812/http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/genre/content.genre/israeli_folk_735/en_US&lt;/ref&gt;
=== سینەما و شانۆ ===
١٠ فیلمی ئیسرائیلی لە سەرەتای دامەزراندنی ئیسرائیلەوە بۆ خەڵاتی ئۆسکار پاڵێوراون بۆ باشترین فیلمی زمانی بیانی. فیلمی عەجەمی ساڵی ٢٠٠٩ سێیەمین پاڵێوراوی لەسەریەک بوو بۆ فیلمێکی ئیسرائیلی. دەرھێنەرانی فەلەستینی-ئیسرائیلی کۆمەڵێک فیلمیان دروست کردووە کە باس لە ململانێی عەرەب و ئیسرائیل و دۆخی فەلەستینییەکانی ناو ئیسرائیل دەکەن، وەک فیلمەکانی محەممەد بەکری ٢٠٠٢: «جەنین و جەنین و بووکە سوورییەکە».&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130117112056/http://www.jpost.com/ArtsAndCulture/Entertainment/Article.aspx?id=167582&lt;/ref&gt;

ئیسرائیل بە درێژەدان بە نەریتی شانۆیی بەھێزی شانۆی یدیشی لە [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]]، دیمەنێکی شانۆیی زیندوو دەپارێزێت. شانۆی حەبیمە لە ساڵی ١٩١٨ لە [[تێل ئەڤیڤ]] دامەزراوە و کۆنترین کۆمپانیای شانۆ و ڕێپەرتۆری نیشتمانییە لە ئیسرائیل.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20191211013717/https://www.habima.co.il/&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Haredi_Judaism.jpg|وێنۆک|چەپ|گەنجانی ھاریدی بە جلوبەرگی نەریتییەوە سەیری خشتەی ڕیکلامەکان دەکەن لە [[ئورشەلیم]]]]
=== میدیا ===
ڕاپۆرتی ساڵانەی ئازادی ڕۆژنامەگەری ساڵی ٢٠١٧ کە لەلایەن ماڵی ئازادییەوە (Freedom House) بڵاوکراوەتەوە، ئیسرائیلی وەک وڵاتێکی ئازاد لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] و [[باکووری ئەفریقا]] ڕیزبەندی کردووە، ھەروەھا لە پلەی ٦٤ی جیھاندا ھاتووە. لە پێوەرەکانی ئازادی ڕۆژنامەگەری ساڵی ٢٠١٧ کە لەلایەن ڕۆژنامەنووسانی بێ سنوورەوە دەرچووە، ئیسرائیل لە ڕیزبەندی ٩١ی وڵاتدا بووە لە کۆی ١٨٠ وڵات، ھەروەھا لە ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوین و باکووری ئەفریقا پلەی یەکەمی بەدەستھێناوە. لە میدیای ئیسرائیلدا زیاتر لە ١٠ زمانی جیاواز ھەیە و زمانی عیبری باڵادەستە. ڕۆژنامەگەری بە زمانی [[عەرەبی]] پێداویستییەکانی ھاووڵاتیانی عەرەبی ئیسرائیل دابین دەکات، لەگەڵ گەیشتن بەو ناوچانەی کە لەلایەن دەسەڵاتی نیشتمانیی [[دەوڵەتی فەلەستین|فەلەستین]]ەوە بەڕێوەدەبرێن. لە ماوەی ساڵانی ھەشتا و نەوەدەکاندا، چاپەمەنی ئیسرائیل پرۆسەیەکی گۆڕانکاری گەورەی بەسەردا ھات، چونکە میدیاکان وردە وردە ھاتنە ژێر کۆنترۆڵی ژمارەیەکی سنووردار لە ڕێکخراوەکانەوە، لەکاتێکدا ئەو ڕۆژنامانەی کە لەلایەن لایەنە سیاسییەکانەوە بڵاودەکرانەوە، دەستیان بە نەمان کرد. ئەمڕۆ لە تێل ئەڤیڤ سێ کۆمەڵەی گەورە و خاوەندارێتی تایبەت بەسەر میدیای گشتی ئیسرائیلدا زاڵن.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190808014941/https://freedomhouse.org/sites/default/files/FOTP_2017_booklet_FINAL_April28.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190816203659/https://rsf.org/en/ranking&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20170509085059/http://www.iba.org.il/world/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190507163600/http://www.mfa.gov.il/mfa/aboutisrael/culture/pages/the%20printed%20media-%20israel-s%20newspapers.aspx&lt;/ref&gt;
=== مۆزەخانەکان ===
[[پەڕگە:Billy_Rose_Art_Garden_(14755133799).jpg|وێنۆک|چەپ|بینای دەفری کتێب لە مۆزەخانەی ئیسرائیل، کە نووسراوەکانی [[دەریای مردوو]]ی تێدایە]]
مۆزەخانەی ئیسرائیل لە [[ئورشەلیم]] یەکێکە لە گرنگترین دامەزراوە ڕۆشنبیرییەکانی ئیسرائیل و دەستنووسەکانی دەریای مردووی تێدایە، لەگەڵ کۆمەڵەیەکی بەرفراوان لە کەلوپەلی کۆنی جووەکان و ھونەری ئەورووپی. مۆزەخانەی یاد ڤاشێمی نیشتمانی بۆ یادکردنەوەی [[ھۆلۆکۆست]]، [[ئەرشیف]]ی ناوەندی جیھانە بۆ زانیارییە پەیوەندیدارەکان بە ھۆلۆکۆستەوە. مۆزەخانەی گەلی [[جوولەکە|جوو]] لە ماڵی تەفشی لە [[زانکۆی تێل ئەڤیڤ]] مۆزەخانەیەکی کارلێککارانەیە کە تایبەتە بە مێژووی کۆمەڵگە جووەکان لە سەرانسەری جیھان. جگە لە مۆزەخانە گەورەکان لە شارە گەورەکاندا، لە زۆرێک لە شار و کیبوتزیمەکاندا شوێنی ھونەری کوالێتی بەرز ھەیە. میشکان لۆمانۆت لە کیبوتز عەین ھاروود مەھاد گەورەترین مۆزەخانەی ھونەرییە لە باکووری وڵات.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130302154234/http://www.english.imjnet.org.il/page_1465?c0=14896&amp;bsp=14393&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20070709044752/https://www.imj.org.il/eng/shrine/index.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www1.yadvashem.org/yv/en/about/index.asp&lt;/ref&gt;

ئیسرائیل زۆرترین مۆزەخانەی ھەیە بۆ ھەر تاکێک لە جیھاندا. ھەروەھا چەندین مۆزەخانەی ئیسرائیل تایبەتن بە چاندی ئیسلامی، لەوانە مۆزەخانەی ڕۆکفێلەر و پەیمانگەی ئێڵ مایر بۆ ھونەری ئیسلامی کە ھەردووکیان لە [[ئورشەلیم]]ن. مۆزەخانەی ڕۆکفێلەر تایبەتمەندە بە شوێنەوارناسیی سەردەمی [[عوسمانییەکان]] و مێژووی دیکەی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]. ھەروەھا شوێنی یەکەمین کەللەسەری بەردبووە کە لە [[ڕۆژاوای ئاسیا]] دۆزرایەوە. کۆمەڵێک لە کەللەسەرەکە لە مۆزەخانەی ئیسرائیل نمایشکراوە.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20140625091036/http://bh.org.il/about-us.aspx&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20171107024929/https://www.haaretz.com/israel-news/travel/mishkan-leomanut-1.242533&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20170629144146/http://travel.cnn.com/best-israel-museums-361281/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=4Z0YrPfeHa8C&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161227024455/http://www.imj.org.il/imagine/galleries/viewItemE.asp?case=1&amp;itemNum=359979&lt;/ref&gt;

=== چێشتخانە ===
[[پەڕگە:Food_in_Israel.jpg|وێنۆک|چەپ|قاپێک کە بریتییە لە [[فەلافل]] و [[حووموس]] و [[پەتاتە]]ی سوورکراوە و [[زەلاتە]]ی ئیسرائیلی]]
خواردنی ئیسرائیل خواردنە ناوخۆییەکان و ھەروەھا خواردنی جووەکان لەخۆدەگرێت کە لەلایەن کۆچبەرە جووەکانەوە ھێنراونەتە وڵاتەکە. لە دروستکردنی دەوڵەتەوە لە ساڵی ١٩٤٨ و بە تایبەتی لە کۆتاییەکانی حەفتاکاندا، چێشتخانەی فیووژنی ئیسرائیل پەرەی سەندووە. چێشتخانەی ئیسرائیل توخمەکانی شێوازی چێشتلێنانەکانی میزراھی، سێفاردی و ئەشکەنازی ھەیە. ھەروەھا زۆرێک لەو خواردنانە لەخۆدەگرێت کە بە شێوەیەکی نەریتی لە خواردنەکانی [[شام]]، عەرەب، [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] و [[دەریای ناوین]]دا دەخورێن، وەک فەلافل، حووموس، شەکشووکە، کووسکووس و زەعتەر. ھەروەھا شنیتزل، [[پیتزا]]، [[ھەمبەرگر]]، پەتاتەی سوورکراوە، [[برنج]] و زەڵاتە خواردنی بەناوبانگی ئیسرائیلن.&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=KjuYCgAAQBAJ&amp;pg=PT119&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3850942,00.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gur, The Book of New Israeli Food, pg. 11&lt;/ref&gt;

نزیکەی نیوەی دانیشتووانی جووەکانی ئیسرائیل کشرووت لە ماڵەکانیان دەپارێزن. چێشتخانەکانی کشرووت، ھەرچەندە لە ساڵانی شەستەکاندا دەگمەن بوون، بەڵام تا ساڵی ٢٠١٥ نزیکەی ٢٥٪ی ھەموو چێشتخانەکان پێکدەھێنن، ئەمەش ڕەنگە ڕەنگدانەوەی بەھا عەلمانییەکانی ئەو کەسانە بێت کە کشرووت ناخۆن. چێشتخانەکانی ھۆتێلەکان زیاتر خواردنی کشرووت پێشکەش دەکەن. بازاڕی فرۆشتنی تاکەکەسی بە شێوەیەکی نەریتی لەگەڵ یاسای جووەکاندا ناگونجێت، بەڵام بە خێرایی و بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش گەشەی کرد دوای ھاتنی کۆچبەرانی وڵاتانی [[یەکێتیی سۆڤیەت]]ی پێشوو لە ماوەی ساڵانی نەوەدەکاندا. لەگەڵ ئەو ماسییانەی کە لەگەڵ یاسای جووەکاندا ناگونجێت، [[کەروێشک]] و نەعامە، گۆشتی [[بەراز]] لە ئیسرائیل زۆر بەرھەمدەھێنرێت و دەخورێت، سەرەڕای سنووردارکردنەکان لەلایەن ھەردوو ئایینی [[جوولەکایەتی|جوو]] و [[ئیسلام]]ەوە.&lt;ref&gt;https://books.google.com/books/about/American_Israelis.html?hl=ar&amp;id=CG-WQZDJdo8C#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.com/books/about/Food_for_Thought.html?hl=ar&amp;id=FYXlAgAAQBAJ#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200107171630/https://books.google.com/books?id=FYXlAgAAQBAJ&amp;pg=PA233&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20181215123309/http://www.slate.com/articles/life/faithbased/2012/08/israel_s_pork_problem_and_what_it_means_for_the_country_s_christian_arabs_.single.html&lt;/ref&gt;
=== وەرزش ===
[[پەڕگە:88750_sports_in_israel_PikiWiki_Israel.jpg|وێنۆک|چەپ|کۆمەڵێک جوو یاری دەکەن (١٩٣٥–١٩٣٦)]]
زۆرێک لە وەرزشەکان لە ئیسرائیل بەربڵاون، بەناوبانگترینیان [[تۆپی پێ]] و [[تۆپی باسکە]]یە، ١٢ تیپ کێبڕکێی جامی [[پریمەرلیگ]] دەکەن، بەناوبانگترینیان مەکابی حەیفا و بەیتاری قودس، ئیسرائیل بەشداری لە خولی یانە پاڵەوانەکانی [[ئەورووپا]] دەکات بۆ تۆپی پێ، ھەروەھا بۆ جامی باسکەی ئەورووپاش، ھەڵبژاردەی ئیسرائیل بەشداری دەکات و ھەردوو خولی ژنان و پیاوان لەم پاڵەوانێتییەدا ھەیە. جگە لە تۆپی باسکە و تۆپی پێ، زۆرێک لە وەرزشە بەناوبانگەکان لە ئیسرائیل ئەنجام دەدرێن، لەوانە [[تێنس]]، [[تۆپی دەست]]، و [[بالە|تۆپی بالە]]، ھەروەھا وەرزشی کەنار دەریا و ماراسۆنەکان، وەک ماراسۆنی ساڵانەی تیبیریاس، جگە لە وەرزشە مۆدێرنەکانی وەک بیسبۆڵ، [[تۆپی پێی ئەمریکی]]، و [[کریکێت]]، لەگەڵ باسکردنی [[وەرزشی شەڕکردن]] و ھی دیکە.

ئیسرائیل لە ناوەڕاستی سەدەی ڕابردووەوە بەشداری یارییە ئۆڵۆمپییەکان کردووە، ھەروەھا ئیسرائیل میوانداری جووەکانی خۆی دەکرد لەم پاڵەوانێتییەدا، کە بە مەکابیا ناسراوە، کە لە ساڵی ١٩٣٢ەوە ھەر ٤ ساڵ جارێک بەڕێوەدەچێت، فەلەستینییەکان فێستیڤاڵی مەکابیایان بە ڕەگەزپەرستی دانا، کە لە ساڵی ١٩٣٢ بەڕێوەچوو، چونکە بەڕای ئەوان ئامانجی ئەوە بووە کە [[عەرەب]]ە [[فەلەستینییەکان]] پەراوێز بخات و جووەکان لە گۆڕەپانی وەرزشدا باڵادەست بکات بەبێ ئەوەی دانیشتووانی عەرەب بتوانن بەشداری بکەن.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20140409080736/http://www.thaqafa.org/Main/default.aspx?xyz=BOgLkxlDHteZpYqykRlUuI1kx/VDUOFosYKgFxmv1dyNMmXxBa+v9/W27KprXF82yuArZvAEM/TglrMe4IXyGsJO7fPW6Ub3PNX0LBeFiUjawcA/k1isisN/N/N9bFpHoALbPfiq0DI=&lt;/ref&gt; 

لەیاریزانە ناودارەکانی تۆپی پێ لە پێشوو تا ئێستا
[[یووسی بنعیوون]] کە لە یانەکانی خوولی ئینگلیزی [[لیڤەرپوول]] و [[چێلسی]] یاری کردووە. و لە یانە بەناوبانگە وەرزشییەکانیان ماکابی تێل ئەڤیڤ و ماکابی حەیفا کە ئەو دوویانەیە چەند جارێک بەشدارییان لە خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا لە یاری [[تۆپی پێ]] و [[باسکە]] کردووە.

== سەرچاوەکان ==

{{سەرچاوەکان}}


{{ڕۆژھەڵاتی ناوین}}
{{وڵاتەکانی ئاسیا}}
{{ووڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست}}

{{تووڵی دەروازە|ئاسیا|جوگرافیا|وڵاتەکان|ئیسرائیل|ڕۆژھەڵاتی ناوین}}
{{پۆلی کۆمنز|Israel}}

[[پۆل:ئیسرائیل|*]]
[[پۆل:شام]]
[[پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]]
[[پۆل:کۆمارەکان]]
[[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٨ لە ئیسرائیل]]
[[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو]]
[[پۆل:ئەو وڵاتانەی کە دانپێدانانیان پێنەدراوە یان دانپێدانانیان سنووردارە]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٨]]
[[پۆل:نزیک وڵاتانی ڕۆژهەڵات]]
[[پۆل:ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست]]</text>
      <sha1>o14pq6sxa2hrt6lzc528jqvea9ve6kk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589624</id>
      <parentid>1589623</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T12:18:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* ڕەگناسی */</comment>
      <origin>1589624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100455" sha1="mos2zgngglwje3536lw6ezg37oflnxm" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی_وڵات
|ناو_خۆماڵی             =יִשְׂרָאֵל{{ھن}}إسرائيل
|ناو_فەرمی              =دەوڵەتی ئیسرائیل
|ناوی_باو                       =מְדִינַת יִשְׂרָאֵל
|ئاڵا_وێنە                      =Flag of Israel.svg
|نیشانی_نەتەوەیی_وێنە   =Coat of arms of Israel.svg
|دروژمی_نەتەوەیی                =
|سروودی_نیشتمانی                ={{چینی ناوەند}}[[پەڕگە:Hatikvah instrumental.ogg]]{{کۆتایی}}{{ھن}}Hatikvah ('''הַתִּקְוָה''')
|سروودی_پاشایی          =
|نەخشە_وێنە             =LocationIsrael.svg
|نەخشە_سەردێڕ           =
|پایتەخت = [[ئورشەلیم]] &lt;/small&gt;
|latd=31 |latm=47 |latNS=N |longd=35 |longm=13 |longEW=E
|شار_گەورەترین          = [[ئورشەلیم]] (قودس)
|زمانەکان_فەرمی         =[[زمانی عیبری|عیبری]]
|زمانەکان_ناوچەیی               = [[عەرەبی]]
|جۆری_زمانەکان          =
|زمانەکان                    =
|ڕەگەز_گرووپەکان                =٧٣٫٩٪ [[جوو]]، ٢١٫١٪ [[عەرەب]]، ٥٪ ئەوانی دیکە
|جۆری_دەسەڵات           =[[پەرلەمان]]ی
|پلەی_سەرۆک١            =[[سەرۆک کۆماری ئیسرائیل|سەرۆک کۆمار]]
|ناوی_سەرۆک١            =[[ئایزک ھێرزۆگ]]
|پلەی_سەرۆک٢            =[[سەرۆک وەزیران]]
|ناوی_سەرۆک٢            =[[بێنیامین نێتانیاھوو]] &lt;ref&gt;https://www.gov.uk/government/news/pm-call-with-prime-minister-netanyahu-of-israel-8-october-2023#:~:text=The%20Prime%20Minister%20spoke%20to,attacks%20by%20Hamas%20against%20Israel.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jewishvirtuallibrary.org/prime-ministers-of-israel&lt;/ref&gt;
|جۆری_وەرگرتنی_دەسەڵات  =وەرگرتنی سەربەخۆیی
|زانیاریی_وەرگرتنی_دەسەڵات      =سەربەخۆیی لە حووکمی [[بەریتانیا]]
|ڕووداوی_سەربەخۆیی١     =
|ڕێکەوتی_سەربەخۆیی١     =[[١٤ی ئایار]] [[١٩٤٨]]
|ڕووداوی_سەربەخۆیی٢     =
|ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٢     =
|پلە_ڕووبەر                     =١٥١ەم
|area_km2 = 20,770{{\}}22,072 ([[List of countries and dependencies by area|153rd]])
|area_sq_mi = ٨٬٠١٩{{\}}٨٬٥٢٢
|مەزەندەی_ژمارەی_دانیشتوان      =9,517,181
|پلە_مەزەندەی_دانیشتوان =٩٥ەم
|ساڵی_مەزەندەی_دانیشتوان        =[[٢٠٢٥]]
|سەرژمێریی_دانێشتوان    =
|ساڵی_سەرژمێریی_دانێشتوان       =
|چڕیی_دانیشتوان_ک.م.٤گۆش        =٣٦٥٠٣
|پلە_چڕیی_دانیشتوان             =٣٠ەم
|دراو                   = [[شێکێل]] ₪
|کۆدی_دراو              =ILS
|کاتی_ناوچەیی           =IST
|قەرەبووی_کات           =+٢
|لای_لێخوڕین            =ڕاست
|پاشگر_دۆمەین           = [[.il]]
|کۆدی_تەلەفوون          =٩٧٢
}}
'''ئیسرائیل''' (بە [[زمانی عیبری|عیبری]]: יִשְׂרָאֵל‎)، وڵاتێکە لە ناوچەی [[باشووری شام]] لە [[ڕۆژاوای ئاسیا]]. لە باکوورەوە [[سنوورەکانی ئیسرائیل|ھاوسنوورە]] لەگەڵ [[لوبنان]]، لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[سووریا]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ئوردن]]، و لە باشووری ڕۆژاواوە لەگەڵ [[میسر]]. [[دەشتی کەناراوەکانی ئیسرائیل|کەناراوی ڕۆژاوای ئیسرائیل]] دەکەوێتە سەر [[دەریای ناوەڕاست]]، لوتکەی باشووری دەگاتە [[دەریای سوور]]، و لە ڕۆژھەڵاتیشەوە [[نزمترین خاڵی زەوی]] لە نزیک [[دەریای مردوو]] ھەیە. [[ئورشەلیم]] شوێنی حکوومەت و [[بارودۆخی ئورشەلیم|پایتەختی ڕاگەیەندراوە]]،&lt;ref&gt;Akram, Susan M., Michael Dumper, Michael Lynk, and Iain Scobbie, eds. 2010. &quot;International Law and the Israeli-Palestinian Conflict: A Rights-Based Approach to Middle East Peace&quot;. Routledge. p. 119: &quot;UN General Assembly Resolution 181 recommended the creation of an international zone, or corpus separatum, in Jerusalem to be administered by the UN for a 10-year period, after which there would be a referendum to determine its future. This approach applies equally to West and East Jerusalem and is not affected by the occupation of East Jerusalem in 1967. To a large extent it is this approach that still guides the diplomatic behaviour of states and thus has greater force in international law.&quot;&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا [[تێل ئەڤیڤ]] [[گوش دان|گەورەترین ناوچەی شارنشین]] و [[ئابووریی ئیسرائیل|ناوەندی ئابووریی]] ئیسرائیلە.

[[خاکی ئیسرائیل]]، کە بە [[فەلەستین]] یان [[خاکی پیرۆز]]یش ناودەبرێت، نیشتمانی کەنعانییە کۆنەکان و دواتریش شانشینەکانی [[ئیسرائیل و یەھوودای کۆن|ئیسرائیل و یەھوودا]] و [[ھەسمۆنیی یەھوودا]] بووە. دەکەوێتە نزیک [[ڕێڕەوی شام|ڕێڕەوی کیشوەرەکان]]، [[مێژووی دانیشتووانناسیی فەلەستین (ناوچە)|دانیشتووانناسییەکەی گۆڕا]] لەژێر ئیمپراتۆریەتە جۆراوجۆرەکاندا. [[دژەسامییەتیی ئەورووپی]] لە سەدەی ١٩دا پەرەی بە بزووتنەوەی [[زایۆنیزم|زایۆنیست]] دا بۆ [[نیشتمانی جوولەکە]]، کە پاڵپشتی [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا|بەریتانیا]]ی بەدەستھێنا بە [[ڕاگەیەندراوی بالفۆر]] لە ساڵی ١٩١٧. دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، بەریتانیا ناوچەکەی داگیرکرد و [[ژێرفەرمانی بەریتانیا بۆ سەر فەلەستین|فەلەستینی ژێر دەسەڵاتی بەریتانیا]]ی دامەزراند. فەرمانڕەوایی بەریتانیا و [[ئالیا|کۆچی جوولەکەکان]] لە سەروبەندی [[ھۆلۆکۆست]]دا [[ململانێی نێوان پێکھاتەکان لە فەلەستینی ژێر دەسەڵاتی بەریتانیا|گرژییەکانی نێوان عەرەب و جوولەکە]]ی چڕتر کردەوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Morris |یەکەم= Benny |بەستەری نووسەر= Benny Morris|سەردێڕ= Righteous Victims: A History of the Zionist-Arab Conflict, 1881–2001 |بڵاوکەرەوە= Knopf |ساڵ= ١٩٩٩|edition= reprint |ژپنک= ٩٧٨-٠-٦٧٩-٧٤٤٧٥-٧|وتەگێڕانەوە= The fear of territorial displacement and dispossession was to be the chief motor of Arab antagonism to Zionism down to 1948 (and indeed after 1967 as well). |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=746mQgAACAAJ |ڕێکەوتی سەردان= ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240322131219/https://books.google.com/books?id=746mQgAACAAJ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} Also quoted, among many, by Mark M. Ayyash (2019). &quot;Hermeneutics of Violence: A Four-Dimensional Conception&quot;. University of Toronto Press, p. [https://books.google.com/books?id=W1G_DwAAQBAJ&amp;pg=PA195 195] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240322131220/https://books.google.com/books?id=W1G_DwAAQBAJ&amp;pg=PA195 |date=22 March 2024 }}, {{ISBN|978-1-4875-0586-8}}. Accessed 22 March 2024.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Fildis |یەکەم١=Ayse |دوایین٢=Nisanci |یەکەم٢=Ensar |سەردێڕ=British Colonial Policy &quot;Divide and Rule&quot;: Fanning Arab Rivalry in Palestine |ساڵ=٢٠١٩|journal=International Journal of Islamic and Civilizational Studies |بەرگ=٦|issue=1 |بڵاوکەرەوە=UTM Press |ناونیشان=https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/78420814/ea601a07a2310f41e37ea266a47b38107202-libre.pdf?1641751843=&amp;response-content-disposition=inline%3B+filename%3DBritish_Colonial_Policy_Divide_and_Rule.pdf&amp;Expires=1715344527&amp;Signature=UEfPzsmbLIHNW7Sd0jLxe4OpYu4sPt5claU2beASuCt0BXqpfOQmcXAcR9EAPzkenh~oHMrRZIUREfMTfqEosnMw8oqIVa2Ap6HVteACMhsC0VpH~MUmjcYs8f8rQUrWjZtnMuKwHetiRQ92Md~PThKv6lbAds05mX-cJzPamGLZ7fpx8xA3ejpYDXiG1uYE7Ks550xBEdWLCCPkfuOUJXMTbmJAucKnXRZnDL78EuDeQx0CNpSWdujVlcd82klFyLverJL5AAJs5AH2eHNVpXzym0fPdBy2YJWz5sgMYZOC9oN09cDXB007r7qRj2nFSL3Zs13Un0i~~1~pwbg__&amp;Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240510121206/https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/78420814/ea601a07a2310f41e37ea266a47b38107202-libre.pdf?1641751843=&amp;response-content-disposition=inline%20filename=British_Colonial_Policy_Divide_and_Rule.pdf&amp;Expires=1715344527&amp;Signature=UEfPzsmbLIHNW7Sd0jLxe4OpYu4sPt5claU2beASuCt0BXqpfOQmcXAcR9EAPzkenh~oHMrRZIUREfMTfqEosnMw8oqIVa2Ap6HVteACMhsC0VpH~MUmjcYs8f8rQUrWjZtnMuKwHetiRQ92Md~PThKv6lbAds05mX-cJzPamGLZ7fpx8xA3ejpYDXiG1uYE7Ks550xBEdWLCCPkfuOUJXMTbmJAucKnXRZnDL78EuDeQx0CNpSWdujVlcd82klFyLverJL5AAJs5AH2eHNVpXzym0fPdBy2YJWz5sgMYZOC9oN09cDXB007r7qRj2nFSL3Zs13Un0i~~1~pwbg__&amp;Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کە پەرەی سەند بۆ [[جەنگی ناوخۆیی ١٩٤٧–١٩٤٨ لە فەلەستینی ژێر دەسەڵاتی بەریتانیا|جەنگێکی ناوخۆیی]] دوای [[پلانی دابەشکردنی فەلەستین لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە|پلانی دابەشکردن]]ی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] لە ساڵی ١٩٤٧.

ئیسرائیل [[ڕاگەیەندراوی سەربەخۆییی ئیسرائیل|سەربەخۆییی ڕای گەیاند]] کاتێک [[کۆتاییی دەسەڵاتی بەریتانیا بەسەر فەلەستین|دەسەڵاتی بەریتانیا کۆتایی ھات]] لە ١٤ی ئایاری ١٩٤٨، کە بەدوایدا [[شەڕی عەرەب و ئیسرائیل (١٩٤٨)|داگیرکارییەک]] لەلایەن [[جیھانی عەرەب|وڵاتانی عەرەبی]]یەوە ڕوویدا. [[ڕێککەوتننامەکانی ئاگربەستی ١٩٤٩|ئاگربەستی ١٩٤٩]] ئیسرائیلی لە دەرەوەی پلانی نەتەوە یەکگرتووەکان فراوانتر کرد،&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Zionism {{!}} Definition, History, Examples, &amp; Facts {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Zionism |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181225204632/https://www.britannica.com/topic/Zionism |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا ھیچ وڵاتێکی نوێی عەرەبی دروست نەکرا، و [[داگیرکردنی کەرتی غەززە لەلایەن کۆماری یەکگرتووی عەرەبییەوە|غەززە لەژێر کۆنترۆڵی میسر]] و [[لکاندنی کەناری ڕۆژاوا بە ئوردن|کەناری ڕۆژاوا لەلایەن ئوردنەوە فەرمانڕەوایی دەکرا]] مایەوە.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Meir-Glitzenstein |یەکەم١=Esther |ڕێکەوت=پاییزی ٢٠١٨|سەردێڕ=Turning Points in the Historiography of Jewish Immigration from Arab Countries to Israel |journal=Israel Studies |بڵاوکەرەوە=Indiana University Press |بەرگ=٢٣|issue=3 |پەڕەکان=١١٤–١٢٢|doi=10.2979/israelstudies.23.3.15 |jstor=10.2979/israelstudies.23.3.15 |s2cid=150208821 |وتەگێڕانەوە=The mass immigration from Arab countries began in mid-1949 and included three communities that relocated to Israel almost in their entirety: 31,000 Jews from Libya, 50,000 from Yemen, and 125,000 from Iraq. Additional immigrants arrived from Egypt, Morocco, Tunisia, Turkey, Iran, India, and elsewhere. Within three years, the Jewish population of Israel doubled. The ethnic composition of the population shifted as well, as immigrants from Muslim counties and their offspring now comprised one third of the Jewish population—an unprecedented phenomenon in global immigration history. From 1952–60, Israel regulated and restricted immigration from Muslim countries with a selective immigration policy based on economic criteria, and sent these immigrants, most of whom were North African, to peripheral Israeli settlements. The selective immigration policy ended in 1961 when, following an agreement between Israel and Morocco, about 100,000 Jews immigrated to the State. From 1952–68 about 600,000 Jews arrived in Israel, three quarters of whom were from Arab countries and the remaining immigrants were largely from Eastern Europe. Today fewer than 30,000 remain in Muslim countries, mostly concentrated in Iran and Turkey.}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Fischbach|2008|p=26–27}} زۆربەی [[فەلەستینییەکان|عەرەبە فەلەستینییەکان]] لە کاتی [[نەکبە]]دا [[دەرکردن و ڕاکردنی فەلەستینییەکان لە ١٩٤٨|ڕایانکرد یان دەرکران]]، {{sfn|Slater|2020|pp=81–92, 350|ps=, &quot;[p. 350] It is no longer a matter of serious dispute that in the 1947–48 period—beginning well before the Arab invasion in May 1948—some 700,000 to 750,000 Palestinians were expelled from or fled their villages and homes in Israel in fear of their lives—an entirely justifiable fear, in light of massacres carried out by Zionist forces.&quot;}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Ghanim |یەکەم١=Honaida |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٠٩|سەردێڕ=Poetics of Disaster: Nationalism, Gender, and Social Change Among Palestinian Poets in Israel After Nakba |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/40608203 |journal=[[International Journal of Politics, Culture, and Society]] |بەرگ=٢٢|پەڕەکان=٢٣–٣٩ [٢٥–٢٦]|doi=10.1007/s10767-009-9049-9 |jstor=40608203 |s2cid=144148068 |ژمارە=١|issn=0891-4486 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211106040944/https://www.jstor.org/stable/40608203 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |وتەگێڕانەوە=Around 750,000–900,000 Palestinians were systematically expelled from their homes and lands and about 531 villages were deliberately destroyed. |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cleveland |یەکەم١=William L. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=CuHaDwaAQBAJ&amp;pg=PT290 |سەردێڕ=A History of the Modern Middle East |دوایین٢=Bunton |یەکەم٢=Martin |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Westview Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٤٢٩-٩٧٥١٣-٤|زمان=en |پەڕە=٢٧٠|وتەگێڕانەوە=Not only was there no Palestinian Arab state, but the vast majority of the Arab population in the territory that became Israel-over 700,000 people-had become refugees. The Arab flight from Palestine began during the intercommunal war and was at first the normal reaction of a civilian population to nearby fighting-a temporary evacuation from the zone of combat with plans to return once hostilities ceased. However, during spring and early summer 1948, the flight of the Palestinian Arabs was transformed into a permanent mass exodus. ...}}&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا سەربەخۆییی ئیسرائیل بووە ھۆی [[دژەسامییەتی لە جیھانی عەرەبیدا]] و [[کۆچی بەکۆمەڵی جوولەکەکان لە جیھانی ئیسلامییەوە|کۆچی بەکۆمەڵی جوولەکەکان لەوێوە]]، بەتایبەتی بۆ ئیسرائیل.

لە کاتێکدا سەربەخۆییی ئیسرائیل بووە ھۆی [[دژەسامییەتی لە جیھانی عەرەبیدا]] و [[کۆچی بەکۆمەڵی جوولەکەکان لە جیھانی ئیسلامییەوە|کۆچی بەکۆمەڵی جوولەکەکان لەوێوە]]، بەتایبەتی بۆ ئیسرائیل.&lt;ref name=&quot;:05&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Beker |یەکەم=Avi |ڕێکەوت=٢٠٠٥|سەردێڕ=The Forgotten Narrative: Jewish Refugees from Arab Countries |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/25834637 |journal=Jewish Political Studies Review |بەرگ=١٧| issue=3/4 |پەڕەکان=٣–١٩|jstor=25834637 |issn=0792-335X |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240109013108/https://www.jstor.org/stable/25834637 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dinstein |یەکەم=Yoram |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&amp;dq=650000+%2872%25%29+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&amp;pg=PA282 |سەردێڕ=Israel Yearbook on Human Rights, Volume 6 (1976) |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٤٢٢٨٧-٢|پەڕە=٢٨٢|زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240521171644/https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&amp;pg=PA282&amp;lpg=PA282&amp;dq=650000+(72%25)+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&amp;source=bl&amp;ots=F8PgTaUHaN&amp;sig=ACfU3U0WsIDoJxluxSyPsNK60ypjp280-A&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjnzt69mZ-GAxUiweYEHYlBh04ChDoAXoECAMQAw#v=onepage&amp;q=650000%20(72%25)%20of%20these%20Jews%20resettled%20in%20Israel.&amp;f=false |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دوای [[جەنگی شەش ڕۆژە]]ی ١٩٦٧، ئیسرائیل کەناری ڕۆژاوا، غەززە و [[داگیرکردنی نیمچەدوورگەی سینا لەلایەن ئیسرائیلەوە|سینا]]ی میسری داگیرکرد، و [[لکاندنی قودسی ڕۆژھەڵات بە ئیسرائیل|قودسی ڕۆژھەڵات]] و [[یاسای بەرزایییەکانی جۆلان|بەرزایییەکانی جۆلان]]ی سووریای لکاند. پەیماننامەی ئاشتی لەگەڵ [[پەیماننامەی ئاشتیی میسر و ئیسرائیل|میسر]] لە ساڵی ١٩٧٩ (سینا لە ساڵی ١٩٨٢ گەڕێندرایەوە) و [[پەیماننامەی ئاشتیی ئیسرائیل و ئوردن|ئوردن]] لە ساڵی ١٩٩٤ واژوو کران. [[ڕێککەوتنی ئۆسلۆ ١|ڕێککەوتننامەکانی ئۆسلۆ]]ی ١٩٩٣ [[خۆبەڕێوەبەریی فەلەستینی]] سنوورداری لە [[کەناری ڕۆژاوا]] و [[کەرتی غەززە|غەززە]] ھێنایە ئاراوە، لە کاتێکدا [[ڕێککەوتننامەکانی ئیبراھیم]]ی ٢٠٢٠ پەیوەندییەکانی لەگەڵ وڵاتانی زیاتری عەرەبی [[ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکانی عەرەب و ئیسرائیل|ئاسایی کردەوە]]، بەڵام [[ململانێی ئیسرائیل و فەلەستین]] بەردەوامە.

[[یاسا بنەڕەتییەکانی ئیسرائیل]] [[کنێسێت]] وەک [[نوێنەرایەتیی ڕێژەیی|پەرلەمان]]ێکی ھەڵبژێردراو بە شێوەیەکی ڕێژەیی جێگیر دەکەن. ئەو [[کابینەی ئیسرائیل|حکوومەت]] پێکدەھێنێت، کە لەلایەن [[سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل|سەرۆک وەزیران]]ەوە سەرکردایەتی دەکرێت، و [[سەرۆک کۆماری ئیسرائیل|سەرۆک کۆمار]]ی تا ڕادەیەکی زۆر ڕێوڕەسمی ھەڵدەبژێرێت. ئیسرائیل خاوەنی یەکێک لە گەورەترین ئابوورییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Israel datasets |ناونیشان=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ISR |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.imf.org}}&lt;/ref&gt; [[پێڕستی وڵاتانی ئاسیا و ئۆقیانووسیا بەپێی پێوەری گەشەپێدانی مرۆیی|یەکێکە لە بەرزترین ئاستەکانی بژێوی لە ئاسیا]]، و لەسەر ئاستی جیھان لە ڕیزبەندی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکرای بەرھەمی ناوخۆیی|٢٥ەمینە لە تێکرای بەرھەمی ناوخۆیی]] و [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکرای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر کەس|١٤ەمینە لە تێکرای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر کەس]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=30 Wealthiest Countries by Per Capita Net Worth |ناونیشان=https://finance.yahoo.com/news/30-wealthiest-countries-per-capita-111348314.html |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Yahoo Finance |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; یەکێکە لە پێشکەوتووترین وڵاتانی جیھان لە ڕووی [[زانست و تەکنۆلۆژیا لە ئیسرائیل|پێشکەوتووی تەکنەلۆژییەوە]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Global Innovation Index (GII) |ناونیشان=https://www.wipo.int/en/web/global-innovation-index |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=global-innovation-index |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; ئیسرائیل بەشێکی گەورەتری ئابوورییەکەی بۆ توێژینەوە و پەرەپێدان تەرخان دەکات [[پێڕستی وڵاتانی سەروەر بەپێی خەرجییەکانی توێژینەوە و پەرەپێدان|زیاتر لە ھەر دەوڵەتێکی دیکە]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Global Innovation Index 2023, 15th Edition |ناونیشان=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2023/index.html |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوت=٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=World Intellectual Property Organization |doi=10.34667/tind.46596 |ژپنک=٩٧٨-٩٢-٨٠٥-٣٤٣٢-٠|زمان=en |دوایین١=Dutta |یەکەم١=Soumitra |دوایین٢=Lanvin |یەکەم٢=Bruno |دوایین٣=Wunsch-Vincent |یەکەم٣=Sacha}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Getzoff |یەکەم=Marc |ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Most Technologically Advanced Countries In The World 2023 |ناونیشان=https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231108044803/https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Global Finance Magazine |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; و وا بڕوادەکرێت کە [[ئیسرائیل و چەکی ناوەکی|خاوەنی چەکی ناوەکی بێت]]. تاکە وڵاتە کە خاوەنی زمانێکی فەرمیی [[بووژاندنەوەی زمانی عیبری|بووژاوە]] بێت، [[عیبریی مۆدێرن|عیبری]]، [[چاندی ئیسرائیل]] [[چاندی جوولەکە|دابونەریتە جوولەکەکان]] لەگەڵ کاریگەرییەکانی [[چاندی عەرەبی|عەرەب]] تێکەڵ دەکات.

== مێژوو ==
===پێش مێژوو===
[[شوێنی پێش مێژووی عوبەیدییە]] لە باکووری ئیسرائیل [[فراوانبوونی پێشوەختەی ھۆمینینەکان بۆ دەرەوەی ئەفریقا|بوونی مرۆڤە دێرینەکان]] نزیکەی ١.٥ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر نیشان دەدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Tchernov |یەکەم=Eitan |بەستەری نووسەر=Eitan Tchernov |ڕێکەوت=١٩٨٨|سەردێڕ=The Age of 'Ubeidiya Formation (Jordan Valley, Israel) and the Earliest Hominids in the Levant |journal=[[Paléorient]] |بەرگ=١٤|issue=2 |پەڕەکان=٦٣–٦٥| doi=10.3406/paleo.1988.4455}}&lt;/ref&gt; دووەم کۆنترین بەڵگەی [[مرۆڤی لەڕووی توێکارییەوە مۆدێرن|مرۆڤە لەڕووی توێکارییەوە مۆدێرنەکان]] [[ڕەچەڵەکی ئەفریقیی دوایینی مرۆڤە مۆدێرنەکان|دەرەوەی ئەفریقا]] بەردبوویەکی تەمەن ٢٠٠،٠٠٠ ساڵەیە لە [[ئەشکەوتی میسلیا]] لەسەر کێوی کارمێل.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Wade |یەکەم=Lizzie |ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Skull fragment from Greek cave suggests modern humans were in Europe more than 200,000 years ago |ناونیشان=https://www.science.org/content/article/skull-fragment-greek-cave-suggests-modern-humans-were-europe-more-200000-years-ago |journal=[[Science (journal)|Science]] |بڵاوکەرەوە=American Association for the Advancement of Science |doi=10.1126/science.aay6927 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; [[کالچەری ناتوفی]] (١٠،٠٠٠ پێش زایین) ڕەنگە پەیوەندی بە [[زمانی پرۆتۆ-ئەفرۆئاسیایی]]یەوە ھەبێت&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Winfried Nöth |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Y4_It_sAuMYC&amp;pg=PA293 |سەردێڕ=Origins of Semiosis: Sign Evolution in Nature and Culture |بڵاوکەرەوە=Walter de Gruyter |ساڵ=١٩٩٤|ژپنک=٩٧٨-٣-١١-٠٨٧٧٥٠-٢|پەڕە=٢٩٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Roger Blench, Matthew Spriggs |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=NUvnqjutFmoC&amp;pg=PT70 |سەردێڕ=Archaeology and Language IV: Language Change and Cultural Transformation |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٨١٦٢٣-١|پەڕە=٧٠}}&lt;/ref&gt; و بەھۆی وەرگرتنی [[نشینگەیی]] پێش [[سەرەتای کشتوکاڵ لە ڕۆژاوای ئاسیا|سەرھەڵدانی کشتوکاڵ]] و [[شۆڕشی نیۆلیتیک]] بەرچاوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hershkovitz |یەکەم١=Israel |بەستەری نووسەر١=Israel Hershkovitz |دوایین٢=Gopher |یەکەم٢=Avi |بەستەری نووسەر٢=Avi Gopher |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|chapter=Demographic, Biological and Cultural Aspects of the Neolithic Revolution: A View from the Southern Levant |chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/225258426 |سەردێڕ=The Neolithic Demographic Transition and its Consequences |editor-last1=Bocquet-Appel | editor-first1=Jean-Pierre |editor-last2=Bar-Yosef |editor-first2=Ofer |editor-link2=Ofer Bar-Yosef |بڵاوکەرەوە=Springer Science+Business Media |پەڕە=٤٦٥|doi=10.1007/978-1-4020-8539-0_17 |ژپنک= ٩٧٨-١-٤٠٢٠-٨٥٣٨-٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

===سەردەمەکانی بڕۆنز و ئاسن===
ئاماژە سەرەتایییەکان بۆ شارەکانی «[[کەنعان|کەنعانی]]» و دواتر [[ئیسرائیلییەکان|ئیسرائیلی]] لە دەقە دێرینەکانی [[ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن|ڕۆژھەڵاتی نزیک]] و [[میسری کۆن|میسری]]دا (٢٠٠٠ پێش زایین) دەردەکەون؛ ئەم دانیشتووانە وەک [[شارە-دەوڵەت]]ە سەربەخۆکانی لەڕووی ڕامیارییەوە ڕێکخرابوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Canaanites |ناونیشان=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=obo |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230403082451/https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Glassman |یەکەم=Ronald M. |سەردێڕ=The Political Structure of the Canaanite City-States: Monarchy and Merchant Oligarchy |ڕێکەوت=٢٠١٧|ناونیشان=https://doi.org/10.1007/978-3-319-51695-0_49 |ئیش=The Origins of Democracy in Tribes, City-States and Nation-States |پەڕەکان=٤٧٣–٤٧٧|editor-last=Glassman |editor-first=Ronald M. |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|شوێن=Cham |بڵاوکەرەوە=Springer International Publishing |زمان=en | doi=10.1007/978-3-319-51695-0_49 |ژپنک=٩٧٨-٣-٣١٩-٥١٦٩٥-٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240429061941/https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-51695-0_49 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt; لە ماوەی [[سەردەمی بڕۆنزی درەنگ]] (١٥٥٠–١٢٠٠ پێش زایین)، بەشێکی زۆری کەنعان [[دەوڵەتی پاشکۆ]]کانی [[شانشینی نوێی میسر]]یان پێکھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Braunstein |یەکەم١=Susan L. |ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=The Meaning of Egyptian-Style Objects in the Late Bronze Cemeteries of Tell el-Far'ah (South) |journal=Bulletin of the American Schools of Oriental Research |بەرگ=٣٦٤|issue=364 |پەڕەکان=١–٣٦|doi=10.5615/bullamerschoorie.364.0001 |jstor=10.5615/bullamerschoorie.364.0001 |s2cid=164054005}}&lt;/ref&gt; لە ئەنجامی [[داڕمانی سەردەمی بڕۆنزی درەنگ]]، کەنعان کەوتە ناو پشێوییەوە و دەسەڵاتی میسری بەسەر ناوچەکەدا داڕما.&lt;ref&gt;Dever, William G. &quot;Beyond the Texts&quot;, Society of Biblical Literature Press, 2017, pp. 89–93&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;S. Richard, &quot;Archaeological sources for the history of Palestine: The Early Bronze Age: The rise and collapse of urbanism&quot;, &quot;The Biblical Archaeologist&quot; (1987)&lt;/ref&gt; وا بڕوا دەکرێت باپیرانی [[ئیسرائیلییەکان]] [[گەلە دێرینە سامی-ئاخێوەرەکان]] بووبێتن کە خەڵکی ڕەسەنی ئەم ناوچەیە بوون.&lt;ref name=&quot;Miller1986&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Miller |یەکەم١=James Maxwell |ناونیشان=https://archive.org/details/historyofancient00mill |سەردێڕ=A History of Ancient Israel and Judah |دوایین٢=Hayes |یەکەم٢=John Haralson |بڵاوکەرەوە=Westminster John Knox Press |ساڵ=١٩٨٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٦٤-٢١٢٦٢-٩}}&lt;/ref&gt;{{rp|78–79}} گێڕانەوە شوێنەوارییە نوێیەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئیسرائیلییەکان و کالچەرەکەیان لە گەلانی کەنعانییەوە جیابوونەتەوە لە ڕێگەی پەرەپێدانی ئایینێکی جیاوازی [[تایبەتپەرستی|تایبەتپەرست]]—و دواتر [[یەکتاپەرستی|یەکتاپەرست]]—کە چەقی لەسەر [[یەھوە]] بوو.&lt;ref&gt;Rendsberg, Gary (2008). &quot;Israel without the Bible&quot;. In Frederick E. Greenspahn. The Hebrew Bible: New Insights and Scholarship. NYU Press, pp. 3–5&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gnuse |یەکەم١=Robert Karl |سەردێڕ=No Other Gods: Emergent Monotheism in Israel |ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Sheffield Academic Press Ltd |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٠٧٥-٦٥٧-٦|پەڕەکان=٢٨, ٣١}}&lt;/ref&gt; ئەوان بە شێوەیەکی دێرینی [[زمانی عیبری|عیبری]] قسەیان دەکرد، کە بە [[عیبریی ئینجیلی]] ناسراوە.&lt;ref&gt;Steiner, Richard C. (1997), &quot;Ancient Hebrew&quot;, in Hetzron, Robert (ed.), &quot;The Semitic Languages&quot;, Routledge, pp. 145–173, {{ISBN|978-0-415-05767-7}}&lt;/ref&gt; نزیکەی لە ھەمان کاتدا، [[فەلەستییەکان]] لە باشووری [[دەشتی کەناراوەکانی ئیسرائیل|دەشتی کەناراوەکان]] نیشتەجێ بوون.{{sfn|Killebrew|2005|p=230}}{{sfn|Shahin|2005|p=6}}

[[File:Mesad Hashavyahu ostracon.jpg|thumb|[[ئۆستراکۆنی یاڤنێ-یام]]، نووسراوێکی بە [[ئەلفوبێی عیبریی دێرین|عیبریی دێرین]] کە بەڵگەنامەی بەڕێوەبردنە لە [[شانشینی یەھوودا|یەھوودا]]]]
زۆربەی زانایانی مۆدێرن ھاوڕان لەسەر ئەوەی کە گێڕانەوەی [[کۆچی بەکۆمەڵ|کۆچی بەکۆمەڵ]] لە [[تەورات]] و [[پەیمانی کۆن]]دا بەو شێوەیەی وێنا کراوە ڕووی نەداوە؛ بەڵام ھەندێک لە ڕەگەزەکانی ئەم نەریتانە [[مێژووییبوونی ئینجیل|ڕەگە مێژووییەکان]]یان ھەیە.&lt;ref&gt;{{harvnb|Faust|2015|p=476}}: &quot;While there is a consensus among scholars that the Exodus did not take place in the manner described in the Bible, surprisingly most scholars agree that the narrative has a historical core, and that some of the highland settlers came, one way or another, from Egypt.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Redmount|2001|p=61}}: &quot;A few authorities have concluded that the core events of the Exodus saga are entirely literary fabrications. But most biblical scholars still subscribe to some variation of the Documentary Hypothesis, and support the basic historicity of the biblical narrative.&quot;&lt;/ref&gt; مشتومڕ لەسەر سەرەتاییترین بوونی [[مێژووی ئیسرائیل و یەھوودای دێرین|شانشینەکانی ئیسرائیل و یەھوودا]] و ڕادەی دەسەڵاتیان ھەیە. لەکاتێکدا ڕوون نییە ئایا [[شانشینی ئیسرائیل (پاشایەتیی یەکگرتوو)|شانشینی یەکگرتووی ئیسرائیل]] ھەبووە یان نا،&lt;ref name=&quot;lipschits&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lipschits |یەکەم١=Oded |سەردێڕ=The Jewish Study Bible |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٩٧٨٤٦-٥|editor1-last=Berlin |editor1-first=Adele |edition=2nd |زمان=en |chapter=The History of Israel in the Biblical Period |editor2-last=Brettler |editor2-first=Marc Zvi |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230409160917/https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kuhrtp438&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kuhrt |یەکەم=Amiele |ناونیشان=https://archive.org/details/ancientneareastc00akuh/page/438 |سەردێڕ=The Ancient Near East |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٦٧٦٢-٨|پەڕە=[https://archive.org/details/ancientneareastc٠٠akuh/page/٤٣٨ ٤٣٨]}}&lt;/ref&gt; مێژوونووسان و شوێنەوارناسان کۆکن لەسەر ئەوەی کە باکووری [[شانشینی ئیسرائیل (سامیرە)|شانشینی ئیسرائیل]] نزیکەی ٩٠٠ پێش زایین ھەبووە&lt;ref name=&quot;Finkelstein&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Finkelstein |یەکەم١=Israel |سەردێڕ=The Bible Unearthed: archaeology's new vision of ancient Israel and the origin of its stories |دوایین٢=Silberman |یەکەم٢=Neil Asher |ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Simon &amp; Schuster |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٨٤-٨٦٩١٢-٤|edition=1st Touchstone}}&lt;/ref&gt;{{rp|169–195}} و [[شانشینی یەھوودا]] نزیکەی ٨٥٠ پێش زایین.&lt;ref name=&quot;Finkelstein, Israel, (2020)&quot;&gt;Finkelstein, Israel, (2020). [https://books.google.com/books?id=wH3-DwAAQBAJ&amp;pg=PA33 &quot;Saul and Highlands of Benjamin Update: The Role of Jerusalem&quot;], in Joachim J. Krause, Omer Sergi, and Kristin Weingart (eds.), &quot;Saul, Benjamin, and the Emergence of Monarchy in Israel: Biblical and Archaeological Perspectives&quot;, SBL Press, Atlanta, GA, p. 48, footnote 57: &quot;...They became territorial kingdoms later, Israel in the first half of the ninth century BCE and Judah in its second half...&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pitcher&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&amp;pg=PA229 The Pitcher Is Broken: Memorial Essays for Gosta W. Ahlstrom, Steven W. Holloway, Lowell K. Handy, Continuum, 1 May 1995] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409160404/https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&amp;pg=PA229 |date=9 April 2023 }} Quote: &quot;For Israel, the description of the battle of Qarqar in the Kurkh Monolith of Shalmaneser III (mid-ninth century) and for Judah, a Tiglath-pileser III text mentioning (Jeho-) Ahaz of Judah (IIR67 = K. 3751), dated 734–733, are the earliest published to date.&quot;&lt;/ref&gt; شانشینی ئیسرائیل لەو دووانە گەشاوەتر بوو و زوو بوو بە ھێزێکی ناوچەیی، پایتەختەکەشی لە [[سامیرە (شاری دێرین)|سامیرە]] بوو؛&lt;ref&gt;{{harvnb|Finkelstein|Silberman|2002|pp=146–147}}: Put simply, while Judah was still economically marginal and backward, Israel was booming. ... In the next chapter we will see how the northern kingdom suddenly appeared on the ancient Near Eastern stage as a major regional power.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:04&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Finkelstein |یەکەم=Israel |سەردێڕ=The Forgotten Kingdom: the archaeology and history of Northern Israel |ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-١-٥٨٩٨٣-٩١١-٣|پەڕەکان=٦٥–٦٦; ٧٣; ٧٤; ٧٨; ٨٧–٩٤|oclc=٨٨٠٤٥٦١٤٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Finkelstein |یەکەم=Israel |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Observations on the Layout of Iron Age Samaria |journal=Tel Aviv |بەرگ=٣٨|issue=2 |پەڕەکان=١٩٤–٢٠٧|doi=10.1179/033443511X13099584885303 |issn=0334-4355 |s2cid=128814117}}&lt;/ref&gt; لەژێر دەسەڵاتی [[بنەماڵەی عۆمری|بنەماڵەی عۆمری]]دا، کۆنترۆڵی [[سامیرە]]، [[جەلیل]]، بەشی سەرەوەی [[دۆڵی ئوردن]]، [[دەشتی شارۆن|دەشتی شارۆن]] و بەشێکی زۆری [[ترانسئوردن (ناوچە)|ترانسئوردن]]ی دەکرد.&lt;ref name=&quot;:04&quot; /&gt; شانشینی ئیسرائیل لە دەوروبەری ٧٢٠ پێش زایین لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]وە [[سامێرینا|داگیرکرا]].&lt;ref name=&quot;Broshi 2001 174&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Broshi |یەکەم=Maguen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=etTUEorS1zMC&amp;pg=PAPA174 |سەردێڕ=Bread, Wine, Walls and Scrolls |بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing |ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤١٢٧-٢٠١-٦|پەڕە=١٧٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230210203455/https://books.google.com/books?id=etTUEorS1zMC&amp;pg=PAPA174 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; شانشینی یەھوودا، لەژێر دەسەڵاتی [[شوێنکەوتووی داوود|داوودی]]دا و بە پایتەختیی [[قودس]]، دواتر بوو بە [[دەوڵەتی پاشکۆ]]ی سەرەتا ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ و پاشان [[ئیمپراتۆریەتیی بابلیی نوێ]]. مەزەندە دەکرێت [[مێژووی دانیشتووانناسیی ناوچەی فەلەستین|دانیشتووانی ناوچەکە]] لە دەوروبەری ٤٠٠،٠٠٠ کەس بووبێت لە [[سەردەمی ئاسنی دووەم]]دا.&lt;ref name=&quot;:42&quot;&gt;Broshi, M., &amp; Finkelstein, I. (1992). [https://www.academia.edu/40790691/M_Broshi_and_I_Finkelstein_The_Population_of_Palestine_in_Iron_Age_II_BASOR_287_1992_pp_47_60 &quot;The Population of Palestine in Iron Age II&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230305224039/https://www.academia.edu/40790691/M_Broshi_and_I_Finkelstein_The_Population_of_Palestine_in_Iron_Age_II_BASOR_287_1992_pp_47_60 |date=5 March 2023 }}. &quot;Bulletin of the American Schools of Oriental Research&quot;, &quot;287&quot;(1), 47–60.&lt;/ref&gt; لە ٥٨٧/٦ پێش زایین، دوای [[ڕاپەڕینەکانی یەھوودا دژی بابل|ڕاپەڕین لە یەھوودا]]، شا [[نەبووخەدنسەری دووەم]] [[گەمارۆدانی قودس (٥٨٧ پێش زایین)|قودسی گەمارۆ دا و وێرانی کرد]] و ھەروەھا [[پەرستگای سولەیمان]]،&lt;ref&gt;{{harvnb|Finkelstein|Silberman|2002|p=307}}: &quot;Intensive excavations throughout Jerusalem have shown that the city was indeed systematically destroyed by the Babylonians. The conflagration seems to have been general. When activity on the ridge of the City of David resumed in the Persian period, the-new suburbs on the western hill that had flourished since at least the time of Hezekiah were not reoccupied.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Lipschits |یەکەم=Oded |ڕێکەوت=١٩٩٩|سەردێڕ=The History of the Benjamin Region under Babylonian Rule |journal=Tel Aviv |بەرگ=٢٦|issue=2 |پەڕەکان=١٥٥–١٩٠|doi=10.1179/tav.1999.1999.2.155 |issn=0334-4355}}&lt;/ref&gt; شانشینەکەی ھەڵوەشاندەوە و [[بێسەروشوێنکردنی بابلی|زۆربەی نوخبەی یەھوودی بۆ بابل دوورخستەوە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Wheeler |یەکەم=P. |ڕێکەوت=٢٠١٧|سەردێڕ=Review of the book Song of Exile: The Enduring Mystery of Psalm 137, by David W. Stowe |journal=The Catholic Biblical Quarterly |بەرگ=٧٩|issue=4 |پەڕەکان=٦٩٦–٦٩٧|doi=10.1353/cbq.2017.0092 |s2cid=171830838}}&lt;/ref&gt;

=== شانشینی ئیسرائیل و جودا ===
{{خاوێنکردن}}
[[پەڕگە:شانشینی ئیسرائیل و جودا Kingod Of Isreal And Judah.jpg|وێنۆک|شانشینی ئیسرائیل و جودا لەنێوان (٥٨٦ - ١٠٠٠)پ.ز]]
لە دەوروبەری ساڵانی ١٠٠٠ پ.ز دوو شانشینی (ئیسرائیلی/عیبری) پێکھات 

# باناوی شنشینی ئیسرائیل - باکوور
# شانشینی (یەھوود/جودا)  - باشوور

ھەردوو شانشینەکە لە [[تەورات]] و [[ئینجیل]] ئاماژەیان پێکراوە &lt;ref&gt;https://tsjok45.wordpress.com/wp-content/uploads/2013/07/finkelstein-israel_the-bible-unearthed.pdf&lt;/ref&gt;

==== ململانێ و ئیمپراتۆریەتەکان ====
ناوچەکە لەم ماوەیەدا ز زۆر بە جێگیری نەماوەتەوە

ئاشوورییەکان شانشینی ئیسرائیلیان داگیرکرد (٧٢٢ پێش زایین)

[[بابل|بابلییەکان]] (جودا/یەھوودا)یان داگیرکرد (٥٨٦ پێش زایین) و ئۆرشەلیمیان وێرانکرد&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/event/Babylonian-Captivity&lt;/ref&gt;

زۆرێک لە جووەکانیان دەربەدەر کرد لەم ماوەیەدا &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Siege_of_Jerusalem_(587_BC)#cite_note-:42-8&lt;/ref&gt; 

لەپاشان فارسەکان دەستیان بەسەردا گرت و ڕێگەیان دا ھەندێک جوو بگەڕینەوە بۆ شوێنی خۆیان.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/event/Babylonian-Captivity&lt;/ref&gt;  
&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/Achaemenian-Empire&lt;/ref&gt;


=== دەسەڵاتی یۆنانی و ڕۆمانییەکان ===
لەپاش ئەمانە دەسەڵاتی [[یۆنانی کۆن|یۆنانییەکان]] پەرەیسەند لە نێون ساڵانی (٣٣٠ پێش زایین) [[ئەسکەندەری مەزن]] ناوچەکەی داگیرکرد لەگەڵ زۆرینەی ناوچەکانی [[مێزۆپۆتامیا]] و [[ئاناتۆلیا|ئەناتۆڵی رۆژاوا]] و [[کوردستان|کوردستانیش]]؛ لەپاشان چەندنین فەرمانڕەوای یۆنانی بەڕێوەیان بردووە.&lt;ref&gt;https://academic.oup.com/jts/article-abstract/60/1/221/1684588?redirectedFrom=fulltext&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jewishhistory.org/alexander-the-great/&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:ڕەوتی ئەسکەندەری مەزن.png|570x570پیکسڵ]]

دەسەڵاتداری یۆنانییەکان بەردەوام بوو هەتا لەپڕێکدا ڕۆمانییەکان ([[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتینییەکان)]] دەسەڵاتیانگرتەدەست لە ساڵانی (٦٣ پێش زایین) &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Byzantine-Empire&lt;/ref&gt;

=== پاش هاتنی ساڵی زایینی ===
لەساڵی (٧٠ زایینی)دا دەسەڵاتداری ڕۆمانییەکان هەر بەردەوام بوو بەجۆرێک کە دووبارە هێرشکرایەوە سەر ئۆرشەلیم و دووەم پەرستگای پیرۆزی جووەکانیان وێرانکرد؛ هەندێک لە جووەکانیان کوشت و هەندێکیشیان لابران. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Jerusalem_during_the_Byzantine_period&lt;/ref&gt;

==== پاش پەرەسەندنی ئیسلام ====
لە سەدەی حەوتەمی زایینی بە دیاریکراوی ساڵانی (٦٣٧ زایینی) دەستیانبەسەر زۆر ناوچە داگرت و کۆتاییان بە دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسنییەکان]] و بێشێکی زۆر لە دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بێزەنتینییەکان]] (ڕۆمانییەکان) هێنا لەژێر فەرمانڕەوایی [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتاب]] زۆرێک لە ناوچەکانی [[فەلەستین]] و [[کوردستان|کوردستانیان]] دەستبەسەرداگرت&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=History of Palestine |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Palestine |وێبگە=Encyclopaedia Britannica}}&lt;/ref&gt; و زمانی عەرەبی و ئیسلامیان بڵاوکردەوە لەو ناوچانەدا و زۆربەی هەرەزۆری ناوچەکان عەرەب نیشتەجێکران.&lt;ref&gt;https://global.oup.com/academic/product/the-oxford-history-of-the-ancient-near-east-9780190687854?cc=iq&amp;lang=en&amp;&lt;/ref&gt;   &lt;ref&gt;https://tsjok45.wordpress.com/wp-content/uploads/2013/07/finkelstein-israel_the-bible-unearthed.pdf&lt;/ref&gt;    &lt;ref&gt;https://academic.oup.com/jts/article-abstract/60/1/221/1684588?redirectedFrom=fulltext&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:The Crusader States in 1135.svg|وێنۆک|433x433پیکسڵ|نەخشەی دەسەڵاتی هێزی خاچھەڵگران لە ساڵی ١١٣٥ی زایینی]]
=== هاتنەوەی دەسەڵاتداری مەسیحی ===
لەسەڵانی (١٠٩٥–١٠٩٩) ڕێکخراوێکی سوپای زۆر گەورە درووستکرا بەناوی [[شەڕەکانی خاچھەڵگران|سووپای خاچهەڵگران]] &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/event/Crusades/The-First-Crusade-and-the-establishment-of-the-Latin-states&lt;/ref&gt;
توانیان لە کۆتاییدا کۆتایی بە دەسەڵاتی ئیسلامی بهێنن لە ناوچەکە خرایە ژێر دەسەڵاتی هێزی خاچھەڵگران بە دیریکراوی لە ساڵی ١٠٩٩ی زاینی [[ئورشەلیم]]یان خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیان
&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Kingdom_of_Jerusalem#:~:text=The%20Crusaders%20arrived%20at%20Jerusalem,newly%20created%20Kingdom%20of%20Jerusalem.&lt;/ref&gt;
بۆ ماوەی ٢٠٠ ساڵ فەرمانڕەواییان بەردەوام بوو
&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_the_Kingdom_of_Jerusalem&lt;/ref&gt;
؛ لە گرنگترین فەرمانڕەواکانی ئەم ماوەیە '''[[باڵدوینی چوارەم]]''' بوو کە پاشای شانشینی ئۆرشەلیم بوو&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/biography/Baldwin-IV-king-of-Jerusalem&lt;/ref&gt;.

لە پاش ئەم ماوەیەدا هێزە ئیسلامیەکان یەکیانگرتەوە و کۆتاییان هێنا بە دەسەڵاتی مەسیحییەکان.{{کەی}}&lt;ref&gt;https://www.historyextra.com/period/medieval/crusades-causes-history-when-how-many-were-there-death-toll/&lt;/ref&gt;

==== پاش هاتن و ڕووخانی عوسمانییەکان ====
ساڵی ١٥١٧ی زاینی [[عوسمانییەکان]] [[فەلەستین]]یان داگیرکرد بۆ ماوی ٤٠٠ ساڵ  کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئەوان&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Ottoman_Palestine#:~:text=The%20Ottoman%20Empire%20proceeded%20to,the%20Mamluk%20capital%20in%20Egypt.&lt;/ref&gt; هەتا ساڵی ١٩١٧ لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] ڕووداوێکی مێژووی گەورە ڕوویدا ئەویش ڕووخانی دەسەڵاتی [[عوسمانی]] بوو لەلایەن [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانییەکان]].&lt;ref&gt;https://jewishvirtuallibrary.org/ottoman-rule-1517-1917&lt;/ref&gt;

=== دەسەڵاتی بەریتانییەکان ===
لە پاش ساڵانی ١٩١٧ی زایینی دا بەریتانیەکان ناوچەی ئیسرائیلیان کۆنتڕۆڵکرد&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Palestine/World-War-I-and-after&lt;/ref&gt;؛ لێرەوە ناکۆکیەکی نوێ پەرەیسەند ئەویش ناکۆکی نێوان عەرەبە هاوردەکان و ئیسرائیلیەکان بوو ئەمەش بوو&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Arab%E2%80%93Israeli_conflict#:~:text=In%201917%2C%20British%E2%80%91led%20troops,nothing%20shall%20be%20done%20which&lt;/ref&gt; هۆی پێکدادانی نێوانیان لە ڕووی کۆمەڵایەتی و ڕامیاریەوە ئەمە بەردەوام بوو هەتاوەک و ساڵی ١٩٤٧.

==== پلانی نەتەوە یەکگرتووەکان ====

* لە ساڵی '''١٩٤٧''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] نەخشەڕێگایەکی پێشنیارکرد کە بریتیبوو لە جیاکردنەوەی خاکی [[فەلەستین]] بۆ دوو بەش بەشێکی بۆ جووەکان و بەشێکی بۆ [[عەرەب]]ەکان.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/event/1948-Arab-Israeli-War&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://history.state.gov/milestones/1945-1952/arab-israeli-war&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://digitallibrary.un.org/record/3792734?ln=en&amp;v=pdf&lt;/ref&gt;

لە دەرەنجامدا ئیسرائیل قبووڵیکرد بەڵام عەرەبەکان قبووڵیان نەکرد و دەوڵەتە عەرەبیەکانیش دەستیانکرد بە هێرشکردنە سەر ئیسرائیل

سەر ئەنجام لە ساڵی ١٩٤٨ ئیسرائیل سەرکەوت و فراوانتر بوو هەتا وەک و نزیکەیی هەموو ڕووبەری ناوچەدێرینەکانی خۆی گرتەوە. {{کێ وتی}}&lt;ref&gt;https://www.idf.il/en/mini-sites/wars-and-operations/israels-war-of-independence-1948/#:~:text=The%20Fight%20for%20Independence,withdrawal%20on%20May%2014%2C%201948.&lt;/ref&gt;

=== لەدوای جەنگی ١٩٦٧ ===
{{سەرەکی|شەڕی شەش ڕۆژە}}
ئەم جەنگە لەنێوان [[عەرەب]] و دەوڵەتی ئیسرائیل بوو تێیدا لە کۆتاییدا بەھاوکاری [[ئەمریکا]]، ئیسرائیل سەرکەوت &lt;ref&gt;https://history.state.gov/milestones/1961-1968/arab-israeli-war-1967#:~:text=Between%20June%205%20and%20June,the%20Soviet%20Union%20to%20intervene.&lt;/ref&gt;

دەسکەوتەکانی ئیسرائیل &lt;ref&gt;https://www.gov.il/en/pages/israel-after-the-six-day-war&lt;/ref&gt; گرتنی [[بەرزایییەکانی جۆلان]] و لە [[کەرتی رۆژاوا]] گرتنەوەی کۆنتڕۆڵ لە [[کەرتی غەززە]]
کۆنتڕۆڵکردنی [[نیمچەدوورگەی سینا]].&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Six-Day_War#:~:text=Israel%20is%20believed%20to%20have,nuclear%20weapon%20by%20December%201966.&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;https://www.gov.il/BlobFolder/generalpage/israel-after-the-six-day-war/en/English_HISTORY_MAPS_Israel-after-Six-Day-War.jpg&lt;/ref&gt;

== ڕەگناسی ==
[[پەڕگە:Political map of Israel-Palestine.jpg|وێنۆک|نەخشەی [[ڕامیاری]] ئیسرائیل و بەڕێوەبەرایەتیی [[میری]]ی [[فەلەستین]]]]

لە کۆندا یۆنانییەکان بە گەلی ناوچەی [[کەنعان]]یان دەگوت «فۆنیسیا-فینیقیا»،{{تێبینی|ئەو ناوەیە کە [[ھۆمیرۆس]] و [[ھێرۆدۆت]] بە کەنارەکانی باکووری [[شام]] ([[لوبنان]]ی ئەمڕۆ، بەشێک لە کەنارەکانی [[سووریا]] و باکووری [[فەلەستین]])یان داوە. وشەکە لە یۆنانی «Phoinix» وەرگیراوە، بە واتای «وەنەوشەیی»، بەھۆی بۆیەی بەناوبانگی مورێکسیانەوە.}} کە دەستەواژەیەک بوو بۆ کەنعانییەکان. دەستەواژەی [[فەلەستین]] پەیوەست نییە بە زمانی [[عەرەبی]] لە ڕووی ڕەگ و ڕیشەوە.
&lt;ref&gt;https://www.euppublishing.com/doi/10.3366/hlps.2016.0140&lt;/ref&gt;{{تێبینی|یەکەم کەس کە ئەم ناوەی لە ڕووی جوگرافییەوە بە زمانی [[یۆنانیی کۆن|یۆنانی]] بەکارھێنا، مێژوونووسی یۆنانی [[ھێرۆدۆت]] بوو لە سەدەی پێنجەمی پێش زایین (٤٥٠ پێش زایین) لە پەرتووکی «مێژووەکان». ناوبراو بە «پارێزگایەکی سووریا بە ناوی فەلەستین» وەسفی کردووە، و بە وردی سنوورەکانی بەو شێوەیە پێناسە کردووە کە دەکەوێتە باشووری فینیقیا و درێژدەبێتەوە بۆ سنوورەکانی [[میسر]].}}

ناوەکانی [[خاکی ئیسرائیل]] و منداڵانی ئیسرائیل بە درێژاییی مێژوو بۆ ئاماژەدان بە [[شانشینی ئیسرائیل (پاشایەتیی یەکگرتوو)|شانشینی ئیسرائیل]]ی پەرتووکی پیرۆز و ھەموو گەلی [[جووەکان|جوو]] بەکارھێنراون. [[ئیسرائیل (ناو)|ناوی «ئیسرائیل»]] ([[عیبری]]: {{lang|he-Latn|Yīsrāʾēl}}؛ [[سەپتۆجینت]]، بە [[یۆنانیی کۆن]]: Ἰσραήλ، بە [[لاتینی]]: Israēl، «[[ئێل (خواوەند)|ئێل (خوا)]] بەردەوام دەبێت/حوکم دەکات») ئاماژەیە بۆ پێشەوا [[یەعقووب]] کە، بە بۆچوونی [[کتێبی پیرۆزی عیبری|پەرتووکی پیرۆزی عیبری]]، دوای ئەوەی بە سەرکەوتوویی لەگەڵ [[فریشتەی پەروەردگار]] [[زۆرانبازی]] کرد، ئەو ناوەی لێنرا.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |author=Geoffrey W. Bromiley |url=https://books.google.com/books?id=yklDK6Vv0l4C&amp;pg=PA907 |title=Israel |encyclopedia=[[International Standard Bible Encyclopedia]]: E–J |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |date=1995 |page=907 |isbn=978-0-8028-3782-0 }}&lt;/ref&gt; کۆنترین بەرھەمی شوێنەواریی ناسراو کە ناوی «ئیسرائیل» وەک کۆمەڵێک بھێنێت، [[کێلی مێرنێپتا]]ی [[میسری کۆن]]ە (کە مێژووەکەی بۆ کۆتاییی سەدەی ١٣یەمی پێش زایین دەگەڕێتەوە).&lt;ref&gt;{{harvnb|Barton|Bowden|2004|p=126}}&lt;/ref&gt; «کێلی مێرنێپتا... بە کۆنترین بەڵگە لە دەرەوەی پەرتووکی پیرۆز دادەنرێت بۆ بوونی ئیسرائیل تا سەدەی ١٣یەمی پێش زایین.»&lt;ref name=&quot;NollMerneptah&quot;&gt;K.L. Noll, [https://books.google.com/books?id=hMeRK7B1EsMC&amp;pg=PA139 &quot;Canaan and Israel in Antiquity: A Textbook on History and Religion,&quot;] A&amp;C Black, 2012, rev.ed. pp. 137ff.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ThompsonMerneptah&quot;&gt;[[تۆماس ل. تۆمپسۆن|Thomas L. Thompson]], [https://books.google.com/books?id=RwrrUuHFb6UC&amp;pg=PA275 &quot;Early History of the Israelite People: From the Written &amp; Archaeological Sources,&quot;] Brill, 2000 pp. 275–276&lt;/ref&gt; [[ئیسرائیل (ناو)|ناوی کەسیی «ئیسرائیل»]] زۆر پێشتر دەردەکەوێت، لە [[ئیبلا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hasel |یەکەم=Michael G. |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٤|سەردێڕ=Israel in the Merneptah Stela |journal=Bulletin of the American Schools of Oriental Research |بەرگ=٢٩٦|issue=296 |پەڕەکان=٤٥–٦١|doi=10.2307/1357179 |jstor=1357179 |s2cid=164052192}}&lt;br /&gt; {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bertman |یەکەم=Stephen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=1C4NKp4zgIQC&amp;q=ebla%20israel%20ishmael%20abraham&amp;pg=PA317 |سەردێڕ=Handbook to Life in Ancient Mesopotamia |ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٨٣٦٤-١}}&lt;br /&gt; {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Meindert Dijkstra |سەردێڕ=Between Evidence and Ideology Essays on the History of Ancient Israel read at the Joint Meeting of the Society for Old Testament Study and the Oud Testamentisch Werkgezelschap Lincoln Nebraska, July 2009 |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Brill |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٨٧٣٧-٥|editor1-last=Becking |editor1-first=Bob |پەڕە=٤٧|chapter=Origins of Israel between history and ideology |وتەگێڕانەوە=As a West Semitic personal name it existed long before it became a tribal or a geographical name. This is not without significance, though it rarely mentioned. We learn of a maryanu named ysr&quot;il (*Yiįsr—a&quot;ilu) from Ugarit living in the same period, but the name was already used a thousand years before in Ebla. The word Israel originated as a West Semitic personal name. One of the many names that developed into the name of the ancestor of a clan, of a tribe and finally of a people and a nation. |editor2-last=Grabbe |editor2-first=Lester}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lemche |یەکەم١=Niels Peter |ساڵ=١٩٩٨|سەردێڕ=The Israelites in History and Tradition |بڵاوکەرەوە=Westminster John Knox Press |ناونیشان={{Google books |JIoy7PagAOAC |پەڕە=PA٣٥|plainurl=yes}} |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٦٤-٢٢٧٢٧-٢}}&lt;/ref&gt;

لە [[ژێرفەرمانی بەریتانیا بۆ سەر فەلەستین|ژێرفەرمانی بەریتانیا]] (١٩٢٠–١٩٤٨)، ھەموو ناوچەکە بە «[[فەلەستین]]» دەناسرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |سەردێڕ=Mandatory Palestine: What It Was and Why It Matters |نووسەر=Noah Rayman |magazine=[[تایم (گۆڤار)|Time]] |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190518140257/http://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Avalon Project : The Palestine Mandate |ناونیشان=https://avalon.law.yale.edu/20th_century/palmanda.asp |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=avalon.law.yale.edu}}&lt;/ref&gt; لە کاتی [[ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئیسرائیل|دامەزراندنی لە ساڵی ١٩٤٨]]، وڵاتەکە بە فەرمی ناوی «دەوڵەتی ئیسرائیل» ({{langx|he|מְדִינַת יִשְׂרָאֵל}}، {{Audio|He-Medinat Israel.ogg|{{transliteration|engvar=gb|he|''Medīnat Yisrā'el''}}|help=no}} {{IPA|he|mediˈnat jisʁaˈʔel}}؛ {{langx|ar|دَوْلَة إِسْرَائِیل}}، {{transliteration|engvar=gb|ar|ALA-LC|''Dawlat Isrāʼīl''}}، {{IPA|ar|dawlat ʔisraːˈʔiːl}})ی وەرگرت، دوای ئەوەی ناوەکانی دیکەی [[ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئیسرائیل#ناو|پێشنیارکراو]] لەوانە «[[خاکی ئیسرائیل]]» ({{lang|he-Latn|Eretz Yisrael}})، «ئەبەر» (لە باپیری [[ئەبەر]])، «[[زایۆن]]»، و «[[یەھوودا]]»، تاوتوێ کران بەڵام ڕەتکرانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ئیش=[[پەلەستاین پۆست|The Palestine Post]] |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٧|پەڕە=١|سەردێڕ=Popular Opinion |ناونیشان=http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&amp;Type=text/html&amp;Locale=english-skin-custom&amp;Path=PLS/1947/12/07&amp;ChunkNum=-1&amp;ID=Ar00105&amp;PageLabel=1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120815030044/http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib%3ALowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&amp;Type=text%2Fhtml&amp;Locale=english-skin-custom&amp;Path=PLS%2F1947%2F12%2F07&amp;ChunkNum=-1&amp;ID=Ar00105&amp;PageLabel=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/jj.18254265 |سەردێڕ=Israel: The First Decade of Independence |ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=State University of New York Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٩١٤-٢٢٦٠-١}}&lt;/ref&gt; ناوی «ئیسرائیل» لەلایەن [[دەیڤید بن گوریۆن]] پێشنیار کرا و بە دەنگی ٦–٣ پەسەند کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://info.jpost.com/1998/Supplements/Jubilee/2.html |سەردێڕ=One Day that Shook the world |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120112220409/http://info.jpost.com/1998/Supplements/Jubilee/2.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ئیش=[[قودس پۆست|The Jerusalem Post]] |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ١٩٩٨|نووسەر=Elli Wohlgelernter}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Forman |یەکەم=Jacob |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Jewish Word {{!}} Israel: What's in a Name? |ناونیشان=https://momentmag.com/jewish-word-israel-whats-in-a-name/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Moment Magazine |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; لە ھەفتەکانی یەکەمی دوای دامەزراندنی، حکوومەت زاراوەی «[[ئیسرائیلییەکان|ئیسرائیلی]]»ی ھەڵبژارد بۆ ئاماژەدان بە ھاووڵاتییەکی دەوڵەتەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,798687-2,00.html |magazine=[[تایم (گۆڤار)|Time]] |ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ١٩٤٨|سەردێڕ=On the Move |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071016074447/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C798687-2%2C00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا==
[[پەڕگە:Israel_Topography.png|وێنۆک|چەپ|نەخشەی بەرز و نزمی ئیسرائیل]]
سنوورە سیاسییەکانی ئیسرائیل یەکێکە لەو بابەتانەی کە زۆرترین مشتومڕی لەسەرە لە جیھاندا، بەو پێیەی لە سەرەتای دامەزراندنییەوە لە ساڵی ١٩٤٨ەوە تا ئێستا سنوورە فەرمییەکانی خۆی بە تەواوی ڕانەگەیاندووە، ئەو بەشە سنوورانەی کە لە نێوان ئیسرائیل و وڵاتانی دراوسێیدا ڕێککەوتوون، سنووری [[میسر]] (کە تێدەپەڕێت لە نێوان [[نیمچەدوورگەی سینا]] و نەگێڤ) و دوو بەشی سنووری [[ئوردن]] (لە وادی عەرەبە و لە مەرج بیسان)، کە لەدوای واژووکردنی دوو پەیماننامەی ئاشتی دەستنیشانکران. لە ساڵی ٢٠٠٠ ئیسرائیل داوای لە [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کرد سنوورەکانی نێوان خۆی و لوبنان دیاری بکات و ھێزەکانی بە پێی فەرمانە نێونەتەوەییەکان (بەناوی «ھێڵی شین») لە باشووری [[لوبنان]] کشانەوە. لە مانگی ئابی ٢٠٠٥ ئیسرائیل «ھێڵی سەوز»ی دەوروبەری [[کەرتی غەززە]]ی وەک سنووری خۆی ڕاگەیاند.

دەوڵەتی ئیسرائیل دەکەوێتە کیشوەری [[ئاسیا]] لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] و ھاوسنوورە لەگەڵ [[دەریای ناوین]]. لە ڕووی جوگرافییەوە ئیسرائیل وڵاتێکی بچووکە کە ڕووبەرەکەی نزیکەی ڕووبەری [[پارێزگای سلێمانی]]یە، و ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ٩.٧ ملیۆن کەسە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://hulul.el-jeel.com/200412/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231010211823/https://hulul.el-jeel.com/200412/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە سەرەتای دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسرائیلەوە تا ئێستا، ئیسرائیل لایەنێک بووە لە ململانێکانی ناوچەکە، بەتایبەتی لەگەڵ میسر، سووریا، لوبنان، ئوردن و فەلەستینییەکان.

== حکوومەت و سیاسەت ==
=== پایتەخت ===
[[پەڕگە:Jerusalem, old city, historical religious sights, القدس البلده القديمه 34.jpg|وێنۆک|[[ئورشەلیم]]، پایتەختی ئیسرائیل]]
[[قودس|ئورشەلیم]] پایتەختی وڵاتی ئیسرائیلە &lt;ref&gt;https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/2025/12/presidential-message-on-the-eighth-anniversary-of-recognizing-jerusalem-as-the-capital-of-the-state-of-israel/&lt;/ref&gt; بەپێی یاسای «بنەڕەتی ئورشەلیم، پایتەختی ئیسرائیل»ە، کە لە مانگی تەممووزی ساڵی ١٩٨٠ لەلایەن کنێسێتەوە پەسەندکرا، گەورەترین شاری ئیسرائیل شاری [[ئورشەلیم]]ە&lt;ref&gt;https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2023/10/13/%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D8%AA%D9%84-%D8%A3%D8%A8%D9%8A%D8%A8-%D9%85%D9%86-%D8%AD%D9%8A-%D9%84%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D9%85%D8%A9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.aninews.in/news/world/middle-east/jerusalem-is-israels-largest-city-with-a-population-above-one-million20240603225145/&lt;/ref&gt; کە شاریکە دەکەوێتە سەر [[دەریای ناوین| دەریای سپی ناوەڕاست]]؛ بەڵام پایتەختی وڵاتی ئیسرائیل شارێکی زۆر چڕە لەڕووی ژمارەی [[سەرژمێری|دانیشتووان]] و [[تەلارسازی|تەلارسازییەوە]]یەوە ھەندێک کونسوڵخانەی وڵاتانی وەک [[ئەمریکا]] و [[بەریتانیا]] و [[فەڕەنسا]] و ئەوانی تر لە [[قودس|ئورشەلیم]] ھەڵکەوتوون و ھەندێکی تریان لە [[تێل ئەڤیڤ]].

=== بنەمای یاسا ===
[[پەڕگە:PikiWiki_Israel_7260_Knesset-Room.jpg|وێنۆک|چەپ|[[کنێسێت]]]]
[[کنێسێت]] [[پەرلەمان|پەرلەمانی ئیسرائیلە]]،&lt;ref&gt;https://www.gov.il/en/departments/knesset/govil-landing-page&lt;/ref&gt; بەڵام ئیسرائیل دەستووری فەرمی پەسەند نەکردووە. سەرباری ئەوەی کە بەیاننامەی دەوڵەت داوای پەسەندکردنی [[دەستوور]]ێک بوو کە لە ڕێکەوتی ١ی ئابی ١٩٤٨ درەنگتر نەبێت، و سەرۆکوەزیرانی ئەوکاتی حکوومەتی کاتی بەناوی [[دەیڤید بن گوریۆن]]، فەرمانێکی دەرکرد کە بەردەوامی ڕەوایی یاساکانی ژێرفەرمانی بەریتانیا بوونی ھەبێت بە شێوەیەک کە ناکۆک نەبێت لەگەڵ ئەو گۆڕانکارییەی کە لە ئەنجامی دامەزراندنی دەوڵەت و دەستنیشانکردنی ئەنجومەنی دامەزرێنەری ھەڵبژێردراو وەک دەزگایەک کە دامەزراندنی دەستوور و پەسەندکردنی پێسپێردراوە، بەڵام ئەم ئەرکە بەردەوام بوو لە گواستنەوە بۆ بەشەکانی دیکە، و سەرەڕای پێشبینی ئەوەی کە ئەم یەکلاکردنەوە و یەکلاکردنەوەکانی دواتر دەستبەجێ یان کاتی دەبن، بەڵام فەرمانی پێشوو لەگەڵ ھەموارکردنە جیاکراوەکانی لە «فەرمانی بنەماکانی حوکمرانی و یاسا»دا دەمینێتەوە کە لەلایەن ئەنجومەنی کاتی دەوڵەتەوە لە ١٩ی ئایاری ١٩٤٨ دەرچووە و تا ئێستا ماوەتەوە.&lt;ref&gt;https://www.nytimes.com/2024/01/01/world/middleeast/israel-supreme-court-netanyahu.html&lt;/ref&gt;

بەڵام [[کنێسێت]]، واتە پەرلەمانی ئیسرائیل، «یاسا بنەڕەتییەکان»ی وەک ئامرازی دادوەری جێگر بۆ [[دەستوور]] دەرکرد، کە کردەوەی دەسەڵاتداران و [[مافی مرۆڤ]] لە ھەندێک بواردا ڕێکدەخات، بەڵام نەبوونی دەستوورێکی تەواو و ڕوونکردنەوەی ئەولەوییەتەکانی یاسا بنەڕەتییەکان بەسەر یاسا ئاساییەکاندا ھاووڵاتیان و دامەزراوەکان ناچار دەکات ڕووبکەنە دادگای باڵا، بۆ لێکدانەوەی سیستمی یاسایی لە زۆرێک لە حاڵەتە ناڕوونەکاندا، ئەمەش وا دەکات پێگەی دادگای باڵا بەھێزتر بێت زیاتر لەوەی لە وڵاتانی دیکەدا پەسەندکراوە.&lt;ref&gt;https://www.reuters.com/world/middle-east/netanyahu-judicial-overhaul-faces-showdown-israeli-supreme-court-2023-08-02/&lt;/ref&gt;

=== دامودەزگاکانی حوکمڕانی ===
[[پەڕگە:Menora-virun-der-Knesset--w.jpg|وێنۆک|چەپ|مێنۆرای حەوتی کە [[مووسا]] لە چادرەکە و پاشان لە [[پەرستگای سولەیمان]] لەبەردەم [[کنێسێت]]ی ئیسرائیلدا داینا]]
ئیسرائیل خۆی وەک دیموکراسییەکی پەرلەمانی فرە حیزبی پێناسە دەکات کە ھاوشێوەی دیموکراسیەکانی [[ئەورووپای ناوەڕاست]]ە. واتا دامودەزگای ناوەندی پەرلەمانە، کە ڕۆڵی ئەنجوومەنی یاسادانان دەبینێت، ھەروەھا ئەندامەکانی حکوومەت و سەرۆکی دەوڵەت ھەڵدەبژێرن و چاودێری کاری دامودەزگاکانی حکوومەت دەکەن. پەرلەمانی ئیسرائیل پێی دەوترێت «کنێسێت» (بە واتای «کۆکەرەوە»).

ھەموو ئەو ھاووڵاتیانەی تەمەنیان ١٨ ساڵ یان زیاترە و لە سنووری ساڵی ١٩٤٨ی ئیسرائیل و [[بەرزایییەکانی جۆلان|کەرتی جۆلان]] و لە شوێنە نیشتەجێبوونەکانی [[کەناری ڕۆژاوای ڕووباری ئوردن|کەرتی ڕۆژاوا]] نیشتەجێن، مافی دەنگدانیان بە [[کنێسێت]] ھەیە،

بەڵام لە ساڵی ١٩٦٧ەوە تا ئەمڕۆ نە دانیشتووی کەرتی ڕۆژاوا و نە دانیشتووی کەرتی [[غەززە]] مافی دەنگدانیان نەماوە لە کنێسێت. دوای ھەڵبژاردنە گشتییەکان، ئەندامانی کنێسێتی نوێ، لەنێو ئەندامان سەرۆکی حکوومەتی نوێ ھەڵدەبژێرن و ماوەیەکی دیاریکراوی پێدەبەخشن بۆ پێکھێنانی حکوومەتەکەی، دواتر ئەندامانی کنێسێت حکوومەت بەو شێوەیە پەسەند دەکەن کە سەرۆکە ھەڵبژێردراوەکەی پێشنیاری کردووە. ھەندێک لایەن ئیسرائیل بەم شێوەیە پۆلێن دەکەن کە لە پێشەنگی سیستمی [[دیموکراسی]] لە ناوچەی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]دایە.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Israeli_system_of_government&lt;/ref&gt;

==  ئەو وڵاتە عەرەبییانەی دانیان بە دەوڵەتی ئیسرائیلدا ناوە ==
* {{ئاڵا|میسر}}
* {{ئاڵا|ئوردن}}
* {{ئاڵا|مۆریتانیا}}
* {{ئاڵا|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}}&lt;ref&gt;https://www.dw.com/en/israel-and-uae-how-nominal-enemies-became-allies/a-60614394&lt;/ref&gt;
* {{ئاڵا|بەحرەین}}&lt;ref&gt;https://www.dw.com/ar/%D8%AF%D9%88%D9%84-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D9%82%D8%AF-%D8%AA%D8%AA%D8%AC%D9%87-%D9%86%D8%AD%D9%88-%D8%AA%D8%B7%D8%A8%D9%8A%D8%B9-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7-%D9%85%D8%B9-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84/a-54901490&lt;/ref&gt;
* {{ئاڵا|سوودان}}
* {{ئاڵا|مەغریب}}&lt;ref&gt;https://www.voronoiapp.com/geopolitics/Mapped-Recognition-of-Israel-by-Country-296&lt;/ref&gt;

== ئابووریی ==
=== گەشتیاری ===
گەشتیاری یەکێکە لەو ھۆیانەی کە پەرەی بە ئابووری ووڵاتی ئیسرائیل داوە، یەکێک لەو ھۆکارانەی کە گەشتیاران ڕووی تێدەکەن بوونی شوێنەوارە پیرۆزەکانی ھەرسێ ئاینیی [[جوویەتی|جوو]] و [[ئیسلام]] و [[مەسیحییەت|مەسیحی]]، و ڕەخساندنی تایبەت لەلایەن کەرتی تایبەتی وڵات لە خزمەتگوزاری ھۆتێل و شوێنی حەسانەوەو و چێشتخانە، لەساڵی ٢٠٠٩ دا ئیسرائیل سەروو ٢٫٧ میلیۆن گەشتیاری ھەبووە.

== دانیشتووان ==
بەپێی ئاماری ساڵی [[٢٠٢٣]] ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی ئیسرائیل ٩.٧ ملیۆن کەس دەبێت کە دەکاتە ٠٫١١ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٠٫١ ساڵە. ھەروەھا ٩٢ لە سەدی دانیشتووانی وڵاتەکە لە شارەکان دەژین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Countries in the world (ranked by 2014 population)| ناونیشان = http://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/ |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی ئایاری ٢٠١٥ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی Worldometers |زمان = ئینگلیسی}}&lt;/ref&gt; و [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل|کوردی جوو]] نزیکەی ٣٥٠،٠٠٠–٥٠٠ ھەزار کەس دەخەملێنرێت.

== ئایین ==
{{bar box
| title=ئایینەکان لە ئیسرائیل (ئاماری ٢٠٢٠)&lt;ref&gt;https://fanack.com/ar/israel/population-of-israel/&lt;/ref&gt;
| titlebar=#ddd
| left1='''ئایینەکان'''
| right1='''ڕێژە'''
| float=left
| bars=
{{bar percent|[[جوولەکایەتی|جوویەتی]]|gray|٧٣٫٩}}
{{bar percent|[[ئیسلام]]|green|٢١٫١}}
{{bar percent|[[مەسیحییەت]] و ھی دیکە|blue|٥}}}}

== چاند ==
[[پەڕگە:Bar_Mitzvah_a_Jewish_culture.jpg|وێنۆک|چەپ|چاندی جووەکان لە ئیسرائیل]]
[[چاند]]ی ھەمەچەشنی ئیسرائیل لە فرەچەشنی دانیشتووانەکەیەوە سەرچاوە دەگرێت. جووەکانی کۆمەڵگە بڵاوەبووەکان لە سەرانسەری جیھاندا نەریتە چاندی و ئایینییەکانیان لەگەڵ خۆیان ھێنایەوە. کاریگەرییەکانی [[عەرەب]] لە زۆرێک لە بوارە کولتوورییەکانیاندا بوونیان ھەیە، وەک [[تەلارسازی]]، [[مۆسیقا]] و چێشتلێنان. ئیسرائیل تاکە وڵاتە لە جیھاندا کە تێیدا [[ڕۆژژمێری عیبری]] بەکاردێت. ڕۆژانی کارکردن و پشووی خوێندنگەکانی جووەکان بەپێی پشووەکانی جووەکان دیاری دەکرێن و ڕۆژی فەرمی پشوودان لە وڵاتەکەدا [[شەممە]]یە؛ یان شەممەی جووەکان.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20181212143120/https://www.hse.ru/en/news/28331917.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=dD_7CwAAQBAJ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.com/books/about/From_the_Arab_Other_to_the_Israeli_Self.html?hl=ar&amp;id=dD_7CwAAQBAJ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200107225017/http://www.mfa.gov.il/MFA/MFA+Publications/Photo+exhibits/Encounters-+The+Vernacular+Paradox+of+Israeli+Arch-+Intro.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20150710000905/http://www.israel21c.org/culture/israeli-palestinian-and-jordanian-djs-create-bridge-for-peace/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20181012134956/http://www.mfa.gov.il/MFA/History/Modern%20History/Israel%20at%2050/The%20International%20Israeli%20Table&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20070814055003/http://www.mfa.gov.il/mfa/facts%20about%20israel/people/jewish%20festivals%20in%20israel&lt;/ref&gt;
=== وێژە ===
وێژەی ئیسرائیلی بە پلەی یەکەم [[شیعر]] و نووسراوەیە کە بە زمانی [[عیبری]] نووسراوە، ئەمەش وەک بەشێک لە ڕێنێسانسی زمانی عیبری وەک زمانێکی ئاخاوتن لە ناوەڕاستی [[سەدەی نۆزدەھەم]]ەوە، ھەرچەندە کۆمەڵێکی بچووکی [[وێژە]] بە زمانەکانی دیکە، وەک [[ئینگلیزی]] چاپ کراوە. بەپێی یاسا، دوو چاپی سەرجەم ئەو بڵاوکراوانەی لە ئیسرائیل بڵاودەکرێنەوە، دەبێت لە پەرتووکخانەی نیشتمانی ئیسرائیل لە زانکۆی عیبری [[ئورشەلیم]] دابنرێت. لە ساڵی ٢٠٠١ یاساکە ھەمووارکرایەوە و تۆمارە دەنگی و ڤیدیۆییەکان و ھی دیکەی ناچاپکراو لەخۆبگرێت. لە ساڵی ٢٠١٦دا ٨٩٪ی ئەو ٧٣٠٠ پەرتووکەی کە گواستراونەتەوە بۆ پەرتووکخانەکە، بە زمانی عیبری بوون. ئەبراھام مابۆ بە یەکەم نووسەر دادەنرێت کە سەرکەوتنی گەورەی بەدەستھێناوە بەھۆی [[ڕۆمان]]ەکەیەوە کە بە زمانی عیبری نووسیوویەتی لە ساڵی ١٨٥٣ بوو، ھەروەھا ڕێنێسانسی عیبری قەرزاری ئەلیزەر بن یەھودایە، کە بەشدارییەکی زۆری لە زمانی عیبریدا کردووە و بەشدارییەکی زۆری کردووە لە دەوڵەمەندکردنی زمانی عیبری، وایکردووە ببێتە زمانێکی ئاخاوتن و نووسین بۆ مەبەستی تر جگە لە دەقە پیرۆزەکان و لێکۆڵینەوە لە [[تەورات]].&lt;ref&gt;https://archive.today/2012.05.29-153016/http://jnul.huji.ac.il/eng/lgd.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190115125821/http://web.nli.org.il/sites/NLI/English/library/depositing/statistics/Pages/lgd-statistics-2016.aspx&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٦٦ [[شموئێل یووسف عەگنۆن|شموێل یووسف ئاگنۆن]] خەڵاتی نۆبڵی وێژەی لەگەڵ نووسەری ئەڵمانی-جوو نێلی ساکس ھاوبەش کرد. لە ناو [[شاعیر]]ە ھەرە دیارەکانی ئیسرائیلدا یەھودا ئەمیچای، ناتان ئاڵتەرمان، لیا گۆڵدبێرگ و ڕیتچێڵ بلوستاین بوون. ڕۆماننووسانی ھاوچەرخی ئیسرائیلی بەناوبانگی [[نێونەتەوەیی (ڕوونکردنەوە)|نێونەتەوەیی]] بریتین لە ئەمۆس ئۆز، ئیتگار کێرت و دەیڤید گڕۆسمان. نووسەر سەید قاشوو لە عەرەبی ٤٨ە کە لە ئاستی نێونەتەوەیییشدا ناسراوە. ھەروەھا ئیسرائیل نیشتمانی سیاسەتوان و نووسەر ئیمیل حەبیبی بووە، کۆمەڵێک ڕۆمانی نووسیوە، لەوانە «ڕاستییە سەیرەکان لە دیارنەمانی سەعید ئەبی نەحسی مووتەشائیل» و نووسراوی تر، و خەڵاتی ئیسرائیلی بەدەستھێنا بۆ [[وێژەی عەرەبی]].&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180702150907/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1966/index.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20150217200929/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/250792/Emile-Habibi&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190718233153/http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/PrasIsrael/Tashmag/Tashnab_Tashmag_Rikuz.htm?DictionaryKey=Tashnab&lt;/ref&gt;
===مۆسیقا و سەما===
[[پەڕگە:Israel_Philharmonic_Orchestra.jpg|وێنۆک|چەپ|ئۆرکێسترای ئیسرائیل کە لەلایەن زووبین میھتاوە بەڕێوەدەبرێت]]
مۆسیقای ئیسرائیل کاریگەرییە مۆسیقییەکانی ھەموو جیھان لەخۆدەگرێت؛ مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی و سێفاردی، ئاوازی حەسیدی، مۆسیقای یۆنانی، جاز و پۆپ ڕۆک بەشێکن لە دیمەنی مۆسیقا. لەنێو ئۆرکێسترا ئیسرائیلییە بەناوبانگەکانی جیھان ئۆرکێسترای ئیسرائیل ھەیە کە زیاتر لە حەفتا ساڵە کۆنسێرت پێشکەش دەکات و ئەمڕۆ ساڵانە زیاتر لە دوو سەد کۆنسێرت پێشکەش دەکات. ئیسحاق پێرلمان، پینچاس تسوکەرمان و عووفرا حازە ھەموویان مۆسیقاژەنی بەناوبانگی نێونەتەوەیین و لە ئیسرائیل لەدایکبوون. ئیسرائیل لە ساڵی ١٩٧٣ەوە نزیکەی ھەموو ساڵێک بەشداری پێشبڕکێی گۆرانی ئەورووپی دەکات و چوار جار سەرکەوتنی بەدەستھێناوە و دووجاریش میوانداری ئاھەنگەکەی کردووە. زۆرێک لە فێستیڤاڵەکانی مۆسیقا و گۆرانی لە ئیسرائیل بەڕێوەدەچن، وەک فێستیڤاڵی دەریای سوور بۆ جاز کە لە ساڵی ١٩٨٧ەوە ساڵانە لە ئیلات بەڕێوەدەچێت، گۆرانییە فۆلکلۆرییە تەوراتییەکانی وڵاتەکە کە بە «گۆرانییەکانی خاکی ئیسرائیل» ناسراون، لەگەڵ باسکردنی ئەزموون و پێشەنگییەکانی بنیاتنانی نیشتمانی جووەکان.&lt;ref&gt;Broughton, Ellingham &amp; Trillo 1999، صفحات 365–369&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20120210070052/http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/country/content.country/israel_36&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Ben-Sasson 1985، صفحة 1095&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20210501081613/https://archive.org/details/whosemastersvoic0000unse&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20070206190159/http://www.mfa.gov.il/MFA/Israel+beyond+politics/Israel+Philharmonic+Orchestra+celebrates+70th+anniversary+5-Feb-2007.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20170411163728/http://www.eurovision.tv/page/history/by-country/country?country=18&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20170129130750/http://www.eurovision.tv/page/history/year&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20120312202659/http://www.redseajazzeilat.com/en/about/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20120103145812/http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/genre/content.genre/israeli_folk_735/en_US&lt;/ref&gt;
=== سینەما و شانۆ ===
١٠ فیلمی ئیسرائیلی لە سەرەتای دامەزراندنی ئیسرائیلەوە بۆ خەڵاتی ئۆسکار پاڵێوراون بۆ باشترین فیلمی زمانی بیانی. فیلمی عەجەمی ساڵی ٢٠٠٩ سێیەمین پاڵێوراوی لەسەریەک بوو بۆ فیلمێکی ئیسرائیلی. دەرھێنەرانی فەلەستینی-ئیسرائیلی کۆمەڵێک فیلمیان دروست کردووە کە باس لە ململانێی عەرەب و ئیسرائیل و دۆخی فەلەستینییەکانی ناو ئیسرائیل دەکەن، وەک فیلمەکانی محەممەد بەکری ٢٠٠٢: «جەنین و جەنین و بووکە سوورییەکە».&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130117112056/http://www.jpost.com/ArtsAndCulture/Entertainment/Article.aspx?id=167582&lt;/ref&gt;

ئیسرائیل بە درێژەدان بە نەریتی شانۆیی بەھێزی شانۆی یدیشی لە [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]]، دیمەنێکی شانۆیی زیندوو دەپارێزێت. شانۆی حەبیمە لە ساڵی ١٩١٨ لە [[تێل ئەڤیڤ]] دامەزراوە و کۆنترین کۆمپانیای شانۆ و ڕێپەرتۆری نیشتمانییە لە ئیسرائیل.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20191211013717/https://www.habima.co.il/&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Haredi_Judaism.jpg|وێنۆک|چەپ|گەنجانی ھاریدی بە جلوبەرگی نەریتییەوە سەیری خشتەی ڕیکلامەکان دەکەن لە [[ئورشەلیم]]]]
=== میدیا ===
ڕاپۆرتی ساڵانەی ئازادی ڕۆژنامەگەری ساڵی ٢٠١٧ کە لەلایەن ماڵی ئازادییەوە (Freedom House) بڵاوکراوەتەوە، ئیسرائیلی وەک وڵاتێکی ئازاد لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] و [[باکووری ئەفریقا]] ڕیزبەندی کردووە، ھەروەھا لە پلەی ٦٤ی جیھاندا ھاتووە. لە پێوەرەکانی ئازادی ڕۆژنامەگەری ساڵی ٢٠١٧ کە لەلایەن ڕۆژنامەنووسانی بێ سنوورەوە دەرچووە، ئیسرائیل لە ڕیزبەندی ٩١ی وڵاتدا بووە لە کۆی ١٨٠ وڵات، ھەروەھا لە ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوین و باکووری ئەفریقا پلەی یەکەمی بەدەستھێناوە. لە میدیای ئیسرائیلدا زیاتر لە ١٠ زمانی جیاواز ھەیە و زمانی عیبری باڵادەستە. ڕۆژنامەگەری بە زمانی [[عەرەبی]] پێداویستییەکانی ھاووڵاتیانی عەرەبی ئیسرائیل دابین دەکات، لەگەڵ گەیشتن بەو ناوچانەی کە لەلایەن دەسەڵاتی نیشتمانیی [[دەوڵەتی فەلەستین|فەلەستین]]ەوە بەڕێوەدەبرێن. لە ماوەی ساڵانی ھەشتا و نەوەدەکاندا، چاپەمەنی ئیسرائیل پرۆسەیەکی گۆڕانکاری گەورەی بەسەردا ھات، چونکە میدیاکان وردە وردە ھاتنە ژێر کۆنترۆڵی ژمارەیەکی سنووردار لە ڕێکخراوەکانەوە، لەکاتێکدا ئەو ڕۆژنامانەی کە لەلایەن لایەنە سیاسییەکانەوە بڵاودەکرانەوە، دەستیان بە نەمان کرد. ئەمڕۆ لە تێل ئەڤیڤ سێ کۆمەڵەی گەورە و خاوەندارێتی تایبەت بەسەر میدیای گشتی ئیسرائیلدا زاڵن.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190808014941/https://freedomhouse.org/sites/default/files/FOTP_2017_booklet_FINAL_April28.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190816203659/https://rsf.org/en/ranking&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20170509085059/http://www.iba.org.il/world/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190507163600/http://www.mfa.gov.il/mfa/aboutisrael/culture/pages/the%20printed%20media-%20israel-s%20newspapers.aspx&lt;/ref&gt;
=== مۆزەخانەکان ===
[[پەڕگە:Billy_Rose_Art_Garden_(14755133799).jpg|وێنۆک|چەپ|بینای دەفری کتێب لە مۆزەخانەی ئیسرائیل، کە نووسراوەکانی [[دەریای مردوو]]ی تێدایە]]
مۆزەخانەی ئیسرائیل لە [[ئورشەلیم]] یەکێکە لە گرنگترین دامەزراوە ڕۆشنبیرییەکانی ئیسرائیل و دەستنووسەکانی دەریای مردووی تێدایە، لەگەڵ کۆمەڵەیەکی بەرفراوان لە کەلوپەلی کۆنی جووەکان و ھونەری ئەورووپی. مۆزەخانەی یاد ڤاشێمی نیشتمانی بۆ یادکردنەوەی [[ھۆلۆکۆست]]، [[ئەرشیف]]ی ناوەندی جیھانە بۆ زانیارییە پەیوەندیدارەکان بە ھۆلۆکۆستەوە. مۆزەخانەی گەلی [[جوولەکە|جوو]] لە ماڵی تەفشی لە [[زانکۆی تێل ئەڤیڤ]] مۆزەخانەیەکی کارلێککارانەیە کە تایبەتە بە مێژووی کۆمەڵگە جووەکان لە سەرانسەری جیھان. جگە لە مۆزەخانە گەورەکان لە شارە گەورەکاندا، لە زۆرێک لە شار و کیبوتزیمەکاندا شوێنی ھونەری کوالێتی بەرز ھەیە. میشکان لۆمانۆت لە کیبوتز عەین ھاروود مەھاد گەورەترین مۆزەخانەی ھونەرییە لە باکووری وڵات.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130302154234/http://www.english.imjnet.org.il/page_1465?c0=14896&amp;bsp=14393&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20070709044752/https://www.imj.org.il/eng/shrine/index.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www1.yadvashem.org/yv/en/about/index.asp&lt;/ref&gt;

ئیسرائیل زۆرترین مۆزەخانەی ھەیە بۆ ھەر تاکێک لە جیھاندا. ھەروەھا چەندین مۆزەخانەی ئیسرائیل تایبەتن بە چاندی ئیسلامی، لەوانە مۆزەخانەی ڕۆکفێلەر و پەیمانگەی ئێڵ مایر بۆ ھونەری ئیسلامی کە ھەردووکیان لە [[ئورشەلیم]]ن. مۆزەخانەی ڕۆکفێلەر تایبەتمەندە بە شوێنەوارناسیی سەردەمی [[عوسمانییەکان]] و مێژووی دیکەی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]. ھەروەھا شوێنی یەکەمین کەللەسەری بەردبووە کە لە [[ڕۆژاوای ئاسیا]] دۆزرایەوە. کۆمەڵێک لە کەللەسەرەکە لە مۆزەخانەی ئیسرائیل نمایشکراوە.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20140625091036/http://bh.org.il/about-us.aspx&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20171107024929/https://www.haaretz.com/israel-news/travel/mishkan-leomanut-1.242533&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20170629144146/http://travel.cnn.com/best-israel-museums-361281/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=4Z0YrPfeHa8C&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161227024455/http://www.imj.org.il/imagine/galleries/viewItemE.asp?case=1&amp;itemNum=359979&lt;/ref&gt;

=== چێشتخانە ===
[[پەڕگە:Food_in_Israel.jpg|وێنۆک|چەپ|قاپێک کە بریتییە لە [[فەلافل]] و [[حووموس]] و [[پەتاتە]]ی سوورکراوە و [[زەلاتە]]ی ئیسرائیلی]]
خواردنی ئیسرائیل خواردنە ناوخۆییەکان و ھەروەھا خواردنی جووەکان لەخۆدەگرێت کە لەلایەن کۆچبەرە جووەکانەوە ھێنراونەتە وڵاتەکە. لە دروستکردنی دەوڵەتەوە لە ساڵی ١٩٤٨ و بە تایبەتی لە کۆتاییەکانی حەفتاکاندا، چێشتخانەی فیووژنی ئیسرائیل پەرەی سەندووە. چێشتخانەی ئیسرائیل توخمەکانی شێوازی چێشتلێنانەکانی میزراھی، سێفاردی و ئەشکەنازی ھەیە. ھەروەھا زۆرێک لەو خواردنانە لەخۆدەگرێت کە بە شێوەیەکی نەریتی لە خواردنەکانی [[شام]]، عەرەب، [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] و [[دەریای ناوین]]دا دەخورێن، وەک فەلافل، حووموس، شەکشووکە، کووسکووس و زەعتەر. ھەروەھا شنیتزل، [[پیتزا]]، [[ھەمبەرگر]]، پەتاتەی سوورکراوە، [[برنج]] و زەڵاتە خواردنی بەناوبانگی ئیسرائیلن.&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=KjuYCgAAQBAJ&amp;pg=PT119&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3850942,00.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gur, The Book of New Israeli Food, pg. 11&lt;/ref&gt;

نزیکەی نیوەی دانیشتووانی جووەکانی ئیسرائیل کشرووت لە ماڵەکانیان دەپارێزن. چێشتخانەکانی کشرووت، ھەرچەندە لە ساڵانی شەستەکاندا دەگمەن بوون، بەڵام تا ساڵی ٢٠١٥ نزیکەی ٢٥٪ی ھەموو چێشتخانەکان پێکدەھێنن، ئەمەش ڕەنگە ڕەنگدانەوەی بەھا عەلمانییەکانی ئەو کەسانە بێت کە کشرووت ناخۆن. چێشتخانەکانی ھۆتێلەکان زیاتر خواردنی کشرووت پێشکەش دەکەن. بازاڕی فرۆشتنی تاکەکەسی بە شێوەیەکی نەریتی لەگەڵ یاسای جووەکاندا ناگونجێت، بەڵام بە خێرایی و بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش گەشەی کرد دوای ھاتنی کۆچبەرانی وڵاتانی [[یەکێتیی سۆڤیەت]]ی پێشوو لە ماوەی ساڵانی نەوەدەکاندا. لەگەڵ ئەو ماسییانەی کە لەگەڵ یاسای جووەکاندا ناگونجێت، [[کەروێشک]] و نەعامە، گۆشتی [[بەراز]] لە ئیسرائیل زۆر بەرھەمدەھێنرێت و دەخورێت، سەرەڕای سنووردارکردنەکان لەلایەن ھەردوو ئایینی [[جوولەکایەتی|جوو]] و [[ئیسلام]]ەوە.&lt;ref&gt;https://books.google.com/books/about/American_Israelis.html?hl=ar&amp;id=CG-WQZDJdo8C#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.com/books/about/Food_for_Thought.html?hl=ar&amp;id=FYXlAgAAQBAJ#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200107171630/https://books.google.com/books?id=FYXlAgAAQBAJ&amp;pg=PA233&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20181215123309/http://www.slate.com/articles/life/faithbased/2012/08/israel_s_pork_problem_and_what_it_means_for_the_country_s_christian_arabs_.single.html&lt;/ref&gt;
=== وەرزش ===
[[پەڕگە:88750_sports_in_israel_PikiWiki_Israel.jpg|وێنۆک|چەپ|کۆمەڵێک جوو یاری دەکەن (١٩٣٥–١٩٣٦)]]
زۆرێک لە وەرزشەکان لە ئیسرائیل بەربڵاون، بەناوبانگترینیان [[تۆپی پێ]] و [[تۆپی باسکە]]یە، ١٢ تیپ کێبڕکێی جامی [[پریمەرلیگ]] دەکەن، بەناوبانگترینیان مەکابی حەیفا و بەیتاری قودس، ئیسرائیل بەشداری لە خولی یانە پاڵەوانەکانی [[ئەورووپا]] دەکات بۆ تۆپی پێ، ھەروەھا بۆ جامی باسکەی ئەورووپاش، ھەڵبژاردەی ئیسرائیل بەشداری دەکات و ھەردوو خولی ژنان و پیاوان لەم پاڵەوانێتییەدا ھەیە. جگە لە تۆپی باسکە و تۆپی پێ، زۆرێک لە وەرزشە بەناوبانگەکان لە ئیسرائیل ئەنجام دەدرێن، لەوانە [[تێنس]]، [[تۆپی دەست]]، و [[بالە|تۆپی بالە]]، ھەروەھا وەرزشی کەنار دەریا و ماراسۆنەکان، وەک ماراسۆنی ساڵانەی تیبیریاس، جگە لە وەرزشە مۆدێرنەکانی وەک بیسبۆڵ، [[تۆپی پێی ئەمریکی]]، و [[کریکێت]]، لەگەڵ باسکردنی [[وەرزشی شەڕکردن]] و ھی دیکە.

ئیسرائیل لە ناوەڕاستی سەدەی ڕابردووەوە بەشداری یارییە ئۆڵۆمپییەکان کردووە، ھەروەھا ئیسرائیل میوانداری جووەکانی خۆی دەکرد لەم پاڵەوانێتییەدا، کە بە مەکابیا ناسراوە، کە لە ساڵی ١٩٣٢ەوە ھەر ٤ ساڵ جارێک بەڕێوەدەچێت، فەلەستینییەکان فێستیڤاڵی مەکابیایان بە ڕەگەزپەرستی دانا، کە لە ساڵی ١٩٣٢ بەڕێوەچوو، چونکە بەڕای ئەوان ئامانجی ئەوە بووە کە [[عەرەب]]ە [[فەلەستینییەکان]] پەراوێز بخات و جووەکان لە گۆڕەپانی وەرزشدا باڵادەست بکات بەبێ ئەوەی دانیشتووانی عەرەب بتوانن بەشداری بکەن.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20140409080736/http://www.thaqafa.org/Main/default.aspx?xyz=BOgLkxlDHteZpYqykRlUuI1kx/VDUOFosYKgFxmv1dyNMmXxBa+v9/W27KprXF82yuArZvAEM/TglrMe4IXyGsJO7fPW6Ub3PNX0LBeFiUjawcA/k1isisN/N/N9bFpHoALbPfiq0DI=&lt;/ref&gt; 

لەیاریزانە ناودارەکانی تۆپی پێ لە پێشوو تا ئێستا
[[یووسی بنعیوون]] کە لە یانەکانی خوولی ئینگلیزی [[لیڤەرپوول]] و [[چێلسی]] یاری کردووە. و لە یانە بەناوبانگە وەرزشییەکانیان ماکابی تێل ئەڤیڤ و ماکابی حەیفا کە ئەو دوویانەیە چەند جارێک بەشدارییان لە خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا لە یاری [[تۆپی پێ]] و [[باسکە]] کردووە.

== سەرچاوەکان ==

{{سەرچاوەکان}}


{{ڕۆژھەڵاتی ناوین}}
{{وڵاتەکانی ئاسیا}}
{{ووڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست}}

{{تووڵی دەروازە|ئاسیا|جوگرافیا|وڵاتەکان|ئیسرائیل|ڕۆژھەڵاتی ناوین}}
{{پۆلی کۆمنز|Israel}}

[[پۆل:ئیسرائیل|*]]
[[پۆل:شام]]
[[پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]]
[[پۆل:کۆمارەکان]]
[[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٨ لە ئیسرائیل]]
[[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو]]
[[پۆل:ئەو وڵاتانەی کە دانپێدانانیان پێنەدراوە یان دانپێدانانیان سنووردارە]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٨]]
[[پۆل:نزیک وڵاتانی ڕۆژهەڵات]]
[[پۆل:ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست]]</text>
      <sha1>mos2zgngglwje3536lw6ezg37oflnxm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589625</id>
      <parentid>1589624</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T12:19:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1589625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100507" sha1="38w9xf9nhgx8intlbpn7fd14mmk1juv" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی_وڵات
|ناو_خۆماڵی             =יִשְׂרָאֵל{{ھن}}إسرائيل
|ناو_فەرمی              =دەوڵەتی ئیسرائیل
|ناوی_باو                       =מְדִינַת יִשְׂרָאֵל
|ئاڵا_وێنە                      =Flag of Israel.svg
|نیشانی_نەتەوەیی_وێنە   =Coat of arms of Israel.svg
|دروژمی_نەتەوەیی                =
|سروودی_نیشتمانی                ={{چینی ناوەند}}[[پەڕگە:Hatikvah instrumental.ogg]]{{کۆتایی}}{{ھن}}Hatikvah ('''הַתִּקְוָה''')
|سروودی_پاشایی          =
|نەخشە_وێنە             =LocationIsrael.svg
|نەخشە_سەردێڕ           =
|پایتەخت = [[ئورشەلیم]] &lt;/small&gt;
|latd=31 |latm=47 |latNS=N |longd=35 |longm=13 |longEW=E
|شار_گەورەترین          = [[ئورشەلیم]] (قودس)
|زمانەکان_فەرمی         =[[زمانی عیبری|عیبری]]
|زمانەکان_ناوچەیی               = [[عەرەبی]]
|جۆری_زمانەکان          =
|زمانەکان                    =
|ڕەگەز_گرووپەکان                =٧٣٫٩٪ [[جوو]]، ٢١٫١٪ [[عەرەب]]، ٥٪ ئەوانی دیکە
|جۆری_دەسەڵات           =[[پەرلەمان]]ی
|پلەی_سەرۆک١            =[[سەرۆک کۆماری ئیسرائیل|سەرۆک کۆمار]]
|ناوی_سەرۆک١            =[[ئایزک ھێرزۆگ]]
|پلەی_سەرۆک٢            =[[سەرۆک وەزیران]]
|ناوی_سەرۆک٢            =[[بێنیامین نێتانیاھوو]] &lt;ref&gt;https://www.gov.uk/government/news/pm-call-with-prime-minister-netanyahu-of-israel-8-october-2023#:~:text=The%20Prime%20Minister%20spoke%20to,attacks%20by%20Hamas%20against%20Israel.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jewishvirtuallibrary.org/prime-ministers-of-israel&lt;/ref&gt;
|جۆری_وەرگرتنی_دەسەڵات  =وەرگرتنی سەربەخۆیی
|زانیاریی_وەرگرتنی_دەسەڵات      =سەربەخۆیی لە حووکمی [[بەریتانیا]]
|ڕووداوی_سەربەخۆیی١     =
|ڕێکەوتی_سەربەخۆیی١     =[[١٤ی ئایار]] [[١٩٤٨]]
|ڕووداوی_سەربەخۆیی٢     =
|ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٢     =
|پلە_ڕووبەر                     =١٥١ەم
|area_km2 = 20,770{{\}}22,072 ([[List of countries and dependencies by area|153rd]])
|area_sq_mi = ٨٬٠١٩{{\}}٨٬٥٢٢
|مەزەندەی_ژمارەی_دانیشتوان      =9,517,181
|پلە_مەزەندەی_دانیشتوان =٩٥ەم
|ساڵی_مەزەندەی_دانیشتوان        =[[٢٠٢٥]]
|سەرژمێریی_دانێشتوان    =
|ساڵی_سەرژمێریی_دانێشتوان       =
|چڕیی_دانیشتوان_ک.م.٤گۆش        =٣٦٥٠٣
|پلە_چڕیی_دانیشتوان             =٣٠ەم
|دراو                   = [[شێکێل]] ₪
|کۆدی_دراو              =ILS
|کاتی_ناوچەیی           =IST
|قەرەبووی_کات           =+٢
|لای_لێخوڕین            =ڕاست
|پاشگر_دۆمەین           = [[.il]]
|کۆدی_تەلەفوون          =٩٧٢
}}
'''ئیسرائیل''' (بە [[زمانی عیبری|عیبری]]: יִשְׂרָאֵל‎)، وڵاتێکە لە ناوچەی [[باشووری شام]] لە [[ڕۆژاوای ئاسیا]]. لە باکوورەوە [[سنوورەکانی ئیسرائیل|ھاوسنوورە]] لەگەڵ [[لوبنان]]، لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[سووریا]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ئوردن]]، و لە باشووری ڕۆژاواوە لەگەڵ [[میسر]]. [[دەشتی کەناراوەکانی ئیسرائیل|کەناراوی ڕۆژاوای ئیسرائیل]] دەکەوێتە سەر [[دەریای ناوەڕاست]]، لوتکەی باشووری دەگاتە [[دەریای سوور]]، و لە ڕۆژھەڵاتیشەوە [[نزمترین خاڵی زەوی]] لە نزیک [[دەریای مردوو]] ھەیە. [[ئورشەلیم]] شوێنی حکوومەت و [[بارودۆخی ئورشەلیم|پایتەختی ڕاگەیەندراوە]]،&lt;ref&gt;Akram, Susan M., Michael Dumper, Michael Lynk, and Iain Scobbie, eds. 2010. &quot;International Law and the Israeli-Palestinian Conflict: A Rights-Based Approach to Middle East Peace&quot;. Routledge. p. 119: &quot;UN General Assembly Resolution 181 recommended the creation of an international zone, or corpus separatum, in Jerusalem to be administered by the UN for a 10-year period, after which there would be a referendum to determine its future. This approach applies equally to West and East Jerusalem and is not affected by the occupation of East Jerusalem in 1967. To a large extent it is this approach that still guides the diplomatic behaviour of states and thus has greater force in international law.&quot;&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا [[تێل ئەڤیڤ]] [[گوش دان|گەورەترین ناوچەی شارنشین]] و [[ئابووریی ئیسرائیل|ناوەندی ئابووریی]] ئیسرائیلە.

[[خاکی ئیسرائیل]]، کە بە [[فەلەستین]] یان [[خاکی پیرۆز]]یش ناودەبرێت، نیشتمانی کەنعانییە کۆنەکان و دواتریش شانشینەکانی [[ئیسرائیل و یەھوودای کۆن|ئیسرائیل و یەھوودا]] و [[ھەسمۆنیی یەھوودا]] بووە. دەکەوێتە نزیک [[ڕێڕەوی شام|ڕێڕەوی کیشوەرەکان]]، [[مێژووی دانیشتووانناسیی فەلەستین (ناوچە)|دانیشتووانناسییەکەی گۆڕا]] لەژێر ئیمپراتۆریەتە جۆراوجۆرەکاندا. [[دژەسامییەتیی ئەورووپی]] لە سەدەی ١٩دا پەرەی بە بزووتنەوەی [[زایۆنیزم|زایۆنیست]] دا بۆ [[نیشتمانی جوولەکە]]، کە پاڵپشتی [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا|بەریتانیا]]ی بەدەستھێنا بە [[ڕاگەیەندراوی بالفۆر]] لە ساڵی ١٩١٧. دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، بەریتانیا ناوچەکەی داگیرکرد و [[ژێرفەرمانی بەریتانیا بۆ سەر فەلەستین|فەلەستینی ژێر دەسەڵاتی بەریتانیا]]ی دامەزراند. فەرمانڕەوایی بەریتانیا و [[ئالیا|کۆچی جوولەکەکان]] لە سەروبەندی [[ھۆلۆکۆست]]دا [[ململانێی نێوان پێکھاتەکان لە فەلەستینی ژێر دەسەڵاتی بەریتانیا|گرژییەکانی نێوان عەرەب و جوولەکە]]ی چڕتر کردەوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Morris |یەکەم= Benny |بەستەری نووسەر= Benny Morris|سەردێڕ= Righteous Victims: A History of the Zionist-Arab Conflict, 1881–2001 |بڵاوکەرەوە= Knopf |ساڵ= ١٩٩٩|edition= reprint |ژپنک= ٩٧٨-٠-٦٧٩-٧٤٤٧٥-٧|وتەگێڕانەوە= The fear of territorial displacement and dispossession was to be the chief motor of Arab antagonism to Zionism down to 1948 (and indeed after 1967 as well). |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=746mQgAACAAJ |ڕێکەوتی سەردان= ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240322131219/https://books.google.com/books?id=746mQgAACAAJ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} Also quoted, among many, by Mark M. Ayyash (2019). &quot;Hermeneutics of Violence: A Four-Dimensional Conception&quot;. University of Toronto Press, p. [https://books.google.com/books?id=W1G_DwAAQBAJ&amp;pg=PA195 195] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240322131220/https://books.google.com/books?id=W1G_DwAAQBAJ&amp;pg=PA195 |date=22 March 2024 }}, {{ISBN|978-1-4875-0586-8}}. Accessed 22 March 2024.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Fildis |یەکەم١=Ayse |دوایین٢=Nisanci |یەکەم٢=Ensar |سەردێڕ=British Colonial Policy &quot;Divide and Rule&quot;: Fanning Arab Rivalry in Palestine |ساڵ=٢٠١٩|journal=International Journal of Islamic and Civilizational Studies |بەرگ=٦|issue=1 |بڵاوکەرەوە=UTM Press |ناونیشان=https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/78420814/ea601a07a2310f41e37ea266a47b38107202-libre.pdf?1641751843=&amp;response-content-disposition=inline%3B+filename%3DBritish_Colonial_Policy_Divide_and_Rule.pdf&amp;Expires=1715344527&amp;Signature=UEfPzsmbLIHNW7Sd0jLxe4OpYu4sPt5claU2beASuCt0BXqpfOQmcXAcR9EAPzkenh~oHMrRZIUREfMTfqEosnMw8oqIVa2Ap6HVteACMhsC0VpH~MUmjcYs8f8rQUrWjZtnMuKwHetiRQ92Md~PThKv6lbAds05mX-cJzPamGLZ7fpx8xA3ejpYDXiG1uYE7Ks550xBEdWLCCPkfuOUJXMTbmJAucKnXRZnDL78EuDeQx0CNpSWdujVlcd82klFyLverJL5AAJs5AH2eHNVpXzym0fPdBy2YJWz5sgMYZOC9oN09cDXB007r7qRj2nFSL3Zs13Un0i~~1~pwbg__&amp;Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240510121206/https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/78420814/ea601a07a2310f41e37ea266a47b38107202-libre.pdf?1641751843=&amp;response-content-disposition=inline%20filename=British_Colonial_Policy_Divide_and_Rule.pdf&amp;Expires=1715344527&amp;Signature=UEfPzsmbLIHNW7Sd0jLxe4OpYu4sPt5claU2beASuCt0BXqpfOQmcXAcR9EAPzkenh~oHMrRZIUREfMTfqEosnMw8oqIVa2Ap6HVteACMhsC0VpH~MUmjcYs8f8rQUrWjZtnMuKwHetiRQ92Md~PThKv6lbAds05mX-cJzPamGLZ7fpx8xA3ejpYDXiG1uYE7Ks550xBEdWLCCPkfuOUJXMTbmJAucKnXRZnDL78EuDeQx0CNpSWdujVlcd82klFyLverJL5AAJs5AH2eHNVpXzym0fPdBy2YJWz5sgMYZOC9oN09cDXB007r7qRj2nFSL3Zs13Un0i~~1~pwbg__&amp;Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کە پەرەی سەند بۆ [[جەنگی ناوخۆیی ١٩٤٧–١٩٤٨ لە فەلەستینی ژێر دەسەڵاتی بەریتانیا|جەنگێکی ناوخۆیی]] دوای [[پلانی دابەشکردنی فەلەستین لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە|پلانی دابەشکردن]]ی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] لە ساڵی ١٩٤٧.

ئیسرائیل [[ڕاگەیەندراوی سەربەخۆییی ئیسرائیل|سەربەخۆییی ڕای گەیاند]] کاتێک [[کۆتاییی دەسەڵاتی بەریتانیا بەسەر فەلەستین|دەسەڵاتی بەریتانیا کۆتایی ھات]] لە ١٤ی ئایاری ١٩٤٨، کە بەدوایدا [[شەڕی عەرەب و ئیسرائیل (١٩٤٨)|داگیرکارییەک]] لەلایەن [[جیھانی عەرەب|وڵاتانی عەرەبی]]یەوە ڕوویدا. [[ڕێککەوتننامەکانی ئاگربەستی ١٩٤٩|ئاگربەستی ١٩٤٩]] ئیسرائیلی لە دەرەوەی پلانی نەتەوە یەکگرتووەکان فراوانتر کرد،&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Zionism {{!}} Definition, History, Examples, &amp; Facts {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Zionism |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181225204632/https://www.britannica.com/topic/Zionism |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا ھیچ وڵاتێکی نوێی عەرەبی دروست نەکرا، و [[داگیرکردنی کەرتی غەززە لەلایەن کۆماری یەکگرتووی عەرەبییەوە|غەززە لەژێر کۆنترۆڵی میسر]] و [[لکاندنی کەناری ڕۆژاوا بە ئوردن|کەناری ڕۆژاوا لەلایەن ئوردنەوە فەرمانڕەوایی دەکرا]] مایەوە.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Meir-Glitzenstein |یەکەم١=Esther |ڕێکەوت=پاییزی ٢٠١٨|سەردێڕ=Turning Points in the Historiography of Jewish Immigration from Arab Countries to Israel |journal=Israel Studies |بڵاوکەرەوە=Indiana University Press |بەرگ=٢٣|issue=3 |پەڕەکان=١١٤–١٢٢|doi=10.2979/israelstudies.23.3.15 |jstor=10.2979/israelstudies.23.3.15 |s2cid=150208821 |وتەگێڕانەوە=The mass immigration from Arab countries began in mid-1949 and included three communities that relocated to Israel almost in their entirety: 31,000 Jews from Libya, 50,000 from Yemen, and 125,000 from Iraq. Additional immigrants arrived from Egypt, Morocco, Tunisia, Turkey, Iran, India, and elsewhere. Within three years, the Jewish population of Israel doubled. The ethnic composition of the population shifted as well, as immigrants from Muslim counties and their offspring now comprised one third of the Jewish population—an unprecedented phenomenon in global immigration history. From 1952–60, Israel regulated and restricted immigration from Muslim countries with a selective immigration policy based on economic criteria, and sent these immigrants, most of whom were North African, to peripheral Israeli settlements. The selective immigration policy ended in 1961 when, following an agreement between Israel and Morocco, about 100,000 Jews immigrated to the State. From 1952–68 about 600,000 Jews arrived in Israel, three quarters of whom were from Arab countries and the remaining immigrants were largely from Eastern Europe. Today fewer than 30,000 remain in Muslim countries, mostly concentrated in Iran and Turkey.}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Fischbach|2008|p=26–27}} زۆربەی [[فەلەستینییەکان|عەرەبە فەلەستینییەکان]] لە کاتی [[نەکبە]]دا [[دەرکردن و ڕاکردنی فەلەستینییەکان لە ١٩٤٨|ڕایانکرد یان دەرکران]]، {{sfn|Slater|2020|pp=81–92, 350|ps=, &quot;[p. 350] It is no longer a matter of serious dispute that in the 1947–48 period—beginning well before the Arab invasion in May 1948—some 700,000 to 750,000 Palestinians were expelled from or fled their villages and homes in Israel in fear of their lives—an entirely justifiable fear, in light of massacres carried out by Zionist forces.&quot;}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Ghanim |یەکەم١=Honaida |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٠٩|سەردێڕ=Poetics of Disaster: Nationalism, Gender, and Social Change Among Palestinian Poets in Israel After Nakba |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/40608203 |journal=[[International Journal of Politics, Culture, and Society]] |بەرگ=٢٢|پەڕەکان=٢٣–٣٩ [٢٥–٢٦]|doi=10.1007/s10767-009-9049-9 |jstor=40608203 |s2cid=144148068 |ژمارە=١|issn=0891-4486 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211106040944/https://www.jstor.org/stable/40608203 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |وتەگێڕانەوە=Around 750,000–900,000 Palestinians were systematically expelled from their homes and lands and about 531 villages were deliberately destroyed. |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cleveland |یەکەم١=William L. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=CuHaDwaAQBAJ&amp;pg=PT290 |سەردێڕ=A History of the Modern Middle East |دوایین٢=Bunton |یەکەم٢=Martin |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Westview Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٤٢٩-٩٧٥١٣-٤|زمان=en |پەڕە=٢٧٠|وتەگێڕانەوە=Not only was there no Palestinian Arab state, but the vast majority of the Arab population in the territory that became Israel-over 700,000 people-had become refugees. The Arab flight from Palestine began during the intercommunal war and was at first the normal reaction of a civilian population to nearby fighting-a temporary evacuation from the zone of combat with plans to return once hostilities ceased. However, during spring and early summer 1948, the flight of the Palestinian Arabs was transformed into a permanent mass exodus. ...}}&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا سەربەخۆییی ئیسرائیل بووە ھۆی [[دژەسامییەتی لە جیھانی عەرەبیدا]] و [[کۆچی بەکۆمەڵی جوولەکەکان لە جیھانی ئیسلامییەوە|کۆچی بەکۆمەڵی جوولەکەکان لەوێوە]]، بەتایبەتی بۆ ئیسرائیل.

لە کاتێکدا سەربەخۆییی ئیسرائیل بووە ھۆی [[دژەسامییەتی لە جیھانی عەرەبیدا]] و [[کۆچی بەکۆمەڵی جوولەکەکان لە جیھانی ئیسلامییەوە|کۆچی بەکۆمەڵی جوولەکەکان لەوێوە]]، بەتایبەتی بۆ ئیسرائیل.&lt;ref name=&quot;:05&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Beker |یەکەم=Avi |ڕێکەوت=٢٠٠٥|سەردێڕ=The Forgotten Narrative: Jewish Refugees from Arab Countries |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/25834637 |journal=Jewish Political Studies Review |بەرگ=١٧| issue=3/4 |پەڕەکان=٣–١٩|jstor=25834637 |issn=0792-335X |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240109013108/https://www.jstor.org/stable/25834637 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dinstein |یەکەم=Yoram |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&amp;dq=650000+%2872%25%29+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&amp;pg=PA282 |سەردێڕ=Israel Yearbook on Human Rights, Volume 6 (1976) |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٤٢٢٨٧-٢|پەڕە=٢٨٢|زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240521171644/https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&amp;pg=PA282&amp;lpg=PA282&amp;dq=650000+(72%25)+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&amp;source=bl&amp;ots=F8PgTaUHaN&amp;sig=ACfU3U0WsIDoJxluxSyPsNK60ypjp280-A&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjnzt69mZ-GAxUiweYEHYlBh04ChDoAXoECAMQAw#v=onepage&amp;q=650000%20(72%25)%20of%20these%20Jews%20resettled%20in%20Israel.&amp;f=false |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دوای [[جەنگی شەش ڕۆژە]]ی ١٩٦٧، ئیسرائیل کەناری ڕۆژاوا، غەززە و [[داگیرکردنی نیمچەدوورگەی سینا لەلایەن ئیسرائیلەوە|سینا]]ی میسری داگیرکرد، و [[لکاندنی قودسی ڕۆژھەڵات بە ئیسرائیل|قودسی ڕۆژھەڵات]] و [[یاسای بەرزایییەکانی جۆلان|بەرزایییەکانی جۆلان]]ی سووریای لکاند. پەیماننامەی ئاشتی لەگەڵ [[پەیماننامەی ئاشتیی میسر و ئیسرائیل|میسر]] لە ساڵی ١٩٧٩ (سینا لە ساڵی ١٩٨٢ گەڕێندرایەوە) و [[پەیماننامەی ئاشتیی ئیسرائیل و ئوردن|ئوردن]] لە ساڵی ١٩٩٤ واژوو کران. [[ڕێککەوتنی ئۆسلۆ ١|ڕێککەوتننامەکانی ئۆسلۆ]]ی ١٩٩٣ [[خۆبەڕێوەبەریی فەلەستینی]] سنوورداری لە [[کەناری ڕۆژاوا]] و [[کەرتی غەززە|غەززە]] ھێنایە ئاراوە، لە کاتێکدا [[ڕێککەوتننامەکانی ئیبراھیم]]ی ٢٠٢٠ پەیوەندییەکانی لەگەڵ وڵاتانی زیاتری عەرەبی [[ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکانی عەرەب و ئیسرائیل|ئاسایی کردەوە]]، بەڵام [[ململانێی ئیسرائیل و فەلەستین]] بەردەوامە.

[[یاسا بنەڕەتییەکانی ئیسرائیل]] [[کنێسێت]] وەک [[نوێنەرایەتیی ڕێژەیی|پەرلەمان]]ێکی ھەڵبژێردراو بە شێوەیەکی ڕێژەیی جێگیر دەکەن. ئەو [[کابینەی ئیسرائیل|حکوومەت]] پێکدەھێنێت، کە لەلایەن [[سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل|سەرۆک وەزیران]]ەوە سەرکردایەتی دەکرێت، و [[سەرۆک کۆماری ئیسرائیل|سەرۆک کۆمار]]ی تا ڕادەیەکی زۆر ڕێوڕەسمی ھەڵدەبژێرێت. ئیسرائیل خاوەنی یەکێک لە گەورەترین ئابوورییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Israel datasets |ناونیشان=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ISR |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.imf.org}}&lt;/ref&gt; [[پێڕستی وڵاتانی ئاسیا و ئۆقیانووسیا بەپێی پێوەری گەشەپێدانی مرۆیی|یەکێکە لە بەرزترین ئاستەکانی بژێوی لە ئاسیا]]، و لەسەر ئاستی جیھان لە ڕیزبەندی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکرای بەرھەمی ناوخۆیی|٢٥ەمینە لە تێکرای بەرھەمی ناوخۆیی]] و [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکرای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر کەس|١٤ەمینە لە تێکرای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر کەس]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=30 Wealthiest Countries by Per Capita Net Worth |ناونیشان=https://finance.yahoo.com/news/30-wealthiest-countries-per-capita-111348314.html |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Yahoo Finance |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; یەکێکە لە پێشکەوتووترین وڵاتانی جیھان لە ڕووی [[زانست و تەکنۆلۆژیا لە ئیسرائیل|پێشکەوتووی تەکنەلۆژییەوە]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Global Innovation Index (GII) |ناونیشان=https://www.wipo.int/en/web/global-innovation-index |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=global-innovation-index |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; ئیسرائیل بەشێکی گەورەتری ئابوورییەکەی بۆ توێژینەوە و پەرەپێدان تەرخان دەکات [[پێڕستی وڵاتانی سەروەر بەپێی خەرجییەکانی توێژینەوە و پەرەپێدان|زیاتر لە ھەر دەوڵەتێکی دیکە]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Global Innovation Index 2023, 15th Edition |ناونیشان=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2023/index.html |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوت=٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=World Intellectual Property Organization |doi=10.34667/tind.46596 |ژپنک=٩٧٨-٩٢-٨٠٥-٣٤٣٢-٠|زمان=en |دوایین١=Dutta |یەکەم١=Soumitra |دوایین٢=Lanvin |یەکەم٢=Bruno |دوایین٣=Wunsch-Vincent |یەکەم٣=Sacha}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Getzoff |یەکەم=Marc |ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Most Technologically Advanced Countries In The World 2023 |ناونیشان=https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231108044803/https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Global Finance Magazine |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; و وا بڕوادەکرێت کە [[ئیسرائیل و چەکی ناوەکی|خاوەنی چەکی ناوەکی بێت]]. تاکە وڵاتە کە خاوەنی زمانێکی فەرمیی [[بووژاندنەوەی زمانی عیبری|بووژاوە]] بێت، [[عیبریی مۆدێرن|عیبری]]، [[چاندی ئیسرائیل]] [[چاندی جوولەکە|دابونەریتە جوولەکەکان]] لەگەڵ کاریگەرییەکانی [[چاندی عەرەبی|عەرەب]] تێکەڵ دەکات.

== مێژوو ==
===پێش مێژوو===
[[شوێنی پێش مێژووی عوبەیدییە]] لە باکووری ئیسرائیل [[فراوانبوونی پێشوەختەی ھۆمینینەکان بۆ دەرەوەی ئەفریقا|بوونی مرۆڤە دێرینەکان]] نزیکەی ١.٥ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر نیشان دەدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Tchernov |یەکەم=Eitan |بەستەری نووسەر=Eitan Tchernov |ڕێکەوت=١٩٨٨|سەردێڕ=The Age of 'Ubeidiya Formation (Jordan Valley, Israel) and the Earliest Hominids in the Levant |journal=[[Paléorient]] |بەرگ=١٤|issue=2 |پەڕەکان=٦٣–٦٥| doi=10.3406/paleo.1988.4455}}&lt;/ref&gt; دووەم کۆنترین بەڵگەی [[مرۆڤی لەڕووی توێکارییەوە مۆدێرن|مرۆڤە لەڕووی توێکارییەوە مۆدێرنەکان]] [[ڕەچەڵەکی ئەفریقیی دوایینی مرۆڤە مۆدێرنەکان|دەرەوەی ئەفریقا]] بەردبوویەکی تەمەن ٢٠٠،٠٠٠ ساڵەیە لە [[ئەشکەوتی میسلیا]] لەسەر کێوی کارمێل.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Wade |یەکەم=Lizzie |ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Skull fragment from Greek cave suggests modern humans were in Europe more than 200,000 years ago |ناونیشان=https://www.science.org/content/article/skull-fragment-greek-cave-suggests-modern-humans-were-europe-more-200000-years-ago |journal=[[Science (journal)|Science]] |بڵاوکەرەوە=American Association for the Advancement of Science |doi=10.1126/science.aay6927 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; [[کالچەری ناتوفی]] (١٠،٠٠٠ پێش زایین) ڕەنگە پەیوەندی بە [[زمانی پرۆتۆ-ئەفرۆئاسیایی]]یەوە ھەبێت&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Winfried Nöth |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Y4_It_sAuMYC&amp;pg=PA293 |سەردێڕ=Origins of Semiosis: Sign Evolution in Nature and Culture |بڵاوکەرەوە=Walter de Gruyter |ساڵ=١٩٩٤|ژپنک=٩٧٨-٣-١١-٠٨٧٧٥٠-٢|پەڕە=٢٩٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Roger Blench, Matthew Spriggs |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=NUvnqjutFmoC&amp;pg=PT70 |سەردێڕ=Archaeology and Language IV: Language Change and Cultural Transformation |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٨١٦٢٣-١|پەڕە=٧٠}}&lt;/ref&gt; و بەھۆی وەرگرتنی [[نشینگەیی]] پێش [[سەرەتای کشتوکاڵ لە ڕۆژاوای ئاسیا|سەرھەڵدانی کشتوکاڵ]] و [[شۆڕشی نیۆلیتیک]] بەرچاوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hershkovitz |یەکەم١=Israel |بەستەری نووسەر١=Israel Hershkovitz |دوایین٢=Gopher |یەکەم٢=Avi |بەستەری نووسەر٢=Avi Gopher |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|chapter=Demographic, Biological and Cultural Aspects of the Neolithic Revolution: A View from the Southern Levant |chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/225258426 |سەردێڕ=The Neolithic Demographic Transition and its Consequences |editor-last1=Bocquet-Appel | editor-first1=Jean-Pierre |editor-last2=Bar-Yosef |editor-first2=Ofer |editor-link2=Ofer Bar-Yosef |بڵاوکەرەوە=Springer Science+Business Media |پەڕە=٤٦٥|doi=10.1007/978-1-4020-8539-0_17 |ژپنک= ٩٧٨-١-٤٠٢٠-٨٥٣٨-٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

===سەردەمەکانی بڕۆنز و ئاسن===
ئاماژە سەرەتایییەکان بۆ شارەکانی «[[کەنعان|کەنعانی]]» و دواتر [[ئیسرائیلییەکان|ئیسرائیلی]] لە دەقە دێرینەکانی [[ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن|ڕۆژھەڵاتی نزیک]] و [[میسری کۆن|میسری]]دا (٢٠٠٠ پێش زایین) دەردەکەون؛ ئەم دانیشتووانە وەک [[شارە-دەوڵەت]]ە سەربەخۆکانی لەڕووی ڕامیارییەوە ڕێکخرابوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Canaanites |ناونیشان=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=obo |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230403082451/https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Glassman |یەکەم=Ronald M. |سەردێڕ=The Political Structure of the Canaanite City-States: Monarchy and Merchant Oligarchy |ڕێکەوت=٢٠١٧|ناونیشان=https://doi.org/10.1007/978-3-319-51695-0_49 |ئیش=The Origins of Democracy in Tribes, City-States and Nation-States |پەڕەکان=٤٧٣–٤٧٧|editor-last=Glassman |editor-first=Ronald M. |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|شوێن=Cham |بڵاوکەرەوە=Springer International Publishing |زمان=en | doi=10.1007/978-3-319-51695-0_49 |ژپنک=٩٧٨-٣-٣١٩-٥١٦٩٥-٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240429061941/https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-51695-0_49 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt; لە ماوەی [[سەردەمی بڕۆنزی درەنگ]] (١٥٥٠–١٢٠٠ پێش زایین)، بەشێکی زۆری کەنعان [[دەوڵەتی پاشکۆ]]کانی [[شانشینی نوێی میسر]]یان پێکھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Braunstein |یەکەم١=Susan L. |ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=The Meaning of Egyptian-Style Objects in the Late Bronze Cemeteries of Tell el-Far'ah (South) |journal=Bulletin of the American Schools of Oriental Research |بەرگ=٣٦٤|issue=364 |پەڕەکان=١–٣٦|doi=10.5615/bullamerschoorie.364.0001 |jstor=10.5615/bullamerschoorie.364.0001 |s2cid=164054005}}&lt;/ref&gt; لە ئەنجامی [[داڕمانی سەردەمی بڕۆنزی درەنگ]]، کەنعان کەوتە ناو پشێوییەوە و دەسەڵاتی میسری بەسەر ناوچەکەدا داڕما.&lt;ref&gt;Dever, William G. &quot;Beyond the Texts&quot;, Society of Biblical Literature Press, 2017, pp. 89–93&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;S. Richard, &quot;Archaeological sources for the history of Palestine: The Early Bronze Age: The rise and collapse of urbanism&quot;, &quot;The Biblical Archaeologist&quot; (1987)&lt;/ref&gt; وا بڕوا دەکرێت باپیرانی [[ئیسرائیلییەکان]] [[گەلە دێرینە سامی-ئاخێوەرەکان]] بووبێتن کە خەڵکی ڕەسەنی ئەم ناوچەیە بوون.&lt;ref name=&quot;Miller1986&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Miller |یەکەم١=James Maxwell |ناونیشان=https://archive.org/details/historyofancient00mill |سەردێڕ=A History of Ancient Israel and Judah |دوایین٢=Hayes |یەکەم٢=John Haralson |بڵاوکەرەوە=Westminster John Knox Press |ساڵ=١٩٨٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٦٤-٢١٢٦٢-٩}}&lt;/ref&gt;{{rp|78–79}} گێڕانەوە شوێنەوارییە نوێیەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئیسرائیلییەکان و کالچەرەکەیان لە گەلانی کەنعانییەوە جیابوونەتەوە لە ڕێگەی پەرەپێدانی ئایینێکی جیاوازی [[تایبەتپەرستی|تایبەتپەرست]]—و دواتر [[یەکتاپەرستی|یەکتاپەرست]]—کە چەقی لەسەر [[یەھوە]] بوو.&lt;ref&gt;Rendsberg, Gary (2008). &quot;Israel without the Bible&quot;. In Frederick E. Greenspahn. The Hebrew Bible: New Insights and Scholarship. NYU Press, pp. 3–5&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gnuse |یەکەم١=Robert Karl |سەردێڕ=No Other Gods: Emergent Monotheism in Israel |ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Sheffield Academic Press Ltd |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٠٧٥-٦٥٧-٦|پەڕەکان=٢٨, ٣١}}&lt;/ref&gt; ئەوان بە شێوەیەکی دێرینی [[زمانی عیبری|عیبری]] قسەیان دەکرد، کە بە [[عیبریی ئینجیلی]] ناسراوە.&lt;ref&gt;Steiner, Richard C. (1997), &quot;Ancient Hebrew&quot;, in Hetzron, Robert (ed.), &quot;The Semitic Languages&quot;, Routledge, pp. 145–173, {{ISBN|978-0-415-05767-7}}&lt;/ref&gt; نزیکەی لە ھەمان کاتدا، [[فەلەستییەکان]] لە باشووری [[دەشتی کەناراوەکانی ئیسرائیل|دەشتی کەناراوەکان]] نیشتەجێ بوون.{{sfn|Killebrew|2005|p=230}}{{sfn|Shahin|2005|p=6}}

[[File:Mesad Hashavyahu ostracon.jpg|thumb|[[ئۆستراکۆنی یاڤنێ-یام]]، نووسراوێکی بە [[ئەلفوبێی عیبریی دێرین|عیبریی دێرین]] کە بەڵگەنامەی بەڕێوەبردنە لە [[شانشینی یەھوودا|یەھوودا]]]]
زۆربەی زانایانی مۆدێرن ھاوڕان لەسەر ئەوەی کە گێڕانەوەی [[کۆچی بەکۆمەڵ|کۆچی بەکۆمەڵ]] لە [[تەورات]] و [[پەیمانی کۆن]]دا بەو شێوەیەی وێنا کراوە ڕووی نەداوە؛ بەڵام ھەندێک لە ڕەگەزەکانی ئەم نەریتانە [[مێژووییبوونی ئینجیل|ڕەگە مێژووییەکان]]یان ھەیە.&lt;ref&gt;{{harvnb|Faust|2015|p=476}}: &quot;While there is a consensus among scholars that the Exodus did not take place in the manner described in the Bible, surprisingly most scholars agree that the narrative has a historical core, and that some of the highland settlers came, one way or another, from Egypt.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Redmount|2001|p=61}}: &quot;A few authorities have concluded that the core events of the Exodus saga are entirely literary fabrications. But most biblical scholars still subscribe to some variation of the Documentary Hypothesis, and support the basic historicity of the biblical narrative.&quot;&lt;/ref&gt; مشتومڕ لەسەر سەرەتاییترین بوونی [[مێژووی ئیسرائیل و یەھوودای دێرین|شانشینەکانی ئیسرائیل و یەھوودا]] و ڕادەی دەسەڵاتیان ھەیە. لەکاتێکدا ڕوون نییە ئایا [[شانشینی ئیسرائیل (پاشایەتیی یەکگرتوو)|شانشینی یەکگرتووی ئیسرائیل]] ھەبووە یان نا،&lt;ref name=&quot;lipschits&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lipschits |یەکەم١=Oded |سەردێڕ=The Jewish Study Bible |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٩٧٨٤٦-٥|editor1-last=Berlin |editor1-first=Adele |edition=2nd |زمان=en |chapter=The History of Israel in the Biblical Period |editor2-last=Brettler |editor2-first=Marc Zvi |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230409160917/https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kuhrtp438&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kuhrt |یەکەم=Amiele |ناونیشان=https://archive.org/details/ancientneareastc00akuh/page/438 |سەردێڕ=The Ancient Near East |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٦٧٦٢-٨|پەڕە=[https://archive.org/details/ancientneareastc٠٠akuh/page/٤٣٨ ٤٣٨]}}&lt;/ref&gt; مێژوونووسان و شوێنەوارناسان کۆکن لەسەر ئەوەی کە باکووری [[شانشینی ئیسرائیل (سامیرە)|شانشینی ئیسرائیل]] نزیکەی ٩٠٠ پێش زایین ھەبووە&lt;ref name=&quot;Finkelstein&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Finkelstein |یەکەم١=Israel |سەردێڕ=The Bible Unearthed: archaeology's new vision of ancient Israel and the origin of its stories |دوایین٢=Silberman |یەکەم٢=Neil Asher |ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Simon &amp; Schuster |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٨٤-٨٦٩١٢-٤|edition=1st Touchstone}}&lt;/ref&gt;{{rp|169–195}} و [[شانشینی یەھوودا]] نزیکەی ٨٥٠ پێش زایین.&lt;ref name=&quot;Finkelstein, Israel, (2020)&quot;&gt;Finkelstein, Israel, (2020). [https://books.google.com/books?id=wH3-DwAAQBAJ&amp;pg=PA33 &quot;Saul and Highlands of Benjamin Update: The Role of Jerusalem&quot;], in Joachim J. Krause, Omer Sergi, and Kristin Weingart (eds.), &quot;Saul, Benjamin, and the Emergence of Monarchy in Israel: Biblical and Archaeological Perspectives&quot;, SBL Press, Atlanta, GA, p. 48, footnote 57: &quot;...They became territorial kingdoms later, Israel in the first half of the ninth century BCE and Judah in its second half...&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pitcher&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&amp;pg=PA229 The Pitcher Is Broken: Memorial Essays for Gosta W. Ahlstrom, Steven W. Holloway, Lowell K. Handy, Continuum, 1 May 1995] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409160404/https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&amp;pg=PA229 |date=9 April 2023 }} Quote: &quot;For Israel, the description of the battle of Qarqar in the Kurkh Monolith of Shalmaneser III (mid-ninth century) and for Judah, a Tiglath-pileser III text mentioning (Jeho-) Ahaz of Judah (IIR67 = K. 3751), dated 734–733, are the earliest published to date.&quot;&lt;/ref&gt; شانشینی ئیسرائیل لەو دووانە گەشاوەتر بوو و زوو بوو بە ھێزێکی ناوچەیی، پایتەختەکەشی لە [[سامیرە (شاری دێرین)|سامیرە]] بوو؛&lt;ref&gt;{{harvnb|Finkelstein|Silberman|2002|pp=146–147}}: Put simply, while Judah was still economically marginal and backward, Israel was booming. ... In the next chapter we will see how the northern kingdom suddenly appeared on the ancient Near Eastern stage as a major regional power.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:04&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Finkelstein |یەکەم=Israel |سەردێڕ=The Forgotten Kingdom: the archaeology and history of Northern Israel |ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-١-٥٨٩٨٣-٩١١-٣|پەڕەکان=٦٥–٦٦; ٧٣; ٧٤; ٧٨; ٨٧–٩٤|oclc=٨٨٠٤٥٦١٤٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Finkelstein |یەکەم=Israel |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Observations on the Layout of Iron Age Samaria |journal=Tel Aviv |بەرگ=٣٨|issue=2 |پەڕەکان=١٩٤–٢٠٧|doi=10.1179/033443511X13099584885303 |issn=0334-4355 |s2cid=128814117}}&lt;/ref&gt; لەژێر دەسەڵاتی [[بنەماڵەی عۆمری|بنەماڵەی عۆمری]]دا، کۆنترۆڵی [[سامیرە]]، [[جەلیل]]، بەشی سەرەوەی [[دۆڵی ئوردن]]، [[دەشتی شارۆن|دەشتی شارۆن]] و بەشێکی زۆری [[ترانسئوردن (ناوچە)|ترانسئوردن]]ی دەکرد.&lt;ref name=&quot;:04&quot; /&gt; شانشینی ئیسرائیل لە دەوروبەری ٧٢٠ پێش زایین لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]وە [[سامێرینا|داگیرکرا]].&lt;ref name=&quot;Broshi 2001 174&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Broshi |یەکەم=Maguen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=etTUEorS1zMC&amp;pg=PAPA174 |سەردێڕ=Bread, Wine, Walls and Scrolls |بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing |ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤١٢٧-٢٠١-٦|پەڕە=١٧٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230210203455/https://books.google.com/books?id=etTUEorS1zMC&amp;pg=PAPA174 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; شانشینی یەھوودا، لەژێر دەسەڵاتی [[شوێنکەوتووی داوود|داوودی]]دا و بە پایتەختیی [[قودس]]، دواتر بوو بە [[دەوڵەتی پاشکۆ]]ی سەرەتا ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ و پاشان [[ئیمپراتۆریەتیی بابلیی نوێ]]. مەزەندە دەکرێت [[مێژووی دانیشتووانناسیی ناوچەی فەلەستین|دانیشتووانی ناوچەکە]] لە دەوروبەری ٤٠٠،٠٠٠ کەس بووبێت لە [[سەردەمی ئاسنی دووەم]]دا.&lt;ref name=&quot;:42&quot;&gt;Broshi, M., &amp; Finkelstein, I. (1992). [https://www.academia.edu/40790691/M_Broshi_and_I_Finkelstein_The_Population_of_Palestine_in_Iron_Age_II_BASOR_287_1992_pp_47_60 &quot;The Population of Palestine in Iron Age II&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230305224039/https://www.academia.edu/40790691/M_Broshi_and_I_Finkelstein_The_Population_of_Palestine_in_Iron_Age_II_BASOR_287_1992_pp_47_60 |date=5 March 2023 }}. &quot;Bulletin of the American Schools of Oriental Research&quot;, &quot;287&quot;(1), 47–60.&lt;/ref&gt; لە ٥٨٧/٦ پێش زایین، دوای [[ڕاپەڕینەکانی یەھوودا دژی بابل|ڕاپەڕین لە یەھوودا]]، شا [[نەبووخەدنسەری دووەم]] [[گەمارۆدانی قودس (٥٨٧ پێش زایین)|قودسی گەمارۆ دا و وێرانی کرد]] و ھەروەھا [[پەرستگای سولەیمان]]،&lt;ref&gt;{{harvnb|Finkelstein|Silberman|2002|p=307}}: &quot;Intensive excavations throughout Jerusalem have shown that the city was indeed systematically destroyed by the Babylonians. The conflagration seems to have been general. When activity on the ridge of the City of David resumed in the Persian period, the-new suburbs on the western hill that had flourished since at least the time of Hezekiah were not reoccupied.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Lipschits |یەکەم=Oded |ڕێکەوت=١٩٩٩|سەردێڕ=The History of the Benjamin Region under Babylonian Rule |journal=Tel Aviv |بەرگ=٢٦|issue=2 |پەڕەکان=١٥٥–١٩٠|doi=10.1179/tav.1999.1999.2.155 |issn=0334-4355}}&lt;/ref&gt; شانشینەکەی ھەڵوەشاندەوە و [[بێسەروشوێنکردنی بابلی|زۆربەی نوخبەی یەھوودی بۆ بابل دوورخستەوە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Wheeler |یەکەم=P. |ڕێکەوت=٢٠١٧|سەردێڕ=Review of the book Song of Exile: The Enduring Mystery of Psalm 137, by David W. Stowe |journal=The Catholic Biblical Quarterly |بەرگ=٧٩|issue=4 |پەڕەکان=٦٩٦–٦٩٧|doi=10.1353/cbq.2017.0092 |s2cid=171830838}}&lt;/ref&gt;

=== شانشینی ئیسرائیل و جودا ===
{{خاوێنکردن}}
[[پەڕگە:شانشینی ئیسرائیل و جودا Kingod Of Isreal And Judah.jpg|وێنۆک|شانشینی ئیسرائیل و جودا لەنێوان (٥٨٦ - ١٠٠٠)پ.ز]]
لە دەوروبەری ساڵانی ١٠٠٠ پ.ز دوو شانشینی (ئیسرائیلی/عیبری) پێکھات 

# باناوی شنشینی ئیسرائیل - باکوور
# شانشینی (یەھوود/جودا)  - باشوور

ھەردوو شانشینەکە لە [[تەورات]] و [[ئینجیل]] ئاماژەیان پێکراوە &lt;ref&gt;https://tsjok45.wordpress.com/wp-content/uploads/2013/07/finkelstein-israel_the-bible-unearthed.pdf&lt;/ref&gt;

==== ململانێ و ئیمپراتۆریەتەکان ====
ناوچەکە لەم ماوەیەدا ز زۆر بە جێگیری نەماوەتەوە

ئاشوورییەکان شانشینی ئیسرائیلیان داگیرکرد (٧٢٢ پێش زایین)

[[بابل|بابلییەکان]] (جودا/یەھوودا)یان داگیرکرد (٥٨٦ پێش زایین) و ئۆرشەلیمیان وێرانکرد&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/event/Babylonian-Captivity&lt;/ref&gt;

زۆرێک لە جووەکانیان دەربەدەر کرد لەم ماوەیەدا &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Siege_of_Jerusalem_(587_BC)#cite_note-:42-8&lt;/ref&gt; 

لەپاشان فارسەکان دەستیان بەسەردا گرت و ڕێگەیان دا ھەندێک جوو بگەڕینەوە بۆ شوێنی خۆیان.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/event/Babylonian-Captivity&lt;/ref&gt;  
&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/Achaemenian-Empire&lt;/ref&gt;


=== دەسەڵاتی یۆنانی و ڕۆمانییەکان ===
لەپاش ئەمانە دەسەڵاتی [[یۆنانی کۆن|یۆنانییەکان]] پەرەیسەند لە نێون ساڵانی (٣٣٠ پێش زایین) [[ئەسکەندەری مەزن]] ناوچەکەی داگیرکرد لەگەڵ زۆرینەی ناوچەکانی [[مێزۆپۆتامیا]] و [[ئاناتۆلیا|ئەناتۆڵی رۆژاوا]] و [[کوردستان|کوردستانیش]]؛ لەپاشان چەندنین فەرمانڕەوای یۆنانی بەڕێوەیان بردووە.&lt;ref&gt;https://academic.oup.com/jts/article-abstract/60/1/221/1684588?redirectedFrom=fulltext&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jewishhistory.org/alexander-the-great/&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:ڕەوتی ئەسکەندەری مەزن.png|570x570پیکسڵ]]

دەسەڵاتداری یۆنانییەکان بەردەوام بوو هەتا لەپڕێکدا ڕۆمانییەکان ([[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتینییەکان)]] دەسەڵاتیانگرتەدەست لە ساڵانی (٦٣ پێش زایین) &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Byzantine-Empire&lt;/ref&gt;

=== پاش هاتنی ساڵی زایینی ===
لەساڵی (٧٠ زایینی)دا دەسەڵاتداری ڕۆمانییەکان هەر بەردەوام بوو بەجۆرێک کە دووبارە هێرشکرایەوە سەر ئۆرشەلیم و دووەم پەرستگای پیرۆزی جووەکانیان وێرانکرد؛ هەندێک لە جووەکانیان کوشت و هەندێکیشیان لابران. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Jerusalem_during_the_Byzantine_period&lt;/ref&gt;

==== پاش پەرەسەندنی ئیسلام ====
لە سەدەی حەوتەمی زایینی بە دیاریکراوی ساڵانی (٦٣٧ زایینی) دەستیانبەسەر زۆر ناوچە داگرت و کۆتاییان بە دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسنییەکان]] و بێشێکی زۆر لە دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بێزەنتینییەکان]] (ڕۆمانییەکان) هێنا لەژێر فەرمانڕەوایی [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتاب]] زۆرێک لە ناوچەکانی [[فەلەستین]] و [[کوردستان|کوردستانیان]] دەستبەسەرداگرت&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=History of Palestine |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Palestine |وێبگە=Encyclopaedia Britannica}}&lt;/ref&gt; و زمانی عەرەبی و ئیسلامیان بڵاوکردەوە لەو ناوچانەدا و زۆربەی هەرەزۆری ناوچەکان عەرەب نیشتەجێکران.&lt;ref&gt;https://global.oup.com/academic/product/the-oxford-history-of-the-ancient-near-east-9780190687854?cc=iq&amp;lang=en&amp;&lt;/ref&gt;   &lt;ref&gt;https://tsjok45.wordpress.com/wp-content/uploads/2013/07/finkelstein-israel_the-bible-unearthed.pdf&lt;/ref&gt;    &lt;ref&gt;https://academic.oup.com/jts/article-abstract/60/1/221/1684588?redirectedFrom=fulltext&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:The Crusader States in 1135.svg|وێنۆک|433x433پیکسڵ|نەخشەی دەسەڵاتی هێزی خاچھەڵگران لە ساڵی ١١٣٥ی زایینی]]
=== هاتنەوەی دەسەڵاتداری مەسیحی ===
لەسەڵانی (١٠٩٥–١٠٩٩) ڕێکخراوێکی سوپای زۆر گەورە درووستکرا بەناوی [[شەڕەکانی خاچھەڵگران|سووپای خاچهەڵگران]] &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/event/Crusades/The-First-Crusade-and-the-establishment-of-the-Latin-states&lt;/ref&gt;
توانیان لە کۆتاییدا کۆتایی بە دەسەڵاتی ئیسلامی بهێنن لە ناوچەکە خرایە ژێر دەسەڵاتی هێزی خاچھەڵگران بە دیریکراوی لە ساڵی ١٠٩٩ی زاینی [[ئورشەلیم]]یان خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیان
&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Kingdom_of_Jerusalem#:~:text=The%20Crusaders%20arrived%20at%20Jerusalem,newly%20created%20Kingdom%20of%20Jerusalem.&lt;/ref&gt;
بۆ ماوەی ٢٠٠ ساڵ فەرمانڕەواییان بەردەوام بوو
&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_the_Kingdom_of_Jerusalem&lt;/ref&gt;
؛ لە گرنگترین فەرمانڕەواکانی ئەم ماوەیە '''[[باڵدوینی چوارەم]]''' بوو کە پاشای شانشینی ئۆرشەلیم بوو&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/biography/Baldwin-IV-king-of-Jerusalem&lt;/ref&gt;.

لە پاش ئەم ماوەیەدا هێزە ئیسلامیەکان یەکیانگرتەوە و کۆتاییان هێنا بە دەسەڵاتی مەسیحییەکان.{{کەی}}&lt;ref&gt;https://www.historyextra.com/period/medieval/crusades-causes-history-when-how-many-were-there-death-toll/&lt;/ref&gt;

==== پاش هاتن و ڕووخانی عوسمانییەکان ====
ساڵی ١٥١٧ی زاینی [[عوسمانییەکان]] [[فەلەستین]]یان داگیرکرد بۆ ماوی ٤٠٠ ساڵ  کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئەوان&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Ottoman_Palestine#:~:text=The%20Ottoman%20Empire%20proceeded%20to,the%20Mamluk%20capital%20in%20Egypt.&lt;/ref&gt; هەتا ساڵی ١٩١٧ لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] ڕووداوێکی مێژووی گەورە ڕوویدا ئەویش ڕووخانی دەسەڵاتی [[عوسمانی]] بوو لەلایەن [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانییەکان]].&lt;ref&gt;https://jewishvirtuallibrary.org/ottoman-rule-1517-1917&lt;/ref&gt;

=== دەسەڵاتی بەریتانییەکان ===
لە پاش ساڵانی ١٩١٧ی زایینی دا بەریتانیەکان ناوچەی ئیسرائیلیان کۆنتڕۆڵکرد&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Palestine/World-War-I-and-after&lt;/ref&gt;؛ لێرەوە ناکۆکیەکی نوێ پەرەیسەند ئەویش ناکۆکی نێوان عەرەبە هاوردەکان و ئیسرائیلیەکان بوو ئەمەش بوو&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Arab%E2%80%93Israeli_conflict#:~:text=In%201917%2C%20British%E2%80%91led%20troops,nothing%20shall%20be%20done%20which&lt;/ref&gt; هۆی پێکدادانی نێوانیان لە ڕووی کۆمەڵایەتی و ڕامیاریەوە ئەمە بەردەوام بوو هەتاوەک و ساڵی ١٩٤٧.

==== پلانی نەتەوە یەکگرتووەکان ====

* لە ساڵی '''١٩٤٧''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] نەخشەڕێگایەکی پێشنیارکرد کە بریتیبوو لە جیاکردنەوەی خاکی [[فەلەستین]] بۆ دوو بەش بەشێکی بۆ جووەکان و بەشێکی بۆ [[عەرەب]]ەکان.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/event/1948-Arab-Israeli-War&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://history.state.gov/milestones/1945-1952/arab-israeli-war&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://digitallibrary.un.org/record/3792734?ln=en&amp;v=pdf&lt;/ref&gt;

لە دەرەنجامدا ئیسرائیل قبووڵیکرد بەڵام عەرەبەکان قبووڵیان نەکرد و دەوڵەتە عەرەبیەکانیش دەستیانکرد بە هێرشکردنە سەر ئیسرائیل

سەر ئەنجام لە ساڵی ١٩٤٨ ئیسرائیل سەرکەوت و فراوانتر بوو هەتا وەک و نزیکەیی هەموو ڕووبەری ناوچەدێرینەکانی خۆی گرتەوە. {{کێ وتی}}&lt;ref&gt;https://www.idf.il/en/mini-sites/wars-and-operations/israels-war-of-independence-1948/#:~:text=The%20Fight%20for%20Independence,withdrawal%20on%20May%2014%2C%201948.&lt;/ref&gt;

=== لەدوای جەنگی ١٩٦٧ ===
{{سەرەکی|شەڕی شەش ڕۆژە}}
ئەم جەنگە لەنێوان [[عەرەب]] و دەوڵەتی ئیسرائیل بوو تێیدا لە کۆتاییدا بەھاوکاری [[ئەمریکا]]، ئیسرائیل سەرکەوت &lt;ref&gt;https://history.state.gov/milestones/1961-1968/arab-israeli-war-1967#:~:text=Between%20June%205%20and%20June,the%20Soviet%20Union%20to%20intervene.&lt;/ref&gt;

دەسکەوتەکانی ئیسرائیل &lt;ref&gt;https://www.gov.il/en/pages/israel-after-the-six-day-war&lt;/ref&gt; گرتنی [[بەرزایییەکانی جۆلان]] و لە [[کەرتی رۆژاوا]] گرتنەوەی کۆنتڕۆڵ لە [[کەرتی غەززە]]
کۆنتڕۆڵکردنی [[نیمچەدوورگەی سینا]].&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Six-Day_War#:~:text=Israel%20is%20believed%20to%20have,nuclear%20weapon%20by%20December%201966.&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;https://www.gov.il/BlobFolder/generalpage/israel-after-the-six-day-war/en/English_HISTORY_MAPS_Israel-after-Six-Day-War.jpg&lt;/ref&gt;

== ڕەگناسی ==
[[پەڕگە:Political map of Israel-Palestine.jpg|وێنۆک|نەخشەی [[ڕامیاری]] ئیسرائیل و بەڕێوەبەرایەتیی [[میری]]ی [[فەلەستین]]]]

لە کۆندا یۆنانییەکان بە گەلی ناوچەی [[کەنعان]]یان دەگوت «فۆنیسیا-فینیقیا»،{{تێبینی|ئەو ناوەیە کە [[ھۆمیرۆس]] و [[ھێرۆدۆت]] بە کەنارەکانی باکووری [[شام]] ([[لوبنان]]ی ئەمڕۆ، بەشێک لە کەنارەکانی [[سووریا]] و باکووری [[فەلەستین]])یان داوە. وشەکە لە یۆنانی «Phoinix» وەرگیراوە، بە واتای «وەنەوشەیی»، بەھۆی بۆیەی بەناوبانگی مورێکسیانەوە.}} کە دەستەواژەیەک بوو بۆ کەنعانییەکان. دەستەواژەی [[فەلەستین]] پەیوەست نییە بە زمانی [[عەرەبی]] لە ڕووی ڕەگ و ڕیشەوە.
&lt;ref&gt;https://www.euppublishing.com/doi/10.3366/hlps.2016.0140&lt;/ref&gt;{{تێبینی|یەکەم کەس کە ئەم ناوەی لە ڕووی جوگرافییەوە بە زمانی [[یۆنانیی کۆن|یۆنانی]] بەکارھێنا، مێژوونووسی یۆنانی [[ھێرۆدۆت]] بوو لە سەدەی پێنجەمی پێش زایین (٤٥٠ پێش زایین) لە پەرتووکی «مێژووەکان». ناوبراو بە «پارێزگایەکی سووریا بە ناوی فەلەستین» وەسفی کردووە، و بە وردی سنوورەکانی بەو شێوەیە پێناسە کردووە کە دەکەوێتە باشووری فینیقیا و درێژدەبێتەوە بۆ سنوورەکانی [[میسر]].}}

ناوەکانی [[خاکی ئیسرائیل]] و منداڵانی ئیسرائیل بە درێژاییی مێژوو بۆ ئاماژەدان بە [[شانشینی ئیسرائیل (پاشایەتیی یەکگرتوو)|شانشینی ئیسرائیل]]ی پەرتووکی پیرۆز و ھەموو گەلی [[جووەکان|جوو]] بەکارھێنراون. [[ئیسرائیل (ناو)|ناوی «ئیسرائیل»]] ([[عیبری]]: {{lang|he-Latn|Yīsrāʾēl}}؛ [[سەپتۆجینت]]، بە [[یۆنانیی کۆن]]: Ἰσραήλ، بە [[لاتینی]]: Israēl، «[[ئێل (خواوەند)|ئێل (خوا)]] بەردەوام دەبێت/حوکم دەکات») ئاماژەیە بۆ پێشەوا [[یەعقووب]] کە، بە بۆچوونی [[کتێبی پیرۆزی عیبری|پەرتووکی پیرۆزی عیبری]]، دوای ئەوەی بە سەرکەوتوویی لەگەڵ [[فریشتەی پەروەردگار]] [[زۆرانبازی]] کرد، ئەو ناوەی لێنرا.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |author=Geoffrey W. Bromiley |url=https://books.google.com/books?id=yklDK6Vv0l4C&amp;pg=PA907 |title=Israel |encyclopedia=[[International Standard Bible Encyclopedia]]: E–J |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |date=1995 |page=907 |isbn=978-0-8028-3782-0 }}&lt;/ref&gt; کۆنترین بەرھەمی شوێنەواریی ناسراو کە ناوی «ئیسرائیل» وەک کۆمەڵێک بھێنێت، [[کێلی مێرنێپتا]]ی [[میسری کۆن]]ە (کە مێژووەکەی بۆ کۆتاییی سەدەی ١٣یەمی پێش زایین دەگەڕێتەوە).&lt;ref&gt;{{harvnb|Barton|Bowden|2004|p=126}}&lt;/ref&gt; «کێلی مێرنێپتا... بە کۆنترین بەڵگە لە دەرەوەی پەرتووکی پیرۆز دادەنرێت بۆ بوونی ئیسرائیل تا سەدەی ١٣یەمی پێش زایین.»&lt;ref name=&quot;NollMerneptah&quot;&gt;K.L. Noll, [https://books.google.com/books?id=hMeRK7B1EsMC&amp;pg=PA139 &quot;Canaan and Israel in Antiquity: A Textbook on History and Religion,&quot;] A&amp;C Black, 2012, rev.ed. pp. 137ff.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ThompsonMerneptah&quot;&gt;[[تۆماس ل. تۆمپسۆن|Thomas L. Thompson]], [https://books.google.com/books?id=RwrrUuHFb6UC&amp;pg=PA275 &quot;Early History of the Israelite People: From the Written &amp; Archaeological Sources,&quot;] Brill, 2000 pp. 275–276&lt;/ref&gt; [[ئیسرائیل (ناو)|ناوی کەسیی «ئیسرائیل»]] زۆر پێشتر دەردەکەوێت، لە [[ئیبلا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hasel |یەکەم=Michael G. |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٤|سەردێڕ=Israel in the Merneptah Stela |journal=Bulletin of the American Schools of Oriental Research |بەرگ=٢٩٦|issue=296 |پەڕەکان=٤٥–٦١|doi=10.2307/1357179 |jstor=1357179 |s2cid=164052192}}&lt;br /&gt; {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bertman |یەکەم=Stephen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=1C4NKp4zgIQC&amp;q=ebla%20israel%20ishmael%20abraham&amp;pg=PA317 |سەردێڕ=Handbook to Life in Ancient Mesopotamia |ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٨٣٦٤-١}}&lt;br /&gt; {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Meindert Dijkstra |سەردێڕ=Between Evidence and Ideology Essays on the History of Ancient Israel read at the Joint Meeting of the Society for Old Testament Study and the Oud Testamentisch Werkgezelschap Lincoln Nebraska, July 2009 |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Brill |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٨٧٣٧-٥|editor1-last=Becking |editor1-first=Bob |پەڕە=٤٧|chapter=Origins of Israel between history and ideology |وتەگێڕانەوە=As a West Semitic personal name it existed long before it became a tribal or a geographical name. This is not without significance, though it rarely mentioned. We learn of a maryanu named ysr&quot;il (*Yiįsr—a&quot;ilu) from Ugarit living in the same period, but the name was already used a thousand years before in Ebla. The word Israel originated as a West Semitic personal name. One of the many names that developed into the name of the ancestor of a clan, of a tribe and finally of a people and a nation. |editor2-last=Grabbe |editor2-first=Lester}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lemche |یەکەم١=Niels Peter |ساڵ=١٩٩٨|سەردێڕ=The Israelites in History and Tradition |بڵاوکەرەوە=Westminster John Knox Press |ناونیشان={{Google books |JIoy7PagAOAC |پەڕە=PA٣٥|plainurl=yes}} |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٦٤-٢٢٧٢٧-٢}}&lt;/ref&gt;

لە [[ژێرفەرمانی بەریتانیا بۆ سەر فەلەستین|ژێرفەرمانی بەریتانیا]] (١٩٢٠–١٩٤٨)، ھەموو ناوچەکە بە «[[فەلەستین]]» دەناسرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |سەردێڕ=Mandatory Palestine: What It Was and Why It Matters |نووسەر=Noah Rayman |magazine=[[تایم (گۆڤار)|Time]] |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190518140257/http://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Avalon Project : The Palestine Mandate |ناونیشان=https://avalon.law.yale.edu/20th_century/palmanda.asp |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=avalon.law.yale.edu}}&lt;/ref&gt; لە کاتی [[ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئیسرائیل|دامەزراندنی لە ساڵی ١٩٤٨]]، وڵاتەکە بە فەرمی ناوی «دەوڵەتی ئیسرائیل» ({{langx|he|מְדִינַת יִשְׂרָאֵל}}، {{Audio|He-Medinat Israel.ogg|{{transliteration|engvar=gb|he|''Medīnat Yisrā'el''}}|help=no}} {{IPA|he|mediˈnat jisʁaˈʔel}}؛ {{langx|ar|دَوْلَة إِسْرَائِیل}}، {{transliteration|engvar=gb|ar|ALA-LC|''Dawlat Isrāʼīl''}}، {{IPA|ar|dawlat ʔisraːˈʔiːl}})ی وەرگرت، دوای ئەوەی ناوەکانی دیکەی [[ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئیسرائیل#ناو|پێشنیارکراو]] لەوانە «[[خاکی ئیسرائیل]]» ({{lang|he-Latn|Eretz Yisrael}})، «ئەبەر» (لە باپیری [[ئەبەر]])، «[[زایۆن]]»، و «[[یەھوودا]]»، تاوتوێ کران بەڵام ڕەتکرانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ئیش=[[پەلەستاین پۆست|The Palestine Post]] |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٧|پەڕە=١|سەردێڕ=Popular Opinion |ناونیشان=http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&amp;Type=text/html&amp;Locale=english-skin-custom&amp;Path=PLS/1947/12/07&amp;ChunkNum=-1&amp;ID=Ar00105&amp;PageLabel=1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120815030044/http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib%3ALowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&amp;Type=text%2Fhtml&amp;Locale=english-skin-custom&amp;Path=PLS%2F1947%2F12%2F07&amp;ChunkNum=-1&amp;ID=Ar00105&amp;PageLabel=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/jj.18254265 |سەردێڕ=Israel: The First Decade of Independence |ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=State University of New York Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٩١٤-٢٢٦٠-١}}&lt;/ref&gt; ناوی «ئیسرائیل» لەلایەن [[دەیڤید بن گوریۆن]] پێشنیار کرا و بە دەنگی ٦–٣ پەسەند کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://info.jpost.com/1998/Supplements/Jubilee/2.html |سەردێڕ=One Day that Shook the world |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120112220409/http://info.jpost.com/1998/Supplements/Jubilee/2.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ئیش=[[قودس پۆست|The Jerusalem Post]] |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ١٩٩٨|نووسەر=Elli Wohlgelernter}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Forman |یەکەم=Jacob |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Jewish Word {{!}} Israel: What's in a Name? |ناونیشان=https://momentmag.com/jewish-word-israel-whats-in-a-name/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Moment Magazine |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; لە ھەفتەکانی یەکەمی دوای دامەزراندنی، حکوومەت زاراوەی «[[ئیسرائیلییەکان|ئیسرائیلی]]»ی ھەڵبژارد بۆ ئاماژەدان بە ھاووڵاتییەکی دەوڵەتەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,798687-2,00.html |magazine=[[تایم (گۆڤار)|Time]] |ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ١٩٤٨|سەردێڕ=On the Move |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071016074447/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C798687-2%2C00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا==
[[پەڕگە:Israel_Topography.png|وێنۆک|چەپ|نەخشەی بەرز و نزمی ئیسرائیل]]
سنوورە سیاسییەکانی ئیسرائیل یەکێکە لەو بابەتانەی کە زۆرترین مشتومڕی لەسەرە لە جیھاندا، بەو پێیەی لە سەرەتای دامەزراندنییەوە لە ساڵی ١٩٤٨ەوە تا ئێستا سنوورە فەرمییەکانی خۆی بە تەواوی ڕانەگەیاندووە، ئەو بەشە سنوورانەی کە لە نێوان ئیسرائیل و وڵاتانی دراوسێیدا ڕێککەوتوون، سنووری [[میسر]] (کە تێدەپەڕێت لە نێوان [[نیمچەدوورگەی سینا]] و نەگێڤ) و دوو بەشی سنووری [[ئوردن]] (لە وادی عەرەبە و لە مەرج بیسان)، کە لەدوای واژووکردنی دوو پەیماننامەی ئاشتی دەستنیشانکران. لە ساڵی ٢٠٠٠ ئیسرائیل داوای لە [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کرد سنوورەکانی نێوان خۆی و لوبنان دیاری بکات و ھێزەکانی بە پێی فەرمانە نێونەتەوەییەکان (بەناوی «ھێڵی شین») لە باشووری [[لوبنان]] کشانەوە. لە مانگی ئابی ٢٠٠٥ ئیسرائیل «ھێڵی سەوز»ی دەوروبەری [[کەرتی غەززە]]ی وەک سنووری خۆی ڕاگەیاند.

دەوڵەتی ئیسرائیل دەکەوێتە کیشوەری [[ئاسیا]] لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] و ھاوسنوورە لەگەڵ [[دەریای ناوین]]. لە ڕووی جوگرافییەوە ئیسرائیل وڵاتێکی بچووکە کە ڕووبەرەکەی نزیکەی ڕووبەری [[پارێزگای سلێمانی]]یە، و ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ٩.٧ ملیۆن کەسە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://hulul.el-jeel.com/200412/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231010211823/https://hulul.el-jeel.com/200412/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە سەرەتای دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسرائیلەوە تا ئێستا، ئیسرائیل لایەنێک بووە لە ململانێکانی ناوچەکە، بەتایبەتی لەگەڵ میسر، سووریا، لوبنان، ئوردن و فەلەستینییەکان.

== حکوومەت و سیاسەت ==
=== پایتەخت ===
[[پەڕگە:Jerusalem, old city, historical religious sights, القدس البلده القديمه 34.jpg|وێنۆک|[[ئورشەلیم]]، پایتەختی ئیسرائیل]]
[[قودس|ئورشەلیم]] پایتەختی وڵاتی ئیسرائیلە &lt;ref&gt;https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/2025/12/presidential-message-on-the-eighth-anniversary-of-recognizing-jerusalem-as-the-capital-of-the-state-of-israel/&lt;/ref&gt; بەپێی یاسای «بنەڕەتی ئورشەلیم، پایتەختی ئیسرائیل»ە، کە لە مانگی تەممووزی ساڵی ١٩٨٠ لەلایەن کنێسێتەوە پەسەندکرا، گەورەترین شاری ئیسرائیل شاری [[ئورشەلیم]]ە&lt;ref&gt;https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2023/10/13/%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D8%AA%D9%84-%D8%A3%D8%A8%D9%8A%D8%A8-%D9%85%D9%86-%D8%AD%D9%8A-%D9%84%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D9%85%D8%A9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.aninews.in/news/world/middle-east/jerusalem-is-israels-largest-city-with-a-population-above-one-million20240603225145/&lt;/ref&gt; کە شاریکە دەکەوێتە سەر [[دەریای ناوین| دەریای سپی ناوەڕاست]]؛ بەڵام پایتەختی وڵاتی ئیسرائیل شارێکی زۆر چڕە لەڕووی ژمارەی [[سەرژمێری|دانیشتووان]] و [[تەلارسازی|تەلارسازییەوە]]یەوە ھەندێک کونسوڵخانەی وڵاتانی وەک [[ئەمریکا]] و [[بەریتانیا]] و [[فەڕەنسا]] و ئەوانی تر لە [[قودس|ئورشەلیم]] ھەڵکەوتوون و ھەندێکی تریان لە [[تێل ئەڤیڤ]].

=== بنەمای یاسا ===
[[پەڕگە:PikiWiki_Israel_7260_Knesset-Room.jpg|وێنۆک|چەپ|[[کنێسێت]]]]
[[کنێسێت]] [[پەرلەمان|پەرلەمانی ئیسرائیلە]]،&lt;ref&gt;https://www.gov.il/en/departments/knesset/govil-landing-page&lt;/ref&gt; بەڵام ئیسرائیل دەستووری فەرمی پەسەند نەکردووە. سەرباری ئەوەی کە بەیاننامەی دەوڵەت داوای پەسەندکردنی [[دەستوور]]ێک بوو کە لە ڕێکەوتی ١ی ئابی ١٩٤٨ درەنگتر نەبێت، و سەرۆکوەزیرانی ئەوکاتی حکوومەتی کاتی بەناوی [[دەیڤید بن گوریۆن]]، فەرمانێکی دەرکرد کە بەردەوامی ڕەوایی یاساکانی ژێرفەرمانی بەریتانیا بوونی ھەبێت بە شێوەیەک کە ناکۆک نەبێت لەگەڵ ئەو گۆڕانکارییەی کە لە ئەنجامی دامەزراندنی دەوڵەت و دەستنیشانکردنی ئەنجومەنی دامەزرێنەری ھەڵبژێردراو وەک دەزگایەک کە دامەزراندنی دەستوور و پەسەندکردنی پێسپێردراوە، بەڵام ئەم ئەرکە بەردەوام بوو لە گواستنەوە بۆ بەشەکانی دیکە، و سەرەڕای پێشبینی ئەوەی کە ئەم یەکلاکردنەوە و یەکلاکردنەوەکانی دواتر دەستبەجێ یان کاتی دەبن، بەڵام فەرمانی پێشوو لەگەڵ ھەموارکردنە جیاکراوەکانی لە «فەرمانی بنەماکانی حوکمرانی و یاسا»دا دەمینێتەوە کە لەلایەن ئەنجومەنی کاتی دەوڵەتەوە لە ١٩ی ئایاری ١٩٤٨ دەرچووە و تا ئێستا ماوەتەوە.&lt;ref&gt;https://www.nytimes.com/2024/01/01/world/middleeast/israel-supreme-court-netanyahu.html&lt;/ref&gt;

بەڵام [[کنێسێت]]، واتە پەرلەمانی ئیسرائیل، «یاسا بنەڕەتییەکان»ی وەک ئامرازی دادوەری جێگر بۆ [[دەستوور]] دەرکرد، کە کردەوەی دەسەڵاتداران و [[مافی مرۆڤ]] لە ھەندێک بواردا ڕێکدەخات، بەڵام نەبوونی دەستوورێکی تەواو و ڕوونکردنەوەی ئەولەوییەتەکانی یاسا بنەڕەتییەکان بەسەر یاسا ئاساییەکاندا ھاووڵاتیان و دامەزراوەکان ناچار دەکات ڕووبکەنە دادگای باڵا، بۆ لێکدانەوەی سیستمی یاسایی لە زۆرێک لە حاڵەتە ناڕوونەکاندا، ئەمەش وا دەکات پێگەی دادگای باڵا بەھێزتر بێت زیاتر لەوەی لە وڵاتانی دیکەدا پەسەندکراوە.&lt;ref&gt;https://www.reuters.com/world/middle-east/netanyahu-judicial-overhaul-faces-showdown-israeli-supreme-court-2023-08-02/&lt;/ref&gt;

=== دامودەزگاکانی حوکمڕانی ===
[[پەڕگە:Menora-virun-der-Knesset--w.jpg|وێنۆک|چەپ|مێنۆرای حەوتی کە [[مووسا]] لە چادرەکە و پاشان لە [[پەرستگای سولەیمان]] لەبەردەم [[کنێسێت]]ی ئیسرائیلدا داینا]]
ئیسرائیل خۆی وەک دیموکراسییەکی پەرلەمانی فرە حیزبی پێناسە دەکات کە ھاوشێوەی دیموکراسیەکانی [[ئەورووپای ناوەڕاست]]ە. واتا دامودەزگای ناوەندی پەرلەمانە، کە ڕۆڵی ئەنجوومەنی یاسادانان دەبینێت، ھەروەھا ئەندامەکانی حکوومەت و سەرۆکی دەوڵەت ھەڵدەبژێرن و چاودێری کاری دامودەزگاکانی حکوومەت دەکەن. پەرلەمانی ئیسرائیل پێی دەوترێت «کنێسێت» (بە واتای «کۆکەرەوە»).

ھەموو ئەو ھاووڵاتیانەی تەمەنیان ١٨ ساڵ یان زیاترە و لە سنووری ساڵی ١٩٤٨ی ئیسرائیل و [[بەرزایییەکانی جۆلان|کەرتی جۆلان]] و لە شوێنە نیشتەجێبوونەکانی [[کەناری ڕۆژاوای ڕووباری ئوردن|کەرتی ڕۆژاوا]] نیشتەجێن، مافی دەنگدانیان بە [[کنێسێت]] ھەیە،

بەڵام لە ساڵی ١٩٦٧ەوە تا ئەمڕۆ نە دانیشتووی کەرتی ڕۆژاوا و نە دانیشتووی کەرتی [[غەززە]] مافی دەنگدانیان نەماوە لە کنێسێت. دوای ھەڵبژاردنە گشتییەکان، ئەندامانی کنێسێتی نوێ، لەنێو ئەندامان سەرۆکی حکوومەتی نوێ ھەڵدەبژێرن و ماوەیەکی دیاریکراوی پێدەبەخشن بۆ پێکھێنانی حکوومەتەکەی، دواتر ئەندامانی کنێسێت حکوومەت بەو شێوەیە پەسەند دەکەن کە سەرۆکە ھەڵبژێردراوەکەی پێشنیاری کردووە. ھەندێک لایەن ئیسرائیل بەم شێوەیە پۆلێن دەکەن کە لە پێشەنگی سیستمی [[دیموکراسی]] لە ناوچەی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]دایە.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Israeli_system_of_government&lt;/ref&gt;

==  ئەو وڵاتە عەرەبییانەی دانیان بە دەوڵەتی ئیسرائیلدا ناوە ==
* {{ئاڵا|میسر}}
* {{ئاڵا|ئوردن}}
* {{ئاڵا|مۆریتانیا}}
* {{ئاڵا|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}}&lt;ref&gt;https://www.dw.com/en/israel-and-uae-how-nominal-enemies-became-allies/a-60614394&lt;/ref&gt;
* {{ئاڵا|بەحرەین}}&lt;ref&gt;https://www.dw.com/ar/%D8%AF%D9%88%D9%84-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D9%82%D8%AF-%D8%AA%D8%AA%D8%AC%D9%87-%D9%86%D8%AD%D9%88-%D8%AA%D8%B7%D8%A8%D9%8A%D8%B9-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7-%D9%85%D8%B9-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84/a-54901490&lt;/ref&gt;
* {{ئاڵا|سوودان}}
* {{ئاڵا|مەغریب}}&lt;ref&gt;https://www.voronoiapp.com/geopolitics/Mapped-Recognition-of-Israel-by-Country-296&lt;/ref&gt;

== ئابووریی ==
=== گەشتیاری ===
گەشتیاری یەکێکە لەو ھۆیانەی کە پەرەی بە ئابووری ووڵاتی ئیسرائیل داوە، یەکێک لەو ھۆکارانەی کە گەشتیاران ڕووی تێدەکەن بوونی شوێنەوارە پیرۆزەکانی ھەرسێ ئاینیی [[جوویەتی|جوو]] و [[ئیسلام]] و [[مەسیحییەت|مەسیحی]]، و ڕەخساندنی تایبەت لەلایەن کەرتی تایبەتی وڵات لە خزمەتگوزاری ھۆتێل و شوێنی حەسانەوەو و چێشتخانە، لەساڵی ٢٠٠٩ دا ئیسرائیل سەروو ٢٫٧ میلیۆن گەشتیاری ھەبووە.

== دانیشتووان ==
بەپێی ئاماری ساڵی [[٢٠٢٣]] ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی ئیسرائیل ٩.٧ ملیۆن کەس دەبێت کە دەکاتە ٠٫١١ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٠٫١ ساڵە. ھەروەھا ٩٢ لە سەدی دانیشتووانی وڵاتەکە لە شارەکان دەژین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Countries in the world (ranked by 2014 population)| ناونیشان = http://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/ |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی ئایاری ٢٠١٥ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی Worldometers |زمان = ئینگلیسی}}&lt;/ref&gt; و [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل|کوردی جوو]] نزیکەی ٣٥٠،٠٠٠–٥٠٠ ھەزار کەس دەخەملێنرێت.

== ئایین ==
{{bar box
| title=ئایینەکان لە ئیسرائیل (ئاماری ٢٠٢٠)&lt;ref&gt;https://fanack.com/ar/israel/population-of-israel/&lt;/ref&gt;
| titlebar=#ddd
| left1='''ئایینەکان'''
| right1='''ڕێژە'''
| float=left
| bars=
{{bar percent|[[جوولەکایەتی|جوویەتی]]|gray|٧٣٫٩}}
{{bar percent|[[ئیسلام]]|green|٢١٫١}}
{{bar percent|[[مەسیحییەت]] و ھی دیکە|blue|٥}}}}

== چاند ==
[[پەڕگە:Bar_Mitzvah_a_Jewish_culture.jpg|وێنۆک|چەپ|چاندی جووەکان لە ئیسرائیل]]
[[چاند]]ی ھەمەچەشنی ئیسرائیل لە فرەچەشنی دانیشتووانەکەیەوە سەرچاوە دەگرێت. جووەکانی کۆمەڵگە بڵاوەبووەکان لە سەرانسەری جیھاندا نەریتە چاندی و ئایینییەکانیان لەگەڵ خۆیان ھێنایەوە. کاریگەرییەکانی [[عەرەب]] لە زۆرێک لە بوارە کولتوورییەکانیاندا بوونیان ھەیە، وەک [[تەلارسازی]]، [[مۆسیقا]] و چێشتلێنان. ئیسرائیل تاکە وڵاتە لە جیھاندا کە تێیدا [[ڕۆژژمێری عیبری]] بەکاردێت. ڕۆژانی کارکردن و پشووی خوێندنگەکانی جووەکان بەپێی پشووەکانی جووەکان دیاری دەکرێن و ڕۆژی فەرمی پشوودان لە وڵاتەکەدا [[شەممە]]یە؛ یان شەممەی جووەکان.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20181212143120/https://www.hse.ru/en/news/28331917.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=dD_7CwAAQBAJ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.com/books/about/From_the_Arab_Other_to_the_Israeli_Self.html?hl=ar&amp;id=dD_7CwAAQBAJ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200107225017/http://www.mfa.gov.il/MFA/MFA+Publications/Photo+exhibits/Encounters-+The+Vernacular+Paradox+of+Israeli+Arch-+Intro.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20150710000905/http://www.israel21c.org/culture/israeli-palestinian-and-jordanian-djs-create-bridge-for-peace/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20181012134956/http://www.mfa.gov.il/MFA/History/Modern%20History/Israel%20at%2050/The%20International%20Israeli%20Table&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20070814055003/http://www.mfa.gov.il/mfa/facts%20about%20israel/people/jewish%20festivals%20in%20israel&lt;/ref&gt;
=== وێژە ===
وێژەی ئیسرائیلی بە پلەی یەکەم [[شیعر]] و نووسراوەیە کە بە زمانی [[عیبری]] نووسراوە، ئەمەش وەک بەشێک لە ڕێنێسانسی زمانی عیبری وەک زمانێکی ئاخاوتن لە ناوەڕاستی [[سەدەی نۆزدەھەم]]ەوە، ھەرچەندە کۆمەڵێکی بچووکی [[وێژە]] بە زمانەکانی دیکە، وەک [[ئینگلیزی]] چاپ کراوە. بەپێی یاسا، دوو چاپی سەرجەم ئەو بڵاوکراوانەی لە ئیسرائیل بڵاودەکرێنەوە، دەبێت لە پەرتووکخانەی نیشتمانی ئیسرائیل لە زانکۆی عیبری [[ئورشەلیم]] دابنرێت. لە ساڵی ٢٠٠١ یاساکە ھەمووارکرایەوە و تۆمارە دەنگی و ڤیدیۆییەکان و ھی دیکەی ناچاپکراو لەخۆبگرێت. لە ساڵی ٢٠١٦دا ٨٩٪ی ئەو ٧٣٠٠ پەرتووکەی کە گواستراونەتەوە بۆ پەرتووکخانەکە، بە زمانی عیبری بوون. ئەبراھام مابۆ بە یەکەم نووسەر دادەنرێت کە سەرکەوتنی گەورەی بەدەستھێناوە بەھۆی [[ڕۆمان]]ەکەیەوە کە بە زمانی عیبری نووسیوویەتی لە ساڵی ١٨٥٣ بوو، ھەروەھا ڕێنێسانسی عیبری قەرزاری ئەلیزەر بن یەھودایە، کە بەشدارییەکی زۆری لە زمانی عیبریدا کردووە و بەشدارییەکی زۆری کردووە لە دەوڵەمەندکردنی زمانی عیبری، وایکردووە ببێتە زمانێکی ئاخاوتن و نووسین بۆ مەبەستی تر جگە لە دەقە پیرۆزەکان و لێکۆڵینەوە لە [[تەورات]].&lt;ref&gt;https://archive.today/2012.05.29-153016/http://jnul.huji.ac.il/eng/lgd.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190115125821/http://web.nli.org.il/sites/NLI/English/library/depositing/statistics/Pages/lgd-statistics-2016.aspx&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٦٦ [[شموئێل یووسف عەگنۆن|شموێل یووسف ئاگنۆن]] خەڵاتی نۆبڵی وێژەی لەگەڵ نووسەری ئەڵمانی-جوو نێلی ساکس ھاوبەش کرد. لە ناو [[شاعیر]]ە ھەرە دیارەکانی ئیسرائیلدا یەھودا ئەمیچای، ناتان ئاڵتەرمان، لیا گۆڵدبێرگ و ڕیتچێڵ بلوستاین بوون. ڕۆماننووسانی ھاوچەرخی ئیسرائیلی بەناوبانگی [[نێونەتەوەیی (ڕوونکردنەوە)|نێونەتەوەیی]] بریتین لە ئەمۆس ئۆز، ئیتگار کێرت و دەیڤید گڕۆسمان. نووسەر سەید قاشوو لە عەرەبی ٤٨ە کە لە ئاستی نێونەتەوەیییشدا ناسراوە. ھەروەھا ئیسرائیل نیشتمانی سیاسەتوان و نووسەر ئیمیل حەبیبی بووە، کۆمەڵێک ڕۆمانی نووسیوە، لەوانە «ڕاستییە سەیرەکان لە دیارنەمانی سەعید ئەبی نەحسی مووتەشائیل» و نووسراوی تر، و خەڵاتی ئیسرائیلی بەدەستھێنا بۆ [[وێژەی عەرەبی]].&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180702150907/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1966/index.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20150217200929/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/250792/Emile-Habibi&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190718233153/http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/PrasIsrael/Tashmag/Tashnab_Tashmag_Rikuz.htm?DictionaryKey=Tashnab&lt;/ref&gt;
===مۆسیقا و سەما===
[[پەڕگە:Israel_Philharmonic_Orchestra.jpg|وێنۆک|چەپ|ئۆرکێسترای ئیسرائیل کە لەلایەن زووبین میھتاوە بەڕێوەدەبرێت]]
مۆسیقای ئیسرائیل کاریگەرییە مۆسیقییەکانی ھەموو جیھان لەخۆدەگرێت؛ مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی و سێفاردی، ئاوازی حەسیدی، مۆسیقای یۆنانی، جاز و پۆپ ڕۆک بەشێکن لە دیمەنی مۆسیقا. لەنێو ئۆرکێسترا ئیسرائیلییە بەناوبانگەکانی جیھان ئۆرکێسترای ئیسرائیل ھەیە کە زیاتر لە حەفتا ساڵە کۆنسێرت پێشکەش دەکات و ئەمڕۆ ساڵانە زیاتر لە دوو سەد کۆنسێرت پێشکەش دەکات. ئیسحاق پێرلمان، پینچاس تسوکەرمان و عووفرا حازە ھەموویان مۆسیقاژەنی بەناوبانگی نێونەتەوەیین و لە ئیسرائیل لەدایکبوون. ئیسرائیل لە ساڵی ١٩٧٣ەوە نزیکەی ھەموو ساڵێک بەشداری پێشبڕکێی گۆرانی ئەورووپی دەکات و چوار جار سەرکەوتنی بەدەستھێناوە و دووجاریش میوانداری ئاھەنگەکەی کردووە. زۆرێک لە فێستیڤاڵەکانی مۆسیقا و گۆرانی لە ئیسرائیل بەڕێوەدەچن، وەک فێستیڤاڵی دەریای سوور بۆ جاز کە لە ساڵی ١٩٨٧ەوە ساڵانە لە ئیلات بەڕێوەدەچێت، گۆرانییە فۆلکلۆرییە تەوراتییەکانی وڵاتەکە کە بە «گۆرانییەکانی خاکی ئیسرائیل» ناسراون، لەگەڵ باسکردنی ئەزموون و پێشەنگییەکانی بنیاتنانی نیشتمانی جووەکان.&lt;ref&gt;Broughton, Ellingham &amp; Trillo 1999، صفحات 365–369&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20120210070052/http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/country/content.country/israel_36&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Ben-Sasson 1985، صفحة 1095&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20210501081613/https://archive.org/details/whosemastersvoic0000unse&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20070206190159/http://www.mfa.gov.il/MFA/Israel+beyond+politics/Israel+Philharmonic+Orchestra+celebrates+70th+anniversary+5-Feb-2007.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20170411163728/http://www.eurovision.tv/page/history/by-country/country?country=18&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20170129130750/http://www.eurovision.tv/page/history/year&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20120312202659/http://www.redseajazzeilat.com/en/about/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20120103145812/http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/genre/content.genre/israeli_folk_735/en_US&lt;/ref&gt;
=== سینەما و شانۆ ===
١٠ فیلمی ئیسرائیلی لە سەرەتای دامەزراندنی ئیسرائیلەوە بۆ خەڵاتی ئۆسکار پاڵێوراون بۆ باشترین فیلمی زمانی بیانی. فیلمی عەجەمی ساڵی ٢٠٠٩ سێیەمین پاڵێوراوی لەسەریەک بوو بۆ فیلمێکی ئیسرائیلی. دەرھێنەرانی فەلەستینی-ئیسرائیلی کۆمەڵێک فیلمیان دروست کردووە کە باس لە ململانێی عەرەب و ئیسرائیل و دۆخی فەلەستینییەکانی ناو ئیسرائیل دەکەن، وەک فیلمەکانی محەممەد بەکری ٢٠٠٢: «جەنین و جەنین و بووکە سوورییەکە».&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130117112056/http://www.jpost.com/ArtsAndCulture/Entertainment/Article.aspx?id=167582&lt;/ref&gt;

ئیسرائیل بە درێژەدان بە نەریتی شانۆیی بەھێزی شانۆی یدیشی لە [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]]، دیمەنێکی شانۆیی زیندوو دەپارێزێت. شانۆی حەبیمە لە ساڵی ١٩١٨ لە [[تێل ئەڤیڤ]] دامەزراوە و کۆنترین کۆمپانیای شانۆ و ڕێپەرتۆری نیشتمانییە لە ئیسرائیل.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20191211013717/https://www.habima.co.il/&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Haredi_Judaism.jpg|وێنۆک|چەپ|گەنجانی ھاریدی بە جلوبەرگی نەریتییەوە سەیری خشتەی ڕیکلامەکان دەکەن لە [[ئورشەلیم]]]]
=== میدیا ===
ڕاپۆرتی ساڵانەی ئازادی ڕۆژنامەگەری ساڵی ٢٠١٧ کە لەلایەن ماڵی ئازادییەوە (Freedom House) بڵاوکراوەتەوە، ئیسرائیلی وەک وڵاتێکی ئازاد لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] و [[باکووری ئەفریقا]] ڕیزبەندی کردووە، ھەروەھا لە پلەی ٦٤ی جیھاندا ھاتووە. لە پێوەرەکانی ئازادی ڕۆژنامەگەری ساڵی ٢٠١٧ کە لەلایەن ڕۆژنامەنووسانی بێ سنوورەوە دەرچووە، ئیسرائیل لە ڕیزبەندی ٩١ی وڵاتدا بووە لە کۆی ١٨٠ وڵات، ھەروەھا لە ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوین و باکووری ئەفریقا پلەی یەکەمی بەدەستھێناوە. لە میدیای ئیسرائیلدا زیاتر لە ١٠ زمانی جیاواز ھەیە و زمانی عیبری باڵادەستە. ڕۆژنامەگەری بە زمانی [[عەرەبی]] پێداویستییەکانی ھاووڵاتیانی عەرەبی ئیسرائیل دابین دەکات، لەگەڵ گەیشتن بەو ناوچانەی کە لەلایەن دەسەڵاتی نیشتمانیی [[دەوڵەتی فەلەستین|فەلەستین]]ەوە بەڕێوەدەبرێن. لە ماوەی ساڵانی ھەشتا و نەوەدەکاندا، چاپەمەنی ئیسرائیل پرۆسەیەکی گۆڕانکاری گەورەی بەسەردا ھات، چونکە میدیاکان وردە وردە ھاتنە ژێر کۆنترۆڵی ژمارەیەکی سنووردار لە ڕێکخراوەکانەوە، لەکاتێکدا ئەو ڕۆژنامانەی کە لەلایەن لایەنە سیاسییەکانەوە بڵاودەکرانەوە، دەستیان بە نەمان کرد. ئەمڕۆ لە تێل ئەڤیڤ سێ کۆمەڵەی گەورە و خاوەندارێتی تایبەت بەسەر میدیای گشتی ئیسرائیلدا زاڵن.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190808014941/https://freedomhouse.org/sites/default/files/FOTP_2017_booklet_FINAL_April28.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190816203659/https://rsf.org/en/ranking&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20170509085059/http://www.iba.org.il/world/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190507163600/http://www.mfa.gov.il/mfa/aboutisrael/culture/pages/the%20printed%20media-%20israel-s%20newspapers.aspx&lt;/ref&gt;
=== مۆزەخانەکان ===
[[پەڕگە:Billy_Rose_Art_Garden_(14755133799).jpg|وێنۆک|چەپ|بینای دەفری کتێب لە مۆزەخانەی ئیسرائیل، کە نووسراوەکانی [[دەریای مردوو]]ی تێدایە]]
مۆزەخانەی ئیسرائیل لە [[ئورشەلیم]] یەکێکە لە گرنگترین دامەزراوە ڕۆشنبیرییەکانی ئیسرائیل و دەستنووسەکانی دەریای مردووی تێدایە، لەگەڵ کۆمەڵەیەکی بەرفراوان لە کەلوپەلی کۆنی جووەکان و ھونەری ئەورووپی. مۆزەخانەی یاد ڤاشێمی نیشتمانی بۆ یادکردنەوەی [[ھۆلۆکۆست]]، [[ئەرشیف]]ی ناوەندی جیھانە بۆ زانیارییە پەیوەندیدارەکان بە ھۆلۆکۆستەوە. مۆزەخانەی گەلی [[جوولەکە|جوو]] لە ماڵی تەفشی لە [[زانکۆی تێل ئەڤیڤ]] مۆزەخانەیەکی کارلێککارانەیە کە تایبەتە بە مێژووی کۆمەڵگە جووەکان لە سەرانسەری جیھان. جگە لە مۆزەخانە گەورەکان لە شارە گەورەکاندا، لە زۆرێک لە شار و کیبوتزیمەکاندا شوێنی ھونەری کوالێتی بەرز ھەیە. میشکان لۆمانۆت لە کیبوتز عەین ھاروود مەھاد گەورەترین مۆزەخانەی ھونەرییە لە باکووری وڵات.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130302154234/http://www.english.imjnet.org.il/page_1465?c0=14896&amp;bsp=14393&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20070709044752/https://www.imj.org.il/eng/shrine/index.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www1.yadvashem.org/yv/en/about/index.asp&lt;/ref&gt;

ئیسرائیل زۆرترین مۆزەخانەی ھەیە بۆ ھەر تاکێک لە جیھاندا. ھەروەھا چەندین مۆزەخانەی ئیسرائیل تایبەتن بە چاندی ئیسلامی، لەوانە مۆزەخانەی ڕۆکفێلەر و پەیمانگەی ئێڵ مایر بۆ ھونەری ئیسلامی کە ھەردووکیان لە [[ئورشەلیم]]ن. مۆزەخانەی ڕۆکفێلەر تایبەتمەندە بە شوێنەوارناسیی سەردەمی [[عوسمانییەکان]] و مێژووی دیکەی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]. ھەروەھا شوێنی یەکەمین کەللەسەری بەردبووە کە لە [[ڕۆژاوای ئاسیا]] دۆزرایەوە. کۆمەڵێک لە کەللەسەرەکە لە مۆزەخانەی ئیسرائیل نمایشکراوە.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20140625091036/http://bh.org.il/about-us.aspx&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20171107024929/https://www.haaretz.com/israel-news/travel/mishkan-leomanut-1.242533&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20170629144146/http://travel.cnn.com/best-israel-museums-361281/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=4Z0YrPfeHa8C&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161227024455/http://www.imj.org.il/imagine/galleries/viewItemE.asp?case=1&amp;itemNum=359979&lt;/ref&gt;

=== چێشتخانە ===
[[پەڕگە:Food_in_Israel.jpg|وێنۆک|چەپ|قاپێک کە بریتییە لە [[فەلافل]] و [[حووموس]] و [[پەتاتە]]ی سوورکراوە و [[زەلاتە]]ی ئیسرائیلی]]
خواردنی ئیسرائیل خواردنە ناوخۆییەکان و ھەروەھا خواردنی جووەکان لەخۆدەگرێت کە لەلایەن کۆچبەرە جووەکانەوە ھێنراونەتە وڵاتەکە. لە دروستکردنی دەوڵەتەوە لە ساڵی ١٩٤٨ و بە تایبەتی لە کۆتاییەکانی حەفتاکاندا، چێشتخانەی فیووژنی ئیسرائیل پەرەی سەندووە. چێشتخانەی ئیسرائیل توخمەکانی شێوازی چێشتلێنانەکانی میزراھی، سێفاردی و ئەشکەنازی ھەیە. ھەروەھا زۆرێک لەو خواردنانە لەخۆدەگرێت کە بە شێوەیەکی نەریتی لە خواردنەکانی [[شام]]، عەرەب، [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] و [[دەریای ناوین]]دا دەخورێن، وەک فەلافل، حووموس، شەکشووکە، کووسکووس و زەعتەر. ھەروەھا شنیتزل، [[پیتزا]]، [[ھەمبەرگر]]، پەتاتەی سوورکراوە، [[برنج]] و زەڵاتە خواردنی بەناوبانگی ئیسرائیلن.&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=KjuYCgAAQBAJ&amp;pg=PT119&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3850942,00.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gur, The Book of New Israeli Food, pg. 11&lt;/ref&gt;

نزیکەی نیوەی دانیشتووانی جووەکانی ئیسرائیل کشرووت لە ماڵەکانیان دەپارێزن. چێشتخانەکانی کشرووت، ھەرچەندە لە ساڵانی شەستەکاندا دەگمەن بوون، بەڵام تا ساڵی ٢٠١٥ نزیکەی ٢٥٪ی ھەموو چێشتخانەکان پێکدەھێنن، ئەمەش ڕەنگە ڕەنگدانەوەی بەھا عەلمانییەکانی ئەو کەسانە بێت کە کشرووت ناخۆن. چێشتخانەکانی ھۆتێلەکان زیاتر خواردنی کشرووت پێشکەش دەکەن. بازاڕی فرۆشتنی تاکەکەسی بە شێوەیەکی نەریتی لەگەڵ یاسای جووەکاندا ناگونجێت، بەڵام بە خێرایی و بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش گەشەی کرد دوای ھاتنی کۆچبەرانی وڵاتانی [[یەکێتیی سۆڤیەت]]ی پێشوو لە ماوەی ساڵانی نەوەدەکاندا. لەگەڵ ئەو ماسییانەی کە لەگەڵ یاسای جووەکاندا ناگونجێت، [[کەروێشک]] و نەعامە، گۆشتی [[بەراز]] لە ئیسرائیل زۆر بەرھەمدەھێنرێت و دەخورێت، سەرەڕای سنووردارکردنەکان لەلایەن ھەردوو ئایینی [[جوولەکایەتی|جوو]] و [[ئیسلام]]ەوە.&lt;ref&gt;https://books.google.com/books/about/American_Israelis.html?hl=ar&amp;id=CG-WQZDJdo8C#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.com/books/about/Food_for_Thought.html?hl=ar&amp;id=FYXlAgAAQBAJ#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200107171630/https://books.google.com/books?id=FYXlAgAAQBAJ&amp;pg=PA233&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20181215123309/http://www.slate.com/articles/life/faithbased/2012/08/israel_s_pork_problem_and_what_it_means_for_the_country_s_christian_arabs_.single.html&lt;/ref&gt;
=== وەرزش ===
[[پەڕگە:88750_sports_in_israel_PikiWiki_Israel.jpg|وێنۆک|چەپ|کۆمەڵێک جوو یاری دەکەن (١٩٣٥–١٩٣٦)]]
زۆرێک لە وەرزشەکان لە ئیسرائیل بەربڵاون، بەناوبانگترینیان [[تۆپی پێ]] و [[تۆپی باسکە]]یە، ١٢ تیپ کێبڕکێی جامی [[پریمەرلیگ]] دەکەن، بەناوبانگترینیان مەکابی حەیفا و بەیتاری قودس، ئیسرائیل بەشداری لە خولی یانە پاڵەوانەکانی [[ئەورووپا]] دەکات بۆ تۆپی پێ، ھەروەھا بۆ جامی باسکەی ئەورووپاش، ھەڵبژاردەی ئیسرائیل بەشداری دەکات و ھەردوو خولی ژنان و پیاوان لەم پاڵەوانێتییەدا ھەیە. جگە لە تۆپی باسکە و تۆپی پێ، زۆرێک لە وەرزشە بەناوبانگەکان لە ئیسرائیل ئەنجام دەدرێن، لەوانە [[تێنس]]، [[تۆپی دەست]]، و [[بالە|تۆپی بالە]]، ھەروەھا وەرزشی کەنار دەریا و ماراسۆنەکان، وەک ماراسۆنی ساڵانەی تیبیریاس، جگە لە وەرزشە مۆدێرنەکانی وەک بیسبۆڵ، [[تۆپی پێی ئەمریکی]]، و [[کریکێت]]، لەگەڵ باسکردنی [[وەرزشی شەڕکردن]] و ھی دیکە.

ئیسرائیل لە ناوەڕاستی سەدەی ڕابردووەوە بەشداری یارییە ئۆڵۆمپییەکان کردووە، ھەروەھا ئیسرائیل میوانداری جووەکانی خۆی دەکرد لەم پاڵەوانێتییەدا، کە بە مەکابیا ناسراوە، کە لە ساڵی ١٩٣٢ەوە ھەر ٤ ساڵ جارێک بەڕێوەدەچێت، فەلەستینییەکان فێستیڤاڵی مەکابیایان بە ڕەگەزپەرستی دانا، کە لە ساڵی ١٩٣٢ بەڕێوەچوو، چونکە بەڕای ئەوان ئامانجی ئەوە بووە کە [[عەرەب]]ە [[فەلەستینییەکان]] پەراوێز بخات و جووەکان لە گۆڕەپانی وەرزشدا باڵادەست بکات بەبێ ئەوەی دانیشتووانی عەرەب بتوانن بەشداری بکەن.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20140409080736/http://www.thaqafa.org/Main/default.aspx?xyz=BOgLkxlDHteZpYqykRlUuI1kx/VDUOFosYKgFxmv1dyNMmXxBa+v9/W27KprXF82yuArZvAEM/TglrMe4IXyGsJO7fPW6Ub3PNX0LBeFiUjawcA/k1isisN/N/N9bFpHoALbPfiq0DI=&lt;/ref&gt; 

لەیاریزانە ناودارەکانی تۆپی پێ لە پێشوو تا ئێستا
[[یووسی بنعیوون]] کە لە یانەکانی خوولی ئینگلیزی [[لیڤەرپوول]] و [[چێلسی]] یاری کردووە. و لە یانە بەناوبانگە وەرزشییەکانیان ماکابی تێل ئەڤیڤ و ماکابی حەیفا کە ئەو دوویانەیە چەند جارێک بەشدارییان لە خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا لە یاری [[تۆپی پێ]] و [[باسکە]] کردووە.

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{ڕۆژھەڵاتی ناوین}}
{{وڵاتەکانی ئاسیا}}
{{ووڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست}}

{{تووڵی دەروازە|ئاسیا|جوگرافیا|وڵاتەکان|ئیسرائیل|ڕۆژھەڵاتی ناوین}}
{{پۆلی کۆمنز|Israel}}

[[پۆل:ئیسرائیل]]
[[پۆل:شام]]
[[پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]]
[[پۆل:کۆمارەکان]]
[[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٨ لە ئیسرائیل]]
[[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو]]
[[پۆل:ئەو وڵاتانەی کە دانپێدانانیان پێنەدراوە یان دانپێدانانیان سنووردارە]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٨]]
[[پۆل:نزیک وڵاتانی ڕۆژهەڵات]]
[[پۆل:ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست]]</text>
      <sha1>38w9xf9nhgx8intlbpn7fd14mmk1juv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589626</id>
      <parentid>1589625</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T12:22:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* ڕەگناسی */</comment>
      <origin>1589626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100676" sha1="3mnnqsqthrhs7w8yqlkuq549pcdv50k" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی_وڵات
|ناو_خۆماڵی             =יִשְׂרָאֵל{{ھن}}إسرائيل
|ناو_فەرمی              =دەوڵەتی ئیسرائیل
|ناوی_باو                       =מְדִינַת יִשְׂרָאֵל
|ئاڵا_وێنە                      =Flag of Israel.svg
|نیشانی_نەتەوەیی_وێنە   =Coat of arms of Israel.svg
|دروژمی_نەتەوەیی                =
|سروودی_نیشتمانی                ={{چینی ناوەند}}[[پەڕگە:Hatikvah instrumental.ogg]]{{کۆتایی}}{{ھن}}Hatikvah ('''הַתִּקְוָה''')
|سروودی_پاشایی          =
|نەخشە_وێنە             =LocationIsrael.svg
|نەخشە_سەردێڕ           =
|پایتەخت = [[ئورشەلیم]] &lt;/small&gt;
|latd=31 |latm=47 |latNS=N |longd=35 |longm=13 |longEW=E
|شار_گەورەترین          = [[ئورشەلیم]] (قودس)
|زمانەکان_فەرمی         =[[زمانی عیبری|عیبری]]
|زمانەکان_ناوچەیی               = [[عەرەبی]]
|جۆری_زمانەکان          =
|زمانەکان                    =
|ڕەگەز_گرووپەکان                =٧٣٫٩٪ [[جوو]]، ٢١٫١٪ [[عەرەب]]، ٥٪ ئەوانی دیکە
|جۆری_دەسەڵات           =[[پەرلەمان]]ی
|پلەی_سەرۆک١            =[[سەرۆک کۆماری ئیسرائیل|سەرۆک کۆمار]]
|ناوی_سەرۆک١            =[[ئایزک ھێرزۆگ]]
|پلەی_سەرۆک٢            =[[سەرۆک وەزیران]]
|ناوی_سەرۆک٢            =[[بێنیامین نێتانیاھوو]] &lt;ref&gt;https://www.gov.uk/government/news/pm-call-with-prime-minister-netanyahu-of-israel-8-october-2023#:~:text=The%20Prime%20Minister%20spoke%20to,attacks%20by%20Hamas%20against%20Israel.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jewishvirtuallibrary.org/prime-ministers-of-israel&lt;/ref&gt;
|جۆری_وەرگرتنی_دەسەڵات  =وەرگرتنی سەربەخۆیی
|زانیاریی_وەرگرتنی_دەسەڵات      =سەربەخۆیی لە حووکمی [[بەریتانیا]]
|ڕووداوی_سەربەخۆیی١     =
|ڕێکەوتی_سەربەخۆیی١     =[[١٤ی ئایار]] [[١٩٤٨]]
|ڕووداوی_سەربەخۆیی٢     =
|ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٢     =
|پلە_ڕووبەر                     =١٥١ەم
|area_km2 = 20,770{{\}}22,072 ([[List of countries and dependencies by area|153rd]])
|area_sq_mi = ٨٬٠١٩{{\}}٨٬٥٢٢
|مەزەندەی_ژمارەی_دانیشتوان      =9,517,181
|پلە_مەزەندەی_دانیشتوان =٩٥ەم
|ساڵی_مەزەندەی_دانیشتوان        =[[٢٠٢٥]]
|سەرژمێریی_دانێشتوان    =
|ساڵی_سەرژمێریی_دانێشتوان       =
|چڕیی_دانیشتوان_ک.م.٤گۆش        =٣٦٥٠٣
|پلە_چڕیی_دانیشتوان             =٣٠ەم
|دراو                   = [[شێکێل]] ₪
|کۆدی_دراو              =ILS
|کاتی_ناوچەیی           =IST
|قەرەبووی_کات           =+٢
|لای_لێخوڕین            =ڕاست
|پاشگر_دۆمەین           = [[.il]]
|کۆدی_تەلەفوون          =٩٧٢
}}
'''ئیسرائیل''' (بە [[زمانی عیبری|عیبری]]: יִשְׂרָאֵל‎)، وڵاتێکە لە ناوچەی [[باشووری شام]] لە [[ڕۆژاوای ئاسیا]]. لە باکوورەوە [[سنوورەکانی ئیسرائیل|ھاوسنوورە]] لەگەڵ [[لوبنان]]، لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[سووریا]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ئوردن]]، و لە باشووری ڕۆژاواوە لەگەڵ [[میسر]]. [[دەشتی کەناراوەکانی ئیسرائیل|کەناراوی ڕۆژاوای ئیسرائیل]] دەکەوێتە سەر [[دەریای ناوەڕاست]]، لوتکەی باشووری دەگاتە [[دەریای سوور]]، و لە ڕۆژھەڵاتیشەوە [[نزمترین خاڵی زەوی]] لە نزیک [[دەریای مردوو]] ھەیە. [[ئورشەلیم]] شوێنی حکوومەت و [[بارودۆخی ئورشەلیم|پایتەختی ڕاگەیەندراوە]]،&lt;ref&gt;Akram, Susan M., Michael Dumper, Michael Lynk, and Iain Scobbie, eds. 2010. &quot;International Law and the Israeli-Palestinian Conflict: A Rights-Based Approach to Middle East Peace&quot;. Routledge. p. 119: &quot;UN General Assembly Resolution 181 recommended the creation of an international zone, or corpus separatum, in Jerusalem to be administered by the UN for a 10-year period, after which there would be a referendum to determine its future. This approach applies equally to West and East Jerusalem and is not affected by the occupation of East Jerusalem in 1967. To a large extent it is this approach that still guides the diplomatic behaviour of states and thus has greater force in international law.&quot;&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا [[تێل ئەڤیڤ]] [[گوش دان|گەورەترین ناوچەی شارنشین]] و [[ئابووریی ئیسرائیل|ناوەندی ئابووریی]] ئیسرائیلە.

[[خاکی ئیسرائیل]]، کە بە [[فەلەستین]] یان [[خاکی پیرۆز]]یش ناودەبرێت، نیشتمانی کەنعانییە کۆنەکان و دواتریش شانشینەکانی [[ئیسرائیل و یەھوودای کۆن|ئیسرائیل و یەھوودا]] و [[ھەسمۆنیی یەھوودا]] بووە. دەکەوێتە نزیک [[ڕێڕەوی شام|ڕێڕەوی کیشوەرەکان]]، [[مێژووی دانیشتووانناسیی فەلەستین (ناوچە)|دانیشتووانناسییەکەی گۆڕا]] لەژێر ئیمپراتۆریەتە جۆراوجۆرەکاندا. [[دژەسامییەتیی ئەورووپی]] لە سەدەی ١٩دا پەرەی بە بزووتنەوەی [[زایۆنیزم|زایۆنیست]] دا بۆ [[نیشتمانی جوولەکە]]، کە پاڵپشتی [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا|بەریتانیا]]ی بەدەستھێنا بە [[ڕاگەیەندراوی بالفۆر]] لە ساڵی ١٩١٧. دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، بەریتانیا ناوچەکەی داگیرکرد و [[ژێرفەرمانی بەریتانیا بۆ سەر فەلەستین|فەلەستینی ژێر دەسەڵاتی بەریتانیا]]ی دامەزراند. فەرمانڕەوایی بەریتانیا و [[ئالیا|کۆچی جوولەکەکان]] لە سەروبەندی [[ھۆلۆکۆست]]دا [[ململانێی نێوان پێکھاتەکان لە فەلەستینی ژێر دەسەڵاتی بەریتانیا|گرژییەکانی نێوان عەرەب و جوولەکە]]ی چڕتر کردەوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Morris |یەکەم= Benny |بەستەری نووسەر= Benny Morris|سەردێڕ= Righteous Victims: A History of the Zionist-Arab Conflict, 1881–2001 |بڵاوکەرەوە= Knopf |ساڵ= ١٩٩٩|edition= reprint |ژپنک= ٩٧٨-٠-٦٧٩-٧٤٤٧٥-٧|وتەگێڕانەوە= The fear of territorial displacement and dispossession was to be the chief motor of Arab antagonism to Zionism down to 1948 (and indeed after 1967 as well). |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=746mQgAACAAJ |ڕێکەوتی سەردان= ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240322131219/https://books.google.com/books?id=746mQgAACAAJ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} Also quoted, among many, by Mark M. Ayyash (2019). &quot;Hermeneutics of Violence: A Four-Dimensional Conception&quot;. University of Toronto Press, p. [https://books.google.com/books?id=W1G_DwAAQBAJ&amp;pg=PA195 195] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240322131220/https://books.google.com/books?id=W1G_DwAAQBAJ&amp;pg=PA195 |date=22 March 2024 }}, {{ISBN|978-1-4875-0586-8}}. Accessed 22 March 2024.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Fildis |یەکەم١=Ayse |دوایین٢=Nisanci |یەکەم٢=Ensar |سەردێڕ=British Colonial Policy &quot;Divide and Rule&quot;: Fanning Arab Rivalry in Palestine |ساڵ=٢٠١٩|journal=International Journal of Islamic and Civilizational Studies |بەرگ=٦|issue=1 |بڵاوکەرەوە=UTM Press |ناونیشان=https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/78420814/ea601a07a2310f41e37ea266a47b38107202-libre.pdf?1641751843=&amp;response-content-disposition=inline%3B+filename%3DBritish_Colonial_Policy_Divide_and_Rule.pdf&amp;Expires=1715344527&amp;Signature=UEfPzsmbLIHNW7Sd0jLxe4OpYu4sPt5claU2beASuCt0BXqpfOQmcXAcR9EAPzkenh~oHMrRZIUREfMTfqEosnMw8oqIVa2Ap6HVteACMhsC0VpH~MUmjcYs8f8rQUrWjZtnMuKwHetiRQ92Md~PThKv6lbAds05mX-cJzPamGLZ7fpx8xA3ejpYDXiG1uYE7Ks550xBEdWLCCPkfuOUJXMTbmJAucKnXRZnDL78EuDeQx0CNpSWdujVlcd82klFyLverJL5AAJs5AH2eHNVpXzym0fPdBy2YJWz5sgMYZOC9oN09cDXB007r7qRj2nFSL3Zs13Un0i~~1~pwbg__&amp;Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240510121206/https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/78420814/ea601a07a2310f41e37ea266a47b38107202-libre.pdf?1641751843=&amp;response-content-disposition=inline%20filename=British_Colonial_Policy_Divide_and_Rule.pdf&amp;Expires=1715344527&amp;Signature=UEfPzsmbLIHNW7Sd0jLxe4OpYu4sPt5claU2beASuCt0BXqpfOQmcXAcR9EAPzkenh~oHMrRZIUREfMTfqEosnMw8oqIVa2Ap6HVteACMhsC0VpH~MUmjcYs8f8rQUrWjZtnMuKwHetiRQ92Md~PThKv6lbAds05mX-cJzPamGLZ7fpx8xA3ejpYDXiG1uYE7Ks550xBEdWLCCPkfuOUJXMTbmJAucKnXRZnDL78EuDeQx0CNpSWdujVlcd82klFyLverJL5AAJs5AH2eHNVpXzym0fPdBy2YJWz5sgMYZOC9oN09cDXB007r7qRj2nFSL3Zs13Un0i~~1~pwbg__&amp;Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کە پەرەی سەند بۆ [[جەنگی ناوخۆیی ١٩٤٧–١٩٤٨ لە فەلەستینی ژێر دەسەڵاتی بەریتانیا|جەنگێکی ناوخۆیی]] دوای [[پلانی دابەشکردنی فەلەستین لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە|پلانی دابەشکردن]]ی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] لە ساڵی ١٩٤٧.

ئیسرائیل [[ڕاگەیەندراوی سەربەخۆییی ئیسرائیل|سەربەخۆییی ڕای گەیاند]] کاتێک [[کۆتاییی دەسەڵاتی بەریتانیا بەسەر فەلەستین|دەسەڵاتی بەریتانیا کۆتایی ھات]] لە ١٤ی ئایاری ١٩٤٨، کە بەدوایدا [[شەڕی عەرەب و ئیسرائیل (١٩٤٨)|داگیرکارییەک]] لەلایەن [[جیھانی عەرەب|وڵاتانی عەرەبی]]یەوە ڕوویدا. [[ڕێککەوتننامەکانی ئاگربەستی ١٩٤٩|ئاگربەستی ١٩٤٩]] ئیسرائیلی لە دەرەوەی پلانی نەتەوە یەکگرتووەکان فراوانتر کرد،&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Zionism {{!}} Definition, History, Examples, &amp; Facts {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Zionism |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181225204632/https://www.britannica.com/topic/Zionism |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا ھیچ وڵاتێکی نوێی عەرەبی دروست نەکرا، و [[داگیرکردنی کەرتی غەززە لەلایەن کۆماری یەکگرتووی عەرەبییەوە|غەززە لەژێر کۆنترۆڵی میسر]] و [[لکاندنی کەناری ڕۆژاوا بە ئوردن|کەناری ڕۆژاوا لەلایەن ئوردنەوە فەرمانڕەوایی دەکرا]] مایەوە.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Meir-Glitzenstein |یەکەم١=Esther |ڕێکەوت=پاییزی ٢٠١٨|سەردێڕ=Turning Points in the Historiography of Jewish Immigration from Arab Countries to Israel |journal=Israel Studies |بڵاوکەرەوە=Indiana University Press |بەرگ=٢٣|issue=3 |پەڕەکان=١١٤–١٢٢|doi=10.2979/israelstudies.23.3.15 |jstor=10.2979/israelstudies.23.3.15 |s2cid=150208821 |وتەگێڕانەوە=The mass immigration from Arab countries began in mid-1949 and included three communities that relocated to Israel almost in their entirety: 31,000 Jews from Libya, 50,000 from Yemen, and 125,000 from Iraq. Additional immigrants arrived from Egypt, Morocco, Tunisia, Turkey, Iran, India, and elsewhere. Within three years, the Jewish population of Israel doubled. The ethnic composition of the population shifted as well, as immigrants from Muslim counties and their offspring now comprised one third of the Jewish population—an unprecedented phenomenon in global immigration history. From 1952–60, Israel regulated and restricted immigration from Muslim countries with a selective immigration policy based on economic criteria, and sent these immigrants, most of whom were North African, to peripheral Israeli settlements. The selective immigration policy ended in 1961 when, following an agreement between Israel and Morocco, about 100,000 Jews immigrated to the State. From 1952–68 about 600,000 Jews arrived in Israel, three quarters of whom were from Arab countries and the remaining immigrants were largely from Eastern Europe. Today fewer than 30,000 remain in Muslim countries, mostly concentrated in Iran and Turkey.}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Fischbach|2008|p=26–27}} زۆربەی [[فەلەستینییەکان|عەرەبە فەلەستینییەکان]] لە کاتی [[نەکبە]]دا [[دەرکردن و ڕاکردنی فەلەستینییەکان لە ١٩٤٨|ڕایانکرد یان دەرکران]]، {{sfn|Slater|2020|pp=81–92, 350|ps=, &quot;[p. 350] It is no longer a matter of serious dispute that in the 1947–48 period—beginning well before the Arab invasion in May 1948—some 700,000 to 750,000 Palestinians were expelled from or fled their villages and homes in Israel in fear of their lives—an entirely justifiable fear, in light of massacres carried out by Zionist forces.&quot;}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Ghanim |یەکەم١=Honaida |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٠٩|سەردێڕ=Poetics of Disaster: Nationalism, Gender, and Social Change Among Palestinian Poets in Israel After Nakba |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/40608203 |journal=[[International Journal of Politics, Culture, and Society]] |بەرگ=٢٢|پەڕەکان=٢٣–٣٩ [٢٥–٢٦]|doi=10.1007/s10767-009-9049-9 |jstor=40608203 |s2cid=144148068 |ژمارە=١|issn=0891-4486 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211106040944/https://www.jstor.org/stable/40608203 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |وتەگێڕانەوە=Around 750,000–900,000 Palestinians were systematically expelled from their homes and lands and about 531 villages were deliberately destroyed. |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cleveland |یەکەم١=William L. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=CuHaDwaAQBAJ&amp;pg=PT290 |سەردێڕ=A History of the Modern Middle East |دوایین٢=Bunton |یەکەم٢=Martin |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Westview Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٤٢٩-٩٧٥١٣-٤|زمان=en |پەڕە=٢٧٠|وتەگێڕانەوە=Not only was there no Palestinian Arab state, but the vast majority of the Arab population in the territory that became Israel-over 700,000 people-had become refugees. The Arab flight from Palestine began during the intercommunal war and was at first the normal reaction of a civilian population to nearby fighting-a temporary evacuation from the zone of combat with plans to return once hostilities ceased. However, during spring and early summer 1948, the flight of the Palestinian Arabs was transformed into a permanent mass exodus. ...}}&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا سەربەخۆییی ئیسرائیل بووە ھۆی [[دژەسامییەتی لە جیھانی عەرەبیدا]] و [[کۆچی بەکۆمەڵی جوولەکەکان لە جیھانی ئیسلامییەوە|کۆچی بەکۆمەڵی جوولەکەکان لەوێوە]]، بەتایبەتی بۆ ئیسرائیل.

لە کاتێکدا سەربەخۆییی ئیسرائیل بووە ھۆی [[دژەسامییەتی لە جیھانی عەرەبیدا]] و [[کۆچی بەکۆمەڵی جوولەکەکان لە جیھانی ئیسلامییەوە|کۆچی بەکۆمەڵی جوولەکەکان لەوێوە]]، بەتایبەتی بۆ ئیسرائیل.&lt;ref name=&quot;:05&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Beker |یەکەم=Avi |ڕێکەوت=٢٠٠٥|سەردێڕ=The Forgotten Narrative: Jewish Refugees from Arab Countries |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/25834637 |journal=Jewish Political Studies Review |بەرگ=١٧| issue=3/4 |پەڕەکان=٣–١٩|jstor=25834637 |issn=0792-335X |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240109013108/https://www.jstor.org/stable/25834637 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dinstein |یەکەم=Yoram |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&amp;dq=650000+%2872%25%29+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&amp;pg=PA282 |سەردێڕ=Israel Yearbook on Human Rights, Volume 6 (1976) |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٤٢٢٨٧-٢|پەڕە=٢٨٢|زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240521171644/https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&amp;pg=PA282&amp;lpg=PA282&amp;dq=650000+(72%25)+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&amp;source=bl&amp;ots=F8PgTaUHaN&amp;sig=ACfU3U0WsIDoJxluxSyPsNK60ypjp280-A&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjnzt69mZ-GAxUiweYEHYlBh04ChDoAXoECAMQAw#v=onepage&amp;q=650000%20(72%25)%20of%20these%20Jews%20resettled%20in%20Israel.&amp;f=false |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دوای [[جەنگی شەش ڕۆژە]]ی ١٩٦٧، ئیسرائیل کەناری ڕۆژاوا، غەززە و [[داگیرکردنی نیمچەدوورگەی سینا لەلایەن ئیسرائیلەوە|سینا]]ی میسری داگیرکرد، و [[لکاندنی قودسی ڕۆژھەڵات بە ئیسرائیل|قودسی ڕۆژھەڵات]] و [[یاسای بەرزایییەکانی جۆلان|بەرزایییەکانی جۆلان]]ی سووریای لکاند. پەیماننامەی ئاشتی لەگەڵ [[پەیماننامەی ئاشتیی میسر و ئیسرائیل|میسر]] لە ساڵی ١٩٧٩ (سینا لە ساڵی ١٩٨٢ گەڕێندرایەوە) و [[پەیماننامەی ئاشتیی ئیسرائیل و ئوردن|ئوردن]] لە ساڵی ١٩٩٤ واژوو کران. [[ڕێککەوتنی ئۆسلۆ ١|ڕێککەوتننامەکانی ئۆسلۆ]]ی ١٩٩٣ [[خۆبەڕێوەبەریی فەلەستینی]] سنوورداری لە [[کەناری ڕۆژاوا]] و [[کەرتی غەززە|غەززە]] ھێنایە ئاراوە، لە کاتێکدا [[ڕێککەوتننامەکانی ئیبراھیم]]ی ٢٠٢٠ پەیوەندییەکانی لەگەڵ وڵاتانی زیاتری عەرەبی [[ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکانی عەرەب و ئیسرائیل|ئاسایی کردەوە]]، بەڵام [[ململانێی ئیسرائیل و فەلەستین]] بەردەوامە.

[[یاسا بنەڕەتییەکانی ئیسرائیل]] [[کنێسێت]] وەک [[نوێنەرایەتیی ڕێژەیی|پەرلەمان]]ێکی ھەڵبژێردراو بە شێوەیەکی ڕێژەیی جێگیر دەکەن. ئەو [[کابینەی ئیسرائیل|حکوومەت]] پێکدەھێنێت، کە لەلایەن [[سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل|سەرۆک وەزیران]]ەوە سەرکردایەتی دەکرێت، و [[سەرۆک کۆماری ئیسرائیل|سەرۆک کۆمار]]ی تا ڕادەیەکی زۆر ڕێوڕەسمی ھەڵدەبژێرێت. ئیسرائیل خاوەنی یەکێک لە گەورەترین ئابوورییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Israel datasets |ناونیشان=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ISR |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.imf.org}}&lt;/ref&gt; [[پێڕستی وڵاتانی ئاسیا و ئۆقیانووسیا بەپێی پێوەری گەشەپێدانی مرۆیی|یەکێکە لە بەرزترین ئاستەکانی بژێوی لە ئاسیا]]، و لەسەر ئاستی جیھان لە ڕیزبەندی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکرای بەرھەمی ناوخۆیی|٢٥ەمینە لە تێکرای بەرھەمی ناوخۆیی]] و [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکرای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر کەس|١٤ەمینە لە تێکرای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر کەس]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=30 Wealthiest Countries by Per Capita Net Worth |ناونیشان=https://finance.yahoo.com/news/30-wealthiest-countries-per-capita-111348314.html |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Yahoo Finance |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; یەکێکە لە پێشکەوتووترین وڵاتانی جیھان لە ڕووی [[زانست و تەکنۆلۆژیا لە ئیسرائیل|پێشکەوتووی تەکنەلۆژییەوە]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Global Innovation Index (GII) |ناونیشان=https://www.wipo.int/en/web/global-innovation-index |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=global-innovation-index |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; ئیسرائیل بەشێکی گەورەتری ئابوورییەکەی بۆ توێژینەوە و پەرەپێدان تەرخان دەکات [[پێڕستی وڵاتانی سەروەر بەپێی خەرجییەکانی توێژینەوە و پەرەپێدان|زیاتر لە ھەر دەوڵەتێکی دیکە]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Global Innovation Index 2023, 15th Edition |ناونیشان=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2023/index.html |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوت=٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=World Intellectual Property Organization |doi=10.34667/tind.46596 |ژپنک=٩٧٨-٩٢-٨٠٥-٣٤٣٢-٠|زمان=en |دوایین١=Dutta |یەکەم١=Soumitra |دوایین٢=Lanvin |یەکەم٢=Bruno |دوایین٣=Wunsch-Vincent |یەکەم٣=Sacha}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Getzoff |یەکەم=Marc |ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Most Technologically Advanced Countries In The World 2023 |ناونیشان=https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231108044803/https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Global Finance Magazine |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; و وا بڕوادەکرێت کە [[ئیسرائیل و چەکی ناوەکی|خاوەنی چەکی ناوەکی بێت]]. تاکە وڵاتە کە خاوەنی زمانێکی فەرمیی [[بووژاندنەوەی زمانی عیبری|بووژاوە]] بێت، [[عیبریی مۆدێرن|عیبری]]، [[چاندی ئیسرائیل]] [[چاندی جوولەکە|دابونەریتە جوولەکەکان]] لەگەڵ کاریگەرییەکانی [[چاندی عەرەبی|عەرەب]] تێکەڵ دەکات.

== مێژوو ==
===پێش مێژوو===
[[شوێنی پێش مێژووی عوبەیدییە]] لە باکووری ئیسرائیل [[فراوانبوونی پێشوەختەی ھۆمینینەکان بۆ دەرەوەی ئەفریقا|بوونی مرۆڤە دێرینەکان]] نزیکەی ١.٥ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر نیشان دەدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Tchernov |یەکەم=Eitan |بەستەری نووسەر=Eitan Tchernov |ڕێکەوت=١٩٨٨|سەردێڕ=The Age of 'Ubeidiya Formation (Jordan Valley, Israel) and the Earliest Hominids in the Levant |journal=[[Paléorient]] |بەرگ=١٤|issue=2 |پەڕەکان=٦٣–٦٥| doi=10.3406/paleo.1988.4455}}&lt;/ref&gt; دووەم کۆنترین بەڵگەی [[مرۆڤی لەڕووی توێکارییەوە مۆدێرن|مرۆڤە لەڕووی توێکارییەوە مۆدێرنەکان]] [[ڕەچەڵەکی ئەفریقیی دوایینی مرۆڤە مۆدێرنەکان|دەرەوەی ئەفریقا]] بەردبوویەکی تەمەن ٢٠٠،٠٠٠ ساڵەیە لە [[ئەشکەوتی میسلیا]] لەسەر کێوی کارمێل.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Wade |یەکەم=Lizzie |ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Skull fragment from Greek cave suggests modern humans were in Europe more than 200,000 years ago |ناونیشان=https://www.science.org/content/article/skull-fragment-greek-cave-suggests-modern-humans-were-europe-more-200000-years-ago |journal=[[Science (journal)|Science]] |بڵاوکەرەوە=American Association for the Advancement of Science |doi=10.1126/science.aay6927 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; [[کالچەری ناتوفی]] (١٠،٠٠٠ پێش زایین) ڕەنگە پەیوەندی بە [[زمانی پرۆتۆ-ئەفرۆئاسیایی]]یەوە ھەبێت&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Winfried Nöth |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Y4_It_sAuMYC&amp;pg=PA293 |سەردێڕ=Origins of Semiosis: Sign Evolution in Nature and Culture |بڵاوکەرەوە=Walter de Gruyter |ساڵ=١٩٩٤|ژپنک=٩٧٨-٣-١١-٠٨٧٧٥٠-٢|پەڕە=٢٩٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Roger Blench, Matthew Spriggs |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=NUvnqjutFmoC&amp;pg=PT70 |سەردێڕ=Archaeology and Language IV: Language Change and Cultural Transformation |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٨١٦٢٣-١|پەڕە=٧٠}}&lt;/ref&gt; و بەھۆی وەرگرتنی [[نشینگەیی]] پێش [[سەرەتای کشتوکاڵ لە ڕۆژاوای ئاسیا|سەرھەڵدانی کشتوکاڵ]] و [[شۆڕشی نیۆلیتیک]] بەرچاوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hershkovitz |یەکەم١=Israel |بەستەری نووسەر١=Israel Hershkovitz |دوایین٢=Gopher |یەکەم٢=Avi |بەستەری نووسەر٢=Avi Gopher |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|chapter=Demographic, Biological and Cultural Aspects of the Neolithic Revolution: A View from the Southern Levant |chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/225258426 |سەردێڕ=The Neolithic Demographic Transition and its Consequences |editor-last1=Bocquet-Appel | editor-first1=Jean-Pierre |editor-last2=Bar-Yosef |editor-first2=Ofer |editor-link2=Ofer Bar-Yosef |بڵاوکەرەوە=Springer Science+Business Media |پەڕە=٤٦٥|doi=10.1007/978-1-4020-8539-0_17 |ژپنک= ٩٧٨-١-٤٠٢٠-٨٥٣٨-٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

===سەردەمەکانی بڕۆنز و ئاسن===
ئاماژە سەرەتایییەکان بۆ شارەکانی «[[کەنعان|کەنعانی]]» و دواتر [[ئیسرائیلییەکان|ئیسرائیلی]] لە دەقە دێرینەکانی [[ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن|ڕۆژھەڵاتی نزیک]] و [[میسری کۆن|میسری]]دا (٢٠٠٠ پێش زایین) دەردەکەون؛ ئەم دانیشتووانە وەک [[شارە-دەوڵەت]]ە سەربەخۆکانی لەڕووی ڕامیارییەوە ڕێکخرابوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Canaanites |ناونیشان=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=obo |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230403082451/https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Glassman |یەکەم=Ronald M. |سەردێڕ=The Political Structure of the Canaanite City-States: Monarchy and Merchant Oligarchy |ڕێکەوت=٢٠١٧|ناونیشان=https://doi.org/10.1007/978-3-319-51695-0_49 |ئیش=The Origins of Democracy in Tribes, City-States and Nation-States |پەڕەکان=٤٧٣–٤٧٧|editor-last=Glassman |editor-first=Ronald M. |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|شوێن=Cham |بڵاوکەرەوە=Springer International Publishing |زمان=en | doi=10.1007/978-3-319-51695-0_49 |ژپنک=٩٧٨-٣-٣١٩-٥١٦٩٥-٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240429061941/https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-51695-0_49 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt; لە ماوەی [[سەردەمی بڕۆنزی درەنگ]] (١٥٥٠–١٢٠٠ پێش زایین)، بەشێکی زۆری کەنعان [[دەوڵەتی پاشکۆ]]کانی [[شانشینی نوێی میسر]]یان پێکھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Braunstein |یەکەم١=Susan L. |ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=The Meaning of Egyptian-Style Objects in the Late Bronze Cemeteries of Tell el-Far'ah (South) |journal=Bulletin of the American Schools of Oriental Research |بەرگ=٣٦٤|issue=364 |پەڕەکان=١–٣٦|doi=10.5615/bullamerschoorie.364.0001 |jstor=10.5615/bullamerschoorie.364.0001 |s2cid=164054005}}&lt;/ref&gt; لە ئەنجامی [[داڕمانی سەردەمی بڕۆنزی درەنگ]]، کەنعان کەوتە ناو پشێوییەوە و دەسەڵاتی میسری بەسەر ناوچەکەدا داڕما.&lt;ref&gt;Dever, William G. &quot;Beyond the Texts&quot;, Society of Biblical Literature Press, 2017, pp. 89–93&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;S. Richard, &quot;Archaeological sources for the history of Palestine: The Early Bronze Age: The rise and collapse of urbanism&quot;, &quot;The Biblical Archaeologist&quot; (1987)&lt;/ref&gt; وا بڕوا دەکرێت باپیرانی [[ئیسرائیلییەکان]] [[گەلە دێرینە سامی-ئاخێوەرەکان]] بووبێتن کە خەڵکی ڕەسەنی ئەم ناوچەیە بوون.&lt;ref name=&quot;Miller1986&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Miller |یەکەم١=James Maxwell |ناونیشان=https://archive.org/details/historyofancient00mill |سەردێڕ=A History of Ancient Israel and Judah |دوایین٢=Hayes |یەکەم٢=John Haralson |بڵاوکەرەوە=Westminster John Knox Press |ساڵ=١٩٨٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٦٤-٢١٢٦٢-٩}}&lt;/ref&gt;{{rp|78–79}} گێڕانەوە شوێنەوارییە نوێیەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئیسرائیلییەکان و کالچەرەکەیان لە گەلانی کەنعانییەوە جیابوونەتەوە لە ڕێگەی پەرەپێدانی ئایینێکی جیاوازی [[تایبەتپەرستی|تایبەتپەرست]]—و دواتر [[یەکتاپەرستی|یەکتاپەرست]]—کە چەقی لەسەر [[یەھوە]] بوو.&lt;ref&gt;Rendsberg, Gary (2008). &quot;Israel without the Bible&quot;. In Frederick E. Greenspahn. The Hebrew Bible: New Insights and Scholarship. NYU Press, pp. 3–5&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gnuse |یەکەم١=Robert Karl |سەردێڕ=No Other Gods: Emergent Monotheism in Israel |ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Sheffield Academic Press Ltd |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٠٧٥-٦٥٧-٦|پەڕەکان=٢٨, ٣١}}&lt;/ref&gt; ئەوان بە شێوەیەکی دێرینی [[زمانی عیبری|عیبری]] قسەیان دەکرد، کە بە [[عیبریی ئینجیلی]] ناسراوە.&lt;ref&gt;Steiner, Richard C. (1997), &quot;Ancient Hebrew&quot;, in Hetzron, Robert (ed.), &quot;The Semitic Languages&quot;, Routledge, pp. 145–173, {{ISBN|978-0-415-05767-7}}&lt;/ref&gt; نزیکەی لە ھەمان کاتدا، [[فەلەستییەکان]] لە باشووری [[دەشتی کەناراوەکانی ئیسرائیل|دەشتی کەناراوەکان]] نیشتەجێ بوون.{{sfn|Killebrew|2005|p=230}}{{sfn|Shahin|2005|p=6}}

[[File:Mesad Hashavyahu ostracon.jpg|thumb|[[ئۆستراکۆنی یاڤنێ-یام]]، نووسراوێکی بە [[ئەلفوبێی عیبریی دێرین|عیبریی دێرین]] کە بەڵگەنامەی بەڕێوەبردنە لە [[شانشینی یەھوودا|یەھوودا]]]]
زۆربەی زانایانی مۆدێرن ھاوڕان لەسەر ئەوەی کە گێڕانەوەی [[کۆچی بەکۆمەڵ|کۆچی بەکۆمەڵ]] لە [[تەورات]] و [[پەیمانی کۆن]]دا بەو شێوەیەی وێنا کراوە ڕووی نەداوە؛ بەڵام ھەندێک لە ڕەگەزەکانی ئەم نەریتانە [[مێژووییبوونی ئینجیل|ڕەگە مێژووییەکان]]یان ھەیە.&lt;ref&gt;{{harvnb|Faust|2015|p=476}}: &quot;While there is a consensus among scholars that the Exodus did not take place in the manner described in the Bible, surprisingly most scholars agree that the narrative has a historical core, and that some of the highland settlers came, one way or another, from Egypt.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Redmount|2001|p=61}}: &quot;A few authorities have concluded that the core events of the Exodus saga are entirely literary fabrications. But most biblical scholars still subscribe to some variation of the Documentary Hypothesis, and support the basic historicity of the biblical narrative.&quot;&lt;/ref&gt; مشتومڕ لەسەر سەرەتاییترین بوونی [[مێژووی ئیسرائیل و یەھوودای دێرین|شانشینەکانی ئیسرائیل و یەھوودا]] و ڕادەی دەسەڵاتیان ھەیە. لەکاتێکدا ڕوون نییە ئایا [[شانشینی ئیسرائیل (پاشایەتیی یەکگرتوو)|شانشینی یەکگرتووی ئیسرائیل]] ھەبووە یان نا،&lt;ref name=&quot;lipschits&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lipschits |یەکەم١=Oded |سەردێڕ=The Jewish Study Bible |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٩٧٨٤٦-٥|editor1-last=Berlin |editor1-first=Adele |edition=2nd |زمان=en |chapter=The History of Israel in the Biblical Period |editor2-last=Brettler |editor2-first=Marc Zvi |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230409160917/https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kuhrtp438&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kuhrt |یەکەم=Amiele |ناونیشان=https://archive.org/details/ancientneareastc00akuh/page/438 |سەردێڕ=The Ancient Near East |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٦٧٦٢-٨|پەڕە=[https://archive.org/details/ancientneareastc٠٠akuh/page/٤٣٨ ٤٣٨]}}&lt;/ref&gt; مێژوونووسان و شوێنەوارناسان کۆکن لەسەر ئەوەی کە باکووری [[شانشینی ئیسرائیل (سامیرە)|شانشینی ئیسرائیل]] نزیکەی ٩٠٠ پێش زایین ھەبووە&lt;ref name=&quot;Finkelstein&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Finkelstein |یەکەم١=Israel |سەردێڕ=The Bible Unearthed: archaeology's new vision of ancient Israel and the origin of its stories |دوایین٢=Silberman |یەکەم٢=Neil Asher |ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Simon &amp; Schuster |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٨٤-٨٦٩١٢-٤|edition=1st Touchstone}}&lt;/ref&gt;{{rp|169–195}} و [[شانشینی یەھوودا]] نزیکەی ٨٥٠ پێش زایین.&lt;ref name=&quot;Finkelstein, Israel, (2020)&quot;&gt;Finkelstein, Israel, (2020). [https://books.google.com/books?id=wH3-DwAAQBAJ&amp;pg=PA33 &quot;Saul and Highlands of Benjamin Update: The Role of Jerusalem&quot;], in Joachim J. Krause, Omer Sergi, and Kristin Weingart (eds.), &quot;Saul, Benjamin, and the Emergence of Monarchy in Israel: Biblical and Archaeological Perspectives&quot;, SBL Press, Atlanta, GA, p. 48, footnote 57: &quot;...They became territorial kingdoms later, Israel in the first half of the ninth century BCE and Judah in its second half...&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pitcher&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&amp;pg=PA229 The Pitcher Is Broken: Memorial Essays for Gosta W. Ahlstrom, Steven W. Holloway, Lowell K. Handy, Continuum, 1 May 1995] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409160404/https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&amp;pg=PA229 |date=9 April 2023 }} Quote: &quot;For Israel, the description of the battle of Qarqar in the Kurkh Monolith of Shalmaneser III (mid-ninth century) and for Judah, a Tiglath-pileser III text mentioning (Jeho-) Ahaz of Judah (IIR67 = K. 3751), dated 734–733, are the earliest published to date.&quot;&lt;/ref&gt; شانشینی ئیسرائیل لەو دووانە گەشاوەتر بوو و زوو بوو بە ھێزێکی ناوچەیی، پایتەختەکەشی لە [[سامیرە (شاری دێرین)|سامیرە]] بوو؛&lt;ref&gt;{{harvnb|Finkelstein|Silberman|2002|pp=146–147}}: Put simply, while Judah was still economically marginal and backward, Israel was booming. ... In the next chapter we will see how the northern kingdom suddenly appeared on the ancient Near Eastern stage as a major regional power.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:04&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Finkelstein |یەکەم=Israel |سەردێڕ=The Forgotten Kingdom: the archaeology and history of Northern Israel |ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-١-٥٨٩٨٣-٩١١-٣|پەڕەکان=٦٥–٦٦; ٧٣; ٧٤; ٧٨; ٨٧–٩٤|oclc=٨٨٠٤٥٦١٤٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Finkelstein |یەکەم=Israel |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Observations on the Layout of Iron Age Samaria |journal=Tel Aviv |بەرگ=٣٨|issue=2 |پەڕەکان=١٩٤–٢٠٧|doi=10.1179/033443511X13099584885303 |issn=0334-4355 |s2cid=128814117}}&lt;/ref&gt; لەژێر دەسەڵاتی [[بنەماڵەی عۆمری|بنەماڵەی عۆمری]]دا، کۆنترۆڵی [[سامیرە]]، [[جەلیل]]، بەشی سەرەوەی [[دۆڵی ئوردن]]، [[دەشتی شارۆن|دەشتی شارۆن]] و بەشێکی زۆری [[ترانسئوردن (ناوچە)|ترانسئوردن]]ی دەکرد.&lt;ref name=&quot;:04&quot; /&gt; شانشینی ئیسرائیل لە دەوروبەری ٧٢٠ پێش زایین لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]وە [[سامێرینا|داگیرکرا]].&lt;ref name=&quot;Broshi 2001 174&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Broshi |یەکەم=Maguen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=etTUEorS1zMC&amp;pg=PAPA174 |سەردێڕ=Bread, Wine, Walls and Scrolls |بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing |ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤١٢٧-٢٠١-٦|پەڕە=١٧٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230210203455/https://books.google.com/books?id=etTUEorS1zMC&amp;pg=PAPA174 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; شانشینی یەھوودا، لەژێر دەسەڵاتی [[شوێنکەوتووی داوود|داوودی]]دا و بە پایتەختیی [[قودس]]، دواتر بوو بە [[دەوڵەتی پاشکۆ]]ی سەرەتا ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ و پاشان [[ئیمپراتۆریەتیی بابلیی نوێ]]. مەزەندە دەکرێت [[مێژووی دانیشتووانناسیی ناوچەی فەلەستین|دانیشتووانی ناوچەکە]] لە دەوروبەری ٤٠٠،٠٠٠ کەس بووبێت لە [[سەردەمی ئاسنی دووەم]]دا.&lt;ref name=&quot;:42&quot;&gt;Broshi, M., &amp; Finkelstein, I. (1992). [https://www.academia.edu/40790691/M_Broshi_and_I_Finkelstein_The_Population_of_Palestine_in_Iron_Age_II_BASOR_287_1992_pp_47_60 &quot;The Population of Palestine in Iron Age II&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230305224039/https://www.academia.edu/40790691/M_Broshi_and_I_Finkelstein_The_Population_of_Palestine_in_Iron_Age_II_BASOR_287_1992_pp_47_60 |date=5 March 2023 }}. &quot;Bulletin of the American Schools of Oriental Research&quot;, &quot;287&quot;(1), 47–60.&lt;/ref&gt; لە ٥٨٧/٦ پێش زایین، دوای [[ڕاپەڕینەکانی یەھوودا دژی بابل|ڕاپەڕین لە یەھوودا]]، شا [[نەبووخەدنسەری دووەم]] [[گەمارۆدانی قودس (٥٨٧ پێش زایین)|قودسی گەمارۆ دا و وێرانی کرد]] و ھەروەھا [[پەرستگای سولەیمان]]،&lt;ref&gt;{{harvnb|Finkelstein|Silberman|2002|p=307}}: &quot;Intensive excavations throughout Jerusalem have shown that the city was indeed systematically destroyed by the Babylonians. The conflagration seems to have been general. When activity on the ridge of the City of David resumed in the Persian period, the-new suburbs on the western hill that had flourished since at least the time of Hezekiah were not reoccupied.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Lipschits |یەکەم=Oded |ڕێکەوت=١٩٩٩|سەردێڕ=The History of the Benjamin Region under Babylonian Rule |journal=Tel Aviv |بەرگ=٢٦|issue=2 |پەڕەکان=١٥٥–١٩٠|doi=10.1179/tav.1999.1999.2.155 |issn=0334-4355}}&lt;/ref&gt; شانشینەکەی ھەڵوەشاندەوە و [[بێسەروشوێنکردنی بابلی|زۆربەی نوخبەی یەھوودی بۆ بابل دوورخستەوە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Wheeler |یەکەم=P. |ڕێکەوت=٢٠١٧|سەردێڕ=Review of the book Song of Exile: The Enduring Mystery of Psalm 137, by David W. Stowe |journal=The Catholic Biblical Quarterly |بەرگ=٧٩|issue=4 |پەڕەکان=٦٩٦–٦٩٧|doi=10.1353/cbq.2017.0092 |s2cid=171830838}}&lt;/ref&gt;

=== شانشینی ئیسرائیل و جودا ===
{{خاوێنکردن}}
[[پەڕگە:شانشینی ئیسرائیل و جودا Kingod Of Isreal And Judah.jpg|وێنۆک|شانشینی ئیسرائیل و جودا لەنێوان (٥٨٦ - ١٠٠٠)پ.ز]]
لە دەوروبەری ساڵانی ١٠٠٠ پ.ز دوو شانشینی (ئیسرائیلی/عیبری) پێکھات 

# باناوی شنشینی ئیسرائیل - باکوور
# شانشینی (یەھوود/جودا)  - باشوور

ھەردوو شانشینەکە لە [[تەورات]] و [[ئینجیل]] ئاماژەیان پێکراوە &lt;ref&gt;https://tsjok45.wordpress.com/wp-content/uploads/2013/07/finkelstein-israel_the-bible-unearthed.pdf&lt;/ref&gt;

==== ململانێ و ئیمپراتۆریەتەکان ====
ناوچەکە لەم ماوەیەدا ز زۆر بە جێگیری نەماوەتەوە

ئاشوورییەکان شانشینی ئیسرائیلیان داگیرکرد (٧٢٢ پێش زایین)

[[بابل|بابلییەکان]] (جودا/یەھوودا)یان داگیرکرد (٥٨٦ پێش زایین) و ئۆرشەلیمیان وێرانکرد&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/event/Babylonian-Captivity&lt;/ref&gt;

زۆرێک لە جووەکانیان دەربەدەر کرد لەم ماوەیەدا &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Siege_of_Jerusalem_(587_BC)#cite_note-:42-8&lt;/ref&gt; 

لەپاشان فارسەکان دەستیان بەسەردا گرت و ڕێگەیان دا ھەندێک جوو بگەڕینەوە بۆ شوێنی خۆیان.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/event/Babylonian-Captivity&lt;/ref&gt;  
&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/Achaemenian-Empire&lt;/ref&gt;


=== دەسەڵاتی یۆنانی و ڕۆمانییەکان ===
لەپاش ئەمانە دەسەڵاتی [[یۆنانی کۆن|یۆنانییەکان]] پەرەیسەند لە نێون ساڵانی (٣٣٠ پێش زایین) [[ئەسکەندەری مەزن]] ناوچەکەی داگیرکرد لەگەڵ زۆرینەی ناوچەکانی [[مێزۆپۆتامیا]] و [[ئاناتۆلیا|ئەناتۆڵی رۆژاوا]] و [[کوردستان|کوردستانیش]]؛ لەپاشان چەندنین فەرمانڕەوای یۆنانی بەڕێوەیان بردووە.&lt;ref&gt;https://academic.oup.com/jts/article-abstract/60/1/221/1684588?redirectedFrom=fulltext&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jewishhistory.org/alexander-the-great/&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:ڕەوتی ئەسکەندەری مەزن.png|570x570پیکسڵ]]

دەسەڵاتداری یۆنانییەکان بەردەوام بوو هەتا لەپڕێکدا ڕۆمانییەکان ([[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتینییەکان)]] دەسەڵاتیانگرتەدەست لە ساڵانی (٦٣ پێش زایین) &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Byzantine-Empire&lt;/ref&gt;

=== پاش هاتنی ساڵی زایینی ===
لەساڵی (٧٠ زایینی)دا دەسەڵاتداری ڕۆمانییەکان هەر بەردەوام بوو بەجۆرێک کە دووبارە هێرشکرایەوە سەر ئۆرشەلیم و دووەم پەرستگای پیرۆزی جووەکانیان وێرانکرد؛ هەندێک لە جووەکانیان کوشت و هەندێکیشیان لابران. &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Jerusalem_during_the_Byzantine_period&lt;/ref&gt;

==== پاش پەرەسەندنی ئیسلام ====
لە سەدەی حەوتەمی زایینی بە دیاریکراوی ساڵانی (٦٣٧ زایینی) دەستیانبەسەر زۆر ناوچە داگرت و کۆتاییان بە دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسنییەکان]] و بێشێکی زۆر لە دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بێزەنتینییەکان]] (ڕۆمانییەکان) هێنا لەژێر فەرمانڕەوایی [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتاب]] زۆرێک لە ناوچەکانی [[فەلەستین]] و [[کوردستان|کوردستانیان]] دەستبەسەرداگرت&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=History of Palestine |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Palestine |وێبگە=Encyclopaedia Britannica}}&lt;/ref&gt; و زمانی عەرەبی و ئیسلامیان بڵاوکردەوە لەو ناوچانەدا و زۆربەی هەرەزۆری ناوچەکان عەرەب نیشتەجێکران.&lt;ref&gt;https://global.oup.com/academic/product/the-oxford-history-of-the-ancient-near-east-9780190687854?cc=iq&amp;lang=en&amp;&lt;/ref&gt;   &lt;ref&gt;https://tsjok45.wordpress.com/wp-content/uploads/2013/07/finkelstein-israel_the-bible-unearthed.pdf&lt;/ref&gt;    &lt;ref&gt;https://academic.oup.com/jts/article-abstract/60/1/221/1684588?redirectedFrom=fulltext&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:The Crusader States in 1135.svg|وێنۆک|433x433پیکسڵ|نەخشەی دەسەڵاتی هێزی خاچھەڵگران لە ساڵی ١١٣٥ی زایینی]]
=== هاتنەوەی دەسەڵاتداری مەسیحی ===
لەسەڵانی (١٠٩٥–١٠٩٩) ڕێکخراوێکی سوپای زۆر گەورە درووستکرا بەناوی [[شەڕەکانی خاچھەڵگران|سووپای خاچهەڵگران]] &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/event/Crusades/The-First-Crusade-and-the-establishment-of-the-Latin-states&lt;/ref&gt;
توانیان لە کۆتاییدا کۆتایی بە دەسەڵاتی ئیسلامی بهێنن لە ناوچەکە خرایە ژێر دەسەڵاتی هێزی خاچھەڵگران بە دیریکراوی لە ساڵی ١٠٩٩ی زاینی [[ئورشەلیم]]یان خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیان
&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Kingdom_of_Jerusalem#:~:text=The%20Crusaders%20arrived%20at%20Jerusalem,newly%20created%20Kingdom%20of%20Jerusalem.&lt;/ref&gt;
بۆ ماوەی ٢٠٠ ساڵ فەرمانڕەواییان بەردەوام بوو
&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_the_Kingdom_of_Jerusalem&lt;/ref&gt;
؛ لە گرنگترین فەرمانڕەواکانی ئەم ماوەیە '''[[باڵدوینی چوارەم]]''' بوو کە پاشای شانشینی ئۆرشەلیم بوو&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/biography/Baldwin-IV-king-of-Jerusalem&lt;/ref&gt;.

لە پاش ئەم ماوەیەدا هێزە ئیسلامیەکان یەکیانگرتەوە و کۆتاییان هێنا بە دەسەڵاتی مەسیحییەکان.{{کەی}}&lt;ref&gt;https://www.historyextra.com/period/medieval/crusades-causes-history-when-how-many-were-there-death-toll/&lt;/ref&gt;

==== پاش هاتن و ڕووخانی عوسمانییەکان ====
ساڵی ١٥١٧ی زاینی [[عوسمانییەکان]] [[فەلەستین]]یان داگیرکرد بۆ ماوی ٤٠٠ ساڵ  کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئەوان&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Ottoman_Palestine#:~:text=The%20Ottoman%20Empire%20proceeded%20to,the%20Mamluk%20capital%20in%20Egypt.&lt;/ref&gt; هەتا ساڵی ١٩١٧ لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] ڕووداوێکی مێژووی گەورە ڕوویدا ئەویش ڕووخانی دەسەڵاتی [[عوسمانی]] بوو لەلایەن [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانییەکان]].&lt;ref&gt;https://jewishvirtuallibrary.org/ottoman-rule-1517-1917&lt;/ref&gt;

=== دەسەڵاتی بەریتانییەکان ===
لە پاش ساڵانی ١٩١٧ی زایینی دا بەریتانیەکان ناوچەی ئیسرائیلیان کۆنتڕۆڵکرد&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Palestine/World-War-I-and-after&lt;/ref&gt;؛ لێرەوە ناکۆکیەکی نوێ پەرەیسەند ئەویش ناکۆکی نێوان عەرەبە هاوردەکان و ئیسرائیلیەکان بوو ئەمەش بوو&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Arab%E2%80%93Israeli_conflict#:~:text=In%201917%2C%20British%E2%80%91led%20troops,nothing%20shall%20be%20done%20which&lt;/ref&gt; هۆی پێکدادانی نێوانیان لە ڕووی کۆمەڵایەتی و ڕامیاریەوە ئەمە بەردەوام بوو هەتاوەک و ساڵی ١٩٤٧.

==== پلانی نەتەوە یەکگرتووەکان ====

* لە ساڵی '''١٩٤٧''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] نەخشەڕێگایەکی پێشنیارکرد کە بریتیبوو لە جیاکردنەوەی خاکی [[فەلەستین]] بۆ دوو بەش بەشێکی بۆ جووەکان و بەشێکی بۆ [[عەرەب]]ەکان.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/event/1948-Arab-Israeli-War&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://history.state.gov/milestones/1945-1952/arab-israeli-war&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://digitallibrary.un.org/record/3792734?ln=en&amp;v=pdf&lt;/ref&gt;

لە دەرەنجامدا ئیسرائیل قبووڵیکرد بەڵام عەرەبەکان قبووڵیان نەکرد و دەوڵەتە عەرەبیەکانیش دەستیانکرد بە هێرشکردنە سەر ئیسرائیل

سەر ئەنجام لە ساڵی ١٩٤٨ ئیسرائیل سەرکەوت و فراوانتر بوو هەتا وەک و نزیکەیی هەموو ڕووبەری ناوچەدێرینەکانی خۆی گرتەوە. {{کێ وتی}}&lt;ref&gt;https://www.idf.il/en/mini-sites/wars-and-operations/israels-war-of-independence-1948/#:~:text=The%20Fight%20for%20Independence,withdrawal%20on%20May%2014%2C%201948.&lt;/ref&gt;

=== لەدوای جەنگی ١٩٦٧ ===
{{سەرەکی|شەڕی شەش ڕۆژە}}
ئەم جەنگە لەنێوان [[عەرەب]] و دەوڵەتی ئیسرائیل بوو تێیدا لە کۆتاییدا بەھاوکاری [[ئەمریکا]]، ئیسرائیل سەرکەوت &lt;ref&gt;https://history.state.gov/milestones/1961-1968/arab-israeli-war-1967#:~:text=Between%20June%205%20and%20June,the%20Soviet%20Union%20to%20intervene.&lt;/ref&gt;

دەسکەوتەکانی ئیسرائیل &lt;ref&gt;https://www.gov.il/en/pages/israel-after-the-six-day-war&lt;/ref&gt; گرتنی [[بەرزایییەکانی جۆلان]] و لە [[کەرتی رۆژاوا]] گرتنەوەی کۆنتڕۆڵ لە [[کەرتی غەززە]]
کۆنتڕۆڵکردنی [[نیمچەدوورگەی سینا]].&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Six-Day_War#:~:text=Israel%20is%20believed%20to%20have,nuclear%20weapon%20by%20December%201966.&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;https://www.gov.il/BlobFolder/generalpage/israel-after-the-six-day-war/en/English_HISTORY_MAPS_Israel-after-Six-Day-War.jpg&lt;/ref&gt;

== ڕەگناسی ==
[[پەڕگە:Political map of Israel-Palestine.jpg|وێنۆک|نەخشەی [[ڕامیاری]] ئیسرائیل و بەڕێوەبەرایەتیی [[میری]]ی [[فەلەستین]]]]

لە کۆندا یۆنانییەکان بە گەلی ناوچەی [[کەنعان]]یان دەگوت «فۆنیسیا-فینیقیا»،{{تێبینی|ئەو ناوەیە کە [[ھۆمیرۆس]] و [[ھێرۆدۆت]] بە کەنارەکانی باکووری [[شام]] ([[لوبنان]]ی ئەمڕۆ، بەشێک لە کەنارەکانی [[سووریا]] و باکووری [[فەلەستین]])یان داوە. وشەکە لە یۆنانی «Phoinix» وەرگیراوە، بە واتای «وەنەوشەیی»، بەھۆی بۆیەی بەناوبانگی مورێکسیانەوە.&lt;ref&gt;https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/phoenicia-phoenicians&lt;/ref&gt;}} کە دەستەواژەیەک بوو بۆ کەنعانییەکان. دەستەواژەی [[فەلەستین]] پەیوەست نییە بە زمانی [[عەرەبی]] لە ڕووی ڕەگ و ڕیشەوە.
&lt;ref&gt;https://www.euppublishing.com/doi/10.3366/hlps.2016.0140&lt;/ref&gt;{{تێبینی|یەکەم کەس کە ئەم ناوەی لە ڕووی جوگرافییەوە بە زمانی [[یۆنانیی کۆن|یۆنانی]] بەکارھێنا، مێژوونووسی یۆنانی [[ھێرۆدۆت]] بوو لە سەدەی پێنجەمی پێش زایین (٤٥٠ پێش زایین) لە پەرتووکی «مێژووەکان». ناوبراو بە «پارێزگایەکی سووریا بە ناوی فەلەستین» وەسفی کردووە، و بە وردی سنوورەکانی بەو شێوەیە پێناسە کردووە کە دەکەوێتە باشووری فینیقیا و درێژدەبێتەوە بۆ سنوورەکانی [[میسر]].&lt;ref&gt;https://www.jpost.com/opinion/article-752532&lt;/ref&gt;}}

ناوەکانی [[خاکی ئیسرائیل]] و منداڵانی ئیسرائیل بە درێژاییی مێژوو بۆ ئاماژەدان بە [[شانشینی ئیسرائیل (پاشایەتیی یەکگرتوو)|شانشینی ئیسرائیل]]ی پەرتووکی پیرۆز و ھەموو گەلی [[جووەکان|جوو]] بەکارھێنراون. [[ئیسرائیل (ناو)|ناوی «ئیسرائیل»]] ([[عیبری]]: {{lang|he-Latn|Yīsrāʾēl}}؛ [[سەپتۆجینت]]، بە [[یۆنانیی کۆن]]: Ἰσραήλ، بە [[لاتینی]]: Israēl، «[[ئێل (خواوەند)|ئێل (خوا)]] بەردەوام دەبێت/حوکم دەکات») ئاماژەیە بۆ پێشەوا [[یەعقووب]] کە، بە بۆچوونی [[کتێبی پیرۆزی عیبری|پەرتووکی پیرۆزی عیبری]]، دوای ئەوەی بە سەرکەوتوویی لەگەڵ [[فریشتەی پەروەردگار]] [[زۆرانبازی]] کرد، ئەو ناوەی لێنرا.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |author=Geoffrey W. Bromiley |url=https://books.google.com/books?id=yklDK6Vv0l4C&amp;pg=PA907 |title=Israel |encyclopedia=[[International Standard Bible Encyclopedia]]: E–J |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |date=1995 |page=907 |isbn=978-0-8028-3782-0 }}&lt;/ref&gt; کۆنترین بەرھەمی شوێنەواریی ناسراو کە ناوی «ئیسرائیل» وەک کۆمەڵێک بھێنێت، [[کێلی مێرنێپتا]]ی [[میسری کۆن]]ە (کە مێژووەکەی بۆ کۆتاییی سەدەی ١٣یەمی پێش زایین دەگەڕێتەوە).&lt;ref&gt;{{harvnb|Barton|Bowden|2004|p=126}}&lt;/ref&gt; «کێلی مێرنێپتا... بە کۆنترین بەڵگە لە دەرەوەی پەرتووکی پیرۆز دادەنرێت بۆ بوونی ئیسرائیل تا سەدەی ١٣یەمی پێش زایین.»&lt;ref name=&quot;NollMerneptah&quot;&gt;K.L. Noll, [https://books.google.com/books?id=hMeRK7B1EsMC&amp;pg=PA139 &quot;Canaan and Israel in Antiquity: A Textbook on History and Religion,&quot;] A&amp;C Black, 2012, rev.ed. pp. 137ff.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ThompsonMerneptah&quot;&gt;[[تۆماس ل. تۆمپسۆن|Thomas L. Thompson]], [https://books.google.com/books?id=RwrrUuHFb6UC&amp;pg=PA275 &quot;Early History of the Israelite People: From the Written &amp; Archaeological Sources,&quot;] Brill, 2000 pp. 275–276&lt;/ref&gt; [[ئیسرائیل (ناو)|ناوی کەسیی «ئیسرائیل»]] زۆر پێشتر دەردەکەوێت، لە [[ئیبلا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hasel |یەکەم=Michael G. |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٤|سەردێڕ=Israel in the Merneptah Stela |journal=Bulletin of the American Schools of Oriental Research |بەرگ=٢٩٦|issue=296 |پەڕەکان=٤٥–٦١|doi=10.2307/1357179 |jstor=1357179 |s2cid=164052192}}&lt;br /&gt; {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bertman |یەکەم=Stephen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=1C4NKp4zgIQC&amp;q=ebla%20israel%20ishmael%20abraham&amp;pg=PA317 |سەردێڕ=Handbook to Life in Ancient Mesopotamia |ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٨٣٦٤-١}}&lt;br /&gt; {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Meindert Dijkstra |سەردێڕ=Between Evidence and Ideology Essays on the History of Ancient Israel read at the Joint Meeting of the Society for Old Testament Study and the Oud Testamentisch Werkgezelschap Lincoln Nebraska, July 2009 |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Brill |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٨٧٣٧-٥|editor1-last=Becking |editor1-first=Bob |پەڕە=٤٧|chapter=Origins of Israel between history and ideology |وتەگێڕانەوە=As a West Semitic personal name it existed long before it became a tribal or a geographical name. This is not without significance, though it rarely mentioned. We learn of a maryanu named ysr&quot;il (*Yiįsr—a&quot;ilu) from Ugarit living in the same period, but the name was already used a thousand years before in Ebla. The word Israel originated as a West Semitic personal name. One of the many names that developed into the name of the ancestor of a clan, of a tribe and finally of a people and a nation. |editor2-last=Grabbe |editor2-first=Lester}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lemche |یەکەم١=Niels Peter |ساڵ=١٩٩٨|سەردێڕ=The Israelites in History and Tradition |بڵاوکەرەوە=Westminster John Knox Press |ناونیشان={{Google books |JIoy7PagAOAC |پەڕە=PA٣٥|plainurl=yes}} |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٦٤-٢٢٧٢٧-٢}}&lt;/ref&gt;

لە [[ژێرفەرمانی بەریتانیا بۆ سەر فەلەستین|ژێرفەرمانی بەریتانیا]] (١٩٢٠–١٩٤٨)، ھەموو ناوچەکە بە «[[فەلەستین]]» دەناسرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |سەردێڕ=Mandatory Palestine: What It Was and Why It Matters |نووسەر=Noah Rayman |magazine=[[تایم (گۆڤار)|Time]] |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190518140257/http://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Avalon Project : The Palestine Mandate |ناونیشان=https://avalon.law.yale.edu/20th_century/palmanda.asp |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=avalon.law.yale.edu}}&lt;/ref&gt; لە کاتی [[ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئیسرائیل|دامەزراندنی لە ساڵی ١٩٤٨]]، وڵاتەکە بە فەرمی ناوی «دەوڵەتی ئیسرائیل» ({{langx|he|מְדִינַת יִשְׂרָאֵל}}، {{Audio|He-Medinat Israel.ogg|{{transliteration|engvar=gb|he|''Medīnat Yisrā'el''}}|help=no}} {{IPA|he|mediˈnat jisʁaˈʔel}}؛ {{langx|ar|دَوْلَة إِسْرَائِیل}}، {{transliteration|engvar=gb|ar|ALA-LC|''Dawlat Isrāʼīl''}}، {{IPA|ar|dawlat ʔisraːˈʔiːl}})ی وەرگرت، دوای ئەوەی ناوەکانی دیکەی [[ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئیسرائیل#ناو|پێشنیارکراو]] لەوانە «[[خاکی ئیسرائیل]]» ({{lang|he-Latn|Eretz Yisrael}})، «ئەبەر» (لە باپیری [[ئەبەر]])، «[[زایۆن]]»، و «[[یەھوودا]]»، تاوتوێ کران بەڵام ڕەتکرانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ئیش=[[پەلەستاین پۆست|The Palestine Post]] |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٧|پەڕە=١|سەردێڕ=Popular Opinion |ناونیشان=http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&amp;Type=text/html&amp;Locale=english-skin-custom&amp;Path=PLS/1947/12/07&amp;ChunkNum=-1&amp;ID=Ar00105&amp;PageLabel=1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120815030044/http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib%3ALowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&amp;Type=text%2Fhtml&amp;Locale=english-skin-custom&amp;Path=PLS%2F1947%2F12%2F07&amp;ChunkNum=-1&amp;ID=Ar00105&amp;PageLabel=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/jj.18254265 |سەردێڕ=Israel: The First Decade of Independence |ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=State University of New York Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٩١٤-٢٢٦٠-١}}&lt;/ref&gt; ناوی «ئیسرائیل» لەلایەن [[دەیڤید بن گوریۆن]] پێشنیار کرا و بە دەنگی ٦–٣ پەسەند کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://info.jpost.com/1998/Supplements/Jubilee/2.html |سەردێڕ=One Day that Shook the world |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120112220409/http://info.jpost.com/1998/Supplements/Jubilee/2.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ئیش=[[قودس پۆست|The Jerusalem Post]] |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ١٩٩٨|نووسەر=Elli Wohlgelernter}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Forman |یەکەم=Jacob |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Jewish Word {{!}} Israel: What's in a Name? |ناونیشان=https://momentmag.com/jewish-word-israel-whats-in-a-name/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Moment Magazine |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; لە ھەفتەکانی یەکەمی دوای دامەزراندنی، حکوومەت زاراوەی «[[ئیسرائیلییەکان|ئیسرائیلی]]»ی ھەڵبژارد بۆ ئاماژەدان بە ھاووڵاتییەکی دەوڵەتەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,798687-2,00.html |magazine=[[تایم (گۆڤار)|Time]] |ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ١٩٤٨|سەردێڕ=On the Move |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071016074447/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C798687-2%2C00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا==
[[پەڕگە:Israel_Topography.png|وێنۆک|چەپ|نەخشەی بەرز و نزمی ئیسرائیل]]
سنوورە سیاسییەکانی ئیسرائیل یەکێکە لەو بابەتانەی کە زۆرترین مشتومڕی لەسەرە لە جیھاندا، بەو پێیەی لە سەرەتای دامەزراندنییەوە لە ساڵی ١٩٤٨ەوە تا ئێستا سنوورە فەرمییەکانی خۆی بە تەواوی ڕانەگەیاندووە، ئەو بەشە سنوورانەی کە لە نێوان ئیسرائیل و وڵاتانی دراوسێیدا ڕێککەوتوون، سنووری [[میسر]] (کە تێدەپەڕێت لە نێوان [[نیمچەدوورگەی سینا]] و نەگێڤ) و دوو بەشی سنووری [[ئوردن]] (لە وادی عەرەبە و لە مەرج بیسان)، کە لەدوای واژووکردنی دوو پەیماننامەی ئاشتی دەستنیشانکران. لە ساڵی ٢٠٠٠ ئیسرائیل داوای لە [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کرد سنوورەکانی نێوان خۆی و لوبنان دیاری بکات و ھێزەکانی بە پێی فەرمانە نێونەتەوەییەکان (بەناوی «ھێڵی شین») لە باشووری [[لوبنان]] کشانەوە. لە مانگی ئابی ٢٠٠٥ ئیسرائیل «ھێڵی سەوز»ی دەوروبەری [[کەرتی غەززە]]ی وەک سنووری خۆی ڕاگەیاند.

دەوڵەتی ئیسرائیل دەکەوێتە کیشوەری [[ئاسیا]] لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] و ھاوسنوورە لەگەڵ [[دەریای ناوین]]. لە ڕووی جوگرافییەوە ئیسرائیل وڵاتێکی بچووکە کە ڕووبەرەکەی نزیکەی ڕووبەری [[پارێزگای سلێمانی]]یە، و ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ٩.٧ ملیۆن کەسە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://hulul.el-jeel.com/200412/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231010211823/https://hulul.el-jeel.com/200412/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە سەرەتای دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسرائیلەوە تا ئێستا، ئیسرائیل لایەنێک بووە لە ململانێکانی ناوچەکە، بەتایبەتی لەگەڵ میسر، سووریا، لوبنان، ئوردن و فەلەستینییەکان.

== حکوومەت و سیاسەت ==
=== پایتەخت ===
[[پەڕگە:Jerusalem, old city, historical religious sights, القدس البلده القديمه 34.jpg|وێنۆک|[[ئورشەلیم]]، پایتەختی ئیسرائیل]]
[[قودس|ئورشەلیم]] پایتەختی وڵاتی ئیسرائیلە &lt;ref&gt;https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/2025/12/presidential-message-on-the-eighth-anniversary-of-recognizing-jerusalem-as-the-capital-of-the-state-of-israel/&lt;/ref&gt; بەپێی یاسای «بنەڕەتی ئورشەلیم، پایتەختی ئیسرائیل»ە، کە لە مانگی تەممووزی ساڵی ١٩٨٠ لەلایەن کنێسێتەوە پەسەندکرا، گەورەترین شاری ئیسرائیل شاری [[ئورشەلیم]]ە&lt;ref&gt;https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2023/10/13/%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D8%AA%D9%84-%D8%A3%D8%A8%D9%8A%D8%A8-%D9%85%D9%86-%D8%AD%D9%8A-%D9%84%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D9%85%D8%A9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.aninews.in/news/world/middle-east/jerusalem-is-israels-largest-city-with-a-population-above-one-million20240603225145/&lt;/ref&gt; کە شاریکە دەکەوێتە سەر [[دەریای ناوین| دەریای سپی ناوەڕاست]]؛ بەڵام پایتەختی وڵاتی ئیسرائیل شارێکی زۆر چڕە لەڕووی ژمارەی [[سەرژمێری|دانیشتووان]] و [[تەلارسازی|تەلارسازییەوە]]یەوە ھەندێک کونسوڵخانەی وڵاتانی وەک [[ئەمریکا]] و [[بەریتانیا]] و [[فەڕەنسا]] و ئەوانی تر لە [[قودس|ئورشەلیم]] ھەڵکەوتوون و ھەندێکی تریان لە [[تێل ئەڤیڤ]].

=== بنەمای یاسا ===
[[پەڕگە:PikiWiki_Israel_7260_Knesset-Room.jpg|وێنۆک|چەپ|[[کنێسێت]]]]
[[کنێسێت]] [[پەرلەمان|پەرلەمانی ئیسرائیلە]]،&lt;ref&gt;https://www.gov.il/en/departments/knesset/govil-landing-page&lt;/ref&gt; بەڵام ئیسرائیل دەستووری فەرمی پەسەند نەکردووە. سەرباری ئەوەی کە بەیاننامەی دەوڵەت داوای پەسەندکردنی [[دەستوور]]ێک بوو کە لە ڕێکەوتی ١ی ئابی ١٩٤٨ درەنگتر نەبێت، و سەرۆکوەزیرانی ئەوکاتی حکوومەتی کاتی بەناوی [[دەیڤید بن گوریۆن]]، فەرمانێکی دەرکرد کە بەردەوامی ڕەوایی یاساکانی ژێرفەرمانی بەریتانیا بوونی ھەبێت بە شێوەیەک کە ناکۆک نەبێت لەگەڵ ئەو گۆڕانکارییەی کە لە ئەنجامی دامەزراندنی دەوڵەت و دەستنیشانکردنی ئەنجومەنی دامەزرێنەری ھەڵبژێردراو وەک دەزگایەک کە دامەزراندنی دەستوور و پەسەندکردنی پێسپێردراوە، بەڵام ئەم ئەرکە بەردەوام بوو لە گواستنەوە بۆ بەشەکانی دیکە، و سەرەڕای پێشبینی ئەوەی کە ئەم یەکلاکردنەوە و یەکلاکردنەوەکانی دواتر دەستبەجێ یان کاتی دەبن، بەڵام فەرمانی پێشوو لەگەڵ ھەموارکردنە جیاکراوەکانی لە «فەرمانی بنەماکانی حوکمرانی و یاسا»دا دەمینێتەوە کە لەلایەن ئەنجومەنی کاتی دەوڵەتەوە لە ١٩ی ئایاری ١٩٤٨ دەرچووە و تا ئێستا ماوەتەوە.&lt;ref&gt;https://www.nytimes.com/2024/01/01/world/middleeast/israel-supreme-court-netanyahu.html&lt;/ref&gt;

بەڵام [[کنێسێت]]، واتە پەرلەمانی ئیسرائیل، «یاسا بنەڕەتییەکان»ی وەک ئامرازی دادوەری جێگر بۆ [[دەستوور]] دەرکرد، کە کردەوەی دەسەڵاتداران و [[مافی مرۆڤ]] لە ھەندێک بواردا ڕێکدەخات، بەڵام نەبوونی دەستوورێکی تەواو و ڕوونکردنەوەی ئەولەوییەتەکانی یاسا بنەڕەتییەکان بەسەر یاسا ئاساییەکاندا ھاووڵاتیان و دامەزراوەکان ناچار دەکات ڕووبکەنە دادگای باڵا، بۆ لێکدانەوەی سیستمی یاسایی لە زۆرێک لە حاڵەتە ناڕوونەکاندا، ئەمەش وا دەکات پێگەی دادگای باڵا بەھێزتر بێت زیاتر لەوەی لە وڵاتانی دیکەدا پەسەندکراوە.&lt;ref&gt;https://www.reuters.com/world/middle-east/netanyahu-judicial-overhaul-faces-showdown-israeli-supreme-court-2023-08-02/&lt;/ref&gt;

=== دامودەزگاکانی حوکمڕانی ===
[[پەڕگە:Menora-virun-der-Knesset--w.jpg|وێنۆک|چەپ|مێنۆرای حەوتی کە [[مووسا]] لە چادرەکە و پاشان لە [[پەرستگای سولەیمان]] لەبەردەم [[کنێسێت]]ی ئیسرائیلدا داینا]]
ئیسرائیل خۆی وەک دیموکراسییەکی پەرلەمانی فرە حیزبی پێناسە دەکات کە ھاوشێوەی دیموکراسیەکانی [[ئەورووپای ناوەڕاست]]ە. واتا دامودەزگای ناوەندی پەرلەمانە، کە ڕۆڵی ئەنجوومەنی یاسادانان دەبینێت، ھەروەھا ئەندامەکانی حکوومەت و سەرۆکی دەوڵەت ھەڵدەبژێرن و چاودێری کاری دامودەزگاکانی حکوومەت دەکەن. پەرلەمانی ئیسرائیل پێی دەوترێت «کنێسێت» (بە واتای «کۆکەرەوە»).

ھەموو ئەو ھاووڵاتیانەی تەمەنیان ١٨ ساڵ یان زیاترە و لە سنووری ساڵی ١٩٤٨ی ئیسرائیل و [[بەرزایییەکانی جۆلان|کەرتی جۆلان]] و لە شوێنە نیشتەجێبوونەکانی [[کەناری ڕۆژاوای ڕووباری ئوردن|کەرتی ڕۆژاوا]] نیشتەجێن، مافی دەنگدانیان بە [[کنێسێت]] ھەیە،

بەڵام لە ساڵی ١٩٦٧ەوە تا ئەمڕۆ نە دانیشتووی کەرتی ڕۆژاوا و نە دانیشتووی کەرتی [[غەززە]] مافی دەنگدانیان نەماوە لە کنێسێت. دوای ھەڵبژاردنە گشتییەکان، ئەندامانی کنێسێتی نوێ، لەنێو ئەندامان سەرۆکی حکوومەتی نوێ ھەڵدەبژێرن و ماوەیەکی دیاریکراوی پێدەبەخشن بۆ پێکھێنانی حکوومەتەکەی، دواتر ئەندامانی کنێسێت حکوومەت بەو شێوەیە پەسەند دەکەن کە سەرۆکە ھەڵبژێردراوەکەی پێشنیاری کردووە. ھەندێک لایەن ئیسرائیل بەم شێوەیە پۆلێن دەکەن کە لە پێشەنگی سیستمی [[دیموکراسی]] لە ناوچەی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]دایە.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Israeli_system_of_government&lt;/ref&gt;

==  ئەو وڵاتە عەرەبییانەی دانیان بە دەوڵەتی ئیسرائیلدا ناوە ==
* {{ئاڵا|میسر}}
* {{ئاڵا|ئوردن}}
* {{ئاڵا|مۆریتانیا}}
* {{ئاڵا|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}}&lt;ref&gt;https://www.dw.com/en/israel-and-uae-how-nominal-enemies-became-allies/a-60614394&lt;/ref&gt;
* {{ئاڵا|بەحرەین}}&lt;ref&gt;https://www.dw.com/ar/%D8%AF%D9%88%D9%84-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D9%82%D8%AF-%D8%AA%D8%AA%D8%AC%D9%87-%D9%86%D8%AD%D9%88-%D8%AA%D8%B7%D8%A8%D9%8A%D8%B9-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7-%D9%85%D8%B9-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84/a-54901490&lt;/ref&gt;
* {{ئاڵا|سوودان}}
* {{ئاڵا|مەغریب}}&lt;ref&gt;https://www.voronoiapp.com/geopolitics/Mapped-Recognition-of-Israel-by-Country-296&lt;/ref&gt;

== ئابووریی ==
=== گەشتیاری ===
گەشتیاری یەکێکە لەو ھۆیانەی کە پەرەی بە ئابووری ووڵاتی ئیسرائیل داوە، یەکێک لەو ھۆکارانەی کە گەشتیاران ڕووی تێدەکەن بوونی شوێنەوارە پیرۆزەکانی ھەرسێ ئاینیی [[جوویەتی|جوو]] و [[ئیسلام]] و [[مەسیحییەت|مەسیحی]]، و ڕەخساندنی تایبەت لەلایەن کەرتی تایبەتی وڵات لە خزمەتگوزاری ھۆتێل و شوێنی حەسانەوەو و چێشتخانە، لەساڵی ٢٠٠٩ دا ئیسرائیل سەروو ٢٫٧ میلیۆن گەشتیاری ھەبووە.

== دانیشتووان ==
بەپێی ئاماری ساڵی [[٢٠٢٣]] ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی ئیسرائیل ٩.٧ ملیۆن کەس دەبێت کە دەکاتە ٠٫١١ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٠٫١ ساڵە. ھەروەھا ٩٢ لە سەدی دانیشتووانی وڵاتەکە لە شارەکان دەژین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Countries in the world (ranked by 2014 population)| ناونیشان = http://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/ |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی ئایاری ٢٠١٥ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی Worldometers |زمان = ئینگلیسی}}&lt;/ref&gt; و [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل|کوردی جوو]] نزیکەی ٣٥٠،٠٠٠–٥٠٠ ھەزار کەس دەخەملێنرێت.

== ئایین ==
{{bar box
| title=ئایینەکان لە ئیسرائیل (ئاماری ٢٠٢٠)&lt;ref&gt;https://fanack.com/ar/israel/population-of-israel/&lt;/ref&gt;
| titlebar=#ddd
| left1='''ئایینەکان'''
| right1='''ڕێژە'''
| float=left
| bars=
{{bar percent|[[جوولەکایەتی|جوویەتی]]|gray|٧٣٫٩}}
{{bar percent|[[ئیسلام]]|green|٢١٫١}}
{{bar percent|[[مەسیحییەت]] و ھی دیکە|blue|٥}}}}

== چاند ==
[[پەڕگە:Bar_Mitzvah_a_Jewish_culture.jpg|وێنۆک|چەپ|چاندی جووەکان لە ئیسرائیل]]
[[چاند]]ی ھەمەچەشنی ئیسرائیل لە فرەچەشنی دانیشتووانەکەیەوە سەرچاوە دەگرێت. جووەکانی کۆمەڵگە بڵاوەبووەکان لە سەرانسەری جیھاندا نەریتە چاندی و ئایینییەکانیان لەگەڵ خۆیان ھێنایەوە. کاریگەرییەکانی [[عەرەب]] لە زۆرێک لە بوارە کولتوورییەکانیاندا بوونیان ھەیە، وەک [[تەلارسازی]]، [[مۆسیقا]] و چێشتلێنان. ئیسرائیل تاکە وڵاتە لە جیھاندا کە تێیدا [[ڕۆژژمێری عیبری]] بەکاردێت. ڕۆژانی کارکردن و پشووی خوێندنگەکانی جووەکان بەپێی پشووەکانی جووەکان دیاری دەکرێن و ڕۆژی فەرمی پشوودان لە وڵاتەکەدا [[شەممە]]یە؛ یان شەممەی جووەکان.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20181212143120/https://www.hse.ru/en/news/28331917.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=dD_7CwAAQBAJ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.com/books/about/From_the_Arab_Other_to_the_Israeli_Self.html?hl=ar&amp;id=dD_7CwAAQBAJ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200107225017/http://www.mfa.gov.il/MFA/MFA+Publications/Photo+exhibits/Encounters-+The+Vernacular+Paradox+of+Israeli+Arch-+Intro.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20150710000905/http://www.israel21c.org/culture/israeli-palestinian-and-jordanian-djs-create-bridge-for-peace/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20181012134956/http://www.mfa.gov.il/MFA/History/Modern%20History/Israel%20at%2050/The%20International%20Israeli%20Table&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20070814055003/http://www.mfa.gov.il/mfa/facts%20about%20israel/people/jewish%20festivals%20in%20israel&lt;/ref&gt;
=== وێژە ===
وێژەی ئیسرائیلی بە پلەی یەکەم [[شیعر]] و نووسراوەیە کە بە زمانی [[عیبری]] نووسراوە، ئەمەش وەک بەشێک لە ڕێنێسانسی زمانی عیبری وەک زمانێکی ئاخاوتن لە ناوەڕاستی [[سەدەی نۆزدەھەم]]ەوە، ھەرچەندە کۆمەڵێکی بچووکی [[وێژە]] بە زمانەکانی دیکە، وەک [[ئینگلیزی]] چاپ کراوە. بەپێی یاسا، دوو چاپی سەرجەم ئەو بڵاوکراوانەی لە ئیسرائیل بڵاودەکرێنەوە، دەبێت لە پەرتووکخانەی نیشتمانی ئیسرائیل لە زانکۆی عیبری [[ئورشەلیم]] دابنرێت. لە ساڵی ٢٠٠١ یاساکە ھەمووارکرایەوە و تۆمارە دەنگی و ڤیدیۆییەکان و ھی دیکەی ناچاپکراو لەخۆبگرێت. لە ساڵی ٢٠١٦دا ٨٩٪ی ئەو ٧٣٠٠ پەرتووکەی کە گواستراونەتەوە بۆ پەرتووکخانەکە، بە زمانی عیبری بوون. ئەبراھام مابۆ بە یەکەم نووسەر دادەنرێت کە سەرکەوتنی گەورەی بەدەستھێناوە بەھۆی [[ڕۆمان]]ەکەیەوە کە بە زمانی عیبری نووسیوویەتی لە ساڵی ١٨٥٣ بوو، ھەروەھا ڕێنێسانسی عیبری قەرزاری ئەلیزەر بن یەھودایە، کە بەشدارییەکی زۆری لە زمانی عیبریدا کردووە و بەشدارییەکی زۆری کردووە لە دەوڵەمەندکردنی زمانی عیبری، وایکردووە ببێتە زمانێکی ئاخاوتن و نووسین بۆ مەبەستی تر جگە لە دەقە پیرۆزەکان و لێکۆڵینەوە لە [[تەورات]].&lt;ref&gt;https://archive.today/2012.05.29-153016/http://jnul.huji.ac.il/eng/lgd.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190115125821/http://web.nli.org.il/sites/NLI/English/library/depositing/statistics/Pages/lgd-statistics-2016.aspx&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٦٦ [[شموئێل یووسف عەگنۆن|شموێل یووسف ئاگنۆن]] خەڵاتی نۆبڵی وێژەی لەگەڵ نووسەری ئەڵمانی-جوو نێلی ساکس ھاوبەش کرد. لە ناو [[شاعیر]]ە ھەرە دیارەکانی ئیسرائیلدا یەھودا ئەمیچای، ناتان ئاڵتەرمان، لیا گۆڵدبێرگ و ڕیتچێڵ بلوستاین بوون. ڕۆماننووسانی ھاوچەرخی ئیسرائیلی بەناوبانگی [[نێونەتەوەیی (ڕوونکردنەوە)|نێونەتەوەیی]] بریتین لە ئەمۆس ئۆز، ئیتگار کێرت و دەیڤید گڕۆسمان. نووسەر سەید قاشوو لە عەرەبی ٤٨ە کە لە ئاستی نێونەتەوەیییشدا ناسراوە. ھەروەھا ئیسرائیل نیشتمانی سیاسەتوان و نووسەر ئیمیل حەبیبی بووە، کۆمەڵێک ڕۆمانی نووسیوە، لەوانە «ڕاستییە سەیرەکان لە دیارنەمانی سەعید ئەبی نەحسی مووتەشائیل» و نووسراوی تر، و خەڵاتی ئیسرائیلی بەدەستھێنا بۆ [[وێژەی عەرەبی]].&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180702150907/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1966/index.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20150217200929/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/250792/Emile-Habibi&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190718233153/http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/PrasIsrael/Tashmag/Tashnab_Tashmag_Rikuz.htm?DictionaryKey=Tashnab&lt;/ref&gt;
===مۆسیقا و سەما===
[[پەڕگە:Israel_Philharmonic_Orchestra.jpg|وێنۆک|چەپ|ئۆرکێسترای ئیسرائیل کە لەلایەن زووبین میھتاوە بەڕێوەدەبرێت]]
مۆسیقای ئیسرائیل کاریگەرییە مۆسیقییەکانی ھەموو جیھان لەخۆدەگرێت؛ مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی و سێفاردی، ئاوازی حەسیدی، مۆسیقای یۆنانی، جاز و پۆپ ڕۆک بەشێکن لە دیمەنی مۆسیقا. لەنێو ئۆرکێسترا ئیسرائیلییە بەناوبانگەکانی جیھان ئۆرکێسترای ئیسرائیل ھەیە کە زیاتر لە حەفتا ساڵە کۆنسێرت پێشکەش دەکات و ئەمڕۆ ساڵانە زیاتر لە دوو سەد کۆنسێرت پێشکەش دەکات. ئیسحاق پێرلمان، پینچاس تسوکەرمان و عووفرا حازە ھەموویان مۆسیقاژەنی بەناوبانگی نێونەتەوەیین و لە ئیسرائیل لەدایکبوون. ئیسرائیل لە ساڵی ١٩٧٣ەوە نزیکەی ھەموو ساڵێک بەشداری پێشبڕکێی گۆرانی ئەورووپی دەکات و چوار جار سەرکەوتنی بەدەستھێناوە و دووجاریش میوانداری ئاھەنگەکەی کردووە. زۆرێک لە فێستیڤاڵەکانی مۆسیقا و گۆرانی لە ئیسرائیل بەڕێوەدەچن، وەک فێستیڤاڵی دەریای سوور بۆ جاز کە لە ساڵی ١٩٨٧ەوە ساڵانە لە ئیلات بەڕێوەدەچێت، گۆرانییە فۆلکلۆرییە تەوراتییەکانی وڵاتەکە کە بە «گۆرانییەکانی خاکی ئیسرائیل» ناسراون، لەگەڵ باسکردنی ئەزموون و پێشەنگییەکانی بنیاتنانی نیشتمانی جووەکان.&lt;ref&gt;Broughton, Ellingham &amp; Trillo 1999، صفحات 365–369&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20120210070052/http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/country/content.country/israel_36&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Ben-Sasson 1985، صفحة 1095&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20210501081613/https://archive.org/details/whosemastersvoic0000unse&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20070206190159/http://www.mfa.gov.il/MFA/Israel+beyond+politics/Israel+Philharmonic+Orchestra+celebrates+70th+anniversary+5-Feb-2007.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20170411163728/http://www.eurovision.tv/page/history/by-country/country?country=18&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20170129130750/http://www.eurovision.tv/page/history/year&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20120312202659/http://www.redseajazzeilat.com/en/about/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20120103145812/http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/genre/content.genre/israeli_folk_735/en_US&lt;/ref&gt;
=== سینەما و شانۆ ===
١٠ فیلمی ئیسرائیلی لە سەرەتای دامەزراندنی ئیسرائیلەوە بۆ خەڵاتی ئۆسکار پاڵێوراون بۆ باشترین فیلمی زمانی بیانی. فیلمی عەجەمی ساڵی ٢٠٠٩ سێیەمین پاڵێوراوی لەسەریەک بوو بۆ فیلمێکی ئیسرائیلی. دەرھێنەرانی فەلەستینی-ئیسرائیلی کۆمەڵێک فیلمیان دروست کردووە کە باس لە ململانێی عەرەب و ئیسرائیل و دۆخی فەلەستینییەکانی ناو ئیسرائیل دەکەن، وەک فیلمەکانی محەممەد بەکری ٢٠٠٢: «جەنین و جەنین و بووکە سوورییەکە».&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130117112056/http://www.jpost.com/ArtsAndCulture/Entertainment/Article.aspx?id=167582&lt;/ref&gt;

ئیسرائیل بە درێژەدان بە نەریتی شانۆیی بەھێزی شانۆی یدیشی لە [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]]، دیمەنێکی شانۆیی زیندوو دەپارێزێت. شانۆی حەبیمە لە ساڵی ١٩١٨ لە [[تێل ئەڤیڤ]] دامەزراوە و کۆنترین کۆمپانیای شانۆ و ڕێپەرتۆری نیشتمانییە لە ئیسرائیل.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20191211013717/https://www.habima.co.il/&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Haredi_Judaism.jpg|وێنۆک|چەپ|گەنجانی ھاریدی بە جلوبەرگی نەریتییەوە سەیری خشتەی ڕیکلامەکان دەکەن لە [[ئورشەلیم]]]]
=== میدیا ===
ڕاپۆرتی ساڵانەی ئازادی ڕۆژنامەگەری ساڵی ٢٠١٧ کە لەلایەن ماڵی ئازادییەوە (Freedom House) بڵاوکراوەتەوە، ئیسرائیلی وەک وڵاتێکی ئازاد لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] و [[باکووری ئەفریقا]] ڕیزبەندی کردووە، ھەروەھا لە پلەی ٦٤ی جیھاندا ھاتووە. لە پێوەرەکانی ئازادی ڕۆژنامەگەری ساڵی ٢٠١٧ کە لەلایەن ڕۆژنامەنووسانی بێ سنوورەوە دەرچووە، ئیسرائیل لە ڕیزبەندی ٩١ی وڵاتدا بووە لە کۆی ١٨٠ وڵات، ھەروەھا لە ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوین و باکووری ئەفریقا پلەی یەکەمی بەدەستھێناوە. لە میدیای ئیسرائیلدا زیاتر لە ١٠ زمانی جیاواز ھەیە و زمانی عیبری باڵادەستە. ڕۆژنامەگەری بە زمانی [[عەرەبی]] پێداویستییەکانی ھاووڵاتیانی عەرەبی ئیسرائیل دابین دەکات، لەگەڵ گەیشتن بەو ناوچانەی کە لەلایەن دەسەڵاتی نیشتمانیی [[دەوڵەتی فەلەستین|فەلەستین]]ەوە بەڕێوەدەبرێن. لە ماوەی ساڵانی ھەشتا و نەوەدەکاندا، چاپەمەنی ئیسرائیل پرۆسەیەکی گۆڕانکاری گەورەی بەسەردا ھات، چونکە میدیاکان وردە وردە ھاتنە ژێر کۆنترۆڵی ژمارەیەکی سنووردار لە ڕێکخراوەکانەوە، لەکاتێکدا ئەو ڕۆژنامانەی کە لەلایەن لایەنە سیاسییەکانەوە بڵاودەکرانەوە، دەستیان بە نەمان کرد. ئەمڕۆ لە تێل ئەڤیڤ سێ کۆمەڵەی گەورە و خاوەندارێتی تایبەت بەسەر میدیای گشتی ئیسرائیلدا زاڵن.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190808014941/https://freedomhouse.org/sites/default/files/FOTP_2017_booklet_FINAL_April28.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190816203659/https://rsf.org/en/ranking&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20170509085059/http://www.iba.org.il/world/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190507163600/http://www.mfa.gov.il/mfa/aboutisrael/culture/pages/the%20printed%20media-%20israel-s%20newspapers.aspx&lt;/ref&gt;
=== مۆزەخانەکان ===
[[پەڕگە:Billy_Rose_Art_Garden_(14755133799).jpg|وێنۆک|چەپ|بینای دەفری کتێب لە مۆزەخانەی ئیسرائیل، کە نووسراوەکانی [[دەریای مردوو]]ی تێدایە]]
مۆزەخانەی ئیسرائیل لە [[ئورشەلیم]] یەکێکە لە گرنگترین دامەزراوە ڕۆشنبیرییەکانی ئیسرائیل و دەستنووسەکانی دەریای مردووی تێدایە، لەگەڵ کۆمەڵەیەکی بەرفراوان لە کەلوپەلی کۆنی جووەکان و ھونەری ئەورووپی. مۆزەخانەی یاد ڤاشێمی نیشتمانی بۆ یادکردنەوەی [[ھۆلۆکۆست]]، [[ئەرشیف]]ی ناوەندی جیھانە بۆ زانیارییە پەیوەندیدارەکان بە ھۆلۆکۆستەوە. مۆزەخانەی گەلی [[جوولەکە|جوو]] لە ماڵی تەفشی لە [[زانکۆی تێل ئەڤیڤ]] مۆزەخانەیەکی کارلێککارانەیە کە تایبەتە بە مێژووی کۆمەڵگە جووەکان لە سەرانسەری جیھان. جگە لە مۆزەخانە گەورەکان لە شارە گەورەکاندا، لە زۆرێک لە شار و کیبوتزیمەکاندا شوێنی ھونەری کوالێتی بەرز ھەیە. میشکان لۆمانۆت لە کیبوتز عەین ھاروود مەھاد گەورەترین مۆزەخانەی ھونەرییە لە باکووری وڵات.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130302154234/http://www.english.imjnet.org.il/page_1465?c0=14896&amp;bsp=14393&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20070709044752/https://www.imj.org.il/eng/shrine/index.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www1.yadvashem.org/yv/en/about/index.asp&lt;/ref&gt;

ئیسرائیل زۆرترین مۆزەخانەی ھەیە بۆ ھەر تاکێک لە جیھاندا. ھەروەھا چەندین مۆزەخانەی ئیسرائیل تایبەتن بە چاندی ئیسلامی، لەوانە مۆزەخانەی ڕۆکفێلەر و پەیمانگەی ئێڵ مایر بۆ ھونەری ئیسلامی کە ھەردووکیان لە [[ئورشەلیم]]ن. مۆزەخانەی ڕۆکفێلەر تایبەتمەندە بە شوێنەوارناسیی سەردەمی [[عوسمانییەکان]] و مێژووی دیکەی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]. ھەروەھا شوێنی یەکەمین کەللەسەری بەردبووە کە لە [[ڕۆژاوای ئاسیا]] دۆزرایەوە. کۆمەڵێک لە کەللەسەرەکە لە مۆزەخانەی ئیسرائیل نمایشکراوە.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20140625091036/http://bh.org.il/about-us.aspx&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20171107024929/https://www.haaretz.com/israel-news/travel/mishkan-leomanut-1.242533&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20170629144146/http://travel.cnn.com/best-israel-museums-361281/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=4Z0YrPfeHa8C&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161227024455/http://www.imj.org.il/imagine/galleries/viewItemE.asp?case=1&amp;itemNum=359979&lt;/ref&gt;

=== چێشتخانە ===
[[پەڕگە:Food_in_Israel.jpg|وێنۆک|چەپ|قاپێک کە بریتییە لە [[فەلافل]] و [[حووموس]] و [[پەتاتە]]ی سوورکراوە و [[زەلاتە]]ی ئیسرائیلی]]
خواردنی ئیسرائیل خواردنە ناوخۆییەکان و ھەروەھا خواردنی جووەکان لەخۆدەگرێت کە لەلایەن کۆچبەرە جووەکانەوە ھێنراونەتە وڵاتەکە. لە دروستکردنی دەوڵەتەوە لە ساڵی ١٩٤٨ و بە تایبەتی لە کۆتاییەکانی حەفتاکاندا، چێشتخانەی فیووژنی ئیسرائیل پەرەی سەندووە. چێشتخانەی ئیسرائیل توخمەکانی شێوازی چێشتلێنانەکانی میزراھی، سێفاردی و ئەشکەنازی ھەیە. ھەروەھا زۆرێک لەو خواردنانە لەخۆدەگرێت کە بە شێوەیەکی نەریتی لە خواردنەکانی [[شام]]، عەرەب، [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] و [[دەریای ناوین]]دا دەخورێن، وەک فەلافل، حووموس، شەکشووکە، کووسکووس و زەعتەر. ھەروەھا شنیتزل، [[پیتزا]]، [[ھەمبەرگر]]، پەتاتەی سوورکراوە، [[برنج]] و زەڵاتە خواردنی بەناوبانگی ئیسرائیلن.&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=KjuYCgAAQBAJ&amp;pg=PT119&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3850942,00.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gur, The Book of New Israeli Food, pg. 11&lt;/ref&gt;

نزیکەی نیوەی دانیشتووانی جووەکانی ئیسرائیل کشرووت لە ماڵەکانیان دەپارێزن. چێشتخانەکانی کشرووت، ھەرچەندە لە ساڵانی شەستەکاندا دەگمەن بوون، بەڵام تا ساڵی ٢٠١٥ نزیکەی ٢٥٪ی ھەموو چێشتخانەکان پێکدەھێنن، ئەمەش ڕەنگە ڕەنگدانەوەی بەھا عەلمانییەکانی ئەو کەسانە بێت کە کشرووت ناخۆن. چێشتخانەکانی ھۆتێلەکان زیاتر خواردنی کشرووت پێشکەش دەکەن. بازاڕی فرۆشتنی تاکەکەسی بە شێوەیەکی نەریتی لەگەڵ یاسای جووەکاندا ناگونجێت، بەڵام بە خێرایی و بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش گەشەی کرد دوای ھاتنی کۆچبەرانی وڵاتانی [[یەکێتیی سۆڤیەت]]ی پێشوو لە ماوەی ساڵانی نەوەدەکاندا. لەگەڵ ئەو ماسییانەی کە لەگەڵ یاسای جووەکاندا ناگونجێت، [[کەروێشک]] و نەعامە، گۆشتی [[بەراز]] لە ئیسرائیل زۆر بەرھەمدەھێنرێت و دەخورێت، سەرەڕای سنووردارکردنەکان لەلایەن ھەردوو ئایینی [[جوولەکایەتی|جوو]] و [[ئیسلام]]ەوە.&lt;ref&gt;https://books.google.com/books/about/American_Israelis.html?hl=ar&amp;id=CG-WQZDJdo8C#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.com/books/about/Food_for_Thought.html?hl=ar&amp;id=FYXlAgAAQBAJ#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200107171630/https://books.google.com/books?id=FYXlAgAAQBAJ&amp;pg=PA233&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20181215123309/http://www.slate.com/articles/life/faithbased/2012/08/israel_s_pork_problem_and_what_it_means_for_the_country_s_christian_arabs_.single.html&lt;/ref&gt;
=== وەرزش ===
[[پەڕگە:88750_sports_in_israel_PikiWiki_Israel.jpg|وێنۆک|چەپ|کۆمەڵێک جوو یاری دەکەن (١٩٣٥–١٩٣٦)]]
زۆرێک لە وەرزشەکان لە ئیسرائیل بەربڵاون، بەناوبانگترینیان [[تۆپی پێ]] و [[تۆپی باسکە]]یە، ١٢ تیپ کێبڕکێی جامی [[پریمەرلیگ]] دەکەن، بەناوبانگترینیان مەکابی حەیفا و بەیتاری قودس، ئیسرائیل بەشداری لە خولی یانە پاڵەوانەکانی [[ئەورووپا]] دەکات بۆ تۆپی پێ، ھەروەھا بۆ جامی باسکەی ئەورووپاش، ھەڵبژاردەی ئیسرائیل بەشداری دەکات و ھەردوو خولی ژنان و پیاوان لەم پاڵەوانێتییەدا ھەیە. جگە لە تۆپی باسکە و تۆپی پێ، زۆرێک لە وەرزشە بەناوبانگەکان لە ئیسرائیل ئەنجام دەدرێن، لەوانە [[تێنس]]، [[تۆپی دەست]]، و [[بالە|تۆپی بالە]]، ھەروەھا وەرزشی کەنار دەریا و ماراسۆنەکان، وەک ماراسۆنی ساڵانەی تیبیریاس، جگە لە وەرزشە مۆدێرنەکانی وەک بیسبۆڵ، [[تۆپی پێی ئەمریکی]]، و [[کریکێت]]، لەگەڵ باسکردنی [[وەرزشی شەڕکردن]] و ھی دیکە.

ئیسرائیل لە ناوەڕاستی سەدەی ڕابردووەوە بەشداری یارییە ئۆڵۆمپییەکان کردووە، ھەروەھا ئیسرائیل میوانداری جووەکانی خۆی دەکرد لەم پاڵەوانێتییەدا، کە بە مەکابیا ناسراوە، کە لە ساڵی ١٩٣٢ەوە ھەر ٤ ساڵ جارێک بەڕێوەدەچێت، فەلەستینییەکان فێستیڤاڵی مەکابیایان بە ڕەگەزپەرستی دانا، کە لە ساڵی ١٩٣٢ بەڕێوەچوو، چونکە بەڕای ئەوان ئامانجی ئەوە بووە کە [[عەرەب]]ە [[فەلەستینییەکان]] پەراوێز بخات و جووەکان لە گۆڕەپانی وەرزشدا باڵادەست بکات بەبێ ئەوەی دانیشتووانی عەرەب بتوانن بەشداری بکەن.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20140409080736/http://www.thaqafa.org/Main/default.aspx?xyz=BOgLkxlDHteZpYqykRlUuI1kx/VDUOFosYKgFxmv1dyNMmXxBa+v9/W27KprXF82yuArZvAEM/TglrMe4IXyGsJO7fPW6Ub3PNX0LBeFiUjawcA/k1isisN/N/N9bFpHoALbPfiq0DI=&lt;/ref&gt; 

لەیاریزانە ناودارەکانی تۆپی پێ لە پێشوو تا ئێستا
[[یووسی بنعیوون]] کە لە یانەکانی خوولی ئینگلیزی [[لیڤەرپوول]] و [[چێلسی]] یاری کردووە. و لە یانە بەناوبانگە وەرزشییەکانیان ماکابی تێل ئەڤیڤ و ماکابی حەیفا کە ئەو دوویانەیە چەند جارێک بەشدارییان لە خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا لە یاری [[تۆپی پێ]] و [[باسکە]] کردووە.

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{ڕۆژھەڵاتی ناوین}}
{{وڵاتەکانی ئاسیا}}
{{ووڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست}}

{{تووڵی دەروازە|ئاسیا|جوگرافیا|وڵاتەکان|ئیسرائیل|ڕۆژھەڵاتی ناوین}}
{{پۆلی کۆمنز|Israel}}

[[پۆل:ئیسرائیل]]
[[پۆل:شام]]
[[پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]]
[[پۆل:کۆمارەکان]]
[[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٨ لە ئیسرائیل]]
[[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو]]
[[پۆل:ئەو وڵاتانەی کە دانپێدانانیان پێنەدراوە یان دانپێدانانیان سنووردارە]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٨]]
[[پۆل:نزیک وڵاتانی ڕۆژهەڵات]]
[[پۆل:ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست]]</text>
      <sha1>3mnnqsqthrhs7w8yqlkuq549pcdv50k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کەنداوی عەرەب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4128</id>
    <revision>
      <id>1589701</id>
      <parentid>1587622</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:02:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zemen پەڕەی [[کەنداوی فارس]]ی گواستەوە بۆ [[کەنداوی عەرەب]]: بەپێی وتووێژی پەڕە</comment>
      <origin>1587622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10967" sha1="dk5w02dvshq6bldpznp01oeepzwudz7" xml:space="preserve">{{Coord|26|N|52|E|type:waterbody_scale:5000000|display=title}}
{{Infobox body of water
 | name               = کەنداوی فارس
 | image              = PersianGulf vue satellite du golfe persique.jpg
 | caption            = کەنداوی فارس لە ئاسمانەوە
 | image_bathymetry   =
 | caption_bathymetry =
 | location           = [[ڕۆژاوای ئاسیا]]
 | coords             = {{Coord|26|N|52|E|type:waterbody_scale:5000000|display=title}}
 | type               = کەنداو
 | inflow             = [[کەنداوی عومان]]
 | outflow            =
 | catchment          =
 | basin_countries    = [[ئێران]]، [[عێراق]]، [[کووەیت]]، [[عەرەبستانی سعوودی]]، [[قەتەر]]، [[بەحرەین]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] و [[عومان]] ([[پارێزگای موسەندەم|موسەندەم]])
 | length             = ٩٨٩ کیلۆمەتر (٦١٥ میل)
 | area               = ٢٥١،٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٩٧،٠٠٠ میلی چوارگۆشە)
 | depth              = ٥٠ مەتر (١٦٠ پێ)
 | max-depth          = ٩٠ مەتر (٣٠٠ پێ)
 | volume             = ٨،٧٨٠ کیلۆمەتری شەشپاڵوو (٢،١٠٠ کیلۆمەتری شەشپاڵوو)
 }}
 [[پەڕگە:ISS-63 Persian Gulf at night.jpg|وێنۆک|upright=1.25|کەنداوی فارس لە شەودا لە [[وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی]]یەوە لە ساڵی ٢٠٢٠]]
'''کەنداوی فارس''' ({{بە فارسی|خلیج فارس}})، ھەروەھا لە [[جیھانی عەرەب|وڵاتانی عەرەبی]] ناسراو بە '''کەنداو''' یان '''کەنداوی عەرەبى''' ({{بە عەرەبی|الخليج العربي}})، کەنداوێکە لە [[ڕۆژاوای ئاسیا]] کە لە نێوان [[ئێران]] و [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]] ھەڵکەوتووە&lt;ref name=&quot;unstats.un.org&quot;&gt;United Nations Group of Experts on Geographical Names [http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/ungegn/docs/23-gegn/wp/gegn23wp61.pdf Working Paper No. 61] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121003154349/http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/23-gegn/wp/gegn23wp61.pdf |date=2012-10-03 }}, 23rd Session, Vienna, 28 March – 4 April 2006. accessed October 9, 2010&lt;/ref&gt; و لە ڕۆژھەڵاتەوە بە تێپەڕبوون لە [[گەرووی ھورمز|تەنگاوی ھورمز]] دەڕژێتە ناو [[کەنداوی عومان]]. [[دەلتا (جوگرافیا)|دەلتا]]ی [[شەتەلعەرەب]] ھێڵی کەناریی باکووری ڕۆژاوای کەنداوەکە پێکدێنێت. ئەم کەنداوە لە دوای [[کەنداوی مەکسیک]] و [[ئاودڕی ھەدسن|کەنداوی ھەدسن]] بە ٢٥١،٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەوە سێیەمین کەنداوی گەورەی جیھانە.

کەنداوی فارس خاوەنی ژمارەیەکی زۆر شوێنی ماسیگرتن، [[ڕیف]]ە بەرفراوانەکان (زۆرتر بەردین و ھەروەھا [[ڕیفی مەرجانی|مەرجانی]]) و زۆرێک [[پینکتادا]]یە، ھەرچەندە [[ژینگەناسی|ژینگە]]کەی بەھۆی پیشەسازی و [[پیسبوونی نەوتی]]یەوە زیانیان پێگەیشتووە.

کەنداوی فارس لە [[ناوچەی کەنداوی فارس]]دا کە بنەچەی [[سینۆزۆئیک]]ی ھەیە ھەڵکەوتووە، ئەم ناوچەیە بەھۆی [[داڕمان]]ی [[پەڕەی فارسی]] بەرەو [[زاگرۆس|زنجیرەچیاکانی زاگرۆس]] پێکھاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A Brief Tectonic History of the Arabian basin. Retrieved from the website: |ناونیشان=http://www.sepmstrata.org/page.aspx?pageid=133|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; ئاوی ئێستاکەی ناوچەکە لە ١٥،٠٠٠ ساڵ لەمەوبەرەوە بەھۆی [[بەرزبوونی ئاستی دەریا]]کان لە سەردەمی [[کشانەوەی بەستەڵەکی ھۆلۆسین]]دا پەیدا بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.economist.com/news/science-and-technology/21696486-newly-found-species-algae-might-help-corals- survive-warm-water-hot|سەردێڕ=A hot survivor|newspaper=The Economist|issn=0013-0613|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web /20160413090551/http://www.economist.com/news/science-and-technology/21696486-newly-found-species-algae-might-help-corals-survive-warm-water-hot|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2016 -04-13|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==

کەناراوە ڕۆژاوایییەکانی کەنداوی فارس بەوە جیا دەکرێنەوە کە ناوچەی دەشتایین، جگە لە ناوچەی بنکەی نیمچەدوورگەی قەتەر و ئەوپەڕی باشووری تەنگاوی ھورمز، کە تێیدا [[نیمچەدوورگەی موسەندەم]] پێکدێت. زۆربەی کەناراوە فارسییەکان لە کەناری لمین پێکدێن، لەگەڵ چەندین دوورگەی کەناراوی بچووک کە ھەندێکیان گۆلی ناوخۆیییان تێدایە.

لەکاتێکدا کەناراوی ڕۆژھەڵات لە پێکھاتە شاخاوییەکەیدا جیاوازە، لەگەڵ ھەبوونی چڕی لێژایییەکان؛ و لە کاتی ھەبوونی کەناراوەکان، ئەوا زۆر تەسکن و تەنھا درزێکی کەناراوی باریک پێکدەھێنن ئەگەر ھەبن، و کەمێک گەورە دەبن لە کاتی گەیشتن بە [[دەمەوڕووبار|دەمەوڕووبارە]] بچووکەکان لەسەر سنووری کەنداوی فارس. دەشتی کەناراوی لە باکوور لە ناوچەی [[پارێزگای بووشەھر|بووشەھر]] لە ناو [[ئێران]] فراوان دەبێت، بۆ ئەوەی دواتر لەگەڵ دەشتە پان و بەرینەکانی دەلتای ڕووبارەکانی [[دیجلە]] و [[فورات]] و [[ڕووباری کاروون]] یەکبگرێت.

ئاوەکانی کەنداوی فارس تا ڕادەیەک کەمقووڵن، چونکە زۆرترین قووڵی تێیدا ٣٦٠ پێیە. ئاوەکانی شەپۆلی تێدا بەرز نابێتەوە، و سەرەڕای بەرزیی پلەی گەرمی و بەرزیی ڕێژەی شێ لە کەشوھەواکەیدا، کەم جار تووشی زریان یان [[گەردەلوول|گەردەلوولە ھەوایییەکان]] دەبێت، بۆیە ژینگەیەکی دەریاییی گونجاو بۆ دەریاوانی دابین دەکات.

ئاوەکانی کەنداوی فارس کەمقووڵن، و کەم جار لە قووڵی ٩٠م (نزیکەی ٣٠٠ پێ) تێدەپەڕن، ڕەنگە لە ناوچەیەکی زۆر کەمدا بگاتە قووڵاییی زیاتر لە ١١٠ مەتر (٣٦٠ پێ) ئەویش لە دەروازەکەیدا و لە شوێنە دابڕاوەکانی بەشی باشووری ڕۆژھەڵات. کەنداوی فارس بە شێوەیەکی بەرچاو ناھاوسەنگە، چ لە ڕووی شێوەوە بێت یان لە ڕووی قووڵییەوە، بەو پێیەی قووڵترین ئاوەکان لە درێژاییی کەناراوەکانی ئێران ھەڵکەوتوون و زۆربەی ناوچەکانی قووڵییەکەیان دەگاتە نزیکەی ٣٥م (١٢٠ پێ). چەندین دوورگەی تێدایە کە زۆربەیان قوبەی خوێین و کۆبوونەوەی مەرجان و پاشماوەی ئێسکەپەیکەری ئاژەڵە دەریایییە وردەکانن.

== دوورگەکان ==
کەنداوی فارس زیاتر لە ١٣٠ دوورگەی تێدایە، گەورەترینیان دوورگەی [[قیشم (دوورگە)|قیشم]]ی ئێرانییە، پاشان دوورگەی [[بووبیان]]ی کووەیتی کە ڕووبەرەکەی ٨٦٣ کم٢یە، پاشان دوورگەی [[بەحرەین]] دێت کە ٦٢٠ کم٢یە.

== شارە گەورەکان ==
ھەشت وڵات بەدرێژاییی کەنداوی فارس کەناراویان ھەیە کە بریتین لە: [[بەحرەین]]، [[ئێران]]، [[عێراق]]، [[کووەیت]]، [[عومان]]، [[قەتەر]]، [[عەرەبستانی سعوودی]] و [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]].  پێگەی ستراتژیکی کەنداوی فارس وایکردووە کە ھەموو کاتێک ببێتە شوێنێکی گرنگ بۆ گەشەسەندنی مرۆڤی.  ئەمڕۆکە زۆریەک لە شارە گەورەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین کەوتوونەتە ئەم ناوچەیە.

{|
|&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:سواحل کیش در روز طبیعت1400011322240458522511884.jpg|[[دوورگەی کیش]]، [[ئێران]]
File:Murthadha.80.jpg|[[شاری کووەیت]]، [[کووەیت]]
File:Abu dhabi skylines 2014.jpg|[[ئەبووزەبی]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]
File:Dubai skyline unsplash.jpg|ئاسمانی شەوی [[دوبەی]]، میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان
File:Bandarabbashomahotel.jpg|[[بەندەر عەباس]]، ئێران
File:Dhow in the fjords of Khasab, Oman - panoramio.jpg|[[خەسەب]]، [[پارێزگای موسەندەم|موسەندەم]]، [[عومان]]
File:Khobar At night.jpg|[[خوبەر]]، [[عەرەبستانی سعوودی]]
File:West Bay district of Doha seen from the corniche at night.jpg|[[دەوحە]]، [[قەتەر]]
File:Manama Night (59168542).jpeg|[[مەنامە]]، [[بەحرەین]]
File:Basrah faw shat alarab.jpg|[[فاو (عێراق)|فاو]]، [[عێراق]]
&lt;/gallery&gt;
|}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Persian Gulf}}

{{دەریاکانی جیھان}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئاسیا|ڕۆژھەڵاتی ناوین|ئێران|عێراق|کووەیت|عەرەبستانی سعوودی|بەحرەین|قەتەر|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|عومان}}

[[پۆل:کەنداوی فارس| ]]
[[پۆل:دەریاچەکانی ئاسیا]]
[[پۆل:سنووری ئێران–عێراق]]
[[پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی عەرەبستانی سعوودی]]
[[پۆل:جوگرافیای سیاسی]]
[[پۆل:یاسای نێونەتەوەیی]]
[[پۆل:ڕۆژھەڵاتی ناوین]]
[[پۆل:کەنداوەکان]]
[[پۆل:سنووری ئێران–قەتەر]]
[[پۆل:سنوورەکانی عەرەبستانی سعوودی]]
[[پۆل:سنوورەکانی قەتەر]]
[[پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ئێران]]</text>
      <sha1>dk5w02dvshq6bldpznp01oeepzwudz7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589705</id>
      <parentid>1589701</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:06:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <origin>1589705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10950" sha1="r9guw1t6k1c2rqhh7zb8mty3n5yt2cf" xml:space="preserve">{{Coord|26|N|52|E|type:waterbody_scale:5000000|display=title}}
{{Infobox body of water
 | name               = کەنداوی عەرەب
 | image              = PersianGulf vue satellite du golfe persique.jpg
 | caption            = کەنداوی عەرەب لە ئاسمانەوە
 | image_bathymetry   =
 | caption_bathymetry =
 | location           = [[ڕۆژاوای ئاسیا]]
 | coords             = {{Coord|26|N|52|E|type:waterbody_scale:5000000|display=title}}
 | type               = کەنداو
 | inflow             = [[کەنداوی عومان]]
 | outflow            =
 | catchment          =
 | basin_countries    = [[ئێران]]، [[عێراق]]، [[کووەیت]]، [[عەرەبستانی سعوودی]]، [[قەتەر]]، [[بەحرەین]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] و [[عومان]] ([[پارێزگای موسەندەم|موسەندەم]])
 | length             = ٩٨٩ کیلۆمەتر (٦١٥ میل)
 | area               = ٢٥١،٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٩٧،٠٠٠ میلی چوارگۆشە)
 | depth              = ٥٠ مەتر (١٦٠ پێ)
 | max-depth          = ٩٠ مەتر (٣٠٠ پێ)
 | volume             = ٨،٧٨٠ کیلۆمەتری شەشپاڵوو (٢،١٠٠ کیلۆمەتری شەشپاڵوو)
 }}
 [[پەڕگە:ISS-63 Persian Gulf at night.jpg|وێنۆک|upright=1.25|کەنداوی عەرەب لە شەودا لە [[وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی]]یەوە لە ساڵی ٢٠٢٠]]
'''کەنداوی عەرەب''' یان '''کەنداو''' ({{بە عەرەبی|الخليج العربي}})، ھەروەھا لە [[ئێران]] ناسراوە بە '''کەنداوی فارس''' ({{بە فارسی|خلیج فارس}})، کەنداوێکە لە [[ڕۆژاوای ئاسیا]] کە لە نێوان ئێران و [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]] ھەڵکەوتووە&lt;ref name=&quot;unstats.un.org&quot;&gt;United Nations Group of Experts on Geographical Names [http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/ungegn/docs/23-gegn/wp/gegn23wp61.pdf Working Paper No. 61] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121003154349/http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/23-gegn/wp/gegn23wp61.pdf |date=2012-10-03 }}, 23rd Session, Vienna, 28 March – 4 April 2006. accessed October 9, 2010&lt;/ref&gt; و لە ڕۆژھەڵاتەوە بە تێپەڕبوون لە [[گەرووی ھورمز|تەنگاوی ھورمز]] دەڕژێتە ناو [[کەنداوی عومان]]. [[دەلتا (جوگرافیا)|دەلتا]]ی [[شەتەلعەرەب]] ھێڵی کەناریی باکووری ڕۆژاوای کەنداوەکە پێکدێنێت. ئەم کەنداوە لە دوای [[کەنداوی مەکسیک]] و [[ئاودڕی ھەدسن|کەنداوی ھەدسن]] بە ٢٥١،٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەوە سێیەمین کەنداوی گەورەی جیھانە.

کەنداوی عەرەب خاوەنی ژمارەیەکی زۆر شوێنی ماسیگرتن، [[ڕیف]]ە بەرفراوانەکان (زۆرتر بەردین و ھەروەھا [[ڕیفی مەرجانی|مەرجانی]]) و زۆرێک [[پینکتادا]]یە، ھەرچەندە [[ژینگەناسی|ژینگە]]کەی بەھۆی پیشەسازی و [[پیسبوونی نەوتی]]یەوە زیانیان پێگەیشتووە.

کەنداوی عەرەب لە [[ناوچەی کەنداوی عەرەب]]دا کە بنەچەی [[سینۆزۆئیک]]ی ھەیە ھەڵکەوتووە، ئەم ناوچەیە بەھۆی [[داڕمان]]ی [[پەڕەی فارسی]] بەرەو [[زاگرۆس|زنجیرەچیاکانی زاگرۆس]] پێکھاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A Brief Tectonic History of the Arabian basin. Retrieved from the website: |ناونیشان=http://www.sepmstrata.org/page.aspx?pageid=133|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; ئاوی ئێستاکەی ناوچەکە لە ١٥،٠٠٠ ساڵ لەمەوبەرەوە بەھۆی [[بەرزبوونی ئاستی دەریا]]کان لە سەردەمی [[کشانەوەی بەستەڵەکی ھۆلۆسین]]دا پەیدا بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.economist.com/news/science-and-technology/21696486-newly-found-species-algae-might-help-corals- survive-warm-water-hot|سەردێڕ=A hot survivor|newspaper=The Economist|issn=0013-0613|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web /20160413090551/http://www.economist.com/news/science-and-technology/21696486-newly-found-species-algae-might-help-corals-survive-warm-water-hot|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2016 -04-13|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==

کەناراوە ڕۆژاوایییەکانی کەنداوی عەرەب بەوە جیا دەکرێنەوە کە ناوچەی دەشتایین، جگە لە ناوچەی بنکەی نیمچەدوورگەی قەتەر و ئەوپەڕی باشووری تەنگاوی ھورمز، کە تێیدا [[نیمچەدوورگەی موسەندەم]] پێکدێت. زۆربەی کەناراوە فارسییەکان لە کەناری لمین پێکدێن، لەگەڵ چەندین دوورگەی کەناراوی بچووک کە ھەندێکیان گۆلی ناوخۆیییان تێدایە.

لەکاتێکدا کەناراوی ڕۆژھەڵات لە پێکھاتە شاخاوییەکەیدا جیاوازە، لەگەڵ ھەبوونی چڕی لێژایییەکان؛ و لە کاتی ھەبوونی کەناراوەکان، ئەوا زۆر تەسکن و تەنھا درزێکی کەناراوی باریک پێکدەھێنن ئەگەر ھەبن، و کەمێک گەورە دەبن لە کاتی گەیشتن بە [[دەمەوڕووبار|دەمەوڕووبارە]] بچووکەکان لەسەر سنووری کەنداوی عەرەب. دەشتی کەناراوی لە باکوور لە ناوچەی [[پارێزگای بووشەھر|بووشەھر]] لە ناو [[ئێران]] فراوان دەبێت، بۆ ئەوەی دواتر لەگەڵ دەشتە پان و بەرینەکانی دەلتای ڕووبارەکانی [[دیجلە]] و [[فورات]] و [[ڕووباری کاروون]] یەکبگرێت.

ئاوەکانی کەنداوی عەرەب تا ڕادەیەک کەمقووڵن، چونکە زۆرترین قووڵی تێیدا ٣٦٠ پێیە. ئاوەکانی شەپۆلی تێدا بەرز نابێتەوە، و سەرەڕای بەرزیی پلەی گەرمی و بەرزیی ڕێژەی شێ لە کەشوھەواکەیدا، کەم جار تووشی زریان یان [[گەردەلوول|گەردەلوولە ھەوایییەکان]] دەبێت، بۆیە ژینگەیەکی دەریاییی گونجاو بۆ دەریاوانی دابین دەکات.

ئاوەکانی کەنداوی عەرەب کەمقووڵن، و کەم جار لە قووڵی ٩٠م (نزیکەی ٣٠٠ پێ) تێدەپەڕن، ڕەنگە لە ناوچەیەکی زۆر کەمدا بگاتە قووڵاییی زیاتر لە ١١٠ مەتر (٣٦٠ پێ) ئەویش لە دەروازەکەیدا و لە شوێنە دابڕاوەکانی بەشی باشووری ڕۆژھەڵات. کەنداوی عەرەب بە شێوەیەکی بەرچاو ناھاوسەنگە، چ لە ڕووی شێوەوە بێت یان لە ڕووی قووڵییەوە، بەو پێیەی قووڵترین ئاوەکان لە درێژاییی کەناراوەکانی ئێران ھەڵکەوتوون و زۆربەی ناوچەکانی قووڵییەکەیان دەگاتە نزیکەی ٣٥م (١٢٠ پێ). چەندین دوورگەی تێدایە کە زۆربەیان قوبەی خوێین و کۆبوونەوەی مەرجان و پاشماوەی ئێسکەپەیکەری ئاژەڵە دەریایییە وردەکانن.

== دوورگەکان ==
کەنداوی عەرەب زیاتر لە ١٣٠ دوورگەی تێدایە، گەورەترینیان دوورگەی [[قیشم (دوورگە)|قیشم]]ی ئێرانییە، پاشان دوورگەی [[بووبیان]]ی کووەیتی کە ڕووبەرەکەی ٨٦٣ کم٢یە، پاشان دوورگەی [[بەحرەین]] دێت کە ٦٢٠ کم٢یە.

== شارە گەورەکان ==
ھەشت وڵات بەدرێژاییی کەنداوی عەرەب کەناراویان ھەیە کە بریتین لە: [[بەحرەین]]، [[ئێران]]، [[عێراق]]، [[کووەیت]]، [[عومان]]، [[قەتەر]]، [[عەرەبستانی سعوودی]] و [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]].  پێگەی ستراتژیکی کەنداوی عەرەب وایکردووە کە ھەموو کاتێک ببێتە شوێنێکی گرنگ بۆ گەشەسەندنی مرۆڤی.  ئەمڕۆکە زۆریەک لە شارە گەورەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین کەوتوونەتە ئەم ناوچەیە.

{|
|&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:سواحل کیش در روز طبیعت1400011322240458522511884.jpg|[[دوورگەی کیش]]، [[ئێران]]
File:Murthadha.80.jpg|[[شاری کووەیت]]، [[کووەیت]]
File:Abu dhabi skylines 2014.jpg|[[ئەبووزەبی]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]
File:Dubai skyline unsplash.jpg|ئاسمانی شەوی [[دوبەی]]، میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان
File:Bandarabbashomahotel.jpg|[[بەندەر عەباس]]، ئێران
File:Dhow in the fjords of Khasab, Oman - panoramio.jpg|[[خەسەب]]، [[پارێزگای موسەندەم|موسەندەم]]، [[عومان]]
File:Khobar At night.jpg|[[خوبەر]]، [[عەرەبستانی سعوودی]]
File:West Bay district of Doha seen from the corniche at night.jpg|[[دەوحە]]، [[قەتەر]]
File:Manama Night (59168542).jpeg|[[مەنامە]]، [[بەحرەین]]
File:Basrah faw shat alarab.jpg|[[فاو (عێراق)|فاو]]، [[عێراق]]
&lt;/gallery&gt;
|}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Persian Gulf}}

{{دەریاکانی جیھان}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئاسیا|ڕۆژھەڵاتی ناوین|ئێران|عێراق|کووەیت|عەرەبستانی سعوودی|بەحرەین|قەتەر|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|عومان}}

[[پۆل:کەنداوی فارس| ]]
[[پۆل:دەریاچەکانی ئاسیا]]
[[پۆل:سنووری ئێران–عێراق]]
[[پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی عەرەبستانی سعوودی]]
[[پۆل:جوگرافیای سیاسی]]
[[پۆل:یاسای نێونەتەوەیی]]
[[پۆل:ڕۆژھەڵاتی ناوین]]
[[پۆل:کەنداوەکان]]
[[پۆل:سنووری ئێران–قەتەر]]
[[پۆل:سنوورەکانی عەرەبستانی سعوودی]]
[[پۆل:سنوورەکانی قەتەر]]
[[پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ئێران]]</text>
      <sha1>r9guw1t6k1c2rqhh7zb8mty3n5yt2cf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:کەنداوی عەرەب</title>
    <ns>1</ns>
    <id>5721</id>
    <revision>
      <id>1589703</id>
      <parentid>1586333</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:02:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zemen پەڕەی [[وتووێژ:کەنداوی فارس]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:کەنداوی عەرەب]]: بەپێی وتووێژی پەڕە</comment>
      <origin>1586333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7141" sha1="2r4a7hq1yh7kx0n5tm0a9w0u58jyspp" xml:space="preserve">== پاراستن ==
کاک مارمزۆک تکایە ئەم لاپەڕەیە بپارێزە. ئاماری خراپکاری لەسەر ئەم لاپەڕەیە زۆر چووەتە سەر. سپاس.--&lt;code style=&quot;background:yellow&quot;&gt;:)&lt;/code&gt;[[بەکارھێنەر: Calak|چالاک]]&lt;sup&gt;[[قسەی بەکارھێنەر:Calak|لێدوان]] &lt;/sup&gt; ١٧:٢٨, ١٦ حوزەیران ٢٠١٠ (UTC)
:بەڕێز بەکارھێنەر، بۆ لێدوان لەگەڵ بەکارھێنەرێکی تایبەت، پەڕەی لێدوانی ئەو بەکارھێنەرە بەکاربێنە، نەک پەڕەی لێدوانی وتارەکان. سوپاس --[[User:marmzok|&lt;span style=&quot;font-family:Trebuchet MS;color:#6600CC&quot;&gt;'''MarMzok'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[User talk:marmzok|&lt;span style=&quot;font-family:Tahoma MS;color:#3366ff&quot;&gt;'''لـێدوان'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt;-- ١٦:٢٢, ١٨ حوزەیران ٢٠١٠ (UTC)
::مەبەستم بەڕیوەبەران بوو؛ ئێستا چونکوو تاکە بەڕیوەبەری ویکی کوردی جنابتانن، بۆیە ناوی ئێوەم ھێنا. تکایە لەبەر خرابکاری زۆر لەسەر ئەم وتارە ([http://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%DB%95%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%88%DB%8C_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&amp;diff=27644&amp;oldid=27189]، [http://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%DB%95%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%88%DB%8C_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&amp;diff=32527&amp;oldid=32182] و [http://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%DB%95%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%88%DB%8C_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&amp;diff=29026&amp;oldid=27742])، ئەم وتارە بپارێزن. سپاس.--&lt;code style=&quot;background:yellow&quot;&gt;:)&lt;/code&gt;[[بەکارھێنەر: Calak|چالاک]]&lt;sup&gt;[[قسەی بەکارھێنەر:Calak|لێدوان]] &lt;/sup&gt; ٢١:١٤, ١٨ حوزەیران ٢٠١٠ (UTC)

== ناوی عەرەبی! ==

سڵاو، ئێوە پێتان باشە ناوی کەنداوی عەرەبی لە پێناو کەنداوی فارسدا بنووسرێت یان نا؟ دەبینین کە زۆر کات لەلایەن بەکارھێنەرە فارسەکانەوە ناوی کەنداوی عەرەبی سڕاوەتەوە ([https://ckb.m.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:MobileDiff/652743] [https://ckb.m.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:MobileDiff/684917] [[https://ckb.m.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:MobileDiff/725763] [[https://ckb.m.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:MobileDiff/798734] [https://ckb.m.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:MobileDiff/801880] [https://ckb.m.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:MobileDiff/656944] ھەروەھا بۆ زیاتر بڕوانە [https://ckb.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%DB%95%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%88%DB%8C_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&amp;action=history مێژووی دەستکاریی پەڕەکە])، ئێستا کەنداوی عەرەبی باشترە بنووسرێت یان نا؟ [[بەکارھێنەر:Ahrir|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;&quot;&gt;AGH&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt; ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|&lt;span style=&quot;color:#ffd700; Background:White&quot;&gt;'''وتووێژ📝'''&lt;/span&gt;]])&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٥٣، ٢١ی ئابی ٢٠٢١ (UTC)

:بەڵێ من پێم باشە بنووسرێت کەنداوی عەرەب، چونکە ھەر ئەو ناوە باوترە و زیاتر بەکاردێ. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٢:٣٥، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::کەنداوی عەرەب شیاوترە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٧:١٦، ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)

== دەستکارییەکان ==

سڵاو کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] تکایە ئەو وتارە بخە ناو پێڕستی [[تایبەت:گۆڕانکارییە ھەڵواسراوەکان]] بەھۆی ئەوەی ناوە عەرەبییەکەی زوو زوو دەسڕنەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٤:٢٣، ١١ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:سڵاو {{وب|Hivja}} لای ئێمە [[mw:Extension:FlaggedRevs]] دانەمەزراوە. تەنیا ئەوا پەڕانەی کە وەشانێکی باشیان ھەیە وەک زۆربەی وتارە ھەڵبژێردراوەکان بۆ [[تایبەت:پەڕە_جێگرتووەکان]] زیاد دەکەین چونکە تا ڕاددەیەک جێگیرن، بەڵام ئەمە جێگیر نییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٤:٤٦، ١١ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] لانیکەم ناکرێت جۆرێک پاراستنی لەسەر داندرێت؟ خۆت چ پێشنیار دەکەی تاوەکوو جۆرێک ڕووبەڕووی سڕینەوەی دقەکە ببینەوە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:١٧، ١٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
::: {{وب|Hivja}} پاراستنێکی بچووکم بۆ دەستکاریکردن خستە سەری. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٢:٤٤، ١٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:١٧، ١٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

== کەنداوی فارسی یان عەرەبی ==

ئێستا '''کەنداوی فارس''' ڕاستترە یان '''کەنداوی عەرەبی'''؟ پێویستە یەکێک لە ناوەکان ھەڵبژێردرێ و ئەم پەڕەیەش پاراستنی بخرێتەسەر. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٤:٣٠، ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] هەر دوو ناوەکەی دانراوە و بە بۆچوونی من ئەوە سیاسەتی بێلایەنیمان لەبەر چاو گرتووە، بۆ پاراستنیش سەیری یەک وتووێژی سەرتر بکە کە کاک ئارام پاراستنی لەسەر وتارەکە داناوە. بە ڕای من کێشەی نییە لە ئێستادا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٦:٢٢، ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>2r4a7hq1yh7kx0n5tm0a9w0u58jyspp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ئیسرائیل</title>
    <ns>1</ns>
    <id>10889</id>
    <revision>
      <id>1589628</id>
      <parentid>1589606</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T12:27:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سڕینەوەی دەق بێ سەرچاوە یان هیچ هۆکارێک بۆ کردنی */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1589628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29321" sha1="q5jsp1za3skpiyjvo3gjf7mevc4py2m" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئیسرائیل]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1377248 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231010211823/https://hulul.el-jeel.com/200412/ بۆ https://hulul.el-jeel.com/200412/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٦:٥٩، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== «ئیسڕائیل» یاخود «ئیسرائیل»؟ ==

هاوڕێیان سڵاو و ڕێز، دەم و کاتتان باش.

ئەمن پرسیارێکم هەبوو، لە ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا، ئێمە بە زمانی خۆمان زۆرتر ئەڵێین «ئیسڕائیل» هەتاکوو «ئیسرائیل». ئێستا گەرەکمە بزانم لە زمانی کوردیی ناوەندیدا هەر یەکسەر «ئیسرائیل» درووستە یا لە ئێرەدا هەڵەیێک ڕووی داوە؟

زۆر سپاستان دەکەم.  [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-11267-8|&amp;#126;2026-11267-8]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-11267-8|talk]]) ١١:٣٦، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:~2026-11267-8|~2026-11267-8]]: ئەوەندەی بزانم، لەسەر دەم هەر دەڵێین ئیسڕائیل، بەڵام بۆ نووسین پیتی ر بەکاردێنین وەک ئیسرائیل. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٤:٣٩، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
::ڕاستە، بۆ خوێندنەوە لە سۆرانیدا بەتایبەتی شێوەزارەکانی باکووریتر وەک موکریانی دەڵێن ئیسڕائیل، بەڵام ھەموو کەس ھەر بەشێوەی ئیسرائیل دەینووسێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٣٣، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

== سڕینەوەی دەق ! ==

سڵاو بۆ '''ماوەی زیاتر لە ١٠٠ کاتژمێر خەریکی کۆکردنەوەی داتاو زانیاری بووم سەبارەت بە مێژووی وڵاتی ئسرائیل''' بە تەواوەی ب'''''ە بێلایەنانە هاموو شتێکم باسکرد''''' و '''''زیاد لە ٢٠ سەرچاوەم بۆ دەقەکانم داناوە کە هەمووی باوەڕپێکراوەن''''' ئێستا کەسێک هاتووە بە ناوی @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] کە بەشێوەیەکی '''''لایەنگرانە دوور لە هەموو ڕەوشتەکانی نووسینی بابەت''''' &lt;u&gt;'''''٪٩٠ دەقەکەنی منی سڕیوەتەوە'''''&lt;/u&gt; &lt;u&gt;'''''و بێ ئەوەی هیچ بەڵگەیەکی سرووشتی لەلابێت یاخوود هیچ بەڵگەیەکی هەبێت بۆ کردنی ئەم کارەی.'''''&lt;/u&gt;

سەرچاوە سەرەکیەکانی من؛

١. ویکیپێدیای ئینگلیزی
&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Israel&lt;/ref&gt; 


٢. سەرچاوەی ئینجیلی پیرۆز
&lt;ref&gt;https://theisraelbible.com/71-bible-verses-that-celebrate-the-land-of-israel/&lt;/ref&gt;    &lt;ref&gt;https://www.openbible.info/topics/the_land_of_israel&lt;/ref&gt;

٣. سەرچاوەی بڕیتانسیا بۆمێژوو &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/history-of-Israel&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/Israel-Old-Testament-kingdom&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Palestine&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;&lt;https://www.britannica.com/event/Crusades&lt;/ref&gt;


٤. سەرچاوەی تەوراتی پیرۆز &lt;ref&gt;https://www.jtsa.edu/torah/the-god-of-israel/&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.myjewishlearning.com/article/what-does-the-torah-say-about-israel/#:~:text=Among%20the%20most%20famous%20verses,of%20the%20idea%20that%20Israel&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://torah.org/torah-portion/perceptions-5769-shlach/&lt;/ref&gt;

٥. سەرچاوەی مێژووی ئیسلام &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Palestine&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/First_Muslim_conquest_of_Jerusalem&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.historyofinformation.com/detail.php?id=1638&lt;/ref&gt;

٦. سەرچاوەی کتێبی مێژووی مەسیح
&lt;ref&gt;https://www.scribd.com/document/156403529/Ancient-Israel-Grabbe&lt;/ref&gt;

٧. سەرچاوەی دەوڵەتە دۆستەکانی ئیسرائیل 
&lt;ref&gt;https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-that-recognize-israel&lt;/ref&gt;

٨. سەرچاوەی مێژووی ئەسکەندەری مەزن &lt;ref&gt;https://www.jewishhistory.org/alexander-the-great/&lt;/ref&gt;

٩. سەرچاوەی مێژووی بێزەنتینیەکان &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_Jews_in_the_Roman_Empire&lt;/ref&gt;

١٠. سەرچاوەی میژووی سووپای هاوپەیمانیاتی خاچهەڵگرانی مەسیح &lt;ref&gt;&lt;https://www.britannica.com/event/Crusades&lt;/ref&gt;

١١. سەرچاوەی بەڕیتانی ساڵی ١٩٤٨ &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/event/Arab-Israeli-wars&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/1948_Arab%E2%80%93Israeli_War&lt;/ref&gt;

١٢، سەرچاوەی ئەمریکی ساڵی ١٩٤٨ &lt;ref&gt;https://history.state.gov/milestones/1945-1952/arab-israeli-war&lt;/ref&gt;


بەڕێزان @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] تکایە چاوێک بە بابەتەکانی ویکیپێدیای ئینگلیزی و ئەو سەرچاوانەی کە ئاماژەم پێداون بخشێنەرەوە بۆ دڵنیابوونەوە لەوەی کە نووسین و دەقەکانی من لەخۆوە نییەو سەرچاوەی بەهێزی مێژووی لەپشتەوەیە؛هیوادارم سنوورێک بۆ ئەم بەکارهێنەرە دابنێن و هیوادارم ڕێگە بە کەسی دیکەش نەدەن دەسکاری بابەتێک بکات بەشێوەیەکی هەڕەمەکیانە و دوور لە هەموو ڕەوشتوو بەهاکانی نووسینی بابەت و بە شێوەیەکی لایەنگرانە و ڕەگەزپەرستانە. [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٦:٢٩، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٧:٠٢، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] دەکرێ بەستەری ئەو گۆڕانکارییەی دەیڵێن بینێرن، ھەرچەند کردم نەمبینی ئێوە لە بەشی مێژوو دەستکاریتان کردبێ و سڕابێتەوە! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٣٦، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::سڵاو دەستکارییەکە دەکەمەوە بە باری ئاسایی خۆی هیوادارم چی دیکە ڕێگە نەدەن هەر کەسێک تانها بۆ کاتبەسەربردنی خۆی دەسکاری دەقێکی من بکات کە زیاتر لا ٢٠ سەرچاوەی پشتڕاستکراوەی هەیە بۆ هەموو شتێک کە نووسیومە؛ لە هەمەنکاتدا بێلایەنانەیە و دەەرە لە ڕەگەزپەرستی. [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٠:٠٣، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::'''نەبوونی سەرچاوە ؟ ٢١ جۆری جیاواز سەرچاوەم داناوە بۆ هەر شتێک کە مووسیومە؛ تەنانەت زۆربەی سەرچاوەکانیش لە ویکیپیدیای ئینگلیزیەوە هێناومن بەتایبەتی خاچهەڵگرەکان و ناکۆکی ١٩٤٨ !!! ئەمەوێت بزانم هۆکار چییە کە تۆ تەنها بابەتەکانی پەیوەست بە خاچهەڵگران دەسڕیتەوە ؟!''' [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٠:٤٩، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ئەمە بەستەرەکەیەتی 
:::https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84&amp;oldid=1589165 [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٠:٥٨، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] سڵاو، دەستکاری و چالاکییەکانت لە ویکی سۆرانی بەرز دەنرخێندرێت. ھۆکاری سڕینەوەی دەقەکانت نەبوونی سەرچاوە بوو، و لقی بابەتەکانت زۆر کورت بوو و تەنھا ئەوانەم ھێشتەوە کە سەرچاوەیان ھەیە. واتای ئەوە نییە خراپەکاریت کردووە! ئێمە ڕێز لە ھەر کەسێک دەگرین ویکی سۆرانی پەرە پێ بدات. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ٢٠:٤٠، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٠:٤٩، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::'''@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] زۆرباشە لە مەبەستەکەت تێگەیشتم من سەرچاوەکانم دانابوو بەڵام لەبیرم کردبوو کە  ڕاستەوخۆ لە پاش دەقی تایبەت بە خاچهەڵگران و ناکۆکی ١٩٤٨ دایبنێم؛''' 
::'''ئێستا من هەموو سەرچاوەکان دەخەمە ڕوو سەبارەت بەو بابەتەنای کە سەرچاوەیەن نییە پاشان بابەتەکە دەگەڕێنمەوە باری ئاسایی خۆی.'''
::'''سپاس بۆ خستنەڕووی ئەمە.''' [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢١:٠٧، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] تکایە دیسان گشت دەقەکانت بە سەرچاوەوە و ھەروەھا بە ڕێنووسێکی ڕێکوپێکەوە بڵاو بکەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٢٨، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] تکایە ئەو سەرچاوە و دەقانەی دامناون مەیسڕەوە، تەنھا سەرچاوە و دەقەکانی خۆت دابنێوە، واتا «گەڕاندنەوە» ئەنجام مەدە. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ٠٧:٢٥، ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]]: زانیارییەکانت (تەنھا بەشێکی مێژووەکەی) بە یارمەتی ژیریی دەستکرد پێداچوونەوەم پێیدا کرد، وا دیارە ڕاست بوون، بەڵام تکاییە بێلایەنی خۆت لەناو وتارەکە بپارێزە و بەزمانێکی بێلایەن باسی بابەتەکان بکە نەک لایەنگیری. هاورێیان باسی سەرچاەوەیان کرد، تکایە چ شتێک پێویستە بیکە وەک دانانی سەرچاوە بەرامبەر دەقەکانی خۆیان، هەروەها بێلایەنی بپارێزە، و دواتر یەکێک لەو هاورێیانەی تر تاگ بکەوە با سەیری بکەنەوە. سوپاس بۆتۆش و ئەوانی تر. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٣٤، ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::سڵاو بەڕێوبەر @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ب'''ابەتەکانم زیادکردەوە بێ ئەوەی دەستکاری ئەوانی تۆ بکەم''' 
:::::'''زیاتر لە &lt;u&gt;''٦٠ سەرچاوەی بەهێز''&lt;/u&gt;م زیادکرد لە تەنیشت هەر دەقێکی تایبەت بە خۆی'''
:::::هەندێک دەقی کۆن کە سەرچاوەیان نەبوو لامبرد و گۆڕیم بە دەقێکی درووست کە سەرچاوەی بەهێزی هەیە و سەرچاوەکانیشم لە تەنیشت خۆی بۆ نووسین.
:::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دەتوانن خۆتان دڵنیا ببنەوە لێی. [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٨:١١، ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:هیڤجا|هیڤجا]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٤٠، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

== سڕینەوەی دەق بێ سەرچاوە یان هیچ هۆکارێک بۆ کردنی ==

سڵاو؛ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] من دوێنێ لەسەر ئەم پەڕەیەم خوێندەوە بەشی ناونانی تێدابوو بەڵام ئێستا سڕدراوەتەوە بێ هیچ هۆکارێک؛ من '''بۆ ڕیسێرچێک پێویستیم بەمەبوو''' چوونکە '''زانیای زۆر گرنگی مێژووی تێدابوو لەبارەی ناونانی ئەو ناوچەیەوە''' ڕێک ئەوەبوو کە من بۆی دەگەڕام  لەکۆتاییدا ''سەرچاوەیەکی کوردیم دۆزیەوە بۆ ئەوەی زیاتر ئەمە پشتڕاست بکاتەوە کە ناوی فەڵەستین یۆنانی - ڕۆمانییەو پەیوەست نییە بە عەرەبەوە''؛ من ڕیسێرچەکەم نووسی و ئاماژەم پێدا بە سەرچاوەکەی بەڵام '''کاتێک دکتۆرەکەمان چوو بەدوای سەرچاوەکانم گەڕا یەکێک لەوانە ئەم پەڕەیە بوو کە بە داخەوە لابرا بوو لەلایەن کەسێک بۆیە نمرەی زۆرم لێ شکا بەو بۆنەیەوە؛''' &lt;u&gt;هیوادارم کەس بەپێی جەوی خۆی و تاقەتی خۆی دەستکاری دەقی کەس نەکات ئەو دەقەی کە من بینیم ئاماژەی بە ٧ جۆری جیاواز سەرچاوە کردبوو ئەمڕۆ پڕۆفیسۆرەکەمان سەیری کرد بەڵام نەمابوو؛ ئەمە چەنی بەچەن ؟&lt;/u&gt; [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-33059-05|&amp;#126;2026-33059-05]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-33059-05|talk]]) ١٤:٥٧، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:[[پەڕگە:Name of isreal.png]] 
:&lt;span style=&quot;color:#00aa00; font-family:monospace;&quot;&gt;[ USER_NOTE ] ✡ JJ ✡ [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٣١، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)&lt;/span&gt;
:----&lt;span style=&quot;color:#00aa00; font-family:monospace;&quot;&gt;[ '''&lt;u&gt;پێم وابێت ئەم بەشە دەڵێیت؛ ئەمە کاری خۆمە و ئاماژەم با ٧ سەرچاوە دابوو تەنها لەبەر ئەو دەقە بەڵام وادیارە کەسێک دەقەکەی بە شێوازێکی &lt;s&gt;ڕەگەزپەرست و عەرەب پەرستی&lt;/s&gt;  بەتەواوەتی سڕیویەتیەوە بێ هیچ ئاماژەیەک!&lt;/u&gt;'''  ]&lt;/span&gt;----
:----&lt;span style=&quot;color:#00aa00; font-family:monospace;&quot;&gt;[ SYSTEM LOG END | [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٣١، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ]&lt;/span&gt;----
::&lt;span style=&quot;color:#00aa00; font-family:monospace;&quot;&gt;[ USER_NOTE ] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٣٧، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)&lt;/span&gt;
::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]
::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]
::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
::. [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٣٧، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] [[وپ:پەلاماری کەسی قەدەغەیە]]! بەسەر ئەو تۆمەتانەی نووسیتن ھێڵێکم دا ھێنا، ئێمە ناتوانین لە ڕووی دەستکاریی ھیچ کەسێکەوە بیروڕاکەی دەستنیشان بکەین. بۆ دەستکارییەکەش با بەکارھێنەر:@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] خۆی وەڵامت بداتەوە. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:٥٧، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سپاس بۆ ڕوونکردنەوەی یاساکان؛ بەڵام من پەلەماری کەسم نەداوە و '''ناوی هیچ کەسێکم نەهێناوە''' بۆ ئەوەی  تۆمەتباری بکەم بەشێوەی کەسی؛ ئەو ئاماژانەی من تانها '''مەبەستم شێوازی دەستکاریکردنی دەقەکەیە''' کە بە شێوەیەکی ڕەگەزپەرستانە دەستکاریەکەی ئەنجامداوە '''بێ لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە من زیاتر لە ٦٠ سەرچاوەم داناوە بۆ قسەکانم''' ؛ بەڵام کە دەقەکەی سڕیوەتەوە '''هیچ ئاماژەیەکی بە هۆکارەکەی نەداوە''' وە لە هەمانکاتدا '''ئەم بەکارهێنەرە دەستکاری مۆبایلی ئەنجام''' دەدات کە پێم وایە شێوەیەکی پڕۆفیشناڵ نییە بۆ دەستکاریکردنی دەق؛ لەهەمانکاتدا '''زۆرینەی سەرچاوەکانی کە دامنابوو وەک ئاماژەیەک بۆ بەهێزی ئەم دەقە هەمووی سڕیوەتەوە بێ هیچ ئاماژەیەک کە&lt;u&gt;'' بۆچی''&lt;/u&gt;''' ؟! [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٨:٤٣، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] کاک ھیڤجا تۆ من لە ڕێگەی دەستکارییەکانمەوە دەناسیت و دەزانیت چۆنم، پەرەپێدەری ویکی سۆرانیم بە زمانی فارسی وعەرەبی و ئینگلیزی، ٣٪ی وتارەکانی کوردی سۆرانی من دروستم کردوون، سەروو ٨٠٠ وتارم فراوان کردووە، بابەتی «ناونان»ی وتاری «ئیسرائیل» لە ڕووی دەق و سەرچاوە ھەڵە بوو، ئایا سەرچاوەی ئینگلیزی درۆ دەکات؟ من تەنھا ھەڵە ڕاست دەکەمەوە، ئەسڵەن من پەرەپێدەری ئەو وتارەم، و حەز دەکەیت بگەڕێ و بزانە ئەو دەقانە ڕاستن یان نا. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ١٩:١٢، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] سپاس کە ھاتوون بۆ ئێرە و دەتانەوێ پەرە بدەنە وتارەکانی ویکیپیدیای کوردی. من خۆم لەمێژە بەڕێز سایلێنت دەناسم، ھەر ئەو جۆرەی خۆشی وتی ماوەیەکی زۆرە لێرە خزمەتی پرۆژەکە دەکات. من پێم وایە ئەوی ڕوویداوە لێرە لە یەک تێنەگەیشتنە، ئەگەرنا ھەر دووتان دەتانەوێ خزمەتی پرۆژەکە بکەن. من خۆم سەیری بابەتەکانم نەکردووە، بەڵام دەستکاریی هەر دووتان بە سەرچاوە بووە. بۆ ئەوەی سەرچاوەکانت باشتر و ڕێکوپێکتر بن پێشنیار دەکەم سەیری [[داڕێژە:بیرخستنەوەی وێب|&lt;nowiki&gt;{{بیرخستنەوەی وێب}}&lt;/nowiki&gt;]] بەکاربێنی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٤٢، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] @[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ئەگەر بۆ بابەتێک ناکۆکیتان ھەیە و ھەر دووتان بۆ دەستکاریی خۆتان سەرچاوەی متمانەپێکراوتان ھەیە ئەوە دەتوانن وەک دوو ڕوانگەی جیاواز دەقی خۆتان بنووسن؛ بۆ نموونە ھەندێک لایەن لەبەر فڵان ھۆکار پێیان وایە ناوی ئیسرائیل لە فڵان شتەوە ھاتووە و ھەندێکی تر ......... بە پێچەوانە .... . [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٤٧، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] سەرچاوەی ئینگلیزی درۆناکات وایە ؟ کەواتە من ٨ سەرچاوەی ئینگلیزیم بۆ دانابوویت کە '''٣ دانەیان لە ویکیپیدیای ئینگلیزیەوە'''&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Philistia&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_the_name_Palestine&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Syria_Palaestina&lt;/ref&gt;
::::::: وەرم گرتووە ٣ دانای تریش لە '''ئینساکڵۆپییای بریتانسیا''' &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Palestine&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Phoenicia&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/Phoenician&lt;/ref&gt; کە ''باوەڕ پێکراوترین ئینسایکڵۆپێدیای جیهانییە''؛ ٢ دانەش سەرچاوەی مێژووی یۆنانییە .&lt;ref&gt;https://monografie.fnp.org.pl/monografie/images/Files/l.niesiolowski-spano_chapter_2%5b0%5d.pdf&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?id=hAMMx3O2ZrYC&amp;pg=PA37&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt;
::::::: بەڕیز @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لە ئینگلیزی شتێک هەیە کە پێی دەوترێت '''QUALLITY &gt; QUANTITY''' واتە کوالێتی شتێک گەورەترە لە بڕی شتەکە؛ بەڕێز @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] لێرەدا ئاماژە بەوە دەکات کە زۆر وتاری دەستکاری کردوە لە ویکی کوردی بەڵام '''''ئایا بڕی دەستکاری کردن = کوالێتی دەستکاری کردنەکانی ؟!''''' بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] من لە ساڵی ٢٠٢١وە لە ویکی کوردی دەستکاری دەکەم زیاتر لە ١،٢٠٠ دەستکاریم ئەنجام داوە بە ناوی جیاوازەوە؛ ئەمە کەمترە لەوەی @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ئاماژەی پێدەکات لە پەڕەی بەکارهێنەرەکەی خۆی بەڵام ئایا هەمان کوالێتیە دەستکاریەکانمان ؟ خۆت بڕیار بدە ئەم بەڕیزە @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] دەستکاری بە مۆبایل ئەنجام دەدات و زۆربەی دەستکاریەکانیشی '''MISSLEADING''' ە واتە بەلاڕیدا بەرە؛ زۆر پێش ئەم بەڕیزە کارم کردووە بەڵام پاش ماوەیەکی زۆر دابڕان ئێستا گەڕاومەتەوەو دەمەوێت خزمەت بە ویکی کوردی بکەم ناکرێت من هەر شتێک دابنێم ئەم بەڕێزە @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] بێت بیسڕێتەوە بەبێ هۆکار ! [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠١:٤١، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ئەوەی وتم بەڕێز سایلێنت دەناسم و دەستکارییەکانی باش و بەسوودن، مەبەستم ئەوە نەبوو بەڕێزت پێچەوانەی وی دەستکاری دەکەیت؛ بەڵکوو دەستکارییەکانی بەڕێزت سایلێنتم بینیوە بەڵام دەستکارییەکانی بەڕێزتم نەبینیوە. ئێستاش سەیرێکی دەستکارییەکانی بەڕێز سایلێنتم کرد و بە پرسین لە ژیریی دەستکردیش بۆم دەرکەوت کە دەستکارییەکانی دروستن. ئەگەر درۆ نەبێ سەیری دەستکارییەکانی بەڕێزتم نەکردووە؛ بەڵام هەر ئەو جۆرەی منیش پێشتر وتم و ئێستا بەڕێوەبەر تێسلا ئاماژەی پێکرد ئەوە ئەگەر پێت وایە دەستکارییەکانی بەڕێزیشت دروستن، بە سەرچاوەی متمانەپێکراو و ڕێکوپێک و وەک ڕوانگەیەکی جیاواز نووسینەکانی خۆت بڵاو بکەوە. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٥٣، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٣١، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::
:تکایە هەردوولاتان هێمن ببنەوە و کۆتایی بە شەڕە دەستکاری لە ناو وتارەکەدا بھێنن و تەنیا لێرە (پەڕەی وتووێژ) درێژە بە بابەتەکە بدەن. ئەگەر هەردوولاتان پێتان وایە ڕای جیاواز هەیە لەسەر مێژووی بابەتەکە، ئەوا دەتوانن هەردوو ڕاکە بنووسن و سەرچاوەکان بەرامبەریان دابنێن، بەو مەرجەی بە شێوەیەکی بێلایەن دایبڕێژنەوە؛ بۆ نموونە: «بەپێی هەندێک سەرچاوە ئەمە بەم شێوەیەیە، لە کاتێکدا بەپێی هەندێک سەرچاوەی تر بەم شێوەیەیە».

تکایە تەنیا سەرچاوەی باوەڕپێکراو بەکاربھێنن؛ ئینسایکلۆپیدیای بەریتانیکا و سەرچاوە ئەکادیمییەکان جێگەی متمانەی تەواوی ویکیپیدیان. بەردەوامبوونی شەڕە دەستکاری و سڕینەوەی سەرچاوەی باوەڕپێکراو بەبێ کۆدەنگی، دەبێتە هۆی پاراستنی وتارەکە (قفڵکردن) یان گرتنەبەری ڕێکاری کارگێڕی بەرامبەر لایەنی سەرپێچیکار. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٠:٤٩، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]]، @[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٠:٥٠، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] خۆم بەشی «ڕەگناسی»م چاک کردەوە بە زانیارییەکانی ئەویشەوە بە گۆڕانکاری و ڕاستکردنەوەی ھەڵە، ھەڵبەت لە بەشی «شانشینی ئیسرائیل و جودا» تا کۆتایی پێداچوونەوەیەکی دەوێت. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ١٢:٢٧، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>q5jsp1za3skpiyjvo3gjf7mevc4py2m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589630</id>
      <parentid>1589628</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T12:58:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>/* سڕینەوەی دەق بێ سەرچاوە یان هیچ هۆکارێک بۆ کردنی */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1589630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29852" sha1="7cgu56h09w0squowh773n7h5f0gyd28" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئیسرائیل]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1377248 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231010211823/https://hulul.el-jeel.com/200412/ بۆ https://hulul.el-jeel.com/200412/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٦:٥٩، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== «ئیسڕائیل» یاخود «ئیسرائیل»؟ ==

هاوڕێیان سڵاو و ڕێز، دەم و کاتتان باش.

ئەمن پرسیارێکم هەبوو، لە ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا، ئێمە بە زمانی خۆمان زۆرتر ئەڵێین «ئیسڕائیل» هەتاکوو «ئیسرائیل». ئێستا گەرەکمە بزانم لە زمانی کوردیی ناوەندیدا هەر یەکسەر «ئیسرائیل» درووستە یا لە ئێرەدا هەڵەیێک ڕووی داوە؟

زۆر سپاستان دەکەم.  [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-11267-8|&amp;#126;2026-11267-8]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-11267-8|talk]]) ١١:٣٦، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:~2026-11267-8|~2026-11267-8]]: ئەوەندەی بزانم، لەسەر دەم هەر دەڵێین ئیسڕائیل، بەڵام بۆ نووسین پیتی ر بەکاردێنین وەک ئیسرائیل. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٤:٣٩، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
::ڕاستە، بۆ خوێندنەوە لە سۆرانیدا بەتایبەتی شێوەزارەکانی باکووریتر وەک موکریانی دەڵێن ئیسڕائیل، بەڵام ھەموو کەس ھەر بەشێوەی ئیسرائیل دەینووسێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٣٣، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

== سڕینەوەی دەق ! ==

سڵاو بۆ '''ماوەی زیاتر لە ١٠٠ کاتژمێر خەریکی کۆکردنەوەی داتاو زانیاری بووم سەبارەت بە مێژووی وڵاتی ئسرائیل''' بە تەواوەی ب'''''ە بێلایەنانە هاموو شتێکم باسکرد''''' و '''''زیاد لە ٢٠ سەرچاوەم بۆ دەقەکانم داناوە کە هەمووی باوەڕپێکراوەن''''' ئێستا کەسێک هاتووە بە ناوی @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] کە بەشێوەیەکی '''''لایەنگرانە دوور لە هەموو ڕەوشتەکانی نووسینی بابەت''''' &lt;u&gt;'''''٪٩٠ دەقەکەنی منی سڕیوەتەوە'''''&lt;/u&gt; &lt;u&gt;'''''و بێ ئەوەی هیچ بەڵگەیەکی سرووشتی لەلابێت یاخوود هیچ بەڵگەیەکی هەبێت بۆ کردنی ئەم کارەی.'''''&lt;/u&gt;

سەرچاوە سەرەکیەکانی من؛

١. ویکیپێدیای ئینگلیزی
&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Israel&lt;/ref&gt; 


٢. سەرچاوەی ئینجیلی پیرۆز
&lt;ref&gt;https://theisraelbible.com/71-bible-verses-that-celebrate-the-land-of-israel/&lt;/ref&gt;    &lt;ref&gt;https://www.openbible.info/topics/the_land_of_israel&lt;/ref&gt;

٣. سەرچاوەی بڕیتانسیا بۆمێژوو &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/history-of-Israel&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/Israel-Old-Testament-kingdom&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Palestine&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;&lt;https://www.britannica.com/event/Crusades&lt;/ref&gt;


٤. سەرچاوەی تەوراتی پیرۆز &lt;ref&gt;https://www.jtsa.edu/torah/the-god-of-israel/&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.myjewishlearning.com/article/what-does-the-torah-say-about-israel/#:~:text=Among%20the%20most%20famous%20verses,of%20the%20idea%20that%20Israel&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://torah.org/torah-portion/perceptions-5769-shlach/&lt;/ref&gt;

٥. سەرچاوەی مێژووی ئیسلام &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Palestine&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/First_Muslim_conquest_of_Jerusalem&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.historyofinformation.com/detail.php?id=1638&lt;/ref&gt;

٦. سەرچاوەی کتێبی مێژووی مەسیح
&lt;ref&gt;https://www.scribd.com/document/156403529/Ancient-Israel-Grabbe&lt;/ref&gt;

٧. سەرچاوەی دەوڵەتە دۆستەکانی ئیسرائیل 
&lt;ref&gt;https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-that-recognize-israel&lt;/ref&gt;

٨. سەرچاوەی مێژووی ئەسکەندەری مەزن &lt;ref&gt;https://www.jewishhistory.org/alexander-the-great/&lt;/ref&gt;

٩. سەرچاوەی مێژووی بێزەنتینیەکان &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_Jews_in_the_Roman_Empire&lt;/ref&gt;

١٠. سەرچاوەی میژووی سووپای هاوپەیمانیاتی خاچهەڵگرانی مەسیح &lt;ref&gt;&lt;https://www.britannica.com/event/Crusades&lt;/ref&gt;

١١. سەرچاوەی بەڕیتانی ساڵی ١٩٤٨ &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/event/Arab-Israeli-wars&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/1948_Arab%E2%80%93Israeli_War&lt;/ref&gt;

١٢، سەرچاوەی ئەمریکی ساڵی ١٩٤٨ &lt;ref&gt;https://history.state.gov/milestones/1945-1952/arab-israeli-war&lt;/ref&gt;


بەڕێزان @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] تکایە چاوێک بە بابەتەکانی ویکیپێدیای ئینگلیزی و ئەو سەرچاوانەی کە ئاماژەم پێداون بخشێنەرەوە بۆ دڵنیابوونەوە لەوەی کە نووسین و دەقەکانی من لەخۆوە نییەو سەرچاوەی بەهێزی مێژووی لەپشتەوەیە؛هیوادارم سنوورێک بۆ ئەم بەکارهێنەرە دابنێن و هیوادارم ڕێگە بە کەسی دیکەش نەدەن دەسکاری بابەتێک بکات بەشێوەیەکی هەڕەمەکیانە و دوور لە هەموو ڕەوشتوو بەهاکانی نووسینی بابەت و بە شێوەیەکی لایەنگرانە و ڕەگەزپەرستانە. [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٦:٢٩، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٧:٠٢، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] دەکرێ بەستەری ئەو گۆڕانکارییەی دەیڵێن بینێرن، ھەرچەند کردم نەمبینی ئێوە لە بەشی مێژوو دەستکاریتان کردبێ و سڕابێتەوە! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٣٦، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::سڵاو دەستکارییەکە دەکەمەوە بە باری ئاسایی خۆی هیوادارم چی دیکە ڕێگە نەدەن هەر کەسێک تانها بۆ کاتبەسەربردنی خۆی دەسکاری دەقێکی من بکات کە زیاتر لا ٢٠ سەرچاوەی پشتڕاستکراوەی هەیە بۆ هەموو شتێک کە نووسیومە؛ لە هەمەنکاتدا بێلایەنانەیە و دەەرە لە ڕەگەزپەرستی. [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٠:٠٣، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::'''نەبوونی سەرچاوە ؟ ٢١ جۆری جیاواز سەرچاوەم داناوە بۆ هەر شتێک کە مووسیومە؛ تەنانەت زۆربەی سەرچاوەکانیش لە ویکیپیدیای ئینگلیزیەوە هێناومن بەتایبەتی خاچهەڵگرەکان و ناکۆکی ١٩٤٨ !!! ئەمەوێت بزانم هۆکار چییە کە تۆ تەنها بابەتەکانی پەیوەست بە خاچهەڵگران دەسڕیتەوە ؟!''' [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٠:٤٩، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ئەمە بەستەرەکەیەتی 
:::https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84&amp;oldid=1589165 [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٠:٥٨، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] سڵاو، دەستکاری و چالاکییەکانت لە ویکی سۆرانی بەرز دەنرخێندرێت. ھۆکاری سڕینەوەی دەقەکانت نەبوونی سەرچاوە بوو، و لقی بابەتەکانت زۆر کورت بوو و تەنھا ئەوانەم ھێشتەوە کە سەرچاوەیان ھەیە. واتای ئەوە نییە خراپەکاریت کردووە! ئێمە ڕێز لە ھەر کەسێک دەگرین ویکی سۆرانی پەرە پێ بدات. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ٢٠:٤٠، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٠:٤٩، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::'''@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] زۆرباشە لە مەبەستەکەت تێگەیشتم من سەرچاوەکانم دانابوو بەڵام لەبیرم کردبوو کە  ڕاستەوخۆ لە پاش دەقی تایبەت بە خاچهەڵگران و ناکۆکی ١٩٤٨ دایبنێم؛''' 
::'''ئێستا من هەموو سەرچاوەکان دەخەمە ڕوو سەبارەت بەو بابەتەنای کە سەرچاوەیەن نییە پاشان بابەتەکە دەگەڕێنمەوە باری ئاسایی خۆی.'''
::'''سپاس بۆ خستنەڕووی ئەمە.''' [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢١:٠٧، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] تکایە دیسان گشت دەقەکانت بە سەرچاوەوە و ھەروەھا بە ڕێنووسێکی ڕێکوپێکەوە بڵاو بکەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٢٨، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] تکایە ئەو سەرچاوە و دەقانەی دامناون مەیسڕەوە، تەنھا سەرچاوە و دەقەکانی خۆت دابنێوە، واتا «گەڕاندنەوە» ئەنجام مەدە. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ٠٧:٢٥، ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]]: زانیارییەکانت (تەنھا بەشێکی مێژووەکەی) بە یارمەتی ژیریی دەستکرد پێداچوونەوەم پێیدا کرد، وا دیارە ڕاست بوون، بەڵام تکاییە بێلایەنی خۆت لەناو وتارەکە بپارێزە و بەزمانێکی بێلایەن باسی بابەتەکان بکە نەک لایەنگیری. هاورێیان باسی سەرچاەوەیان کرد، تکایە چ شتێک پێویستە بیکە وەک دانانی سەرچاوە بەرامبەر دەقەکانی خۆیان، هەروەها بێلایەنی بپارێزە، و دواتر یەکێک لەو هاورێیانەی تر تاگ بکەوە با سەیری بکەنەوە. سوپاس بۆتۆش و ئەوانی تر. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٣٤، ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::سڵاو بەڕێوبەر @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ب'''ابەتەکانم زیادکردەوە بێ ئەوەی دەستکاری ئەوانی تۆ بکەم''' 
:::::'''زیاتر لە &lt;u&gt;''٦٠ سەرچاوەی بەهێز''&lt;/u&gt;م زیادکرد لە تەنیشت هەر دەقێکی تایبەت بە خۆی'''
:::::هەندێک دەقی کۆن کە سەرچاوەیان نەبوو لامبرد و گۆڕیم بە دەقێکی درووست کە سەرچاوەی بەهێزی هەیە و سەرچاوەکانیشم لە تەنیشت خۆی بۆ نووسین.
:::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دەتوانن خۆتان دڵنیا ببنەوە لێی. [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٨:١١، ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:هیڤجا|هیڤجا]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٤٠، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

== سڕینەوەی دەق بێ سەرچاوە یان هیچ هۆکارێک بۆ کردنی ==

سڵاو؛ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] من دوێنێ لەسەر ئەم پەڕەیەم خوێندەوە بەشی ناونانی تێدابوو بەڵام ئێستا سڕدراوەتەوە بێ هیچ هۆکارێک؛ من '''بۆ ڕیسێرچێک پێویستیم بەمەبوو''' چوونکە '''زانیای زۆر گرنگی مێژووی تێدابوو لەبارەی ناونانی ئەو ناوچەیەوە''' ڕێک ئەوەبوو کە من بۆی دەگەڕام  لەکۆتاییدا ''سەرچاوەیەکی کوردیم دۆزیەوە بۆ ئەوەی زیاتر ئەمە پشتڕاست بکاتەوە کە ناوی فەڵەستین یۆنانی - ڕۆمانییەو پەیوەست نییە بە عەرەبەوە''؛ من ڕیسێرچەکەم نووسی و ئاماژەم پێدا بە سەرچاوەکەی بەڵام '''کاتێک دکتۆرەکەمان چوو بەدوای سەرچاوەکانم گەڕا یەکێک لەوانە ئەم پەڕەیە بوو کە بە داخەوە لابرا بوو لەلایەن کەسێک بۆیە نمرەی زۆرم لێ شکا بەو بۆنەیەوە؛''' &lt;u&gt;هیوادارم کەس بەپێی جەوی خۆی و تاقەتی خۆی دەستکاری دەقی کەس نەکات ئەو دەقەی کە من بینیم ئاماژەی بە ٧ جۆری جیاواز سەرچاوە کردبوو ئەمڕۆ پڕۆفیسۆرەکەمان سەیری کرد بەڵام نەمابوو؛ ئەمە چەنی بەچەن ؟&lt;/u&gt; [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-33059-05|&amp;#126;2026-33059-05]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-33059-05|talk]]) ١٤:٥٧، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:[[پەڕگە:Name of isreal.png]] 
:&lt;span style=&quot;color:#00aa00; font-family:monospace;&quot;&gt;[ USER_NOTE ] ✡ JJ ✡ [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٣١، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)&lt;/span&gt;
:----&lt;span style=&quot;color:#00aa00; font-family:monospace;&quot;&gt;[ '''&lt;u&gt;پێم وابێت ئەم بەشە دەڵێیت؛ ئەمە کاری خۆمە و ئاماژەم با ٧ سەرچاوە دابوو تەنها لەبەر ئەو دەقە بەڵام وادیارە کەسێک دەقەکەی بە شێوازێکی &lt;s&gt;ڕەگەزپەرست و عەرەب پەرستی&lt;/s&gt;  بەتەواوەتی سڕیویەتیەوە بێ هیچ ئاماژەیەک!&lt;/u&gt;'''  ]&lt;/span&gt;----
:----&lt;span style=&quot;color:#00aa00; font-family:monospace;&quot;&gt;[ SYSTEM LOG END | [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٣١، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ]&lt;/span&gt;----
::&lt;span style=&quot;color:#00aa00; font-family:monospace;&quot;&gt;[ USER_NOTE ] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٣٧، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)&lt;/span&gt;
::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]
::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]
::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
::. [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٣٧، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] [[وپ:پەلاماری کەسی قەدەغەیە]]! بەسەر ئەو تۆمەتانەی نووسیتن ھێڵێکم دا ھێنا، ئێمە ناتوانین لە ڕووی دەستکاریی ھیچ کەسێکەوە بیروڕاکەی دەستنیشان بکەین. بۆ دەستکارییەکەش با بەکارھێنەر:@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] خۆی وەڵامت بداتەوە. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:٥٧، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سپاس بۆ ڕوونکردنەوەی یاساکان؛ بەڵام من پەلەماری کەسم نەداوە و '''ناوی هیچ کەسێکم نەهێناوە''' بۆ ئەوەی  تۆمەتباری بکەم بەشێوەی کەسی؛ ئەو ئاماژانەی من تانها '''مەبەستم شێوازی دەستکاریکردنی دەقەکەیە''' کە بە شێوەیەکی ڕەگەزپەرستانە دەستکاریەکەی ئەنجامداوە '''بێ لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە من زیاتر لە ٦٠ سەرچاوەم داناوە بۆ قسەکانم''' ؛ بەڵام کە دەقەکەی سڕیوەتەوە '''هیچ ئاماژەیەکی بە هۆکارەکەی نەداوە''' وە لە هەمانکاتدا '''ئەم بەکارهێنەرە دەستکاری مۆبایلی ئەنجام''' دەدات کە پێم وایە شێوەیەکی پڕۆفیشناڵ نییە بۆ دەستکاریکردنی دەق؛ لەهەمانکاتدا '''زۆرینەی سەرچاوەکانی کە دامنابوو وەک ئاماژەیەک بۆ بەهێزی ئەم دەقە هەمووی سڕیوەتەوە بێ هیچ ئاماژەیەک کە&lt;u&gt;'' بۆچی''&lt;/u&gt;''' ؟! [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٨:٤٣، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] کاک ھیڤجا تۆ من لە ڕێگەی دەستکارییەکانمەوە دەناسیت و دەزانیت چۆنم، پەرەپێدەری ویکی سۆرانیم بە زمانی فارسی وعەرەبی و ئینگلیزی، ٣٪ی وتارەکانی کوردی سۆرانی من دروستم کردوون، سەروو ٨٠٠ وتارم فراوان کردووە، بابەتی «ناونان»ی وتاری «ئیسرائیل» لە ڕووی دەق و سەرچاوە ھەڵە بوو، ئایا سەرچاوەی ئینگلیزی درۆ دەکات؟ من تەنھا ھەڵە ڕاست دەکەمەوە، ئەسڵەن من پەرەپێدەری ئەو وتارەم، و حەز دەکەیت بگەڕێ و بزانە ئەو دەقانە ڕاستن یان نا. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ١٩:١٢، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] سپاس کە ھاتوون بۆ ئێرە و دەتانەوێ پەرە بدەنە وتارەکانی ویکیپیدیای کوردی. من خۆم لەمێژە بەڕێز سایلێنت دەناسم، ھەر ئەو جۆرەی خۆشی وتی ماوەیەکی زۆرە لێرە خزمەتی پرۆژەکە دەکات. من پێم وایە ئەوی ڕوویداوە لێرە لە یەک تێنەگەیشتنە، ئەگەرنا ھەر دووتان دەتانەوێ خزمەتی پرۆژەکە بکەن. من خۆم سەیری بابەتەکانم نەکردووە، بەڵام دەستکاریی هەر دووتان بە سەرچاوە بووە. بۆ ئەوەی سەرچاوەکانت باشتر و ڕێکوپێکتر بن پێشنیار دەکەم سەیری [[داڕێژە:بیرخستنەوەی وێب|&lt;nowiki&gt;{{بیرخستنەوەی وێب}}&lt;/nowiki&gt;]] بەکاربێنی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٤٢، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] @[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ئەگەر بۆ بابەتێک ناکۆکیتان ھەیە و ھەر دووتان بۆ دەستکاریی خۆتان سەرچاوەی متمانەپێکراوتان ھەیە ئەوە دەتوانن وەک دوو ڕوانگەی جیاواز دەقی خۆتان بنووسن؛ بۆ نموونە ھەندێک لایەن لەبەر فڵان ھۆکار پێیان وایە ناوی ئیسرائیل لە فڵان شتەوە ھاتووە و ھەندێکی تر ......... بە پێچەوانە .... . [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٤٧، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] سەرچاوەی ئینگلیزی درۆناکات وایە ؟ کەواتە من ٨ سەرچاوەی ئینگلیزیم بۆ دانابوویت کە '''٣ دانەیان لە ویکیپیدیای ئینگلیزیەوە'''&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Philistia&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_the_name_Palestine&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Syria_Palaestina&lt;/ref&gt;
::::::: وەرم گرتووە ٣ دانای تریش لە '''ئینساکڵۆپییای بریتانسیا''' &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Palestine&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Phoenicia&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/Phoenician&lt;/ref&gt; کە ''باوەڕ پێکراوترین ئینسایکڵۆپێدیای جیهانییە''؛ ٢ دانەش سەرچاوەی مێژووی یۆنانییە .&lt;ref&gt;https://monografie.fnp.org.pl/monografie/images/Files/l.niesiolowski-spano_chapter_2%5b0%5d.pdf&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?id=hAMMx3O2ZrYC&amp;pg=PA37&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt;
::::::: بەڕیز @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لە ئینگلیزی شتێک هەیە کە پێی دەوترێت '''QUALLITY &gt; QUANTITY''' واتە کوالێتی شتێک گەورەترە لە بڕی شتەکە؛ بەڕێز @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] لێرەدا ئاماژە بەوە دەکات کە زۆر وتاری دەستکاری کردوە لە ویکی کوردی بەڵام '''''ئایا بڕی دەستکاری کردن = کوالێتی دەستکاری کردنەکانی ؟!''''' بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] من لە ساڵی ٢٠٢١وە لە ویکی کوردی دەستکاری دەکەم زیاتر لە ١،٢٠٠ دەستکاریم ئەنجام داوە بە ناوی جیاوازەوە؛ ئەمە کەمترە لەوەی @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ئاماژەی پێدەکات لە پەڕەی بەکارهێنەرەکەی خۆی بەڵام ئایا هەمان کوالێتیە دەستکاریەکانمان ؟ خۆت بڕیار بدە ئەم بەڕیزە @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] دەستکاری بە مۆبایل ئەنجام دەدات و زۆربەی دەستکاریەکانیشی '''MISSLEADING''' ە واتە بەلاڕیدا بەرە؛ زۆر پێش ئەم بەڕیزە کارم کردووە بەڵام پاش ماوەیەکی زۆر دابڕان ئێستا گەڕاومەتەوەو دەمەوێت خزمەت بە ویکی کوردی بکەم ناکرێت من هەر شتێک دابنێم ئەم بەڕێزە @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] بێت بیسڕێتەوە بەبێ هۆکار ! [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠١:٤١، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ئەوەی وتم بەڕێز سایلێنت دەناسم و دەستکارییەکانی باش و بەسوودن، مەبەستم ئەوە نەبوو بەڕێزت پێچەوانەی وی دەستکاری دەکەیت؛ بەڵکوو دەستکارییەکانی بەڕێزت سایلێنتم بینیوە بەڵام دەستکارییەکانی بەڕێزتم نەبینیوە. ئێستاش سەیرێکی دەستکارییەکانی بەڕێز سایلێنتم کرد و بە پرسین لە ژیریی دەستکردیش بۆم دەرکەوت کە دەستکارییەکانی دروستن. ئەگەر درۆ نەبێ سەیری دەستکارییەکانی بەڕێزتم نەکردووە؛ بەڵام هەر ئەو جۆرەی منیش پێشتر وتم و ئێستا بەڕێوەبەر تێسلا ئاماژەی پێکرد ئەوە ئەگەر پێت وایە دەستکارییەکانی بەڕێزیشت دروستن، بە سەرچاوەی متمانەپێکراو و ڕێکوپێک و وەک ڕوانگەیەکی جیاواز نووسینەکانی خۆت بڵاو بکەوە. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٥٣، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٣١، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::
:تکایە هەردوولاتان هێمن ببنەوە و کۆتایی بە شەڕە دەستکاری لە ناو وتارەکەدا بھێنن و تەنیا لێرە (پەڕەی وتووێژ) درێژە بە بابەتەکە بدەن. ئەگەر هەردوولاتان پێتان وایە ڕای جیاواز هەیە لەسەر مێژووی بابەتەکە، ئەوا دەتوانن هەردوو ڕاکە بنووسن و سەرچاوەکان بەرامبەریان دابنێن، بەو مەرجەی بە شێوەیەکی بێلایەن دایبڕێژنەوە؛ بۆ نموونە: «بەپێی هەندێک سەرچاوە ئەمە بەم شێوەیەیە، لە کاتێکدا بەپێی هەندێک سەرچاوەی تر بەم شێوەیەیە».

تکایە تەنیا سەرچاوەی باوەڕپێکراو بەکاربھێنن؛ ئینسایکلۆپیدیای بەریتانیکا و سەرچاوە ئەکادیمییەکان جێگەی متمانەی تەواوی ویکیپیدیان. بەردەوامبوونی شەڕە دەستکاری و سڕینەوەی سەرچاوەی باوەڕپێکراو بەبێ کۆدەنگی، دەبێتە هۆی پاراستنی وتارەکە (قفڵکردن) یان گرتنەبەری ڕێکاری کارگێڕی بەرامبەر لایەنی سەرپێچیکار. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٠:٤٩، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]]، @[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٠:٥٠، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] خۆم بەشی «ڕەگناسی»م چاک کردەوە بە زانیارییەکانی ئەویشەوە بە گۆڕانکاری و ڕاستکردنەوەی ھەڵە، ھەڵبەت لە بەشی «شانشینی ئیسرائیل و جودا» تا کۆتایی پێداچوونەوەیەکی دەوێت. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ١٢:٢٧، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]]: دەستتان خۆش، لەبڕی شەڕەدەستکاری، دەتوانن بە سەرچاوەی متمانەپێکراو زانیاری هەردوولا دابنێن و وەک ئەو شێوەیەی سەرەوە کە باسم کرد. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٢:٥٨، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>7cgu56h09w0squowh773n7h5f0gyd28</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589647</id>
      <parentid>1589630</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T15:41:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IIXZER0XII</username>
        <id>68933</id>
      </contributor>
      <comment>/* سڕینەوەی دەق بێ سەرچاوە یان هیچ هۆکارێک بۆ کردنی */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1589647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32328" sha1="hk6dlzth5q48zcsmkqsk8bwike473do" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئیسرائیل]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1377248 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231010211823/https://hulul.el-jeel.com/200412/ بۆ https://hulul.el-jeel.com/200412/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٦:٥٩، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== «ئیسڕائیل» یاخود «ئیسرائیل»؟ ==

هاوڕێیان سڵاو و ڕێز، دەم و کاتتان باش.

ئەمن پرسیارێکم هەبوو، لە ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا، ئێمە بە زمانی خۆمان زۆرتر ئەڵێین «ئیسڕائیل» هەتاکوو «ئیسرائیل». ئێستا گەرەکمە بزانم لە زمانی کوردیی ناوەندیدا هەر یەکسەر «ئیسرائیل» درووستە یا لە ئێرەدا هەڵەیێک ڕووی داوە؟

زۆر سپاستان دەکەم.  [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-11267-8|&amp;#126;2026-11267-8]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-11267-8|talk]]) ١١:٣٦، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:~2026-11267-8|~2026-11267-8]]: ئەوەندەی بزانم، لەسەر دەم هەر دەڵێین ئیسڕائیل، بەڵام بۆ نووسین پیتی ر بەکاردێنین وەک ئیسرائیل. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٤:٣٩، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
::ڕاستە، بۆ خوێندنەوە لە سۆرانیدا بەتایبەتی شێوەزارەکانی باکووریتر وەک موکریانی دەڵێن ئیسڕائیل، بەڵام ھەموو کەس ھەر بەشێوەی ئیسرائیل دەینووسێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٣٣، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

== سڕینەوەی دەق ! ==

سڵاو بۆ '''ماوەی زیاتر لە ١٠٠ کاتژمێر خەریکی کۆکردنەوەی داتاو زانیاری بووم سەبارەت بە مێژووی وڵاتی ئسرائیل''' بە تەواوەی ب'''''ە بێلایەنانە هاموو شتێکم باسکرد''''' و '''''زیاد لە ٢٠ سەرچاوەم بۆ دەقەکانم داناوە کە هەمووی باوەڕپێکراوەن''''' ئێستا کەسێک هاتووە بە ناوی @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] کە بەشێوەیەکی '''''لایەنگرانە دوور لە هەموو ڕەوشتەکانی نووسینی بابەت''''' &lt;u&gt;'''''٪٩٠ دەقەکەنی منی سڕیوەتەوە'''''&lt;/u&gt; &lt;u&gt;'''''و بێ ئەوەی هیچ بەڵگەیەکی سرووشتی لەلابێت یاخوود هیچ بەڵگەیەکی هەبێت بۆ کردنی ئەم کارەی.'''''&lt;/u&gt;

سەرچاوە سەرەکیەکانی من؛

١. ویکیپێدیای ئینگلیزی
&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Israel&lt;/ref&gt; 


٢. سەرچاوەی ئینجیلی پیرۆز
&lt;ref&gt;https://theisraelbible.com/71-bible-verses-that-celebrate-the-land-of-israel/&lt;/ref&gt;    &lt;ref&gt;https://www.openbible.info/topics/the_land_of_israel&lt;/ref&gt;

٣. سەرچاوەی بڕیتانسیا بۆمێژوو &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/history-of-Israel&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/Israel-Old-Testament-kingdom&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Palestine&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;&lt;https://www.britannica.com/event/Crusades&lt;/ref&gt;


٤. سەرچاوەی تەوراتی پیرۆز &lt;ref&gt;https://www.jtsa.edu/torah/the-god-of-israel/&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.myjewishlearning.com/article/what-does-the-torah-say-about-israel/#:~:text=Among%20the%20most%20famous%20verses,of%20the%20idea%20that%20Israel&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://torah.org/torah-portion/perceptions-5769-shlach/&lt;/ref&gt;

٥. سەرچاوەی مێژووی ئیسلام &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Palestine&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/First_Muslim_conquest_of_Jerusalem&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.historyofinformation.com/detail.php?id=1638&lt;/ref&gt;

٦. سەرچاوەی کتێبی مێژووی مەسیح
&lt;ref&gt;https://www.scribd.com/document/156403529/Ancient-Israel-Grabbe&lt;/ref&gt;

٧. سەرچاوەی دەوڵەتە دۆستەکانی ئیسرائیل 
&lt;ref&gt;https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-that-recognize-israel&lt;/ref&gt;

٨. سەرچاوەی مێژووی ئەسکەندەری مەزن &lt;ref&gt;https://www.jewishhistory.org/alexander-the-great/&lt;/ref&gt;

٩. سەرچاوەی مێژووی بێزەنتینیەکان &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_Jews_in_the_Roman_Empire&lt;/ref&gt;

١٠. سەرچاوەی میژووی سووپای هاوپەیمانیاتی خاچهەڵگرانی مەسیح &lt;ref&gt;&lt;https://www.britannica.com/event/Crusades&lt;/ref&gt;

١١. سەرچاوەی بەڕیتانی ساڵی ١٩٤٨ &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/event/Arab-Israeli-wars&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/1948_Arab%E2%80%93Israeli_War&lt;/ref&gt;

١٢، سەرچاوەی ئەمریکی ساڵی ١٩٤٨ &lt;ref&gt;https://history.state.gov/milestones/1945-1952/arab-israeli-war&lt;/ref&gt;


بەڕێزان @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] تکایە چاوێک بە بابەتەکانی ویکیپێدیای ئینگلیزی و ئەو سەرچاوانەی کە ئاماژەم پێداون بخشێنەرەوە بۆ دڵنیابوونەوە لەوەی کە نووسین و دەقەکانی من لەخۆوە نییەو سەرچاوەی بەهێزی مێژووی لەپشتەوەیە؛هیوادارم سنوورێک بۆ ئەم بەکارهێنەرە دابنێن و هیوادارم ڕێگە بە کەسی دیکەش نەدەن دەسکاری بابەتێک بکات بەشێوەیەکی هەڕەمەکیانە و دوور لە هەموو ڕەوشتوو بەهاکانی نووسینی بابەت و بە شێوەیەکی لایەنگرانە و ڕەگەزپەرستانە. [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٦:٢٩، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٧:٠٢، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] دەکرێ بەستەری ئەو گۆڕانکارییەی دەیڵێن بینێرن، ھەرچەند کردم نەمبینی ئێوە لە بەشی مێژوو دەستکاریتان کردبێ و سڕابێتەوە! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٣٦، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::سڵاو دەستکارییەکە دەکەمەوە بە باری ئاسایی خۆی هیوادارم چی دیکە ڕێگە نەدەن هەر کەسێک تانها بۆ کاتبەسەربردنی خۆی دەسکاری دەقێکی من بکات کە زیاتر لا ٢٠ سەرچاوەی پشتڕاستکراوەی هەیە بۆ هەموو شتێک کە نووسیومە؛ لە هەمەنکاتدا بێلایەنانەیە و دەەرە لە ڕەگەزپەرستی. [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٠:٠٣، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::'''نەبوونی سەرچاوە ؟ ٢١ جۆری جیاواز سەرچاوەم داناوە بۆ هەر شتێک کە مووسیومە؛ تەنانەت زۆربەی سەرچاوەکانیش لە ویکیپیدیای ئینگلیزیەوە هێناومن بەتایبەتی خاچهەڵگرەکان و ناکۆکی ١٩٤٨ !!! ئەمەوێت بزانم هۆکار چییە کە تۆ تەنها بابەتەکانی پەیوەست بە خاچهەڵگران دەسڕیتەوە ؟!''' [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٠:٤٩، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ئەمە بەستەرەکەیەتی 
:::https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84&amp;oldid=1589165 [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٠:٥٨، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] سڵاو، دەستکاری و چالاکییەکانت لە ویکی سۆرانی بەرز دەنرخێندرێت. ھۆکاری سڕینەوەی دەقەکانت نەبوونی سەرچاوە بوو، و لقی بابەتەکانت زۆر کورت بوو و تەنھا ئەوانەم ھێشتەوە کە سەرچاوەیان ھەیە. واتای ئەوە نییە خراپەکاریت کردووە! ئێمە ڕێز لە ھەر کەسێک دەگرین ویکی سۆرانی پەرە پێ بدات. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ٢٠:٤٠، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٠:٤٩، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::'''@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] زۆرباشە لە مەبەستەکەت تێگەیشتم من سەرچاوەکانم دانابوو بەڵام لەبیرم کردبوو کە  ڕاستەوخۆ لە پاش دەقی تایبەت بە خاچهەڵگران و ناکۆکی ١٩٤٨ دایبنێم؛''' 
::'''ئێستا من هەموو سەرچاوەکان دەخەمە ڕوو سەبارەت بەو بابەتەنای کە سەرچاوەیەن نییە پاشان بابەتەکە دەگەڕێنمەوە باری ئاسایی خۆی.'''
::'''سپاس بۆ خستنەڕووی ئەمە.''' [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢١:٠٧، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] تکایە دیسان گشت دەقەکانت بە سەرچاوەوە و ھەروەھا بە ڕێنووسێکی ڕێکوپێکەوە بڵاو بکەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٢٨، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] تکایە ئەو سەرچاوە و دەقانەی دامناون مەیسڕەوە، تەنھا سەرچاوە و دەقەکانی خۆت دابنێوە، واتا «گەڕاندنەوە» ئەنجام مەدە. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ٠٧:٢٥، ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]]: زانیارییەکانت (تەنھا بەشێکی مێژووەکەی) بە یارمەتی ژیریی دەستکرد پێداچوونەوەم پێیدا کرد، وا دیارە ڕاست بوون، بەڵام تکاییە بێلایەنی خۆت لەناو وتارەکە بپارێزە و بەزمانێکی بێلایەن باسی بابەتەکان بکە نەک لایەنگیری. هاورێیان باسی سەرچاەوەیان کرد، تکایە چ شتێک پێویستە بیکە وەک دانانی سەرچاوە بەرامبەر دەقەکانی خۆیان، هەروەها بێلایەنی بپارێزە، و دواتر یەکێک لەو هاورێیانەی تر تاگ بکەوە با سەیری بکەنەوە. سوپاس بۆتۆش و ئەوانی تر. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٣٤، ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::سڵاو بەڕێوبەر @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ب'''ابەتەکانم زیادکردەوە بێ ئەوەی دەستکاری ئەوانی تۆ بکەم''' 
:::::'''زیاتر لە &lt;u&gt;''٦٠ سەرچاوەی بەهێز''&lt;/u&gt;م زیادکرد لە تەنیشت هەر دەقێکی تایبەت بە خۆی'''
:::::هەندێک دەقی کۆن کە سەرچاوەیان نەبوو لامبرد و گۆڕیم بە دەقێکی درووست کە سەرچاوەی بەهێزی هەیە و سەرچاوەکانیشم لە تەنیشت خۆی بۆ نووسین.
:::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دەتوانن خۆتان دڵنیا ببنەوە لێی. [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٨:١١، ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:هیڤجا|هیڤجا]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٤٠، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

== سڕینەوەی دەق بێ سەرچاوە یان هیچ هۆکارێک بۆ کردنی ==

سڵاو؛ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] من دوێنێ لەسەر ئەم پەڕەیەم خوێندەوە بەشی ناونانی تێدابوو بەڵام ئێستا سڕدراوەتەوە بێ هیچ هۆکارێک؛ من '''بۆ ڕیسێرچێک پێویستیم بەمەبوو''' چوونکە '''زانیای زۆر گرنگی مێژووی تێدابوو لەبارەی ناونانی ئەو ناوچەیەوە''' ڕێک ئەوەبوو کە من بۆی دەگەڕام  لەکۆتاییدا ''سەرچاوەیەکی کوردیم دۆزیەوە بۆ ئەوەی زیاتر ئەمە پشتڕاست بکاتەوە کە ناوی فەڵەستین یۆنانی - ڕۆمانییەو پەیوەست نییە بە عەرەبەوە''؛ من ڕیسێرچەکەم نووسی و ئاماژەم پێدا بە سەرچاوەکەی بەڵام '''کاتێک دکتۆرەکەمان چوو بەدوای سەرچاوەکانم گەڕا یەکێک لەوانە ئەم پەڕەیە بوو کە بە داخەوە لابرا بوو لەلایەن کەسێک بۆیە نمرەی زۆرم لێ شکا بەو بۆنەیەوە؛''' &lt;u&gt;هیوادارم کەس بەپێی جەوی خۆی و تاقەتی خۆی دەستکاری دەقی کەس نەکات ئەو دەقەی کە من بینیم ئاماژەی بە ٧ جۆری جیاواز سەرچاوە کردبوو ئەمڕۆ پڕۆفیسۆرەکەمان سەیری کرد بەڵام نەمابوو؛ ئەمە چەنی بەچەن ؟&lt;/u&gt; [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-33059-05|&amp;#126;2026-33059-05]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-33059-05|talk]]) ١٤:٥٧، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:[[پەڕگە:Name of isreal.png]] 
:&lt;span style=&quot;color:#00aa00; font-family:monospace;&quot;&gt;[ USER_NOTE ] ✡ JJ ✡ [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٣١، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)&lt;/span&gt;
:----&lt;span style=&quot;color:#00aa00; font-family:monospace;&quot;&gt;[ '''&lt;u&gt;پێم وابێت ئەم بەشە دەڵێیت؛ ئەمە کاری خۆمە و ئاماژەم با ٧ سەرچاوە دابوو تەنها لەبەر ئەو دەقە بەڵام وادیارە کەسێک دەقەکەی بە شێوازێکی &lt;s&gt;ڕەگەزپەرست و عەرەب پەرستی&lt;/s&gt;  بەتەواوەتی سڕیویەتیەوە بێ هیچ ئاماژەیەک!&lt;/u&gt;'''  ]&lt;/span&gt;----
:----&lt;span style=&quot;color:#00aa00; font-family:monospace;&quot;&gt;[ SYSTEM LOG END | [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٣١، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ]&lt;/span&gt;----
::&lt;span style=&quot;color:#00aa00; font-family:monospace;&quot;&gt;[ USER_NOTE ] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٣٧، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)&lt;/span&gt;
::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]
::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]
::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
::. [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٣٧، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] [[وپ:پەلاماری کەسی قەدەغەیە]]! بەسەر ئەو تۆمەتانەی نووسیتن ھێڵێکم دا ھێنا، ئێمە ناتوانین لە ڕووی دەستکاریی ھیچ کەسێکەوە بیروڕاکەی دەستنیشان بکەین. بۆ دەستکارییەکەش با بەکارھێنەر:@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] خۆی وەڵامت بداتەوە. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:٥٧، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سپاس بۆ ڕوونکردنەوەی یاساکان؛ بەڵام من پەلەماری کەسم نەداوە و '''ناوی هیچ کەسێکم نەهێناوە''' بۆ ئەوەی  تۆمەتباری بکەم بەشێوەی کەسی؛ ئەو ئاماژانەی من تانها '''مەبەستم شێوازی دەستکاریکردنی دەقەکەیە''' کە بە شێوەیەکی ڕەگەزپەرستانە دەستکاریەکەی ئەنجامداوە '''بێ لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە من زیاتر لە ٦٠ سەرچاوەم داناوە بۆ قسەکانم''' ؛ بەڵام کە دەقەکەی سڕیوەتەوە '''هیچ ئاماژەیەکی بە هۆکارەکەی نەداوە''' وە لە هەمانکاتدا '''ئەم بەکارهێنەرە دەستکاری مۆبایلی ئەنجام''' دەدات کە پێم وایە شێوەیەکی پڕۆفیشناڵ نییە بۆ دەستکاریکردنی دەق؛ لەهەمانکاتدا '''زۆرینەی سەرچاوەکانی کە دامنابوو وەک ئاماژەیەک بۆ بەهێزی ئەم دەقە هەمووی سڕیوەتەوە بێ هیچ ئاماژەیەک کە&lt;u&gt;'' بۆچی''&lt;/u&gt;''' ؟! [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٨:٤٣، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] کاک ھیڤجا تۆ من لە ڕێگەی دەستکارییەکانمەوە دەناسیت و دەزانیت چۆنم، پەرەپێدەری ویکی سۆرانیم بە زمانی فارسی وعەرەبی و ئینگلیزی، ٣٪ی وتارەکانی کوردی سۆرانی من دروستم کردوون، سەروو ٨٠٠ وتارم فراوان کردووە، بابەتی «ناونان»ی وتاری «ئیسرائیل» لە ڕووی دەق و سەرچاوە ھەڵە بوو، ئایا سەرچاوەی ئینگلیزی درۆ دەکات؟ من تەنھا ھەڵە ڕاست دەکەمەوە، ئەسڵەن من پەرەپێدەری ئەو وتارەم، و حەز دەکەیت بگەڕێ و بزانە ئەو دەقانە ڕاستن یان نا. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ١٩:١٢، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] سپاس کە ھاتوون بۆ ئێرە و دەتانەوێ پەرە بدەنە وتارەکانی ویکیپیدیای کوردی. من خۆم لەمێژە بەڕێز سایلێنت دەناسم، ھەر ئەو جۆرەی خۆشی وتی ماوەیەکی زۆرە لێرە خزمەتی پرۆژەکە دەکات. من پێم وایە ئەوی ڕوویداوە لێرە لە یەک تێنەگەیشتنە، ئەگەرنا ھەر دووتان دەتانەوێ خزمەتی پرۆژەکە بکەن. من خۆم سەیری بابەتەکانم نەکردووە، بەڵام دەستکاریی هەر دووتان بە سەرچاوە بووە. بۆ ئەوەی سەرچاوەکانت باشتر و ڕێکوپێکتر بن پێشنیار دەکەم سەیری [[داڕێژە:بیرخستنەوەی وێب|&lt;nowiki&gt;{{بیرخستنەوەی وێب}}&lt;/nowiki&gt;]] بەکاربێنی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٤٢، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] @[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ئەگەر بۆ بابەتێک ناکۆکیتان ھەیە و ھەر دووتان بۆ دەستکاریی خۆتان سەرچاوەی متمانەپێکراوتان ھەیە ئەوە دەتوانن وەک دوو ڕوانگەی جیاواز دەقی خۆتان بنووسن؛ بۆ نموونە ھەندێک لایەن لەبەر فڵان ھۆکار پێیان وایە ناوی ئیسرائیل لە فڵان شتەوە ھاتووە و ھەندێکی تر ......... بە پێچەوانە .... . [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٤٧، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] سەرچاوەی ئینگلیزی درۆناکات وایە ؟ کەواتە من ٨ سەرچاوەی ئینگلیزیم بۆ دانابوویت کە '''٣ دانەیان لە ویکیپیدیای ئینگلیزیەوە'''&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Philistia&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_the_name_Palestine&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Syria_Palaestina&lt;/ref&gt;
::::::: وەرم گرتووە ٣ دانای تریش لە '''ئینساکڵۆپییای بریتانسیا''' &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Palestine&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Phoenicia&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/Phoenician&lt;/ref&gt; کە ''باوەڕ پێکراوترین ئینسایکڵۆپێدیای جیهانییە''؛ ٢ دانەش سەرچاوەی مێژووی یۆنانییە .&lt;ref&gt;https://monografie.fnp.org.pl/monografie/images/Files/l.niesiolowski-spano_chapter_2%5b0%5d.pdf&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?id=hAMMx3O2ZrYC&amp;pg=PA37&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt;
::::::: بەڕیز @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لە ئینگلیزی شتێک هەیە کە پێی دەوترێت '''QUALLITY &gt; QUANTITY''' واتە کوالێتی شتێک گەورەترە لە بڕی شتەکە؛ بەڕێز @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] لێرەدا ئاماژە بەوە دەکات کە زۆر وتاری دەستکاری کردوە لە ویکی کوردی بەڵام '''''ئایا بڕی دەستکاری کردن = کوالێتی دەستکاری کردنەکانی ؟!''''' بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] من لە ساڵی ٢٠٢١وە لە ویکی کوردی دەستکاری دەکەم زیاتر لە ١،٢٠٠ دەستکاریم ئەنجام داوە بە ناوی جیاوازەوە؛ ئەمە کەمترە لەوەی @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ئاماژەی پێدەکات لە پەڕەی بەکارهێنەرەکەی خۆی بەڵام ئایا هەمان کوالێتیە دەستکاریەکانمان ؟ خۆت بڕیار بدە ئەم بەڕیزە @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] دەستکاری بە مۆبایل ئەنجام دەدات و زۆربەی دەستکاریەکانیشی '''MISSLEADING''' ە واتە بەلاڕیدا بەرە؛ زۆر پێش ئەم بەڕیزە کارم کردووە بەڵام پاش ماوەیەکی زۆر دابڕان ئێستا گەڕاومەتەوەو دەمەوێت خزمەت بە ویکی کوردی بکەم ناکرێت من هەر شتێک دابنێم ئەم بەڕێزە @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] بێت بیسڕێتەوە بەبێ هۆکار ! [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠١:٤١، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ئەوەی وتم بەڕێز سایلێنت دەناسم و دەستکارییەکانی باش و بەسوودن، مەبەستم ئەوە نەبوو بەڕێزت پێچەوانەی وی دەستکاری دەکەیت؛ بەڵکوو دەستکارییەکانی بەڕێزت سایلێنتم بینیوە بەڵام دەستکارییەکانی بەڕێزتم نەبینیوە. ئێستاش سەیرێکی دەستکارییەکانی بەڕێز سایلێنتم کرد و بە پرسین لە ژیریی دەستکردیش بۆم دەرکەوت کە دەستکارییەکانی دروستن. ئەگەر درۆ نەبێ سەیری دەستکارییەکانی بەڕێزتم نەکردووە؛ بەڵام هەر ئەو جۆرەی منیش پێشتر وتم و ئێستا بەڕێوەبەر تێسلا ئاماژەی پێکرد ئەوە ئەگەر پێت وایە دەستکارییەکانی بەڕێزیشت دروستن، بە سەرچاوەی متمانەپێکراو و ڕێکوپێک و وەک ڕوانگەیەکی جیاواز نووسینەکانی خۆت بڵاو بکەوە. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٥٣، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٣١، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::
:تکایە هەردوولاتان هێمن ببنەوە و کۆتایی بە شەڕە دەستکاری لە ناو وتارەکەدا بھێنن و تەنیا لێرە (پەڕەی وتووێژ) درێژە بە بابەتەکە بدەن. ئەگەر هەردوولاتان پێتان وایە ڕای جیاواز هەیە لەسەر مێژووی بابەتەکە، ئەوا دەتوانن هەردوو ڕاکە بنووسن و سەرچاوەکان بەرامبەریان دابنێن، بەو مەرجەی بە شێوەیەکی بێلایەن دایبڕێژنەوە؛ بۆ نموونە: «بەپێی هەندێک سەرچاوە ئەمە بەم شێوەیەیە، لە کاتێکدا بەپێی هەندێک سەرچاوەی تر بەم شێوەیەیە».

تکایە تەنیا سەرچاوەی باوەڕپێکراو بەکاربھێنن؛ ئینسایکلۆپیدیای بەریتانیکا و سەرچاوە ئەکادیمییەکان جێگەی متمانەی تەواوی ویکیپیدیان. بەردەوامبوونی شەڕە دەستکاری و سڕینەوەی سەرچاوەی باوەڕپێکراو بەبێ کۆدەنگی، دەبێتە هۆی پاراستنی وتارەکە (قفڵکردن) یان گرتنەبەری ڕێکاری کارگێڕی بەرامبەر لایەنی سەرپێچیکار. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٠:٤٩، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]]، @[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٠:٥٠، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] خۆم بەشی «ڕەگناسی»م چاک کردەوە بە زانیارییەکانی ئەویشەوە بە گۆڕانکاری و ڕاستکردنەوەی ھەڵە، ھەڵبەت لە بەشی «شانشینی ئیسرائیل و جودا» تا کۆتایی پێداچوونەوەیەکی دەوێت. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ١٢:٢٧، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]]: دەستتان خۆش، لەبڕی شەڕەدەستکاری، دەتوانن بە سەرچاوەی متمانەپێکراو زانیاری هەردوولا دابنێن و وەک ئەو شێوەیەی سەرەوە کە باسم کرد. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٢:٥٨، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::من وەک خۆم  &lt;span style=&quot;color:#00aa00; font-family:monospace;&quot;&gt;[ JJ ]   [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٤١، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)&lt;/span&gt;
::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] و @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بەڕیزان من '''هەرگیز شەڕە دەستکساری ناکەم''' دەتوانن خۆتان تێیبڕوانن لە پەڕەی '''''[https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84&amp;action=history مێژووی دەستکاری ووتارەکە]'''''
::::بەڵام دەتوانن خۆتان بڕیار بدەن ئایا من دەقی ئەوم ڕاستکردۆتەوە یان ئە دەقەکانی منی ڕاستکرووەتەوە '''&lt;u&gt;نموونەیەکی زۆر بچووک؛&lt;/u&gt;''' [[پەڕگە:سەرچاوەیەکی بەکارهێنەر سایڵێنت ساینتست.png]]
::::لێرەدا @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ئاماژە بەوە دەکات
::::----&lt;span style=&quot;color:#cc3333; font-family:monospace;&quot;&gt;[  کە گوایە ئیسرائیل دەوڵەتێکی ڕەگەزپەرستە '''سەرچاوەشی بۆ ئەم قسەیە ماڵپەڕی جەزیرەیە !!!''' ]&lt;/span&gt;----
::::ئەمەش [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84&amp;diff=prev&amp;oldid=1589511#mw-diffpage-visualdiff-cite_note-100 '''''پەڕەی دەستکاری ئەم دەقە'''''] 
::::----&lt;span style=&quot;color:#00bfff; font-family:monospace;&quot;&gt;[ بەڵام سەرچاوەکانی من ئینسایکڵۆپیدیای بڕیتانسیا و وەکیپیدیای ئینگلیزی و سەرچاوەی کتێبی میژوویی هیرۆدۆت و یۆنانی و ڕۆمانی و سەرچاوەی فەرمی باوەڕپێکراوە ]&lt;/span&gt;----
::::بەڕێزان خۆتان بڕیار بدەن ئایا دەستکاریکرنەکانی من شیاوە یان ئەو بەڕێزە ئایا بۆ ویکیپێدیا شیاوە سەرچاوەیەکی وەک و '''NEWS AGENCY''' دابنێیت ؟ هەر وەک ئەم بەڕێزە دایناوە؟
::::'''یاخوود سەرچاوەی پتەوی وەک بڕیتانسیا و ویکی ئینگلیزی.''' [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٤١، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>hk6dlzth5q48zcsmkqsk8bwike473do</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589652</id>
      <parentid>1589647</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T16:59:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IIXZER0XII</username>
        <id>68933</id>
      </contributor>
      <comment>/* سڕینەوەی دەق بێ سەرچاوە یان هیچ هۆکارێک بۆ کردنی */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1589652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33821" sha1="djboyuh7bt1zyn4qe8yfkejrnbw38wz" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئیسرائیل]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1377248 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231010211823/https://hulul.el-jeel.com/200412/ بۆ https://hulul.el-jeel.com/200412/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٦:٥٩، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== «ئیسڕائیل» یاخود «ئیسرائیل»؟ ==

هاوڕێیان سڵاو و ڕێز، دەم و کاتتان باش.

ئەمن پرسیارێکم هەبوو، لە ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا، ئێمە بە زمانی خۆمان زۆرتر ئەڵێین «ئیسڕائیل» هەتاکوو «ئیسرائیل». ئێستا گەرەکمە بزانم لە زمانی کوردیی ناوەندیدا هەر یەکسەر «ئیسرائیل» درووستە یا لە ئێرەدا هەڵەیێک ڕووی داوە؟

زۆر سپاستان دەکەم.  [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-11267-8|&amp;#126;2026-11267-8]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-11267-8|talk]]) ١١:٣٦، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:~2026-11267-8|~2026-11267-8]]: ئەوەندەی بزانم، لەسەر دەم هەر دەڵێین ئیسڕائیل، بەڵام بۆ نووسین پیتی ر بەکاردێنین وەک ئیسرائیل. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٤:٣٩، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
::ڕاستە، بۆ خوێندنەوە لە سۆرانیدا بەتایبەتی شێوەزارەکانی باکووریتر وەک موکریانی دەڵێن ئیسڕائیل، بەڵام ھەموو کەس ھەر بەشێوەی ئیسرائیل دەینووسێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٣٣، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

== سڕینەوەی دەق ! ==

سڵاو بۆ '''ماوەی زیاتر لە ١٠٠ کاتژمێر خەریکی کۆکردنەوەی داتاو زانیاری بووم سەبارەت بە مێژووی وڵاتی ئسرائیل''' بە تەواوەی ب'''''ە بێلایەنانە هاموو شتێکم باسکرد''''' و '''''زیاد لە ٢٠ سەرچاوەم بۆ دەقەکانم داناوە کە هەمووی باوەڕپێکراوەن''''' ئێستا کەسێک هاتووە بە ناوی @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] کە بەشێوەیەکی '''''لایەنگرانە دوور لە هەموو ڕەوشتەکانی نووسینی بابەت''''' &lt;u&gt;'''''٪٩٠ دەقەکەنی منی سڕیوەتەوە'''''&lt;/u&gt; &lt;u&gt;'''''و بێ ئەوەی هیچ بەڵگەیەکی سرووشتی لەلابێت یاخوود هیچ بەڵگەیەکی هەبێت بۆ کردنی ئەم کارەی.'''''&lt;/u&gt;

سەرچاوە سەرەکیەکانی من؛

١. ویکیپێدیای ئینگلیزی
&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Israel&lt;/ref&gt; 


٢. سەرچاوەی ئینجیلی پیرۆز
&lt;ref&gt;https://theisraelbible.com/71-bible-verses-that-celebrate-the-land-of-israel/&lt;/ref&gt;    &lt;ref&gt;https://www.openbible.info/topics/the_land_of_israel&lt;/ref&gt;

٣. سەرچاوەی بڕیتانسیا بۆمێژوو &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/history-of-Israel&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/Israel-Old-Testament-kingdom&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Palestine&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;&lt;https://www.britannica.com/event/Crusades&lt;/ref&gt;


٤. سەرچاوەی تەوراتی پیرۆز &lt;ref&gt;https://www.jtsa.edu/torah/the-god-of-israel/&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.myjewishlearning.com/article/what-does-the-torah-say-about-israel/#:~:text=Among%20the%20most%20famous%20verses,of%20the%20idea%20that%20Israel&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://torah.org/torah-portion/perceptions-5769-shlach/&lt;/ref&gt;

٥. سەرچاوەی مێژووی ئیسلام &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Palestine&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/First_Muslim_conquest_of_Jerusalem&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.historyofinformation.com/detail.php?id=1638&lt;/ref&gt;

٦. سەرچاوەی کتێبی مێژووی مەسیح
&lt;ref&gt;https://www.scribd.com/document/156403529/Ancient-Israel-Grabbe&lt;/ref&gt;

٧. سەرچاوەی دەوڵەتە دۆستەکانی ئیسرائیل 
&lt;ref&gt;https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-that-recognize-israel&lt;/ref&gt;

٨. سەرچاوەی مێژووی ئەسکەندەری مەزن &lt;ref&gt;https://www.jewishhistory.org/alexander-the-great/&lt;/ref&gt;

٩. سەرچاوەی مێژووی بێزەنتینیەکان &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_Jews_in_the_Roman_Empire&lt;/ref&gt;

١٠. سەرچاوەی میژووی سووپای هاوپەیمانیاتی خاچهەڵگرانی مەسیح &lt;ref&gt;&lt;https://www.britannica.com/event/Crusades&lt;/ref&gt;

١١. سەرچاوەی بەڕیتانی ساڵی ١٩٤٨ &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/event/Arab-Israeli-wars&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/1948_Arab%E2%80%93Israeli_War&lt;/ref&gt;

١٢، سەرچاوەی ئەمریکی ساڵی ١٩٤٨ &lt;ref&gt;https://history.state.gov/milestones/1945-1952/arab-israeli-war&lt;/ref&gt;


بەڕێزان @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] تکایە چاوێک بە بابەتەکانی ویکیپێدیای ئینگلیزی و ئەو سەرچاوانەی کە ئاماژەم پێداون بخشێنەرەوە بۆ دڵنیابوونەوە لەوەی کە نووسین و دەقەکانی من لەخۆوە نییەو سەرچاوەی بەهێزی مێژووی لەپشتەوەیە؛هیوادارم سنوورێک بۆ ئەم بەکارهێنەرە دابنێن و هیوادارم ڕێگە بە کەسی دیکەش نەدەن دەسکاری بابەتێک بکات بەشێوەیەکی هەڕەمەکیانە و دوور لە هەموو ڕەوشتوو بەهاکانی نووسینی بابەت و بە شێوەیەکی لایەنگرانە و ڕەگەزپەرستانە. [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٦:٢٩، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٧:٠٢، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] دەکرێ بەستەری ئەو گۆڕانکارییەی دەیڵێن بینێرن، ھەرچەند کردم نەمبینی ئێوە لە بەشی مێژوو دەستکاریتان کردبێ و سڕابێتەوە! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٣٦، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::سڵاو دەستکارییەکە دەکەمەوە بە باری ئاسایی خۆی هیوادارم چی دیکە ڕێگە نەدەن هەر کەسێک تانها بۆ کاتبەسەربردنی خۆی دەسکاری دەقێکی من بکات کە زیاتر لا ٢٠ سەرچاوەی پشتڕاستکراوەی هەیە بۆ هەموو شتێک کە نووسیومە؛ لە هەمەنکاتدا بێلایەنانەیە و دەەرە لە ڕەگەزپەرستی. [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٠:٠٣، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::'''نەبوونی سەرچاوە ؟ ٢١ جۆری جیاواز سەرچاوەم داناوە بۆ هەر شتێک کە مووسیومە؛ تەنانەت زۆربەی سەرچاوەکانیش لە ویکیپیدیای ئینگلیزیەوە هێناومن بەتایبەتی خاچهەڵگرەکان و ناکۆکی ١٩٤٨ !!! ئەمەوێت بزانم هۆکار چییە کە تۆ تەنها بابەتەکانی پەیوەست بە خاچهەڵگران دەسڕیتەوە ؟!''' [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٠:٤٩، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ئەمە بەستەرەکەیەتی 
:::https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84&amp;oldid=1589165 [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٠:٥٨، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] سڵاو، دەستکاری و چالاکییەکانت لە ویکی سۆرانی بەرز دەنرخێندرێت. ھۆکاری سڕینەوەی دەقەکانت نەبوونی سەرچاوە بوو، و لقی بابەتەکانت زۆر کورت بوو و تەنھا ئەوانەم ھێشتەوە کە سەرچاوەیان ھەیە. واتای ئەوە نییە خراپەکاریت کردووە! ئێمە ڕێز لە ھەر کەسێک دەگرین ویکی سۆرانی پەرە پێ بدات. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ٢٠:٤٠، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٠:٤٩، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::'''@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] زۆرباشە لە مەبەستەکەت تێگەیشتم من سەرچاوەکانم دانابوو بەڵام لەبیرم کردبوو کە  ڕاستەوخۆ لە پاش دەقی تایبەت بە خاچهەڵگران و ناکۆکی ١٩٤٨ دایبنێم؛''' 
::'''ئێستا من هەموو سەرچاوەکان دەخەمە ڕوو سەبارەت بەو بابەتەنای کە سەرچاوەیەن نییە پاشان بابەتەکە دەگەڕێنمەوە باری ئاسایی خۆی.'''
::'''سپاس بۆ خستنەڕووی ئەمە.''' [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢١:٠٧، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] تکایە دیسان گشت دەقەکانت بە سەرچاوەوە و ھەروەھا بە ڕێنووسێکی ڕێکوپێکەوە بڵاو بکەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٢٨، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] تکایە ئەو سەرچاوە و دەقانەی دامناون مەیسڕەوە، تەنھا سەرچاوە و دەقەکانی خۆت دابنێوە، واتا «گەڕاندنەوە» ئەنجام مەدە. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ٠٧:٢٥، ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]]: زانیارییەکانت (تەنھا بەشێکی مێژووەکەی) بە یارمەتی ژیریی دەستکرد پێداچوونەوەم پێیدا کرد، وا دیارە ڕاست بوون، بەڵام تکاییە بێلایەنی خۆت لەناو وتارەکە بپارێزە و بەزمانێکی بێلایەن باسی بابەتەکان بکە نەک لایەنگیری. هاورێیان باسی سەرچاەوەیان کرد، تکایە چ شتێک پێویستە بیکە وەک دانانی سەرچاوە بەرامبەر دەقەکانی خۆیان، هەروەها بێلایەنی بپارێزە، و دواتر یەکێک لەو هاورێیانەی تر تاگ بکەوە با سەیری بکەنەوە. سوپاس بۆتۆش و ئەوانی تر. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٣٤، ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::سڵاو بەڕێوبەر @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ب'''ابەتەکانم زیادکردەوە بێ ئەوەی دەستکاری ئەوانی تۆ بکەم''' 
:::::'''زیاتر لە &lt;u&gt;''٦٠ سەرچاوەی بەهێز''&lt;/u&gt;م زیادکرد لە تەنیشت هەر دەقێکی تایبەت بە خۆی'''
:::::هەندێک دەقی کۆن کە سەرچاوەیان نەبوو لامبرد و گۆڕیم بە دەقێکی درووست کە سەرچاوەی بەهێزی هەیە و سەرچاوەکانیشم لە تەنیشت خۆی بۆ نووسین.
:::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دەتوانن خۆتان دڵنیا ببنەوە لێی. [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٨:١١، ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:هیڤجا|هیڤجا]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٤٠، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

== سڕینەوەی دەق بێ سەرچاوە یان هیچ هۆکارێک بۆ کردنی ==

سڵاو؛ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] من دوێنێ لەسەر ئەم پەڕەیەم خوێندەوە بەشی ناونانی تێدابوو بەڵام ئێستا سڕدراوەتەوە بێ هیچ هۆکارێک؛ من '''بۆ ڕیسێرچێک پێویستیم بەمەبوو''' چوونکە '''زانیای زۆر گرنگی مێژووی تێدابوو لەبارەی ناونانی ئەو ناوچەیەوە''' ڕێک ئەوەبوو کە من بۆی دەگەڕام  لەکۆتاییدا ''سەرچاوەیەکی کوردیم دۆزیەوە بۆ ئەوەی زیاتر ئەمە پشتڕاست بکاتەوە کە ناوی فەڵەستین یۆنانی - ڕۆمانییەو پەیوەست نییە بە عەرەبەوە''؛ من ڕیسێرچەکەم نووسی و ئاماژەم پێدا بە سەرچاوەکەی بەڵام '''کاتێک دکتۆرەکەمان چوو بەدوای سەرچاوەکانم گەڕا یەکێک لەوانە ئەم پەڕەیە بوو کە بە داخەوە لابرا بوو لەلایەن کەسێک بۆیە نمرەی زۆرم لێ شکا بەو بۆنەیەوە؛''' &lt;u&gt;هیوادارم کەس بەپێی جەوی خۆی و تاقەتی خۆی دەستکاری دەقی کەس نەکات ئەو دەقەی کە من بینیم ئاماژەی بە ٧ جۆری جیاواز سەرچاوە کردبوو ئەمڕۆ پڕۆفیسۆرەکەمان سەیری کرد بەڵام نەمابوو؛ ئەمە چەنی بەچەن ؟&lt;/u&gt; [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-33059-05|&amp;#126;2026-33059-05]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-33059-05|talk]]) ١٤:٥٧، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:[[پەڕگە:Name of isreal.png]] 
:&lt;span style=&quot;color:#00aa00; font-family:monospace;&quot;&gt;[ USER_NOTE ] ✡ JJ ✡ [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٣١، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)&lt;/span&gt;
:----&lt;span style=&quot;color:#00aa00; font-family:monospace;&quot;&gt;[ '''&lt;u&gt;پێم وابێت ئەم بەشە دەڵێیت؛ ئەمە کاری خۆمە و ئاماژەم با ٧ سەرچاوە دابوو تەنها لەبەر ئەو دەقە بەڵام وادیارە کەسێک دەقەکەی بە شێوازێکی &lt;s&gt;ڕەگەزپەرست و عەرەب پەرستی&lt;/s&gt;  بەتەواوەتی سڕیویەتیەوە بێ هیچ ئاماژەیەک!&lt;/u&gt;'''  ]&lt;/span&gt;----
:----&lt;span style=&quot;color:#00aa00; font-family:monospace;&quot;&gt;[ SYSTEM LOG END | [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٣١، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ]&lt;/span&gt;----
::&lt;span style=&quot;color:#00aa00; font-family:monospace;&quot;&gt;[ USER_NOTE ] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٣٧، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)&lt;/span&gt;
::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]
::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]
::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
::. [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٣٧، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] [[وپ:پەلاماری کەسی قەدەغەیە]]! بەسەر ئەو تۆمەتانەی نووسیتن ھێڵێکم دا ھێنا، ئێمە ناتوانین لە ڕووی دەستکاریی ھیچ کەسێکەوە بیروڕاکەی دەستنیشان بکەین. بۆ دەستکارییەکەش با بەکارھێنەر:@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] خۆی وەڵامت بداتەوە. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:٥٧، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سپاس بۆ ڕوونکردنەوەی یاساکان؛ بەڵام من پەلەماری کەسم نەداوە و '''ناوی هیچ کەسێکم نەهێناوە''' بۆ ئەوەی  تۆمەتباری بکەم بەشێوەی کەسی؛ ئەو ئاماژانەی من تانها '''مەبەستم شێوازی دەستکاریکردنی دەقەکەیە''' کە بە شێوەیەکی ڕەگەزپەرستانە دەستکاریەکەی ئەنجامداوە '''بێ لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە من زیاتر لە ٦٠ سەرچاوەم داناوە بۆ قسەکانم''' ؛ بەڵام کە دەقەکەی سڕیوەتەوە '''هیچ ئاماژەیەکی بە هۆکارەکەی نەداوە''' وە لە هەمانکاتدا '''ئەم بەکارهێنەرە دەستکاری مۆبایلی ئەنجام''' دەدات کە پێم وایە شێوەیەکی پڕۆفیشناڵ نییە بۆ دەستکاریکردنی دەق؛ لەهەمانکاتدا '''زۆرینەی سەرچاوەکانی کە دامنابوو وەک ئاماژەیەک بۆ بەهێزی ئەم دەقە هەمووی سڕیوەتەوە بێ هیچ ئاماژەیەک کە&lt;u&gt;'' بۆچی''&lt;/u&gt;''' ؟! [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٨:٤٣، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] کاک ھیڤجا تۆ من لە ڕێگەی دەستکارییەکانمەوە دەناسیت و دەزانیت چۆنم، پەرەپێدەری ویکی سۆرانیم بە زمانی فارسی وعەرەبی و ئینگلیزی، ٣٪ی وتارەکانی کوردی سۆرانی من دروستم کردوون، سەروو ٨٠٠ وتارم فراوان کردووە، بابەتی «ناونان»ی وتاری «ئیسرائیل» لە ڕووی دەق و سەرچاوە ھەڵە بوو، ئایا سەرچاوەی ئینگلیزی درۆ دەکات؟ من تەنھا ھەڵە ڕاست دەکەمەوە، ئەسڵەن من پەرەپێدەری ئەو وتارەم، و حەز دەکەیت بگەڕێ و بزانە ئەو دەقانە ڕاستن یان نا. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ١٩:١٢، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] سپاس کە ھاتوون بۆ ئێرە و دەتانەوێ پەرە بدەنە وتارەکانی ویکیپیدیای کوردی. من خۆم لەمێژە بەڕێز سایلێنت دەناسم، ھەر ئەو جۆرەی خۆشی وتی ماوەیەکی زۆرە لێرە خزمەتی پرۆژەکە دەکات. من پێم وایە ئەوی ڕوویداوە لێرە لە یەک تێنەگەیشتنە، ئەگەرنا ھەر دووتان دەتانەوێ خزمەتی پرۆژەکە بکەن. من خۆم سەیری بابەتەکانم نەکردووە، بەڵام دەستکاریی هەر دووتان بە سەرچاوە بووە. بۆ ئەوەی سەرچاوەکانت باشتر و ڕێکوپێکتر بن پێشنیار دەکەم سەیری [[داڕێژە:بیرخستنەوەی وێب|&lt;nowiki&gt;{{بیرخستنەوەی وێب}}&lt;/nowiki&gt;]] بەکاربێنی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٤٢، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] @[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ئەگەر بۆ بابەتێک ناکۆکیتان ھەیە و ھەر دووتان بۆ دەستکاریی خۆتان سەرچاوەی متمانەپێکراوتان ھەیە ئەوە دەتوانن وەک دوو ڕوانگەی جیاواز دەقی خۆتان بنووسن؛ بۆ نموونە ھەندێک لایەن لەبەر فڵان ھۆکار پێیان وایە ناوی ئیسرائیل لە فڵان شتەوە ھاتووە و ھەندێکی تر ......... بە پێچەوانە .... . [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٤٧، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] سەرچاوەی ئینگلیزی درۆناکات وایە ؟ کەواتە من ٨ سەرچاوەی ئینگلیزیم بۆ دانابوویت کە '''٣ دانەیان لە ویکیپیدیای ئینگلیزیەوە'''&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Philistia&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_the_name_Palestine&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Syria_Palaestina&lt;/ref&gt;
::::::: وەرم گرتووە ٣ دانای تریش لە '''ئینساکڵۆپییای بریتانسیا''' &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Palestine&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Phoenicia&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/Phoenician&lt;/ref&gt; کە ''باوەڕ پێکراوترین ئینسایکڵۆپێدیای جیهانییە''؛ ٢ دانەش سەرچاوەی مێژووی یۆنانییە .&lt;ref&gt;https://monografie.fnp.org.pl/monografie/images/Files/l.niesiolowski-spano_chapter_2%5b0%5d.pdf&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?id=hAMMx3O2ZrYC&amp;pg=PA37&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt;
::::::: بەڕیز @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لە ئینگلیزی شتێک هەیە کە پێی دەوترێت '''QUALLITY &gt; QUANTITY''' واتە کوالێتی شتێک گەورەترە لە بڕی شتەکە؛ بەڕێز @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] لێرەدا ئاماژە بەوە دەکات کە زۆر وتاری دەستکاری کردوە لە ویکی کوردی بەڵام '''''ئایا بڕی دەستکاری کردن = کوالێتی دەستکاری کردنەکانی ؟!''''' بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] من لە ساڵی ٢٠٢١وە لە ویکی کوردی دەستکاری دەکەم زیاتر لە ١،٢٠٠ دەستکاریم ئەنجام داوە بە ناوی جیاوازەوە؛ ئەمە کەمترە لەوەی @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ئاماژەی پێدەکات لە پەڕەی بەکارهێنەرەکەی خۆی بەڵام ئایا هەمان کوالێتیە دەستکاریەکانمان ؟ خۆت بڕیار بدە ئەم بەڕیزە @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] دەستکاری بە مۆبایل ئەنجام دەدات و زۆربەی دەستکاریەکانیشی '''MISSLEADING''' ە واتە بەلاڕیدا بەرە؛ زۆر پێش ئەم بەڕیزە کارم کردووە بەڵام پاش ماوەیەکی زۆر دابڕان ئێستا گەڕاومەتەوەو دەمەوێت خزمەت بە ویکی کوردی بکەم ناکرێت من هەر شتێک دابنێم ئەم بەڕێزە @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] بێت بیسڕێتەوە بەبێ هۆکار ! [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠١:٤١، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ئەوەی وتم بەڕێز سایلێنت دەناسم و دەستکارییەکانی باش و بەسوودن، مەبەستم ئەوە نەبوو بەڕێزت پێچەوانەی وی دەستکاری دەکەیت؛ بەڵکوو دەستکارییەکانی بەڕێزت سایلێنتم بینیوە بەڵام دەستکارییەکانی بەڕێزتم نەبینیوە. ئێستاش سەیرێکی دەستکارییەکانی بەڕێز سایلێنتم کرد و بە پرسین لە ژیریی دەستکردیش بۆم دەرکەوت کە دەستکارییەکانی دروستن. ئەگەر درۆ نەبێ سەیری دەستکارییەکانی بەڕێزتم نەکردووە؛ بەڵام هەر ئەو جۆرەی منیش پێشتر وتم و ئێستا بەڕێوەبەر تێسلا ئاماژەی پێکرد ئەوە ئەگەر پێت وایە دەستکارییەکانی بەڕێزیشت دروستن، بە سەرچاوەی متمانەپێکراو و ڕێکوپێک و وەک ڕوانگەیەکی جیاواز نووسینەکانی خۆت بڵاو بکەوە. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٥٣، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٣١، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::
:تکایە هەردوولاتان هێمن ببنەوە و کۆتایی بە شەڕە دەستکاری لە ناو وتارەکەدا بھێنن و تەنیا لێرە (پەڕەی وتووێژ) درێژە بە بابەتەکە بدەن. ئەگەر هەردوولاتان پێتان وایە ڕای جیاواز هەیە لەسەر مێژووی بابەتەکە، ئەوا دەتوانن هەردوو ڕاکە بنووسن و سەرچاوەکان بەرامبەریان دابنێن، بەو مەرجەی بە شێوەیەکی بێلایەن دایبڕێژنەوە؛ بۆ نموونە: «بەپێی هەندێک سەرچاوە ئەمە بەم شێوەیەیە، لە کاتێکدا بەپێی هەندێک سەرچاوەی تر بەم شێوەیەیە».

تکایە تەنیا سەرچاوەی باوەڕپێکراو بەکاربھێنن؛ ئینسایکلۆپیدیای بەریتانیکا و سەرچاوە ئەکادیمییەکان جێگەی متمانەی تەواوی ویکیپیدیان. بەردەوامبوونی شەڕە دەستکاری و سڕینەوەی سەرچاوەی باوەڕپێکراو بەبێ کۆدەنگی، دەبێتە هۆی پاراستنی وتارەکە (قفڵکردن) یان گرتنەبەری ڕێکاری کارگێڕی بەرامبەر لایەنی سەرپێچیکار. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٠:٤٩، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]]، @[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٠:٥٠، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] خۆم بەشی «ڕەگناسی»م چاک کردەوە بە زانیارییەکانی ئەویشەوە بە گۆڕانکاری و ڕاستکردنەوەی ھەڵە، ھەڵبەت لە بەشی «شانشینی ئیسرائیل و جودا» تا کۆتایی پێداچوونەوەیەکی دەوێت. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ١٢:٢٧، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]]: دەستتان خۆش، لەبڕی شەڕەدەستکاری، دەتوانن بە سەرچاوەی متمانەپێکراو زانیاری هەردوولا دابنێن و وەک ئەو شێوەیەی سەرەوە کە باسم کرد. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٢:٥٨، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::من وەک خۆم  &lt;span style=&quot;color:#00aa00; font-family:monospace;&quot;&gt;[ JJ ]   [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٤١، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)&lt;/span&gt;
::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] و @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بەڕیزان من '''هەرگیز شەڕە دەستکساری ناکەم''' دەتوانن خۆتان تێیبڕوانن لە پەڕەی '''''[https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84&amp;action=history مێژووی دەستکاری ووتارەکە]'''''
::::بەڵام دەتوانن خۆتان بڕیار بدەن ئایا من دەقی ئەوم ڕاستکردۆتەوە یان ئە دەقەکانی منی ڕاستکرووەتەوە '''&lt;u&gt;نموونەیەکی زۆر بچووک؛&lt;/u&gt;''' [[پەڕگە:سەرچاوەیەکی بەکارهێنەر سایڵێنت ساینتست.png]]
::::لێرەدا @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ئاماژە بەوە دەکات
::::----&lt;span style=&quot;color:#cc3333; font-family:monospace;&quot;&gt;[  کە گوایە ئیسرائیل دەوڵەتێکی ڕەگەزپەرستە '''سەرچاوەشی بۆ ئەم قسەیە ماڵپەڕی جەزیرەیە !!!''' ]&lt;/span&gt;----
::::ئەمەش [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84&amp;diff=prev&amp;oldid=1589511#mw-diffpage-visualdiff-cite_note-100 '''''پەڕەی دەستکاری ئەم دەقە'''''] 
::::----&lt;span style=&quot;color:#00bfff; font-family:monospace;&quot;&gt;[ بەڵام سەرچاوەکانی من ئینسایکڵۆپیدیای بڕیتانسیا و وەکیپیدیای ئینگلیزی و سەرچاوەی کتێبی میژوویی هیرۆدۆت و یۆنانی و ڕۆمانی و سەرچاوەی فەرمی باوەڕپێکراوە ]&lt;/span&gt;----
::::بەڕێزان خۆتان بڕیار بدەن ئایا دەستکاریکرنەکانی من شیاوە یان ئەو بەڕێزە ئایا بۆ ویکیپێدیا شیاوە سەرچاوەیەکی وەک و '''NEWS AGENCY''' دابنێیت ؟ هەر وەک ئەم بەڕێزە دایناوە؟
::::'''یاخوود سەرچاوەی پتەوی وەک بڕیتانسیا و ویکی ئینگلیزی.''' [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٤١، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::[[پەڕگە:تۆمەتە هەڵبەەستراوەکانی سایلێنت ساینتست.png]]
:::::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]]
:::::----&lt;span style=&quot;color:#00bfff; font-family:monospace;&quot;&gt;[  پێم وایە تۆ لەم دێڕە تێنەگەییشتوویت مەبەستم لە ناوجە دێرینەکانی خۆی شانشینی ئیسرائیل و جوودایە کە بنزیکەیی یەکسانە بە ڕووبەی ئەمڕۆی وڵاتی ئیسرائیل
:::::&lt;ref&gt;https://academic.oup.com/jts/advance-article/doi/10.1093/jts/flaf090/8345985?utm_source=chatgpt.com&amp;login=false&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/land-israel-geographical-survey?utm_source=chatgpt.com&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Ancient_Israel_and_Judah?utm_source=chatgpt.com&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.idf.il/en/mini-sites/wars-and-operations/israels-war-of-independence1948/#:~:text=The%20Fight%20for%20Independence,withdrawal%20on%20May%2014%2C%201948&lt;/ref&gt; ]&lt;/span&gt;----
:::::----&lt;span style=&quot;color:#00ffff; font-family:monospace;&quot;&gt;[ SYSTEM LOG END |✡ [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٦:٥٩، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)  ]&lt;/span&gt;---- [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٦:٥٩، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>djboyuh7bt1zyn4qe8yfkejrnbw38wz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589673</id>
      <parentid>1589652</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T18:56:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* سڕینەوەی دەق بێ سەرچاوە یان هیچ هۆکارێک بۆ کردنی */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1589673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34293" sha1="mwne7urlxxy7avfsfsb76cki44t5pbw" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئیسرائیل]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1377248 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231010211823/https://hulul.el-jeel.com/200412/ بۆ https://hulul.el-jeel.com/200412/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٦:٥٩، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== «ئیسڕائیل» یاخود «ئیسرائیل»؟ ==

هاوڕێیان سڵاو و ڕێز، دەم و کاتتان باش.

ئەمن پرسیارێکم هەبوو، لە ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا، ئێمە بە زمانی خۆمان زۆرتر ئەڵێین «ئیسڕائیل» هەتاکوو «ئیسرائیل». ئێستا گەرەکمە بزانم لە زمانی کوردیی ناوەندیدا هەر یەکسەر «ئیسرائیل» درووستە یا لە ئێرەدا هەڵەیێک ڕووی داوە؟

زۆر سپاستان دەکەم.  [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-11267-8|&amp;#126;2026-11267-8]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-11267-8|talk]]) ١١:٣٦، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:~2026-11267-8|~2026-11267-8]]: ئەوەندەی بزانم، لەسەر دەم هەر دەڵێین ئیسڕائیل، بەڵام بۆ نووسین پیتی ر بەکاردێنین وەک ئیسرائیل. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٤:٣٩، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
::ڕاستە، بۆ خوێندنەوە لە سۆرانیدا بەتایبەتی شێوەزارەکانی باکووریتر وەک موکریانی دەڵێن ئیسڕائیل، بەڵام ھەموو کەس ھەر بەشێوەی ئیسرائیل دەینووسێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٣٣، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

== سڕینەوەی دەق ! ==

سڵاو بۆ '''ماوەی زیاتر لە ١٠٠ کاتژمێر خەریکی کۆکردنەوەی داتاو زانیاری بووم سەبارەت بە مێژووی وڵاتی ئسرائیل''' بە تەواوەی ب'''''ە بێلایەنانە هاموو شتێکم باسکرد''''' و '''''زیاد لە ٢٠ سەرچاوەم بۆ دەقەکانم داناوە کە هەمووی باوەڕپێکراوەن''''' ئێستا کەسێک هاتووە بە ناوی @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] کە بەشێوەیەکی '''''لایەنگرانە دوور لە هەموو ڕەوشتەکانی نووسینی بابەت''''' &lt;u&gt;'''''٪٩٠ دەقەکەنی منی سڕیوەتەوە'''''&lt;/u&gt; &lt;u&gt;'''''و بێ ئەوەی هیچ بەڵگەیەکی سرووشتی لەلابێت یاخوود هیچ بەڵگەیەکی هەبێت بۆ کردنی ئەم کارەی.'''''&lt;/u&gt;

سەرچاوە سەرەکیەکانی من؛

١. ویکیپێدیای ئینگلیزی
&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Israel&lt;/ref&gt; 


٢. سەرچاوەی ئینجیلی پیرۆز
&lt;ref&gt;https://theisraelbible.com/71-bible-verses-that-celebrate-the-land-of-israel/&lt;/ref&gt;    &lt;ref&gt;https://www.openbible.info/topics/the_land_of_israel&lt;/ref&gt;

٣. سەرچاوەی بڕیتانسیا بۆمێژوو &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/history-of-Israel&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/Israel-Old-Testament-kingdom&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Palestine&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;&lt;https://www.britannica.com/event/Crusades&lt;/ref&gt;


٤. سەرچاوەی تەوراتی پیرۆز &lt;ref&gt;https://www.jtsa.edu/torah/the-god-of-israel/&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.myjewishlearning.com/article/what-does-the-torah-say-about-israel/#:~:text=Among%20the%20most%20famous%20verses,of%20the%20idea%20that%20Israel&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://torah.org/torah-portion/perceptions-5769-shlach/&lt;/ref&gt;

٥. سەرچاوەی مێژووی ئیسلام &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Palestine&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/First_Muslim_conquest_of_Jerusalem&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.historyofinformation.com/detail.php?id=1638&lt;/ref&gt;

٦. سەرچاوەی کتێبی مێژووی مەسیح
&lt;ref&gt;https://www.scribd.com/document/156403529/Ancient-Israel-Grabbe&lt;/ref&gt;

٧. سەرچاوەی دەوڵەتە دۆستەکانی ئیسرائیل 
&lt;ref&gt;https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-that-recognize-israel&lt;/ref&gt;

٨. سەرچاوەی مێژووی ئەسکەندەری مەزن &lt;ref&gt;https://www.jewishhistory.org/alexander-the-great/&lt;/ref&gt;

٩. سەرچاوەی مێژووی بێزەنتینیەکان &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_Jews_in_the_Roman_Empire&lt;/ref&gt;

١٠. سەرچاوەی میژووی سووپای هاوپەیمانیاتی خاچهەڵگرانی مەسیح &lt;ref&gt;&lt;https://www.britannica.com/event/Crusades&lt;/ref&gt;

١١. سەرچاوەی بەڕیتانی ساڵی ١٩٤٨ &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/event/Arab-Israeli-wars&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/1948_Arab%E2%80%93Israeli_War&lt;/ref&gt;

١٢، سەرچاوەی ئەمریکی ساڵی ١٩٤٨ &lt;ref&gt;https://history.state.gov/milestones/1945-1952/arab-israeli-war&lt;/ref&gt;


بەڕێزان @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] تکایە چاوێک بە بابەتەکانی ویکیپێدیای ئینگلیزی و ئەو سەرچاوانەی کە ئاماژەم پێداون بخشێنەرەوە بۆ دڵنیابوونەوە لەوەی کە نووسین و دەقەکانی من لەخۆوە نییەو سەرچاوەی بەهێزی مێژووی لەپشتەوەیە؛هیوادارم سنوورێک بۆ ئەم بەکارهێنەرە دابنێن و هیوادارم ڕێگە بە کەسی دیکەش نەدەن دەسکاری بابەتێک بکات بەشێوەیەکی هەڕەمەکیانە و دوور لە هەموو ڕەوشتوو بەهاکانی نووسینی بابەت و بە شێوەیەکی لایەنگرانە و ڕەگەزپەرستانە. [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٦:٢٩، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٧:٠٢، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] دەکرێ بەستەری ئەو گۆڕانکارییەی دەیڵێن بینێرن، ھەرچەند کردم نەمبینی ئێوە لە بەشی مێژوو دەستکاریتان کردبێ و سڕابێتەوە! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٣٦، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::سڵاو دەستکارییەکە دەکەمەوە بە باری ئاسایی خۆی هیوادارم چی دیکە ڕێگە نەدەن هەر کەسێک تانها بۆ کاتبەسەربردنی خۆی دەسکاری دەقێکی من بکات کە زیاتر لا ٢٠ سەرچاوەی پشتڕاستکراوەی هەیە بۆ هەموو شتێک کە نووسیومە؛ لە هەمەنکاتدا بێلایەنانەیە و دەەرە لە ڕەگەزپەرستی. [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٠:٠٣، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::'''نەبوونی سەرچاوە ؟ ٢١ جۆری جیاواز سەرچاوەم داناوە بۆ هەر شتێک کە مووسیومە؛ تەنانەت زۆربەی سەرچاوەکانیش لە ویکیپیدیای ئینگلیزیەوە هێناومن بەتایبەتی خاچهەڵگرەکان و ناکۆکی ١٩٤٨ !!! ئەمەوێت بزانم هۆکار چییە کە تۆ تەنها بابەتەکانی پەیوەست بە خاچهەڵگران دەسڕیتەوە ؟!''' [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٠:٤٩، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ئەمە بەستەرەکەیەتی 
:::https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84&amp;oldid=1589165 [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٠:٥٨، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] سڵاو، دەستکاری و چالاکییەکانت لە ویکی سۆرانی بەرز دەنرخێندرێت. ھۆکاری سڕینەوەی دەقەکانت نەبوونی سەرچاوە بوو، و لقی بابەتەکانت زۆر کورت بوو و تەنھا ئەوانەم ھێشتەوە کە سەرچاوەیان ھەیە. واتای ئەوە نییە خراپەکاریت کردووە! ئێمە ڕێز لە ھەر کەسێک دەگرین ویکی سۆرانی پەرە پێ بدات. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ٢٠:٤٠، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٠:٤٩، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::'''@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] زۆرباشە لە مەبەستەکەت تێگەیشتم من سەرچاوەکانم دانابوو بەڵام لەبیرم کردبوو کە  ڕاستەوخۆ لە پاش دەقی تایبەت بە خاچهەڵگران و ناکۆکی ١٩٤٨ دایبنێم؛''' 
::'''ئێستا من هەموو سەرچاوەکان دەخەمە ڕوو سەبارەت بەو بابەتەنای کە سەرچاوەیەن نییە پاشان بابەتەکە دەگەڕێنمەوە باری ئاسایی خۆی.'''
::'''سپاس بۆ خستنەڕووی ئەمە.''' [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢١:٠٧، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] تکایە دیسان گشت دەقەکانت بە سەرچاوەوە و ھەروەھا بە ڕێنووسێکی ڕێکوپێکەوە بڵاو بکەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٢٨، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] تکایە ئەو سەرچاوە و دەقانەی دامناون مەیسڕەوە، تەنھا سەرچاوە و دەقەکانی خۆت دابنێوە، واتا «گەڕاندنەوە» ئەنجام مەدە. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ٠٧:٢٥، ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]]: زانیارییەکانت (تەنھا بەشێکی مێژووەکەی) بە یارمەتی ژیریی دەستکرد پێداچوونەوەم پێیدا کرد، وا دیارە ڕاست بوون، بەڵام تکاییە بێلایەنی خۆت لەناو وتارەکە بپارێزە و بەزمانێکی بێلایەن باسی بابەتەکان بکە نەک لایەنگیری. هاورێیان باسی سەرچاەوەیان کرد، تکایە چ شتێک پێویستە بیکە وەک دانانی سەرچاوە بەرامبەر دەقەکانی خۆیان، هەروەها بێلایەنی بپارێزە، و دواتر یەکێک لەو هاورێیانەی تر تاگ بکەوە با سەیری بکەنەوە. سوپاس بۆتۆش و ئەوانی تر. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٣٤، ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::سڵاو بەڕێوبەر @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ب'''ابەتەکانم زیادکردەوە بێ ئەوەی دەستکاری ئەوانی تۆ بکەم''' 
:::::'''زیاتر لە &lt;u&gt;''٦٠ سەرچاوەی بەهێز''&lt;/u&gt;م زیادکرد لە تەنیشت هەر دەقێکی تایبەت بە خۆی'''
:::::هەندێک دەقی کۆن کە سەرچاوەیان نەبوو لامبرد و گۆڕیم بە دەقێکی درووست کە سەرچاوەی بەهێزی هەیە و سەرچاوەکانیشم لە تەنیشت خۆی بۆ نووسین.
:::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دەتوانن خۆتان دڵنیا ببنەوە لێی. [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٨:١١، ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:هیڤجا|هیڤجا]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٤٠، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

== سڕینەوەی دەق بێ سەرچاوە یان هیچ هۆکارێک بۆ کردنی ==

سڵاو؛ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] من دوێنێ لەسەر ئەم پەڕەیەم خوێندەوە بەشی ناونانی تێدابوو بەڵام ئێستا سڕدراوەتەوە بێ هیچ هۆکارێک؛ من '''بۆ ڕیسێرچێک پێویستیم بەمەبوو''' چوونکە '''زانیای زۆر گرنگی مێژووی تێدابوو لەبارەی ناونانی ئەو ناوچەیەوە''' ڕێک ئەوەبوو کە من بۆی دەگەڕام  لەکۆتاییدا ''سەرچاوەیەکی کوردیم دۆزیەوە بۆ ئەوەی زیاتر ئەمە پشتڕاست بکاتەوە کە ناوی فەڵەستین یۆنانی - ڕۆمانییەو پەیوەست نییە بە عەرەبەوە''؛ من ڕیسێرچەکەم نووسی و ئاماژەم پێدا بە سەرچاوەکەی بەڵام '''کاتێک دکتۆرەکەمان چوو بەدوای سەرچاوەکانم گەڕا یەکێک لەوانە ئەم پەڕەیە بوو کە بە داخەوە لابرا بوو لەلایەن کەسێک بۆیە نمرەی زۆرم لێ شکا بەو بۆنەیەوە؛''' &lt;u&gt;هیوادارم کەس بەپێی جەوی خۆی و تاقەتی خۆی دەستکاری دەقی کەس نەکات ئەو دەقەی کە من بینیم ئاماژەی بە ٧ جۆری جیاواز سەرچاوە کردبوو ئەمڕۆ پڕۆفیسۆرەکەمان سەیری کرد بەڵام نەمابوو؛ ئەمە چەنی بەچەن ؟&lt;/u&gt; [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-33059-05|&amp;#126;2026-33059-05]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-33059-05|talk]]) ١٤:٥٧، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:[[پەڕگە:Name of isreal.png]] 
:&lt;span style=&quot;color:#00aa00; font-family:monospace;&quot;&gt;[ USER_NOTE ] ✡ JJ ✡ [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٣١، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)&lt;/span&gt;
:----&lt;span style=&quot;color:#00aa00; font-family:monospace;&quot;&gt;[ '''&lt;u&gt;پێم وابێت ئەم بەشە دەڵێیت؛ ئەمە کاری خۆمە و ئاماژەم با ٧ سەرچاوە دابوو تەنها لەبەر ئەو دەقە بەڵام وادیارە کەسێک دەقەکەی بە شێوازێکی &lt;s&gt;ڕەگەزپەرست و عەرەب پەرستی&lt;/s&gt;  بەتەواوەتی سڕیویەتیەوە بێ هیچ ئاماژەیەک!&lt;/u&gt;'''  ]&lt;/span&gt;----
:----&lt;span style=&quot;color:#00aa00; font-family:monospace;&quot;&gt;[ SYSTEM LOG END | [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٣١، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ]&lt;/span&gt;----
::&lt;span style=&quot;color:#00aa00; font-family:monospace;&quot;&gt;[ USER_NOTE ] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٣٧، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)&lt;/span&gt;
::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]
::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]
::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]
::. [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٣٧، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] [[وپ:پەلاماری کەسی قەدەغەیە]]! بەسەر ئەو تۆمەتانەی نووسیتن ھێڵێکم دا ھێنا، ئێمە ناتوانین لە ڕووی دەستکاریی ھیچ کەسێکەوە بیروڕاکەی دەستنیشان بکەین. بۆ دەستکارییەکەش با بەکارھێنەر:@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] خۆی وەڵامت بداتەوە. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:٥٧، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سپاس بۆ ڕوونکردنەوەی یاساکان؛ بەڵام من پەلەماری کەسم نەداوە و '''ناوی هیچ کەسێکم نەهێناوە''' بۆ ئەوەی  تۆمەتباری بکەم بەشێوەی کەسی؛ ئەو ئاماژانەی من تانها '''مەبەستم شێوازی دەستکاریکردنی دەقەکەیە''' کە بە شێوەیەکی ڕەگەزپەرستانە دەستکاریەکەی ئەنجامداوە '''بێ لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە من زیاتر لە ٦٠ سەرچاوەم داناوە بۆ قسەکانم''' ؛ بەڵام کە دەقەکەی سڕیوەتەوە '''هیچ ئاماژەیەکی بە هۆکارەکەی نەداوە''' وە لە هەمانکاتدا '''ئەم بەکارهێنەرە دەستکاری مۆبایلی ئەنجام''' دەدات کە پێم وایە شێوەیەکی پڕۆفیشناڵ نییە بۆ دەستکاریکردنی دەق؛ لەهەمانکاتدا '''زۆرینەی سەرچاوەکانی کە دامنابوو وەک ئاماژەیەک بۆ بەهێزی ئەم دەقە هەمووی سڕیوەتەوە بێ هیچ ئاماژەیەک کە&lt;u&gt;'' بۆچی''&lt;/u&gt;''' ؟! [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٨:٤٣، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] کاک ھیڤجا تۆ من لە ڕێگەی دەستکارییەکانمەوە دەناسیت و دەزانیت چۆنم، پەرەپێدەری ویکی سۆرانیم بە زمانی فارسی وعەرەبی و ئینگلیزی، ٣٪ی وتارەکانی کوردی سۆرانی من دروستم کردوون، سەروو ٨٠٠ وتارم فراوان کردووە، بابەتی «ناونان»ی وتاری «ئیسرائیل» لە ڕووی دەق و سەرچاوە ھەڵە بوو، ئایا سەرچاوەی ئینگلیزی درۆ دەکات؟ من تەنھا ھەڵە ڕاست دەکەمەوە، ئەسڵەن من پەرەپێدەری ئەو وتارەم، و حەز دەکەیت بگەڕێ و بزانە ئەو دەقانە ڕاستن یان نا. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ١٩:١٢، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] سپاس کە ھاتوون بۆ ئێرە و دەتانەوێ پەرە بدەنە وتارەکانی ویکیپیدیای کوردی. من خۆم لەمێژە بەڕێز سایلێنت دەناسم، ھەر ئەو جۆرەی خۆشی وتی ماوەیەکی زۆرە لێرە خزمەتی پرۆژەکە دەکات. من پێم وایە ئەوی ڕوویداوە لێرە لە یەک تێنەگەیشتنە، ئەگەرنا ھەر دووتان دەتانەوێ خزمەتی پرۆژەکە بکەن. من خۆم سەیری بابەتەکانم نەکردووە، بەڵام دەستکاریی هەر دووتان بە سەرچاوە بووە. بۆ ئەوەی سەرچاوەکانت باشتر و ڕێکوپێکتر بن پێشنیار دەکەم سەیری [[داڕێژە:بیرخستنەوەی وێب|&lt;nowiki&gt;{{بیرخستنەوەی وێب}}&lt;/nowiki&gt;]] بەکاربێنی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٤٢، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] @[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ئەگەر بۆ بابەتێک ناکۆکیتان ھەیە و ھەر دووتان بۆ دەستکاریی خۆتان سەرچاوەی متمانەپێکراوتان ھەیە ئەوە دەتوانن وەک دوو ڕوانگەی جیاواز دەقی خۆتان بنووسن؛ بۆ نموونە ھەندێک لایەن لەبەر فڵان ھۆکار پێیان وایە ناوی ئیسرائیل لە فڵان شتەوە ھاتووە و ھەندێکی تر ......... بە پێچەوانە .... . [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٤٧، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] سەرچاوەی ئینگلیزی درۆناکات وایە ؟ کەواتە من ٨ سەرچاوەی ئینگلیزیم بۆ دانابوویت کە '''٣ دانەیان لە ویکیپیدیای ئینگلیزیەوە'''&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Philistia&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_the_name_Palestine&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Syria_Palaestina&lt;/ref&gt;
::::::: وەرم گرتووە ٣ دانای تریش لە '''ئینساکڵۆپییای بریتانسیا''' &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Palestine&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Phoenicia&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/Phoenician&lt;/ref&gt; کە ''باوەڕ پێکراوترین ئینسایکڵۆپێدیای جیهانییە''؛ ٢ دانەش سەرچاوەی مێژووی یۆنانییە .&lt;ref&gt;https://monografie.fnp.org.pl/monografie/images/Files/l.niesiolowski-spano_chapter_2%5b0%5d.pdf&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?id=hAMMx3O2ZrYC&amp;pg=PA37&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt;
::::::: بەڕیز @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لە ئینگلیزی شتێک هەیە کە پێی دەوترێت '''QUALLITY &gt; QUANTITY''' واتە کوالێتی شتێک گەورەترە لە بڕی شتەکە؛ بەڕێز @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] لێرەدا ئاماژە بەوە دەکات کە زۆر وتاری دەستکاری کردوە لە ویکی کوردی بەڵام '''''ئایا بڕی دەستکاری کردن = کوالێتی دەستکاری کردنەکانی ؟!''''' بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] من لە ساڵی ٢٠٢١وە لە ویکی کوردی دەستکاری دەکەم زیاتر لە ١،٢٠٠ دەستکاریم ئەنجام داوە بە ناوی جیاوازەوە؛ ئەمە کەمترە لەوەی @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ئاماژەی پێدەکات لە پەڕەی بەکارهێنەرەکەی خۆی بەڵام ئایا هەمان کوالێتیە دەستکاریەکانمان ؟ خۆت بڕیار بدە ئەم بەڕیزە @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] دەستکاری بە مۆبایل ئەنجام دەدات و زۆربەی دەستکاریەکانیشی '''MISSLEADING''' ە واتە بەلاڕیدا بەرە؛ زۆر پێش ئەم بەڕیزە کارم کردووە بەڵام پاش ماوەیەکی زۆر دابڕان ئێستا گەڕاومەتەوەو دەمەوێت خزمەت بە ویکی کوردی بکەم ناکرێت من هەر شتێک دابنێم ئەم بەڕێزە @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] بێت بیسڕێتەوە بەبێ هۆکار ! [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠١:٤١، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ئەوەی وتم بەڕێز سایلێنت دەناسم و دەستکارییەکانی باش و بەسوودن، مەبەستم ئەوە نەبوو بەڕێزت پێچەوانەی وی دەستکاری دەکەیت؛ بەڵکوو دەستکارییەکانی بەڕێزت سایلێنتم بینیوە بەڵام دەستکارییەکانی بەڕێزتم نەبینیوە. ئێستاش سەیرێکی دەستکارییەکانی بەڕێز سایلێنتم کرد و بە پرسین لە ژیریی دەستکردیش بۆم دەرکەوت کە دەستکارییەکانی دروستن. ئەگەر درۆ نەبێ سەیری دەستکارییەکانی بەڕێزتم نەکردووە؛ بەڵام هەر ئەو جۆرەی منیش پێشتر وتم و ئێستا بەڕێوەبەر تێسلا ئاماژەی پێکرد ئەوە ئەگەر پێت وایە دەستکارییەکانی بەڕێزیشت دروستن، بە سەرچاوەی متمانەپێکراو و ڕێکوپێک و وەک ڕوانگەیەکی جیاواز نووسینەکانی خۆت بڵاو بکەوە. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٥٣، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٣١، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::
:تکایە هەردوولاتان هێمن ببنەوە و کۆتایی بە شەڕە دەستکاری لە ناو وتارەکەدا بھێنن و تەنیا لێرە (پەڕەی وتووێژ) درێژە بە بابەتەکە بدەن. ئەگەر هەردوولاتان پێتان وایە ڕای جیاواز هەیە لەسەر مێژووی بابەتەکە، ئەوا دەتوانن هەردوو ڕاکە بنووسن و سەرچاوەکان بەرامبەریان دابنێن، بەو مەرجەی بە شێوەیەکی بێلایەن دایبڕێژنەوە؛ بۆ نموونە: «بەپێی هەندێک سەرچاوە ئەمە بەم شێوەیەیە، لە کاتێکدا بەپێی هەندێک سەرچاوەی تر بەم شێوەیەیە».

تکایە تەنیا سەرچاوەی باوەڕپێکراو بەکاربھێنن؛ ئینسایکلۆپیدیای بەریتانیکا و سەرچاوە ئەکادیمییەکان جێگەی متمانەی تەواوی ویکیپیدیان. بەردەوامبوونی شەڕە دەستکاری و سڕینەوەی سەرچاوەی باوەڕپێکراو بەبێ کۆدەنگی، دەبێتە هۆی پاراستنی وتارەکە (قفڵکردن) یان گرتنەبەری ڕێکاری کارگێڕی بەرامبەر لایەنی سەرپێچیکار. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٠:٤٩، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]]، @[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٠:٥٠، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] خۆم بەشی «ڕەگناسی»م چاک کردەوە بە زانیارییەکانی ئەویشەوە بە گۆڕانکاری و ڕاستکردنەوەی ھەڵە، ھەڵبەت لە بەشی «شانشینی ئیسرائیل و جودا» تا کۆتایی پێداچوونەوەیەکی دەوێت. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ١٢:٢٧، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]]: دەستتان خۆش، لەبڕی شەڕەدەستکاری، دەتوانن بە سەرچاوەی متمانەپێکراو زانیاری هەردوولا دابنێن و وەک ئەو شێوەیەی سەرەوە کە باسم کرد. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٢:٥٨، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::من وەک خۆم  &lt;span style=&quot;color:#00aa00; font-family:monospace;&quot;&gt;[ JJ ]   [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٤١، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)&lt;/span&gt;
::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] و @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بەڕیزان من '''هەرگیز شەڕە دەستکساری ناکەم''' دەتوانن خۆتان تێیبڕوانن لە پەڕەی '''''[https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84&amp;action=history مێژووی دەستکاری ووتارەکە]'''''
::::بەڵام دەتوانن خۆتان بڕیار بدەن ئایا من دەقی ئەوم ڕاستکردۆتەوە یان ئە دەقەکانی منی ڕاستکرووەتەوە '''&lt;u&gt;نموونەیەکی زۆر بچووک؛&lt;/u&gt;''' [[پەڕگە:سەرچاوەیەکی بەکارهێنەر سایڵێنت ساینتست.png]]
::::لێرەدا @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ئاماژە بەوە دەکات
::::----&lt;span style=&quot;color:#cc3333; font-family:monospace;&quot;&gt;[  کە گوایە ئیسرائیل دەوڵەتێکی ڕەگەزپەرستە '''سەرچاوەشی بۆ ئەم قسەیە ماڵپەڕی جەزیرەیە !!!''' ]&lt;/span&gt;----
::::ئەمەش [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84&amp;diff=prev&amp;oldid=1589511#mw-diffpage-visualdiff-cite_note-100 '''''پەڕەی دەستکاری ئەم دەقە'''''] 
::::----&lt;span style=&quot;color:#00bfff; font-family:monospace;&quot;&gt;[ بەڵام سەرچاوەکانی من ئینسایکڵۆپیدیای بڕیتانسیا و وەکیپیدیای ئینگلیزی و سەرچاوەی کتێبی میژوویی هیرۆدۆت و یۆنانی و ڕۆمانی و سەرچاوەی فەرمی باوەڕپێکراوە ]&lt;/span&gt;----
::::بەڕێزان خۆتان بڕیار بدەن ئایا دەستکاریکرنەکانی من شیاوە یان ئەو بەڕێزە ئایا بۆ ویکیپێدیا شیاوە سەرچاوەیەکی وەک و '''NEWS AGENCY''' دابنێیت ؟ هەر وەک ئەم بەڕێزە دایناوە؟
::::'''یاخوود سەرچاوەی پتەوی وەک بڕیتانسیا و ویکی ئینگلیزی.''' [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٥:٤١، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::[[پەڕگە:تۆمەتە هەڵبەەستراوەکانی سایلێنت ساینتست.png]]
:::::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]]
:::::----&lt;span style=&quot;color:#00bfff; font-family:monospace;&quot;&gt;[  پێم وایە تۆ لەم دێڕە تێنەگەییشتوویت مەبەستم لە ناوجە دێرینەکانی خۆی شانشینی ئیسرائیل و جوودایە کە بنزیکەیی یەکسانە بە ڕووبەی ئەمڕۆی وڵاتی ئیسرائیل
:::::&lt;ref&gt;https://academic.oup.com/jts/advance-article/doi/10.1093/jts/flaf090/8345985?utm_source=chatgpt.com&amp;login=false&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/land-israel-geographical-survey?utm_source=chatgpt.com&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Ancient_Israel_and_Judah?utm_source=chatgpt.com&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.idf.il/en/mini-sites/wars-and-operations/israels-war-of-independence1948/#:~:text=The%20Fight%20for%20Independence,withdrawal%20on%20May%2014%2C%201948&lt;/ref&gt; ]&lt;/span&gt;----
:::::----&lt;span style=&quot;color:#00ffff; font-family:monospace;&quot;&gt;[ SYSTEM LOG END |✡ [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٦:٥٩، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)  ]&lt;/span&gt;---- [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٦:٥٩، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::ھەرچەندە دروستە کە ڕەخنەیەکی زۆر لەسەر سیاسەتە دەرەکییەکانی ئیسرائیل ھەیە، بەڵام من وەک خۆم پێموایە ئەلجەزیرە ماڵپەڕێکی بێلایەن نییە و تا ئاستێکی زۆر لایەنگریی تێدایە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٦، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>mwne7urlxxy7avfsfsb76cki44t5pbw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کتێبی پیرۆزی عیبری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12257</id>
    <revision>
      <id>1589665</id>
      <parentid>1533861</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T18:39:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1589665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18876" sha1="pepkmqkbk7qgrjp4cvdatfug0klcrym" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''کتێبی پیرۆزی عیبری''' (بە[[ئینگلیزی]]: Hebrew Bible) یان «پەرتووکی پیرۆزی جوولەکە» یان «[[تەناخ]]» ({{IPAc-en|US|t|ɑː|ˈ|n|ɑː|x}},&lt;ref&gt;[http://dictionary.reference.com/browse/tanach &quot;Tanach&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304134849/http://dictionary.reference.com/browse/tanach |date=2016-03-04 }}. ''[[Random House Webster's Unabridged Dictionary]]''.&lt;/ref&gt; {{IPAc-en|UK|t|æ|ˈ|n|æ|x}} یان {{IPAc-en|t|ə|ˈ|n|æ|x}}؛&lt;ref&gt;{{cite OED|tanach|2834822364}}&lt;/ref&gt; بە [[لاتینی]]: תַּנַ״ךְ tanaḵ) ناسراوە، بریتییە لە [[یاسای پەرتووکی پیرۆز|کۆمەڵە یاسایییەکەی]] نووسراوە پیرۆزەکانی [[زمانی عیبری|عیبری]]، کە [[تەورات]] (پێنج پەرتووکەکەی مووسا)، [[نێڤییم]] (پەرتووکەکانی پێغەمبەران)، و [[کێتۆڤیم]] («نووسراوەکان»، یازدە پەرتووک) لەخۆدەگرێت. لقە جیاوازەکانی [[جوولەکایەتی]] و [[سامارییەت]] وەشانە جیاوازەکانی ئەم یاسایەیان پاراستووە، لەوانەش دەقی [[سەپتووجینت]]ی سەدەی ٣یەمی پێش زایین کە لە [[جوولەکایەتیی پەرستگەی دووەم]]دا بەکارھاتووە، [[زمانی سوریانی|سوریانی]] [[پەشیتا]]، [[پێنج پەرتووکەکەی ساماری]]، [[دەستنووسەکانی دەریای مردوو]]، و لەم دواییانەشدا [[دەقی مەسۆرەتی]] سەدەکانی ناوین کە لە سەدەی ١٠یەمدا لەلایەن [[مەسۆرەتییەکان]]ەوە کۆکراوەتەوە و ئێستا لە [[جوولەکایەتیی ڕەببانی]]دا بەکاردێت.&lt;ref name= Tov2014&gt;{{cite book |author-last=Tov |author-first=Emanuel |author-link=Emanuel Tov |year=2014 |chapter=The Myth of the Stabilization of the Text of Hebrew Scripture |chapter-url=https://books.google.com/books?id=YPgxBgAAQBAJ&amp;pg=PA37 |editor1-last=Martín-Contreras |editor1-first=Elvira |editor2-last=Miralles Maciá |editor2-first=Lorena |title=The Text of the Hebrew Bible: From the Rabbis to the Masoretes |location=[[Göttingen]] |publisher=[[Vandenhoeck &amp; Ruprecht]] |series=Journal of Ancient Judaism: Supplements |volume=103 |pages=37–46 |doi=10.13109/9783666550645.37 |isbn=978-3-525-55064-9 |access-date=2023-02-16 |archive-date=2023-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215183958/https://books.google.com/books?id=YPgxBgAAQBAJ&amp;pg=PA37 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

زاراوەکانی «پەرتووکی پیرۆزی عیبری» یان «یاسای عیبری» زۆر جار لەگەڵ دەقی مەسۆرەتی تێکەڵ دەکرێن؛ بەڵام دەقی مەسۆرەتی وەشانێکی سەدەکانی ناوینە، و یەکێکە لەو چەند دەقەیەی کە لەلایەن جۆرە جیاوازەکانی [[مێژووی جوولەکە|جوولەکایەتی لە درێژەی مێژوودا]] بە فەرمی دانراون.&lt;ref name= Tov2014/&gt; چاپی ئێستای دەقی مەسۆرەتی زیاتر بە [[عیبریی پەرتووکی پیرۆز]]ە، لەگەڵ چەند بەشێکی کەم بە [[ئارامیی پەرتووکی پیرۆز]] (لە پەرتووکەکانی [[پەرتووکی دانیال|دانیال]] و [[پەرتووکی عەزرا|عەزرا]]، و ئایەتی [[پەرتووکی یەرمیا|یەرمیا]] [[Jeremiah 10#Verse 11|١٠:١١]]).&lt;ref&gt;{{Bibleverse|Jeremiah|10:11|HE}}&lt;/ref&gt; شێوەی سەردەمییانەی پەرتووکی پیرۆزی عیبری کە لە [[جوولەکایەتیی ڕەببانی]]دا بە فەرمی ناسراوە بریتییە لە دەقی مەسۆرەتی (سەدەکانی ٧ەم–١٠یەمی زایینی)، کە لە ٢٤ پەرتووک پێکدێت، دابەشکراوە بۆ «[[بەشەکان و ئایەتەکانی پەرتووکی پیرۆز#پاسۆکیم|پاراگرافەکان]]» (بڕگەکان یان بەشەکان) و «[[بەشەکان و ئایەتەکانی پەرتووکی پیرۆز#پاسۆکیم|ئایەتەکان]]». [[گەشەکردنی یاسای پەرتووکی پیرۆزی عیبری|پەرتووکی پیرۆزی عیبری گەشەی سەند]] لە ماوەی [[سەردەمی پەرستگەی دووەم]]دا، کاتێک جوولەکەکان بڕیاریان دا کام دەقە ئایینییانە سەرچاوەی خوایین. دەقی مەسۆرەتی، کە لەلایەن [[مەسۆرەتییەکان|کاتبان و زانایانی جوولەکە]]ی [[سەرەتای سەدەکانی ناوین]] کۆکراوەتەوە، ٢٤ پەرتووکە [[عیبریی پەرتووکی پیرۆز|عیبری]] و [[ئارامیی پەرتووکی پیرۆز|ئارامییەکە]] لەخۆدەگرێت کە ئەوان بە فەرمییان داناوە.&lt;ref name=&quot;Tov2014&quot; /&gt; [[جوولەکەکانی ئەسکەندەرییە]]ی [[ھێلینیزەبوون|ھێلینیزەکراوی]] یۆنانی‌ئاخێوەر وەرگێڕانێکی یۆنانییان بۆ پەرتووکی پیرۆزی عیبری بەرھەم ھێنا بە ناوی «[[سەپتووجینت]]»، کە ئەو پەرتووکانەشی لەخۆدەگرت کە دواتر وەک [[ئەپۆکریفای پەرتووکی پیرۆز|ئەپۆکریفا]] ناسران، لە کاتێکدا [[سامارییەکان]] چاپی تایبەتی خۆیان بۆ تەورات بەرھەم ھێنا، کە [[پێنج پەرتووکەکەی ساماری]]یە. ھەردوو ئەم چاپە کۆنانەی پەرتووکی پیرۆزی عیبری بە شێوەیەکی بەرچاو جیاوازن لە دەقی مەسۆرەتیی سەدەکانی ناوین.&lt;ref name=&quot;Tov2014&quot; /&gt;

جگە لە دەقی مەسۆرەتی، زانایانی سەردەمیی پەرتووکی پیرۆز کە ھەوڵ دەدەن لە مێژووی پەرتووکی پیرۆزی عیبری تێبگەن، چەندین سەرچاوە بەکاردەھێنن.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jta.org/2014/05/13/news-opinion/united-states/scholars-seek-hebrew-bibles-original-text-but-was-there-one. |title=Scholars seek Hebrew Bible's original text – but was there one? |author-last1=Weiss|author-first1=Anthony|website=Jewish Telegraphic Agency |access-date=25 September 2015 |date=2014-05-13 |archive-date=2016-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161105223020/http://www.jta.org/2014/05/13/news-opinion/united-states/scholars-seek-hebrew-bibles-original-text-but-was-there-one. |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ئەمانەش بریتین لە سەپتووجینت، وەرگێڕانی [[زمانی سوریانی|سوریانی]] [[پەشیتا]]، [[پێنج پەرتووکەکەی ساماری]]، کۆمەڵەی [[دەستنووسەکانی دەریای مردوو]]، [[تەرگومی ئۆنکێلۆس]]، و وەرگیراوەکان لە [[وێژەی ڕەببانی|دەستنووسە ڕەببانییەکان]]. ئەم سەرچاوانە لە ھەندێک حاڵەتدا لەوانەیە لە دەقی مەسۆرەتی کۆنتر بن و زۆر جار لێی جیاوازن.&lt;ref&gt;{{cite web |author-last1=Weiss|author-first1=Anthony|date=14 May 2014|url=http://www.timesofisrael.com/controversy-lurks-as-scholars-suss-out-original-biblical-text/#ixzz31uFPqDC8 |title=Controversy lurks as scholars try to work out Bible's original text |website=The Times of Israel |access-date=25 September 2015 |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925151526/http://www.timesofisrael.com/controversy-lurks-as-scholars-suss-out-original-biblical-text/#ixzz31uFPqDC8 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ئەم جیاوازییانە بوونەتە ھۆی دروستبوونی ئەو تیۆرییەی کە دەقێکی دیکە، واتە [[ئۆرتێکست (لێکۆڵینەوەکانی پەرتووکی پیرۆز)|ئۆرتێکستێکی]] پەرتووکی پیرۆزی عیبری، ڕۆژێک لە ڕۆژان ھەبووە و سەرچاوەی وەشانە زیندووەکانی ئەمڕۆیە.&lt;ref&gt;Isaac Leo Seeligmann, Robert Hanhart, Hermann Spieckermann: ''The Septuagint Version of Isaiah and Cognate Studies'', Tübingen 2004, pp. 33–34.&lt;/ref&gt; بەڵام ئۆرتێکستێکی لەو شێوەیە ھەرگیز نەدۆزراوەتەوە، و دەربارەی ئەوەی کام لە سێ وەشانە ناسراوەکە (سەپتووجینت، دەقی مەسۆرەتی، پێنج پەرتووکەکەی ساماری) لە ئۆرتێکستەکەوە نزیکترە مشتومڕی لەسەرە.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Shanks|first1=Herschel|title=Understanding the Dead Sea Scrolls|url=https://archive.org/details/understandingdea00shan|url-access=registration|year= 1992|publisher=Random House|isbn=978-0679414483|page=[https://archive.org/details/understandingdea00shan/page/336 336]|edition= 1st}}&lt;/ref&gt; چەندین لێکچوون لە نێوان پەرتووکی پیرۆزی عیبری و [[پەیمانی کۆن]]ی مەسیحیدا ھەیە. پەیمانی کۆنی [[پڕۆتێستانتیزم|پڕۆتێستانت]] ھەمان پەرتووکەکانی پەرتووکی پیرۆزی عیبری لەخۆدەگرێت، بەڵام پەرتووکەکان بە ڕیزبەندی جیاواز ڕێکخراون. کڵێساکانی [[کڵێسای کاتۆلیک|کاتۆلیک]]، [[ئۆرسۆدۆکسی ڕۆژھەڵات]]، [[ئۆرسۆدۆکسی جیھانی]] و [[کڵێسای ئاشووریی ڕۆژھەڵات|ئاشووری]] [[پەرتووکە یاسایییە دووەمەکان]] لەخۆدەگرن، کە لە ھەندێک وەشانی پەرتووکی پیرۆزی عیبریدا نییە.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Andersen |first=Alex |date=Spring 2019 |title=Reconsidering the Roman Catholic Apocrypha |url=https://firescholars.seu.edu/ccplus/3 |url-status=live |journal=Classical Conversations |location=[[Lakeland, Florida]] |publisher=[[Southeastern University (Florida)|Southeastern University]] |volume=3 |pages=1–47 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230216070312/https://firescholars.seu.edu/ccplus/3/ |archive-date=16 February 2023 |access-date=15 February 2023}}&lt;/ref&gt;

لە [[ئیسلام]]دا، [[تەورات لە ئیسلامدا|تەورات]] ({{langx|ar|توراة}}) زۆر جار تەنیا وەک «[[پێنج پەرتووک]]» (پێنج پەرتووکەکەی [[مووسا]]) ناناسرێت، بەڵکوو لەگەڵ پەرتووکەکانی تری پەرتووکی پیرۆزی عیبریش وەک یەک دادەنرێت.&lt;ref&gt;Isabel Lang ''Intertextualität als hermeneutischer Zugang zur Auslegung des Korans: Eine Betrachtung am Beispiel der Verwendung von Israiliyyat in der Rezeption der Davidserzählung in Sure 38: 21-25'' Logos Verlag Berlin GmbH, 31.12.2015 {{ISBN|9783832541514}} p. 98 (German)&lt;/ref&gt;

زانایان زیاتر وەک تێکەڵەیەک لە [[فۆلکلۆر]] و [[مێژوو]] سەیری پەرتووکی پیرۆزی عیبری دەکەن، بە جۆرێک کە ھەندێک لە گێڕانەوەکانی دوای سەدەی ٩یەمی پێش زایین بەشێکیان لەلایەن [[شوێنەوارناسی]]یەوە پشتگیری دەکرێن، بەڵام زۆرێک لە گێڕانەوە نەریتییەکان مشتومڕیان لەسەرە یان جێگەی گومانن.&lt;ref name=&quot;Faust-2022&quot; /&gt;

== زاراوەناسی ==
=== تەناخ ===
«تەناخ» [[سەرەوشە|سەرەوشەیەکی]] وەرگیراوە لە یەکەم [[ئەلفوبێی عیبری|پیتی عیبری]] ھەر یەکێک لە سێ دابەشکارییە نەریتییەکەی دەقی مەسۆرەتی: [[تەورات]] (بە واتای وشەیی «ڕێنمایی» یان «یاسا»)،&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|title=Torah|url=https://www.etymonline.com/word/torah|access-date=21 February 2021|dictionary=[[Online Etymology Dictionary]]|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127015809/https://www.etymonline.com/word/torah|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[نێڤییم]] (پێغەمبەران)، و [[کێتۆڤیم]] (نووسراوەکان).

دابەشکارییە سێ بەشییەکە کە لە سەرەوشەی «Tanakh»دا ڕەنگی داوەتەوە، لە [[وێژەی ڕەببانی]]دا کە مێژووەکەی بۆ سەردەمی مەسۆرەتی دەگەڕێتەوە، بە باشی پشتڕاست کراوەتەوە.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://people.ucalgary.ca/~elsegal/TalmudMap/MG.html|title=Mikra'ot Gedolot|website=people.ucalgary.ca|access-date=2022-09-09|archive-date=2022-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220830130802/https://people.ucalgary.ca/~elsegal/TalmudMap/MG.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; بەڵام لەو ماوەیەدا، زاراوەی Tanakh بەکارنەھاتووە؛ بەڵکوو ناونیشانی دروست Mikra یان Miqra بووە، کە بە واتای «خوێندنەوە» یان «ئەوەی دەخوێندرێتەوە» دێت، چونکە دەقەکانی پەرتووکی پیرۆز بە ئاشکرا دەخوێندرانەوە. سەرەوشەی Tanakh بۆ یەکەم جار لە دەقە مەسۆرەتییەکانی دواتر و لە لێکدانەوەکاندا تۆمار کراوە.&lt;ref&gt;It appears in the [[Masoretic Text|''masorah magna'']] of the Biblical text, and in the [[History of responsa in Judaism|responsa]] of the [[Shlomo ibn Aderet|Rashba]] (5:119); see [https://networks.h-net.org/node/28655/discussions/2030881/tanakh%D7%AA%D7%A0%D7%B4%D7%9A Research Query: Tanakh/תנ״ך] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190718172906/https://networks.h-net.org/node/28655/discussions/2030881/tanakh%25D7%25AA%25D7%25A0%25D7%25B4%25D7%259A |date=2019-07-18 }}&lt;/ref&gt; «میکرا» لە پاڵ تەناخدا، لە زمانی عیبریدا بۆ ئاماژەدان بە نووسراوە پیرۆزەکانی عیبری بەردەوامە لە بەکارھێنان. لە [[زمانی عیبری|عیبری]]ی ئاخێوتنی سەردەمدا، جێگەی یەکتر دەگرنەوە.&lt;ref&gt;Biblical Studies Mikra: Text, Translation, Reading, and Interpretation. Norton Irish Theological Quarterly. 2007; 72: 305–306&lt;/ref&gt;

=== پەرتووکی پیرۆزی عیبری ===
زۆرێک لە زانایانی [[لێکۆڵینەوەکانی پەرتووکی پیرۆز]] لایەنگری بەکارھێنانی زاراوەی «پەرتووکی پیرۆزی عیبری» (یان «نووسراوە پیرۆزەکانی عیبری») دەکەن وەک جێگرەوەیەک بۆ ئەو زاراوە نادڵنیایانەی کە ئاماژەی جوولەکایەتی یان مەسیحییان تێدایە (بۆ نموونە، «تەناخ» یان «[[پەیمانی کۆن]]»).&lt;ref&gt;{{Cite news | url = https://www.nytimes.com/1997/05/25/magazine/the-new-old-testament.html | title = The New Old Testament | first = William | last = Safire | newspaper = The New York Times | date = 1997-05-25 | access-date = 2019-12-06 | archive-date = 2019-12-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191206110054/https://www.nytimes.com/1997/05/25/magazine/the-new-old-testament.html | url-status = live }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/religion/first/scriptures.html |title=From Hebrew Bible to Christian Bible: Jews, Christians and the Word of God |first=Mark |last=Hamilton |website=[[PBS]] |access-date=2007-11-19 |quote=Modern scholars often use the term 'Hebrew Bible' to avoid the confessional terms Old Testament and Tanakh. |archive-date=2018-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614021417/https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/religion/first/scriptures.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; «پەرتووکی ڕێنماییی شێواز»ی [[کۆمەڵەی وێژەی پەرتووکی پیرۆز]]، کە ستانداردە بۆ گۆڤارە ئەکادیمییە سەرەکییەکانی وەک ''[[Harvard Theological Review]]'' و گۆڤارە پڕۆتێستانتە پارێزگارەکانی وەک ''[[Bibliotheca Sacra]]'' و ''[[Westminster Theological Journal]]''، پێشنیاری ئەوە دەکات کە نووسەران «ئاگاداری واتاکانی دەربڕینە جێگرەوەکانی وەک... پەرتووکی پیرۆزی عیبری [و] پەیمانی کۆن بن» بەبێ ئەوەی بەکارھێنانی ھیچیان بسەپێنێت.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The SBL Handbook of Style |publisher=Hendrickson |location=Peabody, MA |year=1999 |editor1-first=Patrick H |editor1-last=Alexander |isbn=978-1-56563-487-9 |page=[https://archive.org/details/sblhandbookofsty0000unse/page/17 17 (section 4.3)] |url=https://archive.org/details/sblhandbookofsty0000unse/page/17 |display-editors=etal }} See [https://www.sbl-site.org/assets/pdfs/pubs/SBLHS2_FAQ.pdf ''Society of Biblical Literature'': Questions Regarding Digital Editions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304190407/https://www.sbl-site.org/assets/pdfs/pubs/SBLHS2_FAQ.pdf |date=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt;

«عیبری» ئاماژەیە بۆ زمانی ڕەسەنی پەرتووکەکان، بەڵام لەوانەیە وەک ئاماژەیەک بۆ جوولەکەکانی [[سەردەمی پەرستگەی دووەم]] و نەوەکانیان وەربگیرێت، کە گواستنەوەی دەقی مەسۆرەتییان تا ئەمڕۆ پاراستووە.&lt;ref&gt;{{cite news |newspaper=[[The New York Times]] |title=Scanning an Ancient Biblical Text That Humans Fear to Open |url=https://www.nytimes.com/2018/01/05/science/biblical-codes-morgan-library.html |date=January 5, 2018 |access-date=June 14, 2019 |archive-date=July 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190706070231/https://www.nytimes.com/2018/01/05/science/biblical-codes-morgan-library.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پەرتووکی پیرۆزی عیبری چەند بەشێکی بچووک بە [[ئارامیی پەرتووکی پیرۆز|ئارامی]] (زیاتر لە پەرتووکەکانی [[پەرتووکی دانیال|دانیال]] و [[پەرتووکی عەزرا|عەزرا]]) لەخۆدەگرێت، کە بە [[ئەلفوبێی ئارامی|ڕێنووسی چوارگۆشەی ئارامی]] نووسراون و چاپ کراون، کە دوای [[دیلبوونی بابل|تاراوگەی بابل]] وەک [[ئەلفوبێی عیبری]] وەرگیرا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}} 
{{تووڵی دەروازە|کتێب|ئایین}}
{{کتێب-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Hebrew bibles}}

[[پۆل:تەناخ]]
[[پۆل:پەڕتووکە ئایینییەکان]]
[[پۆل:کتێبە ئایینییەکان]]
[[پۆل:دەقە ئایینییەکان]]
[[پۆل:کتێبی پیرۆز]]</text>
      <sha1>pepkmqkbk7qgrjp4cvdatfug0klcrym</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589667</id>
      <parentid>1589665</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T18:40:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1589667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18867" sha1="edd48cb22kuzfvlhy68u0ib18d71o7c" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''کتێبی پیرۆزی عیبری''' (بە[[ئینگلیزی]]: Hebrew Bible) یان «پەرتووکی پیرۆزی جوولەکە» یان «[[تەناخ]]» ({{IPAc-en|US|t|ɑː|ˈ|n|ɑː|x}},&lt;ref&gt;[http://dictionary.reference.com/browse/tanach &quot;Tanach&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304134849/http://dictionary.reference.com/browse/tanach |date=2016-03-04 }}. ''[[Random House Webster's Unabridged Dictionary]]''.&lt;/ref&gt; {{IPAc-en|UK|t|æ|ˈ|n|æ|x}} یان {{IPAc-en|t|ə|ˈ|n|æ|x}}؛&lt;ref&gt;{{cite OED|tanach|2834822364}}&lt;/ref&gt; بە [[لاتینی]]: תַּנַ״ךְ tanaḵ) ناسراوە، بریتییە لە [[یاسای پەرتووکی پیرۆز|کۆمەڵە یاسایییەکەی]] نووسراوە پیرۆزەکانی [[زمانی عیبری|عیبری]]، کە [[تەورات]] (پێنج پەرتووکەکەی مووسا)، [[نێڤییم]] (پەرتووکەکانی پێغەمبەران)، و [[کێتۆڤیم]] («نووسراوەکان»، یازدە پەرتووک) لەخۆدەگرێت. لقە جیاوازەکانی [[جوولەکایەتی]] و [[سامارییەت]] وەشانە جیاوازەکانی ئەم یاسایەیان پاراستووە، لەوانەش دەقی [[سەپتووجینت]]ی سەدەی ٣یەمی پێش زایین کە لە [[جوولەکایەتیی پەرستگەی دووەم]]دا بەکارھاتووە، [[زمانی سوریانی|سوریانی]] [[پەشیتا]]، [[پێنج پەرتووکەکەی ساماری]]، [[دەستنووسەکانی دەریای مردوو]]، و لەم دواییانەشدا [[دەقی مەسۆرەتی]] سەدەکانی ناوین کە لە سەدەی ١٠یەمدا لەلایەن [[مەسۆرەتییەکان]]ەوە کۆکراوەتەوە و ئێستا لە [[جوولەکایەتیی ڕەببانی]]دا بەکاردێت.&lt;ref name= Tov2014&gt;{{cite book |author-last=Tov |author-first=Emanuel |author-link=Emanuel Tov |year=2014 |chapter=The Myth of the Stabilization of the Text of Hebrew Scripture |chapter-url=https://books.google.com/books?id=YPgxBgAAQBAJ&amp;pg=PA37 |editor1-last=Martín-Contreras |editor1-first=Elvira |editor2-last=Miralles Maciá |editor2-first=Lorena |title=The Text of the Hebrew Bible: From the Rabbis to the Masoretes |location=[[Göttingen]] |publisher=[[Vandenhoeck &amp; Ruprecht]] |series=Journal of Ancient Judaism: Supplements |volume=103 |pages=37–46 |doi=10.13109/9783666550645.37 |isbn=978-3-525-55064-9 |access-date=2023-02-16 |archive-date=2023-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215183958/https://books.google.com/books?id=YPgxBgAAQBAJ&amp;pg=PA37 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

زاراوەکانی «پەرتووکی پیرۆزی عیبری» یان «یاسای عیبری» زۆر جار لەگەڵ دەقی مەسۆرەتی تێکەڵ دەکرێن؛ بەڵام دەقی مەسۆرەتی وەشانێکی سەدەکانی ناوینە، و یەکێکە لەو چەند دەقەیەی کە لەلایەن جۆرە جیاوازەکانی [[مێژووی جوولەکە|جوولەکایەتی لە درێژەی مێژوودا]] بە فەرمی دانراون.&lt;ref name= Tov2014/&gt; چاپی ئێستای دەقی مەسۆرەتی زیاتر بە [[عیبریی پەرتووکی پیرۆز]]ە، لەگەڵ چەند بەشێکی کەم بە [[ئارامیی پەرتووکی پیرۆز]] (لە پەرتووکەکانی [[پەرتووکی دانیال|دانیال]] و [[پەرتووکی عەزرا|عەزرا]]، و ئایەتی [[پەرتووکی یەرمیا|یەرمیا]] [[Jeremiah 10#Verse 11|١٠:١١]]).&lt;ref&gt;{{Bibleverse|Jeremiah|10:11|HE}}&lt;/ref&gt; شێوەی سەردەمییانەی پەرتووکی پیرۆزی عیبری کە لە [[جوولەکایەتیی ڕەببانی]]دا بە فەرمی ناسراوە بریتییە لە دەقی مەسۆرەتی (سەدەکانی ٧ەم–١٠یەمی زایینی)، کە لە ٢٤ پەرتووک پێکدێت، دابەشکراوە بۆ «[[بەشەکان و ئایەتەکانی پەرتووکی پیرۆز#پاسۆکیم|پاراگرافەکان]]» (بڕگەکان یان بەشەکان) و «[[بەشەکان و ئایەتەکانی پەرتووکی پیرۆز#پاسۆکیم|ئایەتەکان]]». [[گەشەکردنی یاسای پەرتووکی پیرۆزی عیبری|پەرتووکی پیرۆزی عیبری گەشەی سەند]] لە ماوەی [[سەردەمی پەرستگەی دووەم]]دا، کاتێک جوولەکەکان بڕیاریان دا کام دەقە ئایینییانە سەرچاوەی خوایین. دەقی مەسۆرەتی، کە لەلایەن [[مەسۆرەتییەکان|کاتبان و زانایانی جوولەکە]]ی [[سەرەتای سەدەکانی ناوین]] کۆکراوەتەوە، ٢٤ پەرتووکە [[عیبریی پەرتووکی پیرۆز|عیبری]] و [[ئارامیی پەرتووکی پیرۆز|ئارامییەکە]] لەخۆدەگرێت کە ئەوان بە فەرمییان داناوە.&lt;ref name=&quot;Tov2014&quot; /&gt; [[جوولەکەکانی ئەسکەندەرییە]]ی [[ھێلینیزەبوون|ھێلینیزەکراوی]] یۆنانی‌ئاخێوەر وەرگێڕانێکی یۆنانییان بۆ پەرتووکی پیرۆزی عیبری بەرھەم ھێنا بە ناوی «[[سەپتووجینت]]»، کە ئەو پەرتووکانەشی لەخۆدەگرت کە دواتر وەک [[ئەپۆکریفای پەرتووکی پیرۆز|ئەپۆکریفا]] ناسران، لە کاتێکدا [[سامارییەکان]] چاپی تایبەتی خۆیان بۆ تەورات بەرھەم ھێنا، کە [[پێنج پەرتووکەکەی ساماری]]یە. ھەردوو ئەم چاپە کۆنانەی پەرتووکی پیرۆزی عیبری بە شێوەیەکی بەرچاو جیاوازن لە دەقی مەسۆرەتیی سەدەکانی ناوین.&lt;ref name=&quot;Tov2014&quot; /&gt;

جگە لە دەقی مەسۆرەتی، زانایانی سەردەمیی پەرتووکی پیرۆز کە ھەوڵ دەدەن لە مێژووی پەرتووکی پیرۆزی عیبری تێبگەن، چەندین سەرچاوە بەکاردەھێنن.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jta.org/2014/05/13/news-opinion/united-states/scholars-seek-hebrew-bibles-original-text-but-was-there-one. |title=Scholars seek Hebrew Bible's original text – but was there one? |author-last1=Weiss|author-first1=Anthony|website=Jewish Telegraphic Agency |access-date=25 September 2015 |date=2014-05-13 |archive-date=2016-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161105223020/http://www.jta.org/2014/05/13/news-opinion/united-states/scholars-seek-hebrew-bibles-original-text-but-was-there-one. |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ئەمانەش بریتین لە سەپتووجینت، وەرگێڕانی [[زمانی سوریانی|سوریانی]] [[پەشیتا]]، [[پێنج پەرتووکەکەی ساماری]]، کۆمەڵەی [[دەستنووسەکانی دەریای مردوو]]، [[تەرگومی ئۆنکێلۆس]]، و وەرگیراوەکان لە [[وێژەی ڕەببانی|دەستنووسە ڕەببانییەکان]]. ئەم سەرچاوانە لە ھەندێک حاڵەتدا لەوانەیە لە دەقی مەسۆرەتی کۆنتر بن و زۆر جار لێی جیاوازن.&lt;ref&gt;{{cite web |author-last1=Weiss|author-first1=Anthony|date=14 May 2014|url=http://www.timesofisrael.com/controversy-lurks-as-scholars-suss-out-original-biblical-text/#ixzz31uFPqDC8 |title=Controversy lurks as scholars try to work out Bible's original text |website=The Times of Israel |access-date=25 September 2015 |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925151526/http://www.timesofisrael.com/controversy-lurks-as-scholars-suss-out-original-biblical-text/#ixzz31uFPqDC8 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ئەم جیاوازییانە بوونەتە ھۆی دروستبوونی ئەو تیۆرییەی کە دەقێکی دیکە، واتە [[ئۆرتێکست (لێکۆڵینەوەکانی پەرتووکی پیرۆز)|ئۆرتێکستێکی]] پەرتووکی پیرۆزی عیبری، ڕۆژێک لە ڕۆژان ھەبووە و سەرچاوەی وەشانە زیندووەکانی ئەمڕۆیە.&lt;ref&gt;Isaac Leo Seeligmann, Robert Hanhart, Hermann Spieckermann: ''The Septuagint Version of Isaiah and Cognate Studies'', Tübingen 2004, pp. 33–34.&lt;/ref&gt; بەڵام ئۆرتێکستێکی لەو شێوەیە ھەرگیز نەدۆزراوەتەوە، و دەربارەی ئەوەی کام لە سێ وەشانە ناسراوەکە (سەپتووجینت، دەقی مەسۆرەتی، پێنج پەرتووکەکەی ساماری) لە ئۆرتێکستەکەوە نزیکترە مشتومڕی لەسەرە.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Shanks|first1=Herschel|title=Understanding the Dead Sea Scrolls|url=https://archive.org/details/understandingdea00shan|url-access=registration|year= 1992|publisher=Random House|isbn=978-0679414483|page=[https://archive.org/details/understandingdea00shan/page/336 336]|edition= 1st}}&lt;/ref&gt; چەندین لێکچوون لە نێوان پەرتووکی پیرۆزی عیبری و [[پەیمانی کۆن]]ی مەسیحیدا ھەیە. پەیمانی کۆنی [[پڕۆتێستانتیزم|پڕۆتێستانت]] ھەمان پەرتووکەکانی پەرتووکی پیرۆزی عیبری لەخۆدەگرێت، بەڵام پەرتووکەکان بە ڕیزبەندی جیاواز ڕێکخراون. کڵێساکانی [[کڵێسای کاتۆلیک|کاتۆلیک]]، [[ئۆرسۆدۆکسی ڕۆژھەڵات]]، [[ئۆرسۆدۆکسی جیھانی]] و [[کڵێسای ئاشووریی ڕۆژھەڵات|ئاشووری]] [[پەرتووکە یاسایییە دووەمەکان]] لەخۆدەگرن، کە لە ھەندێک وەشانی پەرتووکی پیرۆزی عیبریدا نییە.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Andersen |first=Alex |date=Spring 2019 |title=Reconsidering the Roman Catholic Apocrypha |url=https://firescholars.seu.edu/ccplus/3 |url-status=live |journal=Classical Conversations |location=[[Lakeland, Florida]] |publisher=[[Southeastern University (Florida)|Southeastern University]] |volume=3 |pages=1–47 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230216070312/https://firescholars.seu.edu/ccplus/3/ |archive-date=16 February 2023 |access-date=15 February 2023}}&lt;/ref&gt;

لە [[ئیسلام]]دا، [[تەورات لە ئیسلامدا|تەورات]] ({{langx|ar|توراة}}) زۆر جار تەنیا وەک «[[پێنج پەرتووک]]» (پێنج پەرتووکەکەی [[مووسا]]) ناناسرێت، بەڵکوو لەگەڵ پەرتووکەکانی تری پەرتووکی پیرۆزی عیبریش وەک یەک دادەنرێت.&lt;ref&gt;Isabel Lang ''Intertextualität als hermeneutischer Zugang zur Auslegung des Korans: Eine Betrachtung am Beispiel der Verwendung von Israiliyyat in der Rezeption der Davidserzählung in Sure 38: 21-25'' Logos Verlag Berlin GmbH, 31.12.2015 {{ISBN|9783832541514}} p. 98 (German)&lt;/ref&gt;

زانایان زیاتر وەک تێکەڵەیەک لە [[فۆلکلۆر]] و [[مێژوو]] سەیری پەرتووکی پیرۆزی عیبری دەکەن، بە جۆرێک کە ھەندێک لە گێڕانەوەکانی دوای سەدەی ٩یەمی پێش زایین بەشێکیان لەلایەن [[شوێنەوارناسی]]یەوە پشتگیری دەکرێن، بەڵام زۆرێک لە گێڕانەوە نەریتییەکان مشتومڕیان لەسەرە یان جێگەی گومانن.&lt;ref name=&quot;Faust-2022&quot; /&gt;

== زاراوەناسی ==
=== تەناخ ===
«تەناخ» [[سەرەوشە|سەرەوشەیەکی]] وەرگیراوە لە یەکەم [[ئەلفوبێی عیبری|پیتی عیبری]] ھەر یەکێک لە سێ دابەشکارییە نەریتییەکەی دەقی مەسۆرەتی: [[تەورات]] (بە واتای وشەیی «ڕێنمایی» یان «یاسا»)،&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|title=Torah|url=https://www.etymonline.com/word/torah|access-date=21 February 2021|dictionary=[[Online Etymology Dictionary]]|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127015809/https://www.etymonline.com/word/torah|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[نێڤییم]] (پێغەمبەران)، و [[کێتۆڤیم]] (نووسراوەکان).

دابەشکارییە سێ بەشییەکە کە لە سەرەوشەی «Tanakh»دا ڕەنگی داوەتەوە، لە [[وێژەی ڕەببانی]]دا کە مێژووەکەی بۆ سەردەمی مەسۆرەتی دەگەڕێتەوە، بە باشی پشتڕاست کراوەتەوە.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://people.ucalgary.ca/~elsegal/TalmudMap/MG.html|title=Mikra'ot Gedolot|website=people.ucalgary.ca|access-date=2022-09-09|archive-date=2022-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220830130802/https://people.ucalgary.ca/~elsegal/TalmudMap/MG.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; بەڵام لەو ماوەیەدا، زاراوەی Tanakh بەکارنەھاتووە؛ بەڵکوو ناونیشانی دروست Mikra یان Miqra بووە، کە بە واتای «خوێندنەوە» یان «ئەوەی دەخوێندرێتەوە» دێت، چونکە دەقەکانی پەرتووکی پیرۆز بە ئاشکرا دەخوێندرانەوە. سەرەوشەی Tanakh بۆ یەکەم جار لە دەقە مەسۆرەتییەکانی دواتر و لە لێکدانەوەکاندا تۆمار کراوە.&lt;ref&gt;It appears in the [[Masoretic Text|''masorah magna'']] of the Biblical text, and in the [[History of responsa in Judaism|responsa]] of the [[Shlomo ibn Aderet|Rashba]] (5:119); see [https://networks.h-net.org/node/28655/discussions/2030881/tanakh%D7%AA%D7%A0%D7%B4%D7%9A Research Query: Tanakh/תנ״ך] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190718172906/https://networks.h-net.org/node/28655/discussions/2030881/tanakh%25D7%25AA%25D7%25A0%25D7%25B4%25D7%259A |date=2019-07-18 }}&lt;/ref&gt; «میکرا» لە پاڵ تەناخدا، لە زمانی عیبریدا بۆ ئاماژەدان بە نووسراوە پیرۆزەکانی عیبری بەردەوامە لە بەکارھێنان. لە [[زمانی عیبری|عیبری]]ی ئاخێوتنی سەردەمدا، جێگەی یەکتر دەگرنەوە.&lt;ref&gt;Biblical Studies Mikra: Text, Translation, Reading, and Interpretation. Norton Irish Theological Quarterly. 2007; 72: 305–306&lt;/ref&gt;

=== پەرتووکی پیرۆزی عیبری ===
زۆرێک لە زانایانی [[لێکۆڵینەوەکانی پەرتووکی پیرۆز]] لایەنگری بەکارھێنانی زاراوەی «پەرتووکی پیرۆزی عیبری» (یان «نووسراوە پیرۆزەکانی عیبری») دەکەن وەک جێگرەوەیەک بۆ ئەو زاراوە نادڵنیایانەی کە ئاماژەی جوولەکایەتی یان مەسیحییان تێدایە (بۆ نموونە، «تەناخ» یان «[[پەیمانی کۆن]]»).&lt;ref&gt;{{Cite news | url = https://www.nytimes.com/1997/05/25/magazine/the-new-old-testament.html | title = The New Old Testament | first = William | last = Safire | newspaper = The New York Times | date = 1997-05-25 | access-date = 2019-12-06 | archive-date = 2019-12-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191206110054/https://www.nytimes.com/1997/05/25/magazine/the-new-old-testament.html | url-status = live }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/religion/first/scriptures.html |title=From Hebrew Bible to Christian Bible: Jews, Christians and the Word of God |first=Mark |last=Hamilton |website=[[PBS]] |access-date=2007-11-19 |quote=Modern scholars often use the term 'Hebrew Bible' to avoid the confessional terms Old Testament and Tanakh. |archive-date=2018-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614021417/https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/religion/first/scriptures.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; «پەرتووکی ڕێنماییی شێواز»ی [[کۆمەڵەی وێژەی پەرتووکی پیرۆز]]، کە ستانداردە بۆ گۆڤارە ئەکادیمییە سەرەکییەکانی وەک ''[[Harvard Theological Review]]'' و گۆڤارە پڕۆتێستانتە پارێزگارەکانی وەک ''[[Bibliotheca Sacra]]'' و ''[[Westminster Theological Journal]]''، پێشنیاری ئەوە دەکات کە نووسەران «ئاگاداری واتاکانی دەربڕینە جێگرەوەکانی وەک... پەرتووکی پیرۆزی عیبری [و] پەیمانی کۆن بن» بەبێ ئەوەی بەکارھێنانی ھیچیان بسەپێنێت.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The SBL Handbook of Style |publisher=Hendrickson |location=Peabody, MA |year=1999 |editor1-first=Patrick H |editor1-last=Alexander |isbn=978-1-56563-487-9 |page=[https://archive.org/details/sblhandbookofsty0000unse/page/17 17 (section 4.3)] |url=https://archive.org/details/sblhandbookofsty0000unse/page/17 |display-editors=etal }} See [https://www.sbl-site.org/assets/pdfs/pubs/SBLHS2_FAQ.pdf ''Society of Biblical Literature'': Questions Regarding Digital Editions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304190407/https://www.sbl-site.org/assets/pdfs/pubs/SBLHS2_FAQ.pdf |date=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt;

«عیبری» ئاماژەیە بۆ زمانی ڕەسەنی پەرتووکەکان، بەڵام لەوانەیە وەک ئاماژەیەک بۆ جوولەکەکانی [[سەردەمی پەرستگەی دووەم]] و نەوەکانیان وەربگیرێت، کە گواستنەوەی دەقی مەسۆرەتییان تا ئەمڕۆ پاراستووە.&lt;ref&gt;{{cite news |newspaper=[[The New York Times]] |title=Scanning an Ancient Biblical Text That Humans Fear to Open |url=https://www.nytimes.com/2018/01/05/science/biblical-codes-morgan-library.html |date=January 5, 2018 |access-date=June 14, 2019 |archive-date=July 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190706070231/https://www.nytimes.com/2018/01/05/science/biblical-codes-morgan-library.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پەرتووکی پیرۆزی عیبری چەند بەشێکی بچووک بە [[ئارامیی پەرتووکی پیرۆز|ئارامی]] (زیاتر لە پەرتووکەکانی [[پەرتووکی دانیال|دانیال]] و [[پەرتووکی عەزرا|عەزرا]]) لەخۆدەگرێت، کە بە [[ئەلفوبێی ئارامی|ڕێنووسی چوارگۆشەی ئارامی]] نووسراون و چاپ کراون، کە دوای [[دیلبوونی بابل|تاراوگەی بابل]] وەک [[ئەلفوبێی عیبری]] وەرگیرا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}} 
{{تووڵی دەروازە|کتێب|ئایین|جوویەتی}}
{{پۆلی کۆمنز|Hebrew bibles}}

[[پۆل:تەناخ]]
[[پۆل:پەڕتووکە ئایینییەکان]]
[[پۆل:کتێبە ئایینییەکان]]
[[پۆل:دەقە ئایینییەکان]]
[[پۆل:کتێبی پیرۆز]]</text>
      <sha1>edd48cb22kuzfvlhy68u0ib18d71o7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>12902</id>
    <revision>
      <id>1589681</id>
      <parentid>1589141</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T19:06:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <origin>1589681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6010" sha1="9goi1gra9jyltify98dzt07wsdui6p4" xml:space="preserve">{{بۆکسی ئەرشیڤ|
[[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٠|٢٠١٠]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١١|٢٠١١]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٢|٢٠١٢]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٣|٢٠١٣]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٤|٢٠١٤]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٥|٢٠١٥]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٦|٢٠١٦]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٧|٢٠١٧]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٨|٢٠١٨]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٩|٢٠١٩]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٠|٢٠٢٠]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢١|٢٠٢١]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٢|٢٠٢٢]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٣|٢٠٢٣]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٤|٢٠٢٤]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٥|٢٠٢٥]]}}
&lt;!--تکایە ھەواڵەکانی ٢٠٢٦ لە خوارەوەی ئەم تێبینییە ئەرشیڤ بکە بە زیادکردنی ئاستێک بۆ ھەر مانگێک بە تەنیا--&gt;

== ٢٠٢٦ ==
=== کانوونی یەکەم ===

=== تشرینی دووەم ===

=== تشرینی یەکەم ===

=== ئەیلوول ===

=== ئاب ===

=== تەممووز ===

=== حوزەیران ===

=== ئایار ===
* [[٦ی ئایار]] – '''[[تێد تەرنەر]]'''، خاوەن میدیا و خێرخوازی ئەمریکی لە تەمەنی ٨٧ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد.
* [[٢ی ئایار]] – لە درێژەی شەپۆلی نوێی [[سزای مەرگ|لەسێدارەدانەکان]] لە [[ئێران]]، '''[[ناسر بەکرزادە]]'''، بەندکراوی سیاسیی کورد لە سێدارە درا.

=== نیسان ===
* [[٢٧ی نیسان]] – '''[[عەلی زەیدی]]''' وەک [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] ھەڵبژێردرا و لە جێگای [[محەممەد شیاع سوودانی]] داندرا.
* [[١٤ی نیسان]] – '''[[کوژرانی غەزال مەولان]]'''، پێشمەرگەیەکی [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان|کۆمەڵە]] لە کەمپی سوورداش بەھۆی ھێرشی درۆنیی ئێرانەوە کاردانەوەی زۆری لێکەوتەوە، بەتایبەتی ئەوەیکە [[نەخۆشخانەی بەخشین]] وەرگرتن و چارەسەرکردنی غەزالی ڕەت کردەوە.
* [[١٢ی نیسان]] – '''[[نزار ئامێدی]]''' وەک [[سەرۆک کۆماری عێراق]] دەستبەکار بوو و جێگای [[لەتیف ڕەشید]]ی گرتەوە.
* [[١ی نیسان]] – [[ناسا]] مرۆڤھەڵگری [[فڕین لە نزیک (فڕینی بۆشایی)|فڕین لە نزیک]]ی مانگی '''[[ئارتێمیس ٢]]''' ڕەوانە دەکات، کە لە ساڵی ١٩٧٢ەوە یەکەم ئەرکی [[فڕینی بۆشاییی مرۆڤ|مرۆڤھەڵگر]]ە بۆ ئەو دیوی [[خولگەی نزیکی زەوی]] لە دوای [[ئەپۆلۆ ١٧]].

=== ئازار ===
* [[١٥ی ئازار]] – لە '''[[٩٨ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتەکانی ئۆسکاردا]]'''، فیلمی [[جەنگێک دوای جەنگێکی تر]] شەش خەڵات دەباتەوە، لەوانە [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلم|باشترین فیلم]] و [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین دەرھێنەر|باشترین دەرهێنەر]] بۆ [[پۆڵ تۆماس ئەندەرسن]].
* [[١١ی ئازار]] – '''[[ساڵح موسلیم]]'''، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] لە نەخۆشخانەیەکی [[ھەولێر]] کۆچی دواییی کرد.
* [[٨ی ئازار]] – [[موجتەبا خامنەیی]]، کوڕی [[عەلی خامنەیی]] دوای [[کوشتنی عەلی خامنەیی|کوژرانی باوکی]] وەک سێیەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] '''[[ھەڵبژاردنی ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران (٢٠٢٦)|ھەڵبژێردرا]]'''.

=== شوبات ===
* [[٢٨ی شوبات]] – ئیسرائیل و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشیان کردە سەر ئێران]]، کە بووە ھۆی '''[[کوشتنی عەلی خامنەیی|کوشتن]]ی''' [[عەلی خامنەیی]]، [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] لەگەڵ چەندین بەرپرسی تری باڵای وڵاتەکە.
* [[٢٣ی شوبات]] – '''[[ڕۆپ یێتە]]''' وەکوو یەکەمین سەرۆک وەزیرانی [[ھاوزایەندخوازی|ھاوزایەندخواز]] لە [[ھۆڵەندا]] ھەڵبژێردرا.

=== کانوونی دووەم ===
* [[٣ی کانوونی دووەم]] – [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] '''[[ھێرشی ٢٠٢٦ی ئەمریکا بۆ سەر ڤێنیزوێلا|ھێرشی ئاسمانیی کردە]]''' سەر [[ڤێنیزوێلا]] و [[نیکۆلاس مادۆرۆ]]، سەرۆک کۆماری ئەو وڵاتەی دەستبەسەر کرد.
&lt;!--کۆتاییی ھەواڵەکان--&gt;</text>
      <sha1>9goi1gra9jyltify98dzt07wsdui6p4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:زمانە مردووەکان</title>
    <ns>14</ns>
    <id>13653</id>
    <revision>
      <id>1589779</id>
      <parentid>1144489</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T09:01:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1589779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="228" sha1="rz0mq8fleqn1xag1ea71u0mncytqmvm" xml:space="preserve">{{پۆلی کۆمنز|Extinct languages|زمانە مردووەکان}}
[[پۆل:زمانەوانیی مێژوویی]]
[[پۆل:مێژووی چاندی]]
[[پۆل:زمانەکان]]
[[پۆل:لەخۆگرتنی کولتووری]]</text>
      <sha1>rz0mq8fleqn1xag1ea71u0mncytqmvm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بێشە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19363</id>
    <revision>
      <id>1589629</id>
      <parentid>1585991</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T12:27:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>بەهزاد حارس</username>
        <id>77007</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1589629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10388" sha1="3ogx75ul0tbuyertyndcl3266gv1jm2" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  بێشە
| ناوی_فەرمی	    =  '''{{lang-ar| بیشة}}&lt;br&gt;{{lang-en| Besha}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[دێ|گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |        coord={{Coord| 36.68905| 44.66489}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی بێشە'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 36.68905| 44.66489

 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&amp;book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای چۆمان|چۆمان]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی سمێلان|سمێلان]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک	    	= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ١١٧٨
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= ٢٧٢ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     = 
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''بێشە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی سمێلان]] لە [[قەزای چۆمان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. کەوتۆتە بەشی باکووری ڕۆژھەڵاتی شاری سۆران لە نێوان دامێنی چیای حەسەن بەگ و نزاری بێشە. لە ئێستادا ٨٥ خێزان نیشتەجێی ئەم گوندەن. لە [[زستان]]ان کەشیکی زۆر ساردی ھەیە، ھەندێک جار پلەی گەرمی دەگاتە ٧ پلە ژێر سفری سەدی. لە [[بەھار]] و [[ھاوین]] و [[پایز]]دا کەشیکی فێنک و دیمەنێکی جوان و دڵڕفێنی ھەیە. بەشێک لە دانیشتوانی ئەم گوندە سەرقاڵی کشتوکاڵ و ئاژەڵدارین. بەڵام بە ھۆی کەمبوونی ڕێژەی خواست لە سەر بەرھەمی کشتوکاڵی و ئاژەڵداری، بەشیکی زۆری دانیشتوانەکەی روویان لە شارەکان کردووە بۆ باشتر کردنی گوزەرانیان زۆربەی خەلکەکەی ئێستا دانیشتوی هەولێرو سۆرانن بە نزیکەی زیاتر لە ٥٠٠ ماڵ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر  | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر   |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان =   https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان =  https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان =  https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = IOM  |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان  | ناونیشان =   https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | نووسەر =  د.عەبدوڵڵا غەفوور   | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
* بێشە بە مانای لانەی شێر دێت.
'''[[مەحوی]]''' دەفەرموێت:

بەم ھەموو تیرەوە، دڵ سینەمی دی، ئەو '''شێرە'''

لەرزی ھاتێ، وتی: ئەم '''بێشە''' نەما نیمە مەلاز

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}

{{گوندەکانی چۆمان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}
{{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}}
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ھەولێر]]
[[پۆل:باشووری کوردستان]]
[[پۆل:پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:گوندەکانی چۆمان]]
[[پۆل:گوندەکانی سمیلان]]</text>
      <sha1>3ogx75ul0tbuyertyndcl3266gv1jm2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڤید بن گوریۆن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41145</id>
    <revision>
      <id>1589614</id>
      <parentid>1589516</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T12:04:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1589614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18467" sha1="gpv2e2xhgse8rwk9cubz2553wflybwq" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''داڤید بن گوریۆن''' (١٦ی تشرینی یەکەمی ١٨٨٦ – ١ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٣) یەکەم سەرۆک وەزیرانی [[ئیسرائیل]] بوو، لەدوای مردنی لەلایەن گۆڤاری [[تایم (گۆڤار)|تایم]] وەک یەکێک لە ١٠٠ کاریگەرترین کەسی جیھان دیاریکرا.

لە [[پڵۆنسک]] لەدایکبووە، کە ئەوکات بەشێک بووە لە [[کۆنگرێسی پۆڵەندا]]، لە دایک و باوکێکی [[جووی پۆڵەندی]]، لە ساڵی ١٩٠٦ کۆچی کردووە بۆ ناوچەی [[فەلەستین]] لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]. بە وەرگرتنی ناوی بێن گۆریۆن لە ساڵی ١٩٠٩، بوو بە سەرکردەیەکی دیاری کۆمەڵگەی [[جوو]] لە فەلەستینی ژێر دەسەڵاتی بەریتانیا لە ساڵی ١٩٣٥ەوە تا دامەزراندنی دەوڵەتی [[ئیسرائیل]] لە ساڵی ١٩٤٨، کە تا ساڵی ١٩٦٣ سەرکردایەتی دەکرد بە پشوویەکی کورت لە ساڵانی ١٩٥٤–١٩٥٥. خولیای بێن گۆریۆن بۆ [[زایۆنیزم]] لە سەرەتای ژیانیدا گەشەی سەند، ئەمەش وای لێکرد ببێتە سەرکردەیەکی سەرەکیی زایۆنی و سەرۆکی جێبەجێکاری [[ڕێکخراوی زایۆنیی جیھانی]] لە ساڵی ١٩٤٦.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١= Brenner |یەکەم١= Michael |دوایین٢= Frisch |یەکەم٢= Shelley |سەردێڕ= Zionism: A Brief History |بڵاوکەرەوە=Markus Wiener Publishers |ڕێکەوت= نیسانی ٢٠٠٣|پەڕە= ١٨٤}}&lt;/ref&gt;

لە ١٤ی ئایاری ١٩٤٨، بە فەرمی دامەزراندنی ئیسرائیلی ڕای گەیاند، و یەکەم کەس بوو کە [[ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئیسرائیل]] واژوو کرد، کە خۆی یارمەتیی نووسینی دابوو. لە ژێر سەرکردایەتیی بێن گۆریۆندا، [[شەڕی عەرەب و ئیسرائیل (١٩٤٨)|جەنگی ١٩٤٨ی عەرەب–ئیسرائیل]] شاھیدی یەکگرتنی میلیشیا جیاوازەکانی جوو بوو بۆ ناو [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] (IDF)، سەرکەوتنی ئیسرائیل بەسەر [[کۆمکاری عەرەبی]]، و [[نەکبە|دەرکردن و ھەڵاتن]]ی زۆرینەی دانیشتووانی عەرەبی فەلەستین. دواتر بە «باوکی دامەزرێنەری ئیسرائیل» ناسرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/december/1/newsid_2492000/2492775.stm|سەردێڕ=1973: Israel's founding father dies|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٣|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=BBC}}&lt;/ref&gt; دوای جەنگەکە، بێن گۆریۆن وەک یەکەم سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل و [[وەزارەتی بەرگری (ئیسرائیل)|وەزیری بەرگری]] کاری کرد. وەک سەرۆک وەزیران، یارمەتیی دروستکردنی دامەزراوەکانی دەوڵەتی دا، سەرپەرشتیی پڕۆژە نیشتمانییەکانی دەکرد کە ئامانجیان پەرەپێدانی وڵات بوو. ھەروەھا سەرپەرشتیی وەرگرتنی [[عەلییە|کۆچبەرانی جوو]]ی دەکرد. بەشێکی سەرەکیی ڕامیاریی دەرەوەی بریتی بوو لە باشترکردنی پەیوەندییەکان لەگەڵ [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] لە ڕێگەی [[ڕێککەوتنی قەرەبووکردنەوە لە نێوان ئیسرائیل و کۆماری فیدراڵی ئاڵمانیا|ڕێککەوتنی قەرەبووکردنەوە]] وەک قەرەبوویەک بۆ دەستبەسەرداگرتنی سەروەت و سامانی جووەکان لەلایەن نازییەکانەوە لە کاتی [[ھۆڵۆکۆست]].&lt;ref&gt;George Lavy, &quot;Germany and Israel: moral debt and national interest&quot; (1996) p. 45&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٥٤ لە پۆستی سەرۆک وەزیران و وەزیری بەرگری دەستی کێشایەوە بەڵام وەک ئەندامێکی [[کنێسێت]] مایەوە. لە ساڵی ١٩٥٥ وەک وەزیری بەرگری گەڕایەوە دوای [[کێشەی لاڤۆن]] و دەستلەکارکێشانەوەی [[پینھاس لاڤۆن]]. دواتر لەو ساڵەدا دووبارە بووەوە بە سەرۆک وەزیران، دوای [[ھەڵبژاردنی یاسادانانی ئیسرائیل لە ١٩٥٥|ھەڵبژاردنەکانی ١٩٥٥]]. پشتگیریی [[ئۆپەراسیۆنە تۆڵەسەندنەوەکان]]ی ئیسرائیلی دەکرد بۆ [[پێڕستی ھێرشەکان دژی مەدەنییەکانی ئیسرائیل پێش ١٩٦٧|ھێرشە گەریلاکانی عەرەب]] و داگیرکردنی [[میسر]]، شانبەشانی [[بەریتانیا]] و [[فەڕەنسا]]، لە کاتی [[قەیرانی سوێس]] لە ساڵی ١٩٥٦. لە ساڵی ١٩٦٣ لە پایەکەی کشایەوە، و لە ساڵی ١٩٧٠ لە ژیانی ڕامیاری خانەنشین بوو. پاشان گواستییەوە بۆ [[کۆخەکەی بێن گۆریۆن|«کۆخە» نزمەکەی]] لە [[سدی بۆکێر]]، کە [[کێبوتز|کێبوتزێکە]] لە بیابانی [[نەگێڤ]]، کە تا مردنی لەوێ ژیا. دوای مردنی، بێن گۆریۆن لەلایەن گۆڤاری «تایم»ەوە وەک یەکێک لە [[تایم ١٠٠: گرینگترین کەسایەتییەکانی سەدە|١٠٠ گرینگترین کەسایەتیی سەدەی بیستەم]] ناوی ھێنرا.

== ژیان ==
=== منداڵی و خوێندن ===
دەیڤید بێن گۆریۆن لە [[پڵۆنسک]] لەدایکبووە لە [[کۆنگرێسی پۆڵەندا]]—کە ئەوکات بەشێک بووە لە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]]، لە دایک و باوکێکی [[جووی پۆڵەندی]]. باوکی، ئەڤیگدۆر گرون، «pokątny doradca» (ڕاوێژکاری نھێنی) بوو، ڕێنوێنیی کڕیارەکانی دەکرد لە ڕێگەی سیستمی یاساییی ئیمپراتۆری کە زۆرجار گەندەڵ بوو.&lt;ref&gt;[[Shabtai Teveth|Teveth, Shabtai]] (1987) &quot;Ben-Gurion. The Burning Ground. 1886–1948&quot;. Houghton Mifflin. {{ISBN|978-0-395-35409-4}}. p. 7&lt;/ref&gt; دوای بڵاوبوونەوەی «[[دەوڵەتی جوو|Der Judenstaat]]»ی [[تیۆدۆر ھێرتزل]] لە ساڵی ١٨٩٦، ئەڤیگدۆر گرووپێکی [[زایۆنیزم|زایۆنی]] بە ناوی «بنی زیۆن»—منداڵانی زیۆن، ھاو-دامەزراند. لە ساڵی ١٩٠٠دا ژمارەی ئەندامانی ٢٠٠ کەس بوو.&lt;ref&gt;[[Tom Segev|Segev, Tom]] (2018–2019 translation [[Haim Watzman]]) &quot;A State at Any Cost. The Life of David Ben-Gurion&quot;. Apollo. {{ISBN|978-1-78954-463-3}}. pp. 24, 25&lt;/ref&gt; دەیڤید بچووکترینی سێ کوڕ بوو کە برا و خوشکێکی لە خۆی گەورەتریان ھەبوو. دایکی، شەیندێل (بریتمان)،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=m7dtAAAAMAAJ&amp;q=David+Ben-Gurion+Broitman|سەردێڕ=Avotaynu: The International Review of Jewish Genealogy|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=G. Mokotoff|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠١٨|via=Google Books}}&lt;/ref&gt; بەھۆی [[ژەھراویبوونی خوێن]]ەوە کۆچی دوایی کرد دوای [[مردەوڵدبوون]]ێک لە ساڵی ١٨٩٧. ئەوە یازدەھەمین دووگیانیی ئەو بوو.&lt;ref&gt;Segev (2019). pp. 20, 21&lt;/ref&gt; باوکی دوای دوو ساڵ دووبارە ھاوسەرگیریی کردەوە.&lt;ref&gt;Teveth (1987). p. 3&lt;/ref&gt; بڕوانامەی لەدایکبوونی بێن گۆریۆن، کە لە ساڵی ٢٠٠٣ لە پۆڵەندا دۆزرایەوە، ئاماژەی بەوە کردووە کە برایەکی دووانەی ھەبووە کە کەمێک دوای لەدایکبوون کۆچی دوایی کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.haaretz.com/print-edition/news/ben-gurion-may-have-been-a-twin-1.12453|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140118040152/http://www.haaretz.com/print-edition/news/ben-gurion-may-have-been-a-twin-1.12453|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Ben-Gurion may have been a twin|newspaper=Haaretz|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٠٣|نووسەر=Tsahar Rotem}}&lt;/ref&gt; لە نێوان تەمەنی پێنج بۆ ١٣ ساڵیدا، بێن گۆریۆن چووە پێنج [[چەدەر|چەدەر]]ی جیاواز و ھەروەھا وانە زۆرەملێیەکانی ڕووسی. دوو لە چەدەرەکان «مۆدێرن» بوون و بە [[زمانی عیبری|عیبری]] وانەیان تێدا دەگوترایەوە نەک [[ییدیش]]. باوکی نەیدەتوانی ناوی بێن گۆریۆن لە [[بێت میدراش]]ی پڵۆنسک تۆمار بکات، بۆیە پەروەردەی فەرمیی بێن گۆریۆن دوای [[بار میتزڤا]]کەی کۆتایی ھات.&lt;ref&gt;Teveth (1987). pp. 12–13&lt;/ref&gt; لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا ئەو و دوو ھاوڕێی گرووپێکی گەنجانیان بە ناوی «عەزرا» پێکھێنا، کە پەرەیان بە خوێندنی عیبری و کۆچکردن بۆ خاکی پیرۆز دەدا. گرووپەکە وانەی عیبرییان بۆ گەنجانی ناوچەکە دەگوتەوە و لە ساڵی ١٩٠٣دا پارەیان بۆ قوربانیانی [[کوشتارگەی کیشینێڤ]] کۆکردەوە. ژیاننامەنووسێک دەنووسێت کە «عەزرا» لە ماوەی ساڵێکدا ١٥٠ ئەندامی ھەبووە.&lt;ref name=&quot;Teveth 1987 p.14&quot;&gt;Teveth (1987) p. 14&lt;/ref&gt; سەرچاوەیەکی جیاواز مەزەندە دەکات کە گرووپەکە زیاتر لە «چەند دەرزەنێک» ئەندامی نەبووە.&lt;ref&gt;Segev (2019). p. 23&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٠٤ بێن گۆریۆن چوو بۆ [[وارشۆ]]، کە لەوێ ھیوای وابوو لە [[خوێندنگە]]ی میکانیکی-تەکنیکیی وارشۆ کە لەلایەن [[ھیپۆلیت واوێلبێرگ]] دامەزرابوو، ناوی خۆی تۆمار بکات. بڕوانامەی پێویستی بۆ وەرگرتن نەبوو و دەستی کرد بە وانەوتنەوەی عیبری لە چەدەرێکی وارشۆ. بە ئیلھاموەرگرتن لە [[تۆڵستۆی]] ببووە ڕوەکخۆڕ.&lt;ref name=&quot;Teveth 1987 p.14&quot; /&gt; تێوەگلای ڕامیاریی زایۆنی بوو و لە تشرینی یەکەمی ١٩٠٥ پەیوەندی بە پارتی کرێکارانی جووی سۆشیال-دیموکراتی نھێنی—«[[پۆعلی زیۆن]]» کرد. دوو مانگ دواتر نوێنەری پڵۆنسک بوو لە کۆنفرانسێکی ناوخۆیی.&lt;ref&gt;Teveth (1987). pp. 28, 30&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا لە وارشۆ بوو [[شۆڕشی ١٩٠٥ی ڕووسیا|شۆڕشی ١٩٠٥ی ڕووسیا]] ڕوویدا و لە کاتی سەرکوتکردنی دواتردا لە شارەکە بوو؛ دووجار دەستگیرکرا، جاری دووەم بۆ ماوەی دوو ھەفتە ڕاگیرا و تەنھا بە یارمەتیی باوکی ئازاد کرا. لە کانوونی یەکەمی ١٩٠٥ گەڕایەوە بۆ پڵۆنسک وەک کارمەندێکی تەواووەختی پۆعلی زیۆن. لەوێ کاری دەکرد بۆ دژایەتیکردنی [[بوندی کرێکارانی گشتیی جوو|بوند]]ی دژە زایۆنی کە ھەوڵیان دەدا بنکەیەک دابمەزرێنن. ھەروەھا مانگرتنێکی لەسەر بارودۆخی کار لە نێوان کرێکارانی جلوبەرگ ڕێکخست. بە بەکارھێنانی تاکتیکی ترساندن ناسرابوو، وەک وەرگرتنی پارە بە زۆر لە جووە دەوڵەمەندەکان لەژێر ھەڕەشەی چەک بۆ کۆکردنەوەی پارە بۆ کرێکارانی جوو.&lt;ref&gt;Segev (2019) pp. Warsaw 32, 35, college rejection 41, 1905 revolution 43, Poalie Zion 46, prison 47, labor boss 49&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Teveth (1987). pp. revolution 25, Poale Zion 28,31, gunman 30&lt;/ref&gt;&lt;ref name =&quot;Shatz&quot;&gt;Adam Shatz, [https://www.lrb.co.uk/the-paper/v41/n20/adam-shatz/we-are-conquerors &quot;We Are Conquerors&quot;], &quot;[[London Review of Books]]&quot; Vol. 41 No. 20, 24 October 2019&lt;/ref&gt;

بێن گۆریۆن لە یاداشتەکانیدا باسی شارۆچکەکەی کردووە و دەڵێت:

&lt;blockquote&gt;بۆ زۆربەمان، ھەستی دژە جوو پەیوەندییەکی کەمی بە تەرخانکردنی خۆمان [بۆ زایۆنیزم] ھەبوو. من خۆم ھەرگیز تووشی چەوسانەوەی دژە جوو نەبووم. پڵۆنسک بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش لێی بەدوور بوو... لەگەڵ ئەوەشدا، و پێم وایە ئەمە زۆر گرینگ بوو، پڵۆنسک بوو کە زۆرترین ڕێژەی جووی ڕەوانەی ئێرێتز ئیسرائیل کرد لە ھەر شارۆچکەیەکی پۆڵەندا کە ھاوپێوانەی بێت. ئێمە بۆ ھۆکاری نەرێنی کۆچمان نەکرد بەڵکو بۆ مەبەستی ئەرێنیی دووبارە بونیادنانەوەی نیشتمانێک... ژیان لە پڵۆنسک بە ڕادەیەکی تەواو ئاشتییانە بوو. سێ کۆمەڵگەی سەرەکی ھەبوون: [[ڕووسەکان]]، جووەکان و [[پۆڵەندییەکان]]... ژمارەی جووەکان و پۆڵەندییەکان لە شارەکەدا نزیکەی یەکسان بوو، نزیکەی پێنج ھەزار کەس بۆ ھەر لایەک. بەڵام جووەکان گرووپێکی چڕ و ناوەندییان پێکھێنابوو کە ناوچە ناوەکییەکانیان داگیرکردبوو، لە کاتێکدا پۆڵەندییەکان پەرش و بڵاوتر بوون، لە ناوچە دوورەدەستەکاندا دەژیان و تێکەڵی جووتیاران دەبوون. لە ئەنجامدا، کاتێک باندێکی کوڕانی جوو تووشی باندێکی پۆڵەندی دەبوون، ئەمانەی دوایی نزیکەی بە نائومێدی نوێنەرایەتیی یەک گەڕەکیان دەکرد و بەم شێوەیە لە توانای شەڕکردندا لاوازتر بوون لە جووەکان کە تەنانەت ئەگەر ژمارەشیان لە سەرەتادا کەم بوایە، دەیانتوانی بە خێرایی بانگی ھێزی یارمەتیدەر لە تەواوی ناوچەکە بکەن. دوور لەوەی لێیان بترسین، ئەوان زیاتر لێمان دەترسان. بە گشتی پەیوەندییەکان دۆستانە بوون، ھەرچەندە دوورەپەرێز بوون.&lt;ref&gt;Memoirs: David Ben-Gurion (1970), p. 36.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

لە پاییزی ١٩٠٦ پۆڵەندای بەجێھێشت بۆ ئەوەی بچێتە [[ئێرێتز ئیسرائیل|فەلەستین]]. لەگەڵ خۆشەویستەکەی، ڕاشێل نێلکین و دایکی، ھەروەھا لەگەڵ [[شڵۆمۆ زێماخ]]، ھاوڕێی لە «عەزرا» گەشتی کرد. گەشتەکەی لەلایەن باوکییەوە دابین کرا.&lt;ref&gt;Teveth (1987). pp. 35, 36 Shlomo Zemach, Rachel Nelkin + her mother&lt;/ref&gt;

== ساڵانی کۆتایی و کۆچی دوایی ==
[[پەڕگە:Wolfgang Weber beim Interview (3x4 cropped).jpg|وێنۆک|بێن گۆریۆن لە ساڵی ١٩٧٢]]
بێن گۆریۆن لە ساڵی ١٩٧٠ لە [[ڕامیاری]] خانەنشین بوو و ساڵانی کۆتایی تەمەنی لە ماڵێکی ساکاردا لە کێبوتزی [[سدی بۆکێر]] بەسەر برد، و کاری لەسەر مێژوویەکی ١١ بەرگیی ساڵانی سەرەتای ئیسرائیل دەکرد. لە ساڵی ١٩٧١دا، لە کاتی [[جەنگی پەکخستن]]دا سەردانی پێگەکانی ئیسرائیلی کرد لە درێژاییی [[نۆکەندی سوێز|کەناڵی سوێس]].

لە ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٧٣، کەمێک دوای [[جەنگی یۆم کیپوور]]، بێن گۆریۆن تووشی [[خوێنبەربوونی مێشک]] بوو، و گواسترایەوە بۆ [[ناوەندی پزیشکیی شیبا]] لە [[تێل ھاشۆمێر]]، ڕەمات گان. باری تەندروستیی لە ٢٣ی تشرینی دووەمدا دەستی بە خراپتر بوون کرد و دوای چەند ڕۆژێک، لە ١ی کانوونی یەکەمدا کۆچی دوایی کرد.&lt;ref&gt;&quot;The Evening Independent&quot; (1 December 1973 issue)&lt;/ref&gt; تەرمەکەی لەناو کۆمەڵگەی کنێسێتدا دانرا پێش ئەوەی بە ھەلیکۆپتەر بۆ سدی بۆکێر بگواسترێتەوە. زەنگی ئاگادارکردنەوە لە سەرانسەری وڵاتدا لێدرا وەک نیشانەیەک بۆ کۆچی دوایی ئەو. لە تەنیشت پاوڵای ھاوسەری لە [[پارکی نیشتمانیی گۆڕی بێن گۆریۆن]] لە [[میدرێشێت بێن گۆریۆن]] نێژرا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|David Ben-Gurion}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسرائیل|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|سیاسەت|زانستی سیاسەت}}

[[پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد]]
[[پۆل:مێژووی ئیسرائیل]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٧٣]]
[[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئیسرائیل]]
[[پۆل:جووە ئیسرائیلییەکان]]
[[پۆل:جووە پۆڵەندییەکان]]
[[پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٦]]
[[پۆل:نووسەرانی جوو]]
[[پۆل:سۆسیالیستەکانی جوولەکە]]
[[پۆل:جوولەکەکانی ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا]]</text>
      <sha1>gpv2e2xhgse8rwk9cubz2553wflybwq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھاوزایەندخوازی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73329</id>
    <revision>
      <id>1589692</id>
      <parentid>1589599</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <comment>زیادکردنی تاگ، ھیچ سەرچاوەیەک ئاماژەی پێ نەدراوە</comment>
      <origin>1589692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="241449" sha1="77kf1z3cs1igs3x3uvq3fh6tyzkjb7z" xml:space="preserve">{{پپ}}
{{ڕەوانەکەر|ھاوڕەگەزبازی||ھاوڕەگەزخوازی (ڕوونکردنەوە)}}
{{ئاڕاستەی زایەندی}}
{{زانیاریدانی ھاوزایەندخوازی|ڕووتێکردن}}

'''ھاوزایەندخوازی''' (پێشووتر '''ھاوڕەگەزخوازی'''؛ {{بە ئینگلیزی|Homosexuality}}) بریتییە لە پەیوەندییەکی [[ڕۆمانس (ئەوین)|ڕۆمانتیکی]] و سێکسی لە نێوان ئەندامانی [[زایەند]]ێکی ھاوبەشدا. ھاوزایەندخوازی «نەخشێکی ھەتاھەتایی سەرنجی سۆزداری و سێکسیی و ڕۆمانسییە» لە نێوان ئەندامانی ھاوزایەند. ھەروەھا «ئاماژەیەکە بۆ ھەستی شوناسی کەسێک لەسەر بنەمای ئەو سەرنج و ڕەفتارە پەیوەندیدارانە و ئەندامییەتی لە [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|کۆمەڵگەیەک]] کە ھەمان ھەست تیایاندا ھاوبەشە.»&lt;ref name=apahelp/&gt;&lt;ref name=amici/&gt;

لە پاڵ [[جیاڕەگەزخوازی]]{{تێبینی|جیاڕەگەزخوازی بە واتای ھێترۆسێکشواڵتی ھاتووە، واتە کەسێک کە پەیوەندی سۆزداری و سێکسی لەگەڵ [[زایەند]]ێکی جیا لەوەی خۆی دەبەستێت}} و [[دووڕەگەزخوازی]]دا، ھاوزایەندخوازی یەکێکە لە سێ پۆلە سەرەکییەی [[ئاڕاستەی زایەندی]]&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt; زاناکان ھۆکاری سەرەکیی ئاڕاستەی زایەندی نازانن، بەڵام پێیان وایە بەھۆی کاریگەرییەکی دوولایەنەی [[جێنەتیک|بۆماوەیی]] و [[ھۆرمۆن]]ییەوە دروست دەبێت، لە پاڵ ئەوانیشدا، کاریگەری کۆمەڵگا لەوانەیە ڕۆڵێک بگێڕێت.&lt;ref name=Frankowski/&gt;&lt;ref name=Lamanna/&gt;&lt;ref name=Stuart/&gt; زاناکان پێیان وانییە ھاوزایەندخوازی ھەڵبژاردەی کەسەکە خۆی بێت.&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kersey-Matusiak&quot;/&gt; ھەرچەندە ھیچکام لە بیردۆزەکان پاڵپشتییەکی گشتییان نییە، بەڵام زاناکان پشت بەو بیردۆزانە دەبەستن کە لە سایەی [[ژینناسی]]دا ھاتوونەتە ئاراوە&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt; و دەچنەوە سەر ھۆکارە بۆماوەیییەکان.&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Långström2010&quot;/&gt; ھیچ بەڵگەیەکی باوەڕپێکراو یان پشتگیراو لەلایەن زانستەوە نییە ئەوە بسەلمێنێت کە خێزان و تەمەنی منداڵی کاریگەرییان لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt; ھەرچەندە ھەندێک خەڵک پێیان وایە کە ھاوزایەندخوازی کردارێکی نا-سروشتییە، بەدواداچوونی زانستی سەلماندوێتی کە ھاوزایەندخوازی جیاوازییەکی ئاسایی و سروشتییە و دەرئەنجامێکی خراپ یان نەخۆشیی دەروونی نییە،&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;&lt;ref name=PAHO/&gt; خۆیشی لە خۆیدا شتێکی خراپ نییە. بەڵگە و لێکۆڵینەوەی پێویست لەبەردەستدا نییە ئەوە بسەلمێنێت کە دەستێوەردانی دەروونی توانای گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt;

باوترین ئەو دەستەواژانەی کە بۆ کەسانی ھاوزایەندخواز بەرکاردەھێنرێن [[لێزبیەن|لێزبیان]]{{تێبینی|بۆ ھاوزایەندخوازە مێینەکان لێزبیان بەکاردێت}} و [[گەی]]ن،{{تێبینی|بۆ ھاوزایەندخوازە نێرینەکان گەی بەکاردێت}} بەڵام ''گەی'' بە شێوەیەکی بەرچاو و دیار بۆ ئاماژەکردن بە ھەردوو مێ و نێرە ھاوزایەندخوازەکان بەکاردەھێنرێت. ئەستەمە زاناکان بتوانن بە وردیی یاخود بە نزیککراوەیی ڕێژەی سەدیی کەسانی ھاوزایەندخواز یاخود ئەوانەی کرداری سێکسییان لەگەڵ ئەندامانی ھەمان دیاری بکەن، لەبەر چەند ھۆکارێک، لەوانە؛ کەسانی ھاوزایەندخواز نایانەوێت شوناسی خۆیان ئاشکرابکەن، بەھۆی ئەو [[ھۆمۆفۆبیا]] و جیاکاری و کینە و توندڕەوی کە لەوانەیە، بەتایبەتی لە دەوڵەتە [[ئیسلام]]ییەکاندا ڕووبەڕوویان ببێتەوە.&lt;ref name=&quot;levay&quot;/&gt; ڕەفتاری ھاوزایەندخوازی بە شێوەیەکی بەربڵاو لە ئاژەڵانیشدا بینراوە و دیاری کراوە.&lt;ref name=hawragazxwazi271927/&gt;&lt;ref name=hawragazxwazi371827/&gt;&lt;ref name=hawragazxwazi372937/&gt;&lt;ref name=Bagemihl/&gt;

زۆرێک لە گەی و لێزبیانەکان، ھەر وەک جیاڕەگەزخوازەکان، لە پەیوەندیی خۆشەویستی و ھاوسەرگیری پاک و دروست دان.{{تێبینی|پەیوەندی نێوان ھاوزایەندخوازان، بەتایبەتی پەیوەندی نێوان گەیەکان، ھەر بۆ [[سێکس]] نییە. ئەوانیش ئارەزووی پێکھێنانی پەیوەندی درێژخایەنیان ھەیە.}} ھەرچەندە ماوەیەکی کەمیشە [[سەرژمێریی دانیشتووان]] ئەوان لە ئاماری ھاوسەرگیری و پەیوەندییەکاندا پیشان دەدات.&lt;ref name=&quot;Committed&quot;/&gt; پەیوەندییەکانی نێوان ھاوزایەندخوازان لە ڕووی سایکۆلۆجییەوە ھەر وەک ھی جیاڕەگەزخوازەکان وایە و ھیچ جیاوازییەکیان تێدا بەدی ناکرێت.&lt;ref name=amici/&gt; کرداری ھاوزایەندخوازی بە درێژایی مێژوو ھەبووە و ھەندێک جار پەسەند کراوە و ھەندێک جاری تریش بەپێی ئەو کۆمەڵگەیەی ئەو کەسانەی تێدا ژیاون ئەم دیاردەیە نەفرینی لێکراوە.&lt;ref name=psych2010/&gt; لە کۆتایییەکانی سەدەی نۆزدەھەمەوە، جووڵە جیھانییەکان بۆ داواکردنی مافی یاسایی بۆ ھاوزایەندخوازان زیادی کرد. داواکارییەکانیان بریتیبوون لە دەستەبەرکردنی مافی [[ھاوسەرگیریی ھاوزایەند|شارستانی و ھاوسەرگیری]] و پاراستن و بەخێوکردنی مناڵە بێسەرپەرشتەکان و پاراستنیان لە توندوتیژی. لە ئێستادا ھیچ مافێک لەلایەن حکوومەتی [[عێراق|ئێراق]] و [[ھەرێمی کوردستان]]ەوە بە فەرمی بۆ ھاوزایەندخوازان دانەندراوە، [[ئێن ئاڕ تی]] لە ڕاپۆرتێکدا لەسەر ھاوزایەندخوازان ئەمەی دڵنیا کردووەتەوە.&lt;ref name=&quot;nrtsreport3619&quot;/&gt; لە کۆمەڵگەی کوردیدا، ھاوزایەندخوازان بە ھەڵە لەگەڵ [[لەشفرۆشی|لەشفرۆشەکان]] و [[مناڵبازی|مناڵباز]] و [[کوڕبازی|نێربازاندا]] تێکەڵ دەکرێن، بە تایبەتی ھاوزایەندخوازە نێرەکان یاخود [[گەی]]ەکان،&lt;ref name=nrtsreport3619/&gt; زۆرجار وەک سووکایەتییەک بە «ھەتیوباز» و «دوودەگی» بانگ دەکرێن، بەڵام لەڕاستیدا ھاوزایەندخوازی ھیچ پەیوەندییەکی بە لەشفرۆشی و مناڵبازی و نێربازییەوە نییە و پەیوەندییەکی ڕۆمانسی و سۆزدارانەی نێوان دوو مرۆڤی پێگەیشتووە.{{ژێدەر}}

== وشەڕەتناسی ==
===زمانی کوردی ===
پێشووتر وشەی ھاوڕەگەزخوازی لە زمانی کوردیدا بەکار دەھات، لەبەر نەبوونی وشەیەکی باشتر. ئەم وشەیە لە ڕووی زمانەوانییەوە کێشەی ھەیە، لەبەر ئەوەی وشەی ڕەگەز بەرامبەر بە وشەی (race) بەکارھاتووە، بۆیە ھاوزایەندخواز دەقاودەق بە کەسێک دەوترێت کە ڕەگەزپەرستە (تەنیا ھاوزایەندی خۆی دەخوازێ). وشەی زایەند لە کوردیی باکووردا بەرامبەر بە وشەی (sex) بەکارھاتووە، وشەی (هاوڕەگەزخواز) دەقاودەق مانای ئەوە دەدات کە کەسێک ھاوزایەندی خۆی (same-sex) لە ڕووی جنسییەوە دەخوازێت.

=== وشەی ھۆمۆسێکسیوال ===
[[پەڕگە:Erastes eromenos Staatliche Antikensammlungen 1468.jpg|وێنۆک|150px| پارچەیەک وێنەی مێژوویی کە دوو گەی پیشان دەدات، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٥٤٠ی پێش مەسیح.]]
بەپێی زانستی [[وشەڕەتناسی]] وشەی ''ھۆمۆسێکشواڵ''، کە لە زمانە بیانییەکاندا بە واتای ھاوزایەندخواز دێت، تێکەڵەیەکی [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] و [[زمانی لاتینی|لاتینییە]]، یەکەم پێکھاتەی لە گریکییەوە وەرگیراوە، ὁμός (ھۆمۆس) کە بەواتای «ھەمان» دێت، و بۆ وەسفکردنی کردار و سەرنجی سێکسی لە نێوان ئەندامانی ھەمان ڕەگەزدا بەکاردێت، و لێزبیانیزمیش دەگرێتەوە.&lt;ref name=homodef46198/&gt;&lt;ref name=homodef37193/&gt; یەکەم دەرکەوتنی وشەی ''ھۆمۆسێکشواڵ'' لە نووسیندا لە نامیلکەیییەکی ساڵی ١٨٦٩ی ڕۆماننووسی نەمسایی کارل-ماریا کێرتبێنیدایە، کە نازانرێت کێ بڵاوی کردووەتەوە.&lt;ref name=glbtq/&gt; نامیلکەکە دژی ھەندێک یاسای شانشینی پڕوسیا وەستاوەتەوە کە ھەندێک کرداری سێکسیی قەدەغە کردبوو.&lt;ref name=glbtq/&gt;&lt;ref name=homolegal3619/&gt; لە ١٨٨٦دا دەروونناس ڕیچارد ڤۆن کرافت-ئیبن لە کتێبەکەیدا بەناوی ''سایکۆپاتیا سێکسیوالیس'' ھەردوو ناوی ''ھۆمۆسێکشواڵ'' و ''ھێترۆسێکشواڵ''ی بەکارھێناوە. کتێبەکەی ئەو ھێندە بەناوبانگ بوو لە نێو خەڵکیدا، بوویە ھۆی ئەوەی ئەم دوو ناوە بە فەرمی بەکاربھێنرێن و ببن بە دوو ناوی گشتی.&lt;ref name=von-kraft3628/&gt;&lt;ref name=psexualis/&gt;

زۆرێک لە ڕێنیشاندەرەکانی نووسینی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] پێشنیاری ئەوە دەکەن کە کە ''ھۆمۆسێکشواڵ'' وەک ناو بۆ کەسێک بەکارنەھێنرێت و لەجێی ئەوە ''گەی'' یان ''لێزبیان'' بەکار بھێندرێت.&lt;ref name=glaad/&gt; ھەندێکی تر پێشنیازیان کردووە کە بە تەواوەتی دەست ھەڵبگیرێت لە بەکارھێنانی ئەو وشەیە لەبەر ئەوەی مێژوویەکی تاریکی ھەیە و وەک سووکایەتییەک وایە، چونکە دەستەواژەکە زیاتر بۆ خووڕەوشتی سێکسی کەسەکە بەکاردێت نەک ھەستە ڕۆمانسییەکانی. گەی و لێزبیان ناودارترین جێگرەوەی وشەکەن کە لە کۆمەڵگەدا بە شێوەیەکی خراپ بەکارنایەن.&lt;ref name=glaad/&gt; پیتی سەرەتای ھەر یەک لە وشەکانی لێزبیان، گەی، بایسێکشواڵ و ترانسسێکشواڵ بۆ دروستکردنی وشەی ''LGBT'' ([[ئێڵ جی بی تی]]) بەکارھێنراون، کە ئاماژەیە بۆ کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە.

''گەی'' خۆی ئاماژەیە بە ھاوزایەندخوازیی نێرینە،&lt;ref name=haiey3618/&gt; دەشکرێت بۆ ئاماژەکردن بە تەواوی کەسانی ئێڵ جی بی تی بەبێ گوێدان بە زایەندیان بەکاربھێنرێت. بەڵام ''لێزبیان'' تەنھا تایبەتە بە ھاوزایەندخوازانی مێینە. وشەی لێزبیان لە دوورگەی ''لێسبۆسی'' یۆنایییەوە وەرگیراوە، لەوێ ھۆزانڤانی یۆنانی [[سافۆ]] ھۆزانی سەبارەت بە پەیوەندییە سۆزدارییەکانی لەگەڵ کچانی گەنجدا دەھۆنییەوە.&lt;ref name=Mj3737/&gt;&lt;ref name=hayw26193/&gt;

[[پەڕگە:Hyakinthos.jpg|وێنۆک|زێفیرەس و ھاییسنت لەسەر کوپێکی ئاتیکی، ٤٥٠ی پ.م. کارەکە لە مۆزەخانەی ھونەرە جوانەکانی بۆستن دەدۆزرێتەوە|150px]]

ھەرچەندە نووسەرانی کۆن دەستەواژەی ''ھۆمۆسێکشواڵیان'' بۆ چوارچێوەیەک بەکارھێناوە کە تەنیا یەک ڕەگەزی تێدا بێت (بۆ نموونە قوتابخانەیەک تەنیا کچی تێدا بێت)، بەڵام لە ئێستادا وشەکە لە ڕێڕەوەکەی لای داوە و تەنھا بۆ ئاڕاستەی زایەندی و ھەستی سێکسیی کەسێک بەرامبەر بە ڕەگەزی خۆی بەکاردێت.

بە گشتی لەجێی وشەی ھۆمۆسێکشواڵێتی چەند وشەیەکی دیکە بەکارھێنراون، لەوانە؛ [[گەی|ئەو پیاوانەی سێکس لەگەڵ پیاو دەکەن]]، (MSM) کە لە پزیشکیدا بۆ ئاماژەکردن بە چالاکیی سێکسی بەکارھێنراوە. ''ھۆمۆئیرۆتیک،'' بۆ کاری [[ھونەر]]یی بەکاردێت.&lt;ref name=UNAIDS/&gt;&lt;ref name=hayiaj261862/&gt; چەند وشەیەکی دیکە کە وەک سووکایەتی بەکاردھاتوون: کویر، فاگێت، فەیری، پووف و ھۆمۆ.&lt;ref name=naown1726/&gt;&lt;ref name=haowm19364/&gt;&lt;ref&gt;{{harv|Dalzell|2008|p=1104}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=terms/&gt; لە سەرەتاکانی ١٩٩٠ەکاندا ئەم وشانە لەلایەن کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تییەوە ئاماژە خراپەکانیان لێکرایەوە، وشەی ''کویر'' لە ''لێکۆڵینەوەی کویر'' و ''بیردۆزەی کویر'' و تەنانەت لە زنجیرەی تەلیفیزیۆنی ''چاوێکی کویر بۆ کوڕێکی سترەیت''دا بەکارھاتووە.&lt;ref name=haownsh351937/&gt; (سترەیت بەو کەسانە دەوترێت کە ھاوزایەندخواز نین و جیاڕەگەزخوازن). ھەرچۆنێک بێت، گەر کەسێک مەبەستی خراپ بێت لە بەکارھێنانی ئەم وشەیە بە شێوازی لێدوانەکانیدا دیار دەبێت.&lt;ref name=ajowm36197/&gt;

ھەندێک جار، لەبری وشەی «ھاوزایەندخواز» (کە وشە ڕاستەکەیە)، «ھاوزایەندباز» بەکار دەھێندرێت. لە [[زمانی کوردی]]دا وشەی شیاوی پەیوەندیدار بە [[جێندەر]] و [[زایەند]]ەوە دانەندراوە، بۆیە ئەو ناوانەی ئێستا لە جێی ھاوزایەندخوازی بەکاردێن، دروست نین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://speemedia.com/dreja.aspx?Jmare=35775&amp;Jor=25 |سەردێڕ=ھاوزایەندباز |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160804214337/http://speemedia.com/dreja.aspx?Jmare=35775&amp;Jor=25 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئابی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
ڕەوشتی کۆمەڵگە بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان و مامەڵەکردن لەگەڵیان بەپێی کات و ناوچە جوگرافییاکان گۆڕاوە، شوێن ھەبووە کە ھەموو نێرەکان تێیدا بەشداری پەیوەندی ھاوزایەندیان کردووە، لە ھەندێک شوێنیش دیاردەکە پشتگوێ خراوە و پەسەند کراوە، لە ناوچە ئایینییەکانیش بە کفر ناوبراوە و سزای کوشتنی بۆ داندراوە.
[[پەڕگە:Gustave Courbet - Le Sommeil (1866), Paris, Petit Palais.jpg|ڕاست|وێنۆک|تابلۆی ''خەوتووەکان''، کێشراو لەلایەن گوستاڤ کۆربێرت، ساڵی ١٨٦٦]]
لە کۆکراوەیەکی مرۆڤناسی وردی مێژوویی تایبەتە بە وەسفی چاندی گەلانی پێش-پیشەسازیی، «ھاوزایەندخوازی بەبەھێزی پەسەندنەکراوە بە ڕێژەی ٤١٪‏ لە ٤٢ چانددا؛ پەسەند کراوە یانیش پشتگوێ خراوە لەلایەن ٢١٪‏ی خەڵکی و، ١٢٪‏ ئامارێکی وایان نەداوە لەسەر ئەو دیاردەیە. لە ٧٠ گرافی مرۆڤزانیدا، ٧٠٪‏ وا پیشانی دەدەن کە ھاوزایەندخوازی نادیارە یان دەگمەنە. ٤١٪‏ش وای نیشان دەدەن کە ھەیە و شتەکە دەگمەن نییە.&lt;ref&gt;Adolescence and puberty By John Bancroft, June Machover Reinisch, p.162&lt;/ref&gt;

لەو چاندانەی کە کاریگەری [[ئایینە ئیبراھیمییەکان]]یان لەسەرە، یاسا و کڵێساکان ھاوزایەندخوازیان بە لادان لە ئایین و وەستان دژی یاسا و سروشت ناوبرد. ناپەسەند کردن و خراپ سەیری کردنی سێکسی کۆم لە نێوان دوو پیاودا دەگەڕێتەوە بۆ پێش [[مەسیحییەت]] بەھەرحاڵ. ئەوە شتێکی دیار بووە لە [[یۆنان|یۆنانی کۆندا]]، ناو بردنیشی بە نائاسایی یان ناسروشتی دەگەڕێتەوە بۆ فەیلەسوفی یۆنانی بەناوبانگ [[ئەفلاتوون]].&lt;ref&gt;&quot;... sow illegitimate and bastard seed in courtesans, or sterile seed in males in defiance of nature.&quot; Plato in THE LAWS (Book VIII p.841 edition of Stephanus) or p.340, edition of Penguin Books, 1972.&lt;/ref&gt;

زۆرێک لە کەسایەتییە مێژوویییەکان وەک [[سوقرات]]، [[لۆرد بایرۆن]]، ئێدواردی دووەم و ھادریان&lt;ref&gt;Roman Homosexuality By Craig Arthur Williams, p.60&lt;/ref&gt; بە ''دووڕەگەزخواز'' یان ''گەی'' بانگ کراون؛ ھەندێک لە زاناکان، وەک [[میشێل فووکۆ|میشێل فوکۆ]]، ئەمەیان بە پێشەکییەکی نەگونجاوی مێژووی ناوبردووە کە ئاژۆکی ئاڕاستەی زایەندی بیانی دەخاتە مەترسییەوە.&lt;ref name=foucault&gt;{{harv|Foucault|1986}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر= Hubbard Thomas K |سەردێڕ= Review of David M. Halperin, ''How to Do the History of Homosexuality.'' | journal = Bryn Mawr Classical Review |ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٣}}&lt;/ref&gt;

=== ئەفریقا ===
کۆنترین تۆماری دوو خۆشەویستی ھاوزایەندخواز لە ئەفریقا دەگەڕێتەوە بۆ ٢٤٠٠ ساڵ پێش مەسیح لە لە [[میسر]]، ھەردووک [[:en:Khnumhotep and Niankhkhnum|خاناماوھاتپیو و نیەداناخاناماو]] بە کۆنترین کەپڵی ھاوزایەندخوازی ناوچەی ئەفریقیا داندراون. وێنەکەیان ئەوان پیشان دەدات کە لووتیان ناوە بە لووتی یەکەوە و خەریکە ماچ دەکەن، ئەمە یەکێکە لە ناودارترین ئەو شێوازی وێنانە کە ھونەری میسری پێی ناسراوە. لە وێنەکەدا وادیارە ئەوان دەورووبەریان گیراوە بە میراتگرەکانیان. ھەردوو ئاسترۆپۆلۆجیست ستیڤن مورەی و ویڵ ڕۆسکۆ دەڵێن کە ژنەکانی [[لیسۆتۆ]] پەیوەندی سێکسی و ئیرۆتیکیان بەستووە لەگەڵ یەکتری کە بە ماتزۆێل ناوبراوە.&lt;ref name=murrayroscoe&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Boy Wives and Female Husbands: Studies of African Homosexualities |ناونیشان=https://archive.org/details/boywivesfemalehu00murr |دوایین=Murray |یەکەم=Stephen (ed.) |authorlink=Stephen O. Murray |نووسەر٢=Roscoe, Will (ed.) |ساڵ=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press |شوێن=New York |ژپنک=٠-٣١٢-٢٣٨٢٩-٠}}&lt;/ref&gt; لە کۆنگۆی کۆنیش تۆمارکراوە کە شۆڕشگێڕانی ئازاندێ کوڕیان بە کرێ گرتووە بۆ ئەوەی یارمەتیان بدەن لە کاروباری گشتی ماڵەوە لەگەڵ [[سێکس]]کردن لەگەڵیان.&lt;ref name=evanspritchard&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Evans-Pritchard |یەکەم١= E. E. | authorlink = E. E. Evans-Pritchard |ساڵ= ١٩٧٠|سەردێڕ= Sexual Inversion among the Azande |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_1970-12_72_6/page/1428| journal = American Anthropologist |بەرگ= ٧٢| issue = 6|پەڕەکان= ١٤٢٨–١٤٣٤| doi=10.1525/aa.1970.72.6.02a00170}}&lt;/ref&gt;

=== ئەمریکاکان ===
پێش داگیرکردنی لەلایەن [[ئەورووپا]]وە، لەنێوان [[سوورپێستەکان|ئەمریکییە سوورپێستەکاندا]] لە [[ئەمریکاکان]]دا شێوازێکی ھاوزایەندخوازی و سێکسی ھەمانڕەگەز بەرڵاوبووە لەلایەن کەسایەتییەکان. ئەوان کاتێک مناڵەکانیان پەروەردە دەکرد و گەورە دەکرد، لە تەمنێکی لاوێتیدا ھەڵبژاردنێکیان پێ دەدرا لەلایەن باوانەکانیانەوە کە ڕێگەیەک ھەڵبژێرێت تاکو ژیانی پێ بەسەر بەرێت، ئەگەر مناڵەکە ھەر کامێک لە دوو زایەندەکی ھەڵبژاردایە ئەوان بە پەروەردەیەکی تایبەت بەخێویان دەکرد و گەورەیان دەکرد و فێری خووڕەوشتی ئەو زایەندەیان دەکرد کە ھەڵی بژاردووە. ئەم کەسایەتییانە بە گشتی شامان بوون و واش بڵاوبوو کە گوایە ئەوان لە مرۆڤێکی ئاسایی بەھێزتر و باشتر بوون.

ھاوزایەندخوازان و ترانسجێندەرەکان لە شارستانێتەکانی تری [[ئەمریکای لاتینی]] زۆربوون پێش داگیرکردنیان، وەک [[ئەزتێک]]، [[شارستانیەتیی مایا|مایا]]، کوێنچاز، مۆچس، زاپۆتێکس و تەپینامبای [[بەڕازیل]].&lt;ref name=glbtqlatinamerica&gt;{{بیرخستنەوە|یەکەم=Ben |دوایین=Pablo |ساڵ=٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |سەردێڕ=Latin America: Colonial |periodical=glbtq.com |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |date=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=glbtqmex&gt;{{cite encyclopedia|last=Murray |first=Stephen |authorlink=Stephen O. Murray |editor=Claude J. Summers |encyclopedia=glbtq: An Encyclopedia of Gay, Lesbian, Bisexual, Transgender, and Queer Culture |title=Mexico |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |accessdate=1 August 2007 |year=2004 |publisher=glbtq, Inc. |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071102132531/http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |archivedate=2 November 2007 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; داگیرکەرانی [[ئیسپانیا]] لەو ڕاستییە تۆقی بوون لە کرداری ھاوزایەندخوازی بە کراوەیی ئەنجام دەدرا لەلایەن دانیشتووانە ڕەسەنەکان، و ھەوڵی لەناوبردنی دیاردەکەیان دا بە ھەڕەشەکردن لەو کەسانە و ڕووبەڕووی کردنەوەیان لەگەڵ سزای سەخت وەک کوشتنی بە سووتان و سەگ تێ بەردان تێیان.&lt;ref name=coello&gt;Mártir de Anglería, Pedro. (1530). ''[http://www.udel.edu/LAS/Vol3-2Coello.html#Introduction Décadas del Mundo Nuevo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100529042703/http://www.udel.edu/LAS/Vol3-2Coello.html#Introduction |date=٢٩ی ئایاری ٢٠١٠}}''. Quoted by Coello de la Rosa, Alexandre. &quot;Good Indians&quot;, &quot;Bad Indians&quot;, &quot;What Christians?&quot;: The Dark Side of the New World in Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés (1478–1557), ''Delaware Review of Latin American Studies'', Vol. 3, No. 2, 2002.&lt;/ref&gt;
لە ساڵی ٢٠١٣دا ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازان یاسایی کرا لە ئەمریکا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ=Haw. Atty. Gen. Op. No. 13-1 | ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ناونیشان=http://ag.hawaii.gov/wp-content/uploads/2012/11/AG-Opinion-13-1.pdf | ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣| ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131112173620/http://ag.hawaii.gov/wp-content/uploads/2012/11/AG-Opinion-13-1.pdf | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== ئاسیا ===
[[پەڕگە:Suzuki Harunobu Shunga.jpg|وێنۆک|upright|چەپ| دوو [[گەی]] لە وێنەیەکی ژاپۆنیدا.]]
لە [[ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]، ئەوین و سێکسی ھاوزایەند ئاماژەی پێ کراوە ھەر لە سەرەتای دەستپێکردنی نووسینەوەی مێژووەوە.

ھاوزایەندخوازی لە [[چین]] بیندراوە و ئەوان لای خۆیان چەند ناوێکی تایبەتیان بۆ داناوە، چەند حاڵەتێکی لەو شێوەیە تۆمار کراوە لە ٦٠٠ی پێش مەسیحەوە. ھاوزایەندخوازی لە چەندین کاری بەناوبانگی وێژەی چینیدا ناوی ھاتووە. بۆ نموونە، باسی سێکسی ھەمانڕەگەز کراوە لە [[ڕۆمان]]ی کلاسیکی ''خەون لە ھۆبە سوورەکە''، کە ھەر لەو دەمدا کتێبی ھاوشێوە لەسەر پەیوەندییە سێکسییەکان نووسراوەتەوە. [[کۆنفووشیزم]]، کە فەلسەفەیەکی کۆمەڵایەتی و ڕامیاری بوو، زۆر بە کەمی تیشکی خستبووە سەر ئاڕاستەی زایەندی، ئەمە ھاوزایەندخوازی و جیاڕەگەزخوازیش دەگرێتەوە. وێژەی مینگ دایناستی، وەک ''بیان ئێر چای'' (弁而釵/弁而钗)، بە شێوەیەک پەیوەندی سۆزداری نێوان ھاوزایەندخوازان پیشان دەدات کە ئارامتر و خۆشترە وەک لەوەی جیاڕەگەزخوازەکان.&lt;ref&gt;Kang, Wenqing. ''Obsession: male same-sex relations in China, 1900–1950'', Hong Kong University Press. Page 2&lt;/ref&gt;

دژایەتیکردنی ھاوزایەندخوازی لە دەمی [[ئیمپراتۆرییەتی تانگ|خانەدانی تانگدا]] دەستی پێ کرد (٦١٨–٩٠٧)، کە دراوەتە پاڵ بەرزبوونەوەی کاریگەرییەکانی [[ئیسلام]] و [[مەسیحییەت]].&lt;ref name=&quot;Hinsch, Bret 1990 p. 77-78&quot;&gt;Hinsch, Bret. (1990). ''Passions of the Cut Sleeve''. University of California Press. p. 77-78.&lt;/ref&gt; لە [[سینگاپوور|سینگاپور]]، لە حوزەیرانی ٢٠١٤دا ٢٠٬٠٠٠ کەس پشتگیری خۆیان پیشان دا بۆ دامەزرانی مافی تایبەت بۆ ھاوزایەندخوازەکان.

=== ئەورووپا ===
==== دەمی کلاسیکی ====
کۆنترین دۆکیومێنتی ڕۆژاوایی (لە شێوەی کاری وێژەیی، ھونەریی و شتومەکی میتۆگرافیکی) کە ھاوزایەندخوازی لەخۆ دەگرێت دەگەڕێتەوە بۆ [[یۆنانی کۆن]].
جگە لە ھاوزایەندخوازی، ئەو دۆکیومێنتانە وای پیشان دەدەن کە پەیوەندی سۆزداری لەگەڵ ژنان و گەنجان سەرەکیترین بنیاتنەری ژیانی ئەوینی پیاوێکی ئاسایی ئەو کاتە بووە. پەیوەندی سۆزداری ھەمانڕەگەزەکان دەروازەیەکی کۆمەڵایەتی ئەو کاتە بووە کە بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بوونیاتنراوە بە تێپەڕبوونی کات و لە شارێکەوە بۆ ئەوی تر. ھاوزایەندخوازی لە یۆناندا بە نرخ داندراوە بە مەبەستی پارێزگاریکردن لە گەشەسەندنی مرۆڤایەتیی. [[ئەفلاتوون]] لە نووسینە کۆنەکانیدا باسی لە لایەنە باشەکانی کردووە،&lt;ref name=plato1&gt;Plato, Phaedrus in the ''Symposium''&lt;/ref&gt; بەڵام لە نووسینە نوێترەکانیشیدا لەگەڵ قەدەغەکردنی بووە.&lt;ref name=plato2&gt;Plato, Laws, 636D &amp; 835E&lt;/ref&gt; [[ئەرەستوو|ئەرستۆ]] لە کتێبی ''پۆلیتیکس'' بیرۆکەکەی ئەفلاتوون لە لەناوبردنی ھاوزایەندخوازی پشتگوێ خستووە (٢٫٤)؛ ئەو ڕوونی دەکاتەوە کە بەڕبەڕی وەک [[کێلتەکان]] بە بۆنەیەکی تایبەت دایان ناوە (٢٫٦٫٦) لەکاتێکدا کە [[کریت]]ەکان بۆ کۆنترۆڵکردنی دانیشتووان بەکاریان ھێناوە.&lt;ref name=boswell1&gt;{{harv|Boswell|1980}}&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:Lafond Sappho and Homer.jpg|ڕاست|وێنۆک|ژنانی گەنج دەبیندرێن کە دەوری سافۆیان داوە لەم وێنەیەی لافۆند، «سافۆ گۆرانی بۆ ھۆمەر دەڵێت»، ١٨٢٤.]]

کەمتر زانراوە لەسەر ھاوزایەندخوازی نێوان ژنان لە یۆنانی کۆندا. [[سافۆ]]، لەدایکبوو لە دوورگەی لێسبۆس، کاریگەری کردووەتە سەر ئەو ناوانەی کە بۆ ژنە ھاوزایەندخوازەکان بەکاردێن، سافیک و لێزبیان بوون بە دووناوی فەرمی بۆ بەکارھێنان لەگەڵ ھاوزایەندە ژنەکاندا لە سەرەتاکانی سەدەی نۆزدەھەمدا.&lt;ref name=lesbian&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.etymonline.com/index.php?term=lesbian|سەردێڕ=Lesbian|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Online Etymology Dictionary|ساڵ=٢٠٠١|نووسەر=Douglas Harper|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080430141341/http://www.etymonline.com/index.php?term=lesbian|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=sapphic&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.etymonline.com/index.php?term=Sapphic|سەردێڕ=Sapphic|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Online Etymology Dictionary|ساڵ=٢٠٠١|نووسەر=Douglas Harper|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170702034948/http://www.etymonline.com/index.php?term=Sapphic|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھۆنراوەکانی سافۆ تیشک دەخاتە سەر ئەوین و پەیوەندی سۆزداری بۆ ھەردوو زایەند. خوێنەرەوەکانی ھۆنراوەکانی ئەم ھۆزانڤانە بەناوبانگە باسی خۆشەویستی و پەیوەندییەکەی دەکەن لەگەڵ چەند ژنێک، بەڵام بەڵگە لەسەر پەیوەندی جەستەیی لەگەڵیان کەمە.&lt;ref&gt;Denys Page, ''Sappho and Alcaeus'', Oxford UP, 1959, pp. 142–146.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harv|Campbell|1982|p=xi–xii}}&lt;/ref&gt;

لە [[ڕۆمای کۆن]]دا، جەستەی نێرەکان ناوەندی سەرنجی سێکسی بووە، بەڵام پەیوەندی سۆزداری تەنھا لە نێوان پیاوی ئازادی پێگەیشتوو و کۆیلەکەی یان پیاوێکی گەورەتر و پیاوێکی گەنجی بەرەڵاکراو کە ڕۆڵی وەرگری ھەبووە لەکاتی سێکسدا ڕوویداوە. ئیمپڕاتۆری مەسیح تیۆدۆسییەسی یەکەم یاسایەکی دەرکرد لە ٦ی ئابی ٣٩٠ کە نێرە وەرگرەکان بسووتێندرێن. لە کۆتایی دەسەڵاتەکەی، جوستینیانی یەکەم قەدەغەکردنی ھاوزایەندخوازی زیاتر فراون کرد بەبیانووی ئەوەی کە دەبێتە ھۆی وێرانکردنی شارەکان و ئەویش «سزای خوا» دەبێت. دوای نەمانیشی لەسەر دەسەڵات سزادانی ھاوزایەندخوازان ھەر تا ماوەیەک بەردەوام بوو.

==== ڕێنێسانس ====
لە [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسدا]]، شارە دەوڵەمەندەکانی [[ئیتاڵیا]] – بەتایبەتی [[فلۆرێنس]] و [[ڤێنیز]] – ناسرابوون بەو ژمارە زۆرەی ھاوزایەندخوازان کە ھەیانە، کە زۆرێک لە نێرەکانی ئەو کاتەی گرتبۆوە و بەردەوامبوون لەو نەخشەی کە ڕۆمانییەکان و یۆنانییەکان بەخشیبوویان بە ھاوزایەندخوازی.&lt;ref&gt;Rocke, Michael, (1996), ''Forbidden Friendships: Homosexuality and male Culture in Renaissance Florence'', ISBN 0-19-512292-5&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ruggiero, Guido, (1985), ''The Boundaries of Eros'', ISBN 0-19-503465-1&lt;/ref&gt; ھەرچەندە ڕێژەیەکی زۆری پیاوەکان ھاوزایەندخواز بوون، دەسەڵاتدارەکان بڕیاریان دا کە دەست بکەن بە کوشتن و غەرامەکردنی ڕێژەیەکی ئەو دانیشتووانانە.

لە نیوەی دووەمی سەدەی سێزدەھەم، کوشتن سزای ھاوزایەندخوازی بوو لە زۆربەی شوێنەکانی ئەورووپا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| یەکەم = Lester R. | دوایین = Kurtz | سەردێڕ = Encyclopedia of violence, peace, &amp; conflict | ناونیشان = https://books.google.com/books?id=TG2kN033mDkC&amp;pg=PA140&amp;dq#v=onepage&amp;q=&amp;f=false | بڵاوکەرەوە = Academic Press | ساڵ = ١٩٩٩| پەڕە = ١٤٠| ژپنک = ٠-١٢-٢٢٧٠١٠-X| ڕێکەوتی سەردان = ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20161130151621/https://books.google.com/books?id=TG2kN033mDkC&amp;pg=PA140&amp;dq#v=onepage&amp;q=&amp;f=false | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; چەند کەسایەتییەکی مێژووی وەک شا جەیمسی یەکەم و دوق بەکینھام لە چەند نامیلکەیەکدا زۆربوونی ڕێژەی ھاوزایەندخوازانیان باس کردووە.

==== دەمی نوێخواز ====
چەند نامەیەکی خۆشەویستی نێوان پیاوێکی خانەدان و کەسایەتی بەناوبانگ مستەر ویڵسن بڵاوکرانەوە لە ساڵی ١٧٢٣ لە [[ئینگلتەرا]] و لەلایەن چەند زانایەکی نوێخوازەوە ھاندرا تاکو ببێتە [[ڕۆمان]]ێک. ڕۆمانی بەناوبانگی ١٧٤٩ بەناوی ''فانی ھیڵ'' بەشێکی ھاوزایەندخوازی لەخۆ دەگرێت، بەڵام ئەمە لە گۆڕانکاری وەشانی ١٧٥٠کەیدا لابرا.&lt;ref&gt;Gladfelder, Hal (May 2006) ''In Search of Lost Texts: Thomas Cannon's 'Ancient and Modern Pederasty Investigated and Exemplified&quot;'', Institute of Historical Research&lt;/ref&gt; ھەروەھا لە ساڵی ١٧٤٩دا یەکەم پەڕتووکی پارێزگاریکردن لە ھاوزایەندخوازان بە [[زمانی ئینگلیزی]] بڵاو کرایەوە، کە لەلایەن تۆماس کانۆن نووسرابوو، بەڵام ھەر یەکسەر بڵاوکردنەوەی ڕاگیرا. لە دەورووبەری ١٧٨٥ەکاندا، جێریمی بێنتامیش پارێزگارییەکی تری نووسییەوە، بەڵام بڵاونەکرایەوە تاکو ساڵی ١٩٧٨.&lt;ref&gt;Journal of Homosexuality (ISSN 0091-8369) Volume: 3 Issue: 4, Volume: 4 Issue: 1&lt;/ref&gt; [[سزای مەرگ]]ی ھاوزایەندخوازان بەردەوام بوو لە [[ھۆڵەندا]] تا ساڵی ١٨٠٣، لە ئینگلتەراش تاکو ساڵی ١٨٣٥ ھەر بەردەوام بوو.

[[پەڕگە:Édouard-Henri Avril (29).jpg|وێنۆک|کوڕێکی [[دووڕەگەزخوازی|دووڕەگەزخواز]] (ناوەڕاست) لەکاتی [[سێکس]]کردن لەگەڵ ژنێک و پیاوێکدا؛ تابلۆکە کاری [[ئێدوارد ھێنری ئاڤریل]]ە (١٨٤٩–١٩٢٨).]]

لە نێوان ١٨٦٤ و ١٨٨٠ {{ئەڵمانی|کارل ھێنریک ئولریش}} زنجیرەیەک لە دوازدە کتێبی بڵاوکردەوە بەناوی ''بەدواداچوون لەسەر مەتەڵی خۆشەویستی پیاو-پیاوانە''. لە ١٨٦٧دا، ئەو بووبە یەکەم ھاوزایەندخواز کە بە کراوەیی بە ڕووی خەڵکدا قسەی کرد و پارێزگاری لە ھاوزایەندخوازەکان کرد کاتێک کە لە کۆنگرەی ئەڵمانی لە مونیک بەشداری کرد بۆ چارەسەرێک بۆ یاسای ئەنتی-ڕەگەزخوازەکان و لابردنی ئەو یاسایانە.&lt;ref name=&quot;levay&quot;/&gt; ''ھەڵگەڕانەوەی سێکسی'' کە لەلایەن ھاڤلۆک ئیلیسەوە نووسرابوو لە ساڵی ١٨٩٦دا بڵاوکرایەوە کە بەرەنگاری ئەو بیردۆزانە دەبۆوە کە دەیانوت ھاوزایەندخوازی شتێکی ناسروشتییە، ھەروەھا ھەوڵی شکاندنی پڕوپاگەندە و ستێریۆتایپەکانی دەدا. ئەو سوور بوو لەسەر ئەوەی کە ھاوزایەندخوازی شتێکی سروشتییە و حاڵەتێکی تایبەت بووە و پەیوەندیی ھەبووە بە زیرەکی و داھێنەری مرۆڤەکانەوە.&lt;ref name=sexualinversion&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Sexual Inversion |یەکەم=Havelock |دوایین=Ellis |یەکەم٢=John Addington |دوایین٢=Symonds |ساڵ=١٩٧٥|بڵاوکەرەوە=Arno Press |ژپنک=٠-٤٠٥-٠٧٣٦٣-١}} (reprint)&lt;/ref&gt;

ھەرچەندە خەڵکی کتێبی پزیشکی لەم شێوەیەیان نەدەخوێندەوە بە گشتی، ئەوان بوونە ھۆی دروستبوونی ''ساینتیفیک ھیومانتێریان کۆمیتیی'' ماگنەس ھیرشفیڵد، کە لە ساڵی ١٨٩٧ەوە بۆ ١٩٣٣ دژی سزای ئەنتی-ھاوزایەندخوازی وەستایەوە لە [[ئەڵمانیا]]، لەگەڵ دروستبوونی چەندین جووڵەی گەورە لای ڕۆشنبیران و نووسەرانی بەریتانیا کە لەلایەن ئێدوارد کارپێنتەر و جان ئادینگتن سیمندسەوە نوێنەرایەتی دەکرا. لەگەڵ کتێبێک بە ناوی ''خۆشەویستی ھۆمۆجێنیک'' لە ساڵی ١٨٩٤، توێژەری کۆمەڵایەتی ئێدوارد کارپێنتەر دەستی کرد بە نووسینەوەی زنجیرەیەک لە وتار و نامیلکە لەسەر ھاوزایەندخوازی و لە ساڵی ١٩١٦دا لە کتێبەکەیدا بە ناوی ''ڕۆژەکانم و خەونەکانم'' ڕوونی کردەوە کە ئەو ھاوزایەندخواز بووە.

=== ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست ===
[[پەڕگە:Portrait de Shah Abbas Ier et son page - MAO 494 - v5.jpg|200px|وێنۆک|ڕاست|[[شا عەباسی یەکەم|شا عەباسی یەکەمی سەفەوی]] لەگەڵ کوڕێکدا. کێشراوە لەلایەن محەممەد قاسم (١٦٢٧).&lt;ref&gt;Nahavandi and Bomati, illustration opposite p.162&lt;/ref&gt;]]
چەند کۆچکردنێکی [[عەرەب]] ڕوویداوە لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستەوە]] بەرەو ئەورووپا لە ناوەندی ١٨٠٠کاندا. دوو لەو کۆچکەرانە، ڕافیعە ئەلتەحتاوی و محەممەد ئەلسەفەر سەرسووڕمانی خۆیان پیشان دا کە فەڕەنسییەکان زۆرجار بە ئەنقەست بە ھەڵە ئەو ھۆنراوانەیان وەرگێڕاوە کە لەسەر کوڕ نووسراون و ئەوان لەجێی کوڕ کچیان داناوە بۆ ئەوەی لە پێوەرە ڕەوشتییەکانیان و نەریتیان لانەدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=El-Rouayheb|یەکەم=Khaled|سەردێڕ=Before Homosexuality in the Arab-Islamic World, 1500–1800|ناونیشان=https://archive.org/details/beforehomosexual0000elro|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=The University of Chicago Press|ژپنک=٠-٢٢٦-٧٢٩٨٨-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/beforehomosexual٠٠٠٠elro/page/٢ ٢]}}&lt;/ref&gt;

[[ئیسرائیل]] بە باشترین وڵات ناسراوە لەگەڵ ھاوزایەندخوازان لە ھەموو ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و [[ئاسیا]]دا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ڕێکەوت = ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٨| ناونیشان = http://www.independent.co.uk/life-style/love-sex/taboo-tolerance/the-five-most-improved-places-for-gay-tolerance-932635.html| وتەگێڕانەوە = Israel is the only Middle-Eastern country to support gay rights legislation, and the country attracts gay people from Palestine and Lebanon.| ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ئیش= The Independent| سەردێڕ = The five most improved places for gay tolerance|شوێن= London| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170611133449/http://www.independent.co.uk/life-style/love-sex/taboo-tolerance/the-five-most-improved-places-for-gay-tolerance-932635.html| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی حوزەیرانی ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و [[تێل ئەڤیڤ]] ناسراوە بە «پایتەختی گەیەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست»،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Was Arafat Gay?|نووسەر=James Kirchick|بڵاوکەرەوە=Out}}&lt;/ref&gt; و بە یەکێک لە ئارامترین و باشترین شارەکان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان داندراوە. نواندنی شانازی ھاوزایەندخوازان ھەموو ساڵێک لە تێل ئەڤیڤ جێ دەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://tmagazine.blogs.nytimes.com/2010/07/02/dispatch-gay-tel-aviv/|سەردێڕ=Gay Tel Aviv|یەکەم=Anthony|دوایین=Grant|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٠|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630125434/http://tmagazine.blogs.nytimes.com/2010/07/02/dispatch-gay-tel-aviv/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لەلایەکی ترەوە، زۆرینەی حکوومەتەکانی تری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست زۆرجار دیاردەی ھاوزایەندخوازی پشتگوێ دەخەن و دان بە ھەبوونیدا نانێن، ھەندێک جاریش بەتاوانبوونی دەکەن. ھاوزایەندخوازی لە نزیکەی ھەموو دەوڵەتە ئیسلامییەکان نایاسایییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iran 'must stop youth executions' |نووسەر=Steven Eke |ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٥|newspaper=BBC News |ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4725959.stm |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170824103849/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4725959.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئابی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; جووتبوون لە نێوان ئەندامانی ھاوزایەند لە ھەندێک لە دەوڵەتە ئیسلامییەکان سزای کوشتنی ھەیە، وەک لە [[عەرەبستانی سعوودی]]، [[ئێران]]، [[مۆریتانیا]]، باکووری [[نێجیریا]]، [[سوودان]]، و [[یەمەن]]دا دیارە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 |سەردێڕ=7 countries still put people to death for same-sex acts |بڵاوکەرەوە=ILGA |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091029185853/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091029185853/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 |date=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt; سەرۆککۆماری ئێران [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]] لە یەکێک لە وتارەکانیدا لە ساڵی ٢٠٠٧دا لە زانکۆی کۆڵۆمبیا، بانگەشەی ئەوەی کرد کە لە ئێراندا کەسی گەی نەبووە. بەھەرحاڵ، ھەرچی ھاوزایەندخوازێکیش ھەبێت بە کراوەیی دان بەوەدا نانێت کە گەیە، لە ترسی ڕەتکردنەوەیان لەلایەن خێزانەکەیانەوە یانیش دەستدرێژی کردنە سەریان لەلایەن حکوومەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Nazila|دوایین=Fathi|سەردێڕ=Despite Denials, Gays Insist They Exist, if Quietly, in Iran|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/09/30/world/middleeast/30gays.html?_r=1&amp;hp&amp;oref=slogin|بڵاوکەرەوە=New York Times|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630124400/http://www.nytimes.com/2007/09/30/world/middleeast/30gays.html?_r=1&amp;hp&amp;oref=slogin|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

==== کوردستان ====
[[پەڕگە:Kurdistan LGBT pride flag.png|thumb|دیزاینی نوێی ئاڵای کوردستان و سەربەرزیی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی ھەرێمی کوردستان.]]
لە مێژووی [[کوردستان]]دا ھاوزایەندخوازی ھەر ھەبووە، وەک ھەموو ناوچەکانی تری جیھان، بەڵام ھەرگیز بە کراوەیی ماف بۆ ھاوزایەندخوازان دانەندراوە و دیاردەکە پشتگوێ خراوە. لە ئێستادا، ھاوزایەندخوازی لە ئێراقدا قەدەغە نەکراوە، بەڵام ھێشتا خەڵکی دژی دەوەستن و بە چاوێکی خراپ سەیری دەکرێت. لە ساڵی ٢٠١٠دا بڵاوکرایەوە کە یاسایەکی نوێ دادەندرێت بۆ یەکسانی نێوان زایەندەکان. بەڵام لە کۆمەڵگە ئایینییە ناوخۆیییەکان ناڕەزایی دەربڕدرا و وترا کە ئەمە یاسایەکە بۆ پەسەندکردنی ھاوزایەندخوازی.&lt;ref name=rudaw&gt;[http://www.rudaw.net/english/culture_art/3374.html ''Homosexuality Fears Over Gender Equality in Iraqi Kurdistan''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120124162204/http://www.rudaw.net/english/culture_art/3374.html |date=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; کامیل حاجی عەلی، بەڕێوەبەری ئەوقاف و کاروباری ئایینی لە کوردستان وتی کە ئەم یاسایە «بەدڕەوشتی» بڵاودەکاتەوە و کۆمەڵگەی کوردی «تێک دەدات.» دوای کۆمەڵێک جووڵەی ئایینی، [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] کۆنگرەیەکیان بەست و دانیشتووانیان ئاگادار کردەوە کە ئەم یاسایە ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازەکان یاسایی ناکات.&lt;ref name=rudaw/&gt;

لە ساڵی ٢٠١٧دا، کەناڵی تەلەڤیزیۆنی ناوخۆی کوردستان [[ئێن ئاڕ تی]] [[بەڵگەفیلم]]ێکیان بە ناو کوردستاندا پەخش کرد لەسەر ھاوزایەندخوازی کە بیرۆکەی گشتیی بابەتەکەیان خستە ڕوو، لە بەڵگەفیلمەکەدا چەند ھاوزایەندخوازێکی کورد بانگھێشت کرابوون بۆ ئەوەی قسە لەسەر بابەتەکە بکەن.&lt;ref name=nrtsreport3619/&gt; بەڵگەفیلمەکە بە گشتی وەڵامێکی خراپی درایەوە لەلایەن کوردستان و کۆمەڵگە ئایینییەکانەوە.

لە ١ی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٧، [[ڕێکخراوەی لاڤە|ڕێکخراوی لاڤە]] دامەزرا، کە یەکەم ڕێکخراوە لە ناوخۆی کوردستان بە ئاشکرا داوای مافی ھاوزایەندخوازان بکات. دواتر لاڤە داخراو و کار و چالاکییەکانیان گواستەوە بۆ [[ڕێکخراوەی ڕاسان]]. ڕێکخراوەی ڕاسان لە ساڵی ٢٠٢١دا لەلایەن ئەندام پەرلەمانێکی [[کۆمەڵی دادگەریی کوردستان]] بە ناوی عومەر گوڵپی سکاڵایان لەسەر تۆمار کرا. دواتر چەند ھەوڵێک درا بۆ دەستگیرکردن و دەرکردنی یاسا دژی ھاوزایەندخوازی، بەڵام گشت ھەوڵەکان شکستیان ھێنا.

==== دەمی پێش ئیسلام ====
[[پەڕگە:Édouard-Henri Avril (18).jpg|وێنۆک|وێنەیەکی خەیاڵیی ھادریان و ئەنتینۆس؛ تابلۆکە کاری [[ئێدوارد ھێنری ئاڤریل]] شێوەکاری سەدەی ١٩ و ٢٠ە کە زۆربەی کارەکانی دیمەنی ئیرۆتیکن.|230px]]
لە ئیمپڕاتۆرێتی ئاشووری کۆندا، ھاوزایەندخوازی ھەبووە و باو بووە؛ قەدەغەنەکراو بوو ھەروەھا بە بێڕەوشتی یان نەخۆشی دا نەئەندرا. ھەندێک لە تێکستە ئایینییەکان پاڕانەوەی تێدابووە بۆ ھاوزایەندخوازان. چەند کتێب ھەبوون کە بە شێوەیەکی یەکسان پاڕانەوەی تێدابووە بۆ پەیوەندییە سۆزدارییەکانی ھەر سێ ئاڕاستەی زایەندییەکە.&lt;ref&gt;Gay Rights Or Wrongs: A Christian's Guide to Homosexual Issues and Ministry, by Mike Mazzalonga, 1996, p.11&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The Nature Of Homosexuality, Erik Holland, page 334, 2004&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pritchard, p. 181.&lt;/ref&gt;

لە [[ئێرانی مەزن|ئاریانی مەزندا]]، ھاوزایەندخوازی و پەیوەندی سێکسی و ئرۆتیکی نێوان ئەوان ڕێگە پێدراو بووە، تەنانەت لە زۆربەی شوێنە گشتییەکانیشدا. لە سیمینار و بۆنە تایبەتەکانەوە بۆ کامپی سەربازان و گەرماو و کافێخانەکان. لە سەردەمی [[سەفەوییەکان]]دا (١٥٠١–١٧٢٣) تەنانەت خانەی [[لەشفرۆشی|لەشفرۆشی پیاوانیش]] یاسایی بووە.&lt;ref name=&quot;Wikipedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Homosexuality#Modern_period|سەردێڕ =Homosexuality |زمان =ئینگلیزی |سەردان =٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

ھەندێک لە زاناکان دەڵێن کە دەتواندرێت نموونەی ھاوزایەندخوازی لە وێژەی کۆندا بەدی بکرێت، وەک لە [[داستانی گلگامێش]] و چێرۆکی دەیڤد و جۆناتانی [[کتێبی پیرۆز|کتێبی پیرۆزی مەسیحییەکان]] دیارە. لە داستانی گلگامێشدا، پەیوەندی نێوان گلگامێش و کەسایەتییەک بە ناوی ئینکیدو ھاوزایەندخوازی بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dynes|یەکەم=Wayne|سەردێڕ=Homosexuality in the Ancient World|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٣-٠٥٤٦-٠|پەڕەکان=vii–xv|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=JrpU6O3VnawC&amp;lpg=PP1&amp;dq=homosexuality%20in%20the%20ancient%20world&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=false|chapter=Introduction|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130185857/https://books.google.com/books?id=JrpU6O3VnawC&amp;lpg=PP1&amp;dq=homosexuality%20in%20the%20ancient%20world&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Held|یەکەم=George F.|سەردێڕ=Parallels between The Gilgamesh Epic and Plato's Symposium|ساڵ=١٨٣|پەڕەکان=١٩٩–٢٠٧|editor=Wayne R. Dynes &amp; Stephen Donaldson}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kilmer|یەکەم=Anne Draffkorn|سەردێڕ=A Note on an Overlooked Word-Play in the Akkadian Gilgamesh|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing, Inc.|پەڕە=٢٦٤|editor=Wayne R. Dynes and Stephen Donaldson}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Thorbjørnsrud|یەکەم=Berit|سەردێڕ=What Can the Gilgamesh Myth Tell Us about Religion and the View of Humanity in Mesopotamia?|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing, Inc.|پەڕە=٤٥٢}}&lt;/ref&gt; ھەروەک چۆن دەیڤد خۆشەویستییەکی بەھێزی ھەبووە بۆ جۆناتان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ackerman|یەکەم=Susan|بەستەری نووسەر=Susan Ackerman (biblical scholar)|سەردێڕ=When Heroes Love|ناونیشان=https://archive.org/details/whenheroesloveam0000acke|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Columbia University Press|ژپنک=٠-٢٣١-١٣٢٦٠-٣|پەڕەکان=xii}}&lt;/ref&gt;

== سروشت و کەسایەتی ==
=== کردار و ئارەزووەکان ===
[[کۆمەڵەی دەروونیی ئەمریکی|کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی]]، [[کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی]]، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی دەڵێن کە ئاڕاستەی زایەندی «تایبەتمەندییەکی کەسیی نییە کە بتواندرێت بە جودایی پێناسە بکرێت، بەڵکو ئاڕاستەی زایەندی جیھانی ئەو کەسە پێناسە دەکات کە ئەگەری دۆزینەوەی پەیوەندییەکی سۆزداری بەچێژی ھەیە تێیدا.»&lt;ref name=amici/&gt;

{{دەقی تایبەت|ئاڕاستەی زایەندی بە زۆری وەک خەسڵەتێکی کەسێک باس دەکرێت، وەک [[زایەند|سێکسی ژینناسیی]] و یانیش تەمەن. ئەم تێڕوانینە ناتەواوە لەبەرئەوەی ئاڕاستەی زایەندی بەردەوام بە زاراوەی ژیری پێناسە دەکرێت و پێویست بە پەیوەندی سۆزدارییە لەگەڵ تاکەکەسەکانی تر. کرداری سێکسی و سەرنجی ڕۆمانتیکی بە ھاوزایەندخوازی یان جیاڕەگەزخوازی پۆلێن دەکرێت لەسەر بنەمای زایەندی زیندەیی کەسەکەی کە پێیان ھەڵدەستێت. بە دڵنیایییەوە، پەیوەندی بە کردارەکەوە ھەیە – یان ویستنی کردنی کارەکە – لەگەڵ یەکێکی تر کە جیاڕەگەزخوازی، ھاوزایەندخوازی، یان دووڕەگەزخوازییەکەی خۆی دەنوێنێت. ئەمە کرداری ئاسایی وەک دەست گرتن و ماچکردنیش دەگرێتەوە.&lt;ref name=amici/&gt;}}

لە لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٤دا، کە لەسەر ژنان بوو، ھەردووک ژنە لێزبیان و جیاڕەگەزخوازەکانیش لە ڕووی سێکسییەوە کاریگەرییان کرایە سەر کاتێک فیلمی ئیرۆتیکی و سێکسییان پیشاندرا، فیلمەکان لە ژن و ژن و پیا و ژن پێکھاتبوون و ھەردووکیان کاریگەرییان کردە سەر مەبەستەکان. بەڵام کاتێک ھەمان لێکۆڵینەوە لەگەڵ پیاوە جیاڕەگەزخوازەکان کرا، ئەوان تەنھا بە فیلمێک ئارەزووی سێکسییان بەرز دەبۆوە کە ژنی تێدا بوو، گەیەکانیش تەنھا بەوانەی کە پیاویان تێدابوو. نوێنەری لێکۆڵینەوەکە وتی کە ئاڕاستەی زایەندی ژنان کەمتر تیشکی خستووەتە سەر یەک زایەندی دیاری کراو لە چاو پیاوەکاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Why women are leaving men for other women| ناونیشان = http://www.cnn.com/2009/LIVING/personal/04/23/o.women.leave.menfor.women/| ڕێکەوت = ٢٣ی نیسانی ٢٠٠٩| ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ئیش= CNN| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170614055442/http://www.cnn.com/2009/LIVING/personal/04/23/o.women.leave.menfor.women/| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== پەیوەندی سۆزداری ===
[[پەڕگە:Old Male couple.jpg|وێنۆک|دوو خۆشەویستی ھاوزایەندخوازی پیر – پەیوەندی خۆشەویستی نێوان ھاوزایەندخوازان ھەر وەک ھەموو پەیوەندییەکانی تر دەکرێت درێژخایەن بێت.]]
ئەو کەسانەی کە ھاوزایەندخوازن دەتوانن بە چەند شێوەیەکی جیاواز خۆیان دەرببڕن، ئەگەریش ھەیە کە بە ڕەفتارەکانیاندا دیاربێت، وەک شێوازی ھەڵبژاردنی پۆشاک و ڕۆیشتن و قسەکردن، لەوانەشە بەو شتانەدا دیار نەبێت.&lt;ref name=apahelp/&gt; ئەوان لەوانەیە بە ناحەزی پەیوەندی لەگەڵ زایەندێکی جیاوازدا ببەستن (ئەگەر پیاو بوو لەگەڵ ژن و بەپێچەوانەوە)، بە سەرەکی بۆ ئەوەی ھەست نەکرێت بەوەی ئەوان کە ھاوزایەندخوازن، لەوانەشە لە پەیوەندی خۆشەویستی ئاسایی (ھاوزایەندخوازی) خۆیان بن، ھەندێکیشیان لەوانەیە ھیچ خۆشەویستییەک نەکەن بە مەبەستی ئایینی.&lt;ref name=apahelp/&gt; یەکێک لە ڕاپرسییەکان وای پیشان دەدات کە لە بەینی ٤٠٪‏ و ٦٠٪‏ گەیەکان لە پەیوەندی سۆزداریان و لە نێوان ٤٥٪‏ و ٨٠٪‏ لێزبیانەکانیش بە ھەمان شێوە.&lt;ref name=aparesolution&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Resolution on Sexual Orientation and Marriage – Research Summary |ناونیشان=http://www.apa.org/about/policy/gay-marriage.pdf |بڵاوکەرەوە=American Psychological Association |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130603131046/http://www.apa.org/about/policy/gay-marriage.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; لە زانیارییەکانی ڕاپرسییەکەش دەبیندرێت کە لە بەینی ١٨٪‏ و ٢٨٪‏ی خۆشەویستە گەیەکان و لە بەینی ٨٪‏ و ٢١٪‏ی لێزبیانەکان بۆ ماوەی ١٠ ساڵ پێکەوە ماونەتەوە لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. زۆرێک لەو بەدواداچوونانەی کە کراوە ڕوونی دەکاتەوە کە پەیوەندییە ھاوزایەندەکان و جیاڕەگەزەکانیش یەکسانن لە ڕووی توندی پەیوەندییەکانەوە و ھیچ جیاوازییەکیان نییە. زاناکان دەڵێن کە تەمەن و زایەند باشترە بۆ کردن بە پێوەر بۆ پێوانی درێژخایەنی پەیوەندییەک نەک ئاڕاستەی زایەندی تاکێک. ئەوانەی لە ناو پەیوەندییە ھاوزایەندخوازی و جیاڕەگەزخوازییەکانن وەک یەک ھەوڵی پاراستنی پەیوەندییەکەیان دەدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-elo011708.php |سەردێڕ=Relationship Satisfaction and Commitment |بڵاوکەرەوە=Eurekalert.org |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100507073038/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-elo011708.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Duffy&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1300/J082v12n02_01|سەردێڕ=Satisfaction and commitment in homosexual and heterosexual relationships|journal=Journal of Homosexuality|ساڵ=١٩٨٥|یەکەم=S.M/|دوایین=Duffy|نووسەر٢=C.E. Rusbult|بەرگ=١٢|issue=2|پەڕەکان=١–٢٣|ناونیشان=http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٠٩|pmid=٣٨٣٥١٩٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171019190212/http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Baccman&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Expectations of romantic relationships: A comparison between homosexual and heterosexual men with regard to Baxter's criteria|journal=Social Behavior and Personality|ساڵ=١٩٩٩|یەکەم=Baccman|دوایین=Charlotte|نووسەر٢=Per Folkesson|نووسەر٣=Torsten Norlander|ناونیشان=http://www.sbp-journal.com/index.php/sbp/article/view/976|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131104194406/http://www.sbp-journal.com/index.php/sbp/article/view/976|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== خۆئاشکراکردن ===
{{وتاری سەرەکی|خۆئاشکراکردن}}
[[پەڕگە:Johanna sigurdardottir official portrait.jpg|upright|وێنۆک|یۆھانا سیگیرادۆتیر، [[سەرۆک وەزیران]]ی پێشووی [[ئایسلەند]]ا، یەکەم [[لێزبیەن|لێزبیانی]] ئاشکرای سەری حکوومەت بووە لە کاتی مۆدێرندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئایسلەنداو و پی ئێمە ھاوزایەندخوازەکەی|ئیش=TIME|نووسەر=موودی جۆناس|ناونیشان=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1875032,00.html|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەم، ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەم، ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170717162851/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1875032,00.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|ڕاست]]
بە ئینگلیزی پێی دەڵێن ''ھاتنەدەرەوە لە دۆڵابی جلەکە''، دەستەواژەیەکە کە بۆ کەسێک بەکاردەھێندرێت کە ئاشکرای دەکات بۆ دەورووبەرەکەی کە ھاوزایەندخوازە. ئەمە پڕۆسەیەکی سەختی ژیانی ھاوزایەندخوازانە چونکە خەمی ئەوەیان دەبێت کە دەورووبەرەکەیان سروشتی ئەوان پەسەند نەکەن و ھەستان بەم کارە لەڕووی دەروونییەوە فشاریان دەخاتە سەر.&lt;ref name=&quot;Coming Out: A Journey&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://utahpridecenter.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=25&amp;Itemid=44 |سەردێڕ=Coming Out: A Journey |بڵاوکەرەوە=Utahpridecenter.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090825202112/http://utahpridecenter.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=25&amp;Itemid=44 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بە گشتی، خۆئاشکراکردن بە سێ قۆناغ دادەندرێت. یەکەم قۆناغ ئەوەیە کە تاک تێیدا خۆی دەناسێت یانیش درک بەوە دەکات کە ھاوزایەندخوازە و چێژ لە پەیوەندی ھاوزایەندەکانی وەردەگرێت و ئەم ڕاستییە قبوڵ دەکات. ئەمە زۆرجار بە خۆئاشکراکردنێکی دەروونی ناو دەبرێت.&lt;ref&gt;In a joint statement with other major American medical organizations, the APA says that &quot;different people realize at different points in their lives that they are heterosexual, gay, lesbian, or bisexual&quot;.
{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/justthefacts.html
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070807205013/http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/justthefacts.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Just the Facts About Sexual Orientation &amp; Youth: A Primer for Principals, Educators and School Personnel
 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٠٧|ساڵ=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=American Academy of Pediatrics, American Counseling Association, American Association of School Administrators, American Federation of Teachers, American Psychological Association, American School Health Association, The Interfaith Alliance, National Association of School Psychologists, National Association of Social Workers, National Education Association}}&lt;/ref&gt; دووەم قۆناغیش بڕیاردانی کەسەکەیە لە ئاگادارکردنەوەی دەورووبەرەکەی (نم. خێزانەکەی و ھاوڕێکان) کە ئەو ھاوزایەندخوازە. سێیەم قۆناغیش تێکەڵبوون و ژیانە لەگەڵ کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی.&lt;ref name=hrccontinuum&gt;{{بیرخستنەوە|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشان=http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071102101657/http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|periodical=Human Rights Campaign |سەردێڕ=The Coming Out Continuum}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071102101657/http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |date= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لە ئێستادا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، خەڵکی بە گشتی یان لە تەمەنی ١٥–١٨ خۆیان ئاشکرا دەکەن یان لە تەمەنێکی دواتردا کە دەگەنە کۆلێژ بۆ نموونە. لە کوردستان و ئێراق خۆئاشکراکردن بە ڕێژەیەکی زۆر کەم ھەیە و لەوانەیە خەڵکانی ئێڵ جی بی تی خۆیان ئاشکرا نەکەن چونکە ھیچ یاسایەک نییە بیانپارێزێت و ئەگەر ھەیە ژیانیان بکەوێتە مەترسییەوە. لەو تەمەنەدا لەوانەیە بڕوایان بە دەورووبەرەکەیان نەبێت و ئاگاداریان نەکەنەوە، بە تایبەتی چونکە کۆمەڵگە زۆرینەیان بەھۆی ھەڵە تێگەیشتنەوە بە خراپی دادەنێن؛ ھەندێکجار تەنانەت خێزانەکانی خۆشیان نازانن.

درک پێ کردن بە ھاوزایەندخوازی خود پرۆسەیەکی ئاسان نییە و بگرە زۆریش ئاڵۆزە. بە پێچەوانەی کۆمەڵەکانی ترەوە (وەک ئایینەکان بۆ نموونە) ھاوزایەندخوازان لە کۆمەڵگەیەکدا گەورە نابن کە یەکسەر ھەڵی بژێرن کە ھاوزایەندخواز بن وەک کەسانی دەورووبەریان،{{تێبینی|لەکاتێکدا کە ھەر مرۆڤێک دەتوانێت ئایین و خووڕەوشتی کۆمەڵگەکەی ھەڵبگرێ، ھاوزایەندخوازان لەتوانایاندا نییە کە ھەڵی بژێرن و بیگۆڕن.}} چونکە شتێک نییە ھەڵبژاردن بێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.washingtontimes.com/news/2014/dec/31/modern-science-says-homosexuality-not-choice/ |سەردێڕ=زانستی مۆدێرن دەڵێت کە ھاوزایەندخوای ھەڵبژاردن نییە |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170606041746/http://www.washingtontimes.com/news/2014/dec/31/modern-science-says-homosexuality-not-choice/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; واتە ھەر تاکێک دەتوانێت بە ئاسانی ھەڵگری ئایین و بیر و باوەڕی باوان و کۆمەڵگەکەی بێت و کەیش ویستی دەتوانێت بیانگۆڕێت، بەڵام لە ھاوزایەندخوازیدا وا نییە و ئەمیان شتێکی درک پێ کردنە نەک ھەڵبژاردن و ھەرگیزیش ناتواندرێت بگۆڕدرێت.&lt;ref&gt;http://truth-out.org/archive/component/k2/item/85575:american-psychology-declares-homosexuality-cant-be-cured{{بەستەری مردوو|url=http://truth-out.org/archive/component/k2/item/85575:american-psychology-declares-homosexuality-cant-be-cured |date=حوزەیرانی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; باشترین بەڵگە لەسەر ئەوە ئەمەیە، ئەگەر پیاوێک جیاڕەگەزخواز بێت، واتە گەی نەبێت، ناتوانێت سێکس لەگەڵ پیاوێکی تردا بکات چونکە دژی سروشتی ئەوە، بە ھەمان شێوە بۆ گەیەک یان لێزبیانێک. ھەندێکجار لە کۆمەڵگەکاندا دەبیسترێت کە کەسێک «گەی بووە بەڵام بووەتەوە بە جیاڕەگەزخواز»، ئەمە لەڕاستیدا مەحاڵە، ئەو کەسە یان ھەر لە سەرەتاوە [[دووڕەگەزخوازی|دووڕەگەزخواز]] بووە یانیش ئێستاش ھەر گەیە. خەڵکانی ئێڵ جی بی (گەی و لێزبیان و دووڕەگەزخوازەکان) زۆرجار لە کۆمەڵگەیەکدا پەروەردە دەکرێن کە کۆنەپەرست و تێنەگەیشتوون بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازی.&lt;ref name=&quot;Rosario et al.&quot;&gt;Rosario, M. , Schrimshaw, E. , Hunter, J. , &amp; Braun, L. (February 2006). Sexual identity development among lesbian, gay, and bisexual youths: Consistency and change over time. ''Journal of Sex Research'', 43(1), 46–58. Retrieved 4 April 2009, from PsycINFO database.&lt;/ref&gt; ئەوان کاتێک لە سروشتی خۆیان تێدەگەن کە سەیری کۆمەڵگەکانی تری دەورووبەریان دەکەن.{{تێبینی|چونکە کۆمەڵگەکانی خۆیان پەروەردەیان ناکەن لەسەر شتێکی وا، تا تەمەنێکی گەورەتر نازانن ئەوان بۆ جیاوازن، بەڵام ھەر لە مناڵییەوە ھەست بەم گۆڕانە دەکەن لە خۆیاندا کاتێک کە لەگەڵ کۆمەڵگە تێکەڵ دەبن و سروشتی خەڵکی تر دەزانن}}

ھەندێک لە ھاوزایەندخوازان بە گشتی و بە ڕووی جیھاندا خۆیان ئاشکرا دەکەن،&lt;ref name=glbtqouting&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Neumann |یەکەم=Caryn E |ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |سەردێڕ=Outing |ساڵ=٢٠٠٤|periodical=glbtq.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |date= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; زۆرێکیش لە کەسایەتی ناودار ھەیە لەو شێوەیە، بۆ نموونە [[لەیدی گاگا]]. خۆئاشکراکردن ئاوا بە کراوەیی دەکرێت چەند ھۆکارێکی لە پشتەوە بێت، وەک سیاسی یان ئاکاریی و، دەکەوێتە ناو مەودایەکی فراوانتری ھۆکارییەوە.&lt;ref name=biasfreeusage&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The Dictionary of Bias-Free Usage: A Guide to Nondiscriminatory Language |دوایین=Maggio |یەکەم=Rosalie |ساڵ=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=Oryx Press |ژپنک=٠-٨٩٧٧٤-٦٥٣-٨|پەڕە=٢٠٨}}&lt;/ref&gt;

=== لێزبیانزم و ھاوزایەندخوازیی ژنان ===
{{ھەروەھا ببینە|لێزبیان}}
[[پەڕگە:Simeon Solomon - Sappho and Erinna in a Garden at Mytilene.jpg|وێنۆک|ڕاست|[[سافۆ]] و ئیرینا لە باخچەیەک لە میتیلین.]]
لێزبیانەکان زۆرجار ئاڕاستەی زایەندییەکەی خۆیان بە شێوەیەکی جیا ڕووندەکەنەوە وەک لە پیاوە گەیەکان، و تێگەیشتنی جیایان ھەیە لەو ئیتۆلۆژیایانەی کە لە لێکۆڵینەوە لەسەر پیاوە گەیەکان ھاتوونەتە بەردەست. ئەوان لەوانەیە بە شێوەیەکی جیاتر بڕواننە ژیان وەک ھاوزایەندخوازێک وەک لە پیاوەکان.

کاتێک لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٩٧٠ لێکۆڵینەوەیەک کرا، لێزبیانەکان باسی ژیانی خۆیان کرد وەک ھاوزایەندخوازان. ئەمە تەنھا بەدواداچوونێکی گەورەیە کە لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ژنان کراوە کە ڕوونی دەکاتەوە چۆن ژنەکان دەڕواننە ھاوزایەندخوازی لەوەتەی بەدواداچوونی کینسی کرا لە ١٩٥٣وە. لێکۆڵینەوەکە زانیارییەکی گشتی تێدابوو لەبارەی تێڕوانینی لێزبیانەکان لە پەیوەندی سۆزداری ھاوزایەند و ئاڕاستەی زایەندی ئەوان. لێزبیانەکان ئەو کوالیتییانەیان باس کرد کە لە ژنێکدا ھەیە بەڵام لە پیاوێکدا نییە، ئەوانەش کە وا دەکەن باشتر بن بۆ پەیوەندییەک لەچاو پیاوەکاندا، لەو کوالیتیانە کە ئەوان بەسۆزترن بەرامبەر ھەستی کەسانی تر جگە لە خۆیان وەک لە پیاوان.&lt;ref name=&quot;Hite-Rpt&quot;&gt;Shere Hite, ''The Hite Report: A Nationwide Study of Female Sexuality'' (N.Y. : Seven Stories Press, 2004 ed. pbk. [1st printing?] © 1976, 1981, 2004), pp. 325–328 &amp; 330 (ISBN 1-58322-569-2).&lt;/ref&gt;
لێزبیانەکان بە گشتی دوو جۆریان ھەیە، بەچ (پیاوانە) لەگەڵ فێم (ژنانە). بەچەکان وا دەبیندرێن کە قژیان کورتە و پۆشاکی پیاوان لەبەر دەکەن و ژنانەکانیش وەک ھەر خانمێکی ترن.

== دێمۆگرافیا ==
[[پەڕگە:Annise Parker.JPG|وێنۆک|ئانی پارکەر سەرۆکی [[شارەوانی]] شاری ھیوستن بوو لە ٢٠١٠ بۆ ٢٠١٦ و بە کراوەیی ھاوزایەندخوازە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Locke Concedes In Mayor's Race – Politics News Story – KPRC Houston
 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091216054340/http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216054340/http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html |date=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;]]

داتا و زانیاری لەسەر گەی و لێزبیانەکان پێویستە بۆ ئەوەی ڕێژەی ھاوزایەندخوازانی جیھان بە جێگیری بزانرێت و بەرچاو بکەوێت کە ھاوزایەندخوازان چۆن مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت لەلایەن کۆمەڵگەوە.&lt;ref name=black/&gt; ئەم داتایانە سوودی زیاتریان دەبێت؛ بۆ نموونە یارمەتی ژماردنی زەرەرەکان و سوودەکانی ئابووری [[پەیوەندیی نافەرمی|پەیوەندی نافەرمی]] دەدات،&lt;ref name=black/&gt; و کاریگەری یاسایی کردنی ڕێگەدان بە بەخێوکردنی ھەتیوەکان لەلایەن ھاوزایەندخوازان دەخاتە ڕوو، ھەروەھا ڕۆڵەکانیان لە نێوان سەربازیی دەوڵەتەکان؛ و لەلایەکی ترەوە، زانینی ڕێژەی «گەی و لێزبیان پەیمان ھەڵدەگرێت لە یارمەتیدانی زانایانی کۆمەڵناسی لە تێگەیشتنی مەودایەکی گەورە لە پرسیاری گرنگ—[وەک] پرسیارەکان لەبارەی ھەڵبژاردەی مارکێتیی گشتییەوە، یەکگرتووی شارستانییەتی مرۆڤایەتی، خانووبەرە، جیاکاری، لەگەڵ بڕیارەکان [لەبارەی ھەڵبژاردەی] نیشتەجێبوونی جوگرافییەوە.»&lt;ref name=black/&gt;

پێوانی دیاردەی ھاوزایەندخوازی کارێکی دژوارە، لەبەر ئەوەی دەبێت بایەخێکی زۆر بدرێت بە یەکەی پێوانەکەی بەکاردێت،&lt;ref name=&quot;levay&quot;/&gt; وڵاتەکانی جیھان، کە زۆربەیان ڕەتی دەکەنەوە قسە لەسەر ھاوزایەندخوازی بکەن (ئێران بە نموونە)، زانیاریی زیاتر لەسەر سروشتی [[ئاڕاستەی زایەندی|ئاڕاستەی زایەندیی]] کەسەکانەوە، و ھتد. زۆرێک لە خەڵکی ھەن کە سۆزیان ھەیە بەرامبەر کەسانی تر کە لە ھاوزایەندی خۆیانن، بەڵام ڕەتی دەکەنەوە کە دان بەو ڕاستییەدا بنێن کە یان گەیین یان دووڕەگەزخواز. ئەمەش کێشەیەکی ترە. ھەروەھا شتێکی تر کە خەریکە بەدواداچوونەکە مەحاڵ دەکات، ئەوەیە کە دەبێت چەند خەسڵەتێک کە لەوانەیە پەیوەندی بە ئاڕاستەی زایەندییەوە نەبێت دەستنیشان بکات لە خەڵکیدا. لەوانەیە زۆرێک لەو کەسانەی کە خۆیان بە جیاڕەگەزخواز ناودەبەن ھاوزایەندخواز دەربچن.&lt;ref name=black/&gt;

[[پەڕگە:Tim Cook 2009 cropped.jpg|وێنۆک|[[تیم کووک]]، سەرۆکی بەڕێوەبەری فەرمانبەرانی کۆمپانیای [[ئەپڵ]] پیاوێکی ھاوزایەندخوازە.&lt;ref name=timcook2719/&gt;]]

لە ساڵەکانی ١٩٤٨ و ١٩٥٣دا، زیندەزان و پرۆفیسۆری [[وشەڕەتناسی|ئێتیمۆلۆژیا]] ئاڵفرێد کینسی، ڕای گەیاند کە نزیکەی ٤٦٪‏ خەڵکی لە ڕەگەزی نێر کاردانەوەی سێکسییان بەرامبەر بە ھەردوو زایەند ھەبووە لە تەمەنیاندا، و ٣٧٪‏ ئەو کەسانەش بە لایەنی کەمەوە یەک کاردانەوەی ھاوزایەندخوازییان ھەبووە.&lt;ref name=sexualbehavior37287/&gt;&lt;ref name=&quot;more-or-less-2010-10-01&quot;/&gt; دواتر ڕەوشتناسییەکەی کینسی ڕەخنەی لێ گیرا لەلایەن جان تەکیەوە، لەبەر بەکارھێنانی سامپڵی ھەڵبژاردوو لەجێی بەکارھێنانی سامپڵی ھەڵکەوتیی.&lt;ref name=idea-creative719/&gt;&lt;ref name=idea-creative628/&gt; بەدواداچوونێکی تر کرا بۆ بەدرۆخستنەوەی سامپڵەکانی کینسی، بەڵام لە کۆتاییدا ئەو بەدواداچوونەش بە ھەمان ئەنجامەکەی کینسی گەیشت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Book Review by Martin Duberman, ''The Nation'', November 3, 1997
 |ناونیشان=http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html
 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090111215816/http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090111215816/http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html |date=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}} Martin Duberman on Gebhart's &quot;cleaning&quot; of data&lt;/ref&gt; سایمن لاڤەی، کو لێکۆڵەرەوەی سروشتی [[مێشک]]ی ھاوزایەندخوازانە، ئەنجامەکانی کینسی بەکارھێنا وەک نموونەیەک بۆ ئەو ئاگادارییەی کە پێویستە لەکاتی بەدواداچوونی دێمۆگرافیکی، لەبەرئەوەی لەوانەیە ئەنجامی بە تەواوەتی بەدەست بێت لەسەر بنەمای ئەو سیاسەتانەی بەکارھێندراوە بۆ بەڕێوەبردنی بەدواداچوونەکە.&lt;ref name=levay/&gt;

بەپێی بەدواداچوونە گەورەکان، ٢٪‏ بۆ ١١٪‏ خەڵکی جۆرێک لە کۆنتاکتی ھاوزایەندییان ھەبووە لە ژیانیاندا؛&lt;ref name = Billy1993/&gt;&lt;ref name = Binson1995/&gt;&lt;ref name = Johnson1992/&gt;&lt;ref name = Laumann1994/&gt;&lt;ref name = Wellings1994/&gt;&lt;ref name = ACSF1992/&gt;&lt;ref name = Bogaert2004/&gt;&lt;ref name = Fay1989/&gt;&lt;ref name = Sell1995/&gt;&lt;ref name=SavinWilliams2009/&gt; ئەم ژمارەیە بەرزتر دەبێتەوە بۆ ١٦–٢١٪‏ کاتێک خووڕەوشتی ھەردوو لا خراونەتە ڕوو لەکاتی بەدواداچوونەکە.&lt;ref name=SavinWilliams2009/&gt; لە لێکۆڵینەوەیەکی ٢٠٠٦دا، ٢٠٪‏ی بەشداربووان بە نەناسراوی دانیان ناوە بە ھەبوونی ھەستی ھاوزایەند تێیان دا، بەڵام تەنھا ٢٪‏ بۆ ٣٪‏ لەو بەشداربووانە خۆیان بە ھاوزایەندخواز ناساندبوو.&lt;ref name=&quot;McConaghy et al&quot;&gt;McConaghy et al. , 2006&lt;/ref&gt; بەدواداچوونێکی تری ١٩٩٢ کە لە بەریتانیا کرا، ئاماژەی بەوە دا کە ٦٫١٪‏ی نێرەکان کردەوەیەکی ھاوزایەندخوازییان کردووە، و لە فەڕەنساش ڕێژەکەی ئەو کەسانە ٤٫١٪‏ بووە.&lt;ref name=gayfeelings2719/&gt;

بەپێی ڕاپۆرتێکی ''پەیمانگای ویلیامز'' کە لە ئازاری ٢٠١١ پێشکەش کرا، لە ٩ ملیۆن کەسی پێگەیشتوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، تەنھا ٣٫٥٪‏یان گەی، لێزبیان، یان دووڕەگەزخواز بوون.&lt;ref name=statsofusa2719/&gt;&lt;ref name=statsofusa3618/&gt; بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان، نزیکەی ٦٠١٬٢٠٩ خانوو ھەبووە کە کەپڵی ھاوزایەند تێیدا ژیاون.&lt;ref name=moresources2719/&gt; بەدواداچوونێکی تری ساڵی ٢٠١٣ کە لەلایەن سی-دی-سییەوە کرا و ٣٤٬٠٠٠ ئەمریکی تێیدا بەشدارییان کرد، ڕێژەی لێزبیان و گەیەکان بە ١٫٦٪‏ دەخەمڵێنێت، و ڕێژەی دووڕەگەزخوازەکانیش ٠٬٧٪‏ بوون.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;/&gt;

== دەروونناسی ==
[[دەروونناسی]] یەکێک بووە لە یەکەمین ئەو زانستانەی کە بە شێوەیەکی تایبەت و جیا لە ھاوزایەندخوازی کۆڵیوەتەوە. یەکەم ھەوڵدان بۆ ئەوەی ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی ناوببرێت لە سەدەی نۆزدەھەم درا لەلایەن چەند سێکسناسێکی تازەپێگەیشتووەوە لە جووڵەیەکی ئەورووپیدا. لە ساڵی ١٨٨٦، سێکسناس ڕیچارد ڤۆن کرافت-ئیبن، ھاوزایەندخوازی لەپاڵ ٢٠٠ بابەتی سێکسیی تر بە سەربەخۆیی باس کرد لە یەکێک لە کتێبەکانیدا لەژێر ناوی ''سایکۆپاتیا سێکسوالیس''. بەپێی کرافت-ئیبن ھاوزایەندخوازی یان لە «قۆناغی دروستبوونی کۆرپەلەدا پەیدا دەبێت»یانیش «دوای لەدایکبوونی.» لە کۆتا دوو دەیەی سەدەی نۆزدەھەمدا، بیرۆکەیەکی جیاواز لەبارەی ھاوزایەندخوازی دەستی گرت بەسەر بوارەکانی [[پزیشکی]] و [[دەروونپزیشکی|دەروونناسیدا]]، کە کردارەکەی بە «شێوەیەکی دروست کە لە کەسێکدا دەبیندرێت بە ئاڕاستەی زایەندییەکی جێگیرەوە» ناوی دەبرت.

کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی دەڵێن:

{{دەقی تایبەت|لە ١٩٥٢دا، کاتێک کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی یەکەمین پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکانی بڵاوکردەوە، ھاوزایەندخوازیشی لەخۆ گرتبوو. ھەر یەکسەر دوای ئەمە، ئەم پۆلێنکردنە بەدواداچوونی سەختی بۆ کرا بۆ پشتڕاستکردنەوەی لە لێکۆڵینەوەیەکدا کە لەلایەن پەیمانگای نەتەوەیی تەندروستی دەروونییەوە سپۆنسەر کرابوو. بەھەرحاڵ، ئەم لێکۆڵینەوەیە و ھەموو ئەوانەشی کە بەدوایدا ھاتن شکستیان ھێنا لەوەی کە بتوانن بە بەڵگەی زانستییەوە بیسەلمێنن کە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییە یان نائاسایییە و یەکێک لە ئاڕاستەی زایەندییە ئاسایییەکانی مرۆڤەکان نییە. لە ئەنجامی کۆکردنەوەی ئەم جۆرە بەدواداچوونانە، پرۆفیشناڵەکانی پزیشکی، تەندروستی دەروونی، و زانستی کۆمەڵایەتی و ڕەفتاری بەو دەرئەنجامە گەیشتن کە ناوبردنی ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی دەروونی نابەجێیە و ئەو پۆلێنکردنەی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی خەمڵاندنێکی سەربەخۆیانە بووە و لەسەر بنەمای کۆمەڵایەتی و تێڕوانینی پزیشکیی ھەڵە ھاتووەتە ئاراوە.

بەھۆی ئەو بەڵگە زانستیانەی کە ڕووبەڕووی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی بوونەوە دەربارەی ھەڵەکەیان، ئەوان ھاوزایەندخوازییان لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان دەرکرد لە ساڵی ١٩٧٣دا. دوای ئەوەی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی بەسەر زانیاری و داتا زانستییەکاندا چوونەوە لەم بارەیەوە، ئەوان ھەمان ڕێیان گرتە بەر لە ١٩٧٥{{تێبینی|کە ھاندانی لابردنی ھاوزایەندخوای بوو لە پێڕستی نەخۆشییەکان}}، ھانی ھەموو پرۆفیشناڵی تەندروستییە دەروونییەکانی دا کە «نوێنەرایەتی لابردنی ئەو نەخۆشییە دەروونییە بدەن کە ماوەیەکی زۆرە دراوەتە پاڵ ھاوزایەندخوازی.» کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتییش ئێستا لەسەر یاسا و سیاسەتێکی ھاوشێوە کار دەکەن.

بۆیە، پرۆفیشناڵان و لێکۆڵەرەوەکانی تەندروستی دەروونی دەمێکە ئەو ڕاستییەیان خستووەتە ڕوو کە ھاوزایەندخوازی ھیچ کۆسپ و بەربەستێک دانانێت لەبەردەم ژیانێکی خۆش و تەندروست و بەپڕشت، و ھەروەھا زۆرینەی ھاوزایەندخوازانی جیھان بە شێوەیەکی دروست لە مەوداکانی کۆمەڵایەتی و پەیوەندییەکان دەبیندرێن.&lt;ref name=amici/&gt;|25px|25px|&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt;}}

[[پەڕگە:Richard von Krafft Ebing.jpg|وێنۆک|ڕاست|کرافت-ئیبن، نووسەری ''سایکۆپاتیا سێکسیوالیس''، ١٨٤٠–١٩٠٢.]]

ھەتاکو ئێستاش یەکدەنگی لەلایەن زانایانی تەندروستی بەردەوامە لەسەر ئەوەی کە پەیوەندی سێکسی و سۆزداری نێوان ھاوزایەندخوازان بە تەواوەتی سروشتی و ئاسایی و تەندروستە.&lt;ref name=response&gt;American Psychological Association: [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/therapeutic-response.pdf Appropriate Therapeutic Responses to Sexual Orientation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100615023708/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/therapeutic-response.pdf |date=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; لە ئێستادا بەدواداچوونێکی گەورە و قووڵ ھەیە کە دەیسەلمێنێت کە کەسێک گەی، لێزبیان، یانیش دووڕەگەزخواز بێت، دەروونێکی ئاسایی و بێ کێشەی ھەیە و لە توانایدایە بە شێوەیەکی ئاسایی ژیان بباتە سەر.&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt; ڕێکخراوی ''تەندروستیی جیھانی'' لە یەکێک لە پێڕستەکانیدا بەھەمان شێوە سەرەتا ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی ناودەبرت، بەڵام دواتر لە پێڕستەکە لابرا دوای ئەوەی ٤٣ ڕێکخراوی تەندروستیی جیھانی دژی ئەمە وەستان لە ١٧ی ئایاری ١٩٩٠.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.euro.who.int/en/what-we-do/health-topics/communicable-diseases/hivaids/news/news/2011/6/stop-discrimination-against-homosexual-men-and-women |سەردێڕ=Stop discrimination against homosexual men and women |بڵاوکەرەوە=World Health Organisation — Europe |ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120709194330/http://www.euro.who.int/en/what-we-do/health-topics/communicable-diseases/hivaids/news/news/2011/6/stop-discrimination-against-homosexual-men-and-women |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 |سەردێڕ=The decision of the World Health Organisation 15 years ago constitutes a historic date and powerful symbol for members of the LGBT community |بڵاوکەرەوە=ILGA |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 |date=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=pinknewsstigma&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Homophobic stigma&amp;nbsp;– A community cause |ناونیشان=http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠٠٦|periodical=PinkNews.co.uk |یەکەم=Marc |دوایین=Shoffman |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070419234733/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070419234733/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |date=١٩ی نیسانی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; ''کۆمەڵگەی دەروونپزیشکی چینی'' ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان لادا لە ساڵی ٢٠٠١دا دوای پێنج ساڵ لە بەدواداچوون لەسەر ھاوزایەندخوازی.&lt;ref&gt;''The New York Times'': [https://www.nytimes.com/2001/03/08/health/08PSYC.html Homosexuality Not an Illness, Chinese Say] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160722131618/http://www.nytimes.com/2001/03/08/health/08PSYC.html |date=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; کۆلێژی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان دەڵێت: «ئەم مێژووە بەدبەختە ڕوونی دەکاتەوە کە چۆن کۆمەڵێک لە خەڵکی بە تایبەتمەندییەکی کەسییەوە تووشی لێکۆڵینەوەی پزیشکی زیان بەخش دەبن و دەبنە بنەمای بە-کەم-سەیرکردن لە کۆمەڵگەدا.»&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt; ھەرچەندە کە زانست ئەوەی پشتڕاست کردووەتەوە کە ھاوزایەندخوازی سروشتێکی ئاسایی مرۆڤە، ھاوزایەندخوازان ھێشتا تووشی ڕەتکردنەوە دەبن لەلایەن ھەندێک لە ھاوڕێکانیان و ئەندامانی خێزانەکانیان، کە ئەمەش ڕوونی دەکاتەوە کە کەسانی ئێڵ جی بی تی لە ڕووی دەروونییەوە قورسیی زیاتریان دەخرێتە سەر وەک لە مرۆڤێکی باوی تر.

ھەندێک لەو لێزبیان و گەی و دووڕەگەزخوازانەی کە دەست درێژ دەکەن بۆ تێراپی و چارەسەری دەروونی، لەبەر ھەمان ئەو ھۆکارانەیە کە جیاڕەگەزخوازان ڕووی تێدەکەن (فشار و دڵەڕاوکێ، کێشەی پەیوەندی، کێشە لە کار و لەگەڵ ھاوڕێکانیدا، ھتد)؛ ئاڕاستەی زایەندی ئەوان ھیچ پەیوەندییەکی بەم کێشانەوە نییە و ھیچ پزیشکێکی دەروونی لە ئاڕاستەی زایەندی کەس ناپرسێت لەکاتی تیمارکردنیان. ئیتر ھەر کێشەیەکی ھەبێت کەسەکە، چانسێکی زۆر ھەیە کە ڕووبەڕووی [[ھۆمۆفۆبیا]] دەبێتەوە دوای وەرگرتنی تیمارەکەی، بەبیانووی ئەوەی کە ئەو کەسە بۆیە لەڕووی دەروونییەوە فشاری لەسەر بووە چونکە ھاوزایەندخواز بووە.&lt;ref name=textbook&gt;Cabaj, R; Stein, T. eds. ''Textbook of Homosexuality and Mental Health'', p. 421&lt;/ref&gt; بەھەرحاڵ، ئاڕاستەی زایەندی کەسێک ھیچ پەیوەندییەکی بە نەخۆشییە دەروونییەکانییەوە نییە.

== ھۆکارەکان ==
=== بۆماوەیییەکان بەرامبەر بە ژینگەیییەکان ===
ھەرچەندە زاناکان فاکتەرە بۆماوەیییەکانیان بەلاوە گرنگترە،&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt; ئەوان ئەگەریان بۆ ئەوە داناوە کە دەکرێت ھاوزایەندخوازی لە ھەردوو بۆماوەیی و ژینگەییشەوە دروست ببێت و باوەڕیان تەنھا بە یەک دانە نییە و ئەوی تریان پشتگوێ خستبێت. ئەوان دەڵێن کە ئاڕاستەی زایەندیی کەسێک ھەر زوو لە تەمەنی لاوێتییەوە دەردەکەوێت و، جێندررخوازی بەھۆی دەستتێوەردانێکی ئاڵۆزی [[:en:Nature versus nurture|سروشت و نەرچەر]] دروست دەبێت.&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Stuart&quot;/&gt; فاکتەرە بایۆلۆژییەکان بۆماوەیی و ھۆرمۆنییە، کە ھەردووکیان ڕۆڵی سەرەکییان ھەیە لە پێگەیاندنی مێشک، و فاکتەرە ژینگەیییەکانیش لەوانەیە پەیوەست بە کۆمەڵایەتی و ژینگەی گەورەبوونی ھاوزایەندخوازەکە بێت.&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt; ھەر کامێک لەوانە بێت، زاناکان پێیان وانییە کە ھاوزایەندخوازی ھەڵبژاردنی کەسەکەیە.&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/PS02_2014.pdf|سەردێڕ=Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation|بڵاوکەرەوە=Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170809182830/http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/PS02_2014.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

پەیمانگای ئەمریکیی پزیشکیی مناڵان دەڵێت:
{{وتە لەگەڵ سەرچاوە|ھیچ بەڵگەیەکی زانستی نییە [جەخت لەسەر ئەوە بکاتەوە] کە [[دایک و باوک]]ایەتی نائاسایی، دەستدرێژی سێکسی، یانیش ڕووداوە ناحەزەکانی تری ژیان کاریگەری ھەیە لەسەر [دروستبوونی] ئاڕاستەی زایەندی. ئەو بەڵگانەی ئێستا ھەن پیشانی دەدەن کە زۆرجار ئاڕاستەی زایەندی لە تەمەنی لاوێتیدا سەر ھەڵدەدات.|&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;perrin2002&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین = Perrin | یەکەم = E. C. | سەردێڕ = Sexual Orientation in Child and Adolescent Health Care | ناونیشان = https://archive.org/details/sexualorientatio0000perr_u2r7 | بڵاوکەرەوە = Kluwer Academic/Plenum Publishers | ساڵ = ٢٠٠٢|شوێن= New York | ژپنک = ٠-٣٠٦-٤٦٧٦١-٥}}&lt;/ref&gt;}}

کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی لە ٢٠٠٦دا وتیان:
{{وتە لەگەڵ سەرچاوە|لە ئێستادا، ھیچ بەڵگەیەکی زانستی یەکدەنگ نییە لەسەر فاکتەرێکی دیاری کراو کە وا لە کەسێک دەکات ببێت بە جیاڕەگەزخواز، ھاوزایەندخواز، یانیش دووڕەگەزخواز–بە کاریگەرییە بایالۆژی و دەروونی و کۆمەڵایەتییەکانیشەوە کە لەوانەیە لەسەر باوان ھەیانبووبێت. بەھەرحاڵ، زۆرینەی بەڵگەکان وای پیشان دەدەن کە زۆرینەی گەی و لێزبیانەکان لەلایەن باوانی جیاڕەگەزخوازەوە گەورە کراون و زۆرینەی ئەو مناڵانەشی لەلایەن دایک و باوکی ھاوزایەندخوازە گەورە دەکرێن{{تێبینی|باوانی ھاوزایەندخواز مەبەست لە دوو دایک یان دوو باوکە. ھاوزایەندخوازان چونکە مناڵیان نابێت، ئەوان دەتوانن ھەتیوەکان بەخێوکەن}} لەکاتی گەورەبوونیاندا دەبن بە جیاڕەگەزخواز.|&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;}}

بەدواداچوون لەسەر ھاوزایەندخوازی کۆمەڵە دیبەیتێکی زانستی و سیاسی و کۆمەڵایەتی دەھێنێتە ئاراوە و ئەگەری زیاتر فەحسکردنی دوو کەس پێش ھاوسەرگیری بەرزتر دەکاتەوە.&lt;ref name=chicagotribune&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |سەردێڕ=Study of gay brothers may find clues about sexuality |یەکەم=Robert |دوایین=Mitchum |periodical=Chicago Tribune |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081023155659/http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081023155659/http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |date=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=60752 |سەردێڕ=How much is known about the origins of homosexuality? |بڵاوکەرەوە=Church Times |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100406055257/http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=60752 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;
تاکو ئێستا ھیچ «جینێکی گەی» نەدۆزراوەتەوە، ھەرچەندە چەندجارێکیش ھەوڵی دۆزینەوەی دراوە. لەلایەکی ترەوە، چەند بەڵگەیەکی باشی بۆماوەیی ھەن کە لەسەر ھاوزایەندخوازی کراون، بە تایبەتی لە نێرەکاندا، کە لەسەر [[دووانە]]کان کراون. باسەکە دەچێتەوە سەر کرۆمۆسۆم ٨ لەگەڵ جینی XQ28 لەسەر کرۆمۆسۆمی ئێکس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Ngun |یەکەم١= TC |دوایین٢= Vilain |یەکەم٢= E |ساڵ= ٢٠١٤|سەردێڕ= The biological basis of human sexual orientation: is there a role for epigenetics? | journal = Adv Genet |بەرگ= ٨٦|پەڕەکان= ١٦٧–٨٤| doi = 10.1016/B978-0-12-800222-3.00008-5 | pmid = ٢٥١٧٢٣٥٠}}&lt;/ref&gt; ماوەیەک دەبێت کە ئاڕاستەی زایەندی دەدرێتە پاڵ ئێپیجێنێتیکس.

=== لە ڕووی ئێڤەلوشن و پەرەسەندنەوە ===
{{multiple image
 | align = vertical
 | width1 = 120
 | image1 = Double Mars symbol.svg
 | caption1 = نیشانەی ھاوزایەندخوازیی نێر
 | width2 = 120
 | image2 = Double Venus symbol.svg
 | caption2 = نیشانەی ھاوزایەندخوازیی مێ
 }}
بەڕێوەبەرانی لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٨ ڕایان گەیاند کە «بەڵگەی باوەڕپێکراو ھەیە لەسەر ئەوەی کە ئاڕاستەی زایەندی مرۆڤەکان کاریگەری بۆماوەیی لەسەرە، لەبەر ئەوە نازانرێت ھاوزایەندخوازی، کە یارمەتی کەمکردنەوەی [[زاوزێ]] دەدات، چۆن بە ڕێژەیەکی زۆر لە کۆمەڵگەدا دەرکەوتووە.» ئەوان ئاماژەیان بەوە کرد کە لەکاتێکدا جێنەتیکی ھاوزایەندخوازەکان ڕێگرن لەبەردەم زاوزێ لەنێوانیاندا، ئەوان لەوانەیە سوود لە جیاڕەگەزخوازەکانی دەورووبەریان وەرگن بۆ زاوزێ.&lt;ref&gt;Zietsch et al. (2008)&lt;/ref&gt; بۆ نموونە، گەیەکان لە ڕێگەی چاندنی سپێرمی یەکێک لە پیاوەکان لە [[ژن]]ێکی دیاریکراودا کە لە تاقیگەدا دەکرێت، مناڵ دروست بکەن، لەوانەشە ھەتیو بەخێو بکەن، لێزبیانەکانیش لە [[ھێلکەدان]]ی یەکێکیان سپێرم دەچێندرێت و یەکێکیان دەبنە ھەڵگری مناڵەکە؛ ئەگەریشی ھەیە کە یەکێک بە کرێ بگرن مناڵێکیان بۆ دروست بکات. لێکۆڵینەوەیەکی ٢٠٠٩ش ئاماژەی دا بە زیادبوون لە دانیشتووانە ھاوزایەندخوازە ژنەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=New Evidence of Genetic Factors Influencing Sexual Orientation in Men: Female Fecundity Increase in the Maternal Line |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2009-06_38_3/page/393 |نووسەر١=Iemmola, Francesca |نووسەر٢=Camperio Ciani, Andrea|journal=Archives of Sexual Behavior|بڵاوکەرەوە=Springer Netherlands|ساڵ=٢٠٠٩|بەرگ=٣٨|doi=10.1007/s10508-008-9381-6|pmid=١٨٥٦١٠١٤|پەڕەکان=٣٩٣–٩}}&lt;/ref&gt; بەدواداچوونێکی ''بەیڵی و زەک'' دوای لێکۆڵینەوە لەسەر ھاوزایەندخوازی لە ئاژەڵاندا تووانی تەحەدای ئەو بیرۆکەیە بکات کە دەڵێت ھاوزایەندخوازی یارمەتی کەمکردنەوەی دانیشتووان دەدات. ھەروەھا ئەوان پێشنیار دەکەن کە بەدواداچوونەکانی داھاتوو تیشک بخاتە سەر ھۆکارە بۆماوەیییەکان لەجیاتی دەرکەوتن و ئۆریجنەکەی.&lt;ref name=&quot;Bailey et al.&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Bailey |یەکەم١= N. W. |دوایین٢= Zuk |یەکەم٢= M. |ساڵ= ٢٠٠٩|سەردێڕ= Same-sex sexual behavior and evolution |ناونیشان= http://www.faculty.ucr.edu/~mzuk/Bailey%20and%20Zuk%202009%20Same%20sex%20behaviour.pdf | format = PDF | journal = Trends In Ecology &amp; Evolution |بەرگ= ٢٤| issue = 8|پەڕەکان= ٤٣٩–٤٤٦| doi = 10.1016/j.tree.2009.03.014 | pmid=١٩٥٣٩٣٩٦}}&lt;/ref&gt;

=== ھەوڵدان بۆ گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی کەسەکان ===
ھەتاکو ئێستا ھیچ لێکۆڵینەوەیەکی فەرمی زانستی نییە کە ئەوە ڕوونبکاتەوە کە دەکرێت ئاڕاستەی زایەندی کەسێک بگۆڕدرێت، ھەرچەندە ھەوڵی ئەم کردارە دراوە و دەدرێت لەلای ئەو کۆمەڵگایانەی کە لە ڕووی ئایینییەوە توندن و پێوەرێکی ڕەوشتیی جیاوازیان ھەیە وەک لە کۆمەڵگە پێشکەوتووەکان.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt; یەکدەنگی پڕۆفیشناڵەکانی زانستی کۆمەڵایەتی و ڕێکخراوە دەروونی و تەندروستییەکانی تر ئەوەیە کە ھاوزایەندخوازی شتێکی ئاسایییە و یەکێکە لە ئاڕاستەی زایەندییەکانی مرۆڤەکان و ھەتاھەتاییشە، بۆیە نەخۆشییەکی دەروونی نییە و کەواتە چارەسەریشی نییە.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt; کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی دەڵێت کە «زۆربەی کەسەکان ھەست بە ھیچ ھەڵبژاردنێک ناکەن لە ئاڕاستەی زایەندییەکەیان.»&lt;ref name=&quot;answers&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/topics/sexuality/sorientation.pdf |سەردێڕ=Answers to Your Questions. For a Better Understanding of Sexual Orientation &amp; Homosexuality |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=American Psychological Association |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140111050857/http://www.apa.org/topics/sexuality/sorientation.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کۆمەڵێک کەس ئەو بیر و باوەڕەیان ھێناوەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییەکی دەروونییە، کێشەیەکە لەکاتی دروستبوونی کۆرپەلە یانیش بەرھەمی سیستی ئایین و ڕەوشتە و دەمەقاڵێی ئەوە دەکەن کە گوایە ھاوزایەندخوازی دەتواندرێت «چارەسەر بکرێت» بە بەکارھێنانی سایکۆتێراپی یان ئایین و دەستتێوەردان لەم کردارە. زۆرێک لەو کەسانەی ھەڵگری ئەم بیر و باوەڕەن و ھەوڵی بڵاوکردنەوەی دەدەن، وەک بیندراوە، بەشێکن لە جووڵەیەکی سیاسیی ئایینی کە توندڕەوی و ستێریۆتایپ بەرامبەر بە کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی بەرز دەکاتەوە.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt;

تاکو ئێستا ھیچ ڕێکخراوێکی دەروونی پرۆفیشناڵ و پێشکەوتوو ھەوڵی گۆڕینی ھاوزایەندخوازییان لە ھیچ کەسێکدا نەداوە و بەڵکو دژی ئەوەشن و سیاسەتەکانیان خەڵکی ئاگادار دەکاتەوە لە دوورکەوتنەوە لە شتێکی وا. لەو ڕێکخراوە پزیشکییە پێشکەوتووانەی کە دژی ھەوڵی گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی دەدەن پێکھاتوون لە: یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی، یەکێتی دەروونی ئەمریکی، یەکێتی ڕاوێژکاری ئەمریکی، کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/5sEshQkXj?url=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٠ |سەردێڕ=Expert affidavit of Gregory M. Herek, Ph.D. |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100828054600/http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |date=٢٨ی ئابی ٢٠١٠ }}&lt;/ref&gt; زانکۆی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان،&lt;ref name=royal2009&gt;Royal College of Psychiatrists: [http://www.rcpsych.ac.uk/press/pressreleasearchives/2009/statement.aspx Statement from the Royal College of Psychiatrists' Gay and Lesbian Mental Health Special Interest Group] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100527055029/http://www.rcpsych.ac.uk/press/pressreleasearchives/2009/statement.aspx |date=27 May 2010}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ کۆمەڵگەی دەروونپزیشکی ئوستراڵین.&lt;ref name=&quot;aps&quot;&gt;Australian Psychological Society: [http://www.psychology.org.au/publications/tip_sheets/orientation/ Sexual orientation and homosexuality] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090717121843/http://www.psychology.org.au/publications/tip_sheets/orientation/ |date=17 July 2009}}&lt;/ref&gt; یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی و زانکۆی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان ناڕەزاێتی خۆیان دەربڕی لەبارەی ئەو ڕێکخراوانەی ھەوڵی گۆڕینی ھاوزایەندخوازییان داوە چونکە ئەوان بەبێ ھیچ بەدواداچوونێکی زانستی ئەم ھەوڵانە دەدەن و «بەڵگە» زانستییەکانیان لەسەر ئەوەی کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییە لاوازە و باوەڕپێنەکراوە. ئەوان ڕوونیان کردەوە کە ھەوڵێکی وا بە فیڕۆ دەڕوات و تەنھا کێشەی کۆمەڵایەتی دروست دەکات.&lt;ref name=&quot;royal2009&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;apaexgay&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf |سەردێڕ=Statement of the American Psychological Association |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110806095055/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی دەڵێت کە «ھاوزایەندخوازی ھەرگیز ھەڵبژاردنێک نییە کە بتواندرێت بگۆڕدرێت، و ئاڕاستەی زایەندی کاریگەرییەکی دوولایەنەی فاکتەرە زیندەیی و ژینگەیییەکانە [...] کە لە تەمەنێکی گەنجدا لە کەسێکدا دەردەکەوێت&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt; [...] و [بەڵگەکان پیشانی دەدەن] کە فاکتەرە زیندەیی و بۆماوەیی و ھۆرمۆنییەکان کاریگەرییەکی مەزنیان لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.» ئەوان دەڵێن کە «شوناسی زایەندیی{{تێبینی|شوناسی زایەندیی بە sexual identity ھاتووە، ئەمە بیرۆکەی کەسێکە لەسەر ئەوەی کە ئەو ئایا نێرە یان مێیە. ئەمە بە تەواوەتی جیاوازە لە ئاڕاستەی زایەندی کە بەرامبەر بە sexual orientation ھاتووە، ئەمەش ھۆکارێکە کە وادەکات کە بە ھەڵە ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی لەقەڵەم بدرێت، لەبەرئەوەی زۆرجار لەگەڵ شوناسی زایەندیی تێکەڵ دەکرێت.}} – نەک ئاڕاستەی زایەندی – دەتواندرێت لەڕێی سایکۆتێراپییەوە یان ڕووداوەکانی ژیانەوە بگۆڕدرێت»&lt;ref name=apa2009/&gt; واتە ھاوزایەندخوازی وەک شوناسی ڕەگەزیی نییە بگۆڕدرێت. ئەوان ھەروەھا وتوویانە کە «کەسەکان لەوانەیە ئاگاداربنەوە لە ئاستی جیاوازی ژیانیاندا کە ئەوان جیاڕەگەزخواز، گەی، لێزبیان، یان دووڕەگەزخوازن» و «دژی ھەر چارەسەرێکی دەروونی دەبێت، وەک تێراپی دووبارەبووەوە و 'گۆڕین'، کە لەسەر بنەمای ئەو لێکدانەوەیە ھاتووەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی لەخۆیدا نەخۆشی دەروونییە»

یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی ھەروەھا ھانی پرۆفیشناڵەکانی تەندروستی دەدات کە خۆیان لە بە-ھەڵە-بڵاوکردنەوەی زانیارییە پزیشکییەکان دەربارەی ھاوزایەندخوازی بەدوور بگرن و باسی شتێکی وەک ئاڕاستەی زایەندی نەکەن لەکاتی چارەسەرکردنی نەخۆشێکدا.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt;

== گەورەکردنی مناڵان ==
لەوەتەی ھاوزایەندخوازەکان لە ھەندێک لە شوێنەکانی جیھان مافی ھاوسەرگیری و بەخێوکردنی مناڵیان پێ دراوە، تێبینی کراوە کە باوانە ھاوزایەندخوازەکان ھێندەی باوانە جیاڕەگەزخوازەکان بەتوانان لە بەخێوکردنی مناڵەکانیان و توانیویانە بە شێوەیەکی تەندروست گەورەیان بکەن و لە ڕووی کۆمەڵایەتیی و دەروونییەوە ھەر وەک مناڵەکانی تر بوون کە لەلایەن باوانە جیاڕەگەزخوازەکانەوە گەورەکراون؛ بگرە باشتریش بوون.&lt;ref name=cpa2006&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/Marriage%20of%20Same-Sex%20Couples%20Position%20Statement%20-%20October%202006%20(1).pdf |سەردێڕ=Marriage of Same-Sex Couples&amp;nbsp;– 2006 Position Statement Canadian Psychological Association |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090419195945/http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/Marriage%20of%20Same-Sex%20Couples%20Position%20Statement%20-%20October%202006%20(1).pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=apsp&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |سەردێڕ=Elizabeth Short, Damien W. Riggs, Amaryll Perlesz, Rhonda Brown, Graeme Kane: Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender (LGBT) Parented Families&amp;nbsp;– A Literature Review prepared for The Australian Psychological Society |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110304014530/http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١١}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110304014530/http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |date= ٤ی ئازاری ٢٠١١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=amici2010&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ca9.uscourts.gov/datastore/general/2010/10/27/amicus29.pdf |سەردێڕ=Brief of the American Psychological Association, The California Psychological Association, The American Psychiatric Association, and the American Association for Marriage and Family Therapy as Amici Curiae in support of plaintiff-appellees |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101226182332/http://www.ca9.uscourts.gov/datastore/general/2010/10/27/amicus29.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بەپێی لێکۆڵینەوە و بەدواداچوونی وێژەی زانستیی، ھیچ بەڵگەیەک نییە کە بەپێچەوانەوە شتەکان نیشان بدات و بڵێت کە ئەو مناڵانەی لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورەکراون ھیچ کێشەیەکیان ھەیە.&lt;ref name=&quot;amici&quot;/&gt;&lt;ref name=pediatrics&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Pawelski JG, Perrin EC, Foy JM, etal |سەردێڕ=The effects of marriage, civil union, and domestic partnership laws on the health and well-being of children |journal=Pediatrics |بەرگ=١١٨|issue=1 |پەڕەکان=٣٤٩–٦٤|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٦|pmid=١٦٨١٨٥٨٥|doi=10.1542/peds.2006-1279}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;herek2006&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Herek GM |سەردێڕ=Legal recognition of same-sex relationships in the United States: a social science perspective |journal=The American Psychologist |بەرگ=٦١|issue=6 |پەڕەکان=٦٠٧–٢١|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٦|pmid=١٦٩٥٣٧٤٨|doi=10.1037/0003-066X.61.6.607 |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠|df=dmy}} {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=stacey2010&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/fulltext/123248173/HTMLSTART?CRETRY=1&amp;SRETRY=0|سەردێڕ=How Does the Gender of Parents Matter|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|doi=10.1111/j.1741-3737.2009.00678.x|بەرگ=٧٢|journal=Journal of Marriage and Family|پەڕەکان=٣–٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=cpa2005&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/advocacy/brief.pdf |سەردێڕ=Brief presented to the Legislative House of Commons Committee on Bill C38 by the Canadian Psychological Association – June 2, 2005. |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121013225547/http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/advocacy/brief.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

بەدواداچوونەکان ئەوە پیشان دەدەن کە مناڵەکانی کە لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورە دەکرێن کەمتر خەم لە ھاوزایەندخوازی دەخۆن و زیاتر کراوەن بە ڕوویدا.&lt;ref name=ABCNews&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Census 2010: One-Quarter of Gay Couples Raising Children |یەکەم=SUSAN |دوایین=DONALDSON JAMES |ناونیشان=http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |newspaper=ABC News |ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٣|وتەگێڕانەوە=&quot;Still, more than 80 percent of the children being raised by gay couples are not adopted, according to Gates.&quot; |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630053712/http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ھەمان بەدواداچوون ڕوونی دەکاتەوە کە ئەو ھاوزایەندخوازانەی کە پێشووتر [[ھاوسەرگیری]]یان کردووە و مناڵیان لە ڕەگەزی بەرامبەر ھەبووە، مناڵەکانیشیان لەکاتی گەورەبوونیاندا توخمێکی ھاوزایەندخوازییان تێدا دەرکەوتووە، ئەمەش بەھۆی جێنێتیک و بۆماوەیییەوە ڕوودەدات، ھەرچەندە ئەوە حاڵەتێکی زۆر دەگمەنە و ئەو مناڵانەی کە لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورە دەکرێن زۆرینەیان جیاڕەگەزخواز دەردەچن.&lt;ref name=&quot;Stacey_Biblarz&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Stacey J, Biblarz TJ |ساڵ= ٢٠٠١|سەردێڕ= (How) Does the Sexual Orientation of Parents Matter? |ناونیشان= http://faculty.law.miami.edu/mcoombs/documents/Stacey_Biblarz.pdf | format = PDF | journal = American Sociological Review |بەرگ= ٦٦| issue = 2 |پەڕەکان= ١٥٩–١٨٣|وتەگێڕانەوە= This may be partly due to genetic and family socialization processes, but what sociologists refer to as &quot;contextual effects&quot; not yet investigated by psychologists may also be important...even though children of lesbian and gay parents appear to express a significant increase in homoeroticism, the majority of all children nonetheless identify as heterosexual, as most theories across the essentialistt&quot; to &quot;social constructionist&quot; spectrum seem (perhaps too hastily) to expect. | doi = 10.2307/2657413 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20110928195415/http://faculty.law.miami.edu/mcoombs/documents/Stacey_Biblarz.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٠٥دا، پڕۆفێسۆری دەروونناسی چارلۆت جەی پاترسن، بەدواداچوونێکی ئەنجام دا بۆ کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی و داتاکانیش ئەوەیان پشتڕاست کردەوە کە ڕێژەی ھاوزایەندخوازی لە نێوان مناڵەکانی ئەواندا کەم بووە.&lt;ref name=&quot;APAreport&quot;&gt;American Psychological Association [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/parenting-full.pdf Lesbian &amp; Gay Parenting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923221332/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/parenting-full.pdf |date=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥ }}&lt;/ref&gt;

== تەندروستی ==
=== فیزیکی ===
{{سیاسەتەکانی خوێندانی ھاوزایەندخوازان}}
ناوەکانی ''ئەو پیاوانەی سێکس لەگەڵ پیاو دەکەن'' لەگەڵ ''[[لێزبیەن|ئەو ژنانەی سێکس لەگەڵ ژن دەکەن]]'' بەکاردەھێندرێن بۆ ئەو کەسانەی کە سێکس لەگەڵ ھەمان ڕەگەزی خۆیان دەکەن بەبێ گوێدان بە شووناسی زایەندی ئەوان. زۆرێک لە خەڵکی ڕەتی دەکەنەوە کە خۆیان بەو ناوانەوە بگرنەوە کە کۆمەڵگە بۆیان دیاری دەکات و بەکاری بێنن بۆ پێناسەکردنی خۆیان، ناوەکانی وەک گەی و لێزبیان و بایسێکسوال (یان دووڕەگەزخوازی) ش ھەر کۆمەڵێکن لەو ناوانە.&lt;ref name=msmafrica&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?id=5208&amp;nex=5 |سەردێڕ=MSM in Africa: highly stigmatized, vulnerable and in need of urgent HIV prevention |بڵاوکەرەوە=Aidsportal.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |date=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=UNAIDS1&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UNAIDS: Men who have sex with men
 |بڵاوکەرەوە=UNAIDS
 |ناونیشان=http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp
 |format=asp
 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080618190907/http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|df=dmy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TGHIVINF&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Greenwood
 |یەکەم=Cseneca
 |نووسەر٢=Mario Ruberte
 |سەردێڕ=African American Community and HIV (Slide 14 mentions TG women)
 |بڵاوکەرەوە=East Bay AIDS Education and Training Center
 |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt
 |format=ppt
 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt |date=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=MSTSW&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Operario D, Burton J, Underhill K, Sevelius J |سەردێڕ=Men who have sex with transgender women: challenges to category-based HIV prevention |journal=AIDS Behav |بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=١٨–٢٦|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|pmid=١٧٧٠٥٠٩٥|doi=10.1007/s10461-007-9303-y}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TGMSMNET&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Operario D, Burton J |سەردێڕ=HIV-related tuberculosis in a transgender network—Baltimore, Maryland, and New York City area, 1998–2000 |journal=MMWR Morb. Mortal. Wkly. Rep. |بەرگ=٤٩|issue=15 |پەڕەکان=٣١٧–٢٠|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٠٠|pmid=١٠٨٥٨٠٠٨|ناونیشان=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm4915a1.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090421103403/http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm4915a1.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەم دەستەواژانە زۆرجار لە وێژەی پزیشکی و [[زانستە کۆمەڵایەتییەکان|زانستی کۆمەڵایەتی]] بەکاردێن بۆ باسکردنی ئەو کۆمەڵە خەڵکە بۆ بەدواداچوون و لێکۆڵینەوەکان، لەم پڕۆسەیەدا ئەوان گوێ بە شووناسی زایەند نادەن، واتە گوێ بەوە نادەن کە کەسەکە خۆی بە چی دادەنێت. ئەم دەستەواژانە بە کێشاویی دەبیندرێن لەبەرئەوەی «ڕەھەندی کۆمەڵایەتی ئاژۆکی سێکسی دەشارێتەوە؛ خۆ-ناونانەکانی لێزبیان، گەی، و کەسانی دووڕەگەزخواز لاواز دەکات؛ و بە شێوەیەکی تەواو باسی کردارە جنسییەکان و جۆرەکانی ناکات.»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Young RM, Meyer IH |سەردێڕ=The trouble with &quot;MSM&quot; and &quot;WSW&quot;: erasure of the sexual-minority person in public health discourse |journal=Am J Public Health |بەرگ=٩٥|issue=7 |پەڕەکان=١١٤٤–٩|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٥|pmid=١٥٩٦١٧٥٣|pmc=١٤٤٩٣٣٢|doi=10.2105/AJPH.2004.046714}}&lt;/ref&gt; ھەرچۆنێک بێت، گەیەکان و لێزبیانەکان لەگەڵ یەکدا چالاکن لەبەر چەند ھۆکارێکی جیاواز جیاواز، کە گرنگترینیان چێژی سێکسی و خۆشەویستی و پەیوەندییە. لە پاڵ ئەوەی ئەم کردارانە چەند لایەنێکی باشی ھەیە، دەکرێت نەخۆشی کوشندەشی پێوە بێت. بۆ ئەوەی خود لەم نەخۆشییە کوشندانە بپارێزرێت پێویستە [[کۆندۆم]] و شمەکی بەرگری تر بەکاربێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STI Epi Update: Oral Contraceptive and Condom Use |ناونیشان=http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |بڵاوکەرەوە=Public Health Agency of Canada |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060927063228/http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060927063228/http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |date=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}}&lt;/ref&gt; بەھەرحاڵ، ئەو نەخۆشییانەی وەک [[ئایدز]] وان ناگوازرێنەوە تاکو لایەنێکیان نەیانبێت. واتە ڤایرۆسی ئێچ-ئای-ڤی لە خۆیەوە دروست نابێت، بەڵکو دەگوازرێتەوە. ئەگەر پەیوەندی بەبێ کۆندۆم یاخود بەرگری تر بەسترا، پێویستە بەردەوام دڵنیا بکرێتەوە کە ئەو کەسەی کرداری سێکسی لەگەڵدا دەکرێت پاکە لەم ڤایرۆسانە. لە ئێستادا لە ھەندێک لە وڵاتەکاندا خوێنی گەیەکان وەرناگیرێت (واتە بەکار ناھێندرێت بۆ کەسێکی تر) لەبەرئەوەی پێیان وایە کە گەیەکان لە مەترسییەکی زیاتردان لە کۆمەڵگەدا بەرامبەر بەو نەخۆشییانە.&lt;ref name=Blood&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Cber / Fda |ناونیشان=http://www.fda.gov/cber/faq/msmdonor.htm |سەردێڕ=FDA Policy on Blood Donations from Men Who Have Sex with Other Men |بڵاوکەرەوە=Web.archive.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20071011035223/http://www.fda.gov/cber/faq/msmdonor.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

==== تەندروستی گشتی ====
پزیشکەکان لە سەرانسەری جیھاندا ئەم خاڵانەیان پەسەند کردووە بۆ ئەوەی خانمە لێزبیانەکان و پیاوە گەیەکان ڕەچاوی بکەن لەکاتی [[سێکس]]دا تاکو خۆیان لە نەخۆشی بپارێزن:

===== ژنان =====
* لە خوێنی [[سووڕی مانگانە]] و ھەر برینێکی [[قوز|ئەندامی زاووزێی]] خەڵکی خۆت بەدوور بگرە، مەگەر ١٠٠٪‏ زانیت کە ئەوان پاکن و لە نەخۆشی دوورن.
* دڵنیا بەرەوە لە بەکارھێنانی کۆندۆم بەسەر ئەو [[یاریی سێکسی|یارییە سێکسیانەی]] کە دەچێت بە کۆم یان ئەندامی زاووزێی زیاتر لە یەک کەسدا. ھەمیشە یارییە سێکسییەکانی خۆت بۆ خۆت ھەڵبگرە و با ھەر کەسێک دانەیەکی خۆی ھەبێت
* بەربەستێک دابنێ لە بەردەم ئەندامی زاووزێی کەسەکەی کە لەگەڵیت لەکاتی سێکسی دەمدا، وەک کۆندۆم یان ھەر شتێکی تر کە ڕێگری لە دەستتێوەدانی ڕاستەوخۆ دەکات
* دەستکێشی لەیتکس بەکاربھێنە و دەستکێشەکان بە ڕۆنێکی تەندروستی نازیان بەخش چەور بکە گەر زانیت خوێنبەربوون ڕوودەدات.&lt;ref name=mravack&gt;Mravack, Sally A. (July 2006).&quot;Primary Care for Lesbians and Bisexual Women&quot;, ''American Family Physician'' '''74''' (2) p. 279–286.&lt;/ref&gt;

===== پیاوان =====
* خۆت لە شلەکانی جەستەی ئەو پیاوەی لەگەڵیدای بەدوور بگرە، ئەمە وەک [[تۆو (ژینناسی)|تۆو]]، [[تۆواو]]، و [[خوێن]] یان ھەر برینێکی تر، مەگەر ١٠٠٪‏ زانیت کە ئەوان پاکن و لە نەخۆشی بەدوورن.
* [[کۆندۆم]] بەکاربھێنە لەکاتی سێکسی [[دەم]] و [[کۆم]]دا
* بەربەست بەکاربھێنە لەکاتی [[کۆم بۆ دەم]]، بۆ ھەر ئەندامێکی جەستەت کۆندۆمێک بەکاربھێنیت باشترە
* دڵنیابەرەوە لە بەکارھێنانی کۆندۆم بەسەر ئەو یارییە سێکسییانەی کە دەچێت بە کۆم یان ئەندامی زاووزێی زیاتر لە یەک کەسدا. ھەمیشە یارییە سێکسییەکانی خۆت بۆ خۆت ھەڵبگرە و با ھەر کەسێک دانەیەکی خۆی ھەبێت&lt;ref&gt;Catalyst, Sr. Kitty, Staff of San Francisco City Clinic; &quot;Reading This Might Save Your Ass&quot;; 2001, San Francisco HIV Prevention and STD Prevention and Control.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Men Like Us: The GMHC Complete Guide to Gay Men's Sexual, Physical, and Emotional Well-being; Wolfe, Daniel; Gay Men's Health Crisis, Inc; Published by Ballantine Books, 2000; {{ISBN|0-345-41496-9}}, 9780345414960.&lt;/ref&gt;
* چەورکەر بەکاربھێنە گەر زانیت خوێنبەربوون ڕوودەدات

=== دەروونی ===
لەکاتێکدا کە سەرەتا ھاوزایەندخوازی لەناو وێژەی پزیشکیدا سەری ھەڵدا، ئەوان زۆرجار پێیان وابوو کە نەخۆشییەکی دەروونی بۆماوەیی ڕەگەکەیەتی. زۆرێک لە لێکۆڵینەوەکانی لەسەر ھاوزایەندخوازەکان دەکرا زیادتر تیشکی دەخستە سەر [[خەمۆکی]]، بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەر، و خۆکوژی لەواندا. ھەرچەندە ئەم کێشانە ھەن لەناو ئەو کەسانەی کە جیاڕەگەزخواز نین و بە پێچەوانەوە، وتووێژکردن لەسەر ئەمە بە دراماتیکی کەم بۆوە دوای ئەوەی ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان لابرا لە ساڵی ١٩٧٣. لەجێی ئەوانەی کە پێشوو باس کران، نالایەنگیری یاسایی، بەرزکردنەوەی درۆ و دەلەسە و، کەمی پشتگیری بۆ ھاوزایەندخوازان، بوون بە فاکتەرەکان کە تووشی خەڵکانی ئێڵ جی بی تی دەبێت و زۆرجاریش کاریگەری مەزنیان دەبێت لەسەریان لەڕووی دەروونییەوە،&lt;ref&gt;Schlager, Neil, ed. (1998). ''Gay &amp; Lesbian Almanac''. St. James Press. {{ISBN|1-55862-358-2}}, p. 152.&lt;/ref&gt; ھەر ئەمانەش کران بە پێوەری حاڵەتی دەروونی ھاوزایەندخوازان. ئەو شورەیی، نایەکسانی، زوڵم و ستەم و بە-کەم-سەیرکردنەی کە بە ھاوزایەندخوازییەوە لکێنراوە دەبێتە ئەنجامی کێشەی دەروونی بەپێی تێپەڕبوونی کات، بەڵام بەپێچەوانەوە بۆ جیاڕەگەزخوازی چونکە دیاردەیەکی باوترە لە کۆمەڵگەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Meyer, Ilan H. |سەردێڕ=Prejudice, social stress, and mental health in lesbian, gay, and bisexual populations: conceptual issues and research evidence |journal=Psychological Bulletin |بەرگ=١٢٩|issue=5 |پەڕەکان=٦٧٤–٩٧|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٣|pmid=١٢٩٥٦٥٣٩|pmc=٢٠٧٢٩٣٢|doi=10.1037/0033-2909.129.5.674}}&lt;/ref&gt; بەڵگەکان وای پیشان دەدەن کە ئەم جۆرە کردارانە بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازانی گەنج لە ڕووی دەروونییەوە دەیانخاتە مەترسییەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-10/cums-bgm100207.php |سەردێڕ=Black gay men, lesbians, have fewer mental disorders than whites, says Mailman School of PH study |بڵاوکەرەوە=Eurekalert.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100507073023/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-10/cums-bgm100207.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== گەنجانی گەی و لێزبیان ===
گەنجانی ئێڵ جی بی تی مەترسییەکی زیاتری خۆکوشتن، خوگرتن بە ماددە ھۆشبەرەکان، کێشەی قوتابخانە و گۆشەگیرییان لەسەرە بەھۆی ئەو ژینگە نەیار و گوناھبارکەرانەی کە تێیدا دەژین؛ کە خراپەی زۆریان بەرامبەر دەکرێت تێیدا، وەک بەدڕەفتاری دەروونی و جەستەیی بەرامبەریان، لەگەڵ جیابوونەوە لە خێزان و ھاوڕێکانیان.&lt;ref name=dhhs&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Report of the Secretary's Task Force on Youth Suicide |editor-first=Marcia R. (ed.) |editor-last= Fenleib |ساڵ=١٩٨٩|بڵاوکەرەوە=United States Government Printing Office |ژپنک=٠-١٦-٠٠٢٥٠٨-٧|دوایین=Gibson |یەکەم=P. |contribution=Gay and Lesbian Youth Suicide}}&lt;/ref&gt; ھەر لێرەشدا ڕاناوەستێت و گەنجانی ئێڵ جی بی تی بە شێوەیەکی زیاتر لە ڕووی جەستەیی و دەروونییەوە لەلایەن باوانیان یاخود ھاوڕێکانیان ئازار دەدرێت و ھەندێک جار تەنانەت [[دەستدرێژیی سێکسی|دەستدرێژی سێکسییشیان]] دەکرێتە سەر. ھۆکارەکانی ئەم خراپانە بەرامبەر گەنجانی ئێڵ جی بی تی دەگەڕێتەوە بۆ دوو ھۆکاری ''سەرەکی''.
١: ئەوان ھێرشیان دەکرێتە سەر لەبەر شوناسی زایەند و جیاوازییان لە زۆرینەی ئەندامانی کۆمەڵگە، زۆرجار لەبەر شێوازی پۆشاکەکانیان و شتی لاوەکی تر.
٢: لەکاتی ڕەتکردنەوەیان لەلایەن ئەندامانی خێزان و ھاوڕێکانیانەوە، ئەوان دەکرێن بە قوربانی و لەوانەیە ئەو مناڵانەی لە خێزانێکی [[ھۆمۆفۆبیا|ھۆمۆفۆبیدا]] گەورە دەکرێن ھەمان ڕەوشتیان ھەبێت بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان بەبێ ھیچ ھۆکارێک یان ھەڵبژاردنێک. ئەم ڕەتکردنەوانە ئەنجامی خراپیان لێ دەکەوێتەوە و ھاوزایەندخوازی ناگۆڕێت. ئەگەر کەسێک بەو شێوەیە ڕەت بکرێتەوە لەلایەنە کۆمەڵایەتییەکانی ژیان لەوانەیە خوو بداتە خواردنەوە و بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەر و سێکسکردن لەگەڵ چەند کەسێکدا لە ھەمان کاتدا بۆ ئەوەی قەرەبووی بکاتەوە، لەوانەشە ھاوزایەندخوازە ھەرزەکارەکان لە ماڵەوە ڕابکەن بەھۆی ئەم شتانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www.apa.org/journals/features/ccp733477.pdf |سەردێڕ=Victimization Over the Life Span: A Comparison of Lesbian, Gay, Bisexual, and Heterosexual Siblings |یەکەم=Kimberly F. |دوایین=Balsam |نووسەر٢=Esther D. Rothblum |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٥|journal=Journal of Consulting and Clinical Psychology |بەرگ=٧٣|issue=3 |پەڕەکان=٤٧٧–٤٨٧|format=PDF  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070311233920/http://www.apa.org/journals/features/ccp733477.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠٠٧|doi=10.1037/0022-006x.73.3.477 |pmid=١٥٩٨٢١٤٥}}&lt;/ref&gt;

{{وتە لەگەڵ سەرچاوە|ڕەتکردنەوەی زیاتر لەلایەن خێزانەکانەوە دەدرێتە پاڵ تەندروستییەکی خراپتر. [ئەگەر بەراوردیان بکەین]، پێگەیشتووە لێزبیان، گەی، و بایسێسوالەکان کە زیاتر لەلایەن خێزانەکانیانەوە ڕەت کراونەتەوە لە تەمەنی ھەرزەکارییدا ٨٫٤ جار زیاتر مەترسی ھەوڵی خۆکوشتنیان لەسەر بووە، ٥٫٩ جار زیاتر مەترسی خەمۆکی سەختییان لەسەر بووە، ٣٫٤ جار زیاتر مەترسی بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەری قەدەغەکراویان لەسەربووە و ٣٫٤ جاری تریش زیاتر مەترسیی سێکسی بێ بەرگرییان لەسەر بووە بەراورد بەو کەسانەی کە لەلایەن خێزانەکانیانەوە ھەرگیز ڕەت نەکراونەتەوە یاخود زۆر بە کەمی ڕەت کراونەتەوە.|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1542/peds.2007-3524
|ناونیشان=http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/123/1/346
|سەردێڕ=Family Rejection as a Predictor of Negative Health Outcomes in White and Latino Lesbian, Gay, and Bisexual Young Adults
|یەکەم=Caitlin
|دوایین=Ryan
|journal=Pediatrics
|نووسەر٢=David Huebner
|نووسەر٣=Rafael M. Diaz
|نووسەر٤=Jorge Sanchez
|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=PEDIATRICS
|بەرگ=١٢٣|issue=1
|پەڕەکان=٣٤٦–٣٥٢|pmid=١٩١١٧٩٠٢
|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090316103844/http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/123/1/346
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٠٩
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;}}

کارەساتەکان کە بەسەر گەنجانی ئێڵ جی بی تی دێن زیاتر لە شارە گەورەکاندا ڕوو دەدات، بەھۆی ئەمەشەوە [[وێبگە|ماڵپەڕەکانی]] سەر [[ئینتەرنێت]] ھەستاون بۆ ئەوەی یارمەتی گەنجان و پێگەیشتووانی ئێڵ جی بی تی بەن.&lt;ref name=suicideorg&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Gay, Lesbian, Bisexual, and Transgender Suicide |ناونیشان=http://www.suicide.org/gay-and-lesbian-suicide.html |یەکەم=Kevin |دوایین=Caruso |periodical=Suicide.org |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070430000229/http://www.suicide.org/gay-and-lesbian-suicide.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; [[پرۆژەی ترێڤەر]]، ھێڵێکی یارمەتی ڕێگریی خۆکوژی بۆ گەنجە گەیەکان، دامەزرا دوای پەخشێکی ئەو فیلمەی کە [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئۆسکاری]] بردەوە بەناوی ''ترێڤەر''. ڕێندی ستۆن و جەیمز لیسێزن، کە دروستکەری فیلمەکەن، بە یەکەوە پرۆژەکەیان دامەزراند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/07/02/trevor.project/index.html?iref=24hours | سەردێڕ=24-hour help for gay youth |ئیش=CNN | ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٠٨| ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٥| نووسەر=Wilson, Jacque | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170614043343/http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/07/02/trevor.project/index.html?iref=24hours | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== یاسا و سیاسەتەکان ==
=== یاسایییەتی ===
{{یاساکانی جیھان کە بۆ ھاوزایەندخوازی داندراوە}}ھەندێک لە دەوڵەتەکان پەیوەندی سێکسیی ھاوزایەندخوازییان قەدەغە نەکردووە، بە مەرجێک ھەردوو لایەن لە تەمەنی یاساییدا بن و بە پەسەندکردنی ھەردوولا پەیوەندییەکە پێکھاتبێت. ھەندێک لە دەسەڵاتە دادوەرییەکانی کە لەناو جیھاندا ھەن مافی یەکسان بۆ ھاوزایەندخوازانی کۆمەڵگەکەیان دەستەبەردەکەن و دەیانپارێزن و وەک خێزانە جیاڕەگەزخوازەکان مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت، واتە ڕێگەی [[ھاوسەرگیری]]شیان پێ دەدرێت. ھەندێک لە دەوڵەتەکانی تریش ھانی خەڵکەکەیان دەدەن کە خۆیان بە پەیوەندی جیاڕەگەزەوە بلکێنن و لە ھەندێک لە دەوڵەتەکانی تریش ھاوزایەندخوازی بە تاوان داندراوە. ھاوزایەندخوازەکانی کە لە زۆرینەی ناوچە ئیسلامییەکان جێگیرن مەترسی [[سزای مەرگ]]یان لەسەرە، وەک لە [[ئێران]] و بەشێکی نێجیریا دەبیندرێت.

ھەرچەندە ھاوزایەندخوازی لە ھەندێک شوێنەکانی [[جیھانی ڕۆژاوایی]] وەک [[پۆڵەندا]] لە ١٩٣٢، [[دانمارک|دانیمارک]] لە ١٩٣٣، [[سوێد|سوید]] لە ١٩٤٤، و [[شانشینی یەکگرتوو]] لە ١٩٦٧، یاسایی کرا، [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی]] لە ناوەڕاستەکانی ١٩٧٠ ئینجا ھەندێک یاسای شارستانیی و سیاسییان بۆ داندرا، ئەویش تەنھا لە ھەندێک لە وڵاتە پێگەیشتووەکان. گۆڕانکارییەک بەرچاو ڕوویدا کاتێک لە ١٩٧٣دا کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان سڕییەوە و پێناسەیەکی نوێی بۆ ھاوزایەندخوازی دابین کرد. لە ١٩٧٧دا، کیبێک بووبە یەکەم ویلایەت کە بە یاسایی بەدڕەفتاری بەرامبەر بە ئاڕاستەی زایەندییەکان قەدەغە کرد. لە ١٩٨٠ و ١٩٩٠ەکان، زۆرینەی وڵاتە پێگەیشتووەکان یاسای فەرمییان بۆ ھاوزایەندخوازەکان دانا و لە ھەمان کاتدا یاساییان کرد و بەدڕەفتارییان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان قەدەغە کرد، بەتایبەتی بەرامبەر بە کەپڵە گەیەکان لە خانووبەرە و سێرڤس کارەکانیان، ھتد. لەلایەکی ترەوە، زۆرینەی وڵاتەکانی تر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و [[ئەفریقا]]، لەگەڵ چەند وڵاتێکی تر لە ئاسیا، و چەند ناوچەیەکی تریش، یان ھاوزایەندخوازییان لە یاساکانیان دەرکردووە و گرنگی پێ نایەن یانیش بە تاوان دەیژمێرن. کوردستان کە لە ئێستادا بەشێکە لە ئێراق، بە ھەمان شێوە دیاردەکەی پشتگوێ خستووە، بەڵام بە فەرمیش نایاسایی نییە. لەوانەیە ئەگەر کوردستان ببێت بە دەوڵەت، یاسای تایبەت بۆ ھاوزایەندخوازان دابنرێت. لە ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣دا، ھاوزایەندخوازی کرا بە تاوان لە [[ھیندستان]] لەلایەن بڕیارێکی دادگاوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=SHYAMANTHA|یەکەم=ASOKAN|سەردێڕ=India's Supreme Court turns the clock back with gay sex ban|ناونیشان=http://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-india-rights-gay-idUSBRE9BA05620131211|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|newspaper=Reuters|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924191626/http://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-india-rights-gay-idUSBRE9BA05620131211|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
{{لابردنی ھاوزایەندخوازی لە کردارە نایاسایییەکان لە جیھاندا}}

=== یاساکان دژی جیاکاری ===
==== ویلایەتە یەکگرتووەکان ====
* {{تۆخ|جیاکاری لە دامەزراندنی کار}} نیشانەیەکە بۆ جیاکاری لەکاتی بە کرێ گرتنی کارمەند و خراپکاری لەکاتی پێدانی شێوازی کارەکان و پلە بەرزکردنەوە و دەرکردن و جیاکاری خراپی زیاتر، لەبەر ھۆکاری سادە، زۆرجار ھاوزایەندخوازیش یەکێکە لەو ھۆکارانە. لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکاندا]]، یاسا و سیاسەتێکی زۆر کەم ھەیە کە پشتگیری لە جیاکاری دەکات لەکاتی دامەزراندنی کارمەندەکان.&lt;ref name=soandthelaw&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Sexual Orientation and the Law |یەکەم=James M |دوایین=Donovan |نووسەر٢=American Association of Law Libraries Standing Committee on Lesbian and Gay Issues |ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=William S. Hein &amp; Co. |ژپنک=٠-٨٣٧٧-٠١٦٦-X}} § 5:17&lt;/ref&gt; ھاوزایەندخوازی شتێکی یاسایییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، بۆیە ھاوزایەندخوازان مافی ئەوەیان ھەیە کراوە بن لەبارەی ھاوزایەندخوازییەکەیانەوە لە کارەکانیان. بریاری بەڕێوەبەرایەتی ١٣٠٨٧ی سەرۆککۆمار [[بیڵ کڵینتن]] جیاکاریی بەھۆی ئاڕاستەی زایەندی نایاسایی کرد لە خزمەتگوزاریی پێشبڕکێییی ھێزی کاری مەدەنیی فیدیرالی لە ١٩٩٨.&lt;ref name=clintonexecorder&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Executive Order 13087 of May 28, 1998 |ناونیشان=http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=1998_register&amp;docid=fr02jn98-135.pdf |format=PDF |periodical=Federal Register |بەرگ=٦٣|ژمارە=١٠٥|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041118191439/http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=1998_register&amp;docid=fr02jn98-135.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لەوانەیە ئەو کەسانەی کە جیاکاری دەکەن بەھۆی، لەسەر بنەمای، یان دژی ھاوزایەندخوازی لە دامەزراندنی کارمەندان، لەوانەیە ڕووبەڕووی یاسا ببنەوە.&lt;ref name=ashtonciviletti&gt;Ashton v. Civiletti, 613 F.2d 923, 20 Fair Empl. Prac. Cas. (BNA) 1601, 21 Empl. Prac. Dec. (CCH) P 30297 (D.C. Cir. 1979)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=kellyoakland&gt;Kelly v. City of Oakland, 198 F.3d 779, 81 Fair Empl. Prac. Cas. (BNA) 1455, 77 Empl. Prac. Dec. (CCH) P 46281 (9th Cir. 1999)&lt;/ref&gt;
* {{تۆخ|جیاکاری لە خانووبەرە}} ئاماژەیە بۆ جیاکاری و خراپ مامەڵەکردن لەگەڵ کڕیارانی خانووەکان لەلایەن خاوەنەکانییانەوە لەبەر جیاوازی ئەو کەسانەی دەیانەوێت بیکڕن. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان ھیچ یاسایەک نییە دژی ئەم جیاکارییانە کە زۆرجار لەسەر بنەمای شووناسی ئاڕاستەی زایەندیی و ھاوزایەندخوازیی و، ھتد… دروست دبن، بووەستێتەوە. بەڵام لە ئێستادا ١٣ ویلایەت و چەند شارێکی گەورە بە سەربەخۆیی یاسایان داناوە بۆ نەھێشتنی ئەم دیاردەیە.&lt;ref name=findlawrenters&gt;{{بیرخستنەوە|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://realestate.findlaw.com/tenant/tenant-fair-housing/tenant-fair-housing-orientation.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071210161544/http://realestate.findlaw.com/tenant/tenant-fair-housing/tenant-fair-housing-orientation.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Renter's Rights Against Sexual Orientation Discrimination}}&lt;/ref&gt;
* {{تۆخ|تاوانی ڕق}} (ھەروەھا ناسراوە بە تاوانی لایەنگیری) پێکھاتووە لە چەند تاوانێک کە ھۆکاری لایەنگر بزواندووێتی بەرامبەر بە گرووپە کۆمەڵایەتییەکان، زۆرجار ئەو گرووپانەی کە لە ڕووی ڕەگەز، [[ئایین]]، ئاڕاستەی زایەندیی، [[کەمتوانی]]، [[گرووپی ڕەگەزی]]، نەتەوە، تەمەن، [[جێندەر]]، شووناسی جێندەر، یان لایەنگیری سیاسیی لەو کەسانەی کە ھەستاون بە تاوانەکە جیاوازن. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، ٤٥ ویلایەت، لەوان [[واشینگتن دی سی]]، یاسایی بنچینەییان ھەیە کە تاوانی ڕقی ئاوا و ھاوشێوەی یان جیاواز لەمانە نایاسایی دەکات. ھەر یەکە لەم یاسایانە باسی بەدخووی بەرامبەر بە ئایین و زایەند و نەتەوە تێدایە؛ ٣٢دانە لە خاڵەکان لەسەر ئاڕاستەی زایەندییە، ٢٨ دانە لەسەر جێندەرە و، ١١ی تریش لەسەر [[ترانسجێندەر|ترانسجێندەریی]] و شوناسیی جێندەرییە.&lt;ref name=adl&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |format=PDF |سەردێڕ=State Hate Crime Laws |periodical=Anti-Defamation League |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |date=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩دا، جووڵەی ڕاگرتنی تاوانی ڕق ''ماتیو شێفەرد و جەیمز بیارد جونییەر'' دامەزرا، کە «[...] ھێز بە لقی دادوەری دەدات بە لێکۆڵینەوە و بەلەدادگادانی تاوانە ڕقە توندڕەوییەکان کە تێیدا کەسە جیاکە قوربانییەکەی ھەڵبژاردووە لەبەر زایەند و ڕەنگ و ئایین و نەتەوە و جێندەر و ئاڕاستەی زایەندیی و، شووناسیی جێندەریی یاخود کەمتوانیی بینراو.» ئەمە کرایە ناو قانوونەوە و وای لە تاوانە ڕقییەکان کردووە کە تاوانێکی فیدڕاڵی بێت لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hrc.org/13699.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091028224353/http://www.hrc.org/13699.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ |سەردێڕ=President Barack Obama Signs Hate Crimes Legislation Into Law |بڵاوکەرەوە=HRC |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;

==== یەکێتیی ئەورووپا ====
لە [[یەکێتیی ئەورووپا]]دا، جیاکاری لە ھەر جۆرێک لەسەر بنەمای ئاڕاستەی زایەندی یان شووناسی جێندەریی نایاسایییە لەژێر بەیاننامەی مافی یەکێتی ئەورووپی سەرەکی.&lt;ref&gt;[[s:Charter of Fundamental Rights of the European Union#CHAPTER III. EQUALITY|Charter of Fundamental Rights of the European Union]]&lt;/ref&gt;

==== عێراق ====
لەکاتێکدا کە عێراق لەژێر دەستی بەریتانیادا بوو، ھاوزایەندخوازی تێیدا قەدەغە کرابوو. لەدوای ئەوە، کاتێک کە عێراق کەوتە ژێر دەستی حکوومەتی [[بەعسیزم|بەعسەوە]]، ھاوزایەندخوازی لەخۆیدا قەدەغە نەکرابوو. لەژێر یاساکانی ١٩٦٩دا، کاتێک کۆدی تاوانەکان دەرچوو، تەنھا لەکاتێکدا نایاسایی کردبوو ئەگەر دەستدرێژی، تۆلازی، بۆ فیلمی سێکسیی، لەشفرۆشیی، نەتوانین بۆ ڕێگەپێدان بەھۆی تەمەن و نەخۆشی دەروونی بووایە.&lt;ref name=&quot;WikiUsers5780&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/LGBT_rights_in_Iraq |سەردێڕ = «LGBT rights in Iraq» |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٧ی تەممووزی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; ھیچ یاسایەک دژی جیاکاری دانەندرابوو. لە ٢٧ی نیسانی ساڵی ٢٠٢٤ پەڕلەمانی عێڕاق یاسای «بەرەنگاربوونەوەی لەشفرۆشی و لادانی سێکسی» تێپەڕاند و لە ٢ی تەمووزی ھەمان ساڵیشەوە کەوتە واری جێبەجێکردنەوە، بەمەش وەک لە یاساکەدا ھاتووە ئەو کەسانەی بانگەشە یاخود پڕاکتیزەی ھاوزایەندخوازی دەکەن ڕووبەڕووی سزای یاسایی دەبنەوە و ھەروەھا ئەو دکتۆرەش کە نەشتەرگەری گۆڕینی زایەند دەکات بەھەمان شێوە تووشی سزای یاسایی دەبێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/notfound.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}&lt;/ref&gt;

=== چالاکی ڕامیاری ===
لە ١٩٦٠ەکانەوە، زۆرێک لە خەڵکانی [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە (دەستەواژە)|ئێڵ جی بی تی]] لە ڕۆژاوا، بە تایبەتی ئەوانەی لە شارە گەورەکان نیشتەجێ بوون، چاندێکی ھاوزایەندخوازییان دامەزراندووە. چاندی ھاوزایەندخوازی بە جووڵەی [[شانازیی ھاوزایەندخوازان|شانازی گەی]] ناسراوە لای زۆرێک لە خەڵکی، کە ساڵانە لەناو شارەکاندا ڕوودەدات. زۆرینەی ئەندامانی ئەم چاندە، بە ھاوزایەندخواز و پشتگیرەکانیشیانەوە، بەشداری لە شانازی گەی دەکەن بە لەبەرکردنی پۆشاک و بەرزکردنەوەی ئاڵای [[پەلکەزێڕینە]]، کە نیشانەیەکی ھاوزایەندخوازانە. سەرۆک وەزیری [[کەنەدا]]، [[جەستن تروودۆو|جەستن ترودۆ]]، چەندین جار بەشداری کردووە لە شانازی گەی و پشتگیری خۆی بۆ ھاوزایەندخوازەکان دەربڕیوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Swoon-worthy photos: Canadian Prime Minister Justin Trudeau steals hearts at Toronto's Pride parade | ناونیشان = https://www.usatoday.com/story/news/nation-now/2017/06/26/gay-pride-parade-2017-justin-trudeau-steals-hearts-toronto-pride/427773001/ |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووز، ٢٠١٧ | بڵاوکەرەوە = USA Today |زمان = ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.bbc.com/news/av/world-us-canada-36701570/justin-trudeau-joins-canada-gay-pride-march | سەردێڕ =Justin Trudeau joins Canada gay pride march | ڕێکەوتی سەردان =٧ی تەممووزی ٢٠١٧ | بەرھەم = BBC | بڵاوکەرەوە = BBC News | زمان =ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt; ھەرچۆنێک بێت، ھەموو ھاوزایەندخوازەکان بەشداری ناکەن لە شانازی گەی. زۆرێک لە پیاوە گەی و ژنە لێزبیانەکان پشتگوێی دەخەن.

لەگەڵ بەربڵاوبوونەوەی ئەیدز لە ١٩٨٠دا، زۆرێک لە کۆمەڵەکان و خەڵکانی تری ئێڵ جی بی تی ھەستان بە ڕێکخستن و بەرزکردنەوەی ھەڵمەت بۆ پەروەردەکردنی خەڵکی لەسەر ئەیدز و چۆنێتی خۆلادان لەو نەخۆشییە و بەرزکردنەوەی ئاگاداری لەسەر بەکارھێنانی پاراستن لەکاتی سێکسدا. ھەروەھا ئەوان بەدواداچوونیان دەکرد لەسەر دیاردەکە و دەستی یارمەتییان درێژ دەکرد بۆ تووشبووەکان بەو نەخۆشییە و داوایان لە حکوومەت کرد کە گرنگی زیاتر بدات بەم دیاردەیە.
{{multiple image
 | width = 200
 | direction = vertical
 | align = right
 | image1 = Pride Parade 2016 (28071266173).jpg
 | alt1 =
 | image2 = Pride Parade 2016 (28071267343).jpg
 | alt2 =
 | footer = سەرۆک وەزیرانی کەنەدا، [[جەستن تروودۆو|جەستن ترودۆ]]، لە کاتی بەشداریکردن لە [[نمایشی شانازی]] لە [[تۆرۆنتۆ]]، [[کەنەدا]].
}}
ئەو زیانانەی کە ئەو کاتە ئەیدز نایبۆوە و ڕێژەی کوشتنی زۆر کردبوو، وادیاربوو بووە ھۆی خاوکردنەوەی جووڵە ھاوزایەندخوازییەکان و لایەنەکانی تری ژیان، چونکە تیشک خرابووە سەر چارەسەرکردن و نەھێشتنی دیاردەکە. ھەرچۆنێک بێت، کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە لەو کاتەدا لە لایەنی سیاسییەوە چالاکبوونەوە و تەحەدای کۆمەڵگەی جیاڕەگەزخوازانیان کرد کە بە ھەمان شێوەی ئەوان ھەستن لەسەر دیاردەکە و ئەو کارەساتەی ئەیدز نابوویەوە. بەھۆی ئەم جووڵانەوە، زۆرێک لە فیلمەکان ھەستان بە بەرچاوخستنی کێشەکە، لەو فیلمانە: ''بەستنێکی زوو'' (١٩٨٥)، ''دۆستی درێژخایەن'' (١٩٩٠)، ''فێڵەدێڵفیا'' (١٩٩٣)، و ھتد…

لە ڕامیارییدا، چەند ڕەگەزخوازێکی زۆر ھەن کە لە سیاسەتدا کار دەکەن، تەنانەت لەو وڵاتانەشی کە یاسایان دژی ھاوزایەندخوازی ھەبوو ئەمە بینراوە. لەم کەسایەتییانە [[:en:Guido Westerwelle|گویدۆ ڤێسترڤل]]، [[:en:Peter Mandelson|پیتەر ماندلسن]] و [[:en:Per-Kristian Foss|پێر-کریستییان فاس]]، کە وەزیری کاروباری ئابووری [[نەرویژ|نەرویج]] بوو.

جووڵەکانی ئێڵ جی بی تی لەلایەن چەند کەسایەتی و ڕێکخراوەوە تووشی ڕووبەڕووبوونەوە دەبن و کەسانێک ھەن کە دژی ھاوزایەندخوازی دەوەستنەوە، زۆرجار لەبەر ھۆکاری ئایینی. ھەندێک لە خەڵکی پێیان وایە کە ھەموو پەیوەندییەکی سێکسیی جگە لە لەگەڵ ھاوسەری جیاڕەگەز دژی نەریتیی خێزانییە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Salt Lake City, UT |ناونیشان=http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=First Presidency Message on Same-Gender Marriage |بڵاوکەرەوە=Newsroom.lds.org |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |date= ٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt; و پێیان وایە کە مناڵەکان دەبێت لە ماڵێکدا بن کە دایک و باوکێک بەڕێوەی بەرێ.&lt;ref name=DMD&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brownback |یەکەم=Sam |سەردێڕ=Defining Marriage Down&amp;nbsp;– We need to protect marriage. |بڵاوکەرەوە=National Review |ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080601155703/http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040710092937/http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |date=١٠ی تەممووزی ٢٠٠٤ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.lds.org/topics/family-proclamation |سەردێڕ=''The Family: A Proclamation to the World'' |بڵاوکەرەوە=Lds.org |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ١٩٩٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131208223716/https://www.lds.org/topics/family-proclamation |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەندێک لەو کەسانەی کە دژی مافەکانی ھاوزایەندخوازانن پێیان وایە کە ئەم مافانە کێشەی تێکەڵبوون دروست دەکەن لە ڕووی ئازادی تاکەکەسی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=496871&amp;in_page_id=1770
|سەردێڕ=Gay hate law 'threat to Christian free speech'
|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|یەکەم=Steve
|دوایین=Doughty
|بڵاوکەرەوە=Daily Mail
|شوێن=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=403815&amp;in_page_id=1770
|سەردێڕ=Christian faces court over 'offensive' gay festival leaflets
|یەکەم=Steve
|دوایین=Doughty
|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Daily Mail
|شوێن=London
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061019212703/http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=403815&amp;in_page_id=1770
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gove/article805241.ece
|بڵاوکەرەوە=The Times
|سەردێڕ=I'd like to say this, but it might land me in prison
|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢|یەکەم=Michael
|دوایین=Gove
|شوێن=London
|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20080918211024/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gove/article805241.ece
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٨
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meeting.html |سەردێڕ=Christian group likens Tory candidate review to witch hunt |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=CBC News |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080605082143/http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meeting.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901
|سەردێڕ=Conduct unbecoming a free society
|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٠٨|دوایین=Kempling
|یەکەم=Chris
|بڵاوکەرەوە=National Post
|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140328143153/http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٤
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئازادی ئایینی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.law.com/jsp/ihc/PubArticleIHC.jsp?id=1193735028038
|سەردێڕ=Employer's Dilemma: When Religious Expression and Gay Rights Cross
|یەکەم=Judith
|دوایین=Moldover
|بڵاوکەرەوە=New York Law Journal
|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071031184612/http://www.law.com/jsp/ihc/PubArticleIHC.jsp?id=1193735028038
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645
 |سەردێڕ=Collision of religious and gay rights in the workplace
 |بڵاوکەرەوە=Humanist
 |ڕێکەوت=کانوونی دووەم–شوباتی ٢٠٠٨|یەکەم=Bob
 |دوایین=Ritter
 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120305210524/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305210524/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/ |date= ٥ی ئازاری ٢٠١٢ }}&lt;/ref&gt; توانای بەڕێوەبردنی کڵێساکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/6904057.stm
|سەردێڕ=Bishop loses gay employment case
|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=BBC News
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170930123030/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/6904057.stm
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ڕێکخراوە خێرخوازییەکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2080669/Catholic-adoption-service-stops-over-gay-rights.html
|سەردێڕ=Catholic adoption service stops over gay rights
|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Telegraph
|یەکەم=Martin
|دوایین=Beckford
|شوێن=London
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171020151524/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2080669/Catholic-adoption-service-stops-over-gay-rights.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.boston.com/news/local/articles/2006/03/11/catholic_charities_stuns_state_ends_adoptions/
|سەردێڕ=Catholic Charities to halt adoptions over issue involving gays
|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٠٦|دوایین=LeBlanc
|یەکەم=Steve
|بڵاوکەرەوە=Boston Globe
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303212653/http://www.boston.com/news/local/articles/2006/03/11/catholic_charities_stuns_state_ends_adoptions/
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠١٦
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و ڕێکخراوی ئایینی تر. بەھەرحاڵ، ئەو کڵێسا و ڕێکخراوانەی کە دژی یاساکانی حکوومەت دەوەستن و جیاکاری دەکەن لەنێوان ھاوزایەندخوازان و بەدڕەفتاری دەکەن بەرامبەرییان، ھەڕەشەی باج لێسەندنیان لێ دەکرێت لەلایەن حکوومەتەوە.&lt;ref name=BannedBoston&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp
|سەردێڕ=Banned in Boston:The coming conflict between same-sex marriage and religious liberty
|یەکەم=Maggie
|دوایین=Gallagher
|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٦|بەرگ=٠١١|issue=33
|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060516000949/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠٠٦
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/08/14/nyregion/14civil.html
|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Church Group Complains of Civil Union Pressure
|یەکەم=Jill
|دوایین=Capuzzo
|newspaper=The New York Times
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630114638/http://www.nytimes.com/2007/08/14/nyregion/14civil.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/09/18/nyregion/18grove.html
|سەردێڕ=Group Loses Tax Break Over Gay Union Issue
|یەکەم=Jill
|دوایین=Capuzzo
|newspaper=The New York Times
|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170628033942/http://www.nytimes.com/2007/09/18/nyregion/18grove.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.deseretnews.com/article/1,5143,700226242,00.html
 |سەردێڕ=LDS Church expresses disappointment in California gay marriage decision
 |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٨|یەکەم=Carrie
 |دوایین=Moore
 |بڵاوکەرەوە=Deseret News
 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1%2C5143%2C700226242%2C00.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1,5143,700226242,00.html |date= ١ی حوزەیرانی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;
لە ئێستادا کڵێساکان پارەی پێداویستییەکانیان (وەک ئاو، کارەبا، ھتد…) نادەن و لەسەر حکوومەتە.

== کۆمەڵگە و کۆمەڵناسی ==
=== بیر و ڕای گشتی ===
{{کاردانەوە کۆمەڵایەتییەکان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازی}}
پەسەند نەکردنی ئەو کەسانەی کە جیاڕەگەزخواز نین، وەک ھاوزایەندخوازان، لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە زیاتر لە وڵاتەکانی ئاسیا و ئەفریقا دەبیندرێت، بە تایبەتی وڵاتە دواکەوتووەکان، و بە شێوەیەکی بەرچاو لە ئەورووپا و [[ئوسترالیا]] و ئەمریکاکان پەسەند دەکرێن. کۆمەڵگەکانی ڕۆژاوا بە گشتی زۆر باشن لە ڕووی پەسەندکردنیانەوە و مافی خۆشیان ھەیە، بە تایبەتی لە کۆتا دەیەکانی ڕابردوودا گرنگی بە مافەکانیان دراوە و کۆمەڵگە فێرکراوە لەسەر دیاردەکە. لە ٢٠١٧دا، پرۆفیسۆر ئەیمی ئەدامچیک ڕوونی کردەوە کە ئەم جیاوازییە جیھانییانە لە پەسەندکردنی ھاوزایەندخوازان دەگەڕێتەوە بۆ سەر سێ فاکتەر کە پێکھاتوون لە: بەھێزی دیموکراسی، پێگەیشتوویی ئابووری، و ئەو ئایینانەی کە لەو شوێنانە بەربڵاون.&lt;ref name=&quot;Adamczyk&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adamczyk|یەکەم=Amy|سەردێڕ=Cross-National Public Opinion about Homosexuality: Examining Attitudes across the Globe|ساڵ=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=University of California Press|پەڕەکان=٣–٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wly8DQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170217022835/https://books.google.com/books?id=wly8DQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== پەیوەندییەکان ===
لە ٢٠٠٦دا، کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی، لە دادگای باڵا لە ویلایەتی [[کالیفۆرنیا]] کورتەیەکیان پێشکەش کرد: «خەڵکانی گەی و لێزبیان پەیوەندی پابەندبوو و درێژخایەن دروست دەکەن کە یەکسانن بە پەیوەندییە جیاڕەگەزخوازەکان. [[ھاوسەرگیری]] کە لە ھاوزایەندخوازان دابڕاوە سوودی کۆمەڵایەتی، دەروونی، و تەندروستی دەھێنێت. بە ڕەتکردنەوەی مافی ھاوسەرگیری بۆ ھاوزایەندخوازان، ویلایەتەکە پشتی ئەو ستیگمایانە دەگرێت و ڕێیان پێ دەدات کە بەردەوام بێت کە [بە ھۆکاری مێژوویی] دراونەتە پاڵ ھاوزایەندخوازی. ھاوزایەندخوازی تووشی ستیگما کراوە و ئەم ستیگمایەش ئەنجامی نەرێنیی دەبێت. بەربەستنی [[ھاوسەرگیریی ھاوزایەند|ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازان]] لەلایەن ویلایەتی کالیفۆرنیاوە، شکانەوەیەکی ئەم ستیگمایەیە.» ئەوان ھەروەھا ئاماژەیان بەوە دا کە «ھیچ بنەمایەکی زانستیی نییە بۆ جیاکردنەوە لە نێوان کەپڵە جیاڕەگەزخواز و ھاوزایەندخوازەکان لە بارەی مافی یاسایی، سوودەکان، و [ئەو کێشانەی] کە لە ڕووی ھاوسەرگیری شارستانییەوە دروست دەبن.»&lt;ref name=amici/&gt; ھاوسەرگیری ھاوزایەند لە ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٨دا یاسایی کرا کاتێک ویلایەتی کالیفۆرنیا بڕوانامەی ھاوسەرگیری بۆ ھاوزایەندخوازان دەرکرد و بەسەر بەربەستەکەدا چۆوە کە دژی یاساکانی ویلایەتەکە بوو.&lt;ref&gt;*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Same-sex_marriage_in_California |سەردێڕ = «Same-sex marriage in California» |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

=== ئایین ===
ھەرچەندە پەیوەندی نێوان ھاوزایەندخوازی و ئایین دەتوانێت بگۆڕێت لە ناوچەیەکەوە و بۆ ناوچەیەکی تر و بەپێی تێپەڕبوونی کات، ئەو ئایینانەی کە لە ئێستادا بەربڵاوترینن لە جیھاندا، کە [[ئایینە ئیبراھیمییەکان]]ن، ھاوزایەندخوازی و شێوەکانی تری پەیوەندیداری بە نەرێنیی پیشانی کۆمەڵگە دەدەن. ئەم دژ وەستانە دەتوانێت لە مەودایەکی فراوان لە بە کەم سەیرکردنی کردارەکە، تا تەواو بەربەستکردنی و دژ وەستانی لە ھەبوون لە کۆمەڵگەدا درێژ ببێتەوە. ھەندێک لە ئایینەکان وا بانگەشە دەکەن کە ڕووتێکردنی ھاوزایەند لە خۆیدا تاوانە،&lt;ref name=OPCtrial&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf|سەردێڕ=Charge #1 and specifications preferred by the Presbytery of Southern California against The Rev. C. Lee Irons|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|format=PDF|بڵاوکەرەوە=Presbytery of Southern California of the Orthodox Presbyterian Church|وتەگێڕانەوە=claiming that homosexuality is an unchosen &quot;condition,&quot; rather than a sin of the heart, [...] contradicts the teaching of Scripture that both the desire and the act are sin.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080723194409/http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەندێکی تر دەڵێن تەنھا کردارە ھاوزایەندییەکان تاوانە،&lt;ref&gt;سێکس و کۆمەڵگە – بەرگی ٣ – پەڕەی ٨٣٤&lt;/ref&gt; و ھەندێکی تریان بە تەواوی ھاوزایەندخوازییان پەسەند کردووە،&lt;ref&gt;The Wiley-Blackwell Companion to Religion and Social Justice – Page 543, Michael D. Palmer, Stanley M. Burgess – 2012&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا ھەندێکی تریش ھەن بە ڕێژەیەکی زۆر کەم کە ھانی ھاوزایەندخوازان دەدەن.&lt;ref&gt;Introduction to New and Alternative Religions in America, Eugene V. Gallagher, W. Michael Ashcraft – 2006&lt;/ref&gt; ھەندێک لە خەڵکی پێیان وایە و بانگەشەی ئەوە دەکەن کە ھەستی ھاوزایەند دەتوانرێت نەھێڵرێت بە باوەڕ بە ئایین. ھەندێک خەڵک کرداری ھاوزایەندخوازییان لەلا پیرۆزە و میتۆلۆجی خۆشەویستی ھاوزایەند دەتوانرێت لە بەشەکانی جیھاندا بدۆزرێتەوە.&lt;ref&gt;Cabezón, p. vii, &quot;Introduction&quot;&lt;/ref&gt;

== ھاوزایەندخوازیی ئاژەڵانی تر ==
[[پەڕگە:Males Anas platyrhynchos 2.jpg|وێنۆک|دوو قازی کێوی نێرینە]]
[[پەڕگە:Wuppertal - Zoo - Panthera leo 01 (1) ies.webm|وێنۆک|دوو [[شێر]]ی نێر لە کاتی سێکسکردندا]]
خووڕەوشتی ھاوزایەندخوازی و دووڕەگەزخوازی بە شێوەیەکی بەربڵاو لە نێوان ئاژەڵەکاندا دەبیندرێن. ئەم خووڕەوشتانە لە [[سێکس|چالاکی سێکسییەوە]] درێژ دەبێتەوە بۆ باوانێتیکردن و بوون بە کەپڵ. بەدواداچوونێکی ١٩٩٩ی بڕووس بەیجمێڵ پیشانی دەدات کە کردەوە و خووڕەوشتی ھاوزایەندخوازی و پەیوەندیدار پێوەی لە سەروو ٥٠٠ جۆر لە ئاژەڵانی تردا تۆمار کراوە، ھەر لە [[پریمات]]ەکانەوە تا کرمەکان.&lt;ref name=Bagemihl/&gt;&lt;ref name=&quot;Biological Exuberance: Animal&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harrold
|یەکەم=Max
|سەردێڕ=Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity
|بڵاوکەرەوە=The Advocate, reprinted in Highbeam Encyclopedia
|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ١٩٩٩|ناونیشان=http://www.thefreelibrary.com/Biological+Exuberance:+Animal+Homosexuality+and+Natural+Diversity.-a053877996
|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110520172429/http://www.thefreelibrary.com/Biological+Exuberance:+Animal+Homosexuality+and+Natural+Diversity.-a053877996
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠١١
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; پەیوەندی سێکسی نێوان ئاژەڵەکان بە شێوەی زۆر جیاواز دەردەکەوێت و دەنوێنرێت. ھەرچەندە چەند بیردۆزەیەک ھەیە، بەڵام لە ڕووی زانستییەوە ھێشتا نازانرێت ھۆکاری جیاوازی ئەم دەربڕینانە چییە لەم جۆرە پەیوەندییانەدا، و لەبەر ئەوەشی ھەموو جۆرێک لە ئاژەڵەکان بەدواداچوونیان لەسەر نەکراوە،&lt;ref name=&quot;'Catalogue of Life' reaches&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gordon |یەکەم=Dr Dennis
 | سەردێڕ='Catalogue of Life' reaches one million species
|بڵاوکەرەوە=National Institute of Water and Atmospheric Research
|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.niwascience.co.nz/pubs/mr/archive/2007-04-10-3
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070713004634/http://www.niwascience.co.nz/pubs/mr/archive/2007-04-10-3
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; بیردۆزەیەک یان وەڵامێکی جێگیر ئەستەمە دەستکەوتنی. وەک بەیجمێڵ دەڵێت: «شانشینی ئاژەڵان [ئەم کردەوەیە] ئەنجام دەدەن بە جیاوازییەکی سێکسیی زۆریشەوە، لەوان ھاوزایەندخوازی، دووڕەگەزخوازی، و سێکسی بێ زاووزێ» وا دیارە لەلای ئاژەڵەکانی تر پەسەندکردنی زۆر زیاترە لە چاو مرۆڤەکاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-.html |سەردێڕ=Gay Lib for the Animals: A New Look At Homosexuality in Nature – 2/1/1999 – Publishers Weekly |بڵاوکەرەوە=Publishersweekly.com |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120729131204/http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;

لە یەکێک لە جۆرەکانی ئاژەڵان، کە پێکھاتووە لە [[پەز]]ەکان، یان مەڕە ماڵی کراوەکان، ڕووتێکردنی ھاوزایەندخوازی بە شێوەیەکی زۆر دەبیندرێت.&lt;ref name=&quot;books.google.ca&quot;&gt;''[https://books.google.com/books?id=EftT_1bsPOAC&amp;pg=PA179 Animal Homosexuality: A Biosocial Perspective] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170223053821/https://books.google.com/books?id=EftT_1bsPOAC&amp;pg=PA179 |date=٢٣ی شوباتی ٢٠١٧}}'' By Aldo Poiani, A. F. Dixson, p. 179, 2010, Cambridge University Press&lt;/ref&gt;&lt;ref name=levay2/&gt; نزیکەی ١٠٪‏ مەڕە نێرینەکان ڕەتی دەکەنەوە کە لەگەڵ مێینەکاندا کردەوەی سێکسیی ئەنجام بدەن، لەکاتێکدا وەڵامی خێرایان دەبێت بۆ ئەنجامدانیی لەگەڵ نێرێکی تردا.&lt;ref name=levay2&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Gay, Straight, and The Reason Why The Science of Sexual Orientation|ناونیشان=https://archive.org/details/gaystraightreaso0000leva|دوایین=Levay|یەکەم=Simon |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |شوێن=Cambridge, Massachusetts |پەڕەکان=[https://archive.org/details/gaystraightreaso٠٠٠٠leva/page/٧٠ ٧٠]–٧١}}&lt;/ref&gt; ھاوزایەندخوازی نێوان ئاژەڵەکان ئەوەمان پیشان دەدەن کە ھاوزایەندخوازی لە ڕاستیدا نەخۆشی نییە و لە ناو سروشتدا بەردەوام ڕوودەدات، و لە ھەمان کاتدا قسەی زۆرینەی کەسایەتییە ئایینییەکان، بە تایبەتی ئەوانەی نێو کۆمەڵگەی ئیسلامی، پووچەڵ دەکاتەوە لەوەی کە دەڵێن ھاوزایەندخوازی لە ئاژەڵدا ڕوو نادات.

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|20em|refs=
&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality|بڵاوکەرەوە=American Psychological Association|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130808032050/http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=amici&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |پەڕە=٣٠|سەردێڕ=Case No. S147999 in the Supreme Court of the State of California, In re Marriage Cases Judicial Council Coordination Proceeding No. 4365(...) – APA California Amicus Brief&amp;nbsp;— As Filed |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120118184353/http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1542/peds.113.6.1827 |نووسەر=Frankowski BL|نووسەر٢=American Academy of Pediatrics Committee on Adolescence|سەردێڕ=Sexual orientation and adolescents |journal=Pediatrics|بەرگ=١١٣ |issue=٦ |پەڕەکان=١٨٢٧–٣٢ |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٤|pmid=١٥١٧٣٥١٩|ناونیشان=http://pediatrics.aappublications.org/content/113/6/1827.long}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Mary Ann Lamanna|نووسەر٢=Agnes Riedmann|نووسەر٣=Susan D Stewart|سەردێڕ=Marriages, Families, and Relationships: Making Choices in a Diverse Society|بڵاوکەرەوە=Cengage Learning|ژپنک=١-٣٠٥-١٧٦٨٩-٨|ساڵ=٢٠١٤|پەڕە=٨٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fofaAgAAQBAJ&amp;pg=PA82|وتەگێڕانەوە=The reason some individuals develop a gay sexual identity has not been definitively established &amp;nbsp;– nor do we yet understand the development of heterosexuality. The American Psychological Association (APA) takes the position that a variety of factors impact a person's sexuality. The most recent literature from the APA says that sexual orientation is not a choice that can be changed at will, and that sexual orientation is most likely the result of a complex interaction of environmental, cognitive and biological factors...is shaped at an early age...[and evidence suggests] biological, including genetic or inborn hormonal factors, play a significant role in a person's sexuality (American Psychological Association 2010).|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130141623/https://books.google.com/books?id=fofaAgAAQBAJ&amp;pg=PA82|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Stuart&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=گەیڵ ویسگارز ستوارت|سەردێڕ=Principles and Practice of Psychiatric Nursing|بڵاوکەرەوە=Elsevier Health Sciences|ژپنک=٠-٣٢٣-٢٩٤١٢-X|ساڵ=٢٠١٤|پەڕە=٥٠٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ivALBAAAQBAJ&amp;pg=PA502|وتەگێڕانەوە=No conclusive evidence supports any one specific cause of homosexuality; however, most researchers agree that biological and social factors influence the development of sexual orientation.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130185850/https://books.google.com/books?id=ivALBAAAQBAJ&amp;pg=PA502|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Kersey-Matusiak&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Gloria Kersey-Matusiak|سەردێڕ=Delivering Culturally Competent Nursing Care|بڵاوکەرەوە=Springer Publishing Company|ژپنک=٠-٨٢٦١-٩٣٨١-١|ساڵ=٢٠١٢|پەڕە=١٦٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=X8O_wGedAYoC&amp;pg=PA169|وتەگێڕانەوە=Most health and mental health organizations do not view sexual orientation as a 'choice.'|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130123356/https://books.google.com/books?id=X8O_wGedAYoC&amp;pg=PA169|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rcpsych.ac.uk/workinpsychiatry/specialinterestgroups/gaylesbian/submissiontothecofe.aspx|سەردێڕ=Submission to the Church of England's Listening Exercise on Human Sexuality|بڵاوکەرەوە=The Royal College of Psychiatrists|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130502011813/http://www.rcpsych.ac.uk/workinpsychiatry/specialinterestgroups/gaylesbian/submissiontothecofe.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Långström2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Långström |یەکەم١= N. |دوایین٢= Rahman |یەکەم٢= Q. |دوایین٣= Carlström |یەکەم٣= E. |دوایین٤= Lichtenstein |یەکەم٤= P. |سەردێڕ= Genetic and Environmental Effects on Same-sex Sexual Behavior: A Population Study of Twins in Sweden | doi = 10.1007/s10508-008-9386-1| journal = Archives of Sexual Behavior |بەرگ= ٣٩| issue = 1|پەڕەکان= ٧٥–٨٠|ساڵ= ٢٠٠٨| pmid = ١٨٥٣٦٩٨٦}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=PAHO&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=&quot;Therapies&quot; to change sexual orientation lack medical justification and threaten health |ناونیشان=http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=6803&amp;Itemid=1926 |بڵاوکەرەوە=Pan American Health Organization |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120523040848/http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=6803&amp;Itemid=1926 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠١٢|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113141618/http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content |date=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ }} archived here.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;levay&quot;&gt;Simon LeVay (1996). ''[http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/queerscience.htm Queer Science: The Use and Abuse of Research into Homosexuality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170317060357/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/queerscience.htm |date=١٧ی ئازاری ٢٠١٧}}.'' Cambridge: The MIT Press ISBN 0-262-12199-9&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hawragazxwazi271927&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090616122106.htm|سەردێڕ=Same-sex Behavior Seen In Nearly All Animals, Review Finds|ئیش=ScienceDaily|ڕێکەوتی سەردان= ١ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110128123637/http://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090616122106.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hawragazxwazi371827&gt;[http://www.news-medical.net/news/2006/10/23/20718.aspx ''1,500 animal species practice homosexuality''. ''The Medical News'', 23 October 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110210172226/http://www.news-medical.net/news/2006/10/23/20718.aspx |date=10 February 2011}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hawragazxwazi372937&gt;Sommer, Volker &amp; Paul L. Vasey (2006), Homosexual Behaviour in Animals, An Evolutionary Perspective. Cambridge University Press, Cambridge. ISBN 0-521-86446-1&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Bagemihl&gt;{{harv|Bagemihl|1999}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;&gt;American Psychological Association: [http://www.apa.org/about/governance/council/policy/sexual-orientation.aspx Resolution on Appropriate Affirmative Responses to Sexual Orientation Distress and Change Efforts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101174139/http://www.apa.org/about/governance/council/policy/sexual-orientation.aspx |date= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Committed&quot;&gt;*[http://www.mercurynews.com/census/ci_18334802?nclick_check=1 Census statistics show quarter of California same-sex couples raising kids] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160809145325/http://www.mercurynews.com/census/ci_18334802?nclick_check=1 |date= ٩ی ئابی ٢٠١٦}}
*[http://www.starnewsonline.com/article/20110630/ARTICLES/110639995/1004/sitemaps Region Saw Increase In Same-Sex Households] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329030306/http://www.starnewsonline.com/article/20110630/articles/110639995/1004/sitemaps |date=٢٩ی ئازاری ٢٠١٦}}
*[http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 Census 2010: One Quarter of Gay Couples Raising Children] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630053712/http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |date=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}
*[http://www.startribune.com/local/125537288.html Minnesota Sees 50% Rise in Number of Gay Couples] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717123400/http://www.startribune.com/local/125537288.html |date=17 July 2011}}
*[http://www.poughkeepsiejournal.com/article/20110714/NEWS01/107140334/Census-Dutchess-Ulster-gay-households-increase Census:Dutchess, Ulster Gay Households Increase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119045141/http://www.poughkeepsiejournal.com/article/20110714/NEWS01/107140334/Census-Dutchess-Ulster-gay-households-increase |date=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}
*[http://westchesterrealestateinformation.com/same-sex-couples-numbers-soar-in-ny-2010-census-finds/ Same Sex Couples' Numbers Soar In N.Y, 2010 Census Finds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130430050627/http://westchesterrealestateinformation.com/same-sex-couples-numbers-soar-in-ny-2010-census-finds/ |date=٣٠ی نیسانی ٢٠١٣}}
*[http://www.edgeboston.com/index.php?ch=news&amp;sc=local&amp;sc3=&amp;id=123278 87% Increase in Same-Sex Nevada Households Since 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141026075323/http://www.edgeboston.com/index.php?ch=news&amp;sc=local&amp;sc3=&amp;id=123278 |date=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}
*[http://www.necn.com/07/14/11/Gay-lesbian-households-increase-in-Okla/landing_politics.html?&amp;apID=aebfe9933c274365a694d062894d773c 2010 Census indicates increase among same-sex homeowners in Oklahoma] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130130091511/http://www.necn.com/07/14/11/Gay-lesbian-households-increase-in-Okla/landing_politics.html?&amp;apID=aebfe9933c274365a694d062894d773c |date=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}
*[http://www.wnyc.org/blogs/wnyc-news-blog/2011/jul/15/spike-number-same-sex-couples-city/ Spike In Number of City's Same-Sex Couples] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727052503/http://www.wnyc.org/blogs/wnyc-news-blog/2011/jul/15/spike-number-same-sex-couples-city/ |date=27 July 2011}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=psych2010&gt;[http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx Sexual Orientation] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110726000000/http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx |date=26 July 2011}}. ''American Psychiatric Association''.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nrtsreport3619&quot;&gt;[https://www.facebook.com/NRTTVenglish/videos/1455995347807378/ homosexuals in the Kurdish Region], NRT Media&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=homodef46198&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A Dictionary of True Etymologies|دوایین=Room |یەکەم=Adrian |ساڵ=١٩٨٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٠٢-٠٣٤٠-٣|پەڕە=٨٤}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=homodef37193&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A Student's Dictionary of Psychology|دوایین=Statt |یەکەم=David A. |ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Psychology Press |ژپنک=٩٧٨-١-٨٤١٦٩-٣٤٢-٢|پەڕە=٩٣}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=glbtq&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |سەردێڕ=Karl-Maria Kertbeny: The Coinage and Dissemination of the Term |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٢|periodical=glbtq.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120927020758/http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626100855/http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |date=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=homolegal3619&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر١=Feray Jean-Claude |نووسەر٢=Herzer Manfred |ساڵ= ١٩٩٠|سەردێڕ= Homosexual Studies and Politics in the 19th Century: Karl Maria Kertbeny | journal = Journal of Homosexuality |بەرگ= ١٩|پەڕە= ١| doi=10.1300/j082v19n01_02}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=von-kraft3628&gt;[http://www.glbtq.com/social-sciences/krafft_ebing_r.html Krafft-Ebing, Richard von (1840–1902)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120409220543/http://www.glbtq.com/social-sciences/krafft_ebing_r.html |date=9 April 2012}}. ''glbtq.com''.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=psexualis&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.kino.com/psychopathia/history.html |سەردێڕ=Psychopathia Sexualis |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|periodical=Kino.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071004223140/http://www.kino.com/psychopathia/history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=glaad&gt;[http://www.glaad.org/referenceguide Media Reference Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823105346/http://www.glaad.org/referenceguide |date=٢٣ی ئابی ٢٠١١}} (citing AP, NY Times, Washington Post style guides), GLAAD. Retrieved 10 May 2007.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=haiey3618&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay|سەردێڕ=gay|وێبگە=Oxford Dictionaries|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٥|وتەگێڕانەوە=(Of a person, especially a man) homosexual.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160827054658/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Mj3737&gt;Marguerite Johnson, Terry Ryan: ''Sexuality in Greek and Roman society and literature: a sourcebook'' p.4&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hayw26193&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://dictionary.reference.com/browse/lesbian |سەردێڕ=Lesbian &amp;#124; Define Lesbian at Dictionary.com |بڵاوکەرەوە=Dictionary.reference.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160307135535/http://dictionary.reference.com/browse/lesbian |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئازاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=UNAIDS&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UNAIDS: Men who have sex with men |بڵاوکەرەوە=UNAIDS |ناونیشان=http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/dataimport/pub/briefingnote/2006/20060801_policy_brief_msm_en.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120320001221/http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/dataimport/pub/briefingnote/2006/20060801_policy_brief_msm_en.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hayiaj261862&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Younger|یەکەم=John G.|سەردێڕ=Sex in the ancient world from A to Z|ناونیشان=https://archive.org/details/sexancientworldf00youn|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Routledge|شوێن=London [u.a.]|ژپنک=٠-٤١٥-٢٤٢٥٢-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/sexancientworldf٠٠youn/page/n٥٨ ٣٨]|edition=1st published.}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=naown1726&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The American Heritage Dictionary of the English Language, Fourth Edition|ناونیشان=https://archive.org/details/americanheritage0000unse_a1o7|بڵاوکەرەوە=Houghton Mifflin|ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٠-٦١٨-٧٠١٧٢-٩}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=haowm19364&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| دوایین = Spears | یەکەم = Richard A. | سەردێڕ = Fag |ئیش= Dictionary of American Slang and Colloquial Expressions | ساڵ = ٢٠٠٧| ناونیشان = http://dictionary.reference.com/browse/faggot | ڕێکەوتی سەردان = ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160227014915/http://dictionary.reference.com/browse/faggot | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی شوباتی ٢٠١٦ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=terms&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sex-lexis.com/ |سەردێڕ=Dictionary of Sexual Terms |بڵاوکەرەوە=Sex-lexis.com |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041015054212/http://www.sex-lexis.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=haownsh351937&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Taylor|یەکەم=Marvin J.|سەردێڕ=Queer Things from Old Closets: Libraries Gay and Lesbian Studies – Queer Theory|ناونیشان=http://rbm.acrl.org/content/rbml/8/1/19.full.pdf|بڵاوکەرەوە=Association of College and Research Libraries|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160116080410/http://rbm.acrl.org/content/rbml/8/1/19.full.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ajowm36197&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=eds|یەکەم=Marc Wolinsky ...|سەردێڕ=Gays and the military: Joseph Steffan versus the United States|ساڵ=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|شوێن=Princeton, NJ|ژپنک=٠-٦٩١-٠٣٣٠٧-٢|پەڕەکان=٤٠–٤٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kM8WgQQghwIC&amp;pg=PA49&amp;lpg=PA49&amp;dq=Gays+military+homo+derogatory+epithet&amp;source=bl&amp;ots=GKgHK00BxL&amp;sig=MpmlY0QZHaF2ebPZ3o-phV1IMmo&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=xxFuULTrGqP20gH5x4EY&amp;ved=0CC8Q6AEwAw#v=onepage&amp;q=Gays%20military%20homo%20derogatory%20epithet&amp;f=false|edition=[Online-Ausg.].|ڕێکەوتی سەردان= ١ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130175809/https://books.google.com/books?id=kM8WgQQghwIC&amp;pg=PA49&amp;lpg=PA49&amp;dq=Gays+military+homo+derogatory+epithet&amp;source=bl&amp;ots=GKgHK00BxL&amp;sig=MpmlY0QZHaF2ebPZ3o-phV1IMmo&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=xxFuULTrGqP20gH5x4EY&amp;ved=0CC8Q6AEwAw#v=onepage&amp;q=Gays%20military%20homo%20derogatory%20epithet&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;!--========= دێمۆگرافیا ==========--&gt;

&lt;ref name=timcook2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://www.nbcnews.com/watch/nightly-news/apple-s-tim-cook-is-first-fortune-500-to-come-out-as-gay-350111811811|سەردێڕ = Apple's CEO Tim Cook Is First Fortune 500 to Come Out as Gay|بڵاوکەرەوە = NBC News|ڕێکەوت = ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|وێبگە = www.nbcnews.com|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170724022131/http://www.nbcnews.com/watch/nightly-news/apple-s-tim-cook-is-first-fortune-500-to-come-out-as-gay-350111811811|ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=black&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Black |یەکەم١= Dan |دوایین٢= Gates |یەکەم٢= Gary |دوایین٣= Sanders |یەکەم٣= Seth |دوایین٤= Taylor |یەکەم٤= Lowell |ساڵ= ٢٠٠٠|سەردێڕ= Demographics of the Gay and Lesbian Population in the United States: Evidence from Available Systematic Data Sources | journal = Demography |بەرگ= ٣٧ | issue = ٢|پەڕەکان= ١٣٩–١٥٤ | doi=10.2307/2648117 | pmid=١٠٨٣٦١٧٣}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=sexualbehavior37287&gt;Sexual Behavior in the Human Male, p. 656&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;more-or-less-2010-10-01&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harford|یەکەم=Tim|سەردێڕ=More or Less examines Office for National Statistics figures on gay, lesbian and bisexual people|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00tznbk|بڵاوکەرەوە=BBC|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151105183125/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00tznbk|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=idea-creative719&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=David Leonhardt
|سەردێڕ=John Tukey, 85, Statistician; Coined the Word 'Software'
|journal=The New York Times
|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٠}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=idea-creative628&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Biography 15.1, ''John W. Tukey'' (1915–2000)
|ناونیشان=http://www.swlearning.com/quant/kohler/stat/biographical_sketches/bio15.1.html
|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171105192244/http://www.swlearning.com/quant/kohler/stat/biographical_sketches/bio15.1.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} John Tukey criticizes sample procedure&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Billy1993&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.2307/2136206|vauthors=Billy JO, Tanfer K, Grady WR, Klepinger DH |سەردێڕ=The sexual behavior of men in the United States|jstor=2136206 |journal=Family Planning Perspectives |بەرگ=٢٥|issue=2 |پەڕەکان=٥٢–٦٠|ساڵ=١٩٩٣|pmid=٨٤٩١٢٨٧}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Binson1995&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1080/00224499509551795|یەکەم١=Diane |دوایین١=Binson |یەکەم٢=Stuart |دوایین٢=Michaels |یەکەم٣=Ron |دوایین٣=Stall |یەکەم٤=Thomas J. |دوایین٤=Coates |یەکەم٥=John H. |دوایین٥=Gagnon |یەکەم٦=Joseph A. |دوایین٦=Catania |ساڵ=١٩٩٥|سەردێڕ=Prevalence and Social Distribution of Men Who Have Sex with Men: United States and Its Urban Centers |journal=The Journal of Sex Research |بەرگ=٣٢|issue=3 |پەڕەکان=٢٤٥–٥٤ |jstor=3812794}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Johnson1992&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Johnson AM, Wadsworth J, Wellings K, Bradshaw S, Field J |سەردێڕ=Sexual lifestyles and HIV risk |journal=Nature |بەرگ=٣٦٠|issue=6403 |پەڕەکان=٤١٠–٢|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ١٩٩٢|pmid=١٤٤٨١٦٣|doi=10.1038/360410a0}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Laumann1994&gt;Laumann, E. O. , Gagnon, J. H. , Michael, R. T. , &amp; Michaels, S. (1994). ''The social organization of sexuality: Sexual practices in the United States.'' Chicago: University of Chicago Press.{{Page needed|date=September 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Wellings1994&gt;Wellings, K. , Field, J. , Johnson, A. , &amp; Wadsworth, J. (1994). ''Sexual behavior in Britain: The national survey of sexual attitudes and lifestyles.'' London, UK: Penguin Books.{{Page needed|date=September 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = ACSF1992&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| doi = 10.1038/360407a0 |نووسەر= Investigators ACSF |ساڵ= ١٩٩٢|سەردێڕ= AIDS and sexual behaviour in France | journal = Nature |بەرگ= ٣٦٠| issue = 6403|پەڕەکان= ٤٠٧–٤٠٩| pmid = ١٤٤٨١٦٢}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Bogaert2004&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Bogaert AF |سەردێڕ=The prevalence of male homosexuality: the effect of fraternal birth order and variations in family size |journal=Journal of Theoretical Biology |بەرگ=٢٣٠|issue=1 |پەڕەکان=٣٣–٧|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٤|pmid=١٥٢٧٥٩٩٧|doi=10.1016/j.jtbi.2004.04.035}} Bogaert argues that: &quot;The prevalence of male homosexuality is debated. One widely reported early estimate was 10% (e.g. , Marmor, 1980; Voeller, 1990). Some recent data provided support for this estimate (Bagley and Tremblay, 1998), but most recent large national samples suggest that the prevalence of male homosexuality in modern western societies, including the United States, is lower than this early estimate (e.g. , 1–2% in Billy et al. , 1993; 2–3% in Laumann et al. , 1994; 6% in Sell et al. , 1995; 1–3% in Wellings et al. , 1994). It is of note, however, that homosexuality is defined in different ways in these studies. For example, some use same-sex behavior and not same-sex attraction as the operational definition of homosexuality (e.g. , Billy et al. , 1993); many sex researchers (e.g. , Bailey et al. , 2000; Bogaert, 2003; Money, 1988; Zucker and Bradley, 1995) now emphasize attraction over overt behavior in conceptualizing sexual orientation.&quot; (p. 33) Also: &quot;...the prevalence of male homosexuality (in particular, same-sex attraction) varies over time and across societies (and hence is a &quot;moving target&quot;) in part because of two effects: (1) variations in fertility rate or family size; and (2) the fraternal birth order effect. Thus, even if accurately measured in one country at one time, the rate of male homosexuality is subject to change and is not generalizable over time or across societies.&quot; (p. 33)&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Fay1989&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Fay RE, Turner CF, Klassen AD, Gagnon JH |سەردێڕ=Prevalence and patterns of same-gender sexual contact among men |journal=Science |بەرگ=٢٤٣|issue=4889 |پەڕەکان=٣٣٨–٤٨|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٨٩|pmid=٢٩١١٧٤٤|doi=10.1126/science.2911744}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Sell1995&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1007/BF01541598|vauthors=Sell RL, Wells JA, Wypij D |سەردێڕ=The prevalence of homosexual behavior and attraction in the United States, the United Kingdom and France: results of national population-based samples |journal=Archives of Sexual Behavior |بەرگ=٢٤|issue=3 |پەڕەکان=٢٣٥–٤٨|ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٩٥|pmid=٧٦١١٨٤٤}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=SavinWilliams2009&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| editor1-last = Hope | editor1-first = Debra A |سەردێڕ= Contemporary Perspectives on Lesbian, Gay, and Bisexual Identities | doi = 10.1007/978-0-387-09556-1 |زنجیرە= Nebraska Symposium on Motivation |بەرگ= ٥٤|ساڵ= ٢٠٠٩|ژپنک= ٩٧٨-٠-٣٨٧-٠٩٥٥٥-٤}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=gayfeelings2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE0D91E3EF93BA35751C1A964958260&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=all|سەردێڕ=Sexual Behavior Levels Compared in Studies In Britain and France|ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٢|ئیش=nytimes.com}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=statsofusa2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender |نووسەر=Gary Gates |سەردێڕ=How Many People are Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender? |بڵاوکەرەوە=The Williams Institute |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170721165514/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=statsofusa3618&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Gates-How-Many-People-LGBT-Apr-2011.pdf |format=PDF |نووسەر=Gary Gates |سەردێڕ=How many people are lesbian, gay, bisexual, and transgender? |بڵاوکەرەوە=The Williams Institute |پەڕە=١ |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150425174542/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Gates-How-Many-People-LGBT-Apr-2011.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=moresources2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gay and Lesbian Families in the United States: Same-Sex Unmarried Partner Households |ناونیشان=http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |دوایین١=Smith |یەکەم١=David M. |دوایین٢=Gates |یەکەم٢=Gary J. |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110107082654/http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;[http://www.cdc.gov/nchs/data/nhsr/nhsr077.pdf &quot;Sexual Orientation and Health Among U.S. Adults: National Health Interview Survey, 2013.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709014014/https://www.cdc.gov/nchs/data/nhsr/nhsr077.pdf |date= ٩ی تەممووزی ٢٠١٧}} ''CDC''. 15 July 2014. 15 July 2014.&lt;/ref&gt;
}}

{{Refbegin|20em}}

=== کتێبەکان ===
;١٩٨٠کان
# Adam, Barry (1987). ''The Rise of a Gay and Lesbian Movement'', G. K. Hall &amp; Co. {{ISBN|0-8057-9714-9}}
# {{بیرخستنەوە|یەکەم=John |دوایین=Boswell |ناونیشان=http://www.press.uchicago.edu/cgi-bin/hfs.cgi/00/231.ctl |سەردێڕ=Christianity, Social Tolerance, and Homosexuality: Gay People in Western Europe from the Beginning of the Christian Era to the Fourteenth Century |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ساڵ=١٩٨٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٠٦٧١١-٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060928195316/http://www.press.uchicago.edu/cgi-bin/hfs.cgi/00/231.ctl |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}}
# Dover, Kenneth J. , ''Greek Homosexuality'', Gerald Duckworth &amp; Co. Ltd. 1979, {{ISBN|0-674-36261-6}}(hardcover), {{ISBN|0-674-36270-5}}(paperback)
# d'Emilio, John ''Sexual Politics, Sexual Communities: The Making of a Homosexual Minority in the United States, 1940–1970'', University of Chicago Press 1983, {{ISBN|0-226-14265-5}}
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The History of Sexuality |یەکەم=Michel |دوایین=Foucault |authorlink=Michel Foucault |ساڵ=١٩٨٦|بڵاوکەرەوە=Pantheon Books |ژپنک=٠-٣٩٤-٤١٧٧٥-٥}}
# Roth, Norman. ''The care and feeding of gazelles: Medieval Arabic and Hebrew love poetry.'' IN: Lazar &amp; Lacy. ''Poetics of Love in the Middle Ages'', George Mason University Press 1989, {{ISBN|0-913969-25-7}}
;١٩٩٠ەکان
# {{بیرخستنەوە|یەکەم١=Bruce |دوایین١=Bagemihl |سەردێڕ=Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٠-٣١٢-١٩٢٣٩-٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=5CbRGV8AAIQC}}
# Bérubé, Allan, ''Coming out under Fire: The History of Gay Men and Women in World War Two'', New York: MacMillan 1990, {{ISBN|0-02-903100-1}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٧|سەردێڕ=Two spirit people: American Indian, lesbian women and gay men |نووسەر١=Brown, Lester B. |editor1=Lester B. Brown |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٩٠-٠٠٠٣-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=AwnQBETJsvEC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٠|سەردێڕ=Handbook of medieval sexuality |یەکەم١=Vern L. |دوایین١=Bullough |یەکەم٢=James A. |دوایین٢=Brundage |بڵاوکەرەوە=Taylor &amp; Francis |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٣-٣٦٦٢-٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PgSI1gvKhtAC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٥|سەردێڕ=Gay New York: Gender, Urban Culture, and the Making of the Gay Male World, 1890–1940 |نووسەر١=Chauncey, George |edition=reprint, illustrated |بڵاوکەرەوە=Basic Books |ژپنک=٩٧٨-٠-٤٦٥-٠٢٦٢١-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QCkEAQAAIAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٠|سەردێڕ=Encyclopedia of homosexuality (2 Volumes) |یەکەم١=Wayne R. |دوایین١=Dynes |یەکەم٢=Warren |دوایین٢=Johansson |یەکەم٣=William A. |دوایین٣=Percy |یەکەم٤=Stephen |دوایین٤=Donaldson |بڵاوکەرەوە=Garland Pub. |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٤٠-٦٥٤٤-٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TYyGAAAAIAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٣|سەردێڕ=Odd girls and twilight lovers: a history of lesbian life in twentieth-century America |نووسەر١=Faderman, Lillian|edition=4 |بڵاوکەرەوە=Columbia University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٠٧٤٨٨-٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=44i96GWYxSQC}}
# Hinsch, Bret, ''Passions of the Cut Sleeve: The Male Homosexual Tradition in China'', The University of California Press, 1990, {{ISBN|0-520-06720-7}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٤|سەردێڕ=Outing: shattering the conspiracy of silence |نووسەر١=Johansson, Warren |نووسەر٢=William A. Percy |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٤-٤١٩-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-lZ903C-dkMC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٤|سەردێڕ=Sex in America: a definitive survey |نووسەر١=Michael, Robert T. |بڵاوکەرەوە=Little, Brown |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٦-٩١١٩١-٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PkjmGwAACAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٨|سەردێڕ=Pederasty and Pedagogy in Archaic Greece |نووسەر١=Percy, William Armstrong |بڵاوکەرەوە=University of Illinois Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٥٢-٠٦٧٤٠-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TCvoj1efp8UC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٨٧|سەردێڕ=Compañeras: Latina lesbians (an anthology) |نووسەر١=Ramos, Juanita |بڵاوکەرەوە=Latina Lesbian History Project |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ElVnAAAAMAAJ}}
# Rousseau, George, ''Perilous Enlightenment: Pre- and Post-Modern Discourses—Sexual, Historical'', Manchester University Press 1991, {{ISBN|0-7190-3301-2}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٢|سەردێڕ=Sexuality and eroticism among males in Moslem societies |نووسەر١=Schmitt, Arno |نووسەر٢=Jehoeda Sofer |editor1=Arno Schmitt |editor2=Jehoeda Sofer |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٤-٠٤٧-١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Kw_BVSVmNsUC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=An American obsession: science, medicine, and homosexuality in modern society |نووسەر١=Terry, Jennifer |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٧٩٣٦٧-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=C6pGoWWLfhEC}}

;٢٠٠٠ەکان
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=Regulating sex: the politics of intimacy and identity |یەکەم١=Elizabeth |دوایین١=Bernstein |یەکەم٢=Laurie |دوایین٢=Schaffner |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٩٤٨٦٩-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YQzW5I2RGNcC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Before Stonewall: activists for gay and lesbian rights in historical context |نووسەر١=Bullough, Vern L. |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٣-١٩٣-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=A7x_VnES2esC}}
# {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Greeks And Greek Love: A Radical Reappraisal of Homosexuality In Ancient Greece|نووسەر=Davidson, James|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٠-٢٩٧-٨١٩٩٧-٦|بڵاوکەرەوە=Weidenfeld &amp; Nicolson}}
# {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gunther |یەکەم=Scott Eric |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=The Elastic Closet, A History of Homosexuality in France, 1942-present |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٥٩٥١٠-١}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٤|سەردێڕ=The lavender scare: the Cold War persecution of gays and lesbians in the federal government |نووسەر١=Johnson, David K. |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٤٠٤٨١-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_FM_hkMdxpIC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Historical dictionary of the lesbian liberation movement: still the rage |نووسەر١=Myers, JoAnne |بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٤٥٠٦-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dzYbAAAAYAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Queering India: same-sex love and eroticism in Indian culture and society |نووسەر١=Vanita, Ruth |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٩٢٩٥٠-٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=I9rrucxQbmEC}}

=== وتارە ڕۆژنامەیییەکان ===
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=On the Prevalence of Homosexuality and Bisexuality, in a Random Community Survey of 750 Men Aged 18 to 27 |دوایین=Bagley |یەکەم=Christopher |دوایین٢=Tremblay |یەکەم٢=Pierre |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Haworth Press |ساڵ=١٩٩٨|journal=Journal of Homosexuality |بەرگ=٣٦|issue= 2 |issn=0091-8369 |oclc=٩١١٢٩٣٩١|doi=10.1300/j082v36n02_01 |پەڕەکان=١–١٨}}
# {{بیرخستنەوە|doi=10.2307/374839 |سەردێڕ=The Homophobic Imagination |دوایین=Crew |یەکەم=Louie |دوایین٢=Norton |jstor=374839 |یەکەم٢=Rictor |شوێن=3, Nov 74 |بەرگ=٣٦|issue=3 |پەڕەکان=٢٧٢–٩٠|journal=College English |issn=0010-0994 |ساڵ=١٩٧٤|oclc=٤٢٧٠٩٢٢١١}}
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=New Evidence of Genetic Factors Influencing Sexual Orientation in Men: Female Fecundity Increase in the Maternal Line |دوایین=Iemmola |یەکەم=Francesca |دوایین٢=Ciani |یەکەم٢=Andrea Camperio |بڵاوکەرەوە=Springer |format=Article |ساڵ=٢٠٠٩|journal=Archives of Sexual Behavior |پەڕەکان=٣٩٣–٣٩٩|بەرگ=٣٨|شوێن=no. 3 |issn=0004-0002 |oclc=٣٦٠٢٣٢٥٢٦|doi=10.1007/s10508-008-9381-6 |ناونیشان=http://www.springerlink.com/content/l6104277w82137x4 |pmid=١٨٥٦١٠١٤}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.springerlink.com/content/l6104277w82137x4 |date=شوباتی ٢٠٢٠}}
# {{بیرخستنەوە|doi=10.1126/science.1887219 |سەردێڕ=A difference in hypothalamic structure between heterosexual and homosexual men. |دوایین=LeVay |یەکەم=Simon |ساڵ=١٩٩١|journal=Science |پەڕەکان=١٠٣٤–٧|issue=5023 |بەرگ=٢٥٣|issn=0036-8075 |oclc=١٢١٦٥٥٩٩٦|ناونیشان=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/253/5023/1034 |pmid=١٨٨٧٢١٩}}
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Fraternal Birth Order and Ratio of Heterosexual/Homosexual Feelings in Women and Men |یەکەم٩=N |دوایین٩=Martin |یەکەم٨=J |دوایین٨=Bailey |یەکەم٧=M |دوایین٧=Wright |یەکەم٦=S |دوایین٦=MacGregor |دوایین=McConaghy |یەکەم٥=M |یەکەم=N |دوایین٢=Hadzi-Pavlovic |یەکەم٢=D |دوایین٥=Keller |دوایین٣=Stevens |یەکەم٣=C |دوایین٤=Manicavasagar |یەکەم٤=V | displayauthors = 8|ساڵ=٢٠٠٦|journal=Journal of Homosexuality |پەڕەکان=١٦١–١٧٤|issue=4 |بەرگ=٥١|issn=0091-8369 |oclc=٢٠٢٦٢٩٨٨٥|pmid=١٧١٣٥١٣٣|doi=10.1300/J082v51n04_09 |ناونیشان=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1090513808000688}}

=== وتارەکانی ئینتەرنێت ===
# Burr, Chandler. [https://www.theatlantic.com/doc/199706/homosexuality-biology/ Homosexuality and biology]. ''The Atlantic'', June 1997, {{ISSN|1072-7825}}. An overview of recent research in layman's language.
# [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/55169.stm BBC News (شوبات ١٩٩٨)]: Fingerprints Study
# [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/325979.stm BBC News (نیسان ١٩٩٩)]: Doubt cast on 'gay gene'
# {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://my.webmd.com/content/article/22/1728_56075?src=Inktomi&amp;condition=Home+&amp;+Top+Stories |سەردێڕ=WebMD (March 2000) |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080110000912/http://my.webmd.com/content/article/22/1728_56075?src=Inktomi&amp;condition=Home+&amp;+Top+Stories |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}{{cbignore|bot=medic}}: Pointing the Finger at Androgen as a Cause of Homosexuality
# [http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/3735668.stm BBC News (تشرینی یەکەم ٢٠٠٤)]: Genetics of homosexuality
# James Davidson, ''London Review of Books'', 2 June 2005, [http://www.lrb.co.uk/v27/n11/davi02_.html &quot;Mr and Mr and Mrs and Mrs&quot;]—detailed review of ''The Friend'', by Alan Bray, a history of same-sex marriage and other same-sex formal bonds
{{Refend}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{بەستەری پرۆژە خوشکەکان}}
* {{dmoz|Society/Gay,_Lesbian,_and_Bisexual/History/|گەی، لێزبیان و دووڕەگەزخواز/مێژوو}}
* [http://plato.stanford.edu/entries/homosexuality/ ئینسایکڵۆپیدیای فەلسەفەی ستانفۆرد – ھاوزایەندخوازی]
* [http://www.nrttv.com/En/media-video-detail.aspx?Cor=2&amp;Jimare=12125 ڕاپۆرتی ئێن ئاڕ تی لەسەر ھاوزایەندخوازی]{{بەستەری مردوو|url=http://www.nrttv.com/En/media-video-detail.aspx?Cor=2&amp;Jimare=12125 |date=ئابی ٢٠٢١}}
* ئەم وتارە [[:en:Homosexuality|بە زمانی ئینگلیزی بخوێنەوە]]

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|مێژوو|پزیشکی|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|سیاسەت|ژینناسی|سێکسناسی|دەروونناسی|فەلسەفە|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە}}
{{وتاری ھەڵبژێردراو|وەشان=٥٣٢٤٥٠|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧}}
&lt;/span&gt;

[[پۆل:ھاوزایەندخوازی| ]]
[[پۆل:ئەوین]]
[[پۆل:کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە]]
[[پۆل:ئاڕاستەی زایەندی]]
[[پۆل:پەیوەندییە کەسییەکان]]
[[پۆل:ھاوڕەگەزخوازی]]
[[پۆل:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان]]</text>
      <sha1>77kf1z3cs1igs3x3uvq3fh6tyzkjb7z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589720</id>
      <parentid>1589692</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:20:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <comment>/* کوردستان */</comment>
      <origin>1589720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="241463" sha1="acdqxibc23jcx3w0jpsoj61m5t364w5" xml:space="preserve">{{پپ}}
{{ڕەوانەکەر|ھاوڕەگەزبازی||ھاوڕەگەزخوازی (ڕوونکردنەوە)}}
{{ئاڕاستەی زایەندی}}
{{زانیاریدانی ھاوزایەندخوازی|ڕووتێکردن}}

'''ھاوزایەندخوازی''' (پێشووتر '''ھاوڕەگەزخوازی'''؛ {{بە ئینگلیزی|Homosexuality}}) بریتییە لە پەیوەندییەکی [[ڕۆمانس (ئەوین)|ڕۆمانتیکی]] و سێکسی لە نێوان ئەندامانی [[زایەند]]ێکی ھاوبەشدا. ھاوزایەندخوازی «نەخشێکی ھەتاھەتایی سەرنجی سۆزداری و سێکسیی و ڕۆمانسییە» لە نێوان ئەندامانی ھاوزایەند. ھەروەھا «ئاماژەیەکە بۆ ھەستی شوناسی کەسێک لەسەر بنەمای ئەو سەرنج و ڕەفتارە پەیوەندیدارانە و ئەندامییەتی لە [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|کۆمەڵگەیەک]] کە ھەمان ھەست تیایاندا ھاوبەشە.»&lt;ref name=apahelp/&gt;&lt;ref name=amici/&gt;

لە پاڵ [[جیاڕەگەزخوازی]]{{تێبینی|جیاڕەگەزخوازی بە واتای ھێترۆسێکشواڵتی ھاتووە، واتە کەسێک کە پەیوەندی سۆزداری و سێکسی لەگەڵ [[زایەند]]ێکی جیا لەوەی خۆی دەبەستێت}} و [[دووڕەگەزخوازی]]دا، ھاوزایەندخوازی یەکێکە لە سێ پۆلە سەرەکییەی [[ئاڕاستەی زایەندی]]&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt; زاناکان ھۆکاری سەرەکیی ئاڕاستەی زایەندی نازانن، بەڵام پێیان وایە بەھۆی کاریگەرییەکی دوولایەنەی [[جێنەتیک|بۆماوەیی]] و [[ھۆرمۆن]]ییەوە دروست دەبێت، لە پاڵ ئەوانیشدا، کاریگەری کۆمەڵگا لەوانەیە ڕۆڵێک بگێڕێت.&lt;ref name=Frankowski/&gt;&lt;ref name=Lamanna/&gt;&lt;ref name=Stuart/&gt; زاناکان پێیان وانییە ھاوزایەندخوازی ھەڵبژاردەی کەسەکە خۆی بێت.&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kersey-Matusiak&quot;/&gt; ھەرچەندە ھیچکام لە بیردۆزەکان پاڵپشتییەکی گشتییان نییە، بەڵام زاناکان پشت بەو بیردۆزانە دەبەستن کە لە سایەی [[ژینناسی]]دا ھاتوونەتە ئاراوە&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt; و دەچنەوە سەر ھۆکارە بۆماوەیییەکان.&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Långström2010&quot;/&gt; ھیچ بەڵگەیەکی باوەڕپێکراو یان پشتگیراو لەلایەن زانستەوە نییە ئەوە بسەلمێنێت کە خێزان و تەمەنی منداڵی کاریگەرییان لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt; ھەرچەندە ھەندێک خەڵک پێیان وایە کە ھاوزایەندخوازی کردارێکی نا-سروشتییە، بەدواداچوونی زانستی سەلماندوێتی کە ھاوزایەندخوازی جیاوازییەکی ئاسایی و سروشتییە و دەرئەنجامێکی خراپ یان نەخۆشیی دەروونی نییە،&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;&lt;ref name=PAHO/&gt; خۆیشی لە خۆیدا شتێکی خراپ نییە. بەڵگە و لێکۆڵینەوەی پێویست لەبەردەستدا نییە ئەوە بسەلمێنێت کە دەستێوەردانی دەروونی توانای گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt;

باوترین ئەو دەستەواژانەی کە بۆ کەسانی ھاوزایەندخواز بەرکاردەھێنرێن [[لێزبیەن|لێزبیان]]{{تێبینی|بۆ ھاوزایەندخوازە مێینەکان لێزبیان بەکاردێت}} و [[گەی]]ن،{{تێبینی|بۆ ھاوزایەندخوازە نێرینەکان گەی بەکاردێت}} بەڵام ''گەی'' بە شێوەیەکی بەرچاو و دیار بۆ ئاماژەکردن بە ھەردوو مێ و نێرە ھاوزایەندخوازەکان بەکاردەھێنرێت. ئەستەمە زاناکان بتوانن بە وردیی یاخود بە نزیککراوەیی ڕێژەی سەدیی کەسانی ھاوزایەندخواز یاخود ئەوانەی کرداری سێکسییان لەگەڵ ئەندامانی ھەمان دیاری بکەن، لەبەر چەند ھۆکارێک، لەوانە؛ کەسانی ھاوزایەندخواز نایانەوێت شوناسی خۆیان ئاشکرابکەن، بەھۆی ئەو [[ھۆمۆفۆبیا]] و جیاکاری و کینە و توندڕەوی کە لەوانەیە، بەتایبەتی لە دەوڵەتە [[ئیسلام]]ییەکاندا ڕووبەڕوویان ببێتەوە.&lt;ref name=&quot;levay&quot;/&gt; ڕەفتاری ھاوزایەندخوازی بە شێوەیەکی بەربڵاو لە ئاژەڵانیشدا بینراوە و دیاری کراوە.&lt;ref name=hawragazxwazi271927/&gt;&lt;ref name=hawragazxwazi371827/&gt;&lt;ref name=hawragazxwazi372937/&gt;&lt;ref name=Bagemihl/&gt;

زۆرێک لە گەی و لێزبیانەکان، ھەر وەک جیاڕەگەزخوازەکان، لە پەیوەندیی خۆشەویستی و ھاوسەرگیری پاک و دروست دان.{{تێبینی|پەیوەندی نێوان ھاوزایەندخوازان، بەتایبەتی پەیوەندی نێوان گەیەکان، ھەر بۆ [[سێکس]] نییە. ئەوانیش ئارەزووی پێکھێنانی پەیوەندی درێژخایەنیان ھەیە.}} ھەرچەندە ماوەیەکی کەمیشە [[سەرژمێریی دانیشتووان]] ئەوان لە ئاماری ھاوسەرگیری و پەیوەندییەکاندا پیشان دەدات.&lt;ref name=&quot;Committed&quot;/&gt; پەیوەندییەکانی نێوان ھاوزایەندخوازان لە ڕووی سایکۆلۆجییەوە ھەر وەک ھی جیاڕەگەزخوازەکان وایە و ھیچ جیاوازییەکیان تێدا بەدی ناکرێت.&lt;ref name=amici/&gt; کرداری ھاوزایەندخوازی بە درێژایی مێژوو ھەبووە و ھەندێک جار پەسەند کراوە و ھەندێک جاری تریش بەپێی ئەو کۆمەڵگەیەی ئەو کەسانەی تێدا ژیاون ئەم دیاردەیە نەفرینی لێکراوە.&lt;ref name=psych2010/&gt; لە کۆتایییەکانی سەدەی نۆزدەھەمەوە، جووڵە جیھانییەکان بۆ داواکردنی مافی یاسایی بۆ ھاوزایەندخوازان زیادی کرد. داواکارییەکانیان بریتیبوون لە دەستەبەرکردنی مافی [[ھاوسەرگیریی ھاوزایەند|شارستانی و ھاوسەرگیری]] و پاراستن و بەخێوکردنی مناڵە بێسەرپەرشتەکان و پاراستنیان لە توندوتیژی. لە ئێستادا ھیچ مافێک لەلایەن حکوومەتی [[عێراق|ئێراق]] و [[ھەرێمی کوردستان]]ەوە بە فەرمی بۆ ھاوزایەندخوازان دانەندراوە، [[ئێن ئاڕ تی]] لە ڕاپۆرتێکدا لەسەر ھاوزایەندخوازان ئەمەی دڵنیا کردووەتەوە.&lt;ref name=&quot;nrtsreport3619&quot;/&gt; لە کۆمەڵگەی کوردیدا، ھاوزایەندخوازان بە ھەڵە لەگەڵ [[لەشفرۆشی|لەشفرۆشەکان]] و [[مناڵبازی|مناڵباز]] و [[کوڕبازی|نێربازاندا]] تێکەڵ دەکرێن، بە تایبەتی ھاوزایەندخوازە نێرەکان یاخود [[گەی]]ەکان،&lt;ref name=nrtsreport3619/&gt; زۆرجار وەک سووکایەتییەک بە «ھەتیوباز» و «دوودەگی» بانگ دەکرێن، بەڵام لەڕاستیدا ھاوزایەندخوازی ھیچ پەیوەندییەکی بە لەشفرۆشی و مناڵبازی و نێربازییەوە نییە و پەیوەندییەکی ڕۆمانسی و سۆزدارانەی نێوان دوو مرۆڤی پێگەیشتووە.{{ژێدەر}}

== وشەڕەتناسی ==
===زمانی کوردی ===
پێشووتر وشەی ھاوڕەگەزخوازی لە زمانی کوردیدا بەکار دەھات، لەبەر نەبوونی وشەیەکی باشتر. ئەم وشەیە لە ڕووی زمانەوانییەوە کێشەی ھەیە، لەبەر ئەوەی وشەی ڕەگەز بەرامبەر بە وشەی (race) بەکارھاتووە، بۆیە ھاوزایەندخواز دەقاودەق بە کەسێک دەوترێت کە ڕەگەزپەرستە (تەنیا ھاوزایەندی خۆی دەخوازێ). وشەی زایەند لە کوردیی باکووردا بەرامبەر بە وشەی (sex) بەکارھاتووە، وشەی (هاوڕەگەزخواز) دەقاودەق مانای ئەوە دەدات کە کەسێک ھاوزایەندی خۆی (same-sex) لە ڕووی جنسییەوە دەخوازێت.

=== وشەی ھۆمۆسێکسیوال ===
[[پەڕگە:Erastes eromenos Staatliche Antikensammlungen 1468.jpg|وێنۆک|150px| پارچەیەک وێنەی مێژوویی کە دوو گەی پیشان دەدات، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٥٤٠ی پێش مەسیح.]]
بەپێی زانستی [[وشەڕەتناسی]] وشەی ''ھۆمۆسێکشواڵ''، کە لە زمانە بیانییەکاندا بە واتای ھاوزایەندخواز دێت، تێکەڵەیەکی [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] و [[زمانی لاتینی|لاتینییە]]، یەکەم پێکھاتەی لە گریکییەوە وەرگیراوە، ὁμός (ھۆمۆس) کە بەواتای «ھەمان» دێت، و بۆ وەسفکردنی کردار و سەرنجی سێکسی لە نێوان ئەندامانی ھەمان ڕەگەزدا بەکاردێت، و لێزبیانیزمیش دەگرێتەوە.&lt;ref name=homodef46198/&gt;&lt;ref name=homodef37193/&gt; یەکەم دەرکەوتنی وشەی ''ھۆمۆسێکشواڵ'' لە نووسیندا لە نامیلکەیییەکی ساڵی ١٨٦٩ی ڕۆماننووسی نەمسایی کارل-ماریا کێرتبێنیدایە، کە نازانرێت کێ بڵاوی کردووەتەوە.&lt;ref name=glbtq/&gt; نامیلکەکە دژی ھەندێک یاسای شانشینی پڕوسیا وەستاوەتەوە کە ھەندێک کرداری سێکسیی قەدەغە کردبوو.&lt;ref name=glbtq/&gt;&lt;ref name=homolegal3619/&gt; لە ١٨٨٦دا دەروونناس ڕیچارد ڤۆن کرافت-ئیبن لە کتێبەکەیدا بەناوی ''سایکۆپاتیا سێکسیوالیس'' ھەردوو ناوی ''ھۆمۆسێکشواڵ'' و ''ھێترۆسێکشواڵ''ی بەکارھێناوە. کتێبەکەی ئەو ھێندە بەناوبانگ بوو لە نێو خەڵکیدا، بوویە ھۆی ئەوەی ئەم دوو ناوە بە فەرمی بەکاربھێنرێن و ببن بە دوو ناوی گشتی.&lt;ref name=von-kraft3628/&gt;&lt;ref name=psexualis/&gt;

زۆرێک لە ڕێنیشاندەرەکانی نووسینی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] پێشنیاری ئەوە دەکەن کە کە ''ھۆمۆسێکشواڵ'' وەک ناو بۆ کەسێک بەکارنەھێنرێت و لەجێی ئەوە ''گەی'' یان ''لێزبیان'' بەکار بھێندرێت.&lt;ref name=glaad/&gt; ھەندێکی تر پێشنیازیان کردووە کە بە تەواوەتی دەست ھەڵبگیرێت لە بەکارھێنانی ئەو وشەیە لەبەر ئەوەی مێژوویەکی تاریکی ھەیە و وەک سووکایەتییەک وایە، چونکە دەستەواژەکە زیاتر بۆ خووڕەوشتی سێکسی کەسەکە بەکاردێت نەک ھەستە ڕۆمانسییەکانی. گەی و لێزبیان ناودارترین جێگرەوەی وشەکەن کە لە کۆمەڵگەدا بە شێوەیەکی خراپ بەکارنایەن.&lt;ref name=glaad/&gt; پیتی سەرەتای ھەر یەک لە وشەکانی لێزبیان، گەی، بایسێکشواڵ و ترانسسێکشواڵ بۆ دروستکردنی وشەی ''LGBT'' ([[ئێڵ جی بی تی]]) بەکارھێنراون، کە ئاماژەیە بۆ کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە.

''گەی'' خۆی ئاماژەیە بە ھاوزایەندخوازیی نێرینە،&lt;ref name=haiey3618/&gt; دەشکرێت بۆ ئاماژەکردن بە تەواوی کەسانی ئێڵ جی بی تی بەبێ گوێدان بە زایەندیان بەکاربھێنرێت. بەڵام ''لێزبیان'' تەنھا تایبەتە بە ھاوزایەندخوازانی مێینە. وشەی لێزبیان لە دوورگەی ''لێسبۆسی'' یۆنایییەوە وەرگیراوە، لەوێ ھۆزانڤانی یۆنانی [[سافۆ]] ھۆزانی سەبارەت بە پەیوەندییە سۆزدارییەکانی لەگەڵ کچانی گەنجدا دەھۆنییەوە.&lt;ref name=Mj3737/&gt;&lt;ref name=hayw26193/&gt;

[[پەڕگە:Hyakinthos.jpg|وێنۆک|زێفیرەس و ھاییسنت لەسەر کوپێکی ئاتیکی، ٤٥٠ی پ.م. کارەکە لە مۆزەخانەی ھونەرە جوانەکانی بۆستن دەدۆزرێتەوە|150px]]

ھەرچەندە نووسەرانی کۆن دەستەواژەی ''ھۆمۆسێکشواڵیان'' بۆ چوارچێوەیەک بەکارھێناوە کە تەنیا یەک ڕەگەزی تێدا بێت (بۆ نموونە قوتابخانەیەک تەنیا کچی تێدا بێت)، بەڵام لە ئێستادا وشەکە لە ڕێڕەوەکەی لای داوە و تەنھا بۆ ئاڕاستەی زایەندی و ھەستی سێکسیی کەسێک بەرامبەر بە ڕەگەزی خۆی بەکاردێت.

بە گشتی لەجێی وشەی ھۆمۆسێکشواڵێتی چەند وشەیەکی دیکە بەکارھێنراون، لەوانە؛ [[گەی|ئەو پیاوانەی سێکس لەگەڵ پیاو دەکەن]]، (MSM) کە لە پزیشکیدا بۆ ئاماژەکردن بە چالاکیی سێکسی بەکارھێنراوە. ''ھۆمۆئیرۆتیک،'' بۆ کاری [[ھونەر]]یی بەکاردێت.&lt;ref name=UNAIDS/&gt;&lt;ref name=hayiaj261862/&gt; چەند وشەیەکی دیکە کە وەک سووکایەتی بەکاردھاتوون: کویر، فاگێت، فەیری، پووف و ھۆمۆ.&lt;ref name=naown1726/&gt;&lt;ref name=haowm19364/&gt;&lt;ref&gt;{{harv|Dalzell|2008|p=1104}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=terms/&gt; لە سەرەتاکانی ١٩٩٠ەکاندا ئەم وشانە لەلایەن کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تییەوە ئاماژە خراپەکانیان لێکرایەوە، وشەی ''کویر'' لە ''لێکۆڵینەوەی کویر'' و ''بیردۆزەی کویر'' و تەنانەت لە زنجیرەی تەلیفیزیۆنی ''چاوێکی کویر بۆ کوڕێکی سترەیت''دا بەکارھاتووە.&lt;ref name=haownsh351937/&gt; (سترەیت بەو کەسانە دەوترێت کە ھاوزایەندخواز نین و جیاڕەگەزخوازن). ھەرچۆنێک بێت، گەر کەسێک مەبەستی خراپ بێت لە بەکارھێنانی ئەم وشەیە بە شێوازی لێدوانەکانیدا دیار دەبێت.&lt;ref name=ajowm36197/&gt;

ھەندێک جار، لەبری وشەی «ھاوزایەندخواز» (کە وشە ڕاستەکەیە)، «ھاوزایەندباز» بەکار دەھێندرێت. لە [[زمانی کوردی]]دا وشەی شیاوی پەیوەندیدار بە [[جێندەر]] و [[زایەند]]ەوە دانەندراوە، بۆیە ئەو ناوانەی ئێستا لە جێی ھاوزایەندخوازی بەکاردێن، دروست نین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://speemedia.com/dreja.aspx?Jmare=35775&amp;Jor=25 |سەردێڕ=ھاوزایەندباز |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160804214337/http://speemedia.com/dreja.aspx?Jmare=35775&amp;Jor=25 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئابی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
ڕەوشتی کۆمەڵگە بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان و مامەڵەکردن لەگەڵیان بەپێی کات و ناوچە جوگرافییاکان گۆڕاوە، شوێن ھەبووە کە ھەموو نێرەکان تێیدا بەشداری پەیوەندی ھاوزایەندیان کردووە، لە ھەندێک شوێنیش دیاردەکە پشتگوێ خراوە و پەسەند کراوە، لە ناوچە ئایینییەکانیش بە کفر ناوبراوە و سزای کوشتنی بۆ داندراوە.
[[پەڕگە:Gustave Courbet - Le Sommeil (1866), Paris, Petit Palais.jpg|ڕاست|وێنۆک|تابلۆی ''خەوتووەکان''، کێشراو لەلایەن گوستاڤ کۆربێرت، ساڵی ١٨٦٦]]
لە کۆکراوەیەکی مرۆڤناسی وردی مێژوویی تایبەتە بە وەسفی چاندی گەلانی پێش-پیشەسازیی، «ھاوزایەندخوازی بەبەھێزی پەسەندنەکراوە بە ڕێژەی ٤١٪‏ لە ٤٢ چانددا؛ پەسەند کراوە یانیش پشتگوێ خراوە لەلایەن ٢١٪‏ی خەڵکی و، ١٢٪‏ ئامارێکی وایان نەداوە لەسەر ئەو دیاردەیە. لە ٧٠ گرافی مرۆڤزانیدا، ٧٠٪‏ وا پیشانی دەدەن کە ھاوزایەندخوازی نادیارە یان دەگمەنە. ٤١٪‏ش وای نیشان دەدەن کە ھەیە و شتەکە دەگمەن نییە.&lt;ref&gt;Adolescence and puberty By John Bancroft, June Machover Reinisch, p.162&lt;/ref&gt;

لەو چاندانەی کە کاریگەری [[ئایینە ئیبراھیمییەکان]]یان لەسەرە، یاسا و کڵێساکان ھاوزایەندخوازیان بە لادان لە ئایین و وەستان دژی یاسا و سروشت ناوبرد. ناپەسەند کردن و خراپ سەیری کردنی سێکسی کۆم لە نێوان دوو پیاودا دەگەڕێتەوە بۆ پێش [[مەسیحییەت]] بەھەرحاڵ. ئەوە شتێکی دیار بووە لە [[یۆنان|یۆنانی کۆندا]]، ناو بردنیشی بە نائاسایی یان ناسروشتی دەگەڕێتەوە بۆ فەیلەسوفی یۆنانی بەناوبانگ [[ئەفلاتوون]].&lt;ref&gt;&quot;... sow illegitimate and bastard seed in courtesans, or sterile seed in males in defiance of nature.&quot; Plato in THE LAWS (Book VIII p.841 edition of Stephanus) or p.340, edition of Penguin Books, 1972.&lt;/ref&gt;

زۆرێک لە کەسایەتییە مێژوویییەکان وەک [[سوقرات]]، [[لۆرد بایرۆن]]، ئێدواردی دووەم و ھادریان&lt;ref&gt;Roman Homosexuality By Craig Arthur Williams, p.60&lt;/ref&gt; بە ''دووڕەگەزخواز'' یان ''گەی'' بانگ کراون؛ ھەندێک لە زاناکان، وەک [[میشێل فووکۆ|میشێل فوکۆ]]، ئەمەیان بە پێشەکییەکی نەگونجاوی مێژووی ناوبردووە کە ئاژۆکی ئاڕاستەی زایەندی بیانی دەخاتە مەترسییەوە.&lt;ref name=foucault&gt;{{harv|Foucault|1986}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر= Hubbard Thomas K |سەردێڕ= Review of David M. Halperin, ''How to Do the History of Homosexuality.'' | journal = Bryn Mawr Classical Review |ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٣}}&lt;/ref&gt;

=== ئەفریقا ===
کۆنترین تۆماری دوو خۆشەویستی ھاوزایەندخواز لە ئەفریقا دەگەڕێتەوە بۆ ٢٤٠٠ ساڵ پێش مەسیح لە لە [[میسر]]، ھەردووک [[:en:Khnumhotep and Niankhkhnum|خاناماوھاتپیو و نیەداناخاناماو]] بە کۆنترین کەپڵی ھاوزایەندخوازی ناوچەی ئەفریقیا داندراون. وێنەکەیان ئەوان پیشان دەدات کە لووتیان ناوە بە لووتی یەکەوە و خەریکە ماچ دەکەن، ئەمە یەکێکە لە ناودارترین ئەو شێوازی وێنانە کە ھونەری میسری پێی ناسراوە. لە وێنەکەدا وادیارە ئەوان دەورووبەریان گیراوە بە میراتگرەکانیان. ھەردوو ئاسترۆپۆلۆجیست ستیڤن مورەی و ویڵ ڕۆسکۆ دەڵێن کە ژنەکانی [[لیسۆتۆ]] پەیوەندی سێکسی و ئیرۆتیکیان بەستووە لەگەڵ یەکتری کە بە ماتزۆێل ناوبراوە.&lt;ref name=murrayroscoe&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Boy Wives and Female Husbands: Studies of African Homosexualities |ناونیشان=https://archive.org/details/boywivesfemalehu00murr |دوایین=Murray |یەکەم=Stephen (ed.) |authorlink=Stephen O. Murray |نووسەر٢=Roscoe, Will (ed.) |ساڵ=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press |شوێن=New York |ژپنک=٠-٣١٢-٢٣٨٢٩-٠}}&lt;/ref&gt; لە کۆنگۆی کۆنیش تۆمارکراوە کە شۆڕشگێڕانی ئازاندێ کوڕیان بە کرێ گرتووە بۆ ئەوەی یارمەتیان بدەن لە کاروباری گشتی ماڵەوە لەگەڵ [[سێکس]]کردن لەگەڵیان.&lt;ref name=evanspritchard&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Evans-Pritchard |یەکەم١= E. E. | authorlink = E. E. Evans-Pritchard |ساڵ= ١٩٧٠|سەردێڕ= Sexual Inversion among the Azande |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_1970-12_72_6/page/1428| journal = American Anthropologist |بەرگ= ٧٢| issue = 6|پەڕەکان= ١٤٢٨–١٤٣٤| doi=10.1525/aa.1970.72.6.02a00170}}&lt;/ref&gt;

=== ئەمریکاکان ===
پێش داگیرکردنی لەلایەن [[ئەورووپا]]وە، لەنێوان [[سوورپێستەکان|ئەمریکییە سوورپێستەکاندا]] لە [[ئەمریکاکان]]دا شێوازێکی ھاوزایەندخوازی و سێکسی ھەمانڕەگەز بەرڵاوبووە لەلایەن کەسایەتییەکان. ئەوان کاتێک مناڵەکانیان پەروەردە دەکرد و گەورە دەکرد، لە تەمنێکی لاوێتیدا ھەڵبژاردنێکیان پێ دەدرا لەلایەن باوانەکانیانەوە کە ڕێگەیەک ھەڵبژێرێت تاکو ژیانی پێ بەسەر بەرێت، ئەگەر مناڵەکە ھەر کامێک لە دوو زایەندەکی ھەڵبژاردایە ئەوان بە پەروەردەیەکی تایبەت بەخێویان دەکرد و گەورەیان دەکرد و فێری خووڕەوشتی ئەو زایەندەیان دەکرد کە ھەڵی بژاردووە. ئەم کەسایەتییانە بە گشتی شامان بوون و واش بڵاوبوو کە گوایە ئەوان لە مرۆڤێکی ئاسایی بەھێزتر و باشتر بوون.

ھاوزایەندخوازان و ترانسجێندەرەکان لە شارستانێتەکانی تری [[ئەمریکای لاتینی]] زۆربوون پێش داگیرکردنیان، وەک [[ئەزتێک]]، [[شارستانیەتیی مایا|مایا]]، کوێنچاز، مۆچس، زاپۆتێکس و تەپینامبای [[بەڕازیل]].&lt;ref name=glbtqlatinamerica&gt;{{بیرخستنەوە|یەکەم=Ben |دوایین=Pablo |ساڵ=٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |سەردێڕ=Latin America: Colonial |periodical=glbtq.com |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |date=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=glbtqmex&gt;{{cite encyclopedia|last=Murray |first=Stephen |authorlink=Stephen O. Murray |editor=Claude J. Summers |encyclopedia=glbtq: An Encyclopedia of Gay, Lesbian, Bisexual, Transgender, and Queer Culture |title=Mexico |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |accessdate=1 August 2007 |year=2004 |publisher=glbtq, Inc. |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071102132531/http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |archivedate=2 November 2007 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; داگیرکەرانی [[ئیسپانیا]] لەو ڕاستییە تۆقی بوون لە کرداری ھاوزایەندخوازی بە کراوەیی ئەنجام دەدرا لەلایەن دانیشتووانە ڕەسەنەکان، و ھەوڵی لەناوبردنی دیاردەکەیان دا بە ھەڕەشەکردن لەو کەسانە و ڕووبەڕووی کردنەوەیان لەگەڵ سزای سەخت وەک کوشتنی بە سووتان و سەگ تێ بەردان تێیان.&lt;ref name=coello&gt;Mártir de Anglería, Pedro. (1530). ''[http://www.udel.edu/LAS/Vol3-2Coello.html#Introduction Décadas del Mundo Nuevo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100529042703/http://www.udel.edu/LAS/Vol3-2Coello.html#Introduction |date=٢٩ی ئایاری ٢٠١٠}}''. Quoted by Coello de la Rosa, Alexandre. &quot;Good Indians&quot;, &quot;Bad Indians&quot;, &quot;What Christians?&quot;: The Dark Side of the New World in Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés (1478–1557), ''Delaware Review of Latin American Studies'', Vol. 3, No. 2, 2002.&lt;/ref&gt;
لە ساڵی ٢٠١٣دا ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازان یاسایی کرا لە ئەمریکا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ=Haw. Atty. Gen. Op. No. 13-1 | ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ناونیشان=http://ag.hawaii.gov/wp-content/uploads/2012/11/AG-Opinion-13-1.pdf | ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣| ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131112173620/http://ag.hawaii.gov/wp-content/uploads/2012/11/AG-Opinion-13-1.pdf | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== ئاسیا ===
[[پەڕگە:Suzuki Harunobu Shunga.jpg|وێنۆک|upright|چەپ| دوو [[گەی]] لە وێنەیەکی ژاپۆنیدا.]]
لە [[ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]، ئەوین و سێکسی ھاوزایەند ئاماژەی پێ کراوە ھەر لە سەرەتای دەستپێکردنی نووسینەوەی مێژووەوە.

ھاوزایەندخوازی لە [[چین]] بیندراوە و ئەوان لای خۆیان چەند ناوێکی تایبەتیان بۆ داناوە، چەند حاڵەتێکی لەو شێوەیە تۆمار کراوە لە ٦٠٠ی پێش مەسیحەوە. ھاوزایەندخوازی لە چەندین کاری بەناوبانگی وێژەی چینیدا ناوی ھاتووە. بۆ نموونە، باسی سێکسی ھەمانڕەگەز کراوە لە [[ڕۆمان]]ی کلاسیکی ''خەون لە ھۆبە سوورەکە''، کە ھەر لەو دەمدا کتێبی ھاوشێوە لەسەر پەیوەندییە سێکسییەکان نووسراوەتەوە. [[کۆنفووشیزم]]، کە فەلسەفەیەکی کۆمەڵایەتی و ڕامیاری بوو، زۆر بە کەمی تیشکی خستبووە سەر ئاڕاستەی زایەندی، ئەمە ھاوزایەندخوازی و جیاڕەگەزخوازیش دەگرێتەوە. وێژەی مینگ دایناستی، وەک ''بیان ئێر چای'' (弁而釵/弁而钗)، بە شێوەیەک پەیوەندی سۆزداری نێوان ھاوزایەندخوازان پیشان دەدات کە ئارامتر و خۆشترە وەک لەوەی جیاڕەگەزخوازەکان.&lt;ref&gt;Kang, Wenqing. ''Obsession: male same-sex relations in China, 1900–1950'', Hong Kong University Press. Page 2&lt;/ref&gt;

دژایەتیکردنی ھاوزایەندخوازی لە دەمی [[ئیمپراتۆرییەتی تانگ|خانەدانی تانگدا]] دەستی پێ کرد (٦١٨–٩٠٧)، کە دراوەتە پاڵ بەرزبوونەوەی کاریگەرییەکانی [[ئیسلام]] و [[مەسیحییەت]].&lt;ref name=&quot;Hinsch, Bret 1990 p. 77-78&quot;&gt;Hinsch, Bret. (1990). ''Passions of the Cut Sleeve''. University of California Press. p. 77-78.&lt;/ref&gt; لە [[سینگاپوور|سینگاپور]]، لە حوزەیرانی ٢٠١٤دا ٢٠٬٠٠٠ کەس پشتگیری خۆیان پیشان دا بۆ دامەزرانی مافی تایبەت بۆ ھاوزایەندخوازەکان.

=== ئەورووپا ===
==== دەمی کلاسیکی ====
کۆنترین دۆکیومێنتی ڕۆژاوایی (لە شێوەی کاری وێژەیی، ھونەریی و شتومەکی میتۆگرافیکی) کە ھاوزایەندخوازی لەخۆ دەگرێت دەگەڕێتەوە بۆ [[یۆنانی کۆن]].
جگە لە ھاوزایەندخوازی، ئەو دۆکیومێنتانە وای پیشان دەدەن کە پەیوەندی سۆزداری لەگەڵ ژنان و گەنجان سەرەکیترین بنیاتنەری ژیانی ئەوینی پیاوێکی ئاسایی ئەو کاتە بووە. پەیوەندی سۆزداری ھەمانڕەگەزەکان دەروازەیەکی کۆمەڵایەتی ئەو کاتە بووە کە بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بوونیاتنراوە بە تێپەڕبوونی کات و لە شارێکەوە بۆ ئەوی تر. ھاوزایەندخوازی لە یۆناندا بە نرخ داندراوە بە مەبەستی پارێزگاریکردن لە گەشەسەندنی مرۆڤایەتیی. [[ئەفلاتوون]] لە نووسینە کۆنەکانیدا باسی لە لایەنە باشەکانی کردووە،&lt;ref name=plato1&gt;Plato, Phaedrus in the ''Symposium''&lt;/ref&gt; بەڵام لە نووسینە نوێترەکانیشیدا لەگەڵ قەدەغەکردنی بووە.&lt;ref name=plato2&gt;Plato, Laws, 636D &amp; 835E&lt;/ref&gt; [[ئەرەستوو|ئەرستۆ]] لە کتێبی ''پۆلیتیکس'' بیرۆکەکەی ئەفلاتوون لە لەناوبردنی ھاوزایەندخوازی پشتگوێ خستووە (٢٫٤)؛ ئەو ڕوونی دەکاتەوە کە بەڕبەڕی وەک [[کێلتەکان]] بە بۆنەیەکی تایبەت دایان ناوە (٢٫٦٫٦) لەکاتێکدا کە [[کریت]]ەکان بۆ کۆنترۆڵکردنی دانیشتووان بەکاریان ھێناوە.&lt;ref name=boswell1&gt;{{harv|Boswell|1980}}&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:Lafond Sappho and Homer.jpg|ڕاست|وێنۆک|ژنانی گەنج دەبیندرێن کە دەوری سافۆیان داوە لەم وێنەیەی لافۆند، «سافۆ گۆرانی بۆ ھۆمەر دەڵێت»، ١٨٢٤.]]

کەمتر زانراوە لەسەر ھاوزایەندخوازی نێوان ژنان لە یۆنانی کۆندا. [[سافۆ]]، لەدایکبوو لە دوورگەی لێسبۆس، کاریگەری کردووەتە سەر ئەو ناوانەی کە بۆ ژنە ھاوزایەندخوازەکان بەکاردێن، سافیک و لێزبیان بوون بە دووناوی فەرمی بۆ بەکارھێنان لەگەڵ ھاوزایەندە ژنەکاندا لە سەرەتاکانی سەدەی نۆزدەھەمدا.&lt;ref name=lesbian&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.etymonline.com/index.php?term=lesbian|سەردێڕ=Lesbian|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Online Etymology Dictionary|ساڵ=٢٠٠١|نووسەر=Douglas Harper|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080430141341/http://www.etymonline.com/index.php?term=lesbian|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=sapphic&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.etymonline.com/index.php?term=Sapphic|سەردێڕ=Sapphic|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Online Etymology Dictionary|ساڵ=٢٠٠١|نووسەر=Douglas Harper|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170702034948/http://www.etymonline.com/index.php?term=Sapphic|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھۆنراوەکانی سافۆ تیشک دەخاتە سەر ئەوین و پەیوەندی سۆزداری بۆ ھەردوو زایەند. خوێنەرەوەکانی ھۆنراوەکانی ئەم ھۆزانڤانە بەناوبانگە باسی خۆشەویستی و پەیوەندییەکەی دەکەن لەگەڵ چەند ژنێک، بەڵام بەڵگە لەسەر پەیوەندی جەستەیی لەگەڵیان کەمە.&lt;ref&gt;Denys Page, ''Sappho and Alcaeus'', Oxford UP, 1959, pp. 142–146.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harv|Campbell|1982|p=xi–xii}}&lt;/ref&gt;

لە [[ڕۆمای کۆن]]دا، جەستەی نێرەکان ناوەندی سەرنجی سێکسی بووە، بەڵام پەیوەندی سۆزداری تەنھا لە نێوان پیاوی ئازادی پێگەیشتوو و کۆیلەکەی یان پیاوێکی گەورەتر و پیاوێکی گەنجی بەرەڵاکراو کە ڕۆڵی وەرگری ھەبووە لەکاتی سێکسدا ڕوویداوە. ئیمپڕاتۆری مەسیح تیۆدۆسییەسی یەکەم یاسایەکی دەرکرد لە ٦ی ئابی ٣٩٠ کە نێرە وەرگرەکان بسووتێندرێن. لە کۆتایی دەسەڵاتەکەی، جوستینیانی یەکەم قەدەغەکردنی ھاوزایەندخوازی زیاتر فراون کرد بەبیانووی ئەوەی کە دەبێتە ھۆی وێرانکردنی شارەکان و ئەویش «سزای خوا» دەبێت. دوای نەمانیشی لەسەر دەسەڵات سزادانی ھاوزایەندخوازان ھەر تا ماوەیەک بەردەوام بوو.

==== ڕێنێسانس ====
لە [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسدا]]، شارە دەوڵەمەندەکانی [[ئیتاڵیا]] – بەتایبەتی [[فلۆرێنس]] و [[ڤێنیز]] – ناسرابوون بەو ژمارە زۆرەی ھاوزایەندخوازان کە ھەیانە، کە زۆرێک لە نێرەکانی ئەو کاتەی گرتبۆوە و بەردەوامبوون لەو نەخشەی کە ڕۆمانییەکان و یۆنانییەکان بەخشیبوویان بە ھاوزایەندخوازی.&lt;ref&gt;Rocke, Michael, (1996), ''Forbidden Friendships: Homosexuality and male Culture in Renaissance Florence'', ISBN 0-19-512292-5&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ruggiero, Guido, (1985), ''The Boundaries of Eros'', ISBN 0-19-503465-1&lt;/ref&gt; ھەرچەندە ڕێژەیەکی زۆری پیاوەکان ھاوزایەندخواز بوون، دەسەڵاتدارەکان بڕیاریان دا کە دەست بکەن بە کوشتن و غەرامەکردنی ڕێژەیەکی ئەو دانیشتووانانە.

لە نیوەی دووەمی سەدەی سێزدەھەم، کوشتن سزای ھاوزایەندخوازی بوو لە زۆربەی شوێنەکانی ئەورووپا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| یەکەم = Lester R. | دوایین = Kurtz | سەردێڕ = Encyclopedia of violence, peace, &amp; conflict | ناونیشان = https://books.google.com/books?id=TG2kN033mDkC&amp;pg=PA140&amp;dq#v=onepage&amp;q=&amp;f=false | بڵاوکەرەوە = Academic Press | ساڵ = ١٩٩٩| پەڕە = ١٤٠| ژپنک = ٠-١٢-٢٢٧٠١٠-X| ڕێکەوتی سەردان = ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20161130151621/https://books.google.com/books?id=TG2kN033mDkC&amp;pg=PA140&amp;dq#v=onepage&amp;q=&amp;f=false | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; چەند کەسایەتییەکی مێژووی وەک شا جەیمسی یەکەم و دوق بەکینھام لە چەند نامیلکەیەکدا زۆربوونی ڕێژەی ھاوزایەندخوازانیان باس کردووە.

==== دەمی نوێخواز ====
چەند نامەیەکی خۆشەویستی نێوان پیاوێکی خانەدان و کەسایەتی بەناوبانگ مستەر ویڵسن بڵاوکرانەوە لە ساڵی ١٧٢٣ لە [[ئینگلتەرا]] و لەلایەن چەند زانایەکی نوێخوازەوە ھاندرا تاکو ببێتە [[ڕۆمان]]ێک. ڕۆمانی بەناوبانگی ١٧٤٩ بەناوی ''فانی ھیڵ'' بەشێکی ھاوزایەندخوازی لەخۆ دەگرێت، بەڵام ئەمە لە گۆڕانکاری وەشانی ١٧٥٠کەیدا لابرا.&lt;ref&gt;Gladfelder, Hal (May 2006) ''In Search of Lost Texts: Thomas Cannon's 'Ancient and Modern Pederasty Investigated and Exemplified&quot;'', Institute of Historical Research&lt;/ref&gt; ھەروەھا لە ساڵی ١٧٤٩دا یەکەم پەڕتووکی پارێزگاریکردن لە ھاوزایەندخوازان بە [[زمانی ئینگلیزی]] بڵاو کرایەوە، کە لەلایەن تۆماس کانۆن نووسرابوو، بەڵام ھەر یەکسەر بڵاوکردنەوەی ڕاگیرا. لە دەورووبەری ١٧٨٥ەکاندا، جێریمی بێنتامیش پارێزگارییەکی تری نووسییەوە، بەڵام بڵاونەکرایەوە تاکو ساڵی ١٩٧٨.&lt;ref&gt;Journal of Homosexuality (ISSN 0091-8369) Volume: 3 Issue: 4, Volume: 4 Issue: 1&lt;/ref&gt; [[سزای مەرگ]]ی ھاوزایەندخوازان بەردەوام بوو لە [[ھۆڵەندا]] تا ساڵی ١٨٠٣، لە ئینگلتەراش تاکو ساڵی ١٨٣٥ ھەر بەردەوام بوو.

[[پەڕگە:Édouard-Henri Avril (29).jpg|وێنۆک|کوڕێکی [[دووڕەگەزخوازی|دووڕەگەزخواز]] (ناوەڕاست) لەکاتی [[سێکس]]کردن لەگەڵ ژنێک و پیاوێکدا؛ تابلۆکە کاری [[ئێدوارد ھێنری ئاڤریل]]ە (١٨٤٩–١٩٢٨).]]

لە نێوان ١٨٦٤ و ١٨٨٠ {{ئەڵمانی|کارل ھێنریک ئولریش}} زنجیرەیەک لە دوازدە کتێبی بڵاوکردەوە بەناوی ''بەدواداچوون لەسەر مەتەڵی خۆشەویستی پیاو-پیاوانە''. لە ١٨٦٧دا، ئەو بووبە یەکەم ھاوزایەندخواز کە بە کراوەیی بە ڕووی خەڵکدا قسەی کرد و پارێزگاری لە ھاوزایەندخوازەکان کرد کاتێک کە لە کۆنگرەی ئەڵمانی لە مونیک بەشداری کرد بۆ چارەسەرێک بۆ یاسای ئەنتی-ڕەگەزخوازەکان و لابردنی ئەو یاسایانە.&lt;ref name=&quot;levay&quot;/&gt; ''ھەڵگەڕانەوەی سێکسی'' کە لەلایەن ھاڤلۆک ئیلیسەوە نووسرابوو لە ساڵی ١٨٩٦دا بڵاوکرایەوە کە بەرەنگاری ئەو بیردۆزانە دەبۆوە کە دەیانوت ھاوزایەندخوازی شتێکی ناسروشتییە، ھەروەھا ھەوڵی شکاندنی پڕوپاگەندە و ستێریۆتایپەکانی دەدا. ئەو سوور بوو لەسەر ئەوەی کە ھاوزایەندخوازی شتێکی سروشتییە و حاڵەتێکی تایبەت بووە و پەیوەندیی ھەبووە بە زیرەکی و داھێنەری مرۆڤەکانەوە.&lt;ref name=sexualinversion&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Sexual Inversion |یەکەم=Havelock |دوایین=Ellis |یەکەم٢=John Addington |دوایین٢=Symonds |ساڵ=١٩٧٥|بڵاوکەرەوە=Arno Press |ژپنک=٠-٤٠٥-٠٧٣٦٣-١}} (reprint)&lt;/ref&gt;

ھەرچەندە خەڵکی کتێبی پزیشکی لەم شێوەیەیان نەدەخوێندەوە بە گشتی، ئەوان بوونە ھۆی دروستبوونی ''ساینتیفیک ھیومانتێریان کۆمیتیی'' ماگنەس ھیرشفیڵد، کە لە ساڵی ١٨٩٧ەوە بۆ ١٩٣٣ دژی سزای ئەنتی-ھاوزایەندخوازی وەستایەوە لە [[ئەڵمانیا]]، لەگەڵ دروستبوونی چەندین جووڵەی گەورە لای ڕۆشنبیران و نووسەرانی بەریتانیا کە لەلایەن ئێدوارد کارپێنتەر و جان ئادینگتن سیمندسەوە نوێنەرایەتی دەکرا. لەگەڵ کتێبێک بە ناوی ''خۆشەویستی ھۆمۆجێنیک'' لە ساڵی ١٨٩٤، توێژەری کۆمەڵایەتی ئێدوارد کارپێنتەر دەستی کرد بە نووسینەوەی زنجیرەیەک لە وتار و نامیلکە لەسەر ھاوزایەندخوازی و لە ساڵی ١٩١٦دا لە کتێبەکەیدا بە ناوی ''ڕۆژەکانم و خەونەکانم'' ڕوونی کردەوە کە ئەو ھاوزایەندخواز بووە.

=== ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست ===
[[پەڕگە:Portrait de Shah Abbas Ier et son page - MAO 494 - v5.jpg|200px|وێنۆک|ڕاست|[[شا عەباسی یەکەم|شا عەباسی یەکەمی سەفەوی]] لەگەڵ کوڕێکدا. کێشراوە لەلایەن محەممەد قاسم (١٦٢٧).&lt;ref&gt;Nahavandi and Bomati, illustration opposite p.162&lt;/ref&gt;]]
چەند کۆچکردنێکی [[عەرەب]] ڕوویداوە لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستەوە]] بەرەو ئەورووپا لە ناوەندی ١٨٠٠کاندا. دوو لەو کۆچکەرانە، ڕافیعە ئەلتەحتاوی و محەممەد ئەلسەفەر سەرسووڕمانی خۆیان پیشان دا کە فەڕەنسییەکان زۆرجار بە ئەنقەست بە ھەڵە ئەو ھۆنراوانەیان وەرگێڕاوە کە لەسەر کوڕ نووسراون و ئەوان لەجێی کوڕ کچیان داناوە بۆ ئەوەی لە پێوەرە ڕەوشتییەکانیان و نەریتیان لانەدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=El-Rouayheb|یەکەم=Khaled|سەردێڕ=Before Homosexuality in the Arab-Islamic World, 1500–1800|ناونیشان=https://archive.org/details/beforehomosexual0000elro|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=The University of Chicago Press|ژپنک=٠-٢٢٦-٧٢٩٨٨-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/beforehomosexual٠٠٠٠elro/page/٢ ٢]}}&lt;/ref&gt;

[[ئیسرائیل]] بە باشترین وڵات ناسراوە لەگەڵ ھاوزایەندخوازان لە ھەموو ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و [[ئاسیا]]دا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ڕێکەوت = ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٨| ناونیشان = http://www.independent.co.uk/life-style/love-sex/taboo-tolerance/the-five-most-improved-places-for-gay-tolerance-932635.html| وتەگێڕانەوە = Israel is the only Middle-Eastern country to support gay rights legislation, and the country attracts gay people from Palestine and Lebanon.| ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ئیش= The Independent| سەردێڕ = The five most improved places for gay tolerance|شوێن= London| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170611133449/http://www.independent.co.uk/life-style/love-sex/taboo-tolerance/the-five-most-improved-places-for-gay-tolerance-932635.html| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی حوزەیرانی ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و [[تێل ئەڤیڤ]] ناسراوە بە «پایتەختی گەیەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست»،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Was Arafat Gay?|نووسەر=James Kirchick|بڵاوکەرەوە=Out}}&lt;/ref&gt; و بە یەکێک لە ئارامترین و باشترین شارەکان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان داندراوە. نواندنی شانازی ھاوزایەندخوازان ھەموو ساڵێک لە تێل ئەڤیڤ جێ دەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://tmagazine.blogs.nytimes.com/2010/07/02/dispatch-gay-tel-aviv/|سەردێڕ=Gay Tel Aviv|یەکەم=Anthony|دوایین=Grant|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٠|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630125434/http://tmagazine.blogs.nytimes.com/2010/07/02/dispatch-gay-tel-aviv/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لەلایەکی ترەوە، زۆرینەی حکوومەتەکانی تری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست زۆرجار دیاردەی ھاوزایەندخوازی پشتگوێ دەخەن و دان بە ھەبوونیدا نانێن، ھەندێک جاریش بەتاوانبوونی دەکەن. ھاوزایەندخوازی لە نزیکەی ھەموو دەوڵەتە ئیسلامییەکان نایاسایییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iran 'must stop youth executions' |نووسەر=Steven Eke |ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٥|newspaper=BBC News |ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4725959.stm |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170824103849/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4725959.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئابی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; جووتبوون لە نێوان ئەندامانی ھاوزایەند لە ھەندێک لە دەوڵەتە ئیسلامییەکان سزای کوشتنی ھەیە، وەک لە [[عەرەبستانی سعوودی]]، [[ئێران]]، [[مۆریتانیا]]، باکووری [[نێجیریا]]، [[سوودان]]، و [[یەمەن]]دا دیارە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 |سەردێڕ=7 countries still put people to death for same-sex acts |بڵاوکەرەوە=ILGA |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091029185853/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091029185853/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 |date=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt; سەرۆککۆماری ئێران [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]] لە یەکێک لە وتارەکانیدا لە ساڵی ٢٠٠٧دا لە زانکۆی کۆڵۆمبیا، بانگەشەی ئەوەی کرد کە لە ئێراندا کەسی گەی نەبووە. بەھەرحاڵ، ھەرچی ھاوزایەندخوازێکیش ھەبێت بە کراوەیی دان بەوەدا نانێت کە گەیە، لە ترسی ڕەتکردنەوەیان لەلایەن خێزانەکەیانەوە یانیش دەستدرێژی کردنە سەریان لەلایەن حکوومەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Nazila|دوایین=Fathi|سەردێڕ=Despite Denials, Gays Insist They Exist, if Quietly, in Iran|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/09/30/world/middleeast/30gays.html?_r=1&amp;hp&amp;oref=slogin|بڵاوکەرەوە=New York Times|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630124400/http://www.nytimes.com/2007/09/30/world/middleeast/30gays.html?_r=1&amp;hp&amp;oref=slogin|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

==== کوردستان ====
[[پەڕگە:Kurdistan LGBT pride flag.png|thumb|دیزاینی نوێی ئاڵای کوردستان و سەربەرزیی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی ھەرێمی کوردستان.{{ژێدەر}}]]
لە مێژووی [[کوردستان]]دا ھاوزایەندخوازی ھەر ھەبووە، وەک ھەموو ناوچەکانی تری جیھان، بەڵام ھەرگیز بە کراوەیی ماف بۆ ھاوزایەندخوازان دانەندراوە و دیاردەکە پشتگوێ خراوە. لە ئێستادا، ھاوزایەندخوازی لە ئێراقدا قەدەغە نەکراوە، بەڵام ھێشتا خەڵکی دژی دەوەستن و بە چاوێکی خراپ سەیری دەکرێت. لە ساڵی ٢٠١٠دا بڵاوکرایەوە کە یاسایەکی نوێ دادەندرێت بۆ یەکسانی نێوان زایەندەکان. بەڵام لە کۆمەڵگە ئایینییە ناوخۆیییەکان ناڕەزایی دەربڕدرا و وترا کە ئەمە یاسایەکە بۆ پەسەندکردنی ھاوزایەندخوازی.&lt;ref name=rudaw&gt;[http://www.rudaw.net/english/culture_art/3374.html ''Homosexuality Fears Over Gender Equality in Iraqi Kurdistan''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120124162204/http://www.rudaw.net/english/culture_art/3374.html |date=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; کامیل حاجی عەلی، بەڕێوەبەری ئەوقاف و کاروباری ئایینی لە کوردستان وتی کە ئەم یاسایە «بەدڕەوشتی» بڵاودەکاتەوە و کۆمەڵگەی کوردی «تێک دەدات.» دوای کۆمەڵێک جووڵەی ئایینی، [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] کۆنگرەیەکیان بەست و دانیشتووانیان ئاگادار کردەوە کە ئەم یاسایە ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازەکان یاسایی ناکات.&lt;ref name=rudaw/&gt;

لە ساڵی ٢٠١٧دا، کەناڵی تەلەڤیزیۆنی ناوخۆی کوردستان [[ئێن ئاڕ تی]] [[بەڵگەفیلم]]ێکیان بە ناو کوردستاندا پەخش کرد لەسەر ھاوزایەندخوازی کە بیرۆکەی گشتیی بابەتەکەیان خستە ڕوو، لە بەڵگەفیلمەکەدا چەند ھاوزایەندخوازێکی کورد بانگھێشت کرابوون بۆ ئەوەی قسە لەسەر بابەتەکە بکەن.&lt;ref name=nrtsreport3619/&gt; بەڵگەفیلمەکە بە گشتی وەڵامێکی خراپی درایەوە لەلایەن کوردستان و کۆمەڵگە ئایینییەکانەوە.

لە ١ی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٧، [[ڕێکخراوەی لاڤە|ڕێکخراوی لاڤە]] دامەزرا، کە یەکەم ڕێکخراوە لە ناوخۆی کوردستان بە ئاشکرا داوای مافی ھاوزایەندخوازان بکات. دواتر لاڤە داخراو و کار و چالاکییەکانیان گواستەوە بۆ [[ڕێکخراوەی ڕاسان]]. ڕێکخراوەی ڕاسان لە ساڵی ٢٠٢١دا لەلایەن ئەندام پەرلەمانێکی [[کۆمەڵی دادگەریی کوردستان]] بە ناوی عومەر گوڵپی سکاڵایان لەسەر تۆمار کرا. دواتر چەند ھەوڵێک درا بۆ دەستگیرکردن و دەرکردنی یاسا دژی ھاوزایەندخوازی، بەڵام گشت ھەوڵەکان شکستیان ھێنا.

==== دەمی پێش ئیسلام ====
[[پەڕگە:Édouard-Henri Avril (18).jpg|وێنۆک|وێنەیەکی خەیاڵیی ھادریان و ئەنتینۆس؛ تابلۆکە کاری [[ئێدوارد ھێنری ئاڤریل]] شێوەکاری سەدەی ١٩ و ٢٠ە کە زۆربەی کارەکانی دیمەنی ئیرۆتیکن.|230px]]
لە ئیمپڕاتۆرێتی ئاشووری کۆندا، ھاوزایەندخوازی ھەبووە و باو بووە؛ قەدەغەنەکراو بوو ھەروەھا بە بێڕەوشتی یان نەخۆشی دا نەئەندرا. ھەندێک لە تێکستە ئایینییەکان پاڕانەوەی تێدابووە بۆ ھاوزایەندخوازان. چەند کتێب ھەبوون کە بە شێوەیەکی یەکسان پاڕانەوەی تێدابووە بۆ پەیوەندییە سۆزدارییەکانی ھەر سێ ئاڕاستەی زایەندییەکە.&lt;ref&gt;Gay Rights Or Wrongs: A Christian's Guide to Homosexual Issues and Ministry, by Mike Mazzalonga, 1996, p.11&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The Nature Of Homosexuality, Erik Holland, page 334, 2004&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pritchard, p. 181.&lt;/ref&gt;

لە [[ئێرانی مەزن|ئاریانی مەزندا]]، ھاوزایەندخوازی و پەیوەندی سێکسی و ئرۆتیکی نێوان ئەوان ڕێگە پێدراو بووە، تەنانەت لە زۆربەی شوێنە گشتییەکانیشدا. لە سیمینار و بۆنە تایبەتەکانەوە بۆ کامپی سەربازان و گەرماو و کافێخانەکان. لە سەردەمی [[سەفەوییەکان]]دا (١٥٠١–١٧٢٣) تەنانەت خانەی [[لەشفرۆشی|لەشفرۆشی پیاوانیش]] یاسایی بووە.&lt;ref name=&quot;Wikipedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Homosexuality#Modern_period|سەردێڕ =Homosexuality |زمان =ئینگلیزی |سەردان =٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

ھەندێک لە زاناکان دەڵێن کە دەتواندرێت نموونەی ھاوزایەندخوازی لە وێژەی کۆندا بەدی بکرێت، وەک لە [[داستانی گلگامێش]] و چێرۆکی دەیڤد و جۆناتانی [[کتێبی پیرۆز|کتێبی پیرۆزی مەسیحییەکان]] دیارە. لە داستانی گلگامێشدا، پەیوەندی نێوان گلگامێش و کەسایەتییەک بە ناوی ئینکیدو ھاوزایەندخوازی بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dynes|یەکەم=Wayne|سەردێڕ=Homosexuality in the Ancient World|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٣-٠٥٤٦-٠|پەڕەکان=vii–xv|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=JrpU6O3VnawC&amp;lpg=PP1&amp;dq=homosexuality%20in%20the%20ancient%20world&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=false|chapter=Introduction|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130185857/https://books.google.com/books?id=JrpU6O3VnawC&amp;lpg=PP1&amp;dq=homosexuality%20in%20the%20ancient%20world&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Held|یەکەم=George F.|سەردێڕ=Parallels between The Gilgamesh Epic and Plato's Symposium|ساڵ=١٨٣|پەڕەکان=١٩٩–٢٠٧|editor=Wayne R. Dynes &amp; Stephen Donaldson}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kilmer|یەکەم=Anne Draffkorn|سەردێڕ=A Note on an Overlooked Word-Play in the Akkadian Gilgamesh|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing, Inc.|پەڕە=٢٦٤|editor=Wayne R. Dynes and Stephen Donaldson}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Thorbjørnsrud|یەکەم=Berit|سەردێڕ=What Can the Gilgamesh Myth Tell Us about Religion and the View of Humanity in Mesopotamia?|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing, Inc.|پەڕە=٤٥٢}}&lt;/ref&gt; ھەروەک چۆن دەیڤد خۆشەویستییەکی بەھێزی ھەبووە بۆ جۆناتان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ackerman|یەکەم=Susan|بەستەری نووسەر=Susan Ackerman (biblical scholar)|سەردێڕ=When Heroes Love|ناونیشان=https://archive.org/details/whenheroesloveam0000acke|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Columbia University Press|ژپنک=٠-٢٣١-١٣٢٦٠-٣|پەڕەکان=xii}}&lt;/ref&gt;

== سروشت و کەسایەتی ==
=== کردار و ئارەزووەکان ===
[[کۆمەڵەی دەروونیی ئەمریکی|کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی]]، [[کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی]]، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی دەڵێن کە ئاڕاستەی زایەندی «تایبەتمەندییەکی کەسیی نییە کە بتواندرێت بە جودایی پێناسە بکرێت، بەڵکو ئاڕاستەی زایەندی جیھانی ئەو کەسە پێناسە دەکات کە ئەگەری دۆزینەوەی پەیوەندییەکی سۆزداری بەچێژی ھەیە تێیدا.»&lt;ref name=amici/&gt;

{{دەقی تایبەت|ئاڕاستەی زایەندی بە زۆری وەک خەسڵەتێکی کەسێک باس دەکرێت، وەک [[زایەند|سێکسی ژینناسیی]] و یانیش تەمەن. ئەم تێڕوانینە ناتەواوە لەبەرئەوەی ئاڕاستەی زایەندی بەردەوام بە زاراوەی ژیری پێناسە دەکرێت و پێویست بە پەیوەندی سۆزدارییە لەگەڵ تاکەکەسەکانی تر. کرداری سێکسی و سەرنجی ڕۆمانتیکی بە ھاوزایەندخوازی یان جیاڕەگەزخوازی پۆلێن دەکرێت لەسەر بنەمای زایەندی زیندەیی کەسەکەی کە پێیان ھەڵدەستێت. بە دڵنیایییەوە، پەیوەندی بە کردارەکەوە ھەیە – یان ویستنی کردنی کارەکە – لەگەڵ یەکێکی تر کە جیاڕەگەزخوازی، ھاوزایەندخوازی، یان دووڕەگەزخوازییەکەی خۆی دەنوێنێت. ئەمە کرداری ئاسایی وەک دەست گرتن و ماچکردنیش دەگرێتەوە.&lt;ref name=amici/&gt;}}

لە لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٤دا، کە لەسەر ژنان بوو، ھەردووک ژنە لێزبیان و جیاڕەگەزخوازەکانیش لە ڕووی سێکسییەوە کاریگەرییان کرایە سەر کاتێک فیلمی ئیرۆتیکی و سێکسییان پیشاندرا، فیلمەکان لە ژن و ژن و پیا و ژن پێکھاتبوون و ھەردووکیان کاریگەرییان کردە سەر مەبەستەکان. بەڵام کاتێک ھەمان لێکۆڵینەوە لەگەڵ پیاوە جیاڕەگەزخوازەکان کرا، ئەوان تەنھا بە فیلمێک ئارەزووی سێکسییان بەرز دەبۆوە کە ژنی تێدا بوو، گەیەکانیش تەنھا بەوانەی کە پیاویان تێدابوو. نوێنەری لێکۆڵینەوەکە وتی کە ئاڕاستەی زایەندی ژنان کەمتر تیشکی خستووەتە سەر یەک زایەندی دیاری کراو لە چاو پیاوەکاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Why women are leaving men for other women| ناونیشان = http://www.cnn.com/2009/LIVING/personal/04/23/o.women.leave.menfor.women/| ڕێکەوت = ٢٣ی نیسانی ٢٠٠٩| ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ئیش= CNN| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170614055442/http://www.cnn.com/2009/LIVING/personal/04/23/o.women.leave.menfor.women/| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== پەیوەندی سۆزداری ===
[[پەڕگە:Old Male couple.jpg|وێنۆک|دوو خۆشەویستی ھاوزایەندخوازی پیر – پەیوەندی خۆشەویستی نێوان ھاوزایەندخوازان ھەر وەک ھەموو پەیوەندییەکانی تر دەکرێت درێژخایەن بێت.]]
ئەو کەسانەی کە ھاوزایەندخوازن دەتوانن بە چەند شێوەیەکی جیاواز خۆیان دەرببڕن، ئەگەریش ھەیە کە بە ڕەفتارەکانیاندا دیاربێت، وەک شێوازی ھەڵبژاردنی پۆشاک و ڕۆیشتن و قسەکردن، لەوانەشە بەو شتانەدا دیار نەبێت.&lt;ref name=apahelp/&gt; ئەوان لەوانەیە بە ناحەزی پەیوەندی لەگەڵ زایەندێکی جیاوازدا ببەستن (ئەگەر پیاو بوو لەگەڵ ژن و بەپێچەوانەوە)، بە سەرەکی بۆ ئەوەی ھەست نەکرێت بەوەی ئەوان کە ھاوزایەندخوازن، لەوانەشە لە پەیوەندی خۆشەویستی ئاسایی (ھاوزایەندخوازی) خۆیان بن، ھەندێکیشیان لەوانەیە ھیچ خۆشەویستییەک نەکەن بە مەبەستی ئایینی.&lt;ref name=apahelp/&gt; یەکێک لە ڕاپرسییەکان وای پیشان دەدات کە لە بەینی ٤٠٪‏ و ٦٠٪‏ گەیەکان لە پەیوەندی سۆزداریان و لە نێوان ٤٥٪‏ و ٨٠٪‏ لێزبیانەکانیش بە ھەمان شێوە.&lt;ref name=aparesolution&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Resolution on Sexual Orientation and Marriage – Research Summary |ناونیشان=http://www.apa.org/about/policy/gay-marriage.pdf |بڵاوکەرەوە=American Psychological Association |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130603131046/http://www.apa.org/about/policy/gay-marriage.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; لە زانیارییەکانی ڕاپرسییەکەش دەبیندرێت کە لە بەینی ١٨٪‏ و ٢٨٪‏ی خۆشەویستە گەیەکان و لە بەینی ٨٪‏ و ٢١٪‏ی لێزبیانەکان بۆ ماوەی ١٠ ساڵ پێکەوە ماونەتەوە لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. زۆرێک لەو بەدواداچوونانەی کە کراوە ڕوونی دەکاتەوە کە پەیوەندییە ھاوزایەندەکان و جیاڕەگەزەکانیش یەکسانن لە ڕووی توندی پەیوەندییەکانەوە و ھیچ جیاوازییەکیان نییە. زاناکان دەڵێن کە تەمەن و زایەند باشترە بۆ کردن بە پێوەر بۆ پێوانی درێژخایەنی پەیوەندییەک نەک ئاڕاستەی زایەندی تاکێک. ئەوانەی لە ناو پەیوەندییە ھاوزایەندخوازی و جیاڕەگەزخوازییەکانن وەک یەک ھەوڵی پاراستنی پەیوەندییەکەیان دەدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-elo011708.php |سەردێڕ=Relationship Satisfaction and Commitment |بڵاوکەرەوە=Eurekalert.org |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100507073038/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-elo011708.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Duffy&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1300/J082v12n02_01|سەردێڕ=Satisfaction and commitment in homosexual and heterosexual relationships|journal=Journal of Homosexuality|ساڵ=١٩٨٥|یەکەم=S.M/|دوایین=Duffy|نووسەر٢=C.E. Rusbult|بەرگ=١٢|issue=2|پەڕەکان=١–٢٣|ناونیشان=http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٠٩|pmid=٣٨٣٥١٩٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171019190212/http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Baccman&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Expectations of romantic relationships: A comparison between homosexual and heterosexual men with regard to Baxter's criteria|journal=Social Behavior and Personality|ساڵ=١٩٩٩|یەکەم=Baccman|دوایین=Charlotte|نووسەر٢=Per Folkesson|نووسەر٣=Torsten Norlander|ناونیشان=http://www.sbp-journal.com/index.php/sbp/article/view/976|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131104194406/http://www.sbp-journal.com/index.php/sbp/article/view/976|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== خۆئاشکراکردن ===
{{وتاری سەرەکی|خۆئاشکراکردن}}
[[پەڕگە:Johanna sigurdardottir official portrait.jpg|upright|وێنۆک|یۆھانا سیگیرادۆتیر، [[سەرۆک وەزیران]]ی پێشووی [[ئایسلەند]]ا، یەکەم [[لێزبیەن|لێزبیانی]] ئاشکرای سەری حکوومەت بووە لە کاتی مۆدێرندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئایسلەنداو و پی ئێمە ھاوزایەندخوازەکەی|ئیش=TIME|نووسەر=موودی جۆناس|ناونیشان=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1875032,00.html|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەم، ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەم، ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170717162851/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1875032,00.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|ڕاست]]
بە ئینگلیزی پێی دەڵێن ''ھاتنەدەرەوە لە دۆڵابی جلەکە''، دەستەواژەیەکە کە بۆ کەسێک بەکاردەھێندرێت کە ئاشکرای دەکات بۆ دەورووبەرەکەی کە ھاوزایەندخوازە. ئەمە پڕۆسەیەکی سەختی ژیانی ھاوزایەندخوازانە چونکە خەمی ئەوەیان دەبێت کە دەورووبەرەکەیان سروشتی ئەوان پەسەند نەکەن و ھەستان بەم کارە لەڕووی دەروونییەوە فشاریان دەخاتە سەر.&lt;ref name=&quot;Coming Out: A Journey&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://utahpridecenter.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=25&amp;Itemid=44 |سەردێڕ=Coming Out: A Journey |بڵاوکەرەوە=Utahpridecenter.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090825202112/http://utahpridecenter.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=25&amp;Itemid=44 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بە گشتی، خۆئاشکراکردن بە سێ قۆناغ دادەندرێت. یەکەم قۆناغ ئەوەیە کە تاک تێیدا خۆی دەناسێت یانیش درک بەوە دەکات کە ھاوزایەندخوازە و چێژ لە پەیوەندی ھاوزایەندەکانی وەردەگرێت و ئەم ڕاستییە قبوڵ دەکات. ئەمە زۆرجار بە خۆئاشکراکردنێکی دەروونی ناو دەبرێت.&lt;ref&gt;In a joint statement with other major American medical organizations, the APA says that &quot;different people realize at different points in their lives that they are heterosexual, gay, lesbian, or bisexual&quot;.
{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/justthefacts.html
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070807205013/http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/justthefacts.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Just the Facts About Sexual Orientation &amp; Youth: A Primer for Principals, Educators and School Personnel
 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٠٧|ساڵ=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=American Academy of Pediatrics, American Counseling Association, American Association of School Administrators, American Federation of Teachers, American Psychological Association, American School Health Association, The Interfaith Alliance, National Association of School Psychologists, National Association of Social Workers, National Education Association}}&lt;/ref&gt; دووەم قۆناغیش بڕیاردانی کەسەکەیە لە ئاگادارکردنەوەی دەورووبەرەکەی (نم. خێزانەکەی و ھاوڕێکان) کە ئەو ھاوزایەندخوازە. سێیەم قۆناغیش تێکەڵبوون و ژیانە لەگەڵ کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی.&lt;ref name=hrccontinuum&gt;{{بیرخستنەوە|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشان=http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071102101657/http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|periodical=Human Rights Campaign |سەردێڕ=The Coming Out Continuum}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071102101657/http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |date= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لە ئێستادا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، خەڵکی بە گشتی یان لە تەمەنی ١٥–١٨ خۆیان ئاشکرا دەکەن یان لە تەمەنێکی دواتردا کە دەگەنە کۆلێژ بۆ نموونە. لە کوردستان و ئێراق خۆئاشکراکردن بە ڕێژەیەکی زۆر کەم ھەیە و لەوانەیە خەڵکانی ئێڵ جی بی تی خۆیان ئاشکرا نەکەن چونکە ھیچ یاسایەک نییە بیانپارێزێت و ئەگەر ھەیە ژیانیان بکەوێتە مەترسییەوە. لەو تەمەنەدا لەوانەیە بڕوایان بە دەورووبەرەکەیان نەبێت و ئاگاداریان نەکەنەوە، بە تایبەتی چونکە کۆمەڵگە زۆرینەیان بەھۆی ھەڵە تێگەیشتنەوە بە خراپی دادەنێن؛ ھەندێکجار تەنانەت خێزانەکانی خۆشیان نازانن.

درک پێ کردن بە ھاوزایەندخوازی خود پرۆسەیەکی ئاسان نییە و بگرە زۆریش ئاڵۆزە. بە پێچەوانەی کۆمەڵەکانی ترەوە (وەک ئایینەکان بۆ نموونە) ھاوزایەندخوازان لە کۆمەڵگەیەکدا گەورە نابن کە یەکسەر ھەڵی بژێرن کە ھاوزایەندخواز بن وەک کەسانی دەورووبەریان،{{تێبینی|لەکاتێکدا کە ھەر مرۆڤێک دەتوانێت ئایین و خووڕەوشتی کۆمەڵگەکەی ھەڵبگرێ، ھاوزایەندخوازان لەتوانایاندا نییە کە ھەڵی بژێرن و بیگۆڕن.}} چونکە شتێک نییە ھەڵبژاردن بێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.washingtontimes.com/news/2014/dec/31/modern-science-says-homosexuality-not-choice/ |سەردێڕ=زانستی مۆدێرن دەڵێت کە ھاوزایەندخوای ھەڵبژاردن نییە |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170606041746/http://www.washingtontimes.com/news/2014/dec/31/modern-science-says-homosexuality-not-choice/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; واتە ھەر تاکێک دەتوانێت بە ئاسانی ھەڵگری ئایین و بیر و باوەڕی باوان و کۆمەڵگەکەی بێت و کەیش ویستی دەتوانێت بیانگۆڕێت، بەڵام لە ھاوزایەندخوازیدا وا نییە و ئەمیان شتێکی درک پێ کردنە نەک ھەڵبژاردن و ھەرگیزیش ناتواندرێت بگۆڕدرێت.&lt;ref&gt;http://truth-out.org/archive/component/k2/item/85575:american-psychology-declares-homosexuality-cant-be-cured{{بەستەری مردوو|url=http://truth-out.org/archive/component/k2/item/85575:american-psychology-declares-homosexuality-cant-be-cured |date=حوزەیرانی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; باشترین بەڵگە لەسەر ئەوە ئەمەیە، ئەگەر پیاوێک جیاڕەگەزخواز بێت، واتە گەی نەبێت، ناتوانێت سێکس لەگەڵ پیاوێکی تردا بکات چونکە دژی سروشتی ئەوە، بە ھەمان شێوە بۆ گەیەک یان لێزبیانێک. ھەندێکجار لە کۆمەڵگەکاندا دەبیسترێت کە کەسێک «گەی بووە بەڵام بووەتەوە بە جیاڕەگەزخواز»، ئەمە لەڕاستیدا مەحاڵە، ئەو کەسە یان ھەر لە سەرەتاوە [[دووڕەگەزخوازی|دووڕەگەزخواز]] بووە یانیش ئێستاش ھەر گەیە. خەڵکانی ئێڵ جی بی (گەی و لێزبیان و دووڕەگەزخوازەکان) زۆرجار لە کۆمەڵگەیەکدا پەروەردە دەکرێن کە کۆنەپەرست و تێنەگەیشتوون بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازی.&lt;ref name=&quot;Rosario et al.&quot;&gt;Rosario, M. , Schrimshaw, E. , Hunter, J. , &amp; Braun, L. (February 2006). Sexual identity development among lesbian, gay, and bisexual youths: Consistency and change over time. ''Journal of Sex Research'', 43(1), 46–58. Retrieved 4 April 2009, from PsycINFO database.&lt;/ref&gt; ئەوان کاتێک لە سروشتی خۆیان تێدەگەن کە سەیری کۆمەڵگەکانی تری دەورووبەریان دەکەن.{{تێبینی|چونکە کۆمەڵگەکانی خۆیان پەروەردەیان ناکەن لەسەر شتێکی وا، تا تەمەنێکی گەورەتر نازانن ئەوان بۆ جیاوازن، بەڵام ھەر لە مناڵییەوە ھەست بەم گۆڕانە دەکەن لە خۆیاندا کاتێک کە لەگەڵ کۆمەڵگە تێکەڵ دەبن و سروشتی خەڵکی تر دەزانن}}

ھەندێک لە ھاوزایەندخوازان بە گشتی و بە ڕووی جیھاندا خۆیان ئاشکرا دەکەن،&lt;ref name=glbtqouting&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Neumann |یەکەم=Caryn E |ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |سەردێڕ=Outing |ساڵ=٢٠٠٤|periodical=glbtq.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |date= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; زۆرێکیش لە کەسایەتی ناودار ھەیە لەو شێوەیە، بۆ نموونە [[لەیدی گاگا]]. خۆئاشکراکردن ئاوا بە کراوەیی دەکرێت چەند ھۆکارێکی لە پشتەوە بێت، وەک سیاسی یان ئاکاریی و، دەکەوێتە ناو مەودایەکی فراوانتری ھۆکارییەوە.&lt;ref name=biasfreeusage&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The Dictionary of Bias-Free Usage: A Guide to Nondiscriminatory Language |دوایین=Maggio |یەکەم=Rosalie |ساڵ=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=Oryx Press |ژپنک=٠-٨٩٧٧٤-٦٥٣-٨|پەڕە=٢٠٨}}&lt;/ref&gt;

=== لێزبیانزم و ھاوزایەندخوازیی ژنان ===
{{ھەروەھا ببینە|لێزبیان}}
[[پەڕگە:Simeon Solomon - Sappho and Erinna in a Garden at Mytilene.jpg|وێنۆک|ڕاست|[[سافۆ]] و ئیرینا لە باخچەیەک لە میتیلین.]]
لێزبیانەکان زۆرجار ئاڕاستەی زایەندییەکەی خۆیان بە شێوەیەکی جیا ڕووندەکەنەوە وەک لە پیاوە گەیەکان، و تێگەیشتنی جیایان ھەیە لەو ئیتۆلۆژیایانەی کە لە لێکۆڵینەوە لەسەر پیاوە گەیەکان ھاتوونەتە بەردەست. ئەوان لەوانەیە بە شێوەیەکی جیاتر بڕواننە ژیان وەک ھاوزایەندخوازێک وەک لە پیاوەکان.

کاتێک لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٩٧٠ لێکۆڵینەوەیەک کرا، لێزبیانەکان باسی ژیانی خۆیان کرد وەک ھاوزایەندخوازان. ئەمە تەنھا بەدواداچوونێکی گەورەیە کە لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ژنان کراوە کە ڕوونی دەکاتەوە چۆن ژنەکان دەڕواننە ھاوزایەندخوازی لەوەتەی بەدواداچوونی کینسی کرا لە ١٩٥٣وە. لێکۆڵینەوەکە زانیارییەکی گشتی تێدابوو لەبارەی تێڕوانینی لێزبیانەکان لە پەیوەندی سۆزداری ھاوزایەند و ئاڕاستەی زایەندی ئەوان. لێزبیانەکان ئەو کوالیتییانەیان باس کرد کە لە ژنێکدا ھەیە بەڵام لە پیاوێکدا نییە، ئەوانەش کە وا دەکەن باشتر بن بۆ پەیوەندییەک لەچاو پیاوەکاندا، لەو کوالیتیانە کە ئەوان بەسۆزترن بەرامبەر ھەستی کەسانی تر جگە لە خۆیان وەک لە پیاوان.&lt;ref name=&quot;Hite-Rpt&quot;&gt;Shere Hite, ''The Hite Report: A Nationwide Study of Female Sexuality'' (N.Y. : Seven Stories Press, 2004 ed. pbk. [1st printing?] © 1976, 1981, 2004), pp. 325–328 &amp; 330 (ISBN 1-58322-569-2).&lt;/ref&gt;
لێزبیانەکان بە گشتی دوو جۆریان ھەیە، بەچ (پیاوانە) لەگەڵ فێم (ژنانە). بەچەکان وا دەبیندرێن کە قژیان کورتە و پۆشاکی پیاوان لەبەر دەکەن و ژنانەکانیش وەک ھەر خانمێکی ترن.

== دێمۆگرافیا ==
[[پەڕگە:Annise Parker.JPG|وێنۆک|ئانی پارکەر سەرۆکی [[شارەوانی]] شاری ھیوستن بوو لە ٢٠١٠ بۆ ٢٠١٦ و بە کراوەیی ھاوزایەندخوازە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Locke Concedes In Mayor's Race – Politics News Story – KPRC Houston
 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091216054340/http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216054340/http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html |date=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;]]

داتا و زانیاری لەسەر گەی و لێزبیانەکان پێویستە بۆ ئەوەی ڕێژەی ھاوزایەندخوازانی جیھان بە جێگیری بزانرێت و بەرچاو بکەوێت کە ھاوزایەندخوازان چۆن مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت لەلایەن کۆمەڵگەوە.&lt;ref name=black/&gt; ئەم داتایانە سوودی زیاتریان دەبێت؛ بۆ نموونە یارمەتی ژماردنی زەرەرەکان و سوودەکانی ئابووری [[پەیوەندیی نافەرمی|پەیوەندی نافەرمی]] دەدات،&lt;ref name=black/&gt; و کاریگەری یاسایی کردنی ڕێگەدان بە بەخێوکردنی ھەتیوەکان لەلایەن ھاوزایەندخوازان دەخاتە ڕوو، ھەروەھا ڕۆڵەکانیان لە نێوان سەربازیی دەوڵەتەکان؛ و لەلایەکی ترەوە، زانینی ڕێژەی «گەی و لێزبیان پەیمان ھەڵدەگرێت لە یارمەتیدانی زانایانی کۆمەڵناسی لە تێگەیشتنی مەودایەکی گەورە لە پرسیاری گرنگ—[وەک] پرسیارەکان لەبارەی ھەڵبژاردەی مارکێتیی گشتییەوە، یەکگرتووی شارستانییەتی مرۆڤایەتی، خانووبەرە، جیاکاری، لەگەڵ بڕیارەکان [لەبارەی ھەڵبژاردەی] نیشتەجێبوونی جوگرافییەوە.»&lt;ref name=black/&gt;

پێوانی دیاردەی ھاوزایەندخوازی کارێکی دژوارە، لەبەر ئەوەی دەبێت بایەخێکی زۆر بدرێت بە یەکەی پێوانەکەی بەکاردێت،&lt;ref name=&quot;levay&quot;/&gt; وڵاتەکانی جیھان، کە زۆربەیان ڕەتی دەکەنەوە قسە لەسەر ھاوزایەندخوازی بکەن (ئێران بە نموونە)، زانیاریی زیاتر لەسەر سروشتی [[ئاڕاستەی زایەندی|ئاڕاستەی زایەندیی]] کەسەکانەوە، و ھتد. زۆرێک لە خەڵکی ھەن کە سۆزیان ھەیە بەرامبەر کەسانی تر کە لە ھاوزایەندی خۆیانن، بەڵام ڕەتی دەکەنەوە کە دان بەو ڕاستییەدا بنێن کە یان گەیین یان دووڕەگەزخواز. ئەمەش کێشەیەکی ترە. ھەروەھا شتێکی تر کە خەریکە بەدواداچوونەکە مەحاڵ دەکات، ئەوەیە کە دەبێت چەند خەسڵەتێک کە لەوانەیە پەیوەندی بە ئاڕاستەی زایەندییەوە نەبێت دەستنیشان بکات لە خەڵکیدا. لەوانەیە زۆرێک لەو کەسانەی کە خۆیان بە جیاڕەگەزخواز ناودەبەن ھاوزایەندخواز دەربچن.&lt;ref name=black/&gt;

[[پەڕگە:Tim Cook 2009 cropped.jpg|وێنۆک|[[تیم کووک]]، سەرۆکی بەڕێوەبەری فەرمانبەرانی کۆمپانیای [[ئەپڵ]] پیاوێکی ھاوزایەندخوازە.&lt;ref name=timcook2719/&gt;]]

لە ساڵەکانی ١٩٤٨ و ١٩٥٣دا، زیندەزان و پرۆفیسۆری [[وشەڕەتناسی|ئێتیمۆلۆژیا]] ئاڵفرێد کینسی، ڕای گەیاند کە نزیکەی ٤٦٪‏ خەڵکی لە ڕەگەزی نێر کاردانەوەی سێکسییان بەرامبەر بە ھەردوو زایەند ھەبووە لە تەمەنیاندا، و ٣٧٪‏ ئەو کەسانەش بە لایەنی کەمەوە یەک کاردانەوەی ھاوزایەندخوازییان ھەبووە.&lt;ref name=sexualbehavior37287/&gt;&lt;ref name=&quot;more-or-less-2010-10-01&quot;/&gt; دواتر ڕەوشتناسییەکەی کینسی ڕەخنەی لێ گیرا لەلایەن جان تەکیەوە، لەبەر بەکارھێنانی سامپڵی ھەڵبژاردوو لەجێی بەکارھێنانی سامپڵی ھەڵکەوتیی.&lt;ref name=idea-creative719/&gt;&lt;ref name=idea-creative628/&gt; بەدواداچوونێکی تر کرا بۆ بەدرۆخستنەوەی سامپڵەکانی کینسی، بەڵام لە کۆتاییدا ئەو بەدواداچوونەش بە ھەمان ئەنجامەکەی کینسی گەیشت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Book Review by Martin Duberman, ''The Nation'', November 3, 1997
 |ناونیشان=http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html
 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090111215816/http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090111215816/http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html |date=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}} Martin Duberman on Gebhart's &quot;cleaning&quot; of data&lt;/ref&gt; سایمن لاڤەی، کو لێکۆڵەرەوەی سروشتی [[مێشک]]ی ھاوزایەندخوازانە، ئەنجامەکانی کینسی بەکارھێنا وەک نموونەیەک بۆ ئەو ئاگادارییەی کە پێویستە لەکاتی بەدواداچوونی دێمۆگرافیکی، لەبەرئەوەی لەوانەیە ئەنجامی بە تەواوەتی بەدەست بێت لەسەر بنەمای ئەو سیاسەتانەی بەکارھێندراوە بۆ بەڕێوەبردنی بەدواداچوونەکە.&lt;ref name=levay/&gt;

بەپێی بەدواداچوونە گەورەکان، ٢٪‏ بۆ ١١٪‏ خەڵکی جۆرێک لە کۆنتاکتی ھاوزایەندییان ھەبووە لە ژیانیاندا؛&lt;ref name = Billy1993/&gt;&lt;ref name = Binson1995/&gt;&lt;ref name = Johnson1992/&gt;&lt;ref name = Laumann1994/&gt;&lt;ref name = Wellings1994/&gt;&lt;ref name = ACSF1992/&gt;&lt;ref name = Bogaert2004/&gt;&lt;ref name = Fay1989/&gt;&lt;ref name = Sell1995/&gt;&lt;ref name=SavinWilliams2009/&gt; ئەم ژمارەیە بەرزتر دەبێتەوە بۆ ١٦–٢١٪‏ کاتێک خووڕەوشتی ھەردوو لا خراونەتە ڕوو لەکاتی بەدواداچوونەکە.&lt;ref name=SavinWilliams2009/&gt; لە لێکۆڵینەوەیەکی ٢٠٠٦دا، ٢٠٪‏ی بەشداربووان بە نەناسراوی دانیان ناوە بە ھەبوونی ھەستی ھاوزایەند تێیان دا، بەڵام تەنھا ٢٪‏ بۆ ٣٪‏ لەو بەشداربووانە خۆیان بە ھاوزایەندخواز ناساندبوو.&lt;ref name=&quot;McConaghy et al&quot;&gt;McConaghy et al. , 2006&lt;/ref&gt; بەدواداچوونێکی تری ١٩٩٢ کە لە بەریتانیا کرا، ئاماژەی بەوە دا کە ٦٫١٪‏ی نێرەکان کردەوەیەکی ھاوزایەندخوازییان کردووە، و لە فەڕەنساش ڕێژەکەی ئەو کەسانە ٤٫١٪‏ بووە.&lt;ref name=gayfeelings2719/&gt;

بەپێی ڕاپۆرتێکی ''پەیمانگای ویلیامز'' کە لە ئازاری ٢٠١١ پێشکەش کرا، لە ٩ ملیۆن کەسی پێگەیشتوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، تەنھا ٣٫٥٪‏یان گەی، لێزبیان، یان دووڕەگەزخواز بوون.&lt;ref name=statsofusa2719/&gt;&lt;ref name=statsofusa3618/&gt; بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان، نزیکەی ٦٠١٬٢٠٩ خانوو ھەبووە کە کەپڵی ھاوزایەند تێیدا ژیاون.&lt;ref name=moresources2719/&gt; بەدواداچوونێکی تری ساڵی ٢٠١٣ کە لەلایەن سی-دی-سییەوە کرا و ٣٤٬٠٠٠ ئەمریکی تێیدا بەشدارییان کرد، ڕێژەی لێزبیان و گەیەکان بە ١٫٦٪‏ دەخەمڵێنێت، و ڕێژەی دووڕەگەزخوازەکانیش ٠٬٧٪‏ بوون.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;/&gt;

== دەروونناسی ==
[[دەروونناسی]] یەکێک بووە لە یەکەمین ئەو زانستانەی کە بە شێوەیەکی تایبەت و جیا لە ھاوزایەندخوازی کۆڵیوەتەوە. یەکەم ھەوڵدان بۆ ئەوەی ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی ناوببرێت لە سەدەی نۆزدەھەم درا لەلایەن چەند سێکسناسێکی تازەپێگەیشتووەوە لە جووڵەیەکی ئەورووپیدا. لە ساڵی ١٨٨٦، سێکسناس ڕیچارد ڤۆن کرافت-ئیبن، ھاوزایەندخوازی لەپاڵ ٢٠٠ بابەتی سێکسیی تر بە سەربەخۆیی باس کرد لە یەکێک لە کتێبەکانیدا لەژێر ناوی ''سایکۆپاتیا سێکسوالیس''. بەپێی کرافت-ئیبن ھاوزایەندخوازی یان لە «قۆناغی دروستبوونی کۆرپەلەدا پەیدا دەبێت»یانیش «دوای لەدایکبوونی.» لە کۆتا دوو دەیەی سەدەی نۆزدەھەمدا، بیرۆکەیەکی جیاواز لەبارەی ھاوزایەندخوازی دەستی گرت بەسەر بوارەکانی [[پزیشکی]] و [[دەروونپزیشکی|دەروونناسیدا]]، کە کردارەکەی بە «شێوەیەکی دروست کە لە کەسێکدا دەبیندرێت بە ئاڕاستەی زایەندییەکی جێگیرەوە» ناوی دەبرت.

کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی دەڵێن:

{{دەقی تایبەت|لە ١٩٥٢دا، کاتێک کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی یەکەمین پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکانی بڵاوکردەوە، ھاوزایەندخوازیشی لەخۆ گرتبوو. ھەر یەکسەر دوای ئەمە، ئەم پۆلێنکردنە بەدواداچوونی سەختی بۆ کرا بۆ پشتڕاستکردنەوەی لە لێکۆڵینەوەیەکدا کە لەلایەن پەیمانگای نەتەوەیی تەندروستی دەروونییەوە سپۆنسەر کرابوو. بەھەرحاڵ، ئەم لێکۆڵینەوەیە و ھەموو ئەوانەشی کە بەدوایدا ھاتن شکستیان ھێنا لەوەی کە بتوانن بە بەڵگەی زانستییەوە بیسەلمێنن کە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییە یان نائاسایییە و یەکێک لە ئاڕاستەی زایەندییە ئاسایییەکانی مرۆڤەکان نییە. لە ئەنجامی کۆکردنەوەی ئەم جۆرە بەدواداچوونانە، پرۆفیشناڵەکانی پزیشکی، تەندروستی دەروونی، و زانستی کۆمەڵایەتی و ڕەفتاری بەو دەرئەنجامە گەیشتن کە ناوبردنی ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی دەروونی نابەجێیە و ئەو پۆلێنکردنەی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی خەمڵاندنێکی سەربەخۆیانە بووە و لەسەر بنەمای کۆمەڵایەتی و تێڕوانینی پزیشکیی ھەڵە ھاتووەتە ئاراوە.

بەھۆی ئەو بەڵگە زانستیانەی کە ڕووبەڕووی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی بوونەوە دەربارەی ھەڵەکەیان، ئەوان ھاوزایەندخوازییان لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان دەرکرد لە ساڵی ١٩٧٣دا. دوای ئەوەی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی بەسەر زانیاری و داتا زانستییەکاندا چوونەوە لەم بارەیەوە، ئەوان ھەمان ڕێیان گرتە بەر لە ١٩٧٥{{تێبینی|کە ھاندانی لابردنی ھاوزایەندخوای بوو لە پێڕستی نەخۆشییەکان}}، ھانی ھەموو پرۆفیشناڵی تەندروستییە دەروونییەکانی دا کە «نوێنەرایەتی لابردنی ئەو نەخۆشییە دەروونییە بدەن کە ماوەیەکی زۆرە دراوەتە پاڵ ھاوزایەندخوازی.» کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتییش ئێستا لەسەر یاسا و سیاسەتێکی ھاوشێوە کار دەکەن.

بۆیە، پرۆفیشناڵان و لێکۆڵەرەوەکانی تەندروستی دەروونی دەمێکە ئەو ڕاستییەیان خستووەتە ڕوو کە ھاوزایەندخوازی ھیچ کۆسپ و بەربەستێک دانانێت لەبەردەم ژیانێکی خۆش و تەندروست و بەپڕشت، و ھەروەھا زۆرینەی ھاوزایەندخوازانی جیھان بە شێوەیەکی دروست لە مەوداکانی کۆمەڵایەتی و پەیوەندییەکان دەبیندرێن.&lt;ref name=amici/&gt;|25px|25px|&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt;}}

[[پەڕگە:Richard von Krafft Ebing.jpg|وێنۆک|ڕاست|کرافت-ئیبن، نووسەری ''سایکۆپاتیا سێکسیوالیس''، ١٨٤٠–١٩٠٢.]]

ھەتاکو ئێستاش یەکدەنگی لەلایەن زانایانی تەندروستی بەردەوامە لەسەر ئەوەی کە پەیوەندی سێکسی و سۆزداری نێوان ھاوزایەندخوازان بە تەواوەتی سروشتی و ئاسایی و تەندروستە.&lt;ref name=response&gt;American Psychological Association: [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/therapeutic-response.pdf Appropriate Therapeutic Responses to Sexual Orientation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100615023708/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/therapeutic-response.pdf |date=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; لە ئێستادا بەدواداچوونێکی گەورە و قووڵ ھەیە کە دەیسەلمێنێت کە کەسێک گەی، لێزبیان، یانیش دووڕەگەزخواز بێت، دەروونێکی ئاسایی و بێ کێشەی ھەیە و لە توانایدایە بە شێوەیەکی ئاسایی ژیان بباتە سەر.&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt; ڕێکخراوی ''تەندروستیی جیھانی'' لە یەکێک لە پێڕستەکانیدا بەھەمان شێوە سەرەتا ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی ناودەبرت، بەڵام دواتر لە پێڕستەکە لابرا دوای ئەوەی ٤٣ ڕێکخراوی تەندروستیی جیھانی دژی ئەمە وەستان لە ١٧ی ئایاری ١٩٩٠.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.euro.who.int/en/what-we-do/health-topics/communicable-diseases/hivaids/news/news/2011/6/stop-discrimination-against-homosexual-men-and-women |سەردێڕ=Stop discrimination against homosexual men and women |بڵاوکەرەوە=World Health Organisation — Europe |ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120709194330/http://www.euro.who.int/en/what-we-do/health-topics/communicable-diseases/hivaids/news/news/2011/6/stop-discrimination-against-homosexual-men-and-women |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 |سەردێڕ=The decision of the World Health Organisation 15 years ago constitutes a historic date and powerful symbol for members of the LGBT community |بڵاوکەرەوە=ILGA |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 |date=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=pinknewsstigma&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Homophobic stigma&amp;nbsp;– A community cause |ناونیشان=http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠٠٦|periodical=PinkNews.co.uk |یەکەم=Marc |دوایین=Shoffman |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070419234733/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070419234733/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |date=١٩ی نیسانی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; ''کۆمەڵگەی دەروونپزیشکی چینی'' ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان لادا لە ساڵی ٢٠٠١دا دوای پێنج ساڵ لە بەدواداچوون لەسەر ھاوزایەندخوازی.&lt;ref&gt;''The New York Times'': [https://www.nytimes.com/2001/03/08/health/08PSYC.html Homosexuality Not an Illness, Chinese Say] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160722131618/http://www.nytimes.com/2001/03/08/health/08PSYC.html |date=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; کۆلێژی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان دەڵێت: «ئەم مێژووە بەدبەختە ڕوونی دەکاتەوە کە چۆن کۆمەڵێک لە خەڵکی بە تایبەتمەندییەکی کەسییەوە تووشی لێکۆڵینەوەی پزیشکی زیان بەخش دەبن و دەبنە بنەمای بە-کەم-سەیرکردن لە کۆمەڵگەدا.»&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt; ھەرچەندە کە زانست ئەوەی پشتڕاست کردووەتەوە کە ھاوزایەندخوازی سروشتێکی ئاسایی مرۆڤە، ھاوزایەندخوازان ھێشتا تووشی ڕەتکردنەوە دەبن لەلایەن ھەندێک لە ھاوڕێکانیان و ئەندامانی خێزانەکانیان، کە ئەمەش ڕوونی دەکاتەوە کە کەسانی ئێڵ جی بی تی لە ڕووی دەروونییەوە قورسیی زیاتریان دەخرێتە سەر وەک لە مرۆڤێکی باوی تر.

ھەندێک لەو لێزبیان و گەی و دووڕەگەزخوازانەی کە دەست درێژ دەکەن بۆ تێراپی و چارەسەری دەروونی، لەبەر ھەمان ئەو ھۆکارانەیە کە جیاڕەگەزخوازان ڕووی تێدەکەن (فشار و دڵەڕاوکێ، کێشەی پەیوەندی، کێشە لە کار و لەگەڵ ھاوڕێکانیدا، ھتد)؛ ئاڕاستەی زایەندی ئەوان ھیچ پەیوەندییەکی بەم کێشانەوە نییە و ھیچ پزیشکێکی دەروونی لە ئاڕاستەی زایەندی کەس ناپرسێت لەکاتی تیمارکردنیان. ئیتر ھەر کێشەیەکی ھەبێت کەسەکە، چانسێکی زۆر ھەیە کە ڕووبەڕووی [[ھۆمۆفۆبیا]] دەبێتەوە دوای وەرگرتنی تیمارەکەی، بەبیانووی ئەوەی کە ئەو کەسە بۆیە لەڕووی دەروونییەوە فشاری لەسەر بووە چونکە ھاوزایەندخواز بووە.&lt;ref name=textbook&gt;Cabaj, R; Stein, T. eds. ''Textbook of Homosexuality and Mental Health'', p. 421&lt;/ref&gt; بەھەرحاڵ، ئاڕاستەی زایەندی کەسێک ھیچ پەیوەندییەکی بە نەخۆشییە دەروونییەکانییەوە نییە.

== ھۆکارەکان ==
=== بۆماوەیییەکان بەرامبەر بە ژینگەیییەکان ===
ھەرچەندە زاناکان فاکتەرە بۆماوەیییەکانیان بەلاوە گرنگترە،&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt; ئەوان ئەگەریان بۆ ئەوە داناوە کە دەکرێت ھاوزایەندخوازی لە ھەردوو بۆماوەیی و ژینگەییشەوە دروست ببێت و باوەڕیان تەنھا بە یەک دانە نییە و ئەوی تریان پشتگوێ خستبێت. ئەوان دەڵێن کە ئاڕاستەی زایەندیی کەسێک ھەر زوو لە تەمەنی لاوێتییەوە دەردەکەوێت و، جێندررخوازی بەھۆی دەستتێوەردانێکی ئاڵۆزی [[:en:Nature versus nurture|سروشت و نەرچەر]] دروست دەبێت.&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Stuart&quot;/&gt; فاکتەرە بایۆلۆژییەکان بۆماوەیی و ھۆرمۆنییە، کە ھەردووکیان ڕۆڵی سەرەکییان ھەیە لە پێگەیاندنی مێشک، و فاکتەرە ژینگەیییەکانیش لەوانەیە پەیوەست بە کۆمەڵایەتی و ژینگەی گەورەبوونی ھاوزایەندخوازەکە بێت.&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt; ھەر کامێک لەوانە بێت، زاناکان پێیان وانییە کە ھاوزایەندخوازی ھەڵبژاردنی کەسەکەیە.&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/PS02_2014.pdf|سەردێڕ=Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation|بڵاوکەرەوە=Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170809182830/http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/PS02_2014.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

پەیمانگای ئەمریکیی پزیشکیی مناڵان دەڵێت:
{{وتە لەگەڵ سەرچاوە|ھیچ بەڵگەیەکی زانستی نییە [جەخت لەسەر ئەوە بکاتەوە] کە [[دایک و باوک]]ایەتی نائاسایی، دەستدرێژی سێکسی، یانیش ڕووداوە ناحەزەکانی تری ژیان کاریگەری ھەیە لەسەر [دروستبوونی] ئاڕاستەی زایەندی. ئەو بەڵگانەی ئێستا ھەن پیشانی دەدەن کە زۆرجار ئاڕاستەی زایەندی لە تەمەنی لاوێتیدا سەر ھەڵدەدات.|&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;perrin2002&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین = Perrin | یەکەم = E. C. | سەردێڕ = Sexual Orientation in Child and Adolescent Health Care | ناونیشان = https://archive.org/details/sexualorientatio0000perr_u2r7 | بڵاوکەرەوە = Kluwer Academic/Plenum Publishers | ساڵ = ٢٠٠٢|شوێن= New York | ژپنک = ٠-٣٠٦-٤٦٧٦١-٥}}&lt;/ref&gt;}}

کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی لە ٢٠٠٦دا وتیان:
{{وتە لەگەڵ سەرچاوە|لە ئێستادا، ھیچ بەڵگەیەکی زانستی یەکدەنگ نییە لەسەر فاکتەرێکی دیاری کراو کە وا لە کەسێک دەکات ببێت بە جیاڕەگەزخواز، ھاوزایەندخواز، یانیش دووڕەگەزخواز–بە کاریگەرییە بایالۆژی و دەروونی و کۆمەڵایەتییەکانیشەوە کە لەوانەیە لەسەر باوان ھەیانبووبێت. بەھەرحاڵ، زۆرینەی بەڵگەکان وای پیشان دەدەن کە زۆرینەی گەی و لێزبیانەکان لەلایەن باوانی جیاڕەگەزخوازەوە گەورە کراون و زۆرینەی ئەو مناڵانەشی لەلایەن دایک و باوکی ھاوزایەندخوازە گەورە دەکرێن{{تێبینی|باوانی ھاوزایەندخواز مەبەست لە دوو دایک یان دوو باوکە. ھاوزایەندخوازان چونکە مناڵیان نابێت، ئەوان دەتوانن ھەتیوەکان بەخێوکەن}} لەکاتی گەورەبوونیاندا دەبن بە جیاڕەگەزخواز.|&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;}}

بەدواداچوون لەسەر ھاوزایەندخوازی کۆمەڵە دیبەیتێکی زانستی و سیاسی و کۆمەڵایەتی دەھێنێتە ئاراوە و ئەگەری زیاتر فەحسکردنی دوو کەس پێش ھاوسەرگیری بەرزتر دەکاتەوە.&lt;ref name=chicagotribune&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |سەردێڕ=Study of gay brothers may find clues about sexuality |یەکەم=Robert |دوایین=Mitchum |periodical=Chicago Tribune |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081023155659/http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081023155659/http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |date=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=60752 |سەردێڕ=How much is known about the origins of homosexuality? |بڵاوکەرەوە=Church Times |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100406055257/http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=60752 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;
تاکو ئێستا ھیچ «جینێکی گەی» نەدۆزراوەتەوە، ھەرچەندە چەندجارێکیش ھەوڵی دۆزینەوەی دراوە. لەلایەکی ترەوە، چەند بەڵگەیەکی باشی بۆماوەیی ھەن کە لەسەر ھاوزایەندخوازی کراون، بە تایبەتی لە نێرەکاندا، کە لەسەر [[دووانە]]کان کراون. باسەکە دەچێتەوە سەر کرۆمۆسۆم ٨ لەگەڵ جینی XQ28 لەسەر کرۆمۆسۆمی ئێکس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Ngun |یەکەم١= TC |دوایین٢= Vilain |یەکەم٢= E |ساڵ= ٢٠١٤|سەردێڕ= The biological basis of human sexual orientation: is there a role for epigenetics? | journal = Adv Genet |بەرگ= ٨٦|پەڕەکان= ١٦٧–٨٤| doi = 10.1016/B978-0-12-800222-3.00008-5 | pmid = ٢٥١٧٢٣٥٠}}&lt;/ref&gt; ماوەیەک دەبێت کە ئاڕاستەی زایەندی دەدرێتە پاڵ ئێپیجێنێتیکس.

=== لە ڕووی ئێڤەلوشن و پەرەسەندنەوە ===
{{multiple image
 | align = vertical
 | width1 = 120
 | image1 = Double Mars symbol.svg
 | caption1 = نیشانەی ھاوزایەندخوازیی نێر
 | width2 = 120
 | image2 = Double Venus symbol.svg
 | caption2 = نیشانەی ھاوزایەندخوازیی مێ
 }}
بەڕێوەبەرانی لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٨ ڕایان گەیاند کە «بەڵگەی باوەڕپێکراو ھەیە لەسەر ئەوەی کە ئاڕاستەی زایەندی مرۆڤەکان کاریگەری بۆماوەیی لەسەرە، لەبەر ئەوە نازانرێت ھاوزایەندخوازی، کە یارمەتی کەمکردنەوەی [[زاوزێ]] دەدات، چۆن بە ڕێژەیەکی زۆر لە کۆمەڵگەدا دەرکەوتووە.» ئەوان ئاماژەیان بەوە کرد کە لەکاتێکدا جێنەتیکی ھاوزایەندخوازەکان ڕێگرن لەبەردەم زاوزێ لەنێوانیاندا، ئەوان لەوانەیە سوود لە جیاڕەگەزخوازەکانی دەورووبەریان وەرگن بۆ زاوزێ.&lt;ref&gt;Zietsch et al. (2008)&lt;/ref&gt; بۆ نموونە، گەیەکان لە ڕێگەی چاندنی سپێرمی یەکێک لە پیاوەکان لە [[ژن]]ێکی دیاریکراودا کە لە تاقیگەدا دەکرێت، مناڵ دروست بکەن، لەوانەشە ھەتیو بەخێو بکەن، لێزبیانەکانیش لە [[ھێلکەدان]]ی یەکێکیان سپێرم دەچێندرێت و یەکێکیان دەبنە ھەڵگری مناڵەکە؛ ئەگەریشی ھەیە کە یەکێک بە کرێ بگرن مناڵێکیان بۆ دروست بکات. لێکۆڵینەوەیەکی ٢٠٠٩ش ئاماژەی دا بە زیادبوون لە دانیشتووانە ھاوزایەندخوازە ژنەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=New Evidence of Genetic Factors Influencing Sexual Orientation in Men: Female Fecundity Increase in the Maternal Line |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2009-06_38_3/page/393 |نووسەر١=Iemmola, Francesca |نووسەر٢=Camperio Ciani, Andrea|journal=Archives of Sexual Behavior|بڵاوکەرەوە=Springer Netherlands|ساڵ=٢٠٠٩|بەرگ=٣٨|doi=10.1007/s10508-008-9381-6|pmid=١٨٥٦١٠١٤|پەڕەکان=٣٩٣–٩}}&lt;/ref&gt; بەدواداچوونێکی ''بەیڵی و زەک'' دوای لێکۆڵینەوە لەسەر ھاوزایەندخوازی لە ئاژەڵاندا تووانی تەحەدای ئەو بیرۆکەیە بکات کە دەڵێت ھاوزایەندخوازی یارمەتی کەمکردنەوەی دانیشتووان دەدات. ھەروەھا ئەوان پێشنیار دەکەن کە بەدواداچوونەکانی داھاتوو تیشک بخاتە سەر ھۆکارە بۆماوەیییەکان لەجیاتی دەرکەوتن و ئۆریجنەکەی.&lt;ref name=&quot;Bailey et al.&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Bailey |یەکەم١= N. W. |دوایین٢= Zuk |یەکەم٢= M. |ساڵ= ٢٠٠٩|سەردێڕ= Same-sex sexual behavior and evolution |ناونیشان= http://www.faculty.ucr.edu/~mzuk/Bailey%20and%20Zuk%202009%20Same%20sex%20behaviour.pdf | format = PDF | journal = Trends In Ecology &amp; Evolution |بەرگ= ٢٤| issue = 8|پەڕەکان= ٤٣٩–٤٤٦| doi = 10.1016/j.tree.2009.03.014 | pmid=١٩٥٣٩٣٩٦}}&lt;/ref&gt;

=== ھەوڵدان بۆ گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی کەسەکان ===
ھەتاکو ئێستا ھیچ لێکۆڵینەوەیەکی فەرمی زانستی نییە کە ئەوە ڕوونبکاتەوە کە دەکرێت ئاڕاستەی زایەندی کەسێک بگۆڕدرێت، ھەرچەندە ھەوڵی ئەم کردارە دراوە و دەدرێت لەلای ئەو کۆمەڵگایانەی کە لە ڕووی ئایینییەوە توندن و پێوەرێکی ڕەوشتیی جیاوازیان ھەیە وەک لە کۆمەڵگە پێشکەوتووەکان.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt; یەکدەنگی پڕۆفیشناڵەکانی زانستی کۆمەڵایەتی و ڕێکخراوە دەروونی و تەندروستییەکانی تر ئەوەیە کە ھاوزایەندخوازی شتێکی ئاسایییە و یەکێکە لە ئاڕاستەی زایەندییەکانی مرۆڤەکان و ھەتاھەتاییشە، بۆیە نەخۆشییەکی دەروونی نییە و کەواتە چارەسەریشی نییە.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt; کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی دەڵێت کە «زۆربەی کەسەکان ھەست بە ھیچ ھەڵبژاردنێک ناکەن لە ئاڕاستەی زایەندییەکەیان.»&lt;ref name=&quot;answers&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/topics/sexuality/sorientation.pdf |سەردێڕ=Answers to Your Questions. For a Better Understanding of Sexual Orientation &amp; Homosexuality |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=American Psychological Association |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140111050857/http://www.apa.org/topics/sexuality/sorientation.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کۆمەڵێک کەس ئەو بیر و باوەڕەیان ھێناوەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییەکی دەروونییە، کێشەیەکە لەکاتی دروستبوونی کۆرپەلە یانیش بەرھەمی سیستی ئایین و ڕەوشتە و دەمەقاڵێی ئەوە دەکەن کە گوایە ھاوزایەندخوازی دەتواندرێت «چارەسەر بکرێت» بە بەکارھێنانی سایکۆتێراپی یان ئایین و دەستتێوەردان لەم کردارە. زۆرێک لەو کەسانەی ھەڵگری ئەم بیر و باوەڕەن و ھەوڵی بڵاوکردنەوەی دەدەن، وەک بیندراوە، بەشێکن لە جووڵەیەکی سیاسیی ئایینی کە توندڕەوی و ستێریۆتایپ بەرامبەر بە کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی بەرز دەکاتەوە.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt;

تاکو ئێستا ھیچ ڕێکخراوێکی دەروونی پرۆفیشناڵ و پێشکەوتوو ھەوڵی گۆڕینی ھاوزایەندخوازییان لە ھیچ کەسێکدا نەداوە و بەڵکو دژی ئەوەشن و سیاسەتەکانیان خەڵکی ئاگادار دەکاتەوە لە دوورکەوتنەوە لە شتێکی وا. لەو ڕێکخراوە پزیشکییە پێشکەوتووانەی کە دژی ھەوڵی گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی دەدەن پێکھاتوون لە: یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی، یەکێتی دەروونی ئەمریکی، یەکێتی ڕاوێژکاری ئەمریکی، کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/5sEshQkXj?url=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٠ |سەردێڕ=Expert affidavit of Gregory M. Herek, Ph.D. |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100828054600/http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |date=٢٨ی ئابی ٢٠١٠ }}&lt;/ref&gt; زانکۆی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان،&lt;ref name=royal2009&gt;Royal College of Psychiatrists: [http://www.rcpsych.ac.uk/press/pressreleasearchives/2009/statement.aspx Statement from the Royal College of Psychiatrists' Gay and Lesbian Mental Health Special Interest Group] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100527055029/http://www.rcpsych.ac.uk/press/pressreleasearchives/2009/statement.aspx |date=27 May 2010}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ کۆمەڵگەی دەروونپزیشکی ئوستراڵین.&lt;ref name=&quot;aps&quot;&gt;Australian Psychological Society: [http://www.psychology.org.au/publications/tip_sheets/orientation/ Sexual orientation and homosexuality] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090717121843/http://www.psychology.org.au/publications/tip_sheets/orientation/ |date=17 July 2009}}&lt;/ref&gt; یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی و زانکۆی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان ناڕەزاێتی خۆیان دەربڕی لەبارەی ئەو ڕێکخراوانەی ھەوڵی گۆڕینی ھاوزایەندخوازییان داوە چونکە ئەوان بەبێ ھیچ بەدواداچوونێکی زانستی ئەم ھەوڵانە دەدەن و «بەڵگە» زانستییەکانیان لەسەر ئەوەی کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییە لاوازە و باوەڕپێنەکراوە. ئەوان ڕوونیان کردەوە کە ھەوڵێکی وا بە فیڕۆ دەڕوات و تەنھا کێشەی کۆمەڵایەتی دروست دەکات.&lt;ref name=&quot;royal2009&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;apaexgay&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf |سەردێڕ=Statement of the American Psychological Association |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110806095055/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی دەڵێت کە «ھاوزایەندخوازی ھەرگیز ھەڵبژاردنێک نییە کە بتواندرێت بگۆڕدرێت، و ئاڕاستەی زایەندی کاریگەرییەکی دوولایەنەی فاکتەرە زیندەیی و ژینگەیییەکانە [...] کە لە تەمەنێکی گەنجدا لە کەسێکدا دەردەکەوێت&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt; [...] و [بەڵگەکان پیشانی دەدەن] کە فاکتەرە زیندەیی و بۆماوەیی و ھۆرمۆنییەکان کاریگەرییەکی مەزنیان لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.» ئەوان دەڵێن کە «شوناسی زایەندیی{{تێبینی|شوناسی زایەندیی بە sexual identity ھاتووە، ئەمە بیرۆکەی کەسێکە لەسەر ئەوەی کە ئەو ئایا نێرە یان مێیە. ئەمە بە تەواوەتی جیاوازە لە ئاڕاستەی زایەندی کە بەرامبەر بە sexual orientation ھاتووە، ئەمەش ھۆکارێکە کە وادەکات کە بە ھەڵە ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی لەقەڵەم بدرێت، لەبەرئەوەی زۆرجار لەگەڵ شوناسی زایەندیی تێکەڵ دەکرێت.}} – نەک ئاڕاستەی زایەندی – دەتواندرێت لەڕێی سایکۆتێراپییەوە یان ڕووداوەکانی ژیانەوە بگۆڕدرێت»&lt;ref name=apa2009/&gt; واتە ھاوزایەندخوازی وەک شوناسی ڕەگەزیی نییە بگۆڕدرێت. ئەوان ھەروەھا وتوویانە کە «کەسەکان لەوانەیە ئاگاداربنەوە لە ئاستی جیاوازی ژیانیاندا کە ئەوان جیاڕەگەزخواز، گەی، لێزبیان، یان دووڕەگەزخوازن» و «دژی ھەر چارەسەرێکی دەروونی دەبێت، وەک تێراپی دووبارەبووەوە و 'گۆڕین'، کە لەسەر بنەمای ئەو لێکدانەوەیە ھاتووەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی لەخۆیدا نەخۆشی دەروونییە»

یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی ھەروەھا ھانی پرۆفیشناڵەکانی تەندروستی دەدات کە خۆیان لە بە-ھەڵە-بڵاوکردنەوەی زانیارییە پزیشکییەکان دەربارەی ھاوزایەندخوازی بەدوور بگرن و باسی شتێکی وەک ئاڕاستەی زایەندی نەکەن لەکاتی چارەسەرکردنی نەخۆشێکدا.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt;

== گەورەکردنی مناڵان ==
لەوەتەی ھاوزایەندخوازەکان لە ھەندێک لە شوێنەکانی جیھان مافی ھاوسەرگیری و بەخێوکردنی مناڵیان پێ دراوە، تێبینی کراوە کە باوانە ھاوزایەندخوازەکان ھێندەی باوانە جیاڕەگەزخوازەکان بەتوانان لە بەخێوکردنی مناڵەکانیان و توانیویانە بە شێوەیەکی تەندروست گەورەیان بکەن و لە ڕووی کۆمەڵایەتیی و دەروونییەوە ھەر وەک مناڵەکانی تر بوون کە لەلایەن باوانە جیاڕەگەزخوازەکانەوە گەورەکراون؛ بگرە باشتریش بوون.&lt;ref name=cpa2006&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/Marriage%20of%20Same-Sex%20Couples%20Position%20Statement%20-%20October%202006%20(1).pdf |سەردێڕ=Marriage of Same-Sex Couples&amp;nbsp;– 2006 Position Statement Canadian Psychological Association |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090419195945/http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/Marriage%20of%20Same-Sex%20Couples%20Position%20Statement%20-%20October%202006%20(1).pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=apsp&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |سەردێڕ=Elizabeth Short, Damien W. Riggs, Amaryll Perlesz, Rhonda Brown, Graeme Kane: Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender (LGBT) Parented Families&amp;nbsp;– A Literature Review prepared for The Australian Psychological Society |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110304014530/http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١١}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110304014530/http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |date= ٤ی ئازاری ٢٠١١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=amici2010&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ca9.uscourts.gov/datastore/general/2010/10/27/amicus29.pdf |سەردێڕ=Brief of the American Psychological Association, The California Psychological Association, The American Psychiatric Association, and the American Association for Marriage and Family Therapy as Amici Curiae in support of plaintiff-appellees |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101226182332/http://www.ca9.uscourts.gov/datastore/general/2010/10/27/amicus29.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بەپێی لێکۆڵینەوە و بەدواداچوونی وێژەی زانستیی، ھیچ بەڵگەیەک نییە کە بەپێچەوانەوە شتەکان نیشان بدات و بڵێت کە ئەو مناڵانەی لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورەکراون ھیچ کێشەیەکیان ھەیە.&lt;ref name=&quot;amici&quot;/&gt;&lt;ref name=pediatrics&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Pawelski JG, Perrin EC, Foy JM, etal |سەردێڕ=The effects of marriage, civil union, and domestic partnership laws on the health and well-being of children |journal=Pediatrics |بەرگ=١١٨|issue=1 |پەڕەکان=٣٤٩–٦٤|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٦|pmid=١٦٨١٨٥٨٥|doi=10.1542/peds.2006-1279}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;herek2006&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Herek GM |سەردێڕ=Legal recognition of same-sex relationships in the United States: a social science perspective |journal=The American Psychologist |بەرگ=٦١|issue=6 |پەڕەکان=٦٠٧–٢١|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٦|pmid=١٦٩٥٣٧٤٨|doi=10.1037/0003-066X.61.6.607 |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠|df=dmy}} {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=stacey2010&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/fulltext/123248173/HTMLSTART?CRETRY=1&amp;SRETRY=0|سەردێڕ=How Does the Gender of Parents Matter|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|doi=10.1111/j.1741-3737.2009.00678.x|بەرگ=٧٢|journal=Journal of Marriage and Family|پەڕەکان=٣–٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=cpa2005&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/advocacy/brief.pdf |سەردێڕ=Brief presented to the Legislative House of Commons Committee on Bill C38 by the Canadian Psychological Association – June 2, 2005. |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121013225547/http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/advocacy/brief.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

بەدواداچوونەکان ئەوە پیشان دەدەن کە مناڵەکانی کە لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورە دەکرێن کەمتر خەم لە ھاوزایەندخوازی دەخۆن و زیاتر کراوەن بە ڕوویدا.&lt;ref name=ABCNews&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Census 2010: One-Quarter of Gay Couples Raising Children |یەکەم=SUSAN |دوایین=DONALDSON JAMES |ناونیشان=http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |newspaper=ABC News |ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٣|وتەگێڕانەوە=&quot;Still, more than 80 percent of the children being raised by gay couples are not adopted, according to Gates.&quot; |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630053712/http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ھەمان بەدواداچوون ڕوونی دەکاتەوە کە ئەو ھاوزایەندخوازانەی کە پێشووتر [[ھاوسەرگیری]]یان کردووە و مناڵیان لە ڕەگەزی بەرامبەر ھەبووە، مناڵەکانیشیان لەکاتی گەورەبوونیاندا توخمێکی ھاوزایەندخوازییان تێدا دەرکەوتووە، ئەمەش بەھۆی جێنێتیک و بۆماوەیییەوە ڕوودەدات، ھەرچەندە ئەوە حاڵەتێکی زۆر دەگمەنە و ئەو مناڵانەی کە لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورە دەکرێن زۆرینەیان جیاڕەگەزخواز دەردەچن.&lt;ref name=&quot;Stacey_Biblarz&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Stacey J, Biblarz TJ |ساڵ= ٢٠٠١|سەردێڕ= (How) Does the Sexual Orientation of Parents Matter? |ناونیشان= http://faculty.law.miami.edu/mcoombs/documents/Stacey_Biblarz.pdf | format = PDF | journal = American Sociological Review |بەرگ= ٦٦| issue = 2 |پەڕەکان= ١٥٩–١٨٣|وتەگێڕانەوە= This may be partly due to genetic and family socialization processes, but what sociologists refer to as &quot;contextual effects&quot; not yet investigated by psychologists may also be important...even though children of lesbian and gay parents appear to express a significant increase in homoeroticism, the majority of all children nonetheless identify as heterosexual, as most theories across the essentialistt&quot; to &quot;social constructionist&quot; spectrum seem (perhaps too hastily) to expect. | doi = 10.2307/2657413 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20110928195415/http://faculty.law.miami.edu/mcoombs/documents/Stacey_Biblarz.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٠٥دا، پڕۆفێسۆری دەروونناسی چارلۆت جەی پاترسن، بەدواداچوونێکی ئەنجام دا بۆ کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی و داتاکانیش ئەوەیان پشتڕاست کردەوە کە ڕێژەی ھاوزایەندخوازی لە نێوان مناڵەکانی ئەواندا کەم بووە.&lt;ref name=&quot;APAreport&quot;&gt;American Psychological Association [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/parenting-full.pdf Lesbian &amp; Gay Parenting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923221332/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/parenting-full.pdf |date=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥ }}&lt;/ref&gt;

== تەندروستی ==
=== فیزیکی ===
{{سیاسەتەکانی خوێندانی ھاوزایەندخوازان}}
ناوەکانی ''ئەو پیاوانەی سێکس لەگەڵ پیاو دەکەن'' لەگەڵ ''[[لێزبیەن|ئەو ژنانەی سێکس لەگەڵ ژن دەکەن]]'' بەکاردەھێندرێن بۆ ئەو کەسانەی کە سێکس لەگەڵ ھەمان ڕەگەزی خۆیان دەکەن بەبێ گوێدان بە شووناسی زایەندی ئەوان. زۆرێک لە خەڵکی ڕەتی دەکەنەوە کە خۆیان بەو ناوانەوە بگرنەوە کە کۆمەڵگە بۆیان دیاری دەکات و بەکاری بێنن بۆ پێناسەکردنی خۆیان، ناوەکانی وەک گەی و لێزبیان و بایسێکسوال (یان دووڕەگەزخوازی) ش ھەر کۆمەڵێکن لەو ناوانە.&lt;ref name=msmafrica&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?id=5208&amp;nex=5 |سەردێڕ=MSM in Africa: highly stigmatized, vulnerable and in need of urgent HIV prevention |بڵاوکەرەوە=Aidsportal.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |date=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=UNAIDS1&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UNAIDS: Men who have sex with men
 |بڵاوکەرەوە=UNAIDS
 |ناونیشان=http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp
 |format=asp
 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080618190907/http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|df=dmy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TGHIVINF&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Greenwood
 |یەکەم=Cseneca
 |نووسەر٢=Mario Ruberte
 |سەردێڕ=African American Community and HIV (Slide 14 mentions TG women)
 |بڵاوکەرەوە=East Bay AIDS Education and Training Center
 |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt
 |format=ppt
 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt |date=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=MSTSW&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Operario D, Burton J, Underhill K, Sevelius J |سەردێڕ=Men who have sex with transgender women: challenges to category-based HIV prevention |journal=AIDS Behav |بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=١٨–٢٦|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|pmid=١٧٧٠٥٠٩٥|doi=10.1007/s10461-007-9303-y}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TGMSMNET&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Operario D, Burton J |سەردێڕ=HIV-related tuberculosis in a transgender network—Baltimore, Maryland, and New York City area, 1998–2000 |journal=MMWR Morb. Mortal. Wkly. Rep. |بەرگ=٤٩|issue=15 |پەڕەکان=٣١٧–٢٠|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٠٠|pmid=١٠٨٥٨٠٠٨|ناونیشان=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm4915a1.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090421103403/http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm4915a1.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەم دەستەواژانە زۆرجار لە وێژەی پزیشکی و [[زانستە کۆمەڵایەتییەکان|زانستی کۆمەڵایەتی]] بەکاردێن بۆ باسکردنی ئەو کۆمەڵە خەڵکە بۆ بەدواداچوون و لێکۆڵینەوەکان، لەم پڕۆسەیەدا ئەوان گوێ بە شووناسی زایەند نادەن، واتە گوێ بەوە نادەن کە کەسەکە خۆی بە چی دادەنێت. ئەم دەستەواژانە بە کێشاویی دەبیندرێن لەبەرئەوەی «ڕەھەندی کۆمەڵایەتی ئاژۆکی سێکسی دەشارێتەوە؛ خۆ-ناونانەکانی لێزبیان، گەی، و کەسانی دووڕەگەزخواز لاواز دەکات؛ و بە شێوەیەکی تەواو باسی کردارە جنسییەکان و جۆرەکانی ناکات.»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Young RM, Meyer IH |سەردێڕ=The trouble with &quot;MSM&quot; and &quot;WSW&quot;: erasure of the sexual-minority person in public health discourse |journal=Am J Public Health |بەرگ=٩٥|issue=7 |پەڕەکان=١١٤٤–٩|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٥|pmid=١٥٩٦١٧٥٣|pmc=١٤٤٩٣٣٢|doi=10.2105/AJPH.2004.046714}}&lt;/ref&gt; ھەرچۆنێک بێت، گەیەکان و لێزبیانەکان لەگەڵ یەکدا چالاکن لەبەر چەند ھۆکارێکی جیاواز جیاواز، کە گرنگترینیان چێژی سێکسی و خۆشەویستی و پەیوەندییە. لە پاڵ ئەوەی ئەم کردارانە چەند لایەنێکی باشی ھەیە، دەکرێت نەخۆشی کوشندەشی پێوە بێت. بۆ ئەوەی خود لەم نەخۆشییە کوشندانە بپارێزرێت پێویستە [[کۆندۆم]] و شمەکی بەرگری تر بەکاربێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STI Epi Update: Oral Contraceptive and Condom Use |ناونیشان=http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |بڵاوکەرەوە=Public Health Agency of Canada |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060927063228/http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060927063228/http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |date=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}}&lt;/ref&gt; بەھەرحاڵ، ئەو نەخۆشییانەی وەک [[ئایدز]] وان ناگوازرێنەوە تاکو لایەنێکیان نەیانبێت. واتە ڤایرۆسی ئێچ-ئای-ڤی لە خۆیەوە دروست نابێت، بەڵکو دەگوازرێتەوە. ئەگەر پەیوەندی بەبێ کۆندۆم یاخود بەرگری تر بەسترا، پێویستە بەردەوام دڵنیا بکرێتەوە کە ئەو کەسەی کرداری سێکسی لەگەڵدا دەکرێت پاکە لەم ڤایرۆسانە. لە ئێستادا لە ھەندێک لە وڵاتەکاندا خوێنی گەیەکان وەرناگیرێت (واتە بەکار ناھێندرێت بۆ کەسێکی تر) لەبەرئەوەی پێیان وایە کە گەیەکان لە مەترسییەکی زیاتردان لە کۆمەڵگەدا بەرامبەر بەو نەخۆشییانە.&lt;ref name=Blood&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Cber / Fda |ناونیشان=http://www.fda.gov/cber/faq/msmdonor.htm |سەردێڕ=FDA Policy on Blood Donations from Men Who Have Sex with Other Men |بڵاوکەرەوە=Web.archive.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20071011035223/http://www.fda.gov/cber/faq/msmdonor.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

==== تەندروستی گشتی ====
پزیشکەکان لە سەرانسەری جیھاندا ئەم خاڵانەیان پەسەند کردووە بۆ ئەوەی خانمە لێزبیانەکان و پیاوە گەیەکان ڕەچاوی بکەن لەکاتی [[سێکس]]دا تاکو خۆیان لە نەخۆشی بپارێزن:

===== ژنان =====
* لە خوێنی [[سووڕی مانگانە]] و ھەر برینێکی [[قوز|ئەندامی زاووزێی]] خەڵکی خۆت بەدوور بگرە، مەگەر ١٠٠٪‏ زانیت کە ئەوان پاکن و لە نەخۆشی دوورن.
* دڵنیا بەرەوە لە بەکارھێنانی کۆندۆم بەسەر ئەو [[یاریی سێکسی|یارییە سێکسیانەی]] کە دەچێت بە کۆم یان ئەندامی زاووزێی زیاتر لە یەک کەسدا. ھەمیشە یارییە سێکسییەکانی خۆت بۆ خۆت ھەڵبگرە و با ھەر کەسێک دانەیەکی خۆی ھەبێت
* بەربەستێک دابنێ لە بەردەم ئەندامی زاووزێی کەسەکەی کە لەگەڵیت لەکاتی سێکسی دەمدا، وەک کۆندۆم یان ھەر شتێکی تر کە ڕێگری لە دەستتێوەدانی ڕاستەوخۆ دەکات
* دەستکێشی لەیتکس بەکاربھێنە و دەستکێشەکان بە ڕۆنێکی تەندروستی نازیان بەخش چەور بکە گەر زانیت خوێنبەربوون ڕوودەدات.&lt;ref name=mravack&gt;Mravack, Sally A. (July 2006).&quot;Primary Care for Lesbians and Bisexual Women&quot;, ''American Family Physician'' '''74''' (2) p. 279–286.&lt;/ref&gt;

===== پیاوان =====
* خۆت لە شلەکانی جەستەی ئەو پیاوەی لەگەڵیدای بەدوور بگرە، ئەمە وەک [[تۆو (ژینناسی)|تۆو]]، [[تۆواو]]، و [[خوێن]] یان ھەر برینێکی تر، مەگەر ١٠٠٪‏ زانیت کە ئەوان پاکن و لە نەخۆشی بەدوورن.
* [[کۆندۆم]] بەکاربھێنە لەکاتی سێکسی [[دەم]] و [[کۆم]]دا
* بەربەست بەکاربھێنە لەکاتی [[کۆم بۆ دەم]]، بۆ ھەر ئەندامێکی جەستەت کۆندۆمێک بەکاربھێنیت باشترە
* دڵنیابەرەوە لە بەکارھێنانی کۆندۆم بەسەر ئەو یارییە سێکسییانەی کە دەچێت بە کۆم یان ئەندامی زاووزێی زیاتر لە یەک کەسدا. ھەمیشە یارییە سێکسییەکانی خۆت بۆ خۆت ھەڵبگرە و با ھەر کەسێک دانەیەکی خۆی ھەبێت&lt;ref&gt;Catalyst, Sr. Kitty, Staff of San Francisco City Clinic; &quot;Reading This Might Save Your Ass&quot;; 2001, San Francisco HIV Prevention and STD Prevention and Control.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Men Like Us: The GMHC Complete Guide to Gay Men's Sexual, Physical, and Emotional Well-being; Wolfe, Daniel; Gay Men's Health Crisis, Inc; Published by Ballantine Books, 2000; {{ISBN|0-345-41496-9}}, 9780345414960.&lt;/ref&gt;
* چەورکەر بەکاربھێنە گەر زانیت خوێنبەربوون ڕوودەدات

=== دەروونی ===
لەکاتێکدا کە سەرەتا ھاوزایەندخوازی لەناو وێژەی پزیشکیدا سەری ھەڵدا، ئەوان زۆرجار پێیان وابوو کە نەخۆشییەکی دەروونی بۆماوەیی ڕەگەکەیەتی. زۆرێک لە لێکۆڵینەوەکانی لەسەر ھاوزایەندخوازەکان دەکرا زیادتر تیشکی دەخستە سەر [[خەمۆکی]]، بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەر، و خۆکوژی لەواندا. ھەرچەندە ئەم کێشانە ھەن لەناو ئەو کەسانەی کە جیاڕەگەزخواز نین و بە پێچەوانەوە، وتووێژکردن لەسەر ئەمە بە دراماتیکی کەم بۆوە دوای ئەوەی ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان لابرا لە ساڵی ١٩٧٣. لەجێی ئەوانەی کە پێشوو باس کران، نالایەنگیری یاسایی، بەرزکردنەوەی درۆ و دەلەسە و، کەمی پشتگیری بۆ ھاوزایەندخوازان، بوون بە فاکتەرەکان کە تووشی خەڵکانی ئێڵ جی بی تی دەبێت و زۆرجاریش کاریگەری مەزنیان دەبێت لەسەریان لەڕووی دەروونییەوە،&lt;ref&gt;Schlager, Neil, ed. (1998). ''Gay &amp; Lesbian Almanac''. St. James Press. {{ISBN|1-55862-358-2}}, p. 152.&lt;/ref&gt; ھەر ئەمانەش کران بە پێوەری حاڵەتی دەروونی ھاوزایەندخوازان. ئەو شورەیی، نایەکسانی، زوڵم و ستەم و بە-کەم-سەیرکردنەی کە بە ھاوزایەندخوازییەوە لکێنراوە دەبێتە ئەنجامی کێشەی دەروونی بەپێی تێپەڕبوونی کات، بەڵام بەپێچەوانەوە بۆ جیاڕەگەزخوازی چونکە دیاردەیەکی باوترە لە کۆمەڵگەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Meyer, Ilan H. |سەردێڕ=Prejudice, social stress, and mental health in lesbian, gay, and bisexual populations: conceptual issues and research evidence |journal=Psychological Bulletin |بەرگ=١٢٩|issue=5 |پەڕەکان=٦٧٤–٩٧|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٣|pmid=١٢٩٥٦٥٣٩|pmc=٢٠٧٢٩٣٢|doi=10.1037/0033-2909.129.5.674}}&lt;/ref&gt; بەڵگەکان وای پیشان دەدەن کە ئەم جۆرە کردارانە بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازانی گەنج لە ڕووی دەروونییەوە دەیانخاتە مەترسییەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-10/cums-bgm100207.php |سەردێڕ=Black gay men, lesbians, have fewer mental disorders than whites, says Mailman School of PH study |بڵاوکەرەوە=Eurekalert.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100507073023/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-10/cums-bgm100207.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== گەنجانی گەی و لێزبیان ===
گەنجانی ئێڵ جی بی تی مەترسییەکی زیاتری خۆکوشتن، خوگرتن بە ماددە ھۆشبەرەکان، کێشەی قوتابخانە و گۆشەگیرییان لەسەرە بەھۆی ئەو ژینگە نەیار و گوناھبارکەرانەی کە تێیدا دەژین؛ کە خراپەی زۆریان بەرامبەر دەکرێت تێیدا، وەک بەدڕەفتاری دەروونی و جەستەیی بەرامبەریان، لەگەڵ جیابوونەوە لە خێزان و ھاوڕێکانیان.&lt;ref name=dhhs&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Report of the Secretary's Task Force on Youth Suicide |editor-first=Marcia R. (ed.) |editor-last= Fenleib |ساڵ=١٩٨٩|بڵاوکەرەوە=United States Government Printing Office |ژپنک=٠-١٦-٠٠٢٥٠٨-٧|دوایین=Gibson |یەکەم=P. |contribution=Gay and Lesbian Youth Suicide}}&lt;/ref&gt; ھەر لێرەشدا ڕاناوەستێت و گەنجانی ئێڵ جی بی تی بە شێوەیەکی زیاتر لە ڕووی جەستەیی و دەروونییەوە لەلایەن باوانیان یاخود ھاوڕێکانیان ئازار دەدرێت و ھەندێک جار تەنانەت [[دەستدرێژیی سێکسی|دەستدرێژی سێکسییشیان]] دەکرێتە سەر. ھۆکارەکانی ئەم خراپانە بەرامبەر گەنجانی ئێڵ جی بی تی دەگەڕێتەوە بۆ دوو ھۆکاری ''سەرەکی''.
١: ئەوان ھێرشیان دەکرێتە سەر لەبەر شوناسی زایەند و جیاوازییان لە زۆرینەی ئەندامانی کۆمەڵگە، زۆرجار لەبەر شێوازی پۆشاکەکانیان و شتی لاوەکی تر.
٢: لەکاتی ڕەتکردنەوەیان لەلایەن ئەندامانی خێزان و ھاوڕێکانیانەوە، ئەوان دەکرێن بە قوربانی و لەوانەیە ئەو مناڵانەی لە خێزانێکی [[ھۆمۆفۆبیا|ھۆمۆفۆبیدا]] گەورە دەکرێن ھەمان ڕەوشتیان ھەبێت بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان بەبێ ھیچ ھۆکارێک یان ھەڵبژاردنێک. ئەم ڕەتکردنەوانە ئەنجامی خراپیان لێ دەکەوێتەوە و ھاوزایەندخوازی ناگۆڕێت. ئەگەر کەسێک بەو شێوەیە ڕەت بکرێتەوە لەلایەنە کۆمەڵایەتییەکانی ژیان لەوانەیە خوو بداتە خواردنەوە و بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەر و سێکسکردن لەگەڵ چەند کەسێکدا لە ھەمان کاتدا بۆ ئەوەی قەرەبووی بکاتەوە، لەوانەشە ھاوزایەندخوازە ھەرزەکارەکان لە ماڵەوە ڕابکەن بەھۆی ئەم شتانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www.apa.org/journals/features/ccp733477.pdf |سەردێڕ=Victimization Over the Life Span: A Comparison of Lesbian, Gay, Bisexual, and Heterosexual Siblings |یەکەم=Kimberly F. |دوایین=Balsam |نووسەر٢=Esther D. Rothblum |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٥|journal=Journal of Consulting and Clinical Psychology |بەرگ=٧٣|issue=3 |پەڕەکان=٤٧٧–٤٨٧|format=PDF  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070311233920/http://www.apa.org/journals/features/ccp733477.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠٠٧|doi=10.1037/0022-006x.73.3.477 |pmid=١٥٩٨٢١٤٥}}&lt;/ref&gt;

{{وتە لەگەڵ سەرچاوە|ڕەتکردنەوەی زیاتر لەلایەن خێزانەکانەوە دەدرێتە پاڵ تەندروستییەکی خراپتر. [ئەگەر بەراوردیان بکەین]، پێگەیشتووە لێزبیان، گەی، و بایسێسوالەکان کە زیاتر لەلایەن خێزانەکانیانەوە ڕەت کراونەتەوە لە تەمەنی ھەرزەکارییدا ٨٫٤ جار زیاتر مەترسی ھەوڵی خۆکوشتنیان لەسەر بووە، ٥٫٩ جار زیاتر مەترسی خەمۆکی سەختییان لەسەر بووە، ٣٫٤ جار زیاتر مەترسی بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەری قەدەغەکراویان لەسەربووە و ٣٫٤ جاری تریش زیاتر مەترسیی سێکسی بێ بەرگرییان لەسەر بووە بەراورد بەو کەسانەی کە لەلایەن خێزانەکانیانەوە ھەرگیز ڕەت نەکراونەتەوە یاخود زۆر بە کەمی ڕەت کراونەتەوە.|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1542/peds.2007-3524
|ناونیشان=http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/123/1/346
|سەردێڕ=Family Rejection as a Predictor of Negative Health Outcomes in White and Latino Lesbian, Gay, and Bisexual Young Adults
|یەکەم=Caitlin
|دوایین=Ryan
|journal=Pediatrics
|نووسەر٢=David Huebner
|نووسەر٣=Rafael M. Diaz
|نووسەر٤=Jorge Sanchez
|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=PEDIATRICS
|بەرگ=١٢٣|issue=1
|پەڕەکان=٣٤٦–٣٥٢|pmid=١٩١١٧٩٠٢
|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090316103844/http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/123/1/346
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٠٩
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;}}

کارەساتەکان کە بەسەر گەنجانی ئێڵ جی بی تی دێن زیاتر لە شارە گەورەکاندا ڕوو دەدات، بەھۆی ئەمەشەوە [[وێبگە|ماڵپەڕەکانی]] سەر [[ئینتەرنێت]] ھەستاون بۆ ئەوەی یارمەتی گەنجان و پێگەیشتووانی ئێڵ جی بی تی بەن.&lt;ref name=suicideorg&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Gay, Lesbian, Bisexual, and Transgender Suicide |ناونیشان=http://www.suicide.org/gay-and-lesbian-suicide.html |یەکەم=Kevin |دوایین=Caruso |periodical=Suicide.org |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070430000229/http://www.suicide.org/gay-and-lesbian-suicide.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; [[پرۆژەی ترێڤەر]]، ھێڵێکی یارمەتی ڕێگریی خۆکوژی بۆ گەنجە گەیەکان، دامەزرا دوای پەخشێکی ئەو فیلمەی کە [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئۆسکاری]] بردەوە بەناوی ''ترێڤەر''. ڕێندی ستۆن و جەیمز لیسێزن، کە دروستکەری فیلمەکەن، بە یەکەوە پرۆژەکەیان دامەزراند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/07/02/trevor.project/index.html?iref=24hours | سەردێڕ=24-hour help for gay youth |ئیش=CNN | ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٠٨| ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٥| نووسەر=Wilson, Jacque | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170614043343/http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/07/02/trevor.project/index.html?iref=24hours | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== یاسا و سیاسەتەکان ==
=== یاسایییەتی ===
{{یاساکانی جیھان کە بۆ ھاوزایەندخوازی داندراوە}}ھەندێک لە دەوڵەتەکان پەیوەندی سێکسیی ھاوزایەندخوازییان قەدەغە نەکردووە، بە مەرجێک ھەردوو لایەن لە تەمەنی یاساییدا بن و بە پەسەندکردنی ھەردوولا پەیوەندییەکە پێکھاتبێت. ھەندێک لە دەسەڵاتە دادوەرییەکانی کە لەناو جیھاندا ھەن مافی یەکسان بۆ ھاوزایەندخوازانی کۆمەڵگەکەیان دەستەبەردەکەن و دەیانپارێزن و وەک خێزانە جیاڕەگەزخوازەکان مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت، واتە ڕێگەی [[ھاوسەرگیری]]شیان پێ دەدرێت. ھەندێک لە دەوڵەتەکانی تریش ھانی خەڵکەکەیان دەدەن کە خۆیان بە پەیوەندی جیاڕەگەزەوە بلکێنن و لە ھەندێک لە دەوڵەتەکانی تریش ھاوزایەندخوازی بە تاوان داندراوە. ھاوزایەندخوازەکانی کە لە زۆرینەی ناوچە ئیسلامییەکان جێگیرن مەترسی [[سزای مەرگ]]یان لەسەرە، وەک لە [[ئێران]] و بەشێکی نێجیریا دەبیندرێت.

ھەرچەندە ھاوزایەندخوازی لە ھەندێک شوێنەکانی [[جیھانی ڕۆژاوایی]] وەک [[پۆڵەندا]] لە ١٩٣٢، [[دانمارک|دانیمارک]] لە ١٩٣٣، [[سوێد|سوید]] لە ١٩٤٤، و [[شانشینی یەکگرتوو]] لە ١٩٦٧، یاسایی کرا، [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی]] لە ناوەڕاستەکانی ١٩٧٠ ئینجا ھەندێک یاسای شارستانیی و سیاسییان بۆ داندرا، ئەویش تەنھا لە ھەندێک لە وڵاتە پێگەیشتووەکان. گۆڕانکارییەک بەرچاو ڕوویدا کاتێک لە ١٩٧٣دا کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان سڕییەوە و پێناسەیەکی نوێی بۆ ھاوزایەندخوازی دابین کرد. لە ١٩٧٧دا، کیبێک بووبە یەکەم ویلایەت کە بە یاسایی بەدڕەفتاری بەرامبەر بە ئاڕاستەی زایەندییەکان قەدەغە کرد. لە ١٩٨٠ و ١٩٩٠ەکان، زۆرینەی وڵاتە پێگەیشتووەکان یاسای فەرمییان بۆ ھاوزایەندخوازەکان دانا و لە ھەمان کاتدا یاساییان کرد و بەدڕەفتارییان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان قەدەغە کرد، بەتایبەتی بەرامبەر بە کەپڵە گەیەکان لە خانووبەرە و سێرڤس کارەکانیان، ھتد. لەلایەکی ترەوە، زۆرینەی وڵاتەکانی تر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و [[ئەفریقا]]، لەگەڵ چەند وڵاتێکی تر لە ئاسیا، و چەند ناوچەیەکی تریش، یان ھاوزایەندخوازییان لە یاساکانیان دەرکردووە و گرنگی پێ نایەن یانیش بە تاوان دەیژمێرن. کوردستان کە لە ئێستادا بەشێکە لە ئێراق، بە ھەمان شێوە دیاردەکەی پشتگوێ خستووە، بەڵام بە فەرمیش نایاسایی نییە. لەوانەیە ئەگەر کوردستان ببێت بە دەوڵەت، یاسای تایبەت بۆ ھاوزایەندخوازان دابنرێت. لە ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣دا، ھاوزایەندخوازی کرا بە تاوان لە [[ھیندستان]] لەلایەن بڕیارێکی دادگاوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=SHYAMANTHA|یەکەم=ASOKAN|سەردێڕ=India's Supreme Court turns the clock back with gay sex ban|ناونیشان=http://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-india-rights-gay-idUSBRE9BA05620131211|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|newspaper=Reuters|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924191626/http://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-india-rights-gay-idUSBRE9BA05620131211|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
{{لابردنی ھاوزایەندخوازی لە کردارە نایاسایییەکان لە جیھاندا}}

=== یاساکان دژی جیاکاری ===
==== ویلایەتە یەکگرتووەکان ====
* {{تۆخ|جیاکاری لە دامەزراندنی کار}} نیشانەیەکە بۆ جیاکاری لەکاتی بە کرێ گرتنی کارمەند و خراپکاری لەکاتی پێدانی شێوازی کارەکان و پلە بەرزکردنەوە و دەرکردن و جیاکاری خراپی زیاتر، لەبەر ھۆکاری سادە، زۆرجار ھاوزایەندخوازیش یەکێکە لەو ھۆکارانە. لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکاندا]]، یاسا و سیاسەتێکی زۆر کەم ھەیە کە پشتگیری لە جیاکاری دەکات لەکاتی دامەزراندنی کارمەندەکان.&lt;ref name=soandthelaw&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Sexual Orientation and the Law |یەکەم=James M |دوایین=Donovan |نووسەر٢=American Association of Law Libraries Standing Committee on Lesbian and Gay Issues |ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=William S. Hein &amp; Co. |ژپنک=٠-٨٣٧٧-٠١٦٦-X}} § 5:17&lt;/ref&gt; ھاوزایەندخوازی شتێکی یاسایییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، بۆیە ھاوزایەندخوازان مافی ئەوەیان ھەیە کراوە بن لەبارەی ھاوزایەندخوازییەکەیانەوە لە کارەکانیان. بریاری بەڕێوەبەرایەتی ١٣٠٨٧ی سەرۆککۆمار [[بیڵ کڵینتن]] جیاکاریی بەھۆی ئاڕاستەی زایەندی نایاسایی کرد لە خزمەتگوزاریی پێشبڕکێییی ھێزی کاری مەدەنیی فیدیرالی لە ١٩٩٨.&lt;ref name=clintonexecorder&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Executive Order 13087 of May 28, 1998 |ناونیشان=http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=1998_register&amp;docid=fr02jn98-135.pdf |format=PDF |periodical=Federal Register |بەرگ=٦٣|ژمارە=١٠٥|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041118191439/http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=1998_register&amp;docid=fr02jn98-135.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لەوانەیە ئەو کەسانەی کە جیاکاری دەکەن بەھۆی، لەسەر بنەمای، یان دژی ھاوزایەندخوازی لە دامەزراندنی کارمەندان، لەوانەیە ڕووبەڕووی یاسا ببنەوە.&lt;ref name=ashtonciviletti&gt;Ashton v. Civiletti, 613 F.2d 923, 20 Fair Empl. Prac. Cas. (BNA) 1601, 21 Empl. Prac. Dec. (CCH) P 30297 (D.C. Cir. 1979)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=kellyoakland&gt;Kelly v. City of Oakland, 198 F.3d 779, 81 Fair Empl. Prac. Cas. (BNA) 1455, 77 Empl. Prac. Dec. (CCH) P 46281 (9th Cir. 1999)&lt;/ref&gt;
* {{تۆخ|جیاکاری لە خانووبەرە}} ئاماژەیە بۆ جیاکاری و خراپ مامەڵەکردن لەگەڵ کڕیارانی خانووەکان لەلایەن خاوەنەکانییانەوە لەبەر جیاوازی ئەو کەسانەی دەیانەوێت بیکڕن. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان ھیچ یاسایەک نییە دژی ئەم جیاکارییانە کە زۆرجار لەسەر بنەمای شووناسی ئاڕاستەی زایەندیی و ھاوزایەندخوازیی و، ھتد… دروست دبن، بووەستێتەوە. بەڵام لە ئێستادا ١٣ ویلایەت و چەند شارێکی گەورە بە سەربەخۆیی یاسایان داناوە بۆ نەھێشتنی ئەم دیاردەیە.&lt;ref name=findlawrenters&gt;{{بیرخستنەوە|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://realestate.findlaw.com/tenant/tenant-fair-housing/tenant-fair-housing-orientation.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071210161544/http://realestate.findlaw.com/tenant/tenant-fair-housing/tenant-fair-housing-orientation.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Renter's Rights Against Sexual Orientation Discrimination}}&lt;/ref&gt;
* {{تۆخ|تاوانی ڕق}} (ھەروەھا ناسراوە بە تاوانی لایەنگیری) پێکھاتووە لە چەند تاوانێک کە ھۆکاری لایەنگر بزواندووێتی بەرامبەر بە گرووپە کۆمەڵایەتییەکان، زۆرجار ئەو گرووپانەی کە لە ڕووی ڕەگەز، [[ئایین]]، ئاڕاستەی زایەندیی، [[کەمتوانی]]، [[گرووپی ڕەگەزی]]، نەتەوە، تەمەن، [[جێندەر]]، شووناسی جێندەر، یان لایەنگیری سیاسیی لەو کەسانەی کە ھەستاون بە تاوانەکە جیاوازن. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، ٤٥ ویلایەت، لەوان [[واشینگتن دی سی]]، یاسایی بنچینەییان ھەیە کە تاوانی ڕقی ئاوا و ھاوشێوەی یان جیاواز لەمانە نایاسایی دەکات. ھەر یەکە لەم یاسایانە باسی بەدخووی بەرامبەر بە ئایین و زایەند و نەتەوە تێدایە؛ ٣٢دانە لە خاڵەکان لەسەر ئاڕاستەی زایەندییە، ٢٨ دانە لەسەر جێندەرە و، ١١ی تریش لەسەر [[ترانسجێندەر|ترانسجێندەریی]] و شوناسیی جێندەرییە.&lt;ref name=adl&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |format=PDF |سەردێڕ=State Hate Crime Laws |periodical=Anti-Defamation League |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |date=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩دا، جووڵەی ڕاگرتنی تاوانی ڕق ''ماتیو شێفەرد و جەیمز بیارد جونییەر'' دامەزرا، کە «[...] ھێز بە لقی دادوەری دەدات بە لێکۆڵینەوە و بەلەدادگادانی تاوانە ڕقە توندڕەوییەکان کە تێیدا کەسە جیاکە قوربانییەکەی ھەڵبژاردووە لەبەر زایەند و ڕەنگ و ئایین و نەتەوە و جێندەر و ئاڕاستەی زایەندیی و، شووناسیی جێندەریی یاخود کەمتوانیی بینراو.» ئەمە کرایە ناو قانوونەوە و وای لە تاوانە ڕقییەکان کردووە کە تاوانێکی فیدڕاڵی بێت لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hrc.org/13699.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091028224353/http://www.hrc.org/13699.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ |سەردێڕ=President Barack Obama Signs Hate Crimes Legislation Into Law |بڵاوکەرەوە=HRC |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;

==== یەکێتیی ئەورووپا ====
لە [[یەکێتیی ئەورووپا]]دا، جیاکاری لە ھەر جۆرێک لەسەر بنەمای ئاڕاستەی زایەندی یان شووناسی جێندەریی نایاسایییە لەژێر بەیاننامەی مافی یەکێتی ئەورووپی سەرەکی.&lt;ref&gt;[[s:Charter of Fundamental Rights of the European Union#CHAPTER III. EQUALITY|Charter of Fundamental Rights of the European Union]]&lt;/ref&gt;

==== عێراق ====
لەکاتێکدا کە عێراق لەژێر دەستی بەریتانیادا بوو، ھاوزایەندخوازی تێیدا قەدەغە کرابوو. لەدوای ئەوە، کاتێک کە عێراق کەوتە ژێر دەستی حکوومەتی [[بەعسیزم|بەعسەوە]]، ھاوزایەندخوازی لەخۆیدا قەدەغە نەکرابوو. لەژێر یاساکانی ١٩٦٩دا، کاتێک کۆدی تاوانەکان دەرچوو، تەنھا لەکاتێکدا نایاسایی کردبوو ئەگەر دەستدرێژی، تۆلازی، بۆ فیلمی سێکسیی، لەشفرۆشیی، نەتوانین بۆ ڕێگەپێدان بەھۆی تەمەن و نەخۆشی دەروونی بووایە.&lt;ref name=&quot;WikiUsers5780&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/LGBT_rights_in_Iraq |سەردێڕ = «LGBT rights in Iraq» |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٧ی تەممووزی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; ھیچ یاسایەک دژی جیاکاری دانەندرابوو. لە ٢٧ی نیسانی ساڵی ٢٠٢٤ پەڕلەمانی عێڕاق یاسای «بەرەنگاربوونەوەی لەشفرۆشی و لادانی سێکسی» تێپەڕاند و لە ٢ی تەمووزی ھەمان ساڵیشەوە کەوتە واری جێبەجێکردنەوە، بەمەش وەک لە یاساکەدا ھاتووە ئەو کەسانەی بانگەشە یاخود پڕاکتیزەی ھاوزایەندخوازی دەکەن ڕووبەڕووی سزای یاسایی دەبنەوە و ھەروەھا ئەو دکتۆرەش کە نەشتەرگەری گۆڕینی زایەند دەکات بەھەمان شێوە تووشی سزای یاسایی دەبێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/notfound.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}&lt;/ref&gt;

=== چالاکی ڕامیاری ===
لە ١٩٦٠ەکانەوە، زۆرێک لە خەڵکانی [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە (دەستەواژە)|ئێڵ جی بی تی]] لە ڕۆژاوا، بە تایبەتی ئەوانەی لە شارە گەورەکان نیشتەجێ بوون، چاندێکی ھاوزایەندخوازییان دامەزراندووە. چاندی ھاوزایەندخوازی بە جووڵەی [[شانازیی ھاوزایەندخوازان|شانازی گەی]] ناسراوە لای زۆرێک لە خەڵکی، کە ساڵانە لەناو شارەکاندا ڕوودەدات. زۆرینەی ئەندامانی ئەم چاندە، بە ھاوزایەندخواز و پشتگیرەکانیشیانەوە، بەشداری لە شانازی گەی دەکەن بە لەبەرکردنی پۆشاک و بەرزکردنەوەی ئاڵای [[پەلکەزێڕینە]]، کە نیشانەیەکی ھاوزایەندخوازانە. سەرۆک وەزیری [[کەنەدا]]، [[جەستن تروودۆو|جەستن ترودۆ]]، چەندین جار بەشداری کردووە لە شانازی گەی و پشتگیری خۆی بۆ ھاوزایەندخوازەکان دەربڕیوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Swoon-worthy photos: Canadian Prime Minister Justin Trudeau steals hearts at Toronto's Pride parade | ناونیشان = https://www.usatoday.com/story/news/nation-now/2017/06/26/gay-pride-parade-2017-justin-trudeau-steals-hearts-toronto-pride/427773001/ |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووز، ٢٠١٧ | بڵاوکەرەوە = USA Today |زمان = ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.bbc.com/news/av/world-us-canada-36701570/justin-trudeau-joins-canada-gay-pride-march | سەردێڕ =Justin Trudeau joins Canada gay pride march | ڕێکەوتی سەردان =٧ی تەممووزی ٢٠١٧ | بەرھەم = BBC | بڵاوکەرەوە = BBC News | زمان =ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt; ھەرچۆنێک بێت، ھەموو ھاوزایەندخوازەکان بەشداری ناکەن لە شانازی گەی. زۆرێک لە پیاوە گەی و ژنە لێزبیانەکان پشتگوێی دەخەن.

لەگەڵ بەربڵاوبوونەوەی ئەیدز لە ١٩٨٠دا، زۆرێک لە کۆمەڵەکان و خەڵکانی تری ئێڵ جی بی تی ھەستان بە ڕێکخستن و بەرزکردنەوەی ھەڵمەت بۆ پەروەردەکردنی خەڵکی لەسەر ئەیدز و چۆنێتی خۆلادان لەو نەخۆشییە و بەرزکردنەوەی ئاگاداری لەسەر بەکارھێنانی پاراستن لەکاتی سێکسدا. ھەروەھا ئەوان بەدواداچوونیان دەکرد لەسەر دیاردەکە و دەستی یارمەتییان درێژ دەکرد بۆ تووشبووەکان بەو نەخۆشییە و داوایان لە حکوومەت کرد کە گرنگی زیاتر بدات بەم دیاردەیە.
{{multiple image
 | width = 200
 | direction = vertical
 | align = right
 | image1 = Pride Parade 2016 (28071266173).jpg
 | alt1 =
 | image2 = Pride Parade 2016 (28071267343).jpg
 | alt2 =
 | footer = سەرۆک وەزیرانی کەنەدا، [[جەستن تروودۆو|جەستن ترودۆ]]، لە کاتی بەشداریکردن لە [[نمایشی شانازی]] لە [[تۆرۆنتۆ]]، [[کەنەدا]].
}}
ئەو زیانانەی کە ئەو کاتە ئەیدز نایبۆوە و ڕێژەی کوشتنی زۆر کردبوو، وادیاربوو بووە ھۆی خاوکردنەوەی جووڵە ھاوزایەندخوازییەکان و لایەنەکانی تری ژیان، چونکە تیشک خرابووە سەر چارەسەرکردن و نەھێشتنی دیاردەکە. ھەرچۆنێک بێت، کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە لەو کاتەدا لە لایەنی سیاسییەوە چالاکبوونەوە و تەحەدای کۆمەڵگەی جیاڕەگەزخوازانیان کرد کە بە ھەمان شێوەی ئەوان ھەستن لەسەر دیاردەکە و ئەو کارەساتەی ئەیدز نابوویەوە. بەھۆی ئەم جووڵانەوە، زۆرێک لە فیلمەکان ھەستان بە بەرچاوخستنی کێشەکە، لەو فیلمانە: ''بەستنێکی زوو'' (١٩٨٥)، ''دۆستی درێژخایەن'' (١٩٩٠)، ''فێڵەدێڵفیا'' (١٩٩٣)، و ھتد…

لە ڕامیارییدا، چەند ڕەگەزخوازێکی زۆر ھەن کە لە سیاسەتدا کار دەکەن، تەنانەت لەو وڵاتانەشی کە یاسایان دژی ھاوزایەندخوازی ھەبوو ئەمە بینراوە. لەم کەسایەتییانە [[:en:Guido Westerwelle|گویدۆ ڤێسترڤل]]، [[:en:Peter Mandelson|پیتەر ماندلسن]] و [[:en:Per-Kristian Foss|پێر-کریستییان فاس]]، کە وەزیری کاروباری ئابووری [[نەرویژ|نەرویج]] بوو.

جووڵەکانی ئێڵ جی بی تی لەلایەن چەند کەسایەتی و ڕێکخراوەوە تووشی ڕووبەڕووبوونەوە دەبن و کەسانێک ھەن کە دژی ھاوزایەندخوازی دەوەستنەوە، زۆرجار لەبەر ھۆکاری ئایینی. ھەندێک لە خەڵکی پێیان وایە کە ھەموو پەیوەندییەکی سێکسیی جگە لە لەگەڵ ھاوسەری جیاڕەگەز دژی نەریتیی خێزانییە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Salt Lake City, UT |ناونیشان=http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=First Presidency Message on Same-Gender Marriage |بڵاوکەرەوە=Newsroom.lds.org |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |date= ٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt; و پێیان وایە کە مناڵەکان دەبێت لە ماڵێکدا بن کە دایک و باوکێک بەڕێوەی بەرێ.&lt;ref name=DMD&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brownback |یەکەم=Sam |سەردێڕ=Defining Marriage Down&amp;nbsp;– We need to protect marriage. |بڵاوکەرەوە=National Review |ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080601155703/http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040710092937/http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |date=١٠ی تەممووزی ٢٠٠٤ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.lds.org/topics/family-proclamation |سەردێڕ=''The Family: A Proclamation to the World'' |بڵاوکەرەوە=Lds.org |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ١٩٩٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131208223716/https://www.lds.org/topics/family-proclamation |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەندێک لەو کەسانەی کە دژی مافەکانی ھاوزایەندخوازانن پێیان وایە کە ئەم مافانە کێشەی تێکەڵبوون دروست دەکەن لە ڕووی ئازادی تاکەکەسی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=496871&amp;in_page_id=1770
|سەردێڕ=Gay hate law 'threat to Christian free speech'
|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|یەکەم=Steve
|دوایین=Doughty
|بڵاوکەرەوە=Daily Mail
|شوێن=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=403815&amp;in_page_id=1770
|سەردێڕ=Christian faces court over 'offensive' gay festival leaflets
|یەکەم=Steve
|دوایین=Doughty
|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Daily Mail
|شوێن=London
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061019212703/http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=403815&amp;in_page_id=1770
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gove/article805241.ece
|بڵاوکەرەوە=The Times
|سەردێڕ=I'd like to say this, but it might land me in prison
|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢|یەکەم=Michael
|دوایین=Gove
|شوێن=London
|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20080918211024/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gove/article805241.ece
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٨
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meeting.html |سەردێڕ=Christian group likens Tory candidate review to witch hunt |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=CBC News |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080605082143/http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meeting.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901
|سەردێڕ=Conduct unbecoming a free society
|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٠٨|دوایین=Kempling
|یەکەم=Chris
|بڵاوکەرەوە=National Post
|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140328143153/http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٤
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئازادی ئایینی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.law.com/jsp/ihc/PubArticleIHC.jsp?id=1193735028038
|سەردێڕ=Employer's Dilemma: When Religious Expression and Gay Rights Cross
|یەکەم=Judith
|دوایین=Moldover
|بڵاوکەرەوە=New York Law Journal
|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071031184612/http://www.law.com/jsp/ihc/PubArticleIHC.jsp?id=1193735028038
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645
 |سەردێڕ=Collision of religious and gay rights in the workplace
 |بڵاوکەرەوە=Humanist
 |ڕێکەوت=کانوونی دووەم–شوباتی ٢٠٠٨|یەکەم=Bob
 |دوایین=Ritter
 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120305210524/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305210524/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/ |date= ٥ی ئازاری ٢٠١٢ }}&lt;/ref&gt; توانای بەڕێوەبردنی کڵێساکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/6904057.stm
|سەردێڕ=Bishop loses gay employment case
|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=BBC News
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170930123030/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/6904057.stm
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ڕێکخراوە خێرخوازییەکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2080669/Catholic-adoption-service-stops-over-gay-rights.html
|سەردێڕ=Catholic adoption service stops over gay rights
|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Telegraph
|یەکەم=Martin
|دوایین=Beckford
|شوێن=London
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171020151524/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2080669/Catholic-adoption-service-stops-over-gay-rights.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.boston.com/news/local/articles/2006/03/11/catholic_charities_stuns_state_ends_adoptions/
|سەردێڕ=Catholic Charities to halt adoptions over issue involving gays
|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٠٦|دوایین=LeBlanc
|یەکەم=Steve
|بڵاوکەرەوە=Boston Globe
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303212653/http://www.boston.com/news/local/articles/2006/03/11/catholic_charities_stuns_state_ends_adoptions/
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠١٦
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و ڕێکخراوی ئایینی تر. بەھەرحاڵ، ئەو کڵێسا و ڕێکخراوانەی کە دژی یاساکانی حکوومەت دەوەستن و جیاکاری دەکەن لەنێوان ھاوزایەندخوازان و بەدڕەفتاری دەکەن بەرامبەرییان، ھەڕەشەی باج لێسەندنیان لێ دەکرێت لەلایەن حکوومەتەوە.&lt;ref name=BannedBoston&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp
|سەردێڕ=Banned in Boston:The coming conflict between same-sex marriage and religious liberty
|یەکەم=Maggie
|دوایین=Gallagher
|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٦|بەرگ=٠١١|issue=33
|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060516000949/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠٠٦
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/08/14/nyregion/14civil.html
|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Church Group Complains of Civil Union Pressure
|یەکەم=Jill
|دوایین=Capuzzo
|newspaper=The New York Times
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630114638/http://www.nytimes.com/2007/08/14/nyregion/14civil.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/09/18/nyregion/18grove.html
|سەردێڕ=Group Loses Tax Break Over Gay Union Issue
|یەکەم=Jill
|دوایین=Capuzzo
|newspaper=The New York Times
|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170628033942/http://www.nytimes.com/2007/09/18/nyregion/18grove.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.deseretnews.com/article/1,5143,700226242,00.html
 |سەردێڕ=LDS Church expresses disappointment in California gay marriage decision
 |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٨|یەکەم=Carrie
 |دوایین=Moore
 |بڵاوکەرەوە=Deseret News
 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1%2C5143%2C700226242%2C00.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1,5143,700226242,00.html |date= ١ی حوزەیرانی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;
لە ئێستادا کڵێساکان پارەی پێداویستییەکانیان (وەک ئاو، کارەبا، ھتد…) نادەن و لەسەر حکوومەتە.

== کۆمەڵگە و کۆمەڵناسی ==
=== بیر و ڕای گشتی ===
{{کاردانەوە کۆمەڵایەتییەکان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازی}}
پەسەند نەکردنی ئەو کەسانەی کە جیاڕەگەزخواز نین، وەک ھاوزایەندخوازان، لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە زیاتر لە وڵاتەکانی ئاسیا و ئەفریقا دەبیندرێت، بە تایبەتی وڵاتە دواکەوتووەکان، و بە شێوەیەکی بەرچاو لە ئەورووپا و [[ئوسترالیا]] و ئەمریکاکان پەسەند دەکرێن. کۆمەڵگەکانی ڕۆژاوا بە گشتی زۆر باشن لە ڕووی پەسەندکردنیانەوە و مافی خۆشیان ھەیە، بە تایبەتی لە کۆتا دەیەکانی ڕابردوودا گرنگی بە مافەکانیان دراوە و کۆمەڵگە فێرکراوە لەسەر دیاردەکە. لە ٢٠١٧دا، پرۆفیسۆر ئەیمی ئەدامچیک ڕوونی کردەوە کە ئەم جیاوازییە جیھانییانە لە پەسەندکردنی ھاوزایەندخوازان دەگەڕێتەوە بۆ سەر سێ فاکتەر کە پێکھاتوون لە: بەھێزی دیموکراسی، پێگەیشتوویی ئابووری، و ئەو ئایینانەی کە لەو شوێنانە بەربڵاون.&lt;ref name=&quot;Adamczyk&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adamczyk|یەکەم=Amy|سەردێڕ=Cross-National Public Opinion about Homosexuality: Examining Attitudes across the Globe|ساڵ=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=University of California Press|پەڕەکان=٣–٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wly8DQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170217022835/https://books.google.com/books?id=wly8DQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== پەیوەندییەکان ===
لە ٢٠٠٦دا، کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی، لە دادگای باڵا لە ویلایەتی [[کالیفۆرنیا]] کورتەیەکیان پێشکەش کرد: «خەڵکانی گەی و لێزبیان پەیوەندی پابەندبوو و درێژخایەن دروست دەکەن کە یەکسانن بە پەیوەندییە جیاڕەگەزخوازەکان. [[ھاوسەرگیری]] کە لە ھاوزایەندخوازان دابڕاوە سوودی کۆمەڵایەتی، دەروونی، و تەندروستی دەھێنێت. بە ڕەتکردنەوەی مافی ھاوسەرگیری بۆ ھاوزایەندخوازان، ویلایەتەکە پشتی ئەو ستیگمایانە دەگرێت و ڕێیان پێ دەدات کە بەردەوام بێت کە [بە ھۆکاری مێژوویی] دراونەتە پاڵ ھاوزایەندخوازی. ھاوزایەندخوازی تووشی ستیگما کراوە و ئەم ستیگمایەش ئەنجامی نەرێنیی دەبێت. بەربەستنی [[ھاوسەرگیریی ھاوزایەند|ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازان]] لەلایەن ویلایەتی کالیفۆرنیاوە، شکانەوەیەکی ئەم ستیگمایەیە.» ئەوان ھەروەھا ئاماژەیان بەوە دا کە «ھیچ بنەمایەکی زانستیی نییە بۆ جیاکردنەوە لە نێوان کەپڵە جیاڕەگەزخواز و ھاوزایەندخوازەکان لە بارەی مافی یاسایی، سوودەکان، و [ئەو کێشانەی] کە لە ڕووی ھاوسەرگیری شارستانییەوە دروست دەبن.»&lt;ref name=amici/&gt; ھاوسەرگیری ھاوزایەند لە ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٨دا یاسایی کرا کاتێک ویلایەتی کالیفۆرنیا بڕوانامەی ھاوسەرگیری بۆ ھاوزایەندخوازان دەرکرد و بەسەر بەربەستەکەدا چۆوە کە دژی یاساکانی ویلایەتەکە بوو.&lt;ref&gt;*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Same-sex_marriage_in_California |سەردێڕ = «Same-sex marriage in California» |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

=== ئایین ===
ھەرچەندە پەیوەندی نێوان ھاوزایەندخوازی و ئایین دەتوانێت بگۆڕێت لە ناوچەیەکەوە و بۆ ناوچەیەکی تر و بەپێی تێپەڕبوونی کات، ئەو ئایینانەی کە لە ئێستادا بەربڵاوترینن لە جیھاندا، کە [[ئایینە ئیبراھیمییەکان]]ن، ھاوزایەندخوازی و شێوەکانی تری پەیوەندیداری بە نەرێنیی پیشانی کۆمەڵگە دەدەن. ئەم دژ وەستانە دەتوانێت لە مەودایەکی فراوان لە بە کەم سەیرکردنی کردارەکە، تا تەواو بەربەستکردنی و دژ وەستانی لە ھەبوون لە کۆمەڵگەدا درێژ ببێتەوە. ھەندێک لە ئایینەکان وا بانگەشە دەکەن کە ڕووتێکردنی ھاوزایەند لە خۆیدا تاوانە،&lt;ref name=OPCtrial&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf|سەردێڕ=Charge #1 and specifications preferred by the Presbytery of Southern California against The Rev. C. Lee Irons|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|format=PDF|بڵاوکەرەوە=Presbytery of Southern California of the Orthodox Presbyterian Church|وتەگێڕانەوە=claiming that homosexuality is an unchosen &quot;condition,&quot; rather than a sin of the heart, [...] contradicts the teaching of Scripture that both the desire and the act are sin.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080723194409/http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەندێکی تر دەڵێن تەنھا کردارە ھاوزایەندییەکان تاوانە،&lt;ref&gt;سێکس و کۆمەڵگە – بەرگی ٣ – پەڕەی ٨٣٤&lt;/ref&gt; و ھەندێکی تریان بە تەواوی ھاوزایەندخوازییان پەسەند کردووە،&lt;ref&gt;The Wiley-Blackwell Companion to Religion and Social Justice – Page 543, Michael D. Palmer, Stanley M. Burgess – 2012&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا ھەندێکی تریش ھەن بە ڕێژەیەکی زۆر کەم کە ھانی ھاوزایەندخوازان دەدەن.&lt;ref&gt;Introduction to New and Alternative Religions in America, Eugene V. Gallagher, W. Michael Ashcraft – 2006&lt;/ref&gt; ھەندێک لە خەڵکی پێیان وایە و بانگەشەی ئەوە دەکەن کە ھەستی ھاوزایەند دەتوانرێت نەھێڵرێت بە باوەڕ بە ئایین. ھەندێک خەڵک کرداری ھاوزایەندخوازییان لەلا پیرۆزە و میتۆلۆجی خۆشەویستی ھاوزایەند دەتوانرێت لە بەشەکانی جیھاندا بدۆزرێتەوە.&lt;ref&gt;Cabezón, p. vii, &quot;Introduction&quot;&lt;/ref&gt;

== ھاوزایەندخوازیی ئاژەڵانی تر ==
[[پەڕگە:Males Anas platyrhynchos 2.jpg|وێنۆک|دوو قازی کێوی نێرینە]]
[[پەڕگە:Wuppertal - Zoo - Panthera leo 01 (1) ies.webm|وێنۆک|دوو [[شێر]]ی نێر لە کاتی سێکسکردندا]]
خووڕەوشتی ھاوزایەندخوازی و دووڕەگەزخوازی بە شێوەیەکی بەربڵاو لە نێوان ئاژەڵەکاندا دەبیندرێن. ئەم خووڕەوشتانە لە [[سێکس|چالاکی سێکسییەوە]] درێژ دەبێتەوە بۆ باوانێتیکردن و بوون بە کەپڵ. بەدواداچوونێکی ١٩٩٩ی بڕووس بەیجمێڵ پیشانی دەدات کە کردەوە و خووڕەوشتی ھاوزایەندخوازی و پەیوەندیدار پێوەی لە سەروو ٥٠٠ جۆر لە ئاژەڵانی تردا تۆمار کراوە، ھەر لە [[پریمات]]ەکانەوە تا کرمەکان.&lt;ref name=Bagemihl/&gt;&lt;ref name=&quot;Biological Exuberance: Animal&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harrold
|یەکەم=Max
|سەردێڕ=Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity
|بڵاوکەرەوە=The Advocate, reprinted in Highbeam Encyclopedia
|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ١٩٩٩|ناونیشان=http://www.thefreelibrary.com/Biological+Exuberance:+Animal+Homosexuality+and+Natural+Diversity.-a053877996
|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110520172429/http://www.thefreelibrary.com/Biological+Exuberance:+Animal+Homosexuality+and+Natural+Diversity.-a053877996
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠١١
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; پەیوەندی سێکسی نێوان ئاژەڵەکان بە شێوەی زۆر جیاواز دەردەکەوێت و دەنوێنرێت. ھەرچەندە چەند بیردۆزەیەک ھەیە، بەڵام لە ڕووی زانستییەوە ھێشتا نازانرێت ھۆکاری جیاوازی ئەم دەربڕینانە چییە لەم جۆرە پەیوەندییانەدا، و لەبەر ئەوەشی ھەموو جۆرێک لە ئاژەڵەکان بەدواداچوونیان لەسەر نەکراوە،&lt;ref name=&quot;'Catalogue of Life' reaches&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gordon |یەکەم=Dr Dennis
 | سەردێڕ='Catalogue of Life' reaches one million species
|بڵاوکەرەوە=National Institute of Water and Atmospheric Research
|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.niwascience.co.nz/pubs/mr/archive/2007-04-10-3
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070713004634/http://www.niwascience.co.nz/pubs/mr/archive/2007-04-10-3
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; بیردۆزەیەک یان وەڵامێکی جێگیر ئەستەمە دەستکەوتنی. وەک بەیجمێڵ دەڵێت: «شانشینی ئاژەڵان [ئەم کردەوەیە] ئەنجام دەدەن بە جیاوازییەکی سێکسیی زۆریشەوە، لەوان ھاوزایەندخوازی، دووڕەگەزخوازی، و سێکسی بێ زاووزێ» وا دیارە لەلای ئاژەڵەکانی تر پەسەندکردنی زۆر زیاترە لە چاو مرۆڤەکاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-.html |سەردێڕ=Gay Lib for the Animals: A New Look At Homosexuality in Nature – 2/1/1999 – Publishers Weekly |بڵاوکەرەوە=Publishersweekly.com |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120729131204/http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;

لە یەکێک لە جۆرەکانی ئاژەڵان، کە پێکھاتووە لە [[پەز]]ەکان، یان مەڕە ماڵی کراوەکان، ڕووتێکردنی ھاوزایەندخوازی بە شێوەیەکی زۆر دەبیندرێت.&lt;ref name=&quot;books.google.ca&quot;&gt;''[https://books.google.com/books?id=EftT_1bsPOAC&amp;pg=PA179 Animal Homosexuality: A Biosocial Perspective] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170223053821/https://books.google.com/books?id=EftT_1bsPOAC&amp;pg=PA179 |date=٢٣ی شوباتی ٢٠١٧}}'' By Aldo Poiani, A. F. Dixson, p. 179, 2010, Cambridge University Press&lt;/ref&gt;&lt;ref name=levay2/&gt; نزیکەی ١٠٪‏ مەڕە نێرینەکان ڕەتی دەکەنەوە کە لەگەڵ مێینەکاندا کردەوەی سێکسیی ئەنجام بدەن، لەکاتێکدا وەڵامی خێرایان دەبێت بۆ ئەنجامدانیی لەگەڵ نێرێکی تردا.&lt;ref name=levay2&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Gay, Straight, and The Reason Why The Science of Sexual Orientation|ناونیشان=https://archive.org/details/gaystraightreaso0000leva|دوایین=Levay|یەکەم=Simon |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |شوێن=Cambridge, Massachusetts |پەڕەکان=[https://archive.org/details/gaystraightreaso٠٠٠٠leva/page/٧٠ ٧٠]–٧١}}&lt;/ref&gt; ھاوزایەندخوازی نێوان ئاژەڵەکان ئەوەمان پیشان دەدەن کە ھاوزایەندخوازی لە ڕاستیدا نەخۆشی نییە و لە ناو سروشتدا بەردەوام ڕوودەدات، و لە ھەمان کاتدا قسەی زۆرینەی کەسایەتییە ئایینییەکان، بە تایبەتی ئەوانەی نێو کۆمەڵگەی ئیسلامی، پووچەڵ دەکاتەوە لەوەی کە دەڵێن ھاوزایەندخوازی لە ئاژەڵدا ڕوو نادات.

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|20em|refs=
&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality|بڵاوکەرەوە=American Psychological Association|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130808032050/http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=amici&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |پەڕە=٣٠|سەردێڕ=Case No. S147999 in the Supreme Court of the State of California, In re Marriage Cases Judicial Council Coordination Proceeding No. 4365(...) – APA California Amicus Brief&amp;nbsp;— As Filed |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120118184353/http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1542/peds.113.6.1827 |نووسەر=Frankowski BL|نووسەر٢=American Academy of Pediatrics Committee on Adolescence|سەردێڕ=Sexual orientation and adolescents |journal=Pediatrics|بەرگ=١١٣ |issue=٦ |پەڕەکان=١٨٢٧–٣٢ |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٤|pmid=١٥١٧٣٥١٩|ناونیشان=http://pediatrics.aappublications.org/content/113/6/1827.long}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Mary Ann Lamanna|نووسەر٢=Agnes Riedmann|نووسەر٣=Susan D Stewart|سەردێڕ=Marriages, Families, and Relationships: Making Choices in a Diverse Society|بڵاوکەرەوە=Cengage Learning|ژپنک=١-٣٠٥-١٧٦٨٩-٨|ساڵ=٢٠١٤|پەڕە=٨٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fofaAgAAQBAJ&amp;pg=PA82|وتەگێڕانەوە=The reason some individuals develop a gay sexual identity has not been definitively established &amp;nbsp;– nor do we yet understand the development of heterosexuality. The American Psychological Association (APA) takes the position that a variety of factors impact a person's sexuality. The most recent literature from the APA says that sexual orientation is not a choice that can be changed at will, and that sexual orientation is most likely the result of a complex interaction of environmental, cognitive and biological factors...is shaped at an early age...[and evidence suggests] biological, including genetic or inborn hormonal factors, play a significant role in a person's sexuality (American Psychological Association 2010).|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130141623/https://books.google.com/books?id=fofaAgAAQBAJ&amp;pg=PA82|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Stuart&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=گەیڵ ویسگارز ستوارت|سەردێڕ=Principles and Practice of Psychiatric Nursing|بڵاوکەرەوە=Elsevier Health Sciences|ژپنک=٠-٣٢٣-٢٩٤١٢-X|ساڵ=٢٠١٤|پەڕە=٥٠٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ivALBAAAQBAJ&amp;pg=PA502|وتەگێڕانەوە=No conclusive evidence supports any one specific cause of homosexuality; however, most researchers agree that biological and social factors influence the development of sexual orientation.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130185850/https://books.google.com/books?id=ivALBAAAQBAJ&amp;pg=PA502|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Kersey-Matusiak&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Gloria Kersey-Matusiak|سەردێڕ=Delivering Culturally Competent Nursing Care|بڵاوکەرەوە=Springer Publishing Company|ژپنک=٠-٨٢٦١-٩٣٨١-١|ساڵ=٢٠١٢|پەڕە=١٦٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=X8O_wGedAYoC&amp;pg=PA169|وتەگێڕانەوە=Most health and mental health organizations do not view sexual orientation as a 'choice.'|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130123356/https://books.google.com/books?id=X8O_wGedAYoC&amp;pg=PA169|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rcpsych.ac.uk/workinpsychiatry/specialinterestgroups/gaylesbian/submissiontothecofe.aspx|سەردێڕ=Submission to the Church of England's Listening Exercise on Human Sexuality|بڵاوکەرەوە=The Royal College of Psychiatrists|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130502011813/http://www.rcpsych.ac.uk/workinpsychiatry/specialinterestgroups/gaylesbian/submissiontothecofe.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Långström2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Långström |یەکەم١= N. |دوایین٢= Rahman |یەکەم٢= Q. |دوایین٣= Carlström |یەکەم٣= E. |دوایین٤= Lichtenstein |یەکەم٤= P. |سەردێڕ= Genetic and Environmental Effects on Same-sex Sexual Behavior: A Population Study of Twins in Sweden | doi = 10.1007/s10508-008-9386-1| journal = Archives of Sexual Behavior |بەرگ= ٣٩| issue = 1|پەڕەکان= ٧٥–٨٠|ساڵ= ٢٠٠٨| pmid = ١٨٥٣٦٩٨٦}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=PAHO&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=&quot;Therapies&quot; to change sexual orientation lack medical justification and threaten health |ناونیشان=http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=6803&amp;Itemid=1926 |بڵاوکەرەوە=Pan American Health Organization |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120523040848/http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=6803&amp;Itemid=1926 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠١٢|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113141618/http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content |date=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ }} archived here.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;levay&quot;&gt;Simon LeVay (1996). ''[http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/queerscience.htm Queer Science: The Use and Abuse of Research into Homosexuality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170317060357/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/queerscience.htm |date=١٧ی ئازاری ٢٠١٧}}.'' Cambridge: The MIT Press ISBN 0-262-12199-9&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hawragazxwazi271927&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090616122106.htm|سەردێڕ=Same-sex Behavior Seen In Nearly All Animals, Review Finds|ئیش=ScienceDaily|ڕێکەوتی سەردان= ١ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110128123637/http://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090616122106.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hawragazxwazi371827&gt;[http://www.news-medical.net/news/2006/10/23/20718.aspx ''1,500 animal species practice homosexuality''. ''The Medical News'', 23 October 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110210172226/http://www.news-medical.net/news/2006/10/23/20718.aspx |date=10 February 2011}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hawragazxwazi372937&gt;Sommer, Volker &amp; Paul L. Vasey (2006), Homosexual Behaviour in Animals, An Evolutionary Perspective. Cambridge University Press, Cambridge. ISBN 0-521-86446-1&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Bagemihl&gt;{{harv|Bagemihl|1999}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;&gt;American Psychological Association: [http://www.apa.org/about/governance/council/policy/sexual-orientation.aspx Resolution on Appropriate Affirmative Responses to Sexual Orientation Distress and Change Efforts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101174139/http://www.apa.org/about/governance/council/policy/sexual-orientation.aspx |date= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Committed&quot;&gt;*[http://www.mercurynews.com/census/ci_18334802?nclick_check=1 Census statistics show quarter of California same-sex couples raising kids] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160809145325/http://www.mercurynews.com/census/ci_18334802?nclick_check=1 |date= ٩ی ئابی ٢٠١٦}}
*[http://www.starnewsonline.com/article/20110630/ARTICLES/110639995/1004/sitemaps Region Saw Increase In Same-Sex Households] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329030306/http://www.starnewsonline.com/article/20110630/articles/110639995/1004/sitemaps |date=٢٩ی ئازاری ٢٠١٦}}
*[http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 Census 2010: One Quarter of Gay Couples Raising Children] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630053712/http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |date=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}
*[http://www.startribune.com/local/125537288.html Minnesota Sees 50% Rise in Number of Gay Couples] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717123400/http://www.startribune.com/local/125537288.html |date=17 July 2011}}
*[http://www.poughkeepsiejournal.com/article/20110714/NEWS01/107140334/Census-Dutchess-Ulster-gay-households-increase Census:Dutchess, Ulster Gay Households Increase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119045141/http://www.poughkeepsiejournal.com/article/20110714/NEWS01/107140334/Census-Dutchess-Ulster-gay-households-increase |date=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}
*[http://westchesterrealestateinformation.com/same-sex-couples-numbers-soar-in-ny-2010-census-finds/ Same Sex Couples' Numbers Soar In N.Y, 2010 Census Finds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130430050627/http://westchesterrealestateinformation.com/same-sex-couples-numbers-soar-in-ny-2010-census-finds/ |date=٣٠ی نیسانی ٢٠١٣}}
*[http://www.edgeboston.com/index.php?ch=news&amp;sc=local&amp;sc3=&amp;id=123278 87% Increase in Same-Sex Nevada Households Since 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141026075323/http://www.edgeboston.com/index.php?ch=news&amp;sc=local&amp;sc3=&amp;id=123278 |date=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}
*[http://www.necn.com/07/14/11/Gay-lesbian-households-increase-in-Okla/landing_politics.html?&amp;apID=aebfe9933c274365a694d062894d773c 2010 Census indicates increase among same-sex homeowners in Oklahoma] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130130091511/http://www.necn.com/07/14/11/Gay-lesbian-households-increase-in-Okla/landing_politics.html?&amp;apID=aebfe9933c274365a694d062894d773c |date=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}
*[http://www.wnyc.org/blogs/wnyc-news-blog/2011/jul/15/spike-number-same-sex-couples-city/ Spike In Number of City's Same-Sex Couples] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727052503/http://www.wnyc.org/blogs/wnyc-news-blog/2011/jul/15/spike-number-same-sex-couples-city/ |date=27 July 2011}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=psych2010&gt;[http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx Sexual Orientation] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110726000000/http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx |date=26 July 2011}}. ''American Psychiatric Association''.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nrtsreport3619&quot;&gt;[https://www.facebook.com/NRTTVenglish/videos/1455995347807378/ homosexuals in the Kurdish Region], NRT Media&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=homodef46198&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A Dictionary of True Etymologies|دوایین=Room |یەکەم=Adrian |ساڵ=١٩٨٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٠٢-٠٣٤٠-٣|پەڕە=٨٤}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=homodef37193&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A Student's Dictionary of Psychology|دوایین=Statt |یەکەم=David A. |ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Psychology Press |ژپنک=٩٧٨-١-٨٤١٦٩-٣٤٢-٢|پەڕە=٩٣}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=glbtq&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |سەردێڕ=Karl-Maria Kertbeny: The Coinage and Dissemination of the Term |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٢|periodical=glbtq.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120927020758/http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626100855/http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |date=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=homolegal3619&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر١=Feray Jean-Claude |نووسەر٢=Herzer Manfred |ساڵ= ١٩٩٠|سەردێڕ= Homosexual Studies and Politics in the 19th Century: Karl Maria Kertbeny | journal = Journal of Homosexuality |بەرگ= ١٩|پەڕە= ١| doi=10.1300/j082v19n01_02}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=von-kraft3628&gt;[http://www.glbtq.com/social-sciences/krafft_ebing_r.html Krafft-Ebing, Richard von (1840–1902)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120409220543/http://www.glbtq.com/social-sciences/krafft_ebing_r.html |date=9 April 2012}}. ''glbtq.com''.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=psexualis&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.kino.com/psychopathia/history.html |سەردێڕ=Psychopathia Sexualis |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|periodical=Kino.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071004223140/http://www.kino.com/psychopathia/history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=glaad&gt;[http://www.glaad.org/referenceguide Media Reference Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823105346/http://www.glaad.org/referenceguide |date=٢٣ی ئابی ٢٠١١}} (citing AP, NY Times, Washington Post style guides), GLAAD. Retrieved 10 May 2007.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=haiey3618&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay|سەردێڕ=gay|وێبگە=Oxford Dictionaries|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٥|وتەگێڕانەوە=(Of a person, especially a man) homosexual.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160827054658/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Mj3737&gt;Marguerite Johnson, Terry Ryan: ''Sexuality in Greek and Roman society and literature: a sourcebook'' p.4&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hayw26193&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://dictionary.reference.com/browse/lesbian |سەردێڕ=Lesbian &amp;#124; Define Lesbian at Dictionary.com |بڵاوکەرەوە=Dictionary.reference.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160307135535/http://dictionary.reference.com/browse/lesbian |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئازاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=UNAIDS&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UNAIDS: Men who have sex with men |بڵاوکەرەوە=UNAIDS |ناونیشان=http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/dataimport/pub/briefingnote/2006/20060801_policy_brief_msm_en.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120320001221/http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/dataimport/pub/briefingnote/2006/20060801_policy_brief_msm_en.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hayiaj261862&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Younger|یەکەم=John G.|سەردێڕ=Sex in the ancient world from A to Z|ناونیشان=https://archive.org/details/sexancientworldf00youn|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Routledge|شوێن=London [u.a.]|ژپنک=٠-٤١٥-٢٤٢٥٢-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/sexancientworldf٠٠youn/page/n٥٨ ٣٨]|edition=1st published.}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=naown1726&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The American Heritage Dictionary of the English Language, Fourth Edition|ناونیشان=https://archive.org/details/americanheritage0000unse_a1o7|بڵاوکەرەوە=Houghton Mifflin|ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٠-٦١٨-٧٠١٧٢-٩}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=haowm19364&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| دوایین = Spears | یەکەم = Richard A. | سەردێڕ = Fag |ئیش= Dictionary of American Slang and Colloquial Expressions | ساڵ = ٢٠٠٧| ناونیشان = http://dictionary.reference.com/browse/faggot | ڕێکەوتی سەردان = ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160227014915/http://dictionary.reference.com/browse/faggot | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی شوباتی ٢٠١٦ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=terms&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sex-lexis.com/ |سەردێڕ=Dictionary of Sexual Terms |بڵاوکەرەوە=Sex-lexis.com |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041015054212/http://www.sex-lexis.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=haownsh351937&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Taylor|یەکەم=Marvin J.|سەردێڕ=Queer Things from Old Closets: Libraries Gay and Lesbian Studies – Queer Theory|ناونیشان=http://rbm.acrl.org/content/rbml/8/1/19.full.pdf|بڵاوکەرەوە=Association of College and Research Libraries|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160116080410/http://rbm.acrl.org/content/rbml/8/1/19.full.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ajowm36197&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=eds|یەکەم=Marc Wolinsky ...|سەردێڕ=Gays and the military: Joseph Steffan versus the United States|ساڵ=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|شوێن=Princeton, NJ|ژپنک=٠-٦٩١-٠٣٣٠٧-٢|پەڕەکان=٤٠–٤٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kM8WgQQghwIC&amp;pg=PA49&amp;lpg=PA49&amp;dq=Gays+military+homo+derogatory+epithet&amp;source=bl&amp;ots=GKgHK00BxL&amp;sig=MpmlY0QZHaF2ebPZ3o-phV1IMmo&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=xxFuULTrGqP20gH5x4EY&amp;ved=0CC8Q6AEwAw#v=onepage&amp;q=Gays%20military%20homo%20derogatory%20epithet&amp;f=false|edition=[Online-Ausg.].|ڕێکەوتی سەردان= ١ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130175809/https://books.google.com/books?id=kM8WgQQghwIC&amp;pg=PA49&amp;lpg=PA49&amp;dq=Gays+military+homo+derogatory+epithet&amp;source=bl&amp;ots=GKgHK00BxL&amp;sig=MpmlY0QZHaF2ebPZ3o-phV1IMmo&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=xxFuULTrGqP20gH5x4EY&amp;ved=0CC8Q6AEwAw#v=onepage&amp;q=Gays%20military%20homo%20derogatory%20epithet&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;!--========= دێمۆگرافیا ==========--&gt;

&lt;ref name=timcook2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://www.nbcnews.com/watch/nightly-news/apple-s-tim-cook-is-first-fortune-500-to-come-out-as-gay-350111811811|سەردێڕ = Apple's CEO Tim Cook Is First Fortune 500 to Come Out as Gay|بڵاوکەرەوە = NBC News|ڕێکەوت = ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|وێبگە = www.nbcnews.com|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170724022131/http://www.nbcnews.com/watch/nightly-news/apple-s-tim-cook-is-first-fortune-500-to-come-out-as-gay-350111811811|ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=black&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Black |یەکەم١= Dan |دوایین٢= Gates |یەکەم٢= Gary |دوایین٣= Sanders |یەکەم٣= Seth |دوایین٤= Taylor |یەکەم٤= Lowell |ساڵ= ٢٠٠٠|سەردێڕ= Demographics of the Gay and Lesbian Population in the United States: Evidence from Available Systematic Data Sources | journal = Demography |بەرگ= ٣٧ | issue = ٢|پەڕەکان= ١٣٩–١٥٤ | doi=10.2307/2648117 | pmid=١٠٨٣٦١٧٣}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=sexualbehavior37287&gt;Sexual Behavior in the Human Male, p. 656&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;more-or-less-2010-10-01&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harford|یەکەم=Tim|سەردێڕ=More or Less examines Office for National Statistics figures on gay, lesbian and bisexual people|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00tznbk|بڵاوکەرەوە=BBC|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151105183125/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00tznbk|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=idea-creative719&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=David Leonhardt
|سەردێڕ=John Tukey, 85, Statistician; Coined the Word 'Software'
|journal=The New York Times
|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٠}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=idea-creative628&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Biography 15.1, ''John W. Tukey'' (1915–2000)
|ناونیشان=http://www.swlearning.com/quant/kohler/stat/biographical_sketches/bio15.1.html
|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171105192244/http://www.swlearning.com/quant/kohler/stat/biographical_sketches/bio15.1.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} John Tukey criticizes sample procedure&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Billy1993&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.2307/2136206|vauthors=Billy JO, Tanfer K, Grady WR, Klepinger DH |سەردێڕ=The sexual behavior of men in the United States|jstor=2136206 |journal=Family Planning Perspectives |بەرگ=٢٥|issue=2 |پەڕەکان=٥٢–٦٠|ساڵ=١٩٩٣|pmid=٨٤٩١٢٨٧}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Binson1995&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1080/00224499509551795|یەکەم١=Diane |دوایین١=Binson |یەکەم٢=Stuart |دوایین٢=Michaels |یەکەم٣=Ron |دوایین٣=Stall |یەکەم٤=Thomas J. |دوایین٤=Coates |یەکەم٥=John H. |دوایین٥=Gagnon |یەکەم٦=Joseph A. |دوایین٦=Catania |ساڵ=١٩٩٥|سەردێڕ=Prevalence and Social Distribution of Men Who Have Sex with Men: United States and Its Urban Centers |journal=The Journal of Sex Research |بەرگ=٣٢|issue=3 |پەڕەکان=٢٤٥–٥٤ |jstor=3812794}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Johnson1992&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Johnson AM, Wadsworth J, Wellings K, Bradshaw S, Field J |سەردێڕ=Sexual lifestyles and HIV risk |journal=Nature |بەرگ=٣٦٠|issue=6403 |پەڕەکان=٤١٠–٢|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ١٩٩٢|pmid=١٤٤٨١٦٣|doi=10.1038/360410a0}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Laumann1994&gt;Laumann, E. O. , Gagnon, J. H. , Michael, R. T. , &amp; Michaels, S. (1994). ''The social organization of sexuality: Sexual practices in the United States.'' Chicago: University of Chicago Press.{{Page needed|date=September 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Wellings1994&gt;Wellings, K. , Field, J. , Johnson, A. , &amp; Wadsworth, J. (1994). ''Sexual behavior in Britain: The national survey of sexual attitudes and lifestyles.'' London, UK: Penguin Books.{{Page needed|date=September 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = ACSF1992&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| doi = 10.1038/360407a0 |نووسەر= Investigators ACSF |ساڵ= ١٩٩٢|سەردێڕ= AIDS and sexual behaviour in France | journal = Nature |بەرگ= ٣٦٠| issue = 6403|پەڕەکان= ٤٠٧–٤٠٩| pmid = ١٤٤٨١٦٢}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Bogaert2004&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Bogaert AF |سەردێڕ=The prevalence of male homosexuality: the effect of fraternal birth order and variations in family size |journal=Journal of Theoretical Biology |بەرگ=٢٣٠|issue=1 |پەڕەکان=٣٣–٧|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٤|pmid=١٥٢٧٥٩٩٧|doi=10.1016/j.jtbi.2004.04.035}} Bogaert argues that: &quot;The prevalence of male homosexuality is debated. One widely reported early estimate was 10% (e.g. , Marmor, 1980; Voeller, 1990). Some recent data provided support for this estimate (Bagley and Tremblay, 1998), but most recent large national samples suggest that the prevalence of male homosexuality in modern western societies, including the United States, is lower than this early estimate (e.g. , 1–2% in Billy et al. , 1993; 2–3% in Laumann et al. , 1994; 6% in Sell et al. , 1995; 1–3% in Wellings et al. , 1994). It is of note, however, that homosexuality is defined in different ways in these studies. For example, some use same-sex behavior and not same-sex attraction as the operational definition of homosexuality (e.g. , Billy et al. , 1993); many sex researchers (e.g. , Bailey et al. , 2000; Bogaert, 2003; Money, 1988; Zucker and Bradley, 1995) now emphasize attraction over overt behavior in conceptualizing sexual orientation.&quot; (p. 33) Also: &quot;...the prevalence of male homosexuality (in particular, same-sex attraction) varies over time and across societies (and hence is a &quot;moving target&quot;) in part because of two effects: (1) variations in fertility rate or family size; and (2) the fraternal birth order effect. Thus, even if accurately measured in one country at one time, the rate of male homosexuality is subject to change and is not generalizable over time or across societies.&quot; (p. 33)&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Fay1989&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Fay RE, Turner CF, Klassen AD, Gagnon JH |سەردێڕ=Prevalence and patterns of same-gender sexual contact among men |journal=Science |بەرگ=٢٤٣|issue=4889 |پەڕەکان=٣٣٨–٤٨|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٨٩|pmid=٢٩١١٧٤٤|doi=10.1126/science.2911744}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Sell1995&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1007/BF01541598|vauthors=Sell RL, Wells JA, Wypij D |سەردێڕ=The prevalence of homosexual behavior and attraction in the United States, the United Kingdom and France: results of national population-based samples |journal=Archives of Sexual Behavior |بەرگ=٢٤|issue=3 |پەڕەکان=٢٣٥–٤٨|ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٩٥|pmid=٧٦١١٨٤٤}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=SavinWilliams2009&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| editor1-last = Hope | editor1-first = Debra A |سەردێڕ= Contemporary Perspectives on Lesbian, Gay, and Bisexual Identities | doi = 10.1007/978-0-387-09556-1 |زنجیرە= Nebraska Symposium on Motivation |بەرگ= ٥٤|ساڵ= ٢٠٠٩|ژپنک= ٩٧٨-٠-٣٨٧-٠٩٥٥٥-٤}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=gayfeelings2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE0D91E3EF93BA35751C1A964958260&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=all|سەردێڕ=Sexual Behavior Levels Compared in Studies In Britain and France|ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٢|ئیش=nytimes.com}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=statsofusa2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender |نووسەر=Gary Gates |سەردێڕ=How Many People are Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender? |بڵاوکەرەوە=The Williams Institute |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170721165514/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=statsofusa3618&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Gates-How-Many-People-LGBT-Apr-2011.pdf |format=PDF |نووسەر=Gary Gates |سەردێڕ=How many people are lesbian, gay, bisexual, and transgender? |بڵاوکەرەوە=The Williams Institute |پەڕە=١ |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150425174542/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Gates-How-Many-People-LGBT-Apr-2011.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=moresources2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gay and Lesbian Families in the United States: Same-Sex Unmarried Partner Households |ناونیشان=http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |دوایین١=Smith |یەکەم١=David M. |دوایین٢=Gates |یەکەم٢=Gary J. |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110107082654/http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;[http://www.cdc.gov/nchs/data/nhsr/nhsr077.pdf &quot;Sexual Orientation and Health Among U.S. Adults: National Health Interview Survey, 2013.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709014014/https://www.cdc.gov/nchs/data/nhsr/nhsr077.pdf |date= ٩ی تەممووزی ٢٠١٧}} ''CDC''. 15 July 2014. 15 July 2014.&lt;/ref&gt;
}}

{{Refbegin|20em}}

=== کتێبەکان ===
;١٩٨٠کان
# Adam, Barry (1987). ''The Rise of a Gay and Lesbian Movement'', G. K. Hall &amp; Co. {{ISBN|0-8057-9714-9}}
# {{بیرخستنەوە|یەکەم=John |دوایین=Boswell |ناونیشان=http://www.press.uchicago.edu/cgi-bin/hfs.cgi/00/231.ctl |سەردێڕ=Christianity, Social Tolerance, and Homosexuality: Gay People in Western Europe from the Beginning of the Christian Era to the Fourteenth Century |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ساڵ=١٩٨٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٠٦٧١١-٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060928195316/http://www.press.uchicago.edu/cgi-bin/hfs.cgi/00/231.ctl |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}}
# Dover, Kenneth J. , ''Greek Homosexuality'', Gerald Duckworth &amp; Co. Ltd. 1979, {{ISBN|0-674-36261-6}}(hardcover), {{ISBN|0-674-36270-5}}(paperback)
# d'Emilio, John ''Sexual Politics, Sexual Communities: The Making of a Homosexual Minority in the United States, 1940–1970'', University of Chicago Press 1983, {{ISBN|0-226-14265-5}}
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The History of Sexuality |یەکەم=Michel |دوایین=Foucault |authorlink=Michel Foucault |ساڵ=١٩٨٦|بڵاوکەرەوە=Pantheon Books |ژپنک=٠-٣٩٤-٤١٧٧٥-٥}}
# Roth, Norman. ''The care and feeding of gazelles: Medieval Arabic and Hebrew love poetry.'' IN: Lazar &amp; Lacy. ''Poetics of Love in the Middle Ages'', George Mason University Press 1989, {{ISBN|0-913969-25-7}}
;١٩٩٠ەکان
# {{بیرخستنەوە|یەکەم١=Bruce |دوایین١=Bagemihl |سەردێڕ=Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٠-٣١٢-١٩٢٣٩-٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=5CbRGV8AAIQC}}
# Bérubé, Allan, ''Coming out under Fire: The History of Gay Men and Women in World War Two'', New York: MacMillan 1990, {{ISBN|0-02-903100-1}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٧|سەردێڕ=Two spirit people: American Indian, lesbian women and gay men |نووسەر١=Brown, Lester B. |editor1=Lester B. Brown |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٩٠-٠٠٠٣-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=AwnQBETJsvEC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٠|سەردێڕ=Handbook of medieval sexuality |یەکەم١=Vern L. |دوایین١=Bullough |یەکەم٢=James A. |دوایین٢=Brundage |بڵاوکەرەوە=Taylor &amp; Francis |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٣-٣٦٦٢-٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PgSI1gvKhtAC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٥|سەردێڕ=Gay New York: Gender, Urban Culture, and the Making of the Gay Male World, 1890–1940 |نووسەر١=Chauncey, George |edition=reprint, illustrated |بڵاوکەرەوە=Basic Books |ژپنک=٩٧٨-٠-٤٦٥-٠٢٦٢١-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QCkEAQAAIAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٠|سەردێڕ=Encyclopedia of homosexuality (2 Volumes) |یەکەم١=Wayne R. |دوایین١=Dynes |یەکەم٢=Warren |دوایین٢=Johansson |یەکەم٣=William A. |دوایین٣=Percy |یەکەم٤=Stephen |دوایین٤=Donaldson |بڵاوکەرەوە=Garland Pub. |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٤٠-٦٥٤٤-٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TYyGAAAAIAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٣|سەردێڕ=Odd girls and twilight lovers: a history of lesbian life in twentieth-century America |نووسەر١=Faderman, Lillian|edition=4 |بڵاوکەرەوە=Columbia University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٠٧٤٨٨-٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=44i96GWYxSQC}}
# Hinsch, Bret, ''Passions of the Cut Sleeve: The Male Homosexual Tradition in China'', The University of California Press, 1990, {{ISBN|0-520-06720-7}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٤|سەردێڕ=Outing: shattering the conspiracy of silence |نووسەر١=Johansson, Warren |نووسەر٢=William A. Percy |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٤-٤١٩-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-lZ903C-dkMC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٤|سەردێڕ=Sex in America: a definitive survey |نووسەر١=Michael, Robert T. |بڵاوکەرەوە=Little, Brown |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٦-٩١١٩١-٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PkjmGwAACAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٨|سەردێڕ=Pederasty and Pedagogy in Archaic Greece |نووسەر١=Percy, William Armstrong |بڵاوکەرەوە=University of Illinois Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٥٢-٠٦٧٤٠-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TCvoj1efp8UC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٨٧|سەردێڕ=Compañeras: Latina lesbians (an anthology) |نووسەر١=Ramos, Juanita |بڵاوکەرەوە=Latina Lesbian History Project |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ElVnAAAAMAAJ}}
# Rousseau, George, ''Perilous Enlightenment: Pre- and Post-Modern Discourses—Sexual, Historical'', Manchester University Press 1991, {{ISBN|0-7190-3301-2}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٢|سەردێڕ=Sexuality and eroticism among males in Moslem societies |نووسەر١=Schmitt, Arno |نووسەر٢=Jehoeda Sofer |editor1=Arno Schmitt |editor2=Jehoeda Sofer |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٤-٠٤٧-١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Kw_BVSVmNsUC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=An American obsession: science, medicine, and homosexuality in modern society |نووسەر١=Terry, Jennifer |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٧٩٣٦٧-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=C6pGoWWLfhEC}}

;٢٠٠٠ەکان
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=Regulating sex: the politics of intimacy and identity |یەکەم١=Elizabeth |دوایین١=Bernstein |یەکەم٢=Laurie |دوایین٢=Schaffner |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٩٤٨٦٩-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YQzW5I2RGNcC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Before Stonewall: activists for gay and lesbian rights in historical context |نووسەر١=Bullough, Vern L. |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٣-١٩٣-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=A7x_VnES2esC}}
# {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Greeks And Greek Love: A Radical Reappraisal of Homosexuality In Ancient Greece|نووسەر=Davidson, James|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٠-٢٩٧-٨١٩٩٧-٦|بڵاوکەرەوە=Weidenfeld &amp; Nicolson}}
# {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gunther |یەکەم=Scott Eric |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=The Elastic Closet, A History of Homosexuality in France, 1942-present |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٥٩٥١٠-١}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٤|سەردێڕ=The lavender scare: the Cold War persecution of gays and lesbians in the federal government |نووسەر١=Johnson, David K. |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٤٠٤٨١-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_FM_hkMdxpIC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Historical dictionary of the lesbian liberation movement: still the rage |نووسەر١=Myers, JoAnne |بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٤٥٠٦-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dzYbAAAAYAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Queering India: same-sex love and eroticism in Indian culture and society |نووسەر١=Vanita, Ruth |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٩٢٩٥٠-٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=I9rrucxQbmEC}}

=== وتارە ڕۆژنامەیییەکان ===
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=On the Prevalence of Homosexuality and Bisexuality, in a Random Community Survey of 750 Men Aged 18 to 27 |دوایین=Bagley |یەکەم=Christopher |دوایین٢=Tremblay |یەکەم٢=Pierre |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Haworth Press |ساڵ=١٩٩٨|journal=Journal of Homosexuality |بەرگ=٣٦|issue= 2 |issn=0091-8369 |oclc=٩١١٢٩٣٩١|doi=10.1300/j082v36n02_01 |پەڕەکان=١–١٨}}
# {{بیرخستنەوە|doi=10.2307/374839 |سەردێڕ=The Homophobic Imagination |دوایین=Crew |یەکەم=Louie |دوایین٢=Norton |jstor=374839 |یەکەم٢=Rictor |شوێن=3, Nov 74 |بەرگ=٣٦|issue=3 |پەڕەکان=٢٧٢–٩٠|journal=College English |issn=0010-0994 |ساڵ=١٩٧٤|oclc=٤٢٧٠٩٢٢١١}}
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=New Evidence of Genetic Factors Influencing Sexual Orientation in Men: Female Fecundity Increase in the Maternal Line |دوایین=Iemmola |یەکەم=Francesca |دوایین٢=Ciani |یەکەم٢=Andrea Camperio |بڵاوکەرەوە=Springer |format=Article |ساڵ=٢٠٠٩|journal=Archives of Sexual Behavior |پەڕەکان=٣٩٣–٣٩٩|بەرگ=٣٨|شوێن=no. 3 |issn=0004-0002 |oclc=٣٦٠٢٣٢٥٢٦|doi=10.1007/s10508-008-9381-6 |ناونیشان=http://www.springerlink.com/content/l6104277w82137x4 |pmid=١٨٥٦١٠١٤}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.springerlink.com/content/l6104277w82137x4 |date=شوباتی ٢٠٢٠}}
# {{بیرخستنەوە|doi=10.1126/science.1887219 |سەردێڕ=A difference in hypothalamic structure between heterosexual and homosexual men. |دوایین=LeVay |یەکەم=Simon |ساڵ=١٩٩١|journal=Science |پەڕەکان=١٠٣٤–٧|issue=5023 |بەرگ=٢٥٣|issn=0036-8075 |oclc=١٢١٦٥٥٩٩٦|ناونیشان=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/253/5023/1034 |pmid=١٨٨٧٢١٩}}
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Fraternal Birth Order and Ratio of Heterosexual/Homosexual Feelings in Women and Men |یەکەم٩=N |دوایین٩=Martin |یەکەم٨=J |دوایین٨=Bailey |یەکەم٧=M |دوایین٧=Wright |یەکەم٦=S |دوایین٦=MacGregor |دوایین=McConaghy |یەکەم٥=M |یەکەم=N |دوایین٢=Hadzi-Pavlovic |یەکەم٢=D |دوایین٥=Keller |دوایین٣=Stevens |یەکەم٣=C |دوایین٤=Manicavasagar |یەکەم٤=V | displayauthors = 8|ساڵ=٢٠٠٦|journal=Journal of Homosexuality |پەڕەکان=١٦١–١٧٤|issue=4 |بەرگ=٥١|issn=0091-8369 |oclc=٢٠٢٦٢٩٨٨٥|pmid=١٧١٣٥١٣٣|doi=10.1300/J082v51n04_09 |ناونیشان=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1090513808000688}}

=== وتارەکانی ئینتەرنێت ===
# Burr, Chandler. [https://www.theatlantic.com/doc/199706/homosexuality-biology/ Homosexuality and biology]. ''The Atlantic'', June 1997, {{ISSN|1072-7825}}. An overview of recent research in layman's language.
# [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/55169.stm BBC News (شوبات ١٩٩٨)]: Fingerprints Study
# [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/325979.stm BBC News (نیسان ١٩٩٩)]: Doubt cast on 'gay gene'
# {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://my.webmd.com/content/article/22/1728_56075?src=Inktomi&amp;condition=Home+&amp;+Top+Stories |سەردێڕ=WebMD (March 2000) |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080110000912/http://my.webmd.com/content/article/22/1728_56075?src=Inktomi&amp;condition=Home+&amp;+Top+Stories |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}{{cbignore|bot=medic}}: Pointing the Finger at Androgen as a Cause of Homosexuality
# [http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/3735668.stm BBC News (تشرینی یەکەم ٢٠٠٤)]: Genetics of homosexuality
# James Davidson, ''London Review of Books'', 2 June 2005, [http://www.lrb.co.uk/v27/n11/davi02_.html &quot;Mr and Mr and Mrs and Mrs&quot;]—detailed review of ''The Friend'', by Alan Bray, a history of same-sex marriage and other same-sex formal bonds
{{Refend}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{بەستەری پرۆژە خوشکەکان}}
* {{dmoz|Society/Gay,_Lesbian,_and_Bisexual/History/|گەی، لێزبیان و دووڕەگەزخواز/مێژوو}}
* [http://plato.stanford.edu/entries/homosexuality/ ئینسایکڵۆپیدیای فەلسەفەی ستانفۆرد – ھاوزایەندخوازی]
* [http://www.nrttv.com/En/media-video-detail.aspx?Cor=2&amp;Jimare=12125 ڕاپۆرتی ئێن ئاڕ تی لەسەر ھاوزایەندخوازی]{{بەستەری مردوو|url=http://www.nrttv.com/En/media-video-detail.aspx?Cor=2&amp;Jimare=12125 |date=ئابی ٢٠٢١}}
* ئەم وتارە [[:en:Homosexuality|بە زمانی ئینگلیزی بخوێنەوە]]

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|مێژوو|پزیشکی|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|سیاسەت|ژینناسی|سێکسناسی|دەروونناسی|فەلسەفە|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە}}
{{وتاری ھەڵبژێردراو|وەشان=٥٣٢٤٥٠|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧}}
&lt;/span&gt;

[[پۆل:ھاوزایەندخوازی| ]]
[[پۆل:ئەوین]]
[[پۆل:کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە]]
[[پۆل:ئاڕاستەی زایەندی]]
[[پۆل:پەیوەندییە کەسییەکان]]
[[پۆل:ھاوڕەگەزخوازی]]
[[پۆل:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان]]</text>
      <sha1>acdqxibc23jcx3w0jpsoj61m5t364w5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بۆکۆ حەرام</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103722</id>
    <revision>
      <id>1589664</id>
      <parentid>1437813</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T18:32:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34464-62</username>
        <id>77017</id>
      </contributor>
      <comment>تم</comment>
      <origin>1589664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7597" sha1="nw95g2tw37tgzemtw2sksg5euhvnkp1" xml:space="preserve">{{Infobox war faction
| name = بۆکۆ حەرام
| native_name = جماعة أھل السنة للدعوة والجھاد
| native_name_lang =
| war =
| image = [[پەڕگە:Islamic_State_flag.svg|وێنۆک]]
| image_size =
| image_alt =
| caption = ئاڵای دەوڵەتی ئیسلامی کە بۆکۆ حەرام بەکاری دەھێنێ
| active = ٢٠٠٢-ئێستا
| status =
| ideology =[[سەلەفی]]{{ھن}}جیھادیزم{{ھن}}ھەستی دژە ڕۆژاوایی {{ھن}}[[تەکفیر]]یزم
| position =
| motives =
| allegiance ={{flagicon image|Islamic State flag.svg}} [[دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام]]
| clans =
| founders = محەممەد یوسف
| founder = محەممەد یوسف
| founding_leader =
| leader_title =
| leaders =
| leader =
| military_leader =
| political_leader =
| leader1_title =
| leader1_name =
| leader2_title =
| leader2_name =
| leader3_title =
| leader3_name =
| spokesperson =
| spokesman =
| headquarters =مایدوگورییە، {{ئاڵا|نێجیریا}}
| area =
| size =١٥٠٠٠&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Boko Haram at a glance|ناونیشان=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2015/01/boko-haram-glance/|بڵاوکەرەوە=Amnesty International|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}20,000 (Chad claimed, March 2015)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-africa-32087211|سەردێڕ=Boko Haram HQ Gwoza in Nigeria 'retaken'|ئیش=BBC News|ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}4,000–6,000 (United States claimed, February 2015)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=mobile.reuters.com/article/amp/idUSKBN0LA2J120150206|سەردێڕ=Nigeria's Boko Haram has up to 6,000 hardcore militants: U.S. officials}}&lt;/ref&gt;
| colours =
| partof ={{flagicon image|Islamic State flag.svg}} [[دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام]]  (٢٠١٥–٢٠١٦)
| predecessor =
| split_from =
| merger_of =
| successor =
| merged_into =
| split_to =
| allies ={{flagicon image|Islamic State flag.svg}} [[دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام]] (٢٠١٥–٢٠١٦)
| opponents =*{{ئاڵا|نێجیریا}} {{ھن}}{{flagcountry|Cameroon|size=23px}}&lt;ref name=Bureau/&gt;&lt;ref name=&quot;ngrguardiannews.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;sunnewsonline.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;theguardian.com&quot;/&gt;
* {{flagcountry|Niger|size=23px}}&lt;ref name=Bureau/&gt;&lt;ref name=&quot;ngrguardiannews.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;sunnewsonline.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;theguardian.com&quot;/&gt;
* {{flagcountry|Chad|size=23px}}&lt;ref name=Bureau/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.voanews.com/content/chad-sending-troops-to-help-cameroon-fight-boko-haram/2600762.html |سەردێڕ=Chadian Forces Deploy Against Boko Haram |بڵاوکەرەوە=VOA |ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150119222854/http://www.voanews.com/content/chad-sending-troops-to-help-cameroon-fight-boko-haram/2600762.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* {{flagcountry|Benin|size=23px}} (ڕای گەیاند)&lt;ref name=&quot;ngrguardiannews.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;sunnewsonline.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;theguardian.com&quot;/&gt;
* {{flagcountry|France}}
* {{flagcountry|United States}}
* {{flagcountry|United Kingdom}}
| battles =
| organizations =
| website =
| designated_as_terror_group_by =
| identification_symbol_label =
| identification_symbol =
| identification_symbol_2_label =
| identification_symbol_2 =
| identification_symbol_3_label =
| identification_symbol_3 =
| identification_symbol_4_label =
| identification_symbol_4 =
|strength=١٥٠٠٠&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Boko Haram at a glance|ناونیشان=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2015/01/boko-haram-glance/|بڵاوکەرەوە=Amnesty International|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}٢٠٠٠٠ (بانگەشەی چاد ئازاری ٢٠١٥)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-africa-32087211|سەردێڕ=Boko Haram HQ Gwoza in Nigeria 'retaken'|ئیش=BBC News|ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}٤٠٠٠–٦٠٠٠ (بانگەشەی ویلایەتە یەکگرتووەکان شوباتی ٢٠١٥)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=mobile.reuters.com/article/amp/idUSKBN0LA2J120150206|سەردێڕ=Nigeria's Boko Haram has up to 6,000 hardcore militants: U.S. officials}}&lt;/ref&gt;}}
'''بۆکۆ حەرام''' گرووپێکی ئیسلامیی چەکدارە، کە لە وڵاتی [[نێجیریا]] لە ساڵی٢٠٠٢ لەلایەن محەممەد یوسفەوە دامەزراوەو لە ساڵی ٢٠٠٩وە چەکی گرتوەتە دەست و بووەتە گرووپێکی جیھادی. ناوی ئەو گرووپە بە واتەی دژی ھاتنی کلتوری ڕۆژاوایە بۆ وڵاتی نێجیریا و بە وتەی ئەوان دژی داب و نەریتی بێئەخلاقی ڕۆژاوان و پێیان وایە کە دەبێت شەریعەتی ئیسلام لەسەرانسەری وڵاتی نێجیریا جێبەجێ بکرێ و بەس خوێندنگەی ئیسلامی ھەبن. ئەوان پەلامار و ھێرش دەکەنەسەر کڵێسە و پیاوە ئایینی و دێھاتە نەسڕانی نشینەکان&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بۆکۆ حەرام ھێرشی کردە سەر کریستیانەکانی نایجیریا|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/world/261220203|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=۲٦ی کانوونی یەکەمی ۲۰۲۰}}&lt;/ref&gt; و ھەروەھا بۆ سەر موسڵمانەکانیش ئەوانەی کەیارمەتی حوکمەت دەدەن و ناچنەژێر بارو حوکمی ئەوانەوە. چالاکی و ھێرشەکانی ئەو گرووپە زیاتر لەباکووری نێجیریایە کەزیاتر دانیشتووانی موسوڵمانن. بارەگای سەرەکی بۆکۆ حەرام لە مایدوگورییە کەبەشێکی شاری بۆرنۆ یە، و لەم دوایییەشدا [[بەیعەت]]یان دایە گرووپی ([[دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام|دەوڵەتی ئیسلامی]]).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بۆکۆ حەرام پەیوەندی بە داعشەوە کرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/world/08032015-amp|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=۲٦ی کانوونی یەکەمی ۲۰۲۰|وێبگە=رووداو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
* [http://rudaw.net/sorani/world/130520145 ڕووداو]
* [https://web.archive.org/web/20160313115526/http://dangiislam.org/news/6900 دەنگی ئیسلام]

{{کۆلکە}}
{{ئیسلامی سیاسی}}

{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئیسلام|شەڕ|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠٠٠}}
{{پۆلی کۆمنز|Boko Haram}}

[[پۆل:ڕێکخراوە ئیسلامییەکان]]
[[پۆل:ڕێکخراوە جیھادییەکان]]
[[پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی کە لەلایەن ئەمریکاوە بەتیرۆریست دەستنیشانکراون]]
[[پۆل:دژە ڕۆشنبیری]]</text>
      <sha1>nw95g2tw37tgzemtw2sksg5euhvnkp1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589668</id>
      <parentid>1589664</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T18:52:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>دەستکاریی [[Special:Contributions/~2026-34464-62|~2026-34464-62]] ([[User talk:~2026-34464-62|لێدوان]]) بۆ دوایین پێداچوونەوەی [[User:102.208.51.62|102.208.51.62]] گەڕێندرایەوە</comment>
      <origin>1437813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7595" sha1="f5htn8ehkowyn7nlfrjr9xwml04lg4n" xml:space="preserve">{{Infobox war faction
| name = بۆکۆ حەرام
| native_name = جماعة أھل السنة للدعوة والجھاد
| native_name_lang =
| war =
| image = [[پەڕگە:Islamic_State_flag.svg|وێنۆک]]
| image_size =
| image_alt =
| caption = ئاڵای دەوڵەتی ئیسلامی کە بۆکۆ حەرام بەکاری دەھێنێ
| active = ٢٠٠٢-ئێستا
| status =
| ideology =[[سەلەفی]]{{ھن}}جیھادیزم{{ھن}}ھەستی دژە ڕۆژاوایی {{ھن}}[[تەکفیر]]یزم
| position =
| motives =
| allegiance ={{flagicon image|Islamic State flag.svg}} [[دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام]]
| clans =
| founders = محەممەد یوسف
| founder = محەممەد یوسف
| founding_leader =
| leader_title =
| leaders =
| leader =
| military_leader =
| political_leader =
| leader1_title =
| leader1_name =
| leader2_title =
| leader2_name =
| leader3_title =
| leader3_name =
| spokesperson =
| spokesman =
| headquarters =مایدوگورییە، {{ئاڵا|نێجیریا}}
| area =
| size =١٥٠٠٠&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Boko Haram at a glance|ناونیشان=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2015/01/boko-haram-glance/|بڵاوکەرەوە=Amnesty International|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}20,000 (Chad claimed, March 2015)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-africa-32087211|سەردێڕ=Boko Haram HQ Gwoza in Nigeria 'retaken'|ئیش=BBC News|ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}4,000–6,000 (United States claimed, February 2015)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=mobile.reuters.com/article/amp/idUSKBN0LA2J120150206|سەردێڕ=Nigeria's Boko Haram has up to 6,000 hardcore militants: U.S. officials}}&lt;/ref&gt;
| colours =
| partof ={{flagicon image|Islamic State flag.svg}} [[دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام]]  (٢٠١٥–٢٠١٦)
| predecessor =
| split_from =
| merger_of =
| successor =
| merged_into =
| split_to =
| allies ={{flagicon image|Islamic State flag.svg}} [[دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام]] (٢٠١٥–٢٠١٦)
| opponents =*{{ئاڵا|نێجیریا}} {{ھن}}{{flagcountry|Cameroon|size=23px}}&lt;ref name=Bureau/&gt;&lt;ref name=&quot;ngrguardiannews.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;sunnewsonline.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;theguardian.com&quot;/&gt;
* {{flagcountry|Niger|size=23px}}&lt;ref name=Bureau/&gt;&lt;ref name=&quot;ngrguardiannews.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;sunnewsonline.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;theguardian.com&quot;/&gt;
* {{flagcountry|Chad|size=23px}}&lt;ref name=Bureau/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.voanews.com/content/chad-sending-troops-to-help-cameroon-fight-boko-haram/2600762.html |سەردێڕ=Chadian Forces Deploy Against Boko Haram |بڵاوکەرەوە=VOA |ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150119222854/http://www.voanews.com/content/chad-sending-troops-to-help-cameroon-fight-boko-haram/2600762.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* {{flagcountry|Benin|size=23px}} (ڕای گەیاند)&lt;ref name=&quot;ngrguardiannews.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;sunnewsonline.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;theguardian.com&quot;/&gt;
* {{flagcountry|France}}
* {{flagcountry|United States}}
* {{flagcountry|United Kingdom}}
| battles =
| organizations =
| website =
| designated_as_terror_group_by =
| identification_symbol_label =
| identification_symbol =
| identification_symbol_2_label =
| identification_symbol_2 =
| identification_symbol_3_label =
| identification_symbol_3 =
| identification_symbol_4_label =
| identification_symbol_4 =
|strength=١٥٠٠٠&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Boko Haram at a glance|ناونیشان=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2015/01/boko-haram-glance/|بڵاوکەرەوە=Amnesty International|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}٢٠٠٠٠ (بانگەشەی چاد ئازاری ٢٠١٥)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-africa-32087211|سەردێڕ=Boko Haram HQ Gwoza in Nigeria 'retaken'|ئیش=BBC News|ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}٤٠٠٠–٦٠٠٠ (بانگەشەی ویلایەتە یەکگرتووەکان شوباتی ٢٠١٥)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=mobile.reuters.com/article/amp/idUSKBN0LA2J120150206|سەردێڕ=Nigeria's Boko Haram has up to 6,000 hardcore militants: U.S. officials}}&lt;/ref&gt;}}
'''بۆکۆ حەرام''' گرووپێکی ئیسلامیی چەکدارە، کە لە وڵاتی [[نێجیریا]] لە ساڵی٢٠٠٢ لەلایەن محەممەد یوسفەوە دامەزراوەو لە ساڵی ٢٠٠٩وە چەکی گرتوەتە دەست و بووەتە گرووپێکی جیھادی. ناوی ئەو گرووپە بە واتەی دژی ھاتنی کلتوری ڕۆژاوایە بۆ وڵاتی نێجیریا و بە وتەی ئەوان دژی داب و نەریتی بێئەخلاقی ڕۆژاوان و پێیان وایە کە دەبێت شەریعەتی ئیسلام لەسەرانسەری وڵاتی نێجیریا جێبەجێ بکرێ و بەس خوێندنگەی ئیسلامی ھەبن. ئەوان پەلامار و ھێرش دەکەنەسەر کڵێسە و پیاوە ئایینی و دێھاتە مەسیحی نشینەکان&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بۆکۆ حەرام ھێرشی کردە سەر کریستیانەکانی نایجیریا|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/world/261220203|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=۲٦ی کانوونی یەکەمی ۲۰۲۰}}&lt;/ref&gt; و ھەروەھا بۆ سەر موسڵمانەکانیش ئەوانەی کەیارمەتی حوکمەت دەدەن و ناچنەژێر بارو حوکمی ئەوانەوە. چالاکی و ھێرشەکانی ئەو گرووپە زیاتر لەباکووری نێجیریایە کەزیاتر دانیشتووانی موسوڵمانن. بارەگای سەرەکی بۆکۆ حەرام لە مایدوگورییە کەبەشێکی شاری بۆرنۆ یە، و لەم دوایییەشدا [[بەیعەت]]یان دایە گرووپی ([[دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام|دەوڵەتی ئیسلامی]]).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بۆکۆ حەرام پەیوەندی بە داعشەوە کرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/world/08032015-amp|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=۲٦ی کانوونی یەکەمی ۲۰۲۰|وێبگە=رووداو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
* [http://rudaw.net/sorani/world/130520145 ڕووداو]
* [https://web.archive.org/web/20160313115526/http://dangiislam.org/news/6900 دەنگی ئیسلام]

{{کۆلکە}}
{{ئیسلامی سیاسی}}

{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئیسلام|شەڕ|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠٠٠}}
{{پۆلی کۆمنز|Boko Haram}}

[[پۆل:ڕێکخراوە ئیسلامییەکان]]
[[پۆل:ڕێکخراوە جیھادییەکان]]
[[پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی کە لەلایەن ئەمریکاوە بەتیرۆریست دەستنیشانکراون]]
[[پۆل:دژە ڕۆشنبیری]]</text>
      <sha1>f5htn8ehkowyn7nlfrjr9xwml04lg4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پەشێویی دەروونی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104597</id>
    <revision>
      <id>1589776</id>
      <parentid>1545918</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T07:00:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* پەراوێز */</comment>
      <origin>1589776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3127" sha1="nwt1vraugxyjx1d5deydqiwymbc8x82" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox disease
| Image = Gautier - Salpetriere.JPG
| Caption = وێنەی هەشت ژن لە سەدەی نۆزدە کە بە ئاشکرا تووشی نەخۆشی دەروونین. ([[ئارماند گاتیر]])
| ICD10 = {{ICD10|F||}}
| MeshID = D001523
|}}
'''پەشێویی دەروونی''' یان '''نەخۆشیی دەروونی''' بە کۆمەڵێک نەخۆشی دەگوترێ کە کار دەکەنە سەر [[ھزر]] و [[ڕەفتار]]ی نەخۆش و دەبنە ھۆی ئازار و داماویی نەخۆش. ھۆکاری نەخۆشییە دەروونییەکان ڕوون نییە، بەڵام ئاشکرایە کە ھۆکارەکانی [[بۆماوەزانی|جینیتیک]]، [[سترێس]] و چۆنیەتیی ڕووبەڕووبوونەوەی کەس لەگەڵ دەوروبەری زۆر کاریگەرە. [[خەمۆکی]]، [[دڵەڕاوکێ]]، [[وەسواس]]، [[شێواوی دوو سەرە]] (بە کوردی شێتەوژیرە) و [[شیزۆفێرنی]] لە دیارترین نەخۆشییە دەروونییەکانن.

== مێژوو ==
سەدان ساڵ کۆمەڵگاکان لەگەڵ ئەو نەخۆشانەی کە بەھۆی شێوانی دەروونی ئازاریان دەدی، بە شێوەی دڕندانە دەجووڵانەوە. بیرۆکەی باوی ڕابردوو، ھۆی نەخۆشییە دەروونییەکانی بۆ [[شەیتان]] و ھێزە ژوورسروشتییەکان دەگەڕاندەوە. بۆ چارەسەری نەخۆشی دەروونی، جەستەی نەخۆشیان دەخستە ژێر ئازار و لێدان و برسییەتی زۆرەوە تا جێ بە شەیتان لەق بکەن و لە دەروونی ڕاو بنێن.&lt;br/&gt;
[[زیگمۆند فرۆید]] لە یەکەمین دەروونناسانێک بوو کە شێوازی نوێی بۆ دەرمانی نەخۆشیی دەروونی دانا و [[دەروونشیكاری|دەروونشیکاریی]] لە سەر ئەم بنەمایە دامەرزاند.&lt;ref&gt;http://www.4shared.com/dir/i3pcT7K6/mabani_shenakht_ensan.html&lt;/ref&gt;

== جۆرەکان ==

نەخۆشییەکانی دەروون جۆراوجۆرن، بەناوبانگترینیان بریتییە لە:
* [[خوو شێوان]] (شێواوی خوو)
* [[دڵەڕاوکێ|دڵ شێوان]]
* [[پەرۆشی]]
* [[شێواوی سالەشی]]
* [[شێواوی بەکارھێنان]]
* [[خەوشێوان]]
* [[خۆراک شێوان]]
* [[شێواوی دەروون لەشی]] (دەر و ناو شێوان)
* [[شێواوی کەسایەتی]] (کەسایەتی شێوان)
* [[شێواوی زایەندی]]
* [[شێواوی ناسیاری]]  (ناسیاری شێوان)

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|پزیشکی|دەروونناسی|فەلسەفە|کۆمەڵگا}}

{{پۆلی کۆمنز|Mental and behavioural diseases and disorders}}

[[پۆل:تەندروستیی دەروونی]]
[[پۆل:کەمتوانی بەپێی جۆر]]
[[پۆل:پەشێوییە دەروونییەکان]]
[[پۆل:ئازارچەشتن]]</text>
      <sha1>nwt1vraugxyjx1d5deydqiwymbc8x82</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پنتاگۆن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105198</id>
    <revision>
      <id>1589773</id>
      <parentid>1295212</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T06:55:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* ئەمانەش ببینە */</comment>
      <origin>1589773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4126" sha1="ldyvpkz1g07pps9m097nwz6fjuzwknk" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پنتاگۆن''' (بە [[ئینگلیزی]]: The Pentagon) بینای وەزارەتی بەرگری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە و دەکەوێتە شاری ئارلینگتۆن لە [[ڤیرجینیا|ویلایەتی ڤێرژینیا]]، وەک ھێمایەک بۆ [[سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سوپای ئەمریکا]] زاراوەی پێنتاگۆن بە شێوەیەکی گشتی بەکاردێت بۆ ئاماژەکردن بە خودی وەزارەتی بەرگری نەک بیناکە.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161210025858/http://cultureelwoordenboek.nl/internationale-politiek/pentagon&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190723153426/https://www.britannica.com/topic/Pentagon&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190323230413/https://babelnet.org/synset?word=bn:00061418n&lt;/ref&gt;

بیناکە بەھۆی شێوەی پێنجگۆشەییەکەیەوە ناوی پێنتاگۆنی لێنراوە، بیناکە لەلایەن دیزاینەر جۆرج ئێدوین دیزاین کراوە و لەلایەن بەڵێندەر جۆن مەکشەین دروستکراوە، بیناکە لە ١٥ی ١ی ساڵی ١٩٤٣ کرایەوە و بە یەکێک لە گەورەترین بینا نووسینگەییەکان دادەنرێت لە جیھاندا دەتوانێت نزیکەی ٢٣ ھەزار فەرمانبەری سەربازی و مەدەنی لەخۆبگرێت و نزیکەی ٣ ھەزار کارمەندی یاریدەدەر کە بۆ خودی وەزارەتی بەرگری کار ناکەن. بیناکە پێنج لا ھەیە و نھۆمەکانی لە سەرووی ئاستی زەوییەوە و دوو نھۆمی ژێر زەوی و پێنج ڕێڕەوی ئەڵقەیی لە ھەر نھۆمێکدا بوونی ھەیە، کە درێژی کۆی گشتی نزیکەی ٢٨ کم دەبێت. ھەروەھا ناوەندی بازرگانی و چێشتخانەیەکی گەورە و شوێنی ڕاگرتنی ئۆتۆمۆبیلی تاکسی و سەکۆیەکیشی تێدایە بۆ ھێلیکۆپتەر.

ئێستا پێنتاگۆن نووسینگەکانی سێ بەشی بەرگری سوپا، ھێزی دەریایی و ھێزی ئاسمانی و نووسینگەی وەزیری بەرگری ئەمریکای تێدایە. بە دەسەڵاتی جێبەجێکاری حکوومەتی ئەمریکا دادەنرێت. ئاڕاستە و چاودێری کاری ھێزە چەکدارەکان دەکات و ھاوکاری سەرۆکی دەوڵەت دەکات لە بابەتی ئاسایشی نیشتمانیدا. پنتاگۆن دابەش بووە بەسەر بەشە لاوەکییە سەرەکییەکاندا: نووسینگەی وەزیر، سەرۆکی ئەرکانی ھاوبەش، بەشە سەربازییەکان، فەرماندەییە یەکگرتوو و دیاریکراوەکان، ھەروەھا ئەنجومەنی سیاسی ھێزە چەکدارەکان و دەزگاکان. ئەرکانی نووسینگەی وەزیر کەسانی مەدەنین کە ڕاوێژکاری و ھاوکاری وەزیر دەکەن لە کارگێڕی لە بەرزترین ئاستدا.

لە [[ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول|١١ی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٠١]] ھێرش کرایە سەر باڵەخانەکە، کاتێک فڕۆکەیەکی ٧٧ی ھێڵی ئاسمانی ئەمریکی خۆی بە لای ڕۆژاوای باڵەخانەکەدا کێشا، کە دوای ڕفاندن و کۆنترۆڵکردنی فڕۆکەکە خۆی لە باڵەخانەکە دا و لە ئەنجامدا ١٢٥ کارمەند گیانیان لەدەستدا جگە لە سەرنشینانی فڕۆکەکە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

==بەستەرە دەرەکییەکان==
{{پۆلی کۆمنز|The Pentagon}}
{{تووڵی دەروازە|شەڕ|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|نژیاروانی}}

[[پۆل:کارەساتەکانی ڤیرجینیا]]
[[پۆل:پنتاگۆن]]
[[پۆل:ھێرشەکانی ١١ی سێپتەمبەر]]</text>
      <sha1>ldyvpkz1g07pps9m097nwz6fjuzwknk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589774</id>
      <parentid>1589773</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T06:55:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1589774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4208" sha1="subbxwscl3nq6a1kg0v1o5seuigv038" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پنتاگۆن''' (بە [[ئینگلیزی]]: The Pentagon) بینای وەزارەتی بەرگری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە و دەکەوێتە شاری ئارلینگتۆن لە [[ڤیرجینیا|ویلایەتی ڤێرژینیا]]، وەک ھێمایەک بۆ [[سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سوپای ئەمریکا]] زاراوەی پێنتاگۆن بە شێوەیەکی گشتی بەکاردێت بۆ ئاماژەکردن بە خودی وەزارەتی بەرگری نەک بیناکە.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161210025858/http://cultureelwoordenboek.nl/internationale-politiek/pentagon&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190723153426/https://www.britannica.com/topic/Pentagon&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190323230413/https://babelnet.org/synset?word=bn:00061418n&lt;/ref&gt;

بیناکە بەھۆی شێوەی پێنجگۆشەییەکەیەوە ناوی پێنتاگۆنی لێنراوە، بیناکە لەلایەن دیزاینەر جۆرج ئێدوین دیزاین کراوە و لەلایەن بەڵێندەر جۆن مەکشەین دروستکراوە، بیناکە لە ١٥ی ١ی ساڵی ١٩٤٣ کرایەوە و بە یەکێک لە گەورەترین بینا نووسینگەییەکان دادەنرێت لە جیھاندا دەتوانێت نزیکەی ٢٣ ھەزار فەرمانبەری سەربازی و مەدەنی لەخۆبگرێت و نزیکەی ٣ ھەزار کارمەندی یاریدەدەر کە بۆ خودی وەزارەتی بەرگری کار ناکەن. بیناکە پێنج لا ھەیە و نھۆمەکانی لە سەرووی ئاستی زەوییەوە و دوو نھۆمی ژێر زەوی و پێنج ڕێڕەوی ئەڵقەیی لە ھەر نھۆمێکدا بوونی ھەیە، کە درێژی کۆی گشتی نزیکەی ٢٨ کم دەبێت. ھەروەھا ناوەندی بازرگانی و چێشتخانەیەکی گەورە و شوێنی ڕاگرتنی ئۆتۆمۆبیلی تاکسی و سەکۆیەکیشی تێدایە بۆ ھێلیکۆپتەر.

ئێستا پێنتاگۆن نووسینگەکانی سێ بەشی بەرگری سوپا، ھێزی دەریایی و ھێزی ئاسمانی و نووسینگەی وەزیری بەرگری ئەمریکای تێدایە. بە دەسەڵاتی جێبەجێکاری حکوومەتی ئەمریکا دادەنرێت. ئاڕاستە و چاودێری کاری ھێزە چەکدارەکان دەکات و ھاوکاری سەرۆکی دەوڵەت دەکات لە بابەتی ئاسایشی نیشتمانیدا. پنتاگۆن دابەش بووە بەسەر بەشە لاوەکییە سەرەکییەکاندا: نووسینگەی وەزیر، سەرۆکی ئەرکانی ھاوبەش، بەشە سەربازییەکان، فەرماندەییە یەکگرتوو و دیاریکراوەکان، ھەروەھا ئەنجومەنی سیاسی ھێزە چەکدارەکان و دەزگاکان. ئەرکانی نووسینگەی وەزیر کەسانی مەدەنین کە ڕاوێژکاری و ھاوکاری وەزیر دەکەن لە کارگێڕی لە بەرزترین ئاستدا.

لە [[ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول|١١ی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٠١]] ھێرش کرایە سەر باڵەخانەکە، کاتێک فڕۆکەیەکی ٧٧ی ھێڵی ئاسمانی ئەمریکی خۆی بە لای ڕۆژاوای باڵەخانەکەدا کێشا، کە دوای ڕفاندن و کۆنترۆڵکردنی فڕۆکەکە خۆی لە باڵەخانەکە دا و لە ئەنجامدا ١٢٥ کارمەند گیانیان لەدەستدا جگە لە سەرنشینانی فڕۆکەکە.

== ئەمانەش ببینە ==
*[[ھێرشەکانی ١١ی سێپتەمبەر]]
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

==بەستەرە دەرەکییەکان==
{{پۆلی کۆمنز|The Pentagon}}
{{تووڵی دەروازە|شەڕ|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|نژیاروانی}}

[[پۆل:کارەساتەکانی ڤیرجینیا]]
[[پۆل:پنتاگۆن]]
[[پۆل:ھێرشەکانی ١١ی سێپتەمبەر]]</text>
      <sha1>subbxwscl3nq6a1kg0v1o5seuigv038</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی</title>
    <ns>4</ns>
    <id>117863</id>
    <revision>
      <id>1589769</id>
      <parentid>1589490</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T01:48:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dexbot</username>
        <id>6403</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ئەرشیڤکردنی 1 بابەت (کۆنتر لە ٦٠ ڕۆژ) بۆ [[ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی ٥]]</comment>
      <origin>1589769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38708" sha1="pqpx9sugo9x9wv30helizafly9zgtsr" xml:space="preserve">{{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot
|archive = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی %(counter)s
|algo = old(60d)
|counter = 5
|maxarchivesize = 150K
|archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}}
|minthreadsleft = 3
|minthreadstoarchive = 1
}}
{{داخوازی بەرامبەری کوردی}}
{{ئەرشیڤەکان
    | auto                = short
    | root                = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی
    | search              = yes
    | search-button-label = ئەرشیڤەکان بگەڕێ
    | search-width        = 20
}}

&lt;!-- تکایە دەستکاریی بەشەکانی سەر ئێرە مەکە و پرسیارەکەت ڕاستەوخۆ لەخوارەوەی پەڕەکەوە بنووسە --&gt;

== Wikipedia:Service awards/ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری ==

&lt;!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٨:٣٩، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) --&gt;{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٧٧٦٨٧٦٢}}{{Pin message|}}
سڵاو دەمانەوێت پەڕەی ([[:en:Wikipedia:Service_awards|Service Awards]]) بھێنینە ویکیپیدیای کوردی، پەڕەکە خەڵات و ستایشکردنە بۆ ئەو بەکارھێنەرانەی بەپێی ئەوەی چەندێکە خۆیان تۆمارکردووە و ژمارەی دەستکارییەکانیان چەندە و چەن خزمەتی ویکیپیدیان کردووە، خەڵاتەکە وەک  (ویکی دیاری) وایە، بەڵام خۆت دەیبەخشیتە خۆت، ئەگەر بچن سەیری پەڕەکە بکەن، ھەر بەشێک ناونیشانی تایبەت بەخۆی ھەیە بەپێی تەمەنی ھەژمار و ژمارەی دەستکاری.

ھۆکاری کردنەوەی ئەم باسە لێرە ئەوەیە، ناویشانەکان پێویستیان بە وەرگێران ھەیە، بۆ ئەمەش پێویستمان بەو کەسانەیە شارەزان لە زمانەوانی و زمانی کوردی، وە تێبینی: ناونیشانەکانی ئەوێ وەک ناونیشانی سەربازی وایە، ئێمە نامانەوێت ناونیشانی سەربازی بھێینە ویکی سۆرانی، پێویستە ناونیشانەکان پڕ بە پێستی زانستنامەکە بن و گوونجاو بن، نموونەی گوونجاو: (Experienced editor - بەکارھێنەری شارەزا)

بەستەری پڕۆژە: [[ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]]

{{collapse top|وشەکان}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|-
! '''°''' !! Award !! Alternative Award !! Minimum number of edits || Length of service
|-
| 1 || [[#Registered Editor (or Signator)|Registered Editor]] || [[#Registered Editor (or Signator)|Signator]] || align=center|1 || 1 day
|-
| 2 || [[#Novice Editor (or Burba)|Novice Editor]] || [[#Novice Editor (or Burba)|Burba]] || align=center|200 || 1 month
|-
| 3 || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Apprentice Editor]] || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Novato]] || align=center|1,000 || 3 months
|-
| 4 || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Journeyman Editor]] || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Grognard]] || align=center|2,000 || 6 months
|-
| 5 || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Yeoman Editor]] || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Grognard Extraordinaire]] || align=center|4,000 || 1 year
|-
| 6 || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Experienced Editor]] || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Grognard Mirabilaire]] || align=center|6,000 || 1.5 years
|-
| 7 || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Veteran Editor]] || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Tutnum]] || align=center|8,000 || 2 years
|-
| 8 || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Veteran Editor II]] || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Grand Tutnum]] || align=center|12,000 || 2.5 years
|-
| 9 || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Veteran Editor III]] || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Most Perfect Tutnum]] || align=center|16,000 || 3 years
|-
| 10 || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Veteran Editor IV]] || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Tutnum of the Encyclopedia]] || align=center|20,000 || 3.5 years
|-
| 11 || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Senior Editor]] || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Labutnum]] || align=center|24,000 || 4 years
|-
| 12 || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Senior Editor II]]  || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Most Pluperfect Labutnum]] || align=center|28,500 || 4.5 years
|-
| 13 || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Senior Editor III]] || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Labutnum of the Encyclopedia]] || align=center|33,000 || 5 years
|-
| 14 || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Master Editor]] || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Illustrious Looshpah]] || align=center|42,000 || 6 years
|-
| 15 || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Master Editor II]] || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Auspicious Looshpah]] || align=center|51,000 || 7 years
|-
| 16 || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Master Editor III]] || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Most Plusquamperfect Looshpah Laureate]] || align=center|60,000 || 8 years
|-
| 17 || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Master Editor IV]] || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Looshpah Laureate of the Encyclopedia]] || align=center|78,000 || 10 years
|-
| 18 || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grandmaster Editor]] || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grand High Togneme Vicarus]]{{efn|name=lord|Before December 2019 these Alternative Awards used &quot;Lord&quot; instead of &quot;Grand&quot;, and uses of the original terms may still be seen in the wild. See [[Wikipedia talk:Service awards/Archive 7#Inclusivity? (or, Gender-Neutral Service Award Titles)]].}} || align=center|96,000 || 12 years
|-
| 19 || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grandmaster Editor First-Class]] || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grand High Togneme Laureate]]{{efn|name=lord}} || align=center|114,000 || 14 years
|-
| 20 || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Vanguard Editor]] || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia]]{{efn|name=lord}} || align=center|132,000 || 16 years
|-
| 21 || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Senior Vanguard Editor]] || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|150,000 || 18 years
|-
| 22 || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Ultimate Vanguard Editor]] || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|175,000 || 20 years
|-
|}
{{collapse bottom}}
زۆر سپاس بۆ ھاوکاری کردن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٧، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

سڵاو من ئەو وشانەم بۆیان داناوە واتە پێشنیاریان دەکەم هیوادارم بەکارهێنەرانی تریش ڕای خۆیان دەرببڕن ئەگەر ڕازین یان نا

* Registered Editor بەکارهێنەری تازەتۆمارکراو یان هەر تەنیا (تۆمارکراو)
* Novice Editor بەکارهێنەر سەرەتایی
* Apprentice Editor بەکارهێنەری شاگرد یان (هاوکار)
* Journeyman editor بەکارهێنەری مەشق کردوو
* Yeoman edior بەکارهێنەری یاریدەدەر
* experienced editor بەکارهێنەری شارەزا
* veteran editor بەکارهێنەری بەئەزموون
* veteran editor İİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە دوو
* veteran editor İİİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە سێ
* veteran editor İV بەکارهێنەری بەئەزموون پلە چوار
* senior editor بەکارهێنەری باڵا
* senior editor İİ بەکارهێنەری باڵا پلە دوو
* senior editor İİİ بەکارهێنەری باڵا پلە سێ
* master editor بەکارهێنەری پسپۆڕ
* master editor İİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە دوو
* master editor İİİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە سێ
* master editor İV بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە چوار
* grandmaster editor بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە
* grandmaster editor first class بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە پۆلی یەکەم
* vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگ
* senior vanguard Editor بەکارهێنەری پێشەنگی باڵا
* Ultimate vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگی پلەبەرز یان (پایەبەرز)

هەرچەندە هەندێکیان وەرگێرانی پیتیە وەک grandmaster first class بەڵام پێموانیە خراپ بن هیوادارم ڕای خۆتان دەربڕن وە ڕەخنەو پێشنیارەکانتان دەربڕن.سوپاس.[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٨:١٥، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] زۆر زۆر سپاستان دەکەم بۆ گرنگیدان بە بابەتەکە، یارمەتیدەر دەبێت زۆر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::چاو لەوێ چۆن ڕێزی بەشداربووان و بەشدارییەکان دەگرن و لێرەش چ سەرلێشێواوییەک ڕوویدا... &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٠:٢٦، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

@[[بەکارهێنەر:Épine|Épine]] چی بووە مەبەستت چیە یان چ پەیوەندی بەبابەتەکەوە هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٧:٤٠، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]]: کێشەیەکی بچووک لە ناوەخۆی ویکیپیدیا دا ڕوویداوە، پێم وایە مەبەستی ئەوە بێت، تکایە بەھەڵە تێمەگەن {{زۆر سپاس}} بۆ بەشداریکردن لە پڕۆژەکە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٦، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::پڕۆژەکە کەمێکی ئامادەکراوە ([[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]]) چاوەڕێی بەشداربووانی ترم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٧، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

@[[بەکارهێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] کێشە نیە بەهەڵە تێناگەین، ئەی لەبارەی پڕۆژەکە هیچ بەرامبەرێکتان بۆ خەڵاتەکان داناوە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:تا ئێستا ھیچ دەنگێک نییە، نە لەڕووی دژاییەتی، نە پشتگیری، نە بەشداری، گەر وابێت، پرۆژەکە جێبەجێ دەکەین و بەپێی زانیارییە پێویستییەکانمان وشەکان وەردەگێرێنە سەر زمانی کوردی. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٨، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

::سەرەتا ئەبێ بزانین ئێدیتۆر بە کوردی ئەبێ بە چی. ئێدیتۆر خۆ بەکارھێنەر نییە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:١١، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: سپاس بەڵام لێرە مانای حەرفی ناکەین و دەمانەوێت شتێک وەک سوپاسگوزاری بگەیەنین بە کۆمەڵگاکە بۆ نموونە بڕوانە [[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری/خشتە|خشتەکانی پڕۆژەکە]] لێرە گەر سەیر بکەی لە ھەمووی نوووسیمانە بەکارھێنەر کە مەبەستمان بەکارھێنەرانی ویکیپیدیایە بەپێی ئەزموون و دەستکاریان چ ناونیشانێک وەردەگرن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٣، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

{{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=kurdish-alpha}}

== چاکسازی بەرامبەر پۆلەکان ==

&lt;!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:١٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) --&gt;{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٨٥١٢٦٨٤}}{{Pin message|}}
{{داواکردنی لێدوانی کۆمەڵگە|}}
سڵاو بەڕێزان ئەم پۆلانە دەھێنمە ئێرە کە لەسەرەتای ھاتنم بۆ ئێرە دروستم کردوون و گوومانی ھەڵەیان لێدەکەم ھیوادارم یارمەتیم بدەن لە ڕاستکردنەوەیان و بمبورن کە ئەم داواکارییەم کەمێک دوروودرێژ دەبێت بەڵام نەم ویست بیکەم بە بەش-بەش بەم شێوەیە ئێرەی تێکدەدا و لەیەک داوادا ھەوڵی جێکردنەوەی ھەمووی دەدەم [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
==== پۆل:ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس ====
ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس یان ڕۆمانسی؟
* ژێرپۆلەکان: [[:پۆل:ئەنیمەیشنی_ڕۆمانس]]
* ئەنیمی نا ئەنیمێ. ئەمانەش: ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانتیک و ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک.-- [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ‏٠٩:٢٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]: ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک، پێم باشە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

====لێدوان ====
&lt;hr&gt;
==== پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase ====
بەستەر: [[:پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase]]
{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)

====لێدوان ====

&lt;hr&gt;

==== پۆل:کاردانەوە پزیشکییەکان بۆ کۆڤید-١٩ ====
==== لێدوان ====
&lt;hr&gt;
====پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان ====
* بەستەر: [[:پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان]]
====لێدوان ====
بێ کێشەیە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)
&lt;hr&gt;

==== پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان====
*بەستەر: [[:پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان]]
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;
====پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان ====
بەستەر: [[:پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان]]
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;
دژەئەندرۆجینی ستیرۆیدی نەک ستیرۆیدی دژە ئەندرۆجینی وابزانم.سوپاس[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:١٩، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

====پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن ====
بەستەر: [[:پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن]]
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;
==== پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا ====
بەستەر: [[:پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا]]
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;
====پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن ====
بەستەر: [[:پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن]]
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;
==== پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن====
بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن]]
پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]]
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;
====پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات ====
بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات]]
پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]]
ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات یان ئاگرەکان بەپێی وڵات؟
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;

ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات جوانترە ،وابزانم[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٨، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] منیش پێم باشە، بەڵام سوتمانیشمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٩، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

====پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە ====
بەستەر: [[:پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە]]
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;
====پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس ====
بەستەر: [[:پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس]]
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;
====پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) ====
بەستەر: [[:پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن)]]
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;
====پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩ ====
نوێیە بەڵام ھەر ویستم دڵنیایی لێ بکەمەوە.
بەستەر:  [[:پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩]]
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;
==== پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان====
بەستەر: [[:پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]]
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;
==== پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر====
بەستەر:[[:پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر]]
==== لێدوان ====
&lt;hr&gt;
====پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن ====
بەستەر:[[:پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن]]
==== لێدوانی گشتی ====
سپاس {{rf}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)


==== پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی ====

: بەستەر:[[:پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]]
: پەیوەندیدار: [[:پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]] 

====لێدوان ====
&lt;hr&gt;


==== پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی ====
بەستەر: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] 
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;

====:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک ====
بەستەر:[[:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک]]
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;

==== پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری ====
[[:پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری]]
پەیوەندیدار: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]]
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;

====پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی ====
بەستەر:[[:پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]]
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;

==== پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن====
بەستەر:[[:پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن]]
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;

====پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون  ====
بەستەر:[[:پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون]] 
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;


==== پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠ ====
بەستەر [[:پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠]]
==== لێدوان ====
کرا [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC)
&lt;hr&gt;

==== پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&amp;ھۆڵدینگ ====
بەستەر: [[:پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&amp;ھۆڵدینگ]]

==== لێدوان ====
&lt;hr&gt;

=== پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری ===

بەستەر: [[:پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری]]

==== لێدوان ====
&lt;hr&gt;

== aphid ==

کورد چی بە ئەم دەبێژێ؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#EB3C27;&quot;&gt;G&lt;/span&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#1D3F6E;&quot;&gt;êjełûk&lt;/span&gt;]]''' ٠٩:١٢، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
:{{بەکارھێنەر|حوسێن}} سڵاو، سەیری [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=aphid ڤەژینلێکس] بکە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٣، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لە ھەنبانەبۆرینەدا «شۆبە»، «شۆک» و «شۆکە» ھاتوون. فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبیش «سن»ی بە «a species of aphis» مانا کردووەتەوە، بەڵام پێم وایە کە ئەمە [[:en:corn bug|corn bug]]ـە، فارسیش «سن گندم»ی پێ دەڵێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٧، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] شیلەمژە چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٢٩، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] پێم باش نییە. دەبێ بگەڕێین و بزانین ئەمە بە کوردی ناوی ھەیە یان نا. ئەگەر نەبوو، ئەودەم بۆی دادەڕێژین. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٨:٣٤، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕاستە منیش هاوڕام لەگەڵت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٢، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] شۆک ماددەیەکە وەک گەزۆ. «شۆکە»ش جۆرێ نەخۆشییە لە گەڵای دار ئەدا. ئەوەش کە لە ھەنبانە بۆ شۆکە و شۆبە بە فارسی نووسراوە شتە پێم ھەڵەیە. شۆکە جانەوەر نییە. گیوی موکریانی بۆ «حشرە المن» دایناوە مەگەزی گەزۆ. من دەڵێم وەک مێشھەنگوێن ئەمە بکەینە مێشگەزۆ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٥٣، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەڵبەت لە فەرھەنگی زاراوەشدا بۆ ئەم جانەوەرە ھەر شۆکە ھاتووە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٠٩، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] زۆر سپاس بۆ ڕوونکردنەوەت، مێشگەزۆش پێشنیارێکی باشە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٠٩، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] موکریانی لە فەرھەنگی کوردستاندا دەڵێ شۆکە دەعبایەکە لە مێش گەورەتر لەسەر بڕکان بنیشێ خراپیان دەکا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢١:٣١، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] سپاس. ئێستا دڵنیا بووین کە «شۆک» شتێکی دیکەیە و aphid نییە. «شۆکە»یش گیانەوەرێکی دیکەیە یان ھەر گیانەوەر نییە. ئەی «شۆبە» چییە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] نا، من بەو ئاکامە گەیشتم کە شۆک نییە، بەڵام لەوانەیە شۆکە دروست بێ، بە پێی فەرھەنگەکان. ھەروا کە وتم، موکریانیش دەڵێ شۆکە دەعبایەکە. یانی من ھەڵە بووم کە وام دەزانی جانەوەر نییە و جۆرێ نەخۆشییە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٣٠، ١٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] باشە ئەو فەرھەنگە وتوویەتی لە مێش گەورەترە، aphid کوا لە مێش گەورەترە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٢٧، ١٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== sprite (lightning) ==

چی بە ئەم دیاردەیە ببێژین؟ red spirit و red spriteیشی پێ دەبێژن. جن، ڕۆح، دێو یان درنج؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٣٤، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
:{{وب|حوسێن}} وابزانم دەبێتە جنۆکەی سوور. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٥، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بۆچی «جنۆکە»ی پێ بڵێین کە لە «جن»ی عەرەبییەوە دروست بووە؟ sprite بە ھەبوو (being)ی خەیاڵی و ژوورسروشتی (supernatural) دەبێژرێ، لە کوردیشدا «درنج» ھەیە کە بە ھەبووی خەیاڵییان وتووە.[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%D8%AF%D8%B1%D9%86%D8%AC] ئەم وشەیەیش باو نەماوە و دەتوانین ئاوھا بیبووژێنین. عەرەب «عفريت» بە ئەمە دەبێژێ و لە فەرھەنگی نۆبەرەیشدا «درنج» بۆ «عفريت» ھاتووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٢٦، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وشەکەیش ڕەسەنە، لە [https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Indo-Iranian/d%CA%B0r%C3%BAk%C5%A1 ئێرە] بنۆڕە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٥٦، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] وایە ڕاستە، ھەر چۆنت پێ باشە وای دانێ. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== Hummingbird ==

چی بە ئەم باڵندەیە ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٥٨، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بەپێی ڤەژینلێکس دەبێتە؛{{ھن}}
کوردی:
(باڵندەناسی) زرنگەباڵندە، باڵندەی مێشی، ویزەمەل، باڵ‌زرنگە [خێزان Trochilidae: زۆر جۆرن] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=hummingbird &amp;]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٠، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== Platanus یان Plane tree ==

چنار؟ دەزانم لە [[وتووێژ:چنار]] دا باس کراوە و چنار بۆ black poplar دانراوە، بەڵام لە ئەوە ناچێ ڕاست بێ! [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:PopulusNigra4c.jpg#mw-jump-to-license ئەمە] گەڵای black poplarـە و چنار لای ئێمە گەڵاکەی [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Leaf_Of_Platanus_Orientalis_.jpg ئاوھایە]، پێم وایە چنار بۆ plane tree چاکترە. گەڵای چنار لە گەڵای کەوێت (maple) دەچێ. تۆفیق وەھبیش چناری بە plane tree مانا کردووەتەوە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٠٥، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:[[:en: Platanus orientalis| Platanus orientalis]] ڕەنگە ناوی زانستیی چنار بێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٥٤، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئێمە بەو دارەی وێنەی گەڵاکەیت داناوە ئەڵێین دارجەوھەر. ئەو وێنەیەی لە وتارەکەدا ھەیە، لای ئێمە ئەوە چنارە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:١٩، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]  ھەنبانەبۆرینە جەوھەردار و چناری بە ھاومانا داناوە. ئێستا کە لە ھەندێک ناوچەدا ماناکەی جیایە، کامەی دابنێین؟ کام مانا کۆنترە، platanus یان black poplar؟ پێم وایە platanus کۆنترە. لە پاڵەویی ساسانیدا بە مانای platanus بووە، لە کورمانجیشدا «چنار» بە مانای platanus دێ و عەرەبیش «صنار»ی ھەیە کە لە «چنار»ەوە دێ و ھەر بە مانای platanus دێ. لە فەرھەنگەکەی Michael L. Chyetیشدا «چنار» بەرانبەری plane tree و oriental plane treeیە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٩:٠٤، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] وەڵڵا نازانم. من ھەر ئەوەندەم لێ دەزانی کە وتم. ئێمە بەوە کە لە وتارەکەدا وێنەکەی ھەیە دەڵێین چنار، زۆریش ھەیە لەبەر ماڵان و لە باخ و بێشە و ئەوانەدا، بۆیە دڵنیام ھەڵە ناکەم. بەوەی تریش دەڵێین جەوھەر، ئەویش ھەر زۆر زۆر ھەیە لە ھەموو شەقامەکاندا. ئەوەش دەزانم کە فارس بە جەوھەر دەڵێ چنار. بۆ نموونە، لە تاران شەقامێک ھەیە لە باشووری شارەوە ھەتا باکوور درێژە، پێی دەڵێن وەلیعەسر و، ئەمبەر و ئەوبەر یەکسەر دارجەوھەرە. بەڵام ئەوان پێی ناڵێن جەوھەر، دەڵێن «[https://www.google.com/search?q=%DA%86%D9%86%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C+%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B9%D8%B5%D8%B1&amp;oq=%DA%86%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C+%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%BA%D8%B5%D8%B1&amp;gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqCAgBEAAYDRgeMgYIABBFGDkyCAgBEAAYDRgeMgoIAhAAGAgYDRgeMgoIAxAAGAgYDRgeMgoIBBAAGIAEGKIEMgcIBRAAGO8FMgcIBhAAGO8FMgoIBxAAGIAEGKIE0gEIOTU5OGowajSoAgGwAgE&amp;client=ms-android-samsung-ss&amp;sourceid=chrome-mobile&amp;ie=UTF-8 چنارھای خیابان ولیعصر]». باشتر وایە @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] و @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] یش قسەی خۆیان بکەن. چون ئەوان لە باسە پێشووەکە قسەی زۆریان بۆ کردن بوو. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٧، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

== Citron ==

باروونە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٤٤، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== Elm یان Ulmus ==

ناوی کوردیی ئەم دارە چییە؟ وزم؟ بووز؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٤٨، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] «وزم» بەر گوێم کەوتووە، بەڵام نازانم کامەیە. «بووز»م نەبیستووە. ویکیپیدیای فارسی Elmی بەستووە بە «نارون»ەوە. ناروەن لای ئێمەش دەوترێ، بەڵام زیاتر دەڵێین دارتۆفانە. وەک چۆن عەرەب دەڵێ شجرە البق. خودی وشەی ناروەنیش دوو پارە: «نار» کە ھەمان [https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%87#:~:text=%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%87%20.,%D8%AF%D9%90%20%5D%20(%D8%A7%D9%90)%20%D9%BE%D8%B4%D9%87%20. نارد] -ە بە مانای مێشوولە و تۆفانە و، وەن کە ھەمان دارەوەن یا قەزوانە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٨:٢٢، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] لە [https://www11.ihp.sinica.edu.tw/storage/w2_file/1688NTswNBe.pdf ئێرە]دا بووزم بە مانای elm دی. ھەنبانەبۆرینە بووز و دارتۆفانەی بۆ درخت پشه داناوە، درخت پشه و نارون یەک شتن؟ ئەگەر یەک شتن، [https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/ڕەشەدار ڕەشەدار] بۆچی دوو مانای ھەیە (١، درخت نارون و ٢، درخت پشه)؟ ویکیفەرھەنگی کورمانجی «بزی»ی بۆ elm بە کار بردووە و لە کوردستانیکادا «بزوو» بۆ elm ھاتووە، کێشەکە ئەوەیە ئەمەم لە یەک فەرھەنگی دیکەدا نەدی. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢١:٢٥، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئێستا دیم کە لە ویکیپیدیادا «[[نارەوان (دار)|نارەوان]]» بۆ beech بە کار ھاتووە! ئەم شێوەیە لە فەرھەنگەکاندا نەھاتووە، بەڵام لە «ناروان»ی پاڵەویی ئەشکانی دەچێ کە لە [https://en.wiktionary.org/wiki/نارون#Etymology_1 ئێرە] دا ھاتووە.  «دارەڕەش»یش دانراوە، بەڵام ئەمە ڕێک وەکوو [https://en.wiktionary.org/wiki/karaağaç#Etymology karaağç]ی تورکی دروست بووە کە بەرانبەری elmـە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٩:٤١، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

== Mongoose ==

ئەمە بە کوردی دەبێ بە چی؟ بانبانک؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٤٢، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>pqpx9sugo9x9wv30helizafly9zgtsr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شموئێل یووسف عەگنۆن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118544</id>
    <revision>
      <id>1589657</id>
      <parentid>1509096</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T18:16:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1589657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4196" sha1="29ly6l33wo9u7phlkrwiaa837z3y2il" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}}
'''شمۆئێل یووسف عجنوون''' ناسراوە بە '''شای عجنوون''' (١٧ی تەممووزی ١٨٨٨ لە [[ئوکراینا]] – ١٧ی شوباتی ١٩٧٠ لە [[ئورشەلیم]]، [[ئیسرائیل]]) [[نووسەر]]ێکی [[جوولەکە]] بووە و بە ڕەچەڵەک پۆڵەندی بووە و [[خەڵاتی نۆبێل]]ی لە [[وێژە]]دا وەرگرتووە، لە منداڵییەوە لەلای خێزانەکەی وانەی خوێندووە و نەچووەتە [[خوێندنگە]]، کە تەمەنی گەیشتووەتە ٨ ساڵ توانیوویەتی بە ھەردوو زمانی [[زمانی یدیش|یدیشی]]یە و [[عیبری]] بنووسێتەوە، لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا یەکەم قەسیدەی خۆی بە زمانی یدیشیە بڵاوکردۆتەوە لە ساڵی دواتر یەکەم قەسیدەی خۆی بە[[زمانی عیبری]] بڵاوکردووەتەوە.

شای عجنوون لە نێوان ساڵی ١٩٠٦ بۆ ساڵی ١٩٠٧ وەکو یاریدەدەری سەرنووسەری ڕۆژنامەی جوولەکەی پۆڵەندی کاری کردووە و ھەر لە ڕێگای ئەم ڕۆژنامەیەشەوە ھەندێک کاری وێژەیی خۆی بڵاوکردووەتەوە، ساڵی ١٩٠٧ ڕۆشتووە بۆ [[فەلەستین]] و لە [[یافا]] و [[ئورشەلیم]] ژیانی بەسەر بردووە، لەساڵی ١٩٠٨ چیرۆکی عجنووتی بڵاوکردووەتەوە و لە ساڵی ١٩١٠ ئەم چیرۆکە کراوە بە [[زمانی ئەڵمانی]].

شای عجنوون لەساڵی ١٩١٣ ڕۆشتووە بۆ [[ئەڵمانیا]] و لە ساڵی ١٩٢٠ لە ئەڵمانیا ھاوسەرگیری لەگەڵ ئیستیر مارکسدا کردووە، لەساڵی ١٩٣٩ نووسین و چیرۆکەکانی لەڕۆژنامەی ھائارتس بڵاوکردووەتەوە، ساڵی ١٩٢٤ ماڵەکەی لە ئەڵمانیا ئاگری تێبەربووە و ھەموو نووسینەکانیشی لەناوچووە و سووتاوە ھەر بۆیە بڕیاریداوە بگەڕێتەوە بۆ ئورشەلیم و ھەموو ژیانی لەوێ بەسەر بردووە، ساڵی ١٩٢٩ شەڕ و پێکدادانێکی توندوتیژ لەنێوان جوولەکە و عەرەبەکان ڕوویداوە و لەو نێوەندەدا [[پەرتووکخانە]]کەی عجنوون وێرانکراوە و بۆ جاری دووەم ھەموو دەستنوسەکانی تیاچووە.

شای عجنوون لەساڵی ١٩٣٤ بۆ ساڵی ١٩٥٠ دووجار خەڵاتی بیالێکی ئادابی لەلایەن [[شارەوانی]] [[تێل ئەڤیڤ]]ەوە وەرگرتووە، لە ساڵی ١٩٥٤ بۆ ساڵی ١٩٥٨ دووجار خەڵاتی ئیسرائیلی بۆ ئاداب وەرگرتووە کە گەورەترین دیاری وڵاتی [[ئیسرائیل]]ە، ساڵی ١٩٦٦ ئەکادیمیای [[سوێد]] خەڵاتی نۆبڵی بۆ ئاداب پێبەخشیوە. شمۆئێل یوسف عجنوون ناسراو بە شای عجنوون لە ١٧ شوباتی ساڵی ١٩٧٠ لەشاری [[ئورشەلیم]] کۆچی دوایی کردووە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* [https://web.archive.org/web/20160723200243/https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%D9%85%D9%88%D8%A6%D9%8A%D9%84_%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81_%D8%B9%D8%AC%D9%86%D9%88%D9%86 ویکیپیدیای عەرەبی]
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وێژە|ئیسرائیل|ڕۆمان|فەلەستین|ئەڵمانیا|ئوکراینا|ڕۆمانەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Shmuel Yosef Agnon}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٨]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٧٠]]
[[پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]]
[[پۆل:شاعیرانی زمانی عیبری]]</text>
      <sha1>29ly6l33wo9u7phlkrwiaa837z3y2il</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589669</id>
      <parentid>1589657</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T18:53:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1589669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13530" sha1="4ldoyuya2l9uk6p4wz8vouoiza85t59" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}}
'''شمۆئێل یووسف عەگنۆن''' ناسراوە بە '''شای عەگنۆن''' (١٧ی تەممووزی ١٨٨٨ لە [[ئوکراینا]] – ١٧ی شوباتی ١٩٧٠ لە [[ئورشەلیم]]، [[ئیسرائیل]]) [[نووسەر]]ێکی [[جوولەکە]] بووە و بە ڕەچەڵەک پۆڵەندی بووە و [[خەڵاتی نۆبێل]]ی لە [[وێژە]]دا وەرگرتووە، لە منداڵییەوە لەلای خێزانەکەی وانەی خوێندووە و نەچووەتە [[خوێندنگە]]، کە تەمەنی گەیشتووەتە ٨ ساڵ توانیوویەتی بە ھەردوو زمانی [[زمانی یدیش|یدیشی]]یە و [[عیبری]] بنووسێتەوە، لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا یەکەم قەسیدەی خۆی بە زمانی یدیشیە بڵاوکردۆتەوە لە ساڵی دواتر یەکەم قەسیدەی خۆی بە[[زمانی عیبری]] بڵاوکردووەتەوە.

شای عەگنۆن لە نێوان ساڵی ١٩٠٦ بۆ ساڵی ١٩٠٧ وەکو یاریدەدەری سەرنووسەری ڕۆژنامەی جوولەکەی پۆڵەندی کاری کردووە و ھەر لە ڕێگای ئەم ڕۆژنامەیەشەوە ھەندێک کاری وێژەیی خۆی بڵاوکردووەتەوە، ساڵی ١٩٠٧ ڕۆشتووە بۆ [[فەلەستین]] و لە [[یافا]] و [[ئورشەلیم]] ژیانی بەسەر بردووە، لەساڵی ١٩٠٨ چیرۆکی عجنووتی بڵاوکردووەتەوە و لە ساڵی ١٩١٠ ئەم چیرۆکە کراوە بە [[زمانی ئەڵمانی]].

شای عەگنۆن لەساڵی ١٩١٣ ڕۆشتووە بۆ [[ئەڵمانیا]] و لە ساڵی ١٩٢٠ لە ئەڵمانیا ھاوسەرگیری لەگەڵ ئیستیر مارکسدا کردووە، لەساڵی ١٩٣٩ نووسین و چیرۆکەکانی لەڕۆژنامەی ھائارتس بڵاوکردووەتەوە، ساڵی ١٩٢٤ ماڵەکەی لە ئەڵمانیا ئاگری تێبەربووە و ھەموو نووسینەکانیشی لەناوچووە و سووتاوە ھەر بۆیە بڕیاریداوە بگەڕێتەوە بۆ ئورشەلیم و ھەموو ژیانی لەوێ بەسەر بردووە، ساڵی ١٩٢٩ شەڕ و پێکدادانێکی توندوتیژ لەنێوان جوولەکە و عەرەبەکان ڕوویداوە و لەو نێوەندەدا [[پەرتووکخانە]]کەی عەگنۆن وێرانکراوە و بۆ جاری دووەم ھەموو دەستنوسەکانی تیاچووە.

شای عەگنۆن لەساڵی ١٩٣٤ بۆ ساڵی ١٩٥٠ دووجار خەڵاتی بیالێکی ئادابی لەلایەن [[شارەوانی]] [[تێل ئەڤیڤ]]ەوە وەرگرتووە، لە ساڵی ١٩٥٤ بۆ ساڵی ١٩٥٨ دووجار خەڵاتی ئیسرائیلی بۆ ئاداب وەرگرتووە کە گەورەترین دیاری وڵاتی [[ئیسرائیل]]ە، ساڵی ١٩٦٦ ئەکادیمیای [[سوێد]] خەڵاتی نۆبڵی بۆ ئاداب پێبەخشیوە. شمۆئێل یووسف عەگنۆن ناسراو بە شای عەگنۆن لە ١٧ شوباتی ساڵی ١٩٧٠ لەشاری [[ئورشەلیم]] کۆچی دوایی کردووە.

==تەوەر و کاریگەرییە وێژەیییەکان==
نووسینەکانی عەگنوون بوونەتە بابەتی [[توێژینەوە|توێژینەوەی ئەکادیمی]] بەرفراوان. زۆرێک لە زانایانی پێشەنگی وێژەی عیبری پەرتووک و توێژینەوەیان لەسەر بەرھەمەکانی بڵاوکردووەتەوە، لەنێویاندا [[بارووک کورزوایڵ]]، [[دۆڤ سادان]]، [[نیتزا بێن دۆڤ]]، [[دان میرۆن]]، [[دان لاۆر]] و [[ئالان مینتز]]. عەگنوون لەبارەی ژیانی جولەکە دەنووسێت، بەڵام بە دیدگای بێوێنە و دەستکاری تایبەتی خۆی. لە وتاری وەرگرتنی خەڵاتی نۆبڵدا، عەگنوون بانگەشەی ئەوەی کرد «ھەندێک لە پەرتووکەکانمدا کاریگەریی ئەو نووسەرانە دەبینن کە ناوەکانیان، لە نەزانینمدا، تەنانەت نەشمبیستووە، لە کاتێکدا ھەندێکی تر کاریگەریی ئەو شاعیرانە دەبینن کە ناوەکانیانم بیستووە بەڵام نووسینەکانیانم نەخوێندووەتەوە.» لە درێژەی قسەکانیدا وردەکاریی ئەوەی خستە ڕوو کە کاریگەرییە سەرەکییەکانی چیرۆکەکانی [[کتێبی پیرۆز|پەرتووکی پیرۆز]] بوون.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1966/agnon-speech.html |title=Nobel Speech |publisher=Nobelprize.org |date=December 10, 1966 |access-date=September 1, 2011}}&lt;/ref&gt; عەگنوون دانی بەوەدا نا کە لەژێر کاریگەریی [[وێژە]] و [[چاند]]ی ئەڵمانی و بە گشتی وێژەی ئەورووپیشدا بووە، کە بە وەرگێڕانی ئەڵمانی خوێندوویەتییەوە. کۆمەڵێک وتار لەسەر ئەم بابەتە، کە لەلایەن [[ھیلێل ویس]] بەشێکی دەستکاری کراوە، بە بەشداریی زانایانی ئیسرائیلی و ئەڵمانی، لە ٢٠١٠ بڵاوکرایەوە: [https://www.biupress.co.il/index.php?dir=site&amp;page=catalog&amp;op=item&amp;cs=1403 عەگنوون و ئەڵمانیا: ئامادەیی جیھانی ئەڵمانی لە نووسینەکانی ئێس. وای. عەگنووندا.] وێژەی عیبریی گەشەسەندوو کاریگەری لەسەر بەرھەمەکانی ھەبوو، بە تایبەتی بەرھەمەکانی ھاوڕێکەی، [[یۆسێف حاییم برێنەر]]. لە ئەڵمانیا، عەگنوون کاتی لەگەڵ زمانناسانی عیبری [[حاییم ناخمان بیالیک]] و [[ئەحاد ھاھام]] بەسەر برد.

ئەو کۆمەڵگایانەی لە ژیانیدا تێیاندا تێپەڕیوە لە بەرھەمەکانیدا ڕەنگیان داوەتەوە:
* [[گالیسیا]]: لە پەرتووکەکانی ''[[کەژاوەی بووکێنی]]''، «شارێک و پڕبوونی ئەو»، «چیرۆکێکی سادە» و «میوانێک بۆ شەو».
* [[ئەڵمانیا]]: لە چیرۆکەکانی «فێرنھایم»، «تا ئێستا» و «لە نێوان دوو شاردا».
* [[یافا]]: لە چیرۆکەکانی «سوێندی وەفاداری»، «تمۆل شیڵشۆم» و «گردە لمەکە».
* [[ئورشەلیم]]: «تەھیلا»، «تمۆل شیڵشۆم»، «ئەدۆ ڤێ–ینام» و «شیرا».

نیتزا بێن دۆڤ لەبارەی بەکارھێنانی ئاماژە، پەیوەندی ئازاد و زنجیرە خەونە خەیاڵییەکانی عەگنوون دەنووسێت، و باس لەوە دەکات کە چۆن ڕووداو و بیرکردنەوەکان کە لە ڕوواڵەتدا بێ بایەخن، ژیانی کەسایەتییەکانی دیاری دەکەن.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=0XnPnQqebRoC&amp;q=was+agnon+vegetarian |author=Nitza Ben-Dov |title=Agnon's art of indirection: Uncovering latent content in the fiction of S.Y Agnon |access-date=September 1, 2011|isbn=9004098631 |year=1993 |publisher=BRILL }}&lt;/ref&gt;

ھەندێک لە بەرھەمەکانی عەگنوون، وەک ''کەژاوەی بووکێنی''، «چەماوەکە ڕاست دەکرێتەوە»، و «تەڵاقدانی پزیشکەکە»، بۆ [[شانۆ]] گونجێنراون. شانۆگەرییەک لەسەر بنەمای نامەکانی عەگنوون بۆ ھاوسەرەکەی بە ناوی «ئیستەرلین یاکیراتی»، لە [[شانۆی خان لە ئورشەلیم|شانۆی خان]] لە [[ئورشەلیم]] نمایشکرا.

==خەڵاتەکان و پێشوازی و ڕەخنە==
عەگنوون دوو جار خەڵاتی [[خەڵاتی بیالیک|بیالیک]]ی بۆ وێژە پێ بەخشرا (١٩٣٤&lt;ref name=bi01&gt;{{cite web| title = Biography of Shmuel Yosef Agnon| website = [[Answers.com]]| url = http://www.answers.com/topic/shmuel-yosef-agnon}}&lt;/ref&gt; و ١٩٥٠&lt;ref name=bi01/&gt;&lt;ref name=bialik&gt;{{cite web|title=List of Bialik Prize recipients 1933–2004 (in Hebrew), Tel Aviv Municipality website |url=http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/_MultimediaServer/Documents/12516738.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071217143811/http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/_MultimediaServer/Documents/12516738.pdf |archive-date=2007-12-17 }} – which omits the award in 1934&lt;/ref&gt;). ھەروەھا دوو جار خەڵاتی [[خەڵاتی ئیسرائیل|ئیسرائیل]]ی بۆ وێژە پێ بەخشرا (١٩٥٤&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/PrasIsrael/Tashyag/Tashkab_Tashyag_Rikuz.htm?DictionaryKey=Tashyad |title=Israel Prize recipients in 1954 (in Hebrew) |publisher=Israel Prize Official Site |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307203211/http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/PrasIsrael/Tashyag/Tashkab_Tashyag_Rikuz.htm?DictionaryKey=Tashyad |archive-date=March 7, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; و ١٩٥٨&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/PrasIsrael/Tashyag/Tashkab_Tashyag_Rikuz.htm?DictionaryKey=Tashyah |title=Israel Prize recipients in 1958 (in Hebrew) |publisher=Israel Prize Official Site |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208115723/http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/PrasIsrael/Tashyag/Tashkab_Tashyag_Rikuz.htm?DictionaryKey=Tashyah |archive-date=February 8, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;).

لە ١٩٦٦دا، خەڵاتی [[خەڵاتی نۆبڵ لە وێژەدا|نۆبڵ لە وێژەدا]]ی پێ بەخشرا «بۆ ھونەری گێڕانەوەی تایبەتمەندی قووڵی بە مۆتیڤەکانی ژیانی گەلی جولەکە».&lt;ref name=&quot;Literature1966&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1966/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1966|publisher=[[Nobel Foundation]]|access-date=October 17, 2008}}&lt;/ref&gt; خەڵاتەکە بە ھاوبەشی لەگەڵ نووسەری جولەکەی ئەڵمانی [[نێلی ساکس]] درا بە ئەو. لە وتارەکەیدا لە [[ڕێوڕەسمی بەخشینی خەڵات|ڕێوڕەسمی بەخشینی خەڵاتەکەدا]]، عەگنوون خۆی بە عیبری ناساند: «وەک ئەنجامێکی ئەو کارەساتە مێژووییەی کە تێیدا [[تیتووس]]ی ڕۆما ئورشەلیمی وێران کرد و [[ئیسرائیل]] لە خاکەکەی دەربەدەر کرا، من لە یەکێک لە شارەکانی دەربەدەریدا لەدایکبووم. بەڵام ھەمیشە خۆم بە کەسێک داناوە کە لە ئورشەلیم لەدایکبووە».&lt;ref&gt;Horst Frenz, ed. ''Nobel Lectures, Literature 1901–1967.'' Amsterdam: Elsevier Publishing Company, 1969. [http://nobelprize.org/literature/laureates/1966/agnon-speech.html Nobel Prize acceptance speech]&lt;/ref&gt; ڕێوڕەسمی بەخشینی خەڵاتەکە لە ڕۆژێکی شەممەدا لە کاتی جەژنی جولەکەی [[ھانووکا]] بەڕێوەچوو. عەگنوون، کە پابەندی ئایین بوو، ئامادەبوونی لە ڕێوڕەسمەکە دواخست تاوەکوو دوو ڕێوڕەسمی جولەکەی خۆی لە شەوی شەممەدا ئەنجامدا، بۆ کۆتاییھێنان بە شەممە و داگیرساندنی [[مەنۆرا (ھانووکا)|مەنۆرا]].&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2017-09-15|title=S.Y. Agnon &amp; the Orthodox Reader|url=https://jewishaction.com/books/reviews/s-y-agnon-orthodox-reader/|access-date=2021-05-03|website=Jewish Action|language=en}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵانی دواتردا، ناوبانگی عەگنوون بە ڕادەیەک بوو کە کاتێک سکاڵای گەیاندە شارەوانی کە دەنگی ھاتوچۆی نزیک ماڵەکەی دەبێتە ھۆی تێکدانی کارەکەی، شارەکە شەقامەکەی بە ڕووی ئۆتۆمبێلەکاندا داخست و تابلۆیەکیان ھەڵواسی کە لەسەری نووسرابوو: «ھاتنەژوورەوە بۆ ھەموو جۆرە ئۆتۆمبێلێک قەدەغەیە، نووسەر خەریکی کارکردنە!».&lt;ref&gt;{{cite book|last=Mintz|first=Alan|display-authors=et al|chapter=Introduction|title=A Book That Was Lost|page=29}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* [https://web.archive.org/web/20160723200243/https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%D9%85%D9%88%D8%A6%D9%8A%D9%84_%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81_%D8%B9%D8%AC%D9%86%D9%88%D9%86 ویکیپیدیای عەرەبی]
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وێژە|ئیسرائیل|ڕۆمان|فەلەستین|ئەڵمانیا|ئوکراینا|ڕۆمانەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Shmuel Yosef Agnon}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٨]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٧٠]]
[[پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]]
[[پۆل:شاعیرانی زمانی عیبری]]</text>
      <sha1>4ldoyuya2l9uk6p4wz8vouoiza85t59</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589670</id>
      <parentid>1589669</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T18:53:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* تەوەر و کاریگەرییە وێژەیییەکان */</comment>
      <origin>1589670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13532" sha1="a4mtl4fyt4myq1li1yyofso9nqaxllr" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}}
'''شمۆئێل یووسف عەگنۆن''' ناسراوە بە '''شای عەگنۆن''' (١٧ی تەممووزی ١٨٨٨ لە [[ئوکراینا]] – ١٧ی شوباتی ١٩٧٠ لە [[ئورشەلیم]]، [[ئیسرائیل]]) [[نووسەر]]ێکی [[جوولەکە]] بووە و بە ڕەچەڵەک پۆڵەندی بووە و [[خەڵاتی نۆبێل]]ی لە [[وێژە]]دا وەرگرتووە، لە منداڵییەوە لەلای خێزانەکەی وانەی خوێندووە و نەچووەتە [[خوێندنگە]]، کە تەمەنی گەیشتووەتە ٨ ساڵ توانیوویەتی بە ھەردوو زمانی [[زمانی یدیش|یدیشی]]یە و [[عیبری]] بنووسێتەوە، لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا یەکەم قەسیدەی خۆی بە زمانی یدیشیە بڵاوکردۆتەوە لە ساڵی دواتر یەکەم قەسیدەی خۆی بە[[زمانی عیبری]] بڵاوکردووەتەوە.

شای عەگنۆن لە نێوان ساڵی ١٩٠٦ بۆ ساڵی ١٩٠٧ وەکو یاریدەدەری سەرنووسەری ڕۆژنامەی جوولەکەی پۆڵەندی کاری کردووە و ھەر لە ڕێگای ئەم ڕۆژنامەیەشەوە ھەندێک کاری وێژەیی خۆی بڵاوکردووەتەوە، ساڵی ١٩٠٧ ڕۆشتووە بۆ [[فەلەستین]] و لە [[یافا]] و [[ئورشەلیم]] ژیانی بەسەر بردووە، لەساڵی ١٩٠٨ چیرۆکی عجنووتی بڵاوکردووەتەوە و لە ساڵی ١٩١٠ ئەم چیرۆکە کراوە بە [[زمانی ئەڵمانی]].

شای عەگنۆن لەساڵی ١٩١٣ ڕۆشتووە بۆ [[ئەڵمانیا]] و لە ساڵی ١٩٢٠ لە ئەڵمانیا ھاوسەرگیری لەگەڵ ئیستیر مارکسدا کردووە، لەساڵی ١٩٣٩ نووسین و چیرۆکەکانی لەڕۆژنامەی ھائارتس بڵاوکردووەتەوە، ساڵی ١٩٢٤ ماڵەکەی لە ئەڵمانیا ئاگری تێبەربووە و ھەموو نووسینەکانیشی لەناوچووە و سووتاوە ھەر بۆیە بڕیاریداوە بگەڕێتەوە بۆ ئورشەلیم و ھەموو ژیانی لەوێ بەسەر بردووە، ساڵی ١٩٢٩ شەڕ و پێکدادانێکی توندوتیژ لەنێوان جوولەکە و عەرەبەکان ڕوویداوە و لەو نێوەندەدا [[پەرتووکخانە]]کەی عەگنۆن وێرانکراوە و بۆ جاری دووەم ھەموو دەستنوسەکانی تیاچووە.

شای عەگنۆن لەساڵی ١٩٣٤ بۆ ساڵی ١٩٥٠ دووجار خەڵاتی بیالێکی ئادابی لەلایەن [[شارەوانی]] [[تێل ئەڤیڤ]]ەوە وەرگرتووە، لە ساڵی ١٩٥٤ بۆ ساڵی ١٩٥٨ دووجار خەڵاتی ئیسرائیلی بۆ ئاداب وەرگرتووە کە گەورەترین دیاری وڵاتی [[ئیسرائیل]]ە، ساڵی ١٩٦٦ ئەکادیمیای [[سوێد]] خەڵاتی نۆبڵی بۆ ئاداب پێبەخشیوە. شمۆئێل یووسف عەگنۆن ناسراو بە شای عەگنۆن لە ١٧ شوباتی ساڵی ١٩٧٠ لەشاری [[ئورشەلیم]] کۆچی دوایی کردووە.

==تەوەر و کاریگەرییە وێژەیییەکان==
نووسینەکانی عەگنوون بوونەتە بابەتی [[توێژینەوە|توێژینەوەی ئەکادیمی]] بەرفراوان. زۆرێک لە زانایانی پێشەنگی وێژەی عیبری پەرتووک و توێژینەوەیان لەسەر بەرھەمەکانی بڵاوکردووەتەوە، لەنێویاندا [[بارووک کورزوایڵ]]، [[دۆڤ سادان]]، [[نیتزا بێن دۆڤ]]، [[دان میرۆن]]، [[دان لاۆر]] و [[ئالان مینتز]]. عەگنوون لەبارەی ژیانی جوولەکە دەنووسێت، بەڵام بە دیدگای بێوێنە و دەستکاری تایبەتی خۆی. لە وتاری وەرگرتنی خەڵاتی نۆبڵدا، عەگنوون بانگەشەی ئەوەی کرد «ھەندێک لە پەرتووکەکانمدا کاریگەریی ئەو نووسەرانە دەبینن کە ناوەکانیان، لە نەزانینمدا، تەنانەت نەشمبیستووە، لە کاتێکدا ھەندێکی تر کاریگەریی ئەو شاعیرانە دەبینن کە ناوەکانیانم بیستووە بەڵام نووسینەکانیانم نەخوێندووەتەوە.» لە درێژەی قسەکانیدا وردەکاریی ئەوەی خستە ڕوو کە کاریگەرییە سەرەکییەکانی چیرۆکەکانی [[کتێبی پیرۆز|پەرتووکی پیرۆز]] بوون.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1966/agnon-speech.html |title=Nobel Speech |publisher=Nobelprize.org |date=December 10, 1966 |access-date=September 1, 2011}}&lt;/ref&gt; عەگنوون دانی بەوەدا نا کە لەژێر کاریگەریی [[وێژە]] و [[چاند]]ی ئەڵمانی و بە گشتی وێژەی ئەورووپیشدا بووە، کە بە وەرگێڕانی ئەڵمانی خوێندوویەتییەوە. کۆمەڵێک وتار لەسەر ئەم بابەتە، کە لەلایەن [[ھیلێل ویس]] بەشێکی دەستکاری کراوە، بە بەشداریی زانایانی ئیسرائیلی و ئەڵمانی، لە ٢٠١٠ بڵاوکرایەوە: [https://www.biupress.co.il/index.php?dir=site&amp;page=catalog&amp;op=item&amp;cs=1403 عەگنوون و ئەڵمانیا: ئامادەیی جیھانی ئەڵمانی لە نووسینەکانی ئێس. وای. عەگنووندا.] وێژەی عیبریی گەشەسەندوو کاریگەری لەسەر بەرھەمەکانی ھەبوو، بە تایبەتی بەرھەمەکانی ھاوڕێکەی، [[یۆسێف حاییم برێنەر]]. لە ئەڵمانیا، عەگنوون کاتی لەگەڵ زمانناسانی عیبری [[حاییم ناخمان بیالیک]] و [[ئەحاد ھاھام]] بەسەر برد.

ئەو کۆمەڵگایانەی لە ژیانیدا تێیاندا تێپەڕیوە لە بەرھەمەکانیدا ڕەنگیان داوەتەوە:
* [[گالیسیا]]: لە پەرتووکەکانی ''[[کەژاوەی بووکێنی]]''، «شارێک و پڕبوونی ئەو»، «چیرۆکێکی سادە» و «میوانێک بۆ شەو».
* [[ئەڵمانیا]]: لە چیرۆکەکانی «فێرنھایم»، «تا ئێستا» و «لە نێوان دوو شاردا».
* [[یافا]]: لە چیرۆکەکانی «سوێندی وەفاداری»، «تمۆل شیڵشۆم» و «گردە لمەکە».
* [[ئورشەلیم]]: «تەھیلا»، «تمۆل شیڵشۆم»، «ئەدۆ ڤێ–ینام» و «شیرا».

نیتزا بێن دۆڤ لەبارەی بەکارھێنانی ئاماژە، پەیوەندی ئازاد و زنجیرە خەونە خەیاڵییەکانی عەگنوون دەنووسێت، و باس لەوە دەکات کە چۆن ڕووداو و بیرکردنەوەکان کە لە ڕوواڵەتدا بێ بایەخن، ژیانی کەسایەتییەکانی دیاری دەکەن.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=0XnPnQqebRoC&amp;q=was+agnon+vegetarian |author=Nitza Ben-Dov |title=Agnon's art of indirection: Uncovering latent content in the fiction of S.Y Agnon |access-date=September 1, 2011|isbn=9004098631 |year=1993 |publisher=BRILL }}&lt;/ref&gt;

ھەندێک لە بەرھەمەکانی عەگنوون، وەک ''کەژاوەی بووکێنی''، «چەماوەکە ڕاست دەکرێتەوە»، و «تەڵاقدانی پزیشکەکە»، بۆ [[شانۆ]] گونجێنراون. شانۆگەرییەک لەسەر بنەمای نامەکانی عەگنوون بۆ ھاوسەرەکەی بە ناوی «ئیستەرلین یاکیراتی»، لە [[شانۆی خان لە ئورشەلیم|شانۆی خان]] لە [[ئورشەلیم]] نمایشکرا.

==خەڵاتەکان و پێشوازی و ڕەخنە==
عەگنوون دوو جار خەڵاتی [[خەڵاتی بیالیک|بیالیک]]ی بۆ وێژە پێ بەخشرا (١٩٣٤&lt;ref name=bi01&gt;{{cite web| title = Biography of Shmuel Yosef Agnon| website = [[Answers.com]]| url = http://www.answers.com/topic/shmuel-yosef-agnon}}&lt;/ref&gt; و ١٩٥٠&lt;ref name=bi01/&gt;&lt;ref name=bialik&gt;{{cite web|title=List of Bialik Prize recipients 1933–2004 (in Hebrew), Tel Aviv Municipality website |url=http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/_MultimediaServer/Documents/12516738.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071217143811/http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/_MultimediaServer/Documents/12516738.pdf |archive-date=2007-12-17 }} – which omits the award in 1934&lt;/ref&gt;). ھەروەھا دوو جار خەڵاتی [[خەڵاتی ئیسرائیل|ئیسرائیل]]ی بۆ وێژە پێ بەخشرا (١٩٥٤&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/PrasIsrael/Tashyag/Tashkab_Tashyag_Rikuz.htm?DictionaryKey=Tashyad |title=Israel Prize recipients in 1954 (in Hebrew) |publisher=Israel Prize Official Site |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307203211/http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/PrasIsrael/Tashyag/Tashkab_Tashyag_Rikuz.htm?DictionaryKey=Tashyad |archive-date=March 7, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; و ١٩٥٨&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/PrasIsrael/Tashyag/Tashkab_Tashyag_Rikuz.htm?DictionaryKey=Tashyah |title=Israel Prize recipients in 1958 (in Hebrew) |publisher=Israel Prize Official Site |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208115723/http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/PrasIsrael/Tashyag/Tashkab_Tashyag_Rikuz.htm?DictionaryKey=Tashyah |archive-date=February 8, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;).

لە ١٩٦٦دا، خەڵاتی [[خەڵاتی نۆبڵ لە وێژەدا|نۆبڵ لە وێژەدا]]ی پێ بەخشرا «بۆ ھونەری گێڕانەوەی تایبەتمەندی قووڵی بە مۆتیڤەکانی ژیانی گەلی جولەکە».&lt;ref name=&quot;Literature1966&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1966/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1966|publisher=[[Nobel Foundation]]|access-date=October 17, 2008}}&lt;/ref&gt; خەڵاتەکە بە ھاوبەشی لەگەڵ نووسەری جولەکەی ئەڵمانی [[نێلی ساکس]] درا بە ئەو. لە وتارەکەیدا لە [[ڕێوڕەسمی بەخشینی خەڵات|ڕێوڕەسمی بەخشینی خەڵاتەکەدا]]، عەگنوون خۆی بە عیبری ناساند: «وەک ئەنجامێکی ئەو کارەساتە مێژووییەی کە تێیدا [[تیتووس]]ی ڕۆما ئورشەلیمی وێران کرد و [[ئیسرائیل]] لە خاکەکەی دەربەدەر کرا، من لە یەکێک لە شارەکانی دەربەدەریدا لەدایکبووم. بەڵام ھەمیشە خۆم بە کەسێک داناوە کە لە ئورشەلیم لەدایکبووە».&lt;ref&gt;Horst Frenz, ed. ''Nobel Lectures, Literature 1901–1967.'' Amsterdam: Elsevier Publishing Company, 1969. [http://nobelprize.org/literature/laureates/1966/agnon-speech.html Nobel Prize acceptance speech]&lt;/ref&gt; ڕێوڕەسمی بەخشینی خەڵاتەکە لە ڕۆژێکی شەممەدا لە کاتی جەژنی جولەکەی [[ھانووکا]] بەڕێوەچوو. عەگنوون، کە پابەندی ئایین بوو، ئامادەبوونی لە ڕێوڕەسمەکە دواخست تاوەکوو دوو ڕێوڕەسمی جولەکەی خۆی لە شەوی شەممەدا ئەنجامدا، بۆ کۆتاییھێنان بە شەممە و داگیرساندنی [[مەنۆرا (ھانووکا)|مەنۆرا]].&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2017-09-15|title=S.Y. Agnon &amp; the Orthodox Reader|url=https://jewishaction.com/books/reviews/s-y-agnon-orthodox-reader/|access-date=2021-05-03|website=Jewish Action|language=en}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵانی دواتردا، ناوبانگی عەگنوون بە ڕادەیەک بوو کە کاتێک سکاڵای گەیاندە شارەوانی کە دەنگی ھاتوچۆی نزیک ماڵەکەی دەبێتە ھۆی تێکدانی کارەکەی، شارەکە شەقامەکەی بە ڕووی ئۆتۆمبێلەکاندا داخست و تابلۆیەکیان ھەڵواسی کە لەسەری نووسرابوو: «ھاتنەژوورەوە بۆ ھەموو جۆرە ئۆتۆمبێلێک قەدەغەیە، نووسەر خەریکی کارکردنە!».&lt;ref&gt;{{cite book|last=Mintz|first=Alan|display-authors=et al|chapter=Introduction|title=A Book That Was Lost|page=29}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* [https://web.archive.org/web/20160723200243/https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%D9%85%D9%88%D8%A6%D9%8A%D9%84_%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81_%D8%B9%D8%AC%D9%86%D9%88%D9%86 ویکیپیدیای عەرەبی]
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وێژە|ئیسرائیل|ڕۆمان|فەلەستین|ئەڵمانیا|ئوکراینا|ڕۆمانەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Shmuel Yosef Agnon}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٨]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٧٠]]
[[پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]]
[[پۆل:شاعیرانی زمانی عیبری]]</text>
      <sha1>a4mtl4fyt4myq1li1yyofso9nqaxllr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589671</id>
      <parentid>1589670</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T18:55:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* خەڵاتەکان و پێشوازی و ڕەخنە */</comment>
      <origin>1589671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13544" sha1="mj74icqfothzgazoqklxbm2nirmnnu4" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}}
'''شمۆئێل یووسف عەگنۆن''' ناسراوە بە '''شای عەگنۆن''' (١٧ی تەممووزی ١٨٨٨ لە [[ئوکراینا]] – ١٧ی شوباتی ١٩٧٠ لە [[ئورشەلیم]]، [[ئیسرائیل]]) [[نووسەر]]ێکی [[جوولەکە]] بووە و بە ڕەچەڵەک پۆڵەندی بووە و [[خەڵاتی نۆبێل]]ی لە [[وێژە]]دا وەرگرتووە، لە منداڵییەوە لەلای خێزانەکەی وانەی خوێندووە و نەچووەتە [[خوێندنگە]]، کە تەمەنی گەیشتووەتە ٨ ساڵ توانیوویەتی بە ھەردوو زمانی [[زمانی یدیش|یدیشی]]یە و [[عیبری]] بنووسێتەوە، لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا یەکەم قەسیدەی خۆی بە زمانی یدیشیە بڵاوکردۆتەوە لە ساڵی دواتر یەکەم قەسیدەی خۆی بە[[زمانی عیبری]] بڵاوکردووەتەوە.

شای عەگنۆن لە نێوان ساڵی ١٩٠٦ بۆ ساڵی ١٩٠٧ وەکو یاریدەدەری سەرنووسەری ڕۆژنامەی جوولەکەی پۆڵەندی کاری کردووە و ھەر لە ڕێگای ئەم ڕۆژنامەیەشەوە ھەندێک کاری وێژەیی خۆی بڵاوکردووەتەوە، ساڵی ١٩٠٧ ڕۆشتووە بۆ [[فەلەستین]] و لە [[یافا]] و [[ئورشەلیم]] ژیانی بەسەر بردووە، لەساڵی ١٩٠٨ چیرۆکی عجنووتی بڵاوکردووەتەوە و لە ساڵی ١٩١٠ ئەم چیرۆکە کراوە بە [[زمانی ئەڵمانی]].

شای عەگنۆن لەساڵی ١٩١٣ ڕۆشتووە بۆ [[ئەڵمانیا]] و لە ساڵی ١٩٢٠ لە ئەڵمانیا ھاوسەرگیری لەگەڵ ئیستیر مارکسدا کردووە، لەساڵی ١٩٣٩ نووسین و چیرۆکەکانی لەڕۆژنامەی ھائارتس بڵاوکردووەتەوە، ساڵی ١٩٢٤ ماڵەکەی لە ئەڵمانیا ئاگری تێبەربووە و ھەموو نووسینەکانیشی لەناوچووە و سووتاوە ھەر بۆیە بڕیاریداوە بگەڕێتەوە بۆ ئورشەلیم و ھەموو ژیانی لەوێ بەسەر بردووە، ساڵی ١٩٢٩ شەڕ و پێکدادانێکی توندوتیژ لەنێوان جوولەکە و عەرەبەکان ڕوویداوە و لەو نێوەندەدا [[پەرتووکخانە]]کەی عەگنۆن وێرانکراوە و بۆ جاری دووەم ھەموو دەستنوسەکانی تیاچووە.

شای عەگنۆن لەساڵی ١٩٣٤ بۆ ساڵی ١٩٥٠ دووجار خەڵاتی بیالێکی ئادابی لەلایەن [[شارەوانی]] [[تێل ئەڤیڤ]]ەوە وەرگرتووە، لە ساڵی ١٩٥٤ بۆ ساڵی ١٩٥٨ دووجار خەڵاتی ئیسرائیلی بۆ ئاداب وەرگرتووە کە گەورەترین دیاری وڵاتی [[ئیسرائیل]]ە، ساڵی ١٩٦٦ ئەکادیمیای [[سوێد]] خەڵاتی نۆبڵی بۆ ئاداب پێبەخشیوە. شمۆئێل یووسف عەگنۆن ناسراو بە شای عەگنۆن لە ١٧ شوباتی ساڵی ١٩٧٠ لەشاری [[ئورشەلیم]] کۆچی دوایی کردووە.

==تەوەر و کاریگەرییە وێژەیییەکان==
نووسینەکانی عەگنوون بوونەتە بابەتی [[توێژینەوە|توێژینەوەی ئەکادیمی]] بەرفراوان. زۆرێک لە زانایانی پێشەنگی وێژەی عیبری پەرتووک و توێژینەوەیان لەسەر بەرھەمەکانی بڵاوکردووەتەوە، لەنێویاندا [[بارووک کورزوایڵ]]، [[دۆڤ سادان]]، [[نیتزا بێن دۆڤ]]، [[دان میرۆن]]، [[دان لاۆر]] و [[ئالان مینتز]]. عەگنوون لەبارەی ژیانی جوولەکە دەنووسێت، بەڵام بە دیدگای بێوێنە و دەستکاری تایبەتی خۆی. لە وتاری وەرگرتنی خەڵاتی نۆبڵدا، عەگنوون بانگەشەی ئەوەی کرد «ھەندێک لە پەرتووکەکانمدا کاریگەریی ئەو نووسەرانە دەبینن کە ناوەکانیان، لە نەزانینمدا، تەنانەت نەشمبیستووە، لە کاتێکدا ھەندێکی تر کاریگەریی ئەو شاعیرانە دەبینن کە ناوەکانیانم بیستووە بەڵام نووسینەکانیانم نەخوێندووەتەوە.» لە درێژەی قسەکانیدا وردەکاریی ئەوەی خستە ڕوو کە کاریگەرییە سەرەکییەکانی چیرۆکەکانی [[کتێبی پیرۆز|پەرتووکی پیرۆز]] بوون.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1966/agnon-speech.html |title=Nobel Speech |publisher=Nobelprize.org |date=December 10, 1966 |access-date=September 1, 2011}}&lt;/ref&gt; عەگنوون دانی بەوەدا نا کە لەژێر کاریگەریی [[وێژە]] و [[چاند]]ی ئەڵمانی و بە گشتی وێژەی ئەورووپیشدا بووە، کە بە وەرگێڕانی ئەڵمانی خوێندوویەتییەوە. کۆمەڵێک وتار لەسەر ئەم بابەتە، کە لەلایەن [[ھیلێل ویس]] بەشێکی دەستکاری کراوە، بە بەشداریی زانایانی ئیسرائیلی و ئەڵمانی، لە ٢٠١٠ بڵاوکرایەوە: [https://www.biupress.co.il/index.php?dir=site&amp;page=catalog&amp;op=item&amp;cs=1403 عەگنوون و ئەڵمانیا: ئامادەیی جیھانی ئەڵمانی لە نووسینەکانی ئێس. وای. عەگنووندا.] وێژەی عیبریی گەشەسەندوو کاریگەری لەسەر بەرھەمەکانی ھەبوو، بە تایبەتی بەرھەمەکانی ھاوڕێکەی، [[یۆسێف حاییم برێنەر]]. لە ئەڵمانیا، عەگنوون کاتی لەگەڵ زمانناسانی عیبری [[حاییم ناخمان بیالیک]] و [[ئەحاد ھاھام]] بەسەر برد.

ئەو کۆمەڵگایانەی لە ژیانیدا تێیاندا تێپەڕیوە لە بەرھەمەکانیدا ڕەنگیان داوەتەوە:
* [[گالیسیا]]: لە پەرتووکەکانی ''[[کەژاوەی بووکێنی]]''، «شارێک و پڕبوونی ئەو»، «چیرۆکێکی سادە» و «میوانێک بۆ شەو».
* [[ئەڵمانیا]]: لە چیرۆکەکانی «فێرنھایم»، «تا ئێستا» و «لە نێوان دوو شاردا».
* [[یافا]]: لە چیرۆکەکانی «سوێندی وەفاداری»، «تمۆل شیڵشۆم» و «گردە لمەکە».
* [[ئورشەلیم]]: «تەھیلا»، «تمۆل شیڵشۆم»، «ئەدۆ ڤێ–ینام» و «شیرا».

نیتزا بێن دۆڤ لەبارەی بەکارھێنانی ئاماژە، پەیوەندی ئازاد و زنجیرە خەونە خەیاڵییەکانی عەگنوون دەنووسێت، و باس لەوە دەکات کە چۆن ڕووداو و بیرکردنەوەکان کە لە ڕوواڵەتدا بێ بایەخن، ژیانی کەسایەتییەکانی دیاری دەکەن.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=0XnPnQqebRoC&amp;q=was+agnon+vegetarian |author=Nitza Ben-Dov |title=Agnon's art of indirection: Uncovering latent content in the fiction of S.Y Agnon |access-date=September 1, 2011|isbn=9004098631 |year=1993 |publisher=BRILL }}&lt;/ref&gt;

ھەندێک لە بەرھەمەکانی عەگنوون، وەک ''کەژاوەی بووکێنی''، «چەماوەکە ڕاست دەکرێتەوە»، و «تەڵاقدانی پزیشکەکە»، بۆ [[شانۆ]] گونجێنراون. شانۆگەرییەک لەسەر بنەمای نامەکانی عەگنوون بۆ ھاوسەرەکەی بە ناوی «ئیستەرلین یاکیراتی»، لە [[شانۆی خان لە ئورشەلیم|شانۆی خان]] لە [[ئورشەلیم]] نمایشکرا.

==خەڵاتەکان و پێشوازی و ڕەخنە==
عەگنوون دوو جار خەڵاتی [[خەڵاتی بیالیک|بیالیک]]ی بۆ [[وێژە]] پێ بەخشرا (١٩٣٤&lt;ref name=bi01&gt;{{cite web| title = Biography of Shmuel Yosef Agnon| website = [[Answers.com]]| url = http://www.answers.com/topic/shmuel-yosef-agnon}}&lt;/ref&gt; و ١٩٥٠&lt;ref name=bi01/&gt;&lt;ref name=bialik&gt;{{cite web|title=List of Bialik Prize recipients 1933–2004 (in Hebrew), Tel Aviv Municipality website |url=http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/_MultimediaServer/Documents/12516738.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071217143811/http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/_MultimediaServer/Documents/12516738.pdf |archive-date=2007-12-17 }} – which omits the award in 1934&lt;/ref&gt;). ھەروەھا دوو جار خەڵاتی [[خەڵاتی ئیسرائیل|ئیسرائیل]]ی بۆ وێژە پێ بەخشرا (١٩٥٤&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/PrasIsrael/Tashyag/Tashkab_Tashyag_Rikuz.htm?DictionaryKey=Tashyad |title=Israel Prize recipients in 1954 (in Hebrew) |publisher=Israel Prize Official Site |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307203211/http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/PrasIsrael/Tashyag/Tashkab_Tashyag_Rikuz.htm?DictionaryKey=Tashyad |archive-date=March 7, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; و ١٩٥٨&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/PrasIsrael/Tashyag/Tashkab_Tashyag_Rikuz.htm?DictionaryKey=Tashyah |title=Israel Prize recipients in 1958 (in Hebrew) |publisher=Israel Prize Official Site |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208115723/http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/PrasIsrael/Tashyag/Tashkab_Tashyag_Rikuz.htm?DictionaryKey=Tashyah |archive-date=February 8, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;).

لە ١٩٦٦دا، خەڵاتی [[خەڵاتی نۆبڵ لە وێژەدا|نۆبڵ لە وێژەدا]]ی پێ بەخشرا «بۆ ھونەری گێڕانەوەی تایبەتمەندی قووڵی بە مۆتیڤەکانی ژیانی گەلی جوولەکە».&lt;ref name=&quot;Literature1966&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1966/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1966|publisher=[[Nobel Foundation]]|access-date=October 17, 2008}}&lt;/ref&gt; خەڵاتەکە بە ھاوبەشی لەگەڵ نووسەری جوولەکەی ئەڵمانی [[نێلی ساکس]] درا بە ئەو. لە وتارەکەیدا لە [[ڕێوڕەسمی بەخشینی خەڵات|ڕێوڕەسمی بەخشینی خەڵاتەکەدا]]، عەگنوون خۆی بە عیبری ناساند: «وەک ئەنجامێکی ئەو کارەساتە مێژووییەی کە تێیدا [[تیتووس]]ی ڕۆما ئورشەلیمی وێران کرد و [[ئیسرائیل]] لە خاکەکەی دەربەدەر کرا، من لە یەکێک لە شارەکانی دەربەدەریدا لەدایکبووم. بەڵام ھەمیشە خۆم بە کەسێک داناوە کە لە ئورشەلیم لەدایکبووە».&lt;ref&gt;Horst Frenz, ed. ''Nobel Lectures, Literature 1901–1967.'' Amsterdam: Elsevier Publishing Company, 1969. [http://nobelprize.org/literature/laureates/1966/agnon-speech.html Nobel Prize acceptance speech]&lt;/ref&gt; ڕێوڕەسمی بەخشینی خەڵاتەکە لە ڕۆژێکی شەممەدا لە کاتی جەژنی جوولەکەی [[ھانووکا]] بەڕێوەچوو. عەگنوون، کە پابەندی ئایین بوو، ئامادەبوونی لە ڕێوڕەسمەکە دواخست تاوەکوو دوو ڕێوڕەسمی جوولەکەی خۆی لە شەوی شەممەدا ئەنجامدا، بۆ کۆتاییھێنان بە شەممە و داگیرساندنی [[مەنۆرا (ھانووکا)|مەنۆرا]].&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2017-09-15|title=S.Y. Agnon &amp; the Orthodox Reader|url=https://jewishaction.com/books/reviews/s-y-agnon-orthodox-reader/|access-date=2021-05-03|website=Jewish Action|language=en}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵانی دواتردا، ناوبانگی عەگنوون بە ڕادەیەک بوو کە کاتێک سکاڵای گەیاندە شارەوانی کە دەنگی ھاتوچۆی نزیک ماڵەکەی دەبێتە ھۆی تێکدانی کارەکەی، شارەکە شەقامەکەی بە ڕووی ئۆتۆمبێلەکاندا داخست و تابلۆیەکیان ھەڵواسی کە لەسەری نووسرابوو: «ھاتنەژوورەوە بۆ ھەموو جۆرە ئۆتۆمبێلێک قەدەغەیە، نووسەر خەریکی کارکردنە!».&lt;ref&gt;{{cite book|last=Mintz|first=Alan|display-authors=et al|chapter=Introduction|title=A Book That Was Lost|page=29}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* [https://web.archive.org/web/20160723200243/https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%D9%85%D9%88%D8%A6%D9%8A%D9%84_%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81_%D8%B9%D8%AC%D9%86%D9%88%D9%86 ویکیپیدیای عەرەبی]
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وێژە|ئیسرائیل|ڕۆمان|فەلەستین|ئەڵمانیا|ئوکراینا|ڕۆمانەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Shmuel Yosef Agnon}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٨]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٧٠]]
[[پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]]
[[پۆل:شاعیرانی زمانی عیبری]]</text>
      <sha1>mj74icqfothzgazoqklxbm2nirmnnu4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589672</id>
      <parentid>1589671</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T18:55:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1589672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13340" sha1="7r8yob831nqb7z6uygzjbm9y3um7uvm" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}}
'''شمۆئێل یووسف عەگنۆن''' ناسراوە بە '''شای عەگنۆن''' (١٧ی تەممووزی ١٨٨٨ لە [[ئوکراینا]] – ١٧ی شوباتی ١٩٧٠ لە [[ئورشەلیم]]، [[ئیسرائیل]]) [[نووسەر]]ێکی [[جوولەکە]] بووە و بە ڕەچەڵەک پۆڵەندی بووە و [[خەڵاتی نۆبێل]]ی لە [[وێژە]]دا وەرگرتووە، لە منداڵییەوە لەلای خێزانەکەی وانەی خوێندووە و نەچووەتە [[خوێندنگە]]، کە تەمەنی گەیشتووەتە ٨ ساڵ توانیوویەتی بە ھەردوو زمانی [[زمانی یدیش|یدیشی]]یە و [[عیبری]] بنووسێتەوە، لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا یەکەم قەسیدەی خۆی بە زمانی یدیشیە بڵاوکردۆتەوە لە ساڵی دواتر یەکەم قەسیدەی خۆی بە[[زمانی عیبری]] بڵاوکردووەتەوە.

شای عەگنۆن لە نێوان ساڵی ١٩٠٦ بۆ ساڵی ١٩٠٧ وەکو یاریدەدەری سەرنووسەری ڕۆژنامەی جوولەکەی پۆڵەندی کاری کردووە و ھەر لە ڕێگای ئەم ڕۆژنامەیەشەوە ھەندێک کاری وێژەیی خۆی بڵاوکردووەتەوە، ساڵی ١٩٠٧ ڕۆشتووە بۆ [[فەلەستین]] و لە [[یافا]] و [[ئورشەلیم]] ژیانی بەسەر بردووە، لەساڵی ١٩٠٨ چیرۆکی عجنووتی بڵاوکردووەتەوە و لە ساڵی ١٩١٠ ئەم چیرۆکە کراوە بە [[زمانی ئەڵمانی]].

شای عەگنۆن لەساڵی ١٩١٣ ڕۆشتووە بۆ [[ئەڵمانیا]] و لە ساڵی ١٩٢٠ لە ئەڵمانیا ھاوسەرگیری لەگەڵ ئیستیر مارکسدا کردووە، لەساڵی ١٩٣٩ نووسین و چیرۆکەکانی لەڕۆژنامەی ھائارتس بڵاوکردووەتەوە، ساڵی ١٩٢٤ ماڵەکەی لە ئەڵمانیا ئاگری تێبەربووە و ھەموو نووسینەکانیشی لەناوچووە و سووتاوە ھەر بۆیە بڕیاریداوە بگەڕێتەوە بۆ ئورشەلیم و ھەموو ژیانی لەوێ بەسەر بردووە، ساڵی ١٩٢٩ شەڕ و پێکدادانێکی توندوتیژ لەنێوان جوولەکە و عەرەبەکان ڕوویداوە و لەو نێوەندەدا [[پەرتووکخانە]]کەی عەگنۆن وێرانکراوە و بۆ جاری دووەم ھەموو دەستنوسەکانی تیاچووە.

شای عەگنۆن لەساڵی ١٩٣٤ بۆ ساڵی ١٩٥٠ دووجار خەڵاتی بیالێکی ئادابی لەلایەن [[شارەوانی]] [[تێل ئەڤیڤ]]ەوە وەرگرتووە، لە ساڵی ١٩٥٤ بۆ ساڵی ١٩٥٨ دووجار خەڵاتی ئیسرائیلی بۆ ئاداب وەرگرتووە کە گەورەترین دیاری وڵاتی [[ئیسرائیل]]ە، ساڵی ١٩٦٦ ئەکادیمیای [[سوێد]] خەڵاتی نۆبڵی بۆ ئاداب پێبەخشیوە. شمۆئێل یووسف عەگنۆن ناسراو بە شای عەگنۆن لە ١٧ شوباتی ساڵی ١٩٧٠ لەشاری [[ئورشەلیم]] کۆچی دوایی کردووە.

==تەوەر و کاریگەرییە وێژەیییەکان==
نووسینەکانی عەگنوون بوونەتە بابەتی [[توێژینەوە|توێژینەوەی ئەکادیمی]] بەرفراوان. زۆرێک لە زانایانی پێشەنگی وێژەی عیبری پەرتووک و توێژینەوەیان لەسەر بەرھەمەکانی بڵاوکردووەتەوە، لەنێویاندا [[بارووک کورزوایڵ]]، [[دۆڤ سادان]]، [[نیتزا بێن دۆڤ]]، [[دان میرۆن]]، [[دان لاۆر]] و [[ئالان مینتز]]. عەگنوون لەبارەی ژیانی جوولەکە دەنووسێت، بەڵام بە دیدگای بێوێنە و دەستکاری تایبەتی خۆی. لە وتاری وەرگرتنی خەڵاتی نۆبڵدا، عەگنوون بانگەشەی ئەوەی کرد «ھەندێک لە پەرتووکەکانمدا کاریگەریی ئەو نووسەرانە دەبینن کە ناوەکانیان، لە نەزانینمدا، تەنانەت نەشمبیستووە، لە کاتێکدا ھەندێکی تر کاریگەریی ئەو شاعیرانە دەبینن کە ناوەکانیانم بیستووە بەڵام نووسینەکانیانم نەخوێندووەتەوە.» لە درێژەی قسەکانیدا وردەکاریی ئەوەی خستە ڕوو کە کاریگەرییە سەرەکییەکانی چیرۆکەکانی [[کتێبی پیرۆز|پەرتووکی پیرۆز]] بوون.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1966/agnon-speech.html |title=Nobel Speech |publisher=Nobelprize.org |date=December 10, 1966 |access-date=September 1, 2011}}&lt;/ref&gt; عەگنوون دانی بەوەدا نا کە لەژێر کاریگەریی [[وێژە]] و [[چاند]]ی ئەڵمانی و بە گشتی وێژەی ئەورووپیشدا بووە، کە بە وەرگێڕانی ئەڵمانی خوێندوویەتییەوە. کۆمەڵێک وتار لەسەر ئەم بابەتە، کە لەلایەن [[ھیلێل ویس]] بەشێکی دەستکاری کراوە، بە بەشداریی زانایانی ئیسرائیلی و ئەڵمانی، لە ٢٠١٠ بڵاوکرایەوە: [https://www.biupress.co.il/index.php?dir=site&amp;page=catalog&amp;op=item&amp;cs=1403 عەگنوون و ئەڵمانیا: ئامادەیی جیھانی ئەڵمانی لە نووسینەکانی ئێس. وای. عەگنووندا.] وێژەی عیبریی گەشەسەندوو کاریگەری لەسەر بەرھەمەکانی ھەبوو، بە تایبەتی بەرھەمەکانی ھاوڕێکەی، [[یۆسێف حاییم برێنەر]]. لە ئەڵمانیا، عەگنوون کاتی لەگەڵ زمانناسانی عیبری [[حاییم ناخمان بیالیک]] و [[ئەحاد ھاھام]] بەسەر برد.

ئەو کۆمەڵگایانەی لە ژیانیدا تێیاندا تێپەڕیوە لە بەرھەمەکانیدا ڕەنگیان داوەتەوە:
* [[گالیسیا]]: لە پەرتووکەکانی ''[[کەژاوەی بووکێنی]]''، «شارێک و پڕبوونی ئەو»، «چیرۆکێکی سادە» و «میوانێک بۆ شەو».
* [[ئەڵمانیا]]: لە چیرۆکەکانی «فێرنھایم»، «تا ئێستا» و «لە نێوان دوو شاردا».
* [[یافا]]: لە چیرۆکەکانی «سوێندی وەفاداری»، «تمۆل شیڵشۆم» و «گردە لمەکە».
* [[ئورشەلیم]]: «تەھیلا»، «تمۆل شیڵشۆم»، «ئەدۆ ڤێ–ینام» و «شیرا».

نیتزا بێن دۆڤ لەبارەی بەکارھێنانی ئاماژە، پەیوەندی ئازاد و زنجیرە خەونە خەیاڵییەکانی عەگنوون دەنووسێت، و باس لەوە دەکات کە چۆن ڕووداو و بیرکردنەوەکان کە لە ڕوواڵەتدا بێ بایەخن، ژیانی کەسایەتییەکانی دیاری دەکەن.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=0XnPnQqebRoC&amp;q=was+agnon+vegetarian |author=Nitza Ben-Dov |title=Agnon's art of indirection: Uncovering latent content in the fiction of S.Y Agnon |access-date=September 1, 2011|isbn=9004098631 |year=1993 |publisher=BRILL }}&lt;/ref&gt;

ھەندێک لە بەرھەمەکانی عەگنوون، وەک ''کەژاوەی بووکێنی''، «چەماوەکە ڕاست دەکرێتەوە»، و «تەڵاقدانی پزیشکەکە»، بۆ [[شانۆ]] گونجێنراون. شانۆگەرییەک لەسەر بنەمای نامەکانی عەگنوون بۆ ھاوسەرەکەی بە ناوی «ئیستەرلین یاکیراتی»، لە [[شانۆی خان لە ئورشەلیم|شانۆی خان]] لە [[ئورشەلیم]] نمایشکرا.

==خەڵاتەکان و پێشوازی و ڕەخنە==
عەگنوون دوو جار خەڵاتی [[خەڵاتی بیالیک|بیالیک]]ی بۆ [[وێژە]] پێ بەخشرا (١٩٣٤&lt;ref name=bi01&gt;{{cite web| title = Biography of Shmuel Yosef Agnon| website = [[Answers.com]]| url = http://www.answers.com/topic/shmuel-yosef-agnon}}&lt;/ref&gt; و ١٩٥٠&lt;ref name=bi01/&gt;&lt;ref name=bialik&gt;{{cite web|title=List of Bialik Prize recipients 1933–2004 (in Hebrew), Tel Aviv Municipality website |url=http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/_MultimediaServer/Documents/12516738.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071217143811/http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/_MultimediaServer/Documents/12516738.pdf |archive-date=2007-12-17 }} – which omits the award in 1934&lt;/ref&gt;). ھەروەھا دوو جار خەڵاتی [[خەڵاتی ئیسرائیل|ئیسرائیل]]ی بۆ وێژە پێ بەخشرا (١٩٥٤&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/PrasIsrael/Tashyag/Tashkab_Tashyag_Rikuz.htm?DictionaryKey=Tashyad |title=Israel Prize recipients in 1954 (in Hebrew) |publisher=Israel Prize Official Site |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307203211/http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/PrasIsrael/Tashyag/Tashkab_Tashyag_Rikuz.htm?DictionaryKey=Tashyad |archive-date=March 7, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; و ١٩٥٨&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/PrasIsrael/Tashyag/Tashkab_Tashyag_Rikuz.htm?DictionaryKey=Tashyah |title=Israel Prize recipients in 1958 (in Hebrew) |publisher=Israel Prize Official Site |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208115723/http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/PrasIsrael/Tashyag/Tashkab_Tashyag_Rikuz.htm?DictionaryKey=Tashyah |archive-date=February 8, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;).

لە ١٩٦٦دا، خەڵاتی [[خەڵاتی نۆبڵ لە وێژەدا|نۆبڵ لە وێژەدا]]ی پێ بەخشرا «بۆ ھونەری گێڕانەوەی تایبەتمەندی قووڵی بە مۆتیڤەکانی ژیانی گەلی جوولەکە».&lt;ref name=&quot;Literature1966&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1966/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1966|publisher=[[Nobel Foundation]]|access-date=October 17, 2008}}&lt;/ref&gt; خەڵاتەکە بە ھاوبەشی لەگەڵ نووسەری جوولەکەی ئەڵمانی [[نێلی ساکس]] درا بە ئەو. لە وتارەکەیدا لە [[ڕێوڕەسمی بەخشینی خەڵات|ڕێوڕەسمی بەخشینی خەڵاتەکەدا]]، عەگنوون خۆی بە عیبری ناساند: «وەک ئەنجامێکی ئەو کارەساتە مێژووییەی کە تێیدا [[تیتووس]]ی ڕۆما ئورشەلیمی وێران کرد و [[ئیسرائیل]] لە خاکەکەی دەربەدەر کرا، من لە یەکێک لە شارەکانی دەربەدەریدا لەدایکبووم. بەڵام ھەمیشە خۆم بە کەسێک داناوە کە لە ئورشەلیم لەدایکبووە».&lt;ref&gt;Horst Frenz, ed. ''Nobel Lectures, Literature 1901–1967.'' Amsterdam: Elsevier Publishing Company, 1969. [http://nobelprize.org/literature/laureates/1966/agnon-speech.html Nobel Prize acceptance speech]&lt;/ref&gt; ڕێوڕەسمی بەخشینی خەڵاتەکە لە ڕۆژێکی شەممەدا لە کاتی جەژنی جوولەکەی [[ھانووکا]] بەڕێوەچوو. عەگنوون، کە پابەندی ئایین بوو، ئامادەبوونی لە ڕێوڕەسمەکە دواخست تاوەکوو دوو ڕێوڕەسمی جوولەکەی خۆی لە شەوی شەممەدا ئەنجامدا، بۆ کۆتاییھێنان بە شەممە و داگیرساندنی [[مەنۆرا (ھانووکا)|مەنۆرا]].&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2017-09-15|title=S.Y. Agnon &amp; the Orthodox Reader|url=https://jewishaction.com/books/reviews/s-y-agnon-orthodox-reader/|access-date=2021-05-03|website=Jewish Action|language=en}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵانی دواتردا، ناوبانگی عەگنوون بە ڕادەیەک بوو کە کاتێک سکاڵای گەیاندە شارەوانی کە دەنگی ھاتوچۆی نزیک ماڵەکەی دەبێتە ھۆی تێکدانی کارەکەی، شارەکە شەقامەکەی بە ڕووی ئۆتۆمبێلەکاندا داخست و تابلۆیەکیان ھەڵواسی کە لەسەری نووسرابوو: «ھاتنەژوورەوە بۆ ھەموو جۆرە ئۆتۆمبێلێک قەدەغەیە، نووسەر خەریکی کارکردنە!».&lt;ref&gt;{{cite book|last=Mintz|first=Alan|display-authors=et al|chapter=Introduction|title=A Book That Was Lost|page=29}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وێژە|ئیسرائیل|ڕۆمان|فەلەستین|ئەڵمانیا|ئوکراینا|ڕۆمانەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Shmuel Yosef Agnon}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٨]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٧٠]]
[[پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]]
[[پۆل:شاعیرانی زمانی عیبری]]</text>
      <sha1>7r8yob831nqb7z6uygzjbm9y3um7uvm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پشووی مستەر بین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121947</id>
    <revision>
      <id>1589784</id>
      <parentid>1363860</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T11:09:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* خەڵاتەکات */</comment>
      <origin>1589784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4220" sha1="qk267ttxysbjelnutemc6voqla158sn" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = Mr. Bean's Holiday
| image          = Mr. Bean's Holiday Poster.jpg
| image_size     =
| caption        = 
| director       = Steve Bendelack
| producer       = Peter Bennett-Jones&lt;br /&gt;Tim Bevan&lt;br /&gt;Eric Fellner
| story          = Simon McBurney
| screenplay     = Hamish McColl&lt;br /&gt;Robin Driscoll
| starring       = ڕۆوان ئەتکینسۆن&lt;br /&gt;Emma de Caunes&lt;br /&gt;Max Baldry&lt;br /&gt;Willem Dafoe&lt;br /&gt;Karel Roden&lt;br /&gt;Jean Rochefort
| music          = Howard Goodall
| cinematography = Baz Irvine
| editing        = Tony Cranstoun
| studio = StudioCanal&lt;br/&gt;Working Title Films&lt;br /&gt; Tiger Aspect Productions
| distributor    = [[یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]]
| released       = {{film date|df=yes|2007|03|24|UK|2007|03|30|US}}
| runtime        = ٨٥ خولەک
| country        = شانشینی یەکگرتوو&lt;br /&gt;فەڕەنسا
| language       = ئینگلیزی&lt;br /&gt;فەرەنسی
| budget         = ٢٥ ملیۆن دۆلار&lt;ref name=IMDb&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.imdb.com/title/tt0453451/business |سەردێڕ=Mr. Bean's Holiday (2007) — بۆکس ئۆفیس / بزنس |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;
| gross          = ٢٢٩.٧ ملیۆن دۆلار&lt;ref name=&quot;boxmojo&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=bean2.htm |سەردێڕ=Mr Bean's Holiday (2007) |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=بۆکس ئۆفیس مۆجۆ}}&lt;/ref&gt;
}}

'''پشووی مستەر بین''' ([[ئینگلیزی]]: Mr. Bean's Holiday) فیلمێکی کۆمێدیی خێزانیی [[بەریتانیا|بەریتانییە]]، فیلمەکە لە ٢٤ی ئاداری ٢٠٠٧ بڵاوکراوەتەوە لەلایەن [[یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]]. ئەکتەری سەرەکیی فیلمەکە [[ڕۆوان ئەتکینسۆن]]ە. پشووی مستەر بین دووەمین فیلمە کە لەسەر بنەمای زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی [[میستەر بین]] دروستکرابێت.&lt;ref&gt;ویکیپیدیای ئینگلیزی، ئابی ٢٠١٥.&lt;/ref&gt;

== خەڵاتەکان ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ پێڕستی خەڵات و ھەڵبژێردراو
! خەڵات
! جۆر

|-
| پاداشتى ھونەرمەندى گەنج و پاداشتى فليمى نەتەوەيى
| باشترين کارکردن لە فليمێکى سەرەکى – ئەکتەرى گەنج پشتگيری.
|}

==ژێدەرەکان==
{{پەراوێزەکان}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|فیلم|کۆمیدیا|ھۆڵیوود|ئەڵمانیا|شانشینی یەکگرتوو|پاریس|دەیەی ٢٠٠٠|فەڕەنسا|لەندەن}}
{{پۆلی کۆمنز|Mr. Bean's Holiday}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:فیلمە بەریتانییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمێدییە بەریتانییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمێدییە فەڕەنسییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمە کۆمێدییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:مستەر بین]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ڤستیڤاڵی فیلمی کان]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کەنار دەریاکان دانراون]]
[[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]]
[[پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە فەڕەنسا داندراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمە پاشکۆیە بەڕیتانییەکان]]
[[پۆل:فێستیڤاڵی فیلمی کان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە پاریس داندراون]]</text>
      <sha1>qk267ttxysbjelnutemc6voqla158sn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589785</id>
      <parentid>1589784</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T11:14:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1589785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11213" sha1="jcgq9vda12oainj2wqsa45r2v3z8kwy" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = پشووی مستەر بین
| image          = Mr. Bean's Holiday Poster.jpg
| image_size     =
| caption        = 
| director       = Steve Bendelack
| producer       = Peter Bennett-Jones&lt;br /&gt;Tim Bevan&lt;br /&gt;Eric Fellner
| story          = Simon McBurney
| screenplay     = Hamish McColl&lt;br /&gt;Robin Driscoll
| starring       = [[ڕۆون ئاتکنسن]]&lt;br /&gt;Emma de Caunes&lt;br /&gt;Max Baldry&lt;br /&gt;Willem Dafoe&lt;br /&gt;Karel Roden&lt;br /&gt;Jean Rochefort
| music          = Howard Goodall
| cinematography = Baz Irvine
| editing        = Tony Cranstoun
| studio = StudioCanal&lt;br/&gt;Working Title Films&lt;br /&gt; Tiger Aspect Productions
| distributor    = [[یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]]
| released       = {{film date|df=yes|2007|03|24|UK|2007|03|30|US}}
| runtime        = ٨٥ خولەک
| country        = [[شانشینی یەکگرتوو]]&lt;br /&gt;[[فەڕەنسا]]
| language       = [[ئینگلیزی]]&lt;br /&gt;[[فەڕەنسی]]
| budget         = ٢٥ ملیۆن دۆلار&lt;ref name=IMDb&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.imdb.com/title/tt0453451/business |سەردێڕ=Mr. Bean's Holiday (2007) — بۆکس ئۆفیس / بزنس |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;
| gross          = ٢٢٩.٧ ملیۆن دۆلار&lt;ref name=&quot;boxmojo&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=bean2.htm |سەردێڕ=Mr Bean's Holiday (2007) |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=بۆکس ئۆفیس مۆجۆ}}&lt;/ref&gt;
}}

'''پشووی مستەر بین''' ([[ئینگلیزی]]: Mr. Bean's Holiday) فیلمێکی کۆمێدیی خێزانیی [[بەریتانیا|بەریتانییە]]، فیلمەکە لە ٢٤ی ئاداری ٢٠٠٧ بڵاوکراوەتەوە لەلایەن [[یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]]. ئەکتەری سەرەکیی فیلمەکە [[ڕۆوان ئەتکینسۆن]]ە. پشووی مستەر بین دووەمین فیلمە کە لەسەر بنەمای زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی [[میستەر بین]] دروستکرابێت.&lt;ref&gt;ویکیپیدیای ئینگلیزی، ئابی ٢٠١٥.&lt;/ref&gt;

==چیرۆک==
&lt;!-- Per WP:FILMPLOT, plot summaries for feature films should be between 400 to 700 words. --&gt;
[[مستەر بین (کەسایەتی)|مستەر بین]] گەشتێکی پشووی بۆ [[کان]]، [[کامێرای ڤیدیۆیی]]، و ٢٠٠ یۆرۆی لە تیروپشکێکدا بردەوە. لەکاتی گەیشتن بە [[فەڕەنسا]]، بین پشێوی دەنێتەوە کاتێک خواردنی [[خۆراکی دەریایی]] [[خۆراکی فەڕەنسی|فەڕەنسی]] لە [[لوو ترێن بلوو (چێشتخانە)|لوو ترێن بلوو]] تاقیکردەوە و داوا لە دەرھێنەری ڕووسی ئیمیڵ دووچێڤسکی دەکات بە کامێرا ڤیدیۆییەکەی وێنەی بگرێت لە کاتی سەرکەوتنی بۆ شەمەندەفەرەکە لە [[گار دی لیۆن]]. بەڵام، ئەو دووانە لەسەر داوای بین بەردەوام دەبن لە دووبارەکردنەوەی وێنەگرتنەکە تاوەکو شەمەندەفەرەکە لەگەڵ بین و کوڕەکەی دووچێڤسکی، ستیپان، بەڕێدەکەوێت و دووچێڤسکی بەجێدەمێنێت.
[[پەڕگە:Wrong Number Mr Bean!║Mr. Bean's Holiday (segment of the film).webm|وێنۆک|بڕگەیەکی ١٠ خولەکی لە فیلمەکە]]

بین و ستیپان دەبنە ھاوڕێ و پێکەوە لە وێستگەی دواتر دادەبەزن، کە شەمەندەفەرەکەی دووچێڤسکی بەبێ وەستان بەوێدا تێدەپەڕێت؛ دووچێڤسکی تابلۆیەک بەرز دەکاتەوە کە ژمارەی مۆبایلێکی لەسەر نووسراوە بۆ ئەوەی ستیپان پەیوەندی پێوە بکات، بەڵام بەبێ مەبەست دوو ژمارەی کۆتایی دەشارێتەوە. دوای ئەوەی بین بەبێ سەرکەوتن پەیوەندی بە ژمارەکەوە دەکات بە تاقیکردنەوەی چەندین کۆمەڵە ژمارەی جیاواز لە جیاتی ژمارە نادیارەکان، شەمەندەفەرێکی تر دەگات و ئەو دووانە سەردەکەون. ئەوان بە خێرایی لە [[کاڤایۆن]] دەردەکرێن چونکە بین بە ڕێکەوت جزدان، پاسپۆرت و پلیتەکەی لە وێستگەی پێشوو بەجێھێشتبوو.

بۆ پەیداکردنی پارە، بین پانتۆمایم دەکات و بۆ خۆی و ستیپان خواردن و پلیتی پاس بۆ کان دەکڕێت. بەڵام، پلیتەکەی بین با دەیبات و لەکۆتاییدا بە قاچی مریشکێکەوە دەنووسێت، کە دواتر دەخرێتە ناو بارھەڵگری جووتیارێکەوە. بین بە پاسکیل بەدوای ئۆتۆمبێلەکەدا دەچێت بۆ کێڵگەیەک، لەوێ بەھۆی زۆری مریشکەکانەوە ناتوانێت پلیتەکەی بدۆزێتەوە. دوای ھەوڵێکی بێسوودی گەشتکردن بە خۆڕایی، بە تەنیا بە پێ بەردەوام دەبێت لە گەشتەکەی. دوای ماوەیەک، بین لە شوێنی وێنەگرتنی ڕیکلامێکی ماستی ورد و ئاڵۆز بە دەرھێنانی فیلمسازی ئەمریکی کارسۆن کلای و بە بەشداری نواندنکاری ئومێدەوار سابین بەئاگا دێتەوە، کە تێیدا گوندێکی فەڕەنسی دێرین لەلایەن سەربازانی [[ڤێرماخت|نازی]]ـیەوە ھێرشی دەکرێتە سەر. بین بە ھەڵە وەک نواندنکارێکی لاوەکی وەردەگیرێت، بۆ ماوەیەکی کورت لە ڕیکلامەکەدا وەک یەکێک لە سەربازەکان ڕۆڵ دەگێڕێت پێش ئەوەی بەھۆی نیشاندانی کامێرا ڤیدیۆییەکەی لە ڕیکلامەکەدا دەربکرێت، و بە ڕێکەوت دەبێتە ھۆی تەقینەوەی شوێنەکە لەکاتی بارگاویکردنەوەی کامێراکەیدا.

بە بەردەوامبوون لە گەشتکردن، بین لەلایەن [[مینی]]ـیەکی ھاوشێوەی ئۆتۆمبێلەکەی خۆیەوە ھەڵدەگیرێت کە سابین لێی دەخوڕێت، ئەو لە ڕێگادایە بۆ [[فیستیڤاڵی فیلمی کان]]، کە یەکەم فیلمی بە دەرھێنانی کلای، «کاتی پلایباک»، تێیدا نمایش دەکرێت. ئەوان لە وێستگەیەکی خزمەتگوزاری دەوەستن، کە لەوێ بین لەگەڵ ستیپان یەکدەگرێتەوە. سابین ئەو لەگەڵ خۆیان دەبات، بەو بڕوایەی ستیپان کوڕی بینە. بەیانی ڕۆژی دواتر، ھەر سێکیان دەگەنە کان بەھۆی ئەوەی بین بە درێژایی شەو شۆفێری دەکات دوای ئەوەی سابین خەوی لێدەکەوێت.

لە وێستگەیەکی بەنزین، سابین لە ھەواڵەکاندا دەبینێت کە خۆی و بین گومانی ڕفاندنی ستیپانیان لێدەکرێت. لە کاتی پەلەکردن بۆ یەکەم نمایشی «کاتی پلایباک»، لە جیاتی ئەوەی بچێتە لای پۆلیس بۆ ڕوونکردنەوەی لێکتێنەگەیشتنەکان، بین و ستیپان وەک دایک و کچی خۆی دەگۆڕێت بۆ ئەوەی لە فێستیڤاڵەکەدا نەناسرێنەوە. لە کاتی یەکەم نمایشدا، ئامادەبووان بێزاری تەواو بەرامبەر بە «کاتی پلایباک» نیشان دەدەن، کە باس لە پەرۆشی لێکۆڵەرێکی کوشتن دەکات بۆ ئەشقێکی ونبوو. سابین دەزانێت کە ڕۆڵەکەی زۆربەی بڕدراوە، ئەمەش وای کرد بین کامێرا ڤیدیۆییەکەی بە پڕۆجێکتەرەکەوە ببەستێتەوە و دیمەنە بینراوەکانی فیلمەکە بە یاداشتە ڤیدیۆییەکەی خۆی بگۆڕێت. دیمەنەکان لەگەڵ گێڕانەوەی فیلمەکەدا دەگونجێن بۆ نیشاندانی سابین وەک عەشقی ونبووی پاڵەوانەکە و بین وەک خۆشەویستە نوێیەکەی. کلای، سابین و بین ھەموویان چەپڵەی ڕێزلێنانیان بۆ لێدەدرێت، کە پەرۆشتر دەبێت کاتێک ستیپان لەسەر شانۆ لەگەڵ دایک و باوکی یەکدەگرێتەوە.

بین لە دەرگای پشتەوەی شانۆکە دەچێتە دەرەوە و دەگاتە [[پڕۆمیناد دی لا کرۆیسێت|کەناراوەکانی کان]] وەک ئەوەی ئارەزووی دەکرد، و پەیوەندی بە سابین، ستیپان، کلای و کەسانی دیکەوە دەکات لە نواندنی بێدەنگ بۆ گۆرانیی «[[لا مێر (گۆرانی)|لا مێر]]».

== خەڵاتەکان ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ پێڕستی خەڵات و ھەڵبژێردراو
! خەڵات
! جۆر

|-
| پاداشتى ھونەرمەندى گەنج و پاداشتى فليمى نەتەوەيى
| باشترين کارکردن لە فليمێکى سەرەکى – ئەکتەرى گەنج پشتگيری.
|}

==ژێدەرەکان==
{{پەراوێزەکان}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|فیلم|کۆمیدیا|ھۆڵیوود|ئەڵمانیا|شانشینی یەکگرتوو|پاریس|دەیەی ٢٠٠٠|فەڕەنسا|لەندەن}}
{{پۆلی کۆمنز|Mr. Bean's Holiday}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:فیلمە بەریتانییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمێدییە بەریتانییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمێدییە فەڕەنسییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمە کۆمێدییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:مستەر بین]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ڤستیڤاڵی فیلمی کان]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کەنار دەریاکان دانراون]]
[[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]]
[[پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە فەڕەنسا داندراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمە پاشکۆیە بەڕیتانییەکان]]
[[پۆل:فێستیڤاڵی فیلمی کان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە پاریس داندراون]]</text>
      <sha1>jcgq9vda12oainj2wqsa45r2v3z8kwy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589786</id>
      <parentid>1589785</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T11:14:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* ژێدەرەکان */</comment>
      <origin>1589786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11189" sha1="scpeoj0hsic6hs8feop88vyg25znpty" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = پشووی مستەر بین
| image          = Mr. Bean's Holiday Poster.jpg
| image_size     =
| caption        = 
| director       = Steve Bendelack
| producer       = Peter Bennett-Jones&lt;br /&gt;Tim Bevan&lt;br /&gt;Eric Fellner
| story          = Simon McBurney
| screenplay     = Hamish McColl&lt;br /&gt;Robin Driscoll
| starring       = [[ڕۆون ئاتکنسن]]&lt;br /&gt;Emma de Caunes&lt;br /&gt;Max Baldry&lt;br /&gt;Willem Dafoe&lt;br /&gt;Karel Roden&lt;br /&gt;Jean Rochefort
| music          = Howard Goodall
| cinematography = Baz Irvine
| editing        = Tony Cranstoun
| studio = StudioCanal&lt;br/&gt;Working Title Films&lt;br /&gt; Tiger Aspect Productions
| distributor    = [[یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]]
| released       = {{film date|df=yes|2007|03|24|UK|2007|03|30|US}}
| runtime        = ٨٥ خولەک
| country        = [[شانشینی یەکگرتوو]]&lt;br /&gt;[[فەڕەنسا]]
| language       = [[ئینگلیزی]]&lt;br /&gt;[[فەڕەنسی]]
| budget         = ٢٥ ملیۆن دۆلار&lt;ref name=IMDb&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.imdb.com/title/tt0453451/business |سەردێڕ=Mr. Bean's Holiday (2007) — بۆکس ئۆفیس / بزنس |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;
| gross          = ٢٢٩.٧ ملیۆن دۆلار&lt;ref name=&quot;boxmojo&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=bean2.htm |سەردێڕ=Mr Bean's Holiday (2007) |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=بۆکس ئۆفیس مۆجۆ}}&lt;/ref&gt;
}}

'''پشووی مستەر بین''' ([[ئینگلیزی]]: Mr. Bean's Holiday) فیلمێکی کۆمێدیی خێزانیی [[بەریتانیا|بەریتانییە]]، فیلمەکە لە ٢٤ی ئاداری ٢٠٠٧ بڵاوکراوەتەوە لەلایەن [[یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]]. ئەکتەری سەرەکیی فیلمەکە [[ڕۆوان ئەتکینسۆن]]ە. پشووی مستەر بین دووەمین فیلمە کە لەسەر بنەمای زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی [[میستەر بین]] دروستکرابێت.&lt;ref&gt;ویکیپیدیای ئینگلیزی، ئابی ٢٠١٥.&lt;/ref&gt;

==چیرۆک==
&lt;!-- Per WP:FILMPLOT, plot summaries for feature films should be between 400 to 700 words. --&gt;
[[مستەر بین (کەسایەتی)|مستەر بین]] گەشتێکی پشووی بۆ [[کان]]، [[کامێرای ڤیدیۆیی]]، و ٢٠٠ یۆرۆی لە تیروپشکێکدا بردەوە. لەکاتی گەیشتن بە [[فەڕەنسا]]، بین پشێوی دەنێتەوە کاتێک خواردنی [[خۆراکی دەریایی]] [[خۆراکی فەڕەنسی|فەڕەنسی]] لە [[لوو ترێن بلوو (چێشتخانە)|لوو ترێن بلوو]] تاقیکردەوە و داوا لە دەرھێنەری ڕووسی ئیمیڵ دووچێڤسکی دەکات بە کامێرا ڤیدیۆییەکەی وێنەی بگرێت لە کاتی سەرکەوتنی بۆ شەمەندەفەرەکە لە [[گار دی لیۆن]]. بەڵام، ئەو دووانە لەسەر داوای بین بەردەوام دەبن لە دووبارەکردنەوەی وێنەگرتنەکە تاوەکو شەمەندەفەرەکە لەگەڵ بین و کوڕەکەی دووچێڤسکی، ستیپان، بەڕێدەکەوێت و دووچێڤسکی بەجێدەمێنێت.
[[پەڕگە:Wrong Number Mr Bean!║Mr. Bean's Holiday (segment of the film).webm|وێنۆک|بڕگەیەکی ١٠ خولەکی لە فیلمەکە]]

بین و ستیپان دەبنە ھاوڕێ و پێکەوە لە وێستگەی دواتر دادەبەزن، کە شەمەندەفەرەکەی دووچێڤسکی بەبێ وەستان بەوێدا تێدەپەڕێت؛ دووچێڤسکی تابلۆیەک بەرز دەکاتەوە کە ژمارەی مۆبایلێکی لەسەر نووسراوە بۆ ئەوەی ستیپان پەیوەندی پێوە بکات، بەڵام بەبێ مەبەست دوو ژمارەی کۆتایی دەشارێتەوە. دوای ئەوەی بین بەبێ سەرکەوتن پەیوەندی بە ژمارەکەوە دەکات بە تاقیکردنەوەی چەندین کۆمەڵە ژمارەی جیاواز لە جیاتی ژمارە نادیارەکان، شەمەندەفەرێکی تر دەگات و ئەو دووانە سەردەکەون. ئەوان بە خێرایی لە [[کاڤایۆن]] دەردەکرێن چونکە بین بە ڕێکەوت جزدان، پاسپۆرت و پلیتەکەی لە وێستگەی پێشوو بەجێھێشتبوو.

بۆ پەیداکردنی پارە، بین پانتۆمایم دەکات و بۆ خۆی و ستیپان خواردن و پلیتی پاس بۆ کان دەکڕێت. بەڵام، پلیتەکەی بین با دەیبات و لەکۆتاییدا بە قاچی مریشکێکەوە دەنووسێت، کە دواتر دەخرێتە ناو بارھەڵگری جووتیارێکەوە. بین بە پاسکیل بەدوای ئۆتۆمبێلەکەدا دەچێت بۆ کێڵگەیەک، لەوێ بەھۆی زۆری مریشکەکانەوە ناتوانێت پلیتەکەی بدۆزێتەوە. دوای ھەوڵێکی بێسوودی گەشتکردن بە خۆڕایی، بە تەنیا بە پێ بەردەوام دەبێت لە گەشتەکەی. دوای ماوەیەک، بین لە شوێنی وێنەگرتنی ڕیکلامێکی ماستی ورد و ئاڵۆز بە دەرھێنانی فیلمسازی ئەمریکی کارسۆن کلای و بە بەشداری نواندنکاری ئومێدەوار سابین بەئاگا دێتەوە، کە تێیدا گوندێکی فەڕەنسی دێرین لەلایەن سەربازانی [[ڤێرماخت|نازی]]ـیەوە ھێرشی دەکرێتە سەر. بین بە ھەڵە وەک نواندنکارێکی لاوەکی وەردەگیرێت، بۆ ماوەیەکی کورت لە ڕیکلامەکەدا وەک یەکێک لە سەربازەکان ڕۆڵ دەگێڕێت پێش ئەوەی بەھۆی نیشاندانی کامێرا ڤیدیۆییەکەی لە ڕیکلامەکەدا دەربکرێت، و بە ڕێکەوت دەبێتە ھۆی تەقینەوەی شوێنەکە لەکاتی بارگاویکردنەوەی کامێراکەیدا.

بە بەردەوامبوون لە گەشتکردن، بین لەلایەن [[مینی]]ـیەکی ھاوشێوەی ئۆتۆمبێلەکەی خۆیەوە ھەڵدەگیرێت کە سابین لێی دەخوڕێت، ئەو لە ڕێگادایە بۆ [[فیستیڤاڵی فیلمی کان]]، کە یەکەم فیلمی بە دەرھێنانی کلای، «کاتی پلایباک»، تێیدا نمایش دەکرێت. ئەوان لە وێستگەیەکی خزمەتگوزاری دەوەستن، کە لەوێ بین لەگەڵ ستیپان یەکدەگرێتەوە. سابین ئەو لەگەڵ خۆیان دەبات، بەو بڕوایەی ستیپان کوڕی بینە. بەیانی ڕۆژی دواتر، ھەر سێکیان دەگەنە کان بەھۆی ئەوەی بین بە درێژایی شەو شۆفێری دەکات دوای ئەوەی سابین خەوی لێدەکەوێت.

لە وێستگەیەکی بەنزین، سابین لە ھەواڵەکاندا دەبینێت کە خۆی و بین گومانی ڕفاندنی ستیپانیان لێدەکرێت. لە کاتی پەلەکردن بۆ یەکەم نمایشی «کاتی پلایباک»، لە جیاتی ئەوەی بچێتە لای پۆلیس بۆ ڕوونکردنەوەی لێکتێنەگەیشتنەکان، بین و ستیپان وەک دایک و کچی خۆی دەگۆڕێت بۆ ئەوەی لە فێستیڤاڵەکەدا نەناسرێنەوە. لە کاتی یەکەم نمایشدا، ئامادەبووان بێزاری تەواو بەرامبەر بە «کاتی پلایباک» نیشان دەدەن، کە باس لە پەرۆشی لێکۆڵەرێکی کوشتن دەکات بۆ ئەشقێکی ونبوو. سابین دەزانێت کە ڕۆڵەکەی زۆربەی بڕدراوە، ئەمەش وای کرد بین کامێرا ڤیدیۆییەکەی بە پڕۆجێکتەرەکەوە ببەستێتەوە و دیمەنە بینراوەکانی فیلمەکە بە یاداشتە ڤیدیۆییەکەی خۆی بگۆڕێت. دیمەنەکان لەگەڵ گێڕانەوەی فیلمەکەدا دەگونجێن بۆ نیشاندانی سابین وەک عەشقی ونبووی پاڵەوانەکە و بین وەک خۆشەویستە نوێیەکەی. کلای، سابین و بین ھەموویان چەپڵەی ڕێزلێنانیان بۆ لێدەدرێت، کە پەرۆشتر دەبێت کاتێک ستیپان لەسەر شانۆ لەگەڵ دایک و باوکی یەکدەگرێتەوە.

بین لە دەرگای پشتەوەی شانۆکە دەچێتە دەرەوە و دەگاتە [[پڕۆمیناد دی لا کرۆیسێت|کەناراوەکانی کان]] وەک ئەوەی ئارەزووی دەکرد، و پەیوەندی بە سابین، ستیپان، کلای و کەسانی دیکەوە دەکات لە نواندنی بێدەنگ بۆ گۆرانیی «[[لا مێر (گۆرانی)|لا مێر]]».

== خەڵاتەکان ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ پێڕستی خەڵات و ھەڵبژێردراو
! خەڵات
! جۆر

|-
| پاداشتى ھونەرمەندى گەنج و پاداشتى فليمى نەتەوەيى
| باشترين کارکردن لە فليمێکى سەرەکى – ئەکتەرى گەنج پشتگيری.
|}

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|فیلم|کۆمیدیا|ھۆڵیوود|ئەڵمانیا|شانشینی یەکگرتوو|پاریس|دەیەی ٢٠٠٠|فەڕەنسا|لەندەن}}
{{پۆلی کۆمنز|Mr. Bean's Holiday}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:فیلمە بەریتانییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمێدییە بەریتانییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمێدییە فەڕەنسییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمە کۆمێدییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:مستەر بین]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ڤستیڤاڵی فیلمی کان]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کەنار دەریاکان دانراون]]
[[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]]
[[پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە فەڕەنسا داندراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمە پاشکۆیە بەڕیتانییەکان]]
[[پۆل:فێستیڤاڵی فیلمی کان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە پاریس داندراون]]</text>
      <sha1>scpeoj0hsic6hs8feop88vyg25znpty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:Épine</title>
    <ns>3</ns>
    <id>124219</id>
    <revision>
      <id>1589752</id>
      <parentid>1581785</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T00:57:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <comment>/* شەڕە دەستکارییەکانت ڕابگرە! */ بەشی نوێ</comment>
      <origin>1589752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62661" sha1="8ffdy9u0136ble4jx4t7n3e7a5770x0" xml:space="preserve">{{ئەرشیڤەکان|box-width=310px}}

__TOC__

&lt;!--تکایە پەیامەکەت ببەرەوە خواری خوارەوە بۆ کۆتا ڕیز --&gt;

== دەنگدان لەسەر ویکیپڕۆژەی [[وپ:داواکاری پەڕگە]] ==

سڵاو بەرێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تکایەکم ھەیە،  پڕۆژە ئێستا دامەزراوە و کاردەکات!، بەڵام داوا کراوە ببێت بە یەکێک لە یاساکانی ویکیپیدیا بۆ مافی بارکەران، ھۆکارەکەشی ھەر لە داوایەکە ڕوونکراوەتەوە کەبۆچی؟ سوودی چییە؟ ئامانجی چییە؟ پڕۆژەکە چۆنە، تکایە  (( [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)#بەکارھێنەرە نوێییەکان و مافی بارکەر|لــێــرە]] )) زیاتر بخوێنەوە و بیرورای خۆت لەسەر پڕۆژەکە بڵێ و بەشداری بکە لە دەنگدانەکە دەنگی بەڕێزتان گرنگە بۆ پڕۆژەکە {{ زۆر سپاس}} (نامەی ئۆتۆماتیکی) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٠١، ٢٨ی ئابی ٢٠٢١ (UTC)

== نیشانی بەڕێوەبەری ڕووکار ==

ئاسایە نیشانی بەڕێوەبەری ڕووکار لەسەر پەڕەکەت زیاد بکەم {{ئیمۆجی|1F607|size=27}} ؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:٠٩، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

:بەڵێ گیان زۆر ئاساییە. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٨:٢٠، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
::{{کرا}} {{ئیمۆجی|1F60A|size=28}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:١٣، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== وتە ==

بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەو وتەیەی پەڕەکەمم لەتۆ وەرگرتووە لە مێتا [[M:User:Épine|User:Épine]] ھەر ویستم پێت بڵێم {{ئیمۆجی|1F636|size=27}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٢٢، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

زۆر ئاساییە ❤️ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٢:١٩، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

:{{ئیمۆجی|1F60A|size=28}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٢١، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== پاڵاوتن و ھەڵبژاردنی بەڕێوەبەرایەتی ==

سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ویستم ھەواڵی شتێکت پی بدەم وەک بەڕێوەبەرێکی پێشوو سەیری [[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)#ھەڵبژاردن - پاڵاواتنی بەڕێوەبەڕی نوێ بۆ ویکیپیدیا|ئەم بانگھێشتنامەیە بکە]] کە لە دیوەخان کراوە، بەم زوانە لەوانەیە پاڵاوتنێک بکرێت دوو بەرێوەبەر خۆیان ھەڵبژێرن یان بپاڵێورێن بۆ بوون بە بەرێوەبەری کاتی بۆ ڕزگار بوون لەو کارە کەڵەکەبووانەی ئێستا کۆبوونەتەوە، بیرورات چییە تۆ بەشداری بکەیت وەک کاندیدێک؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١١:٢١، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

سڵاو، من بەشداری ناکەم ببورن، سوپاس.  &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٤:٣١، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

:کێشە نییە {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٢٤، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== ڕاپرسی لەسەر پاڵاوتنی بەڕێوەبەران ==
سڵاو بەڕێز {{و|{{BASEPAGENAME}}}}, ھیوادارم لە تەندروستی دابن، ھاتم ھەواڵیکتان پێ بدەم، ویکیپیدیاکەمان ماوەیەکی زۆرە کە بە سستیەکی زۆر تێپەڕ دەبێت لەکاتێکدا کۆمەڵگاکەمان لە گەشەسەندن دایە و پێویستی بە بەڕێوەبردنی زیاتر ھەیە، سست بوونی بەڕێوەبردن بەرەوپێشچوونی کۆمەڵگاکەش سست دەکات، ئەمەش خراپە و ئێمە ئەوەمان ناوێت، بۆیە ئێستا [[ویکیپیدیا:دیوەخان_(پێشنیارەکان)#کردنەوەی_داوایەک_بۆ_ھەڵبژاردنی_بەڕێوەبەری_کاتی_بۆ_ویکیپیدیای_کوردی_سۆرانی|ڕاپرسی بۆ پاڵاوتنێکی بەڕێوەبەرایەتی بەڕێوەیە داوا دەکرێت بەڕیزتان بەشدار بن]] و گفتووگۆ بکەین لەسەر بابەتە {{زۆر سپاس}} (نامەی ئۆتۆماتیکی)  [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٠٩، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

==[[:پەڕگە:ڕێزدێنت ئیڤڵ ڕێڤەلێيشەنز ٢.jpg]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[Image:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]

تاگێک دانراوە لەسەر [[:پەڕگە:ڕێزدێنت ئیڤڵ ڕێڤەلێيشەنز ٢.jpg]] کە داوا دەکات بە خێڕایی بسڕێتەوە لە ویکیپیدیا، ئەمە لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا#پ١|پێوەری ژمارە ١ی پەڕگەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] ئەنجام دراوە، لەبەر ئەوەی پەڕگەکە بەکارنەھێنراوە و دووبارەیە یان پەڕگەیەکی کوالێت-نزمی لەبەرگیراوەی ھەمان شێوەی پەڕگەیەکی ترە 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:ڕێزدێنت ئیڤڵ ڕێڤەلێيشەنز ٢.jpg|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. &lt;!-- Template:Db-redundantimage-notice --&gt; 
[[پۆل:ئەو داڕێژانەی لەلایەن توینکڵەوە بەکاردەھێندرێن]]
[[پۆل:داڕێژەکانی ھۆشداری پسخ]]
 [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٣٧، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ (UTC)

== کەمێک بەقلەوا بۆ تۆ! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[پەڕگە:Baklava - Turkish special, 80-ply.JPEG|135px]]
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | هیوام سەرکەوتن و بەرەوپێشچوونی تۆیە. [[بەکارھێنەر:Sivanmajed23|Sivanmajed23]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sivanmajed23|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)
|}

زۆر سوپاس!  &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٥:٠٣، ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)

== کێشەکانی ناو [[ویکیپیدیا:داواکردنی_مافی_بەڕێوەبەرایەتی]] ==

سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تکایە گوێ بۆ قسەکانی بەڕێز چالاک مەگرە، [[:en:Wikipedia:Administrators#Expectations_of_adminship|چونکە نازانێت بەڕێوەبەراییەتی بکات]] لەگەڵ رێزم، قسە زبر و ناخۆشەکانی ئەو بێزارت نەکات و دوورت نەخاتەوە لە ویکیپیدیا. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٩:٠٧، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:سڵاو، لەڕاستیدا ئێستا ئەو شتانەم هیچ پێ گرنگ نییە. من بۆیە وازم لەم پرۆژە هێنا لەبەر ئەوەی ماوەیەک وەک کەمپین پەلاماری منیان ئەدا بە کۆمەڵ لەگەڵ ئەو بەڕێزانەی ئێستا وازیان هێناوە، ماوەیەکی زۆر دیار نەمام و هیچ چالاکیم نەبوو. وتم مادام ئەمان وایان پێ باشە و هەست دەکەن من دکتاتۆرم و ویکی بە هی خۆم دەزانم و ئەم قسە نەستەقانە، من بڕۆم و ئەوان بگەڕێنەوە. من ڕۆیشتم و ئەوان هەر نەهاتنەوە، بۆیە منیش وتم جار جار سەرێک ئەدەم، ئێستا سەیر ئەکەم ئەڵێن کەسێکی تر بەبۆنەی تۆوە وازی هێناوە! {{ئیمۆجی|1F605}} نازانم مرۆڤ چۆن ئەبێ ئاوا ڕق لە دڵ بێت. و لەلایەکی ترەوە کابرا هاتووە شمشێری بەدەستەوە گرتووە شەڕێکی خورافیمان لەگەڵ ئەکا لەکاتێکدا هیچ شتێک لەگۆڕ نییە. ئەم بەشداربووانە هێندە خراپبوون لەگەڵم لە باس کردن نایەت، لەکاتێکدا من تەنیا مناڵێک بووم کە تازە لێرە بەشداریم دەکرد!!! ئیتر ئەوە بۆخۆی زۆر دەڵێت. فشەیە تێپەڕ ئەبێ، هەر گوێشی مەدەرێ. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٩:١٩، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::بڕوا بکە بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] چیان لەتۆ کرد ئۆکەی؟ لەدوای تۆ کەمتر یان ھێندەی تۆیان بەمن کردووە، لەوانەیە من یان تۆ شارەزا بین و بە ئاسایی دابنێین و بڵێینو تێدەپەڕێت بەڵام بۆ کەسێکی تازەکار کە ئەم مامەڵانەی لەگەڵ بکرێت زۆرە!! و ناخۆشە، ئەو کەسانە بۆیان نییە ئاوا بکەن، ھەرچەن خزمەتیان ھەبێت ئەوە خۆبەخشانە پێشکەشی ویکیپیدیای کردووە وەک ئێمە، ناتوانێت منەت بەسەر تۆوە بکات، خۆ ئێرە شتێکی ئەوەنە ئاسایی نییە و و کەسیش تایبەت نییە و [[metawiki:Universal_Code_of_Conduct|ھەمووشتێک یاسای ھەیە]]، تەنھا ئەوە دەڵێم ئەم ھەڵسوکەوتانە باش نییە و شتی چاکی بەداوەوە نایەت ھەم ژینگەی پڕۆژەکە ناخۆشتر دەکات بۆ بەشداربوونی، وە ھەمیش لە مێتا بزانن شتی وا ھەیە پەسەندی ناکەن ئەخر (خۆت شارەزای ئەمانەی: [[metawiki:Universal_Code_of_Conduct#2.2_%E2%80%93_Civility,_collegiality,_mutual_support_and_good_citizenship|UCC.2.2]], [[metawiki:Universal_Code_of_Conduct#3_%E2%80%93_Unacceptable_behaviour|UCC.3]]) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٩:٣١، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::بەداخەوە، هیوادارم ئەم ڕەفتارە ژەهراوییە چیتر پەرەنەسەنێت لە ویکیپیدیا. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٩:٣٦، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== موبیل لە کوردیدا نییە... ==

سڵاو بەرێز ئێپن .. کاکە بەقسەی کێ موبیلی تۆ ڕاستەو و مۆبایلی من ھەڵەیە ، من وەرگێڕانم لە ئینگلیزی بۆ کوردی کردووە و ماناکەی بە زمانی کوردی مۆبایلە نەک موبیل من ھەقم چییە بەسەر ئەڵمانییەوە چۆن و چی پێ ئەوترێ خۆ ووتار بە ئەڵمانی نەنوسراوە کوردییە تکایە بەیارمەتیت مۆبایل مەگۆڕە ئێمە لێرە لە کوردستان پێی ئەڵێین مۆبایل ھەموو کوردی سۆرانیش ھەر مۆبایلی پێ ئەڵێن لای ئێوە کە زمانی فارسی زاڵە بەسەرتاناو بە گوشی ناوی ئەبەن ئەوە جیایەو تایبەتە بەو ناوچەیەیی لێی نیشتەجێی زمانی گشتی و کە کورد لێی تێ ئەگات بۆ Mobile ھەر بریتیە لە مۆبایل نەک موبیل .. دەسەڵاتت ھەرچیەکەو لەسەروی دەسەڵاتی منە لێرە من گرنگی پێ نایەم چی تۆ یان ھەرکەسێکی تر ھەڵەیەکی زمانەوانی کرد و ڕێنووس و زمانی کوردیەکەی ھەڵە بوو چاکی ئەکەمەوە بۆ ئەو دروستەی کە ھەیە، وە لە ووتارەکانی خۆشما ئەو ڕێنووس و زمانەم بەکارھێناوە کە دروست و پوخت و ڕاستە نەک بچم ووشەی بێگانە بەکاربێنم و زمانێکی بیانی بکەمە ماڵ لەسەر زمانی کوردیەوە ... رێز [[بەکارھێنەر:GoRaN909|KuRaKuRd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ‏٢٣:٣٥، ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:بەڕێز @[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]]، لە ویکیپیدیا کەس دەسەڵاتێکی وەهای نییە نەوێری گفتوگۆی لەگەڵ بکەی. هیواداریشم ڕەچاوی [[وپ:ئاکار]] بکەیت لەکاتی وتووێژکردن لە پەڕەکانی وتووێژ دا. لە ڕووی زمانەوانییەوە، ئەوە ناوێکی تایبەتە و پێویستە گۆکردنی وەک خۆی بێ، نەوەکا بچی ناوی تایبەت بە ناوە عامەکە بخوێنیتەوە کە mobileە. ئەوەیان مۆبایلە، بەڵام T-mobile دەبێتە تی-مۆبیل. شتێکی ئەوەنە قورس نییە هەرسکردنی. ئەگەر بڕواش ناکەی بڕۆ ڕای کەسانی تر بپرسە و ئەگەر ڕاکانیان پێچەوانەی من بوو، بیگەڕێنەوە سەر باری جاران. لێرە هەمووشتێ بە سیاسەت و ڕێسا دەڕوا بەڕێوە، پێشووتر کۆمەڵگە بڕیاریانداوە گۆکردنی زمانی ڕەسەن بەکاربێنن کە لەم کەیسەدا ئەڵمانییە. سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٣:٠٧، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

نازانم پەیوەندی زمانی کوردی و ئەڵمانی چییە پێکەوە کە تۆ موبیل کردوە بە رەسەن لە جیاتی مۆبایل ؟ باشە کوا ئەو کۆمەڵەی باستکرد کە رایان لێی بوە و بریاریان داوە کە مۆبایل = موبیل ! ... چاکم کردەوە چەنجارێک ئەمجارەش چاکی ئەکەمەوە بۆ ئەوەی راستەو دروستە تێناگەم بۆ ھەمووی چاوی لەسەر ووتار و دەسکاری منەو بونەتە چاودێر و پرۆفیسۆری زمانەوانی لەمن یەکێ یەت ئەڵێ درێژکردنەوە بەکار مەیەنە یەکێ یەت ووتار ئەگوازێتەوە و ماناکەی ئەگۆرێ بەبێ ئەوەی ھیچ ووتووێژێک بکا بەپێی ئەو ڕێساو یاسا دەسکردەی خۆت ئاماژەت پێ دا کەس بۆی نیە بەبێ ووتوێژ ووتار بگوازێتەوە و ناوی بگۆرێ کەچی نازانم بۆ شمولی ووتارەکانی من ناکا ؟   [[بەکارھێنەر:GoRaN909|KuRaKuRd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ‏٢٢:٥٦، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] [[وپ:خاوەندارێتیکردن بە ناوەڕۆکەوە]] ببینە. وتارێک کە بڵاوی دەکەیتەوە هی تۆ نییە و پاوانی گشتییە، بۆیە ناتوانی داوا لە کەس بکەی دەستکاری نەکا. و باشتریشە گوێ لە ڕێنمایی ئەو بەکارهێنەرانە بگریت کە داوا دەکەن. [[وپ:شێواز]] ببینە. [[وپ:شەڕە دەستکاری]] لەسەر ناوەڕۆک دەبێتە هۆی بەربەستن. سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٠:٣٠، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:ئێ کەوایە من ئەو ووتارە ئەسڕمەوە و فەرموو جەنابت چۆنت پێ خۆشە وا بیکە یان ئەو شەڕە دەستکارییە راگرەو بھێڵە وەک سەرەتا چۆن دروست کراوە وابێت و مەیگۆڕە بەڵێ من خۆم بە خاوەنی ئەزانم و پێوەی ماندوو بووم مافی خۆمە رێگری بکەم لە تێکدان و شێواندنی ئەو شتەی موڵکی منە [[بەکارھێنەر:GoRaN909|KuRaKuRd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ‏٠٢:٣٦، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] هیچ ناوەڕۆکێکی ویکیپیدیا موڵکی تۆ نییە، هەموو دەستکارییەکانت لەژێر مۆڵەتنامەی CC BY-SA 3.0 بڵاو دەبنەوە و پاوانی گشتین. هیچ ناوەڕۆکێکی ویکیپیدیا نە هی تۆیە، نە هیچ کەسێکی تر. موڵکی گشتین. ئێستا تەنیا کەس کە وتارەکان دەشێوێنێت بەم کردارانە جەنابتن. ئەوەشی شەڕە دەستکاری کردووە جەنابتی نەوەک من، من لە پەڕەی وتووێژی وتارەکە داوای ڕای بەشداربووانی تریشم کردووە. دەبووا ئەوە تۆ بیکەی هەر ئەوەڵ جار لەجیاتی بێیت شەڕە دەستکاری و پووچەڵکردنەوە بکەیت. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٢:٥٢، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== ڕەوانەکردنی دەروازە ==

سڵاو پرسیارێک لەسەر ڕەوانەکردنی دەروازەکان، کە دەروازەیەک ڕەوانە دەکەین بۆ دەروازەیەکی پەیوندیداری تر ئایا ئەتوانین پۆلی وتارە پەیوەندیدارەکانیش بەھەمان شێوە ڕەوانە بکەینە ژێر پۆلی وتارە پەیوەندیدارەکانی دەروازەیەی دەمانەوێت؟ نموونە دەروازە:ئەمریکا بیکەینە ڕەوانەکەر بۆ [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و ھەموو پۆل:وتارە پەیوەندیدارەکانی دەروازەی ئەمریکاش بگوازرێتەوە بۆ  پۆل:وتارە پەیوەندیدارەکانی ویلایەتە یەک.....، ئاوا؟ سپاس [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٥:٢٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:سڵاو، نەخێر ئەبێ بە دەستی یان بۆت پۆلەکان بگۆڕیت. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٥:٣٢، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== توینکڵ ==

سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئایا کار لەسەر توینکل دەکەن؟ واتا بەلایەنی کەمەوە بەشە پێویستییەکانی چالاک بکرێت چونکە زۆرم پێویست پێیەتی ھەر بە تایبەتی بۆ تووڵەکانی بەڕێوەبەرایەتی و بەسەرداچوونەوەی وتارەکان زۆر گرنگە بۆم {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٥:٥٨، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:چ بەشێکی؟ ئێستا سڕینەوەی خێرا دەبێ کارکا. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٥:٥٩، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::تەواوی ئەو بەشانەی بۆ پشکنینی وتار و کارەکانی بەڕێوەبەرایەتی گرنگن، وە سڕینەوەی خێرا تاگەکانی کارناکەن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٥، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::ئاخ دڵم.. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٦:٠٨، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::{{emoji|2049|size=19}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:١٢، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::ببورە مەبەستم ئەوە نییە ئەزیەتت بدەم و بڵێم ھەموو ئەو بەشانە تەواو بکە، تەنھا وتم گەر لە پلانت دا ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:١٣، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئێستا دەبێ کارکا. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٤:٤٤، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::::زۆر سپاس، تاقیکردنەوەم لەسەریان کرد، داڕێژەکان بە ئینگلیزی تاگ دەکرێن وەک &quot;داڕێژە:Db-hoax و داڕێژە:Db-userreq&quot; ڕەوانەکەر بۆ داڕێژە ئینگلیزییەکان دروست بکە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٢، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::::::ئەگەر ڕەوانەکەریان بۆ دروست بکەیت کارەکان زۆر ئاسانتر دەکەن. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٦:٠٢، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
{{سھ|:::::::::}} @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]: {{doing}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:[[داڕێژە:Db-spamuser]] وەرگێڕانم بۆی کردووە بەڵام نەمتوانی ڕێکی بخەم (لەوانەیە پێویستی بە بەسەرداچوونەوەش بێت)، گەر تەنھا وشە وەرگێڕدراوەکان بخەنە شوێنی مەبەستی خۆی سپاستان دەکەم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٤، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== پۆلەکانم ==

سڵاو بەرێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بینیم پێداچوونەوەت بۆ پۆلێکم کردووە[https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:%D9%84%DB%86%DA%AF&amp;logid=286786 &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;]، گەر چاکردنەوەی پۆلەکان سەرەنجت ڕادەکێشێت من پلانم ھەیە بەسەر گشت پۆلەکانی خۆم دابچمەوە و ھەڵەکان لە داخوازی بەرامبەر کوردی پۆست دەکەم، گەر ویستتان بانگھێشتان دەکەم و ئاگادارم بکەنەوە سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٥٢، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:پێم باشە دروستییان نەکەی تا لە ڕاستەکان دڵنیا ئەبیتەوە. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٠٧، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::بەڵام ئەم پۆلانە ھی ئێستا نین، ماوەیەکە دروست کراون، ئێستا زیاتر ئاگادار دەبم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٥:٥٨، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== وتاری [[ترانسجێندەر]] ==

بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوە ڕاستە وشەکانی ڕەگەزگۆڕ و ڕەگەزوەگۆڕ لەناو ھەنێک لە گرووپەکانی کۆمەڵگا ئاماژەیە بۆ  [[ترانسجێندەر]]، بەڵام بەپێی زانست مانایەکی نادرووستی ھەیە، ناکرێ ئێمە لێرە پشت بە چەواشەکاری ببەستین، لەسەر ئەم وشانە چەندین مانای ھەڵە بۆ کەسێک لێک دەدرێتەوە و لێکدراوەتەوە کە ترانسجێندەرە و [[ترانسفۆبیا]] دروست دەکات، بۆیە پێشووتر ھەرچی ناو/ڕەوانەکەری وا ھەبووە ھەموویم پاک کردۆتەوە، ئێرە زانستنامەیەکە کە کاری گەیاندنی شتەکانە وەک خۆی، ناکرێ چەواشەکاری لێبێت، ھیوادارم لە مەبەستەکەم تێبگەن {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٢٢، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

لەگەڵ ڕێزمدا بەڵام فەڕقی تڕانسجێندەر لەگەڵ دەستەواژەکانی تر چییە کە نەکرێ بە کوردی، و بەکوردی کردنی چەواشەکاری بێت. وە پێویستە ئەوەش بزاندرێ کە ئیشی ئێمە دژایەتی کردن یان پشتگیری کردنی کەس و لایەن نییە. بەتایبەتی ئەوەی کە باست کرد. ڕاستە ئێرە زانستنامەیە وە لە هەمان کاتشدا شوێنی پشتگیری گۆمەڵگای میم یان ڕاگرتنی دڵیان نییە. هیوادارم مەبەستەکەم ڕون بێت. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٥:٤٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] لەگەڵ قسەکەی تۆم بەڵام ئایا وشەیەکی درووست چییە بۆ ترانسجێندەر گەر ھەبوو من ھەر ئێستا ئامادەم بیگۆڕم بۆ ئەو وشە درووستە، ڕەگەزگۆڕ و ڕەگەزوەگۆڕ وشەیەکی نادرووستە، من شارەزای بابەتەکەم بە شێوەییەکی زانستی و بەرپرسیارییەتی تەواوی وتارەکە لە ئەستۆ ئەگرم کە ترانسجێندەر مانای ڕەگەزگۆڕانە نادات کە لە کۆمەڵگا بڵاو بۆتەوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٥٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::وە تێنەگەیشتم کۆمەڵگای (میم) مانای چییە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٥٥، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

وشەی دروست دەکرا لە دیوەخان یان لە داخوازی بەرامبەر کوردی قسەی لەسەر بکرایە. نەوەک بەشێوەیەکی سەربەخۆ بڕیاری لەسەر بدرێ. وە جگە لەوەش من تێبینیم لەسەر تەواوی ناوی ئەو وتارانەیە کە لەسەر کۆمەڵگای میم نوسیوتن. تۆ جێندەرت بە ڕەگەز داناوە لە وتاری جێندەر. کەواتە تڕانسجێندەر دەبێ بە ڕەگەز گۆڕ. مەبەستم بە کۆمەڵگای میم هەمان LGBT ییە.  [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٦:١١، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:بەڕێز @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] من لێرە زانستیم و کار بە زانست دەکەم، کار بە بیروباوەڕەکانی کۆمەڵگا ناکەم، تۆش ئەوە دەزانیت کە کۆمەڵگا زۆر دەنگۆ و شتی ناڕاستی تیادا بڵاو بۆتەوە، و ڕاستیش کراوەتەوە، و ھەنێکی تا ئێستاش ماون، من سەرجەم ئەم وشانەم پاک کردۆتەوە کە لە کۆمەڵگا دەرھێنراون و پەشیمان نیم چونکە ڕاست نەبوون; بەپێی زانست و لێکۆڵینەوەکان لەسەر بابەتی ترانسجێندەر زاراوەی &quot;ڕەگەز گۆڕ&quot; بریتی نییە لە &quot;ترانسجێندەر&quot; حەزدەکەم ئەوە بڵێم کەسێک ترانسجێندەر بێت ڕەگەز ناگۆڕێت بەڵکو چۆن Identify دەبێت و gender identity مرۆڤەکە چییە دەچێتەوە سەر ئەوە، بە پێچەوانەی ئەو شتەی بەسەر کەسێکی ترانسجێندەر چەسپێنراوە و کراوە بە ماڵ لەسەری لەبەر چەن بیرکردنەوەیەکی &quot;ھەڵە&quot; کە نە پەیوەندی بە &quot;شەریعەت&quot; ھەیە تا شەریعەت بەم ناڕەوایەتییە بدرێت نە پەیوەندی بە &quot;زانست&quot; ھەیە تا دووبارە جەختی لەسەر بکرێتەوە تەنھا شتێکە بەپێی کلتور و بیروباوەرەکانی لێکدراوەتەوە و دراوەتە پاڵ ڕاستی و منیش ئەمەم پێ قبوڵ نییە چەواشەکارییە و کاری زانستنامەکە بڵاوکردنەوەی چەواشەکاری نییە، دڵنیام @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ڕوونکردنەوەیەکی گوونجاومان پێدەدات سەبارەت بەم ڕەوانەکەرانە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٢٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::من وشەی ترانسجێندەرم وەک خۆی نووسیوەتەوە چونکە وشەیەکی گوونجاوم نەدۆزیتەوە بۆی گەر وشەیەکی زانستی گوونجاو ھەیە بۆی بێگوومان بینووسە، تەنانەت لە ویکیی عەرەبیش ناڵێن ڕەگەز گۆڕ ئەگەر سەیری وتارەکە بکەیت &quot;تحول جنسي&quot; و &quot;العبور الجندر&quot; بەکاردەبەن، وە ھەر بەڕوونی نووسیانە &quot; ميّز عن تغيير الجنس - جیاوازە لە گۆڕینی ڕەگەز&quot; لەمە ڕوونتر چیتر بنووسن؟، تەنانەت گفتوگۆیەکیش ھەبوو تحولیش بگۆڕن بۆ وشەیەکی تر بەھەرحاڵ زیاتر لەسەری ناڕۆم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٣٠، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::: ئەگەر عەزییەت نییە تحول جنسی بکەی بەکوردی.[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) &lt;!-- داڕێژە:واژوونەکراو --&gt;&lt;small class=&quot;autosigned&quot;&gt;—&amp;nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/مامۆستا|بەشدارییەکان]]) ١٦:٤٦، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)&lt;/small&gt;
::: واژووەکەتم ڕێکخست.[[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٤٩، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] بەکوردی تا ئێستا بەتەواوی نازانم مانای درووست چییە بۆ ترانسجێندەر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٥٠، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::لە سەرچاوەیەکم بیست بوو کە بە مانای &quot;گوێزانەوە&quot;، &quot;گواستنەوە&quot; بێت بەڵام ھێشتا دڵنیا نیم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٥١، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::: نەدەکرا لە داخوازی بەرامبەر کوردی داوای مانای بۆ بکەی؟؟. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) &lt;!-- داڕێژە:واژوونەکراو --&gt;&lt;small class=&quot;autosigned&quot;&gt;—&amp;nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/مامۆستا|بەشدارییەکان]]) ١٦:٥٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)&lt;/small&gt;
:::::: مامۆستا تکایە واژووەکەت بە چوار ھێمای تێڵدا بکە (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) تا ناوت و ڕێکەوتەکەشی لەگەڵ بنووسرێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:٠٥، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::::بۆ وەڵامی ئەوەش، ئەوکاتانەی لێرە خەریکی وتاری ترانسجێندەر بووم دەتوانم بڵێم ھەر ئەوکاتانە بوو کە تازە فێردەبووم شارەزاییەکی تەواوم لە ویکی نەبوو ھەر ئەم وتارە ([[ترانسجێندەر (کچ)]] بە نموونە بێنمەوە کە لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ دروستم کردووە واتا سێ مانگ لەدوای تۆماربوونم لێرە کە ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ تۆماربووم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:١٠، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:١٠، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::::::سڵاو، بە سادەیی ئەو وشانە لە فەرهەنگی خەڵک هەن و نابێت ڕەوانەکەرەکان بسڕدرێنەوە. هەر وەک چۆن هاوڕەگەزبازی ڕەوانەکەرە بۆ هاوڕەگەزخوازی. مەوزوع پەیوەندی بە ترانسفۆبیا و هۆمۆفۆبیا و ئەم شتانەوە نییە، زانستنامە پێویستە هەموو ڕوانگەکان لە خۆ بگرێت چ ترانسفۆبیک یان هۆمۆفۆبیک یان هەر شتێک بێت. هەندێک کەس ترانسجێندەر بەو ناوە دەناسن و بەو ناوە بە دوای دەگەڕێن. سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٢:٣٦، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== پەڕەی ھۆشدارییەکەت بۆ ویکیپڕۆژەی ویکیی ئینگلیزی ==

سڵاو بەرێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]، من خەریکی دانانی ویکیپڕۆژەیەکەم لە ویکیی ئینگلیزی سادە، پێویستم پەڕەی ھۆشدارییەکەتم زۆر بەدڵ بوو و پێویستە گەر ڕێگەم بدەیت [[Special:PermanentLink/920247|بەم شێوەیەم لێکردووە]] و بەکاربێنم؟ {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:٢٣، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC)

سڵاو، زۆر ئاساییە :)  &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٠٩، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC)

== ڕەوانەکەرە شکاوەکان ==

سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] لەکاتی سڕینەوە و پاکردنەوەی ڕەوانەکەرە شکاوەکان ئەمانەم بینی کە ئێوە خاوەندارییەتیان دەکەن:
* [[بەکارھێنەر:Lost Whispers/دەستپێک]] 
* [[بەکارھێنەر:Lost Whispers/پڕۆژەی قوتابخانە - نایڵزم]]

پێویستە ئەم ڕەوانەکەرانە پاک بکەمەوە دڵنیام بکەوە کە ھیچ کێشەیەک دروست نابێت لە سڕێنەوەیان {{زۆر سپاس}}. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٠٣، ٤ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC)

:سڵاو، نەخێر ئەمانە دەتوانیت بسڕیتەوە. زۆر سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٤٧، ٤ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC)

== سەرخستنی ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی ==

سڵاو، ئەم پەیامەت بۆ ھاتووە چونکە یان [https://meta.toolforge.org/catanalysis/?title=Wt%2Fckb&amp;cat=0&amp;wiki=incubatorwiki#Lists لێرە (لە ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی لە ئینکیوبەیتر)] بەشداریت کردووە یان [[Special:PermaLink/933823#چەند_پرسیارێک_لەسەر_ویکیوتە|لێرە]] ئامادەییت دەربڕیوە کە بەشداری بکەیت یانیش لەبەر چالاکیت لە ویکیپیدیا بۆت ھاتووە. ئەگەر ناتەوێت بەشداری بکەیت یان ئەم پەیامەت بەھەڵە بۆ ھاتووە، دەتوانیت فەرامۆشی بکەیت.

ھەوڵێک ھەیە کە [[ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی]] دروست بکرێت. بۆ ئەمەش پەڕەیەکی ڕێنمایی دروست کراوە. بڕوانە [[incubator:Help:Wt/ckb/ڕێنماییی سەرەتایی بۆ دروستکردنی ویکیفەرھەنگ]]. پێشتر چەند جارێک ئەم ھەوڵە دراوە، بەڵام لەبەر کەمیی ژمارەی بەکارھێنەران، سەرکەوتوو نەبووە. گەر ئەم جارە بەشدارییەکی باش ھەبێت، دۆمەینی تایبەت بە خۆی دابین دەکرێت. تکایە سەرەتا ڕێنمایییەکان بخوێنەوە. بەپێی پیلان، پڕۆژەکە لە ماوەی ١ی حوزەیران تا ١ی تەممووزی ٢٠٢٢ دەچێت بەڕێوە و گەر ٥ بەکارھێنەر بەشدار بن، ئەوا دەبێت ھەر کەسێکیان ڕۆژانە تەنیا ١٠ پەڕە لە بۆشاییناوی سەرەکی دروست بکات. بەمەش بە ١٠ ڕۆژی یەکەم دەگەینە ٥٠٠ پەڕە (پێشتر ٣٩١ پەڕە دروست کراون) بەمەش زۆر نزیک دەبینەوە لە ٨٠٠ تا ١٬٠٠٠ پەڕە و ئەم بڕەش بەشی پێویستە و دەتواندرێت داوای دۆمەینی [https://ckb.wiktionary.org ckb.wiktionary.org] بکەین. گەر ھەر پرسیارێکت ھەبوو، ھەر لێرە بانگی [[بەکارھێنەر:Aram]] بکە و پرسیارەکەت بکە. گەر پێت خۆش بێت، دەتوانیت لە [https://discord.gg/TWyzqBv دیسکۆرد] قسەی لەگەڵ بکەیت. [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏١١:١٠، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Aram@ckbwiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%95%D8%B1%DA%BE%DB%95%D9%86%DA%AF&amp;oldid=949701 --&gt;

==[[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion/بەکارھێنەر:Épine/نیشانەکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]

تاگێک لەسەر [[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion/بەکارھێنەر:Épine/نیشانەکان]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە:

&lt;blockquote&gt;پەڕەی واڵا یان نا پێویست&lt;/blockquote&gt;

لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion/بەکارھێنەر:Épine/نیشانەکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7%3AMiscellany+for+deletion%2F%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%BE%DB%8E%D9%86%DB%95%D8%B1%3A%C3%89pine%2F%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە.  [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٠٢، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC)

==[[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]

تاگێک لەسەر [[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە:

&lt;blockquote&gt;پەڕەی واڵا یان نا پێویست&lt;/blockquote&gt;

لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7%3AMiscellany+for+deletion|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە.  [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٠٣، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC)

== Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Dear interface administrator, 

This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well.

There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability.

As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]].

Have a great day!&lt;/div&gt;
&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team&lt;/bdi&gt; ‏٢٣:٠٢، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Samuel (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_1&amp;oldid=25272788 --&gt;

== Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] ==

[[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]]
You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Doc James@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/40&amp;oldid=25451578 --&gt;

== بەربەستن ==
{| style=&quot;border:1px solid #b32424; background-color:#fee7e6; margin-bottom:10px;&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
| style=&quot;padding:4px; vertical-align:middle&quot;|[[پەڕگە:Stop x nuvola with clock.svg|40px|left|link=|alt=Stop icon with clock]]
| style=&quot;padding:4px;&quot;|لەبەر {{#if:[[ویکیپیدیا:خراپکاری|خراپکاریی بەردەوام]]|[[ویکیپیدیا:خراپکاری|خراپکاریی بەردەوام]]|[[ویکیپیدیا:دەستکاریی تێکدەر|خراپ بەکارھێنانی دەسەڵاتی دەستکاریکردن]]}}، {{#if:|وەک لە پەڕەی [[]]دا دیارە،}} ھەژمارەکەت {{#if:2 weeks|بۆ ماوەی '''2 weeks'''|{{#if:|'''[[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن#بەربەستنی_بێسنوور|بەبێ سنوور]]'''}}}} '''[[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|بەربەستکراوە]]'''؛ {{#if:|لە پاڵ ئەمەشدا، مافی دەستکاریکردنی پەڕەی لێدوانەکەشت لێ سەندراوەتەوە.}} {{#if:|.}} {{#if:|2 weeks||ھەر کاتێک بەربەستنەکەت تەواو بوو، تکایە ھەوڵ بدە ئەو کردارەی بووەتە ھۆکاری بەربەستنت دووبارە نەکەیتەوە و [[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|دەستکاریی سوودبەخش]] بکەیت.}} ئەگەر پێت وایە پێویستە بەربەستنی سەر ھەژمارەکەت ھەڵبگیرێت، {{#if:|پێویستە بە ئیمەیڵ (ئەگەر دەسەڵاتی ناردنی ئیمەیڵت لێ نەسەندراوەتەوە)، پەیوەندی لەگەل [[ویکیپیدیا:بەڕێوەبەران|بەڕێوەبەرێک]] بەبەستیت.|ئەم داڕێژەیە لە خوار ئەم ئاگادارییەوە دابنێ: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{لابردنی بەربەستن|ھۆکار=ھۆکارەکەت لێرە}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;}}
|}&amp;nbsp;[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٤:٢٣، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Template:uw-vblock --&gt;
::{{و|Sakura emad}} بێزەحمەت کام خراپکارییە؟ لەسەر چ بنەمایەک هەژماری منت بەربەست کردووە؟--&amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٤:٢٩، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

{{لابردنی بەربەستن|ھۆکار=پێدەچێت ئەمە تاقیکردنەوەیەکی توینکڵ بێت. نازانم بۆ لەسەر هەژماری من، لەکاتێکدا دەتوانرا لە [[ب:نموونە]] تاقی بکرێتەوە. ئێستا لە لۆگەکانم دەردەکەوێ کە گوایا من لەبەر خراپکاری بەربەست کراوم. کام خراپکارییە؟--&amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٤:٥٣، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)}}

سڵاو ئیپێن ببورن لەکاتی کردنەوەی ئامرازەکانی بەکارھێنەر بەھەڵە کلیکم لە بلۆکردن کرد [[پەڕگە:More Option tools.png|وێنۆک]]، بۆ مەسەلەی لۆگەکان، بڕوانە لە لۆگی لابردنی بلۆک نووسیومە کە بەھەڵە دەستم پێکەوتووە، و دەردەکەوێت کە بەربەستنەکە بەھەڵە بووە. سپاس بۆ تێگەیشتن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:١٠، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
لۆگەکەشتم سڕیوە، و دەرناکەوێت [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:١٨، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:سوپاس! تکایە وریا بن لەکاتی بەکارهێنانی توینکڵ.--&amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٥:١٩، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== یەکخستنی ناوی یانەکانی تۆپی پێ ==

سڵاو کاک @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]، لە دیوەخان پێشنیارێکم کردووە کە ناوی یانەکانی تۆپی پێ یەکبخرێت([[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)|بروانە ئێرە]]). تاگی زۆری بەکارھێنەرە چالاکەکانم کردووە بەڵام کەس وەلامی نەداوەتەوە. ھەندێکیان لەم ماوەیەدا وەکوو بەڕێزت چالاکیشی ھەبووە بەلام وا دیارە ئاگاداریی پێ نەگەیشتووە. ئایا ھیچ ئاگادارییەکت بۆ ھاتووە؟ ئەگەر نەھاتووە ھۆکار چییە؟ لەمێژە ئەم کێشەیە بوونی ھەیە. زۆر سوپاس! [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ٢١:٣٣، ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] سڵاو، ڕەنگە بەشداربووان لەم کاتە ئەم باسە سەرنجیان ڕانەکێشێت. بۆخۆم گوێ بە بابەتە وەرزشییەکان نادەم، زۆرجار کەس لێدوان نەدا ئەتوانی ئازادی وەربگریت و چاکسازییەکە بکەیت، ئەگەر کەسێ کێشەیەکی هەبێ لەگەڵت باس دەکا. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٧:١٨، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)

== Help ==

Hello, there is an article in English called &quot;[[en:Gaza Genocide]].&quot; I would appreciate it if you could translate it into Kurdish. I was going to do it myself, but unfortunately, my language skills are not good enough. [[بەکارھێنەر:جودت|جودت]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:جودت|لێدوان]]) ١٦:٥٩، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)

== گرنگ ==

سڵاو ئێپێن، بابەتێکی گرنگ ھەیە کە پەیوەندی بە ژیان و مردنەوە ھەیە، جگە لێرە ھیچ پێگەیەکی سۆشیالت ھەیە پێمی بدەی تا پەیوەندیت پێوە بکەم؟ سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٠٣، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] سڵاو. ئەگەر بتوانن ئیمەیلەکم  بۆ بکەن، لەوێ ئەتوانین زیاتر قسە بکەین. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٧:٥٨، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::ناردم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٢:٣٤، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::نامەم ناردووە وەڵامت نییە ئەگەر شوێنێکی ترت ھەیە بۆم بنێری زۆر باش دەبێت! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٥٣، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::سڵاو، وەڵامم داوەتەوە. ڕەنگە لە فۆڵدەری سپام یان جەنک بێت. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٥٨، ٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== شەڕە دەستکارییەکانت ڕابگرە! ==

{{Uw-disruptive2|کوردانی ئیسرائیل}} [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٠:٥٧، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>8ffdy9u0136ble4jx4t7n3e7a5770x0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589763</id>
      <parentid>1589752</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T01:20:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <comment>/* شەڕە دەستکارییەکانت ڕابگرە! */</comment>
      <origin>1589763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63425" sha1="hiweqidnxbhm6l7jrxyhx62mlut2brx" xml:space="preserve">{{ئەرشیڤەکان|box-width=310px}}

__TOC__

&lt;!--تکایە پەیامەکەت ببەرەوە خواری خوارەوە بۆ کۆتا ڕیز --&gt;

== دەنگدان لەسەر ویکیپڕۆژەی [[وپ:داواکاری پەڕگە]] ==

سڵاو بەرێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تکایەکم ھەیە،  پڕۆژە ئێستا دامەزراوە و کاردەکات!، بەڵام داوا کراوە ببێت بە یەکێک لە یاساکانی ویکیپیدیا بۆ مافی بارکەران، ھۆکارەکەشی ھەر لە داوایەکە ڕوونکراوەتەوە کەبۆچی؟ سوودی چییە؟ ئامانجی چییە؟ پڕۆژەکە چۆنە، تکایە  (( [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)#بەکارھێنەرە نوێییەکان و مافی بارکەر|لــێــرە]] )) زیاتر بخوێنەوە و بیرورای خۆت لەسەر پڕۆژەکە بڵێ و بەشداری بکە لە دەنگدانەکە دەنگی بەڕێزتان گرنگە بۆ پڕۆژەکە {{ زۆر سپاس}} (نامەی ئۆتۆماتیکی) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٠١، ٢٨ی ئابی ٢٠٢١ (UTC)

== نیشانی بەڕێوەبەری ڕووکار ==

ئاسایە نیشانی بەڕێوەبەری ڕووکار لەسەر پەڕەکەت زیاد بکەم {{ئیمۆجی|1F607|size=27}} ؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:٠٩، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

:بەڵێ گیان زۆر ئاساییە. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٨:٢٠، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
::{{کرا}} {{ئیمۆجی|1F60A|size=28}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:١٣، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== وتە ==

بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەو وتەیەی پەڕەکەمم لەتۆ وەرگرتووە لە مێتا [[M:User:Épine|User:Épine]] ھەر ویستم پێت بڵێم {{ئیمۆجی|1F636|size=27}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٢٢، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

زۆر ئاساییە ❤️ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٢:١٩، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

:{{ئیمۆجی|1F60A|size=28}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٢١، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== پاڵاوتن و ھەڵبژاردنی بەڕێوەبەرایەتی ==

سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ویستم ھەواڵی شتێکت پی بدەم وەک بەڕێوەبەرێکی پێشوو سەیری [[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)#ھەڵبژاردن - پاڵاواتنی بەڕێوەبەڕی نوێ بۆ ویکیپیدیا|ئەم بانگھێشتنامەیە بکە]] کە لە دیوەخان کراوە، بەم زوانە لەوانەیە پاڵاوتنێک بکرێت دوو بەرێوەبەر خۆیان ھەڵبژێرن یان بپاڵێورێن بۆ بوون بە بەرێوەبەری کاتی بۆ ڕزگار بوون لەو کارە کەڵەکەبووانەی ئێستا کۆبوونەتەوە، بیرورات چییە تۆ بەشداری بکەیت وەک کاندیدێک؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١١:٢١، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

سڵاو، من بەشداری ناکەم ببورن، سوپاس.  &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٤:٣١، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

:کێشە نییە {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٢٤، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== ڕاپرسی لەسەر پاڵاوتنی بەڕێوەبەران ==
سڵاو بەڕێز {{و|{{BASEPAGENAME}}}}, ھیوادارم لە تەندروستی دابن، ھاتم ھەواڵیکتان پێ بدەم، ویکیپیدیاکەمان ماوەیەکی زۆرە کە بە سستیەکی زۆر تێپەڕ دەبێت لەکاتێکدا کۆمەڵگاکەمان لە گەشەسەندن دایە و پێویستی بە بەڕێوەبردنی زیاتر ھەیە، سست بوونی بەڕێوەبردن بەرەوپێشچوونی کۆمەڵگاکەش سست دەکات، ئەمەش خراپە و ئێمە ئەوەمان ناوێت، بۆیە ئێستا [[ویکیپیدیا:دیوەخان_(پێشنیارەکان)#کردنەوەی_داوایەک_بۆ_ھەڵبژاردنی_بەڕێوەبەری_کاتی_بۆ_ویکیپیدیای_کوردی_سۆرانی|ڕاپرسی بۆ پاڵاوتنێکی بەڕێوەبەرایەتی بەڕێوەیە داوا دەکرێت بەڕیزتان بەشدار بن]] و گفتووگۆ بکەین لەسەر بابەتە {{زۆر سپاس}} (نامەی ئۆتۆماتیکی)  [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٠٩، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

==[[:پەڕگە:ڕێزدێنت ئیڤڵ ڕێڤەلێيشەنز ٢.jpg]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[Image:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]

تاگێک دانراوە لەسەر [[:پەڕگە:ڕێزدێنت ئیڤڵ ڕێڤەلێيشەنز ٢.jpg]] کە داوا دەکات بە خێڕایی بسڕێتەوە لە ویکیپیدیا، ئەمە لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا#پ١|پێوەری ژمارە ١ی پەڕگەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] ئەنجام دراوە، لەبەر ئەوەی پەڕگەکە بەکارنەھێنراوە و دووبارەیە یان پەڕگەیەکی کوالێت-نزمی لەبەرگیراوەی ھەمان شێوەی پەڕگەیەکی ترە 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:ڕێزدێنت ئیڤڵ ڕێڤەلێيشەنز ٢.jpg|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. &lt;!-- Template:Db-redundantimage-notice --&gt; 
[[پۆل:ئەو داڕێژانەی لەلایەن توینکڵەوە بەکاردەھێندرێن]]
[[پۆل:داڕێژەکانی ھۆشداری پسخ]]
 [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٣٧، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ (UTC)

== کەمێک بەقلەوا بۆ تۆ! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[پەڕگە:Baklava - Turkish special, 80-ply.JPEG|135px]]
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | هیوام سەرکەوتن و بەرەوپێشچوونی تۆیە. [[بەکارھێنەر:Sivanmajed23|Sivanmajed23]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sivanmajed23|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)
|}

زۆر سوپاس!  &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٥:٠٣، ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)

== کێشەکانی ناو [[ویکیپیدیا:داواکردنی_مافی_بەڕێوەبەرایەتی]] ==

سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تکایە گوێ بۆ قسەکانی بەڕێز چالاک مەگرە، [[:en:Wikipedia:Administrators#Expectations_of_adminship|چونکە نازانێت بەڕێوەبەراییەتی بکات]] لەگەڵ رێزم، قسە زبر و ناخۆشەکانی ئەو بێزارت نەکات و دوورت نەخاتەوە لە ویکیپیدیا. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٩:٠٧، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:سڵاو، لەڕاستیدا ئێستا ئەو شتانەم هیچ پێ گرنگ نییە. من بۆیە وازم لەم پرۆژە هێنا لەبەر ئەوەی ماوەیەک وەک کەمپین پەلاماری منیان ئەدا بە کۆمەڵ لەگەڵ ئەو بەڕێزانەی ئێستا وازیان هێناوە، ماوەیەکی زۆر دیار نەمام و هیچ چالاکیم نەبوو. وتم مادام ئەمان وایان پێ باشە و هەست دەکەن من دکتاتۆرم و ویکی بە هی خۆم دەزانم و ئەم قسە نەستەقانە، من بڕۆم و ئەوان بگەڕێنەوە. من ڕۆیشتم و ئەوان هەر نەهاتنەوە، بۆیە منیش وتم جار جار سەرێک ئەدەم، ئێستا سەیر ئەکەم ئەڵێن کەسێکی تر بەبۆنەی تۆوە وازی هێناوە! {{ئیمۆجی|1F605}} نازانم مرۆڤ چۆن ئەبێ ئاوا ڕق لە دڵ بێت. و لەلایەکی ترەوە کابرا هاتووە شمشێری بەدەستەوە گرتووە شەڕێکی خورافیمان لەگەڵ ئەکا لەکاتێکدا هیچ شتێک لەگۆڕ نییە. ئەم بەشداربووانە هێندە خراپبوون لەگەڵم لە باس کردن نایەت، لەکاتێکدا من تەنیا مناڵێک بووم کە تازە لێرە بەشداریم دەکرد!!! ئیتر ئەوە بۆخۆی زۆر دەڵێت. فشەیە تێپەڕ ئەبێ، هەر گوێشی مەدەرێ. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٩:١٩، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::بڕوا بکە بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] چیان لەتۆ کرد ئۆکەی؟ لەدوای تۆ کەمتر یان ھێندەی تۆیان بەمن کردووە، لەوانەیە من یان تۆ شارەزا بین و بە ئاسایی دابنێین و بڵێینو تێدەپەڕێت بەڵام بۆ کەسێکی تازەکار کە ئەم مامەڵانەی لەگەڵ بکرێت زۆرە!! و ناخۆشە، ئەو کەسانە بۆیان نییە ئاوا بکەن، ھەرچەن خزمەتیان ھەبێت ئەوە خۆبەخشانە پێشکەشی ویکیپیدیای کردووە وەک ئێمە، ناتوانێت منەت بەسەر تۆوە بکات، خۆ ئێرە شتێکی ئەوەنە ئاسایی نییە و و کەسیش تایبەت نییە و [[metawiki:Universal_Code_of_Conduct|ھەمووشتێک یاسای ھەیە]]، تەنھا ئەوە دەڵێم ئەم ھەڵسوکەوتانە باش نییە و شتی چاکی بەداوەوە نایەت ھەم ژینگەی پڕۆژەکە ناخۆشتر دەکات بۆ بەشداربوونی، وە ھەمیش لە مێتا بزانن شتی وا ھەیە پەسەندی ناکەن ئەخر (خۆت شارەزای ئەمانەی: [[metawiki:Universal_Code_of_Conduct#2.2_%E2%80%93_Civility,_collegiality,_mutual_support_and_good_citizenship|UCC.2.2]], [[metawiki:Universal_Code_of_Conduct#3_%E2%80%93_Unacceptable_behaviour|UCC.3]]) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٩:٣١، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::بەداخەوە، هیوادارم ئەم ڕەفتارە ژەهراوییە چیتر پەرەنەسەنێت لە ویکیپیدیا. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٩:٣٦، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== موبیل لە کوردیدا نییە... ==

سڵاو بەرێز ئێپن .. کاکە بەقسەی کێ موبیلی تۆ ڕاستەو و مۆبایلی من ھەڵەیە ، من وەرگێڕانم لە ئینگلیزی بۆ کوردی کردووە و ماناکەی بە زمانی کوردی مۆبایلە نەک موبیل من ھەقم چییە بەسەر ئەڵمانییەوە چۆن و چی پێ ئەوترێ خۆ ووتار بە ئەڵمانی نەنوسراوە کوردییە تکایە بەیارمەتیت مۆبایل مەگۆڕە ئێمە لێرە لە کوردستان پێی ئەڵێین مۆبایل ھەموو کوردی سۆرانیش ھەر مۆبایلی پێ ئەڵێن لای ئێوە کە زمانی فارسی زاڵە بەسەرتاناو بە گوشی ناوی ئەبەن ئەوە جیایەو تایبەتە بەو ناوچەیەیی لێی نیشتەجێی زمانی گشتی و کە کورد لێی تێ ئەگات بۆ Mobile ھەر بریتیە لە مۆبایل نەک موبیل .. دەسەڵاتت ھەرچیەکەو لەسەروی دەسەڵاتی منە لێرە من گرنگی پێ نایەم چی تۆ یان ھەرکەسێکی تر ھەڵەیەکی زمانەوانی کرد و ڕێنووس و زمانی کوردیەکەی ھەڵە بوو چاکی ئەکەمەوە بۆ ئەو دروستەی کە ھەیە، وە لە ووتارەکانی خۆشما ئەو ڕێنووس و زمانەم بەکارھێناوە کە دروست و پوخت و ڕاستە نەک بچم ووشەی بێگانە بەکاربێنم و زمانێکی بیانی بکەمە ماڵ لەسەر زمانی کوردیەوە ... رێز [[بەکارھێنەر:GoRaN909|KuRaKuRd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ‏٢٣:٣٥، ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:بەڕێز @[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]]، لە ویکیپیدیا کەس دەسەڵاتێکی وەهای نییە نەوێری گفتوگۆی لەگەڵ بکەی. هیواداریشم ڕەچاوی [[وپ:ئاکار]] بکەیت لەکاتی وتووێژکردن لە پەڕەکانی وتووێژ دا. لە ڕووی زمانەوانییەوە، ئەوە ناوێکی تایبەتە و پێویستە گۆکردنی وەک خۆی بێ، نەوەکا بچی ناوی تایبەت بە ناوە عامەکە بخوێنیتەوە کە mobileە. ئەوەیان مۆبایلە، بەڵام T-mobile دەبێتە تی-مۆبیل. شتێکی ئەوەنە قورس نییە هەرسکردنی. ئەگەر بڕواش ناکەی بڕۆ ڕای کەسانی تر بپرسە و ئەگەر ڕاکانیان پێچەوانەی من بوو، بیگەڕێنەوە سەر باری جاران. لێرە هەمووشتێ بە سیاسەت و ڕێسا دەڕوا بەڕێوە، پێشووتر کۆمەڵگە بڕیاریانداوە گۆکردنی زمانی ڕەسەن بەکاربێنن کە لەم کەیسەدا ئەڵمانییە. سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٣:٠٧، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

نازانم پەیوەندی زمانی کوردی و ئەڵمانی چییە پێکەوە کە تۆ موبیل کردوە بە رەسەن لە جیاتی مۆبایل ؟ باشە کوا ئەو کۆمەڵەی باستکرد کە رایان لێی بوە و بریاریان داوە کە مۆبایل = موبیل ! ... چاکم کردەوە چەنجارێک ئەمجارەش چاکی ئەکەمەوە بۆ ئەوەی راستەو دروستە تێناگەم بۆ ھەمووی چاوی لەسەر ووتار و دەسکاری منەو بونەتە چاودێر و پرۆفیسۆری زمانەوانی لەمن یەکێ یەت ئەڵێ درێژکردنەوە بەکار مەیەنە یەکێ یەت ووتار ئەگوازێتەوە و ماناکەی ئەگۆرێ بەبێ ئەوەی ھیچ ووتووێژێک بکا بەپێی ئەو ڕێساو یاسا دەسکردەی خۆت ئاماژەت پێ دا کەس بۆی نیە بەبێ ووتوێژ ووتار بگوازێتەوە و ناوی بگۆرێ کەچی نازانم بۆ شمولی ووتارەکانی من ناکا ؟   [[بەکارھێنەر:GoRaN909|KuRaKuRd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ‏٢٢:٥٦، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] [[وپ:خاوەندارێتیکردن بە ناوەڕۆکەوە]] ببینە. وتارێک کە بڵاوی دەکەیتەوە هی تۆ نییە و پاوانی گشتییە، بۆیە ناتوانی داوا لە کەس بکەی دەستکاری نەکا. و باشتریشە گوێ لە ڕێنمایی ئەو بەکارهێنەرانە بگریت کە داوا دەکەن. [[وپ:شێواز]] ببینە. [[وپ:شەڕە دەستکاری]] لەسەر ناوەڕۆک دەبێتە هۆی بەربەستن. سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٠:٣٠، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:ئێ کەوایە من ئەو ووتارە ئەسڕمەوە و فەرموو جەنابت چۆنت پێ خۆشە وا بیکە یان ئەو شەڕە دەستکارییە راگرەو بھێڵە وەک سەرەتا چۆن دروست کراوە وابێت و مەیگۆڕە بەڵێ من خۆم بە خاوەنی ئەزانم و پێوەی ماندوو بووم مافی خۆمە رێگری بکەم لە تێکدان و شێواندنی ئەو شتەی موڵکی منە [[بەکارھێنەر:GoRaN909|KuRaKuRd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ‏٠٢:٣٦، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] هیچ ناوەڕۆکێکی ویکیپیدیا موڵکی تۆ نییە، هەموو دەستکارییەکانت لەژێر مۆڵەتنامەی CC BY-SA 3.0 بڵاو دەبنەوە و پاوانی گشتین. هیچ ناوەڕۆکێکی ویکیپیدیا نە هی تۆیە، نە هیچ کەسێکی تر. موڵکی گشتین. ئێستا تەنیا کەس کە وتارەکان دەشێوێنێت بەم کردارانە جەنابتن. ئەوەشی شەڕە دەستکاری کردووە جەنابتی نەوەک من، من لە پەڕەی وتووێژی وتارەکە داوای ڕای بەشداربووانی تریشم کردووە. دەبووا ئەوە تۆ بیکەی هەر ئەوەڵ جار لەجیاتی بێیت شەڕە دەستکاری و پووچەڵکردنەوە بکەیت. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٢:٥٢، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== ڕەوانەکردنی دەروازە ==

سڵاو پرسیارێک لەسەر ڕەوانەکردنی دەروازەکان، کە دەروازەیەک ڕەوانە دەکەین بۆ دەروازەیەکی پەیوندیداری تر ئایا ئەتوانین پۆلی وتارە پەیوەندیدارەکانیش بەھەمان شێوە ڕەوانە بکەینە ژێر پۆلی وتارە پەیوەندیدارەکانی دەروازەیەی دەمانەوێت؟ نموونە دەروازە:ئەمریکا بیکەینە ڕەوانەکەر بۆ [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و ھەموو پۆل:وتارە پەیوەندیدارەکانی دەروازەی ئەمریکاش بگوازرێتەوە بۆ  پۆل:وتارە پەیوەندیدارەکانی ویلایەتە یەک.....، ئاوا؟ سپاس [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٥:٢٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:سڵاو، نەخێر ئەبێ بە دەستی یان بۆت پۆلەکان بگۆڕیت. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٥:٣٢، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== توینکڵ ==

سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئایا کار لەسەر توینکل دەکەن؟ واتا بەلایەنی کەمەوە بەشە پێویستییەکانی چالاک بکرێت چونکە زۆرم پێویست پێیەتی ھەر بە تایبەتی بۆ تووڵەکانی بەڕێوەبەرایەتی و بەسەرداچوونەوەی وتارەکان زۆر گرنگە بۆم {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٥:٥٨، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:چ بەشێکی؟ ئێستا سڕینەوەی خێرا دەبێ کارکا. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٥:٥٩، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::تەواوی ئەو بەشانەی بۆ پشکنینی وتار و کارەکانی بەڕێوەبەرایەتی گرنگن، وە سڕینەوەی خێرا تاگەکانی کارناکەن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٥، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::ئاخ دڵم.. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٦:٠٨، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::{{emoji|2049|size=19}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:١٢، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::ببورە مەبەستم ئەوە نییە ئەزیەتت بدەم و بڵێم ھەموو ئەو بەشانە تەواو بکە، تەنھا وتم گەر لە پلانت دا ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:١٣، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئێستا دەبێ کارکا. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٤:٤٤، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::::زۆر سپاس، تاقیکردنەوەم لەسەریان کرد، داڕێژەکان بە ئینگلیزی تاگ دەکرێن وەک &quot;داڕێژە:Db-hoax و داڕێژە:Db-userreq&quot; ڕەوانەکەر بۆ داڕێژە ئینگلیزییەکان دروست بکە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٢، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::::::ئەگەر ڕەوانەکەریان بۆ دروست بکەیت کارەکان زۆر ئاسانتر دەکەن. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٦:٠٢، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
{{سھ|:::::::::}} @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]: {{doing}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:[[داڕێژە:Db-spamuser]] وەرگێڕانم بۆی کردووە بەڵام نەمتوانی ڕێکی بخەم (لەوانەیە پێویستی بە بەسەرداچوونەوەش بێت)، گەر تەنھا وشە وەرگێڕدراوەکان بخەنە شوێنی مەبەستی خۆی سپاستان دەکەم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٤، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== پۆلەکانم ==

سڵاو بەرێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بینیم پێداچوونەوەت بۆ پۆلێکم کردووە[https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:%D9%84%DB%86%DA%AF&amp;logid=286786 &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;]، گەر چاکردنەوەی پۆلەکان سەرەنجت ڕادەکێشێت من پلانم ھەیە بەسەر گشت پۆلەکانی خۆم دابچمەوە و ھەڵەکان لە داخوازی بەرامبەر کوردی پۆست دەکەم، گەر ویستتان بانگھێشتان دەکەم و ئاگادارم بکەنەوە سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٥٢، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:پێم باشە دروستییان نەکەی تا لە ڕاستەکان دڵنیا ئەبیتەوە. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٠٧، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::بەڵام ئەم پۆلانە ھی ئێستا نین، ماوەیەکە دروست کراون، ئێستا زیاتر ئاگادار دەبم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٥:٥٨، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== وتاری [[ترانسجێندەر]] ==

بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوە ڕاستە وشەکانی ڕەگەزگۆڕ و ڕەگەزوەگۆڕ لەناو ھەنێک لە گرووپەکانی کۆمەڵگا ئاماژەیە بۆ  [[ترانسجێندەر]]، بەڵام بەپێی زانست مانایەکی نادرووستی ھەیە، ناکرێ ئێمە لێرە پشت بە چەواشەکاری ببەستین، لەسەر ئەم وشانە چەندین مانای ھەڵە بۆ کەسێک لێک دەدرێتەوە و لێکدراوەتەوە کە ترانسجێندەرە و [[ترانسفۆبیا]] دروست دەکات، بۆیە پێشووتر ھەرچی ناو/ڕەوانەکەری وا ھەبووە ھەموویم پاک کردۆتەوە، ئێرە زانستنامەیەکە کە کاری گەیاندنی شتەکانە وەک خۆی، ناکرێ چەواشەکاری لێبێت، ھیوادارم لە مەبەستەکەم تێبگەن {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٢٢، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

لەگەڵ ڕێزمدا بەڵام فەڕقی تڕانسجێندەر لەگەڵ دەستەواژەکانی تر چییە کە نەکرێ بە کوردی، و بەکوردی کردنی چەواشەکاری بێت. وە پێویستە ئەوەش بزاندرێ کە ئیشی ئێمە دژایەتی کردن یان پشتگیری کردنی کەس و لایەن نییە. بەتایبەتی ئەوەی کە باست کرد. ڕاستە ئێرە زانستنامەیە وە لە هەمان کاتشدا شوێنی پشتگیری گۆمەڵگای میم یان ڕاگرتنی دڵیان نییە. هیوادارم مەبەستەکەم ڕون بێت. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٥:٤٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] لەگەڵ قسەکەی تۆم بەڵام ئایا وشەیەکی درووست چییە بۆ ترانسجێندەر گەر ھەبوو من ھەر ئێستا ئامادەم بیگۆڕم بۆ ئەو وشە درووستە، ڕەگەزگۆڕ و ڕەگەزوەگۆڕ وشەیەکی نادرووستە، من شارەزای بابەتەکەم بە شێوەییەکی زانستی و بەرپرسیارییەتی تەواوی وتارەکە لە ئەستۆ ئەگرم کە ترانسجێندەر مانای ڕەگەزگۆڕانە نادات کە لە کۆمەڵگا بڵاو بۆتەوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٥٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::وە تێنەگەیشتم کۆمەڵگای (میم) مانای چییە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٥٥، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

وشەی دروست دەکرا لە دیوەخان یان لە داخوازی بەرامبەر کوردی قسەی لەسەر بکرایە. نەوەک بەشێوەیەکی سەربەخۆ بڕیاری لەسەر بدرێ. وە جگە لەوەش من تێبینیم لەسەر تەواوی ناوی ئەو وتارانەیە کە لەسەر کۆمەڵگای میم نوسیوتن. تۆ جێندەرت بە ڕەگەز داناوە لە وتاری جێندەر. کەواتە تڕانسجێندەر دەبێ بە ڕەگەز گۆڕ. مەبەستم بە کۆمەڵگای میم هەمان LGBT ییە.  [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٦:١١، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:بەڕێز @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] من لێرە زانستیم و کار بە زانست دەکەم، کار بە بیروباوەڕەکانی کۆمەڵگا ناکەم، تۆش ئەوە دەزانیت کە کۆمەڵگا زۆر دەنگۆ و شتی ناڕاستی تیادا بڵاو بۆتەوە، و ڕاستیش کراوەتەوە، و ھەنێکی تا ئێستاش ماون، من سەرجەم ئەم وشانەم پاک کردۆتەوە کە لە کۆمەڵگا دەرھێنراون و پەشیمان نیم چونکە ڕاست نەبوون; بەپێی زانست و لێکۆڵینەوەکان لەسەر بابەتی ترانسجێندەر زاراوەی &quot;ڕەگەز گۆڕ&quot; بریتی نییە لە &quot;ترانسجێندەر&quot; حەزدەکەم ئەوە بڵێم کەسێک ترانسجێندەر بێت ڕەگەز ناگۆڕێت بەڵکو چۆن Identify دەبێت و gender identity مرۆڤەکە چییە دەچێتەوە سەر ئەوە، بە پێچەوانەی ئەو شتەی بەسەر کەسێکی ترانسجێندەر چەسپێنراوە و کراوە بە ماڵ لەسەری لەبەر چەن بیرکردنەوەیەکی &quot;ھەڵە&quot; کە نە پەیوەندی بە &quot;شەریعەت&quot; ھەیە تا شەریعەت بەم ناڕەوایەتییە بدرێت نە پەیوەندی بە &quot;زانست&quot; ھەیە تا دووبارە جەختی لەسەر بکرێتەوە تەنھا شتێکە بەپێی کلتور و بیروباوەرەکانی لێکدراوەتەوە و دراوەتە پاڵ ڕاستی و منیش ئەمەم پێ قبوڵ نییە چەواشەکارییە و کاری زانستنامەکە بڵاوکردنەوەی چەواشەکاری نییە، دڵنیام @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ڕوونکردنەوەیەکی گوونجاومان پێدەدات سەبارەت بەم ڕەوانەکەرانە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٢٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::من وشەی ترانسجێندەرم وەک خۆی نووسیوەتەوە چونکە وشەیەکی گوونجاوم نەدۆزیتەوە بۆی گەر وشەیەکی زانستی گوونجاو ھەیە بۆی بێگوومان بینووسە، تەنانەت لە ویکیی عەرەبیش ناڵێن ڕەگەز گۆڕ ئەگەر سەیری وتارەکە بکەیت &quot;تحول جنسي&quot; و &quot;العبور الجندر&quot; بەکاردەبەن، وە ھەر بەڕوونی نووسیانە &quot; ميّز عن تغيير الجنس - جیاوازە لە گۆڕینی ڕەگەز&quot; لەمە ڕوونتر چیتر بنووسن؟، تەنانەت گفتوگۆیەکیش ھەبوو تحولیش بگۆڕن بۆ وشەیەکی تر بەھەرحاڵ زیاتر لەسەری ناڕۆم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٣٠، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::: ئەگەر عەزییەت نییە تحول جنسی بکەی بەکوردی.[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) &lt;!-- داڕێژە:واژوونەکراو --&gt;&lt;small class=&quot;autosigned&quot;&gt;—&amp;nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/مامۆستا|بەشدارییەکان]]) ١٦:٤٦، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)&lt;/small&gt;
::: واژووەکەتم ڕێکخست.[[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٤٩، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] بەکوردی تا ئێستا بەتەواوی نازانم مانای درووست چییە بۆ ترانسجێندەر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٥٠، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::لە سەرچاوەیەکم بیست بوو کە بە مانای &quot;گوێزانەوە&quot;، &quot;گواستنەوە&quot; بێت بەڵام ھێشتا دڵنیا نیم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٥١، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::: نەدەکرا لە داخوازی بەرامبەر کوردی داوای مانای بۆ بکەی؟؟. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) &lt;!-- داڕێژە:واژوونەکراو --&gt;&lt;small class=&quot;autosigned&quot;&gt;—&amp;nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/مامۆستا|بەشدارییەکان]]) ١٦:٥٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)&lt;/small&gt;
:::::: مامۆستا تکایە واژووەکەت بە چوار ھێمای تێڵدا بکە (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) تا ناوت و ڕێکەوتەکەشی لەگەڵ بنووسرێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:٠٥، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::::بۆ وەڵامی ئەوەش، ئەوکاتانەی لێرە خەریکی وتاری ترانسجێندەر بووم دەتوانم بڵێم ھەر ئەوکاتانە بوو کە تازە فێردەبووم شارەزاییەکی تەواوم لە ویکی نەبوو ھەر ئەم وتارە ([[ترانسجێندەر (کچ)]] بە نموونە بێنمەوە کە لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ دروستم کردووە واتا سێ مانگ لەدوای تۆماربوونم لێرە کە ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ تۆماربووم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:١٠، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:١٠، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::::::سڵاو، بە سادەیی ئەو وشانە لە فەرهەنگی خەڵک هەن و نابێت ڕەوانەکەرەکان بسڕدرێنەوە. هەر وەک چۆن هاوڕەگەزبازی ڕەوانەکەرە بۆ هاوڕەگەزخوازی. مەوزوع پەیوەندی بە ترانسفۆبیا و هۆمۆفۆبیا و ئەم شتانەوە نییە، زانستنامە پێویستە هەموو ڕوانگەکان لە خۆ بگرێت چ ترانسفۆبیک یان هۆمۆفۆبیک یان هەر شتێک بێت. هەندێک کەس ترانسجێندەر بەو ناوە دەناسن و بەو ناوە بە دوای دەگەڕێن. سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٢:٣٦، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== پەڕەی ھۆشدارییەکەت بۆ ویکیپڕۆژەی ویکیی ئینگلیزی ==

سڵاو بەرێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]، من خەریکی دانانی ویکیپڕۆژەیەکەم لە ویکیی ئینگلیزی سادە، پێویستم پەڕەی ھۆشدارییەکەتم زۆر بەدڵ بوو و پێویستە گەر ڕێگەم بدەیت [[Special:PermanentLink/920247|بەم شێوەیەم لێکردووە]] و بەکاربێنم؟ {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:٢٣، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC)

سڵاو، زۆر ئاساییە :)  &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٠٩، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC)

== ڕەوانەکەرە شکاوەکان ==

سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] لەکاتی سڕینەوە و پاکردنەوەی ڕەوانەکەرە شکاوەکان ئەمانەم بینی کە ئێوە خاوەندارییەتیان دەکەن:
* [[بەکارھێنەر:Lost Whispers/دەستپێک]] 
* [[بەکارھێنەر:Lost Whispers/پڕۆژەی قوتابخانە - نایڵزم]]

پێویستە ئەم ڕەوانەکەرانە پاک بکەمەوە دڵنیام بکەوە کە ھیچ کێشەیەک دروست نابێت لە سڕێنەوەیان {{زۆر سپاس}}. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٠٣، ٤ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC)

:سڵاو، نەخێر ئەمانە دەتوانیت بسڕیتەوە. زۆر سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٤٧، ٤ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC)

== سەرخستنی ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی ==

سڵاو، ئەم پەیامەت بۆ ھاتووە چونکە یان [https://meta.toolforge.org/catanalysis/?title=Wt%2Fckb&amp;cat=0&amp;wiki=incubatorwiki#Lists لێرە (لە ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی لە ئینکیوبەیتر)] بەشداریت کردووە یان [[Special:PermaLink/933823#چەند_پرسیارێک_لەسەر_ویکیوتە|لێرە]] ئامادەییت دەربڕیوە کە بەشداری بکەیت یانیش لەبەر چالاکیت لە ویکیپیدیا بۆت ھاتووە. ئەگەر ناتەوێت بەشداری بکەیت یان ئەم پەیامەت بەھەڵە بۆ ھاتووە، دەتوانیت فەرامۆشی بکەیت.

ھەوڵێک ھەیە کە [[ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی]] دروست بکرێت. بۆ ئەمەش پەڕەیەکی ڕێنمایی دروست کراوە. بڕوانە [[incubator:Help:Wt/ckb/ڕێنماییی سەرەتایی بۆ دروستکردنی ویکیفەرھەنگ]]. پێشتر چەند جارێک ئەم ھەوڵە دراوە، بەڵام لەبەر کەمیی ژمارەی بەکارھێنەران، سەرکەوتوو نەبووە. گەر ئەم جارە بەشدارییەکی باش ھەبێت، دۆمەینی تایبەت بە خۆی دابین دەکرێت. تکایە سەرەتا ڕێنمایییەکان بخوێنەوە. بەپێی پیلان، پڕۆژەکە لە ماوەی ١ی حوزەیران تا ١ی تەممووزی ٢٠٢٢ دەچێت بەڕێوە و گەر ٥ بەکارھێنەر بەشدار بن، ئەوا دەبێت ھەر کەسێکیان ڕۆژانە تەنیا ١٠ پەڕە لە بۆشاییناوی سەرەکی دروست بکات. بەمەش بە ١٠ ڕۆژی یەکەم دەگەینە ٥٠٠ پەڕە (پێشتر ٣٩١ پەڕە دروست کراون) بەمەش زۆر نزیک دەبینەوە لە ٨٠٠ تا ١٬٠٠٠ پەڕە و ئەم بڕەش بەشی پێویستە و دەتواندرێت داوای دۆمەینی [https://ckb.wiktionary.org ckb.wiktionary.org] بکەین. گەر ھەر پرسیارێکت ھەبوو، ھەر لێرە بانگی [[بەکارھێنەر:Aram]] بکە و پرسیارەکەت بکە. گەر پێت خۆش بێت، دەتوانیت لە [https://discord.gg/TWyzqBv دیسکۆرد] قسەی لەگەڵ بکەیت. [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏١١:١٠، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Aram@ckbwiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%95%D8%B1%DA%BE%DB%95%D9%86%DA%AF&amp;oldid=949701 --&gt;

==[[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion/بەکارھێنەر:Épine/نیشانەکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]

تاگێک لەسەر [[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion/بەکارھێنەر:Épine/نیشانەکان]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە:

&lt;blockquote&gt;پەڕەی واڵا یان نا پێویست&lt;/blockquote&gt;

لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion/بەکارھێنەر:Épine/نیشانەکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7%3AMiscellany+for+deletion%2F%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%BE%DB%8E%D9%86%DB%95%D8%B1%3A%C3%89pine%2F%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە.  [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٠٢، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC)

==[[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]

تاگێک لەسەر [[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە:

&lt;blockquote&gt;پەڕەی واڵا یان نا پێویست&lt;/blockquote&gt;

لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7%3AMiscellany+for+deletion|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە.  [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٠٣، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC)

== Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Dear interface administrator, 

This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well.

There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability.

As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]].

Have a great day!&lt;/div&gt;
&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team&lt;/bdi&gt; ‏٢٣:٠٢، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Samuel (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_1&amp;oldid=25272788 --&gt;

== Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] ==

[[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]]
You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Doc James@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/40&amp;oldid=25451578 --&gt;

== بەربەستن ==
{| style=&quot;border:1px solid #b32424; background-color:#fee7e6; margin-bottom:10px;&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
| style=&quot;padding:4px; vertical-align:middle&quot;|[[پەڕگە:Stop x nuvola with clock.svg|40px|left|link=|alt=Stop icon with clock]]
| style=&quot;padding:4px;&quot;|لەبەر {{#if:[[ویکیپیدیا:خراپکاری|خراپکاریی بەردەوام]]|[[ویکیپیدیا:خراپکاری|خراپکاریی بەردەوام]]|[[ویکیپیدیا:دەستکاریی تێکدەر|خراپ بەکارھێنانی دەسەڵاتی دەستکاریکردن]]}}، {{#if:|وەک لە پەڕەی [[]]دا دیارە،}} ھەژمارەکەت {{#if:2 weeks|بۆ ماوەی '''2 weeks'''|{{#if:|'''[[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن#بەربەستنی_بێسنوور|بەبێ سنوور]]'''}}}} '''[[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|بەربەستکراوە]]'''؛ {{#if:|لە پاڵ ئەمەشدا، مافی دەستکاریکردنی پەڕەی لێدوانەکەشت لێ سەندراوەتەوە.}} {{#if:|.}} {{#if:|2 weeks||ھەر کاتێک بەربەستنەکەت تەواو بوو، تکایە ھەوڵ بدە ئەو کردارەی بووەتە ھۆکاری بەربەستنت دووبارە نەکەیتەوە و [[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|دەستکاریی سوودبەخش]] بکەیت.}} ئەگەر پێت وایە پێویستە بەربەستنی سەر ھەژمارەکەت ھەڵبگیرێت، {{#if:|پێویستە بە ئیمەیڵ (ئەگەر دەسەڵاتی ناردنی ئیمەیڵت لێ نەسەندراوەتەوە)، پەیوەندی لەگەل [[ویکیپیدیا:بەڕێوەبەران|بەڕێوەبەرێک]] بەبەستیت.|ئەم داڕێژەیە لە خوار ئەم ئاگادارییەوە دابنێ: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{لابردنی بەربەستن|ھۆکار=ھۆکارەکەت لێرە}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;}}
|}&amp;nbsp;[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٤:٢٣، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Template:uw-vblock --&gt;
::{{و|Sakura emad}} بێزەحمەت کام خراپکارییە؟ لەسەر چ بنەمایەک هەژماری منت بەربەست کردووە؟--&amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٤:٢٩، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

{{لابردنی بەربەستن|ھۆکار=پێدەچێت ئەمە تاقیکردنەوەیەکی توینکڵ بێت. نازانم بۆ لەسەر هەژماری من، لەکاتێکدا دەتوانرا لە [[ب:نموونە]] تاقی بکرێتەوە. ئێستا لە لۆگەکانم دەردەکەوێ کە گوایا من لەبەر خراپکاری بەربەست کراوم. کام خراپکارییە؟--&amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٤:٥٣، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)}}

سڵاو ئیپێن ببورن لەکاتی کردنەوەی ئامرازەکانی بەکارھێنەر بەھەڵە کلیکم لە بلۆکردن کرد [[پەڕگە:More Option tools.png|وێنۆک]]، بۆ مەسەلەی لۆگەکان، بڕوانە لە لۆگی لابردنی بلۆک نووسیومە کە بەھەڵە دەستم پێکەوتووە، و دەردەکەوێت کە بەربەستنەکە بەھەڵە بووە. سپاس بۆ تێگەیشتن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:١٠، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
لۆگەکەشتم سڕیوە، و دەرناکەوێت [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:١٨، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:سوپاس! تکایە وریا بن لەکاتی بەکارهێنانی توینکڵ.--&amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٥:١٩، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== یەکخستنی ناوی یانەکانی تۆپی پێ ==

سڵاو کاک @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]، لە دیوەخان پێشنیارێکم کردووە کە ناوی یانەکانی تۆپی پێ یەکبخرێت([[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)|بروانە ئێرە]]). تاگی زۆری بەکارھێنەرە چالاکەکانم کردووە بەڵام کەس وەلامی نەداوەتەوە. ھەندێکیان لەم ماوەیەدا وەکوو بەڕێزت چالاکیشی ھەبووە بەلام وا دیارە ئاگاداریی پێ نەگەیشتووە. ئایا ھیچ ئاگادارییەکت بۆ ھاتووە؟ ئەگەر نەھاتووە ھۆکار چییە؟ لەمێژە ئەم کێشەیە بوونی ھەیە. زۆر سوپاس! [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ٢١:٣٣، ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] سڵاو، ڕەنگە بەشداربووان لەم کاتە ئەم باسە سەرنجیان ڕانەکێشێت. بۆخۆم گوێ بە بابەتە وەرزشییەکان نادەم، زۆرجار کەس لێدوان نەدا ئەتوانی ئازادی وەربگریت و چاکسازییەکە بکەیت، ئەگەر کەسێ کێشەیەکی هەبێ لەگەڵت باس دەکا. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٧:١٨، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)

== Help ==

Hello, there is an article in English called &quot;[[en:Gaza Genocide]].&quot; I would appreciate it if you could translate it into Kurdish. I was going to do it myself, but unfortunately, my language skills are not good enough. [[بەکارھێنەر:جودت|جودت]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:جودت|لێدوان]]) ١٦:٥٩، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)

== گرنگ ==

سڵاو ئێپێن، بابەتێکی گرنگ ھەیە کە پەیوەندی بە ژیان و مردنەوە ھەیە، جگە لێرە ھیچ پێگەیەکی سۆشیالت ھەیە پێمی بدەی تا پەیوەندیت پێوە بکەم؟ سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٠٣، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] سڵاو. ئەگەر بتوانن ئیمەیلەکم  بۆ بکەن، لەوێ ئەتوانین زیاتر قسە بکەین. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٧:٥٨، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::ناردم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٢:٣٤، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::نامەم ناردووە وەڵامت نییە ئەگەر شوێنێکی ترت ھەیە بۆم بنێری زۆر باش دەبێت! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٥٣، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::سڵاو، وەڵامم داوەتەوە. ڕەنگە لە فۆڵدەری سپام یان جەنک بێت. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٥٨، ٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== شەڕە دەستکارییەکانت ڕابگرە! ==

{{Uw-disruptive2|کوردانی ئیسرائیل}} [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٠:٥٧، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

[[پەڕگە:Information red.svg|25px|link=]] تکایە بوەستە لە زیادکردنی دەق و ناوەڕۆکی بێسەرچاوە. کردەوەکانت دژی سیاسەتی [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندنیبوونە]]. ئەگەر بەم شێوەیە بەردەوام بیت، لە دەستکاریکردنی ویکیپیدیا [[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|بەربەست دەکرێیت]]. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠١:٢٠، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>hiweqidnxbhm6l7jrxyhx62mlut2brx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589767</id>
      <parentid>1589763</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T01:41:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>دەستکاریی [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] ([[User talk:Zemen|لێدوان]]) بۆ دوایین پێداچوونەوەی [[User:Épine|Épine]] گەڕێندرایەوە</comment>
      <origin>1581785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62245" sha1="74pe5hsqzkfvtvsw3u4z9atabxa8mgy" xml:space="preserve">{{ئەرشیڤەکان|box-width=310px}}

__TOC__

&lt;!--تکایە پەیامەکەت ببەرەوە خواری خوارەوە بۆ کۆتا ڕیز --&gt;

== دەنگدان لەسەر ویکیپڕۆژەی [[وپ:داواکاری پەڕگە]] ==

سڵاو بەرێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تکایەکم ھەیە،  پڕۆژە ئێستا دامەزراوە و کاردەکات!، بەڵام داوا کراوە ببێت بە یەکێک لە یاساکانی ویکیپیدیا بۆ مافی بارکەران، ھۆکارەکەشی ھەر لە داوایەکە ڕوونکراوەتەوە کەبۆچی؟ سوودی چییە؟ ئامانجی چییە؟ پڕۆژەکە چۆنە، تکایە  (( [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)#بەکارھێنەرە نوێییەکان و مافی بارکەر|لــێــرە]] )) زیاتر بخوێنەوە و بیرورای خۆت لەسەر پڕۆژەکە بڵێ و بەشداری بکە لە دەنگدانەکە دەنگی بەڕێزتان گرنگە بۆ پڕۆژەکە {{ زۆر سپاس}} (نامەی ئۆتۆماتیکی) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٠١، ٢٨ی ئابی ٢٠٢١ (UTC)

== نیشانی بەڕێوەبەری ڕووکار ==

ئاسایە نیشانی بەڕێوەبەری ڕووکار لەسەر پەڕەکەت زیاد بکەم {{ئیمۆجی|1F607|size=27}} ؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:٠٩، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

:بەڵێ گیان زۆر ئاساییە. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٨:٢٠، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
::{{کرا}} {{ئیمۆجی|1F60A|size=28}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:١٣، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== وتە ==

بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەو وتەیەی پەڕەکەمم لەتۆ وەرگرتووە لە مێتا [[M:User:Épine|User:Épine]] ھەر ویستم پێت بڵێم {{ئیمۆجی|1F636|size=27}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٢٢، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

زۆر ئاساییە ❤️ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٢:١٩، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

:{{ئیمۆجی|1F60A|size=28}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٢١، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== پاڵاوتن و ھەڵبژاردنی بەڕێوەبەرایەتی ==

سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ویستم ھەواڵی شتێکت پی بدەم وەک بەڕێوەبەرێکی پێشوو سەیری [[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)#ھەڵبژاردن - پاڵاواتنی بەڕێوەبەڕی نوێ بۆ ویکیپیدیا|ئەم بانگھێشتنامەیە بکە]] کە لە دیوەخان کراوە، بەم زوانە لەوانەیە پاڵاوتنێک بکرێت دوو بەرێوەبەر خۆیان ھەڵبژێرن یان بپاڵێورێن بۆ بوون بە بەرێوەبەری کاتی بۆ ڕزگار بوون لەو کارە کەڵەکەبووانەی ئێستا کۆبوونەتەوە، بیرورات چییە تۆ بەشداری بکەیت وەک کاندیدێک؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١١:٢١، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

سڵاو، من بەشداری ناکەم ببورن، سوپاس.  &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٤:٣١، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

:کێشە نییە {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٢٤، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== ڕاپرسی لەسەر پاڵاوتنی بەڕێوەبەران ==
سڵاو بەڕێز {{و|{{BASEPAGENAME}}}}, ھیوادارم لە تەندروستی دابن، ھاتم ھەواڵیکتان پێ بدەم، ویکیپیدیاکەمان ماوەیەکی زۆرە کە بە سستیەکی زۆر تێپەڕ دەبێت لەکاتێکدا کۆمەڵگاکەمان لە گەشەسەندن دایە و پێویستی بە بەڕێوەبردنی زیاتر ھەیە، سست بوونی بەڕێوەبردن بەرەوپێشچوونی کۆمەڵگاکەش سست دەکات، ئەمەش خراپە و ئێمە ئەوەمان ناوێت، بۆیە ئێستا [[ویکیپیدیا:دیوەخان_(پێشنیارەکان)#کردنەوەی_داوایەک_بۆ_ھەڵبژاردنی_بەڕێوەبەری_کاتی_بۆ_ویکیپیدیای_کوردی_سۆرانی|ڕاپرسی بۆ پاڵاوتنێکی بەڕێوەبەرایەتی بەڕێوەیە داوا دەکرێت بەڕیزتان بەشدار بن]] و گفتووگۆ بکەین لەسەر بابەتە {{زۆر سپاس}} (نامەی ئۆتۆماتیکی)  [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٠٩، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

==[[:پەڕگە:ڕێزدێنت ئیڤڵ ڕێڤەلێيشەنز ٢.jpg]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[Image:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]

تاگێک دانراوە لەسەر [[:پەڕگە:ڕێزدێنت ئیڤڵ ڕێڤەلێيشەنز ٢.jpg]] کە داوا دەکات بە خێڕایی بسڕێتەوە لە ویکیپیدیا، ئەمە لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا#پ١|پێوەری ژمارە ١ی پەڕگەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] ئەنجام دراوە، لەبەر ئەوەی پەڕگەکە بەکارنەھێنراوە و دووبارەیە یان پەڕگەیەکی کوالێت-نزمی لەبەرگیراوەی ھەمان شێوەی پەڕگەیەکی ترە 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:ڕێزدێنت ئیڤڵ ڕێڤەلێيشەنز ٢.jpg|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. &lt;!-- Template:Db-redundantimage-notice --&gt; 
[[پۆل:ئەو داڕێژانەی لەلایەن توینکڵەوە بەکاردەھێندرێن]]
[[پۆل:داڕێژەکانی ھۆشداری پسخ]]
 [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٣٧، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ (UTC)

== کەمێک بەقلەوا بۆ تۆ! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[پەڕگە:Baklava - Turkish special, 80-ply.JPEG|135px]]
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | هیوام سەرکەوتن و بەرەوپێشچوونی تۆیە. [[بەکارھێنەر:Sivanmajed23|Sivanmajed23]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sivanmajed23|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)
|}

زۆر سوپاس!  &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٥:٠٣، ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)

== کێشەکانی ناو [[ویکیپیدیا:داواکردنی_مافی_بەڕێوەبەرایەتی]] ==

سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تکایە گوێ بۆ قسەکانی بەڕێز چالاک مەگرە، [[:en:Wikipedia:Administrators#Expectations_of_adminship|چونکە نازانێت بەڕێوەبەراییەتی بکات]] لەگەڵ رێزم، قسە زبر و ناخۆشەکانی ئەو بێزارت نەکات و دوورت نەخاتەوە لە ویکیپیدیا. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٩:٠٧، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:سڵاو، لەڕاستیدا ئێستا ئەو شتانەم هیچ پێ گرنگ نییە. من بۆیە وازم لەم پرۆژە هێنا لەبەر ئەوەی ماوەیەک وەک کەمپین پەلاماری منیان ئەدا بە کۆمەڵ لەگەڵ ئەو بەڕێزانەی ئێستا وازیان هێناوە، ماوەیەکی زۆر دیار نەمام و هیچ چالاکیم نەبوو. وتم مادام ئەمان وایان پێ باشە و هەست دەکەن من دکتاتۆرم و ویکی بە هی خۆم دەزانم و ئەم قسە نەستەقانە، من بڕۆم و ئەوان بگەڕێنەوە. من ڕۆیشتم و ئەوان هەر نەهاتنەوە، بۆیە منیش وتم جار جار سەرێک ئەدەم، ئێستا سەیر ئەکەم ئەڵێن کەسێکی تر بەبۆنەی تۆوە وازی هێناوە! {{ئیمۆجی|1F605}} نازانم مرۆڤ چۆن ئەبێ ئاوا ڕق لە دڵ بێت. و لەلایەکی ترەوە کابرا هاتووە شمشێری بەدەستەوە گرتووە شەڕێکی خورافیمان لەگەڵ ئەکا لەکاتێکدا هیچ شتێک لەگۆڕ نییە. ئەم بەشداربووانە هێندە خراپبوون لەگەڵم لە باس کردن نایەت، لەکاتێکدا من تەنیا مناڵێک بووم کە تازە لێرە بەشداریم دەکرد!!! ئیتر ئەوە بۆخۆی زۆر دەڵێت. فشەیە تێپەڕ ئەبێ، هەر گوێشی مەدەرێ. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٩:١٩، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::بڕوا بکە بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] چیان لەتۆ کرد ئۆکەی؟ لەدوای تۆ کەمتر یان ھێندەی تۆیان بەمن کردووە، لەوانەیە من یان تۆ شارەزا بین و بە ئاسایی دابنێین و بڵێینو تێدەپەڕێت بەڵام بۆ کەسێکی تازەکار کە ئەم مامەڵانەی لەگەڵ بکرێت زۆرە!! و ناخۆشە، ئەو کەسانە بۆیان نییە ئاوا بکەن، ھەرچەن خزمەتیان ھەبێت ئەوە خۆبەخشانە پێشکەشی ویکیپیدیای کردووە وەک ئێمە، ناتوانێت منەت بەسەر تۆوە بکات، خۆ ئێرە شتێکی ئەوەنە ئاسایی نییە و و کەسیش تایبەت نییە و [[metawiki:Universal_Code_of_Conduct|ھەمووشتێک یاسای ھەیە]]، تەنھا ئەوە دەڵێم ئەم ھەڵسوکەوتانە باش نییە و شتی چاکی بەداوەوە نایەت ھەم ژینگەی پڕۆژەکە ناخۆشتر دەکات بۆ بەشداربوونی، وە ھەمیش لە مێتا بزانن شتی وا ھەیە پەسەندی ناکەن ئەخر (خۆت شارەزای ئەمانەی: [[metawiki:Universal_Code_of_Conduct#2.2_%E2%80%93_Civility,_collegiality,_mutual_support_and_good_citizenship|UCC.2.2]], [[metawiki:Universal_Code_of_Conduct#3_%E2%80%93_Unacceptable_behaviour|UCC.3]]) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٩:٣١، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::بەداخەوە، هیوادارم ئەم ڕەفتارە ژەهراوییە چیتر پەرەنەسەنێت لە ویکیپیدیا. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٩:٣٦، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== موبیل لە کوردیدا نییە... ==

سڵاو بەرێز ئێپن .. کاکە بەقسەی کێ موبیلی تۆ ڕاستەو و مۆبایلی من ھەڵەیە ، من وەرگێڕانم لە ئینگلیزی بۆ کوردی کردووە و ماناکەی بە زمانی کوردی مۆبایلە نەک موبیل من ھەقم چییە بەسەر ئەڵمانییەوە چۆن و چی پێ ئەوترێ خۆ ووتار بە ئەڵمانی نەنوسراوە کوردییە تکایە بەیارمەتیت مۆبایل مەگۆڕە ئێمە لێرە لە کوردستان پێی ئەڵێین مۆبایل ھەموو کوردی سۆرانیش ھەر مۆبایلی پێ ئەڵێن لای ئێوە کە زمانی فارسی زاڵە بەسەرتاناو بە گوشی ناوی ئەبەن ئەوە جیایەو تایبەتە بەو ناوچەیەیی لێی نیشتەجێی زمانی گشتی و کە کورد لێی تێ ئەگات بۆ Mobile ھەر بریتیە لە مۆبایل نەک موبیل .. دەسەڵاتت ھەرچیەکەو لەسەروی دەسەڵاتی منە لێرە من گرنگی پێ نایەم چی تۆ یان ھەرکەسێکی تر ھەڵەیەکی زمانەوانی کرد و ڕێنووس و زمانی کوردیەکەی ھەڵە بوو چاکی ئەکەمەوە بۆ ئەو دروستەی کە ھەیە، وە لە ووتارەکانی خۆشما ئەو ڕێنووس و زمانەم بەکارھێناوە کە دروست و پوخت و ڕاستە نەک بچم ووشەی بێگانە بەکاربێنم و زمانێکی بیانی بکەمە ماڵ لەسەر زمانی کوردیەوە ... رێز [[بەکارھێنەر:GoRaN909|KuRaKuRd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ‏٢٣:٣٥، ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:بەڕێز @[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]]، لە ویکیپیدیا کەس دەسەڵاتێکی وەهای نییە نەوێری گفتوگۆی لەگەڵ بکەی. هیواداریشم ڕەچاوی [[وپ:ئاکار]] بکەیت لەکاتی وتووێژکردن لە پەڕەکانی وتووێژ دا. لە ڕووی زمانەوانییەوە، ئەوە ناوێکی تایبەتە و پێویستە گۆکردنی وەک خۆی بێ، نەوەکا بچی ناوی تایبەت بە ناوە عامەکە بخوێنیتەوە کە mobileە. ئەوەیان مۆبایلە، بەڵام T-mobile دەبێتە تی-مۆبیل. شتێکی ئەوەنە قورس نییە هەرسکردنی. ئەگەر بڕواش ناکەی بڕۆ ڕای کەسانی تر بپرسە و ئەگەر ڕاکانیان پێچەوانەی من بوو، بیگەڕێنەوە سەر باری جاران. لێرە هەمووشتێ بە سیاسەت و ڕێسا دەڕوا بەڕێوە، پێشووتر کۆمەڵگە بڕیاریانداوە گۆکردنی زمانی ڕەسەن بەکاربێنن کە لەم کەیسەدا ئەڵمانییە. سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٣:٠٧، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

نازانم پەیوەندی زمانی کوردی و ئەڵمانی چییە پێکەوە کە تۆ موبیل کردوە بە رەسەن لە جیاتی مۆبایل ؟ باشە کوا ئەو کۆمەڵەی باستکرد کە رایان لێی بوە و بریاریان داوە کە مۆبایل = موبیل ! ... چاکم کردەوە چەنجارێک ئەمجارەش چاکی ئەکەمەوە بۆ ئەوەی راستەو دروستە تێناگەم بۆ ھەمووی چاوی لەسەر ووتار و دەسکاری منەو بونەتە چاودێر و پرۆفیسۆری زمانەوانی لەمن یەکێ یەت ئەڵێ درێژکردنەوە بەکار مەیەنە یەکێ یەت ووتار ئەگوازێتەوە و ماناکەی ئەگۆرێ بەبێ ئەوەی ھیچ ووتووێژێک بکا بەپێی ئەو ڕێساو یاسا دەسکردەی خۆت ئاماژەت پێ دا کەس بۆی نیە بەبێ ووتوێژ ووتار بگوازێتەوە و ناوی بگۆرێ کەچی نازانم بۆ شمولی ووتارەکانی من ناکا ؟   [[بەکارھێنەر:GoRaN909|KuRaKuRd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ‏٢٢:٥٦، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] [[وپ:خاوەندارێتیکردن بە ناوەڕۆکەوە]] ببینە. وتارێک کە بڵاوی دەکەیتەوە هی تۆ نییە و پاوانی گشتییە، بۆیە ناتوانی داوا لە کەس بکەی دەستکاری نەکا. و باشتریشە گوێ لە ڕێنمایی ئەو بەکارهێنەرانە بگریت کە داوا دەکەن. [[وپ:شێواز]] ببینە. [[وپ:شەڕە دەستکاری]] لەسەر ناوەڕۆک دەبێتە هۆی بەربەستن. سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٠:٣٠، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:ئێ کەوایە من ئەو ووتارە ئەسڕمەوە و فەرموو جەنابت چۆنت پێ خۆشە وا بیکە یان ئەو شەڕە دەستکارییە راگرەو بھێڵە وەک سەرەتا چۆن دروست کراوە وابێت و مەیگۆڕە بەڵێ من خۆم بە خاوەنی ئەزانم و پێوەی ماندوو بووم مافی خۆمە رێگری بکەم لە تێکدان و شێواندنی ئەو شتەی موڵکی منە [[بەکارھێنەر:GoRaN909|KuRaKuRd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ‏٠٢:٣٦، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] هیچ ناوەڕۆکێکی ویکیپیدیا موڵکی تۆ نییە، هەموو دەستکارییەکانت لەژێر مۆڵەتنامەی CC BY-SA 3.0 بڵاو دەبنەوە و پاوانی گشتین. هیچ ناوەڕۆکێکی ویکیپیدیا نە هی تۆیە، نە هیچ کەسێکی تر. موڵکی گشتین. ئێستا تەنیا کەس کە وتارەکان دەشێوێنێت بەم کردارانە جەنابتن. ئەوەشی شەڕە دەستکاری کردووە جەنابتی نەوەک من، من لە پەڕەی وتووێژی وتارەکە داوای ڕای بەشداربووانی تریشم کردووە. دەبووا ئەوە تۆ بیکەی هەر ئەوەڵ جار لەجیاتی بێیت شەڕە دەستکاری و پووچەڵکردنەوە بکەیت. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٢:٥٢، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== ڕەوانەکردنی دەروازە ==

سڵاو پرسیارێک لەسەر ڕەوانەکردنی دەروازەکان، کە دەروازەیەک ڕەوانە دەکەین بۆ دەروازەیەکی پەیوندیداری تر ئایا ئەتوانین پۆلی وتارە پەیوەندیدارەکانیش بەھەمان شێوە ڕەوانە بکەینە ژێر پۆلی وتارە پەیوەندیدارەکانی دەروازەیەی دەمانەوێت؟ نموونە دەروازە:ئەمریکا بیکەینە ڕەوانەکەر بۆ [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و ھەموو پۆل:وتارە پەیوەندیدارەکانی دەروازەی ئەمریکاش بگوازرێتەوە بۆ  پۆل:وتارە پەیوەندیدارەکانی ویلایەتە یەک.....، ئاوا؟ سپاس [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٥:٢٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:سڵاو، نەخێر ئەبێ بە دەستی یان بۆت پۆلەکان بگۆڕیت. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٥:٣٢، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== توینکڵ ==

سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئایا کار لەسەر توینکل دەکەن؟ واتا بەلایەنی کەمەوە بەشە پێویستییەکانی چالاک بکرێت چونکە زۆرم پێویست پێیەتی ھەر بە تایبەتی بۆ تووڵەکانی بەڕێوەبەرایەتی و بەسەرداچوونەوەی وتارەکان زۆر گرنگە بۆم {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٥:٥٨، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:چ بەشێکی؟ ئێستا سڕینەوەی خێرا دەبێ کارکا. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٥:٥٩، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::تەواوی ئەو بەشانەی بۆ پشکنینی وتار و کارەکانی بەڕێوەبەرایەتی گرنگن، وە سڕینەوەی خێرا تاگەکانی کارناکەن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٥، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::ئاخ دڵم.. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٦:٠٨، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::{{emoji|2049|size=19}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:١٢، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::ببورە مەبەستم ئەوە نییە ئەزیەتت بدەم و بڵێم ھەموو ئەو بەشانە تەواو بکە، تەنھا وتم گەر لە پلانت دا ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:١٣، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئێستا دەبێ کارکا. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٤:٤٤، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::::زۆر سپاس، تاقیکردنەوەم لەسەریان کرد، داڕێژەکان بە ئینگلیزی تاگ دەکرێن وەک &quot;داڕێژە:Db-hoax و داڕێژە:Db-userreq&quot; ڕەوانەکەر بۆ داڕێژە ئینگلیزییەکان دروست بکە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٢، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::::::ئەگەر ڕەوانەکەریان بۆ دروست بکەیت کارەکان زۆر ئاسانتر دەکەن. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٦:٠٢، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
{{سھ|:::::::::}} @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]: {{doing}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:[[داڕێژە:Db-spamuser]] وەرگێڕانم بۆی کردووە بەڵام نەمتوانی ڕێکی بخەم (لەوانەیە پێویستی بە بەسەرداچوونەوەش بێت)، گەر تەنھا وشە وەرگێڕدراوەکان بخەنە شوێنی مەبەستی خۆی سپاستان دەکەم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٤، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== پۆلەکانم ==

سڵاو بەرێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بینیم پێداچوونەوەت بۆ پۆلێکم کردووە[https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:%D9%84%DB%86%DA%AF&amp;logid=286786 &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;]، گەر چاکردنەوەی پۆلەکان سەرەنجت ڕادەکێشێت من پلانم ھەیە بەسەر گشت پۆلەکانی خۆم دابچمەوە و ھەڵەکان لە داخوازی بەرامبەر کوردی پۆست دەکەم، گەر ویستتان بانگھێشتان دەکەم و ئاگادارم بکەنەوە سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٥٢، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:پێم باشە دروستییان نەکەی تا لە ڕاستەکان دڵنیا ئەبیتەوە. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٠٧، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::بەڵام ئەم پۆلانە ھی ئێستا نین، ماوەیەکە دروست کراون، ئێستا زیاتر ئاگادار دەبم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٥:٥٨، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== وتاری [[ترانسجێندەر]] ==

بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوە ڕاستە وشەکانی ڕەگەزگۆڕ و ڕەگەزوەگۆڕ لەناو ھەنێک لە گرووپەکانی کۆمەڵگا ئاماژەیە بۆ  [[ترانسجێندەر]]، بەڵام بەپێی زانست مانایەکی نادرووستی ھەیە، ناکرێ ئێمە لێرە پشت بە چەواشەکاری ببەستین، لەسەر ئەم وشانە چەندین مانای ھەڵە بۆ کەسێک لێک دەدرێتەوە و لێکدراوەتەوە کە ترانسجێندەرە و [[ترانسفۆبیا]] دروست دەکات، بۆیە پێشووتر ھەرچی ناو/ڕەوانەکەری وا ھەبووە ھەموویم پاک کردۆتەوە، ئێرە زانستنامەیەکە کە کاری گەیاندنی شتەکانە وەک خۆی، ناکرێ چەواشەکاری لێبێت، ھیوادارم لە مەبەستەکەم تێبگەن {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٢٢، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

لەگەڵ ڕێزمدا بەڵام فەڕقی تڕانسجێندەر لەگەڵ دەستەواژەکانی تر چییە کە نەکرێ بە کوردی، و بەکوردی کردنی چەواشەکاری بێت. وە پێویستە ئەوەش بزاندرێ کە ئیشی ئێمە دژایەتی کردن یان پشتگیری کردنی کەس و لایەن نییە. بەتایبەتی ئەوەی کە باست کرد. ڕاستە ئێرە زانستنامەیە وە لە هەمان کاتشدا شوێنی پشتگیری گۆمەڵگای میم یان ڕاگرتنی دڵیان نییە. هیوادارم مەبەستەکەم ڕون بێت. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٥:٤٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] لەگەڵ قسەکەی تۆم بەڵام ئایا وشەیەکی درووست چییە بۆ ترانسجێندەر گەر ھەبوو من ھەر ئێستا ئامادەم بیگۆڕم بۆ ئەو وشە درووستە، ڕەگەزگۆڕ و ڕەگەزوەگۆڕ وشەیەکی نادرووستە، من شارەزای بابەتەکەم بە شێوەییەکی زانستی و بەرپرسیارییەتی تەواوی وتارەکە لە ئەستۆ ئەگرم کە ترانسجێندەر مانای ڕەگەزگۆڕانە نادات کە لە کۆمەڵگا بڵاو بۆتەوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٥٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::وە تێنەگەیشتم کۆمەڵگای (میم) مانای چییە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٥٥، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

وشەی دروست دەکرا لە دیوەخان یان لە داخوازی بەرامبەر کوردی قسەی لەسەر بکرایە. نەوەک بەشێوەیەکی سەربەخۆ بڕیاری لەسەر بدرێ. وە جگە لەوەش من تێبینیم لەسەر تەواوی ناوی ئەو وتارانەیە کە لەسەر کۆمەڵگای میم نوسیوتن. تۆ جێندەرت بە ڕەگەز داناوە لە وتاری جێندەر. کەواتە تڕانسجێندەر دەبێ بە ڕەگەز گۆڕ. مەبەستم بە کۆمەڵگای میم هەمان LGBT ییە.  [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٦:١١، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:بەڕێز @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] من لێرە زانستیم و کار بە زانست دەکەم، کار بە بیروباوەڕەکانی کۆمەڵگا ناکەم، تۆش ئەوە دەزانیت کە کۆمەڵگا زۆر دەنگۆ و شتی ناڕاستی تیادا بڵاو بۆتەوە، و ڕاستیش کراوەتەوە، و ھەنێکی تا ئێستاش ماون، من سەرجەم ئەم وشانەم پاک کردۆتەوە کە لە کۆمەڵگا دەرھێنراون و پەشیمان نیم چونکە ڕاست نەبوون; بەپێی زانست و لێکۆڵینەوەکان لەسەر بابەتی ترانسجێندەر زاراوەی &quot;ڕەگەز گۆڕ&quot; بریتی نییە لە &quot;ترانسجێندەر&quot; حەزدەکەم ئەوە بڵێم کەسێک ترانسجێندەر بێت ڕەگەز ناگۆڕێت بەڵکو چۆن Identify دەبێت و gender identity مرۆڤەکە چییە دەچێتەوە سەر ئەوە، بە پێچەوانەی ئەو شتەی بەسەر کەسێکی ترانسجێندەر چەسپێنراوە و کراوە بە ماڵ لەسەری لەبەر چەن بیرکردنەوەیەکی &quot;ھەڵە&quot; کە نە پەیوەندی بە &quot;شەریعەت&quot; ھەیە تا شەریعەت بەم ناڕەوایەتییە بدرێت نە پەیوەندی بە &quot;زانست&quot; ھەیە تا دووبارە جەختی لەسەر بکرێتەوە تەنھا شتێکە بەپێی کلتور و بیروباوەرەکانی لێکدراوەتەوە و دراوەتە پاڵ ڕاستی و منیش ئەمەم پێ قبوڵ نییە چەواشەکارییە و کاری زانستنامەکە بڵاوکردنەوەی چەواشەکاری نییە، دڵنیام @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ڕوونکردنەوەیەکی گوونجاومان پێدەدات سەبارەت بەم ڕەوانەکەرانە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٢٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::من وشەی ترانسجێندەرم وەک خۆی نووسیوەتەوە چونکە وشەیەکی گوونجاوم نەدۆزیتەوە بۆی گەر وشەیەکی زانستی گوونجاو ھەیە بۆی بێگوومان بینووسە، تەنانەت لە ویکیی عەرەبیش ناڵێن ڕەگەز گۆڕ ئەگەر سەیری وتارەکە بکەیت &quot;تحول جنسي&quot; و &quot;العبور الجندر&quot; بەکاردەبەن، وە ھەر بەڕوونی نووسیانە &quot; ميّز عن تغيير الجنس - جیاوازە لە گۆڕینی ڕەگەز&quot; لەمە ڕوونتر چیتر بنووسن؟، تەنانەت گفتوگۆیەکیش ھەبوو تحولیش بگۆڕن بۆ وشەیەکی تر بەھەرحاڵ زیاتر لەسەری ناڕۆم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٣٠، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::: ئەگەر عەزییەت نییە تحول جنسی بکەی بەکوردی.[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) &lt;!-- داڕێژە:واژوونەکراو --&gt;&lt;small class=&quot;autosigned&quot;&gt;—&amp;nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/مامۆستا|بەشدارییەکان]]) ١٦:٤٦، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)&lt;/small&gt;
::: واژووەکەتم ڕێکخست.[[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٤٩، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] بەکوردی تا ئێستا بەتەواوی نازانم مانای درووست چییە بۆ ترانسجێندەر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٥٠، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::لە سەرچاوەیەکم بیست بوو کە بە مانای &quot;گوێزانەوە&quot;، &quot;گواستنەوە&quot; بێت بەڵام ھێشتا دڵنیا نیم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٥١، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::: نەدەکرا لە داخوازی بەرامبەر کوردی داوای مانای بۆ بکەی؟؟. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) &lt;!-- داڕێژە:واژوونەکراو --&gt;&lt;small class=&quot;autosigned&quot;&gt;—&amp;nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/مامۆستا|بەشدارییەکان]]) ١٦:٥٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)&lt;/small&gt;
:::::: مامۆستا تکایە واژووەکەت بە چوار ھێمای تێڵدا بکە (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) تا ناوت و ڕێکەوتەکەشی لەگەڵ بنووسرێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:٠٥، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::::بۆ وەڵامی ئەوەش، ئەوکاتانەی لێرە خەریکی وتاری ترانسجێندەر بووم دەتوانم بڵێم ھەر ئەوکاتانە بوو کە تازە فێردەبووم شارەزاییەکی تەواوم لە ویکی نەبوو ھەر ئەم وتارە ([[ترانسجێندەر (کچ)]] بە نموونە بێنمەوە کە لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ دروستم کردووە واتا سێ مانگ لەدوای تۆماربوونم لێرە کە ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ تۆماربووم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:١٠، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:١٠، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::::::سڵاو، بە سادەیی ئەو وشانە لە فەرهەنگی خەڵک هەن و نابێت ڕەوانەکەرەکان بسڕدرێنەوە. هەر وەک چۆن هاوڕەگەزبازی ڕەوانەکەرە بۆ هاوڕەگەزخوازی. مەوزوع پەیوەندی بە ترانسفۆبیا و هۆمۆفۆبیا و ئەم شتانەوە نییە، زانستنامە پێویستە هەموو ڕوانگەکان لە خۆ بگرێت چ ترانسفۆبیک یان هۆمۆفۆبیک یان هەر شتێک بێت. هەندێک کەس ترانسجێندەر بەو ناوە دەناسن و بەو ناوە بە دوای دەگەڕێن. سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٢:٣٦، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== پەڕەی ھۆشدارییەکەت بۆ ویکیپڕۆژەی ویکیی ئینگلیزی ==

سڵاو بەرێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]، من خەریکی دانانی ویکیپڕۆژەیەکەم لە ویکیی ئینگلیزی سادە، پێویستم پەڕەی ھۆشدارییەکەتم زۆر بەدڵ بوو و پێویستە گەر ڕێگەم بدەیت [[Special:PermanentLink/920247|بەم شێوەیەم لێکردووە]] و بەکاربێنم؟ {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:٢٣، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC)

سڵاو، زۆر ئاساییە :)  &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٠٩، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC)

== ڕەوانەکەرە شکاوەکان ==

سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] لەکاتی سڕینەوە و پاکردنەوەی ڕەوانەکەرە شکاوەکان ئەمانەم بینی کە ئێوە خاوەندارییەتیان دەکەن:
* [[بەکارھێنەر:Lost Whispers/دەستپێک]] 
* [[بەکارھێنەر:Lost Whispers/پڕۆژەی قوتابخانە - نایڵزم]]

پێویستە ئەم ڕەوانەکەرانە پاک بکەمەوە دڵنیام بکەوە کە ھیچ کێشەیەک دروست نابێت لە سڕێنەوەیان {{زۆر سپاس}}. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٠٣، ٤ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC)

:سڵاو، نەخێر ئەمانە دەتوانیت بسڕیتەوە. زۆر سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٤٧، ٤ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC)

== سەرخستنی ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی ==

سڵاو، ئەم پەیامەت بۆ ھاتووە چونکە یان [https://meta.toolforge.org/catanalysis/?title=Wt%2Fckb&amp;cat=0&amp;wiki=incubatorwiki#Lists لێرە (لە ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی لە ئینکیوبەیتر)] بەشداریت کردووە یان [[Special:PermaLink/933823#چەند_پرسیارێک_لەسەر_ویکیوتە|لێرە]] ئامادەییت دەربڕیوە کە بەشداری بکەیت یانیش لەبەر چالاکیت لە ویکیپیدیا بۆت ھاتووە. ئەگەر ناتەوێت بەشداری بکەیت یان ئەم پەیامەت بەھەڵە بۆ ھاتووە، دەتوانیت فەرامۆشی بکەیت.

ھەوڵێک ھەیە کە [[ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی]] دروست بکرێت. بۆ ئەمەش پەڕەیەکی ڕێنمایی دروست کراوە. بڕوانە [[incubator:Help:Wt/ckb/ڕێنماییی سەرەتایی بۆ دروستکردنی ویکیفەرھەنگ]]. پێشتر چەند جارێک ئەم ھەوڵە دراوە، بەڵام لەبەر کەمیی ژمارەی بەکارھێنەران، سەرکەوتوو نەبووە. گەر ئەم جارە بەشدارییەکی باش ھەبێت، دۆمەینی تایبەت بە خۆی دابین دەکرێت. تکایە سەرەتا ڕێنمایییەکان بخوێنەوە. بەپێی پیلان، پڕۆژەکە لە ماوەی ١ی حوزەیران تا ١ی تەممووزی ٢٠٢٢ دەچێت بەڕێوە و گەر ٥ بەکارھێنەر بەشدار بن، ئەوا دەبێت ھەر کەسێکیان ڕۆژانە تەنیا ١٠ پەڕە لە بۆشاییناوی سەرەکی دروست بکات. بەمەش بە ١٠ ڕۆژی یەکەم دەگەینە ٥٠٠ پەڕە (پێشتر ٣٩١ پەڕە دروست کراون) بەمەش زۆر نزیک دەبینەوە لە ٨٠٠ تا ١٬٠٠٠ پەڕە و ئەم بڕەش بەشی پێویستە و دەتواندرێت داوای دۆمەینی [https://ckb.wiktionary.org ckb.wiktionary.org] بکەین. گەر ھەر پرسیارێکت ھەبوو، ھەر لێرە بانگی [[بەکارھێنەر:Aram]] بکە و پرسیارەکەت بکە. گەر پێت خۆش بێت، دەتوانیت لە [https://discord.gg/TWyzqBv دیسکۆرد] قسەی لەگەڵ بکەیت. [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏١١:١٠، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Aram@ckbwiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%95%D8%B1%DA%BE%DB%95%D9%86%DA%AF&amp;oldid=949701 --&gt;

==[[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion/بەکارھێنەر:Épine/نیشانەکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]

تاگێک لەسەر [[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion/بەکارھێنەر:Épine/نیشانەکان]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە:

&lt;blockquote&gt;پەڕەی واڵا یان نا پێویست&lt;/blockquote&gt;

لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion/بەکارھێنەر:Épine/نیشانەکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7%3AMiscellany+for+deletion%2F%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%BE%DB%8E%D9%86%DB%95%D8%B1%3A%C3%89pine%2F%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە.  [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٠٢، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC)

==[[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]

تاگێک لەسەر [[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە:

&lt;blockquote&gt;پەڕەی واڵا یان نا پێویست&lt;/blockquote&gt;

لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7%3AMiscellany+for+deletion|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە.  [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٠٣، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC)

== Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Dear interface administrator, 

This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well.

There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability.

As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]].

Have a great day!&lt;/div&gt;
&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team&lt;/bdi&gt; ‏٢٣:٠٢، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Samuel (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_1&amp;oldid=25272788 --&gt;

== Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] ==

[[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]]
You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Doc James@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/40&amp;oldid=25451578 --&gt;

== بەربەستن ==
{| style=&quot;border:1px solid #b32424; background-color:#fee7e6; margin-bottom:10px;&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
| style=&quot;padding:4px; vertical-align:middle&quot;|[[پەڕگە:Stop x nuvola with clock.svg|40px|left|link=|alt=Stop icon with clock]]
| style=&quot;padding:4px;&quot;|لەبەر {{#if:[[ویکیپیدیا:خراپکاری|خراپکاریی بەردەوام]]|[[ویکیپیدیا:خراپکاری|خراپکاریی بەردەوام]]|[[ویکیپیدیا:دەستکاریی تێکدەر|خراپ بەکارھێنانی دەسەڵاتی دەستکاریکردن]]}}، {{#if:|وەک لە پەڕەی [[]]دا دیارە،}} ھەژمارەکەت {{#if:2 weeks|بۆ ماوەی '''2 weeks'''|{{#if:|'''[[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن#بەربەستنی_بێسنوور|بەبێ سنوور]]'''}}}} '''[[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|بەربەستکراوە]]'''؛ {{#if:|لە پاڵ ئەمەشدا، مافی دەستکاریکردنی پەڕەی لێدوانەکەشت لێ سەندراوەتەوە.}} {{#if:|.}} {{#if:|2 weeks||ھەر کاتێک بەربەستنەکەت تەواو بوو، تکایە ھەوڵ بدە ئەو کردارەی بووەتە ھۆکاری بەربەستنت دووبارە نەکەیتەوە و [[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|دەستکاریی سوودبەخش]] بکەیت.}} ئەگەر پێت وایە پێویستە بەربەستنی سەر ھەژمارەکەت ھەڵبگیرێت، {{#if:|پێویستە بە ئیمەیڵ (ئەگەر دەسەڵاتی ناردنی ئیمەیڵت لێ نەسەندراوەتەوە)، پەیوەندی لەگەل [[ویکیپیدیا:بەڕێوەبەران|بەڕێوەبەرێک]] بەبەستیت.|ئەم داڕێژەیە لە خوار ئەم ئاگادارییەوە دابنێ: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{لابردنی بەربەستن|ھۆکار=ھۆکارەکەت لێرە}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;}}
|}&amp;nbsp;[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٤:٢٣، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Template:uw-vblock --&gt;
::{{و|Sakura emad}} بێزەحمەت کام خراپکارییە؟ لەسەر چ بنەمایەک هەژماری منت بەربەست کردووە؟--&amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٤:٢٩، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

{{لابردنی بەربەستن|ھۆکار=پێدەچێت ئەمە تاقیکردنەوەیەکی توینکڵ بێت. نازانم بۆ لەسەر هەژماری من، لەکاتێکدا دەتوانرا لە [[ب:نموونە]] تاقی بکرێتەوە. ئێستا لە لۆگەکانم دەردەکەوێ کە گوایا من لەبەر خراپکاری بەربەست کراوم. کام خراپکارییە؟--&amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٤:٥٣، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)}}

سڵاو ئیپێن ببورن لەکاتی کردنەوەی ئامرازەکانی بەکارھێنەر بەھەڵە کلیکم لە بلۆکردن کرد [[پەڕگە:More Option tools.png|وێنۆک]]، بۆ مەسەلەی لۆگەکان، بڕوانە لە لۆگی لابردنی بلۆک نووسیومە کە بەھەڵە دەستم پێکەوتووە، و دەردەکەوێت کە بەربەستنەکە بەھەڵە بووە. سپاس بۆ تێگەیشتن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:١٠، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
لۆگەکەشتم سڕیوە، و دەرناکەوێت [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:١٨، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:سوپاس! تکایە وریا بن لەکاتی بەکارهێنانی توینکڵ.--&amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٥:١٩، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== یەکخستنی ناوی یانەکانی تۆپی پێ ==

سڵاو کاک @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]، لە دیوەخان پێشنیارێکم کردووە کە ناوی یانەکانی تۆپی پێ یەکبخرێت([[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)|بروانە ئێرە]]). تاگی زۆری بەکارھێنەرە چالاکەکانم کردووە بەڵام کەس وەلامی نەداوەتەوە. ھەندێکیان لەم ماوەیەدا وەکوو بەڕێزت چالاکیشی ھەبووە بەلام وا دیارە ئاگاداریی پێ نەگەیشتووە. ئایا ھیچ ئاگادارییەکت بۆ ھاتووە؟ ئەگەر نەھاتووە ھۆکار چییە؟ لەمێژە ئەم کێشەیە بوونی ھەیە. زۆر سوپاس! [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ٢١:٣٣، ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] سڵاو، ڕەنگە بەشداربووان لەم کاتە ئەم باسە سەرنجیان ڕانەکێشێت. بۆخۆم گوێ بە بابەتە وەرزشییەکان نادەم، زۆرجار کەس لێدوان نەدا ئەتوانی ئازادی وەربگریت و چاکسازییەکە بکەیت، ئەگەر کەسێ کێشەیەکی هەبێ لەگەڵت باس دەکا. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٧:١٨، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)

== Help ==

Hello, there is an article in English called &quot;[[en:Gaza Genocide]].&quot; I would appreciate it if you could translate it into Kurdish. I was going to do it myself, but unfortunately, my language skills are not good enough. [[بەکارھێنەر:جودت|جودت]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:جودت|لێدوان]]) ١٦:٥٩، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)

== گرنگ ==

سڵاو ئێپێن، بابەتێکی گرنگ ھەیە کە پەیوەندی بە ژیان و مردنەوە ھەیە، جگە لێرە ھیچ پێگەیەکی سۆشیالت ھەیە پێمی بدەی تا پەیوەندیت پێوە بکەم؟ سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٠٣، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] سڵاو. ئەگەر بتوانن ئیمەیلەکم  بۆ بکەن، لەوێ ئەتوانین زیاتر قسە بکەین. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٧:٥٨، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::ناردم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٢:٣٤، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::نامەم ناردووە وەڵامت نییە ئەگەر شوێنێکی ترت ھەیە بۆم بنێری زۆر باش دەبێت! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٥٣، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::سڵاو، وەڵامم داوەتەوە. ڕەنگە لە فۆڵدەری سپام یان جەنک بێت. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٥٨، ٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>74pe5hsqzkfvtvsw3u4z9atabxa8mgy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:بەرزایییەکانی جۆلان</title>
    <ns>1</ns>
    <id>131319</id>
    <revision>
      <id>1589706</id>
      <parentid>1559145</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:08:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1589706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6397" sha1="pya9ap0n2d02u0t4bw0mszlrj0dditt" xml:space="preserve">ئیسرائیلییەکان خۆیان دەڵێن گۆلان!!--&lt;span style=&quot;font:tahoma;color#F08080; text-shadow: -2px 5px  0.1em#696969; font-size:10pt&quot;&gt;[[بەکارھێنەر:Diyako kazm|'''دیاکۆ ماد''']]&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font:times new roman;#F08080; font-size:10pt&quot;&gt;([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyako kazm|بدوێ]]) &lt;/span&gt; ‏٠٨:٤١، ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ (UTC)
::وا بزانم مەبەستت ئەمە بێ بە عیبری دەڵێن گۆلان. زۆر فەرق ناکا کاکە. ئێمە عەرەبییەکەی دەڵێن. عیبری و عەرەبیش خزمن و سەر بە یەک خێزانەزمانن.--[[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک'''&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ‏٠٩:٣٦، ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ (UTC)
::: مەبەستم ئەوەیە جۆلان عەڕەبیە و نەوەک هەر عیبڕییەکان بەڵکوو ئینگلیزەکانیش هەر دەڵێن گۆلان . --&lt;span style=&quot;font:tahoma;color#F08080; text-shadow: -2px 5px  0.1em#696969; font-size:10pt&quot;&gt;[[بەکارھێنەر:Diyako kazm|'''دیاکۆ ماد''']]&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font:times new roman;#F08080; font-size:10pt&quot;&gt;([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyako kazm|بدوێ]]) &lt;/span&gt; ‏٠٦:٥٣، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ (UTC)
::::دروستە. ئێمە ناوەکەمان لە عەرەبی خواستووەتەوە نەک عیبری. ئاساییشە.--[[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک'''&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ‏٠٧:٠٣، ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ (UTC)
:دروسته کولان دروسته [[بەکارھێنەر:Omidbanafshi|Omidbanafshi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Omidbanafshi|لێدوان]]) ‏١٠:١١، ١٥ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC)
::ئێستا کامە بێت باشترە؟ جۆلان یان گۆلان؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:٢٩، ٤ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::گۆلان دروستە، عەرەب نازانێ بڵێ گ، ئێمە دەزانین. تا عیبری و ئینگلیزی وەستابێ، عەرەبی چییە تا وشەی لێ بخوازین؟ [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٢:٥٢، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] گۆلان دروستە، سێ لەگەڵ گۆلانن، بیگوازمەوە؟ [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٠:٠٨، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری 1 بەستەرە دەرەکییەکانم کرد لەسەر [[بەرزایییەکانی جۆلان]]. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=537712 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120224212832/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/5EDA05102FDE89548525757C00655B20 زیاد کرا بۆ http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/5EDA05102FDE89548525757C00655B20

 تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٢٠:٤٢، ٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[بەرزایییەکانی جۆلان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=916576 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120224212832/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/5EDA05102FDE89548525757C00655B20 بۆ http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/5EDA05102FDE89548525757C00655B20 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٧:٢١، ١٣ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC)

== گولان دروسته نه ک جولان ==

ویکی پدیا [[بەکارھێنەر:Omidbanafshi|Omidbanafshi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Omidbanafshi|لێدوان]]) ‏١٠:١٢، ١٥ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC)</text>
      <sha1>pya9ap0n2d02u0t4bw0mszlrj0dditt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:Aram</title>
    <ns>3</ns>
    <id>134072</id>
    <revision>
      <id>1589771</id>
      <parentid>1589180</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T01:48:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dexbot</username>
        <id>6403</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ئەرشیڤکردنی 1 بابەت (کۆنتر لە ٣١ ڕۆژ) بۆ [[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/ئەرشیڤی ١٤]]</comment>
      <origin>1589771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40930" sha1="ky4kjh82gebrdcezpscg15zc0921ahs" xml:space="preserve">{{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot
|archive = لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/ئەرشیڤی %(counter)s
|algo = old(31d)
|counter = 14
|maxarchivesize = 200K
|archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}}{{لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/سەرپەڕە}}
|minthreadsleft = 0
|minthreadstoarchive = 1
}}
{{سەرقاڵ}}
----
{{تۆخ|{{ناوەڕاست|{{دوایین جار دەستکاری کراوە لەلایەن}}}}}}
&lt;!--{{پەیامەکان بۆ کۆمەڵگە}}--&gt;
{{لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/سەرپەڕە}}
{{ھن|٥}}

&lt;!-- تکایە دەستکاریی بەشی سەرەوە مەکە --&gt;

== چاکردنی ساڵە کۆچییەکان ==

&lt;!-- دەستپێکی دەمبوس --&gt;{{پەیامی دەمبوسدار|}}&lt;!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:٥٣، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٣١ (UTC) --&gt;{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٤٧١٨١٩٨٩}}&lt;!-- کۆتاییی دەمبوس --&gt;
سڵاو بەڕێز ئارام، سپاس بۆ بەسەرداچوونەوەی وتارەکان، پێشنیارێکم ھەیوو، پێم وابێت ھەڵەیەک ھەبوو لە گۆڕینی ساڵە کۆچیەکان بۆ زاینی، کە بۆ نموونە ١٣٧٤کۆچی کرابوو لە ١٩٩٢ لەجیاتی ١٩٥٤. حەزم کرد ئاگادارتان بکەمەوە نەک کێشەیەک لە سیستەمەکە ھەبێت. زۆر سپاس[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏٢١:١٤، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
:سڵاو لە ئێوەش {{وب|Daniel abdullah}} ساڵی زایینی = ساڵی کۆچی + ٦٢١. وا نییە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٣٣، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
:: سڵاو، نا منیش جاران وام ئەزانی وایە، بەڵام ئەوە ھەڵەیە،&lt;br&gt;
::بەشێوەیەکی گشتی ئاوا ئەکرێت، بۆ کۆچی مانگی کە سوننەکان بەکاری ئەھێنن(جیاوازە لە کۆچی خۆریی کە شیعەکان بەکاری ئەبەن) بە ھەرحاڵ ئەمە یاساکەیە &lt;br&gt;
::زاینی= ((کۆچی*0.97)+622)، &lt;br&gt;
::کۆچی=((ساڵی زاینی-622)*1.03)&lt;br&gt;
::بۆ زانیاری زیاتر بڕوانە [https://jostrans.org/issue17/art_darani.php ئێرە]، ھەڵبەت مانگەکانیش کێشە دروست ئەکەن، بۆ ئەوەی وردتر گۆڕانکاریەکان بکەن بەتایبەت ئەگەر مانگ و ڕۆژی لەگەڵ بوو [https://www.islamicity.org/hijri-gregorian-converter/# ئەمە] بەکار ببەن زۆر بێ کێشەیە.&lt;br&gt;
::ڕێز و سڵاو[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏١١:٥٩، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
:::{{وب|Daniel abdullah}} زۆر سپاس بۆ ڕوونکردنەوەکانت! حەز دەکەم ڕای {{وب|Calak|Serchia}} وەرگرین و قسەیەک لەم بارەوە بکەن. من کەمێک سەرم لێ تێک چووە! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٩:٤٩، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
:::: شایەنی نییە براکەم، منیش تازە فێری ئەوە بووم، دەستی بەڕێزتان خۆش بێت ھۆکارەکەی ئێوە بوون، لەشتان ساخ بێت.[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٦، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
:::::نازانم ئێستا بەدیاریکراوی کێشەکە لەکوێ دروست بووە. بۆ گۆڕینی ساڵی کۆچی بە زایینی، ئەوەی بزانم حسابێکی ئاسانی نییە و کێشە لە ئاڵوگۆڕ دروست دەبێت. ھەرچۆن بێت، باشترە ویکیی عەرەبی یان ئینگلیزی بکرێتە سەرچاوە لەم بابەتە. [[بەکارھێنەر:Serchia|&lt;span style=&quot;color:mediumblue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:14px&quot;&gt;سەرچیا&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] — ‏١٨:٢٤، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
:::::: ئەرێ مام {{وب|Calak}} تۆ سەر لەم باسە دەردەکەی؟ زۆر دەمێکە ئەم بەشەم لە چوونە نێو ئەرشیڤەکان ڕاگرتووە. گەر ئێوەش نایزانن یان ناتانەوێت قسەی لێوە بکەن، بێزەحمەت قورنچکێ لە یەکێکی شارەزا بگرە و سپاسیش! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٨:١٧، ١٨ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::::نەکنیکیەن ساڵنامەی کۆچی ١٠ ڕۆژی کەمترە لە زایینی بۆیەش ناتوانی بەو ڕێگایە ھەژماری بکەیت ,ئەشتوانی ئەم [[Https://www.islamicity.org/hijri-gregorian-converter/|وێبسایت]]ە بەکار بێنی بۆ ھەژمارکردنی دروست . [[بەکارھێنەر:KOJIN VIO|KOJIN VIO]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:KOJIN VIO|لێدوان]]) ‏٠٢:٠٠، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::: {{وب|KOJIN VIO}} سپاس بۆ لێدوانەکەت، بەڵام لێرەدا باسەکە بەتایبەت لەسەر ساڵەکە بوو نەک ڕۆژ و مانگیش. دوگمەیەکی بچووکمان بۆ ئەوە دروست کردبوو تا ساڵی کۆچی بکاتە زایینی چونکە بەشێک لە بەکارھێنەرانمان لە ویکیپیدیای فارسییەوە وەرگێڕان دەکەن و لەوێش کار بە ساڵنامەی کۆچی دەکەن؛ وتمان با کاری گۆڕینی ساڵەکان ئاسانتر بکەین و ئیتر ئەم باسەی لێوە دروست بوو کە جارێ ئەوسەری دیار نییە. لەگەڵ سپاسی دووبارەی بەندە، ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠١:٥٧، ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC)

== فۆنتی سەربەشەکان ==

&lt;!-- دەستپێکی دەمبوس --&gt;{{پەیامی دەمبوسدار|}}&lt;!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٤:٣٢، ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٣ (UTC) --&gt;{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٨٨٨٠٧٥٢٢}}&lt;!-- کۆتاییی دەمبوس --&gt;
سڵاو کاک ئارام، تێبینیم کردووە فۆنتی سەردێڕی بەشەکان گۆڕاوە (کرۆمی دیسکتۆپ). ویستم بزانم لای ئێوەش وایە، تا ئەگەر وا بێت چارە بکرێت. ([https://ibb.co/gyJq60L وێنە]) [[بەکارھێنەر:Serchia|&lt;span style=&quot;color:mediumblue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:14px&quot;&gt;سەرچیا&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] — ‏١٥:١٤، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)
:سڵاو کاک {{وب|Serchia}} من و کاک {{وب|Kushared}} ئاگادارین. منیش چاوەڕێی وەڵامێکم لە کاک محەممەدەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٧:٠٤، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)

== ساڵی ھەڵە ==

&lt;!-- دەستپێکی دەمبوس --&gt;{{پەیامی دەمبوسدار|}}&lt;!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٠:٠٧، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٣٤ (UTC) --&gt;{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢٠٣٧٢١١٦٦١}}&lt;!-- کۆتاییی دەمبوس --&gt;

سڵاو کاک {{وب|Aram}} بڕوانە ئەم [[داڕێژە:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ٢٠٠٥|داڕێژەیە]] زۆربەی ساڵەکان ھەڵەیە ناوەڕۆک و ساڵەکان یەکناگرنەوە. پێشتر لە ڕێگای بۆتەوە درووست کراون، بۆئەوەی کاتێکی زیاترمان بۆ بگەڕێتەوە لە ڕێگای بۆتەوە چارەسەری بکە. بۆ نموونە؛ ئەم [[بڕیارنامەی ١٥٦٩ی ئەنجومەنی ئاسایش|وتارە]] گەر سێرێکی وتارە ئینگلیزییەکە بکەی لە ناوەڕۆکەوە جیاوازی ھەیە. یاخود ھەندێک لە وتارەکان یان گرێنەدراون بە زمانەکانی ترەوەیان بە ساڵێکی ھەڵەوە گرێدراون. [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ‏١٧:٥٤، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
:سڵاو {{وب|Arya sarhan}} ئەگەر مەبەستت ڕێکەوتی دەرچوونی بڕیارنامەکانە، بەڵێ، تێبینیی ڕێکەوتی نادروستم کرد، بەڵام ھەمووشیان ھەڵە نین. لەسەر ئەوەی وتتان «ھەندێک لە وتارەکان یان گرێنەدراون بە زمانەکانی ترەوەیان بە ساڵێکی ھەڵەوە گرێدراون.» دەتوانی نموونەم بۆ دانێیت؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٠٦، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
::ئەم وتارانە بە ھەڵە گرێدراون؛ ([[بڕیارنامەی ١٥٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٩٨٥]]، [[بڕیارنامەی ١٥٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٦]] ، [[بڕیارنامەی ١٥٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٧]] ، [[بڕیارنامەی ١٥٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٨]]) چەندانی تریش. وە [[بڕیارنامەی ١٥٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٣]]ش گرێنەدراوە، گەر سێری ناوی وتارەکە و سەردیڕی داڕێژەکەش بکەی جیاوازن. زۆربەیان وان ناوی وتار و سەردێڕی داڕێژەکە ساڵێکیان جیاوازە. چەند دانەیەکم چاک کرد و چەند وتارێکم گرێدا بەڵام زۆرن باشترە بە بۆت بکرێت. [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ‏٢٢:٤٧، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
:::{{وب|Arya sarhan}} زۆر سپاس بۆ وردبوونەوەت لێیان! ئەمانە ئەوانەن کە لێرە و لەوێ جیاوازن:
:::*[[en:United Nations Security Council Resolution 70]]|[[بڕیارنامەی ٧١ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[en:United Nations Security Council Resolution 570]]|[[بڕیارنامەی ٥٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1574]]|[[بڕیارنامەی ١٥٧٥ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1575]]|[[بڕیارنامەی ١٥٧٦ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1583]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٤ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1584]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1585]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1586]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1587]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1588]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٩ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1590]]|[[بڕیارنامەی ١٥٩١ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1589]]|[[بڕیارنامەی ١٥٩٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::ئەمانەش ئەوانەن کە زمانەکانی تریان پێوە گرێ نەدراوە و بە لێکدانیان لەگەڵ بەندی ئینگلیزییەکە چارە دەبن نەک بە گواستنەوە کە ئیشەکە دەکاتە دوو ئیش:
:::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٨ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[بڕیارنامەی ١٥٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[بڕیارنامەی ٤٣١ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[بڕیارنامەی ٥٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::*[[بڕیارنامەی ٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]]
:::لەسەر چاکسازیی ڕێکەوتەکانیش، کاتی دەوێ و ماوەیەک لێرە نابم. ئیشەڵڵا کە ھاتمەوە، خەریکیان دەبین. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠١:٢٠، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)

== نیشانێک بۆ تۆ! ==

{| style=&quot;background-color: var(--background-color-success-subtle, #fdffe7); border: 1px solid var(--border-color-success, #fceb92); color: var(--color-base, #202122);&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[پەڕگە:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''نیشانی تێکۆشەری'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | سڵاو کاک ئارامی بەڕێز و خۆشەویست، دوای ماوەیەکی زۆر هاتمەوە ئێرە و بینیم بەڕێزتان نیمچەخانەنشین بوون، هەرچەند ڕۆیشتنی کەسێکی وەک بەڕێزت بۆ کۆمەڵگای ویکیپیدیاکەمان زۆر قورس و ناخۆشە، بەڵام هیوادارم لە هەر شوێنێک بیت هەر سەرکەوتوو و تەندروست بیت و هەروەها زۆر سپاس بۆ بەشدارییەکانی بەنرخەکانی بەڕێزت لەو یەک دەیەی کە کارتان لە ویکیپیدیادا کردووە. هیوادارم هەرچەند کەمیش بێت جارجار سەردانی ئێرە بکەیتەوە، هەر بژین و بمێنن. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٤٦، ٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
|}
:{{وب|Hivja}} سڵاو لە تۆش و زۆریش سپاس بۆ دیارییەکەت! ھەر بەوە بزانە (نیمچە)خانەنشین بوومە، دوای مانگێک بە دیارییەکەتم زانیوە! وەڵا ئیتر چی بکەین و بڵێین چی، دنیایە. خوا ناخۆشی نەدا. مرۆڤەکان دێن و دەڕۆن و ئێمەش ھەر وا. ئەوەی کە دەزانن یەک دەیەیە لێرە بوومە، بۆ من جێگای خۆشحاڵییە. ڕاستی وشەی نیمچەکەم بۆ ئەو ئیشانە داناوە کە تەنیا بە من دەکرێن و کەس جگە لە من نییە تا بیانگرێتە ئەستۆ بۆیە بەپێی ئەو ئیشانە ڕەنگە مانگی جارێ یان دووان دەرکەوم ئەگینا جێگرەوەم ھەبایە، بۆ ئەوانەش نەدەھاتمەوە چونکە پێم وایە ئیتر بەشی خۆم کردووە و لەوە زیاتر ناتوانم مەگەر شتێکی چاوەڕواننەکراو لە ژیانمان ڕووبدات کە وەک پێشتر بمگەڕێنێتەوە ئەگینا من خواحافیزیم لێتان کردووە و چاوەڕێی بەشداری و شتی زۆر گەورەم لێ مەکەن. دەی دووبارە خۆشحاڵ بووم و زۆریش سپاس بۆ دیارییەکەتان! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٨:٥٦، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]].

'''Updates for editors'''
* An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions.
* To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the &quot;Tools &gt; Action&quot; menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008]
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]]

'''In depth'''

* On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]].
* The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for &quot;Who Wrote That&quot; and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢٠:١٩، ١٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30539262 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-22&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] 

'''Updates for editors'''
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis.
* After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723]

'''Updates for technical contributors'''
* The legacy CSS classes &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; have been replaced with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢١:٥٠، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30584502 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month.
* The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed &quot;Community&quot; tab and a personalized &quot;For You&quot; tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢١:٠٦، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30613639 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/&quot;Which came first?&quot; Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's &quot;On This Day&quot; content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]].
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-cite&amp;language=en&amp;action_source=search&amp;filter=%21translated&amp;optional=1&amp;action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__HIDDENCAT__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171]

'''Updates for technical contributors'''
* The function signature for &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Script maintainers are encouraged to review existing uses of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945]
* '''Community Wishlist discussion''': Product &amp; Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢١:٢٧، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30650573 --&gt;</text>
      <sha1>ky4kjh82gebrdcezpscg15zc0921ahs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە</title>
    <ns>10</ns>
    <id>135570</id>
    <revision>
      <id>1589765</id>
      <parentid>1437667</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T01:27:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <comment>بەپێی [[وتووێژ:کوردانی ئیسرائیل]]، هەمان کەس کە لە دیوەخان داوای لابردنی ئەم ئاڵایەی کردبوو ئێستا خۆی دەڵێ: &quot;ئەو پەڕگانە پێویستیان بە سەرچاوە نییە&quot;، بیانوو بیدائەت ئەوە بوو کە سەرچاوەی نییە و خەیاڵییە.</comment>
      <origin>1589765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3836" sha1="hdl93ypgmb84d0rj7irolozeup5220q" xml:space="preserve">{{sidebar with collapsible lists
| name = ھاوڕەگەزخوازی
| pretitle = بەشێکە لە زنجیرەی بابەتەکانی
| title    = [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]]
| abovestyle = border: none; padding-bottom: 3px;
| above     = [[ھاوڕەگەزخوازی|ھاوڕەگەزخواز]] &lt;small&gt;([[گەی|نێر]]، [[لێزبیان|مێ]])&lt;/small&gt;، [[دووڕەگەزخواز]]، و [[ترانسجێندەر]]
| image    = [[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|260px]]
| expanded   = {{{expanded|{{{1|}}}}}}
| listtitlestyle = background-color:#dadaff; padding-left: 3px;
| listclass  = hlist

| list1name = خواست
| list1title = [[خواستی ڕەگەزی]]
| list1 =
* [[ھاوزایەندخوازی]]
* [[دووزایەندخوازی]]
** [[گشتڕەگەزخوازی]]
* [[ھەمەڕەگەزخوازی]]
* [[سێکسنەخوازی]]
* [[شووناسی سێکسی]]
* [[دێمۆگرافیای سێکسی|دێمۆگرافیا]]
* [[خواستی ڕەگەزی و ژینناسی|ژینناسی]]
* [[خواستی ڕەگەزی و ژینگە|ژینگە]]

| list2name = مێژوو
| list2title = [[مێژووی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|مێژوو]]
| list2 =
* [[مێژووی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە]]
* [[بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان]]
* [[دووڕەگەز و کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە]]

| list3name = چاند
| list3title = [[:پۆل:چاندی ئێڵ جی بی تی|چاند]]
| list3 =
* [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە]]
* [[خۆئاشکراکردن]]
* [[شانازیی ھاوڕەگەزخوازان]]
* [[نمایشی شانازی]]
* [[ھێماکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|ھێماکان]]
* [[گەیاوا]]
* [[پەیوەندیی ھاوڕەگەز]]

| list4name = مافەکان
| list4title = [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە بەپێی شوێن|مافەکان]]
| list4 =
* [[ھاوڕەگەزخوازی#یاسا و سیاسەتەکان|یاساکان لە جیھاندا]]
* [[ھاوسەرگیریی ھاوڕەگەز|ھاوسەرگیری]]
* [[یەکێتیی شارستانی]]
* [[مافەکانی ترانسجێندەر]]
* [[مافەکانی نێوانەڕەگەز]]

| list5name = کاردانەوە
| list5title = [[ھاوڕەگەزخوازی#یاسا و سیاسەتەکان|کاردانەوەی کۆمەڵگە]]
| list5 =
* [[ھەڵە تێگەیشتنەکان دەربارەی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە]]
* [[کویر]]
* [[ھاوڕەگەزخوازی#ئایین|ھاوڕەگەزخوازی و ئایین]]
* [[خەڵکی ترانسجێندەر و ئایین]]

| list6name = توندڕەوی
| list6title = [[توندوتیژی بەرامبەر کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|توندڕەوی]]
| list6 =
* [[بایفۆبیا]]
* [[توندوتیژی بەرامبەر خەڵکی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە]]
* [[جێندەریزم]]
* [[ھێترۆسێکسیزم]]
* [[ھۆمۆفۆبیا]]
* [[لێسبۆفۆبیا]]
* [[سێکسیوالیزم]]
* [[خۆکوژیی ئەندامانی گەنجی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|خۆکوشتن]]
* [[ترانسفۆبیا]]

| list7name = بەشەکان
| list7title = بەشە ئەکادیمی و دیسکۆرسەکان
| list7 =
* [[لێزبیان فێمێنیزم]]
* [[بیردۆزەی کویر]]
* [[ترانسفێمینزم]]

| below = {{ھێما|category}} [[:پۆل:کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]]&lt;br/&gt;{{ھێما|portal}} [[دەروازە:کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|دەروازەی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{شرۆڤە}}
[[پۆل:داڕێژەکانی «بەشێکە لە زنجیرەی»]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hdl93ypgmb84d0rj7irolozeup5220q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589781</id>
      <parentid>1589765</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T09:28:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <comment>پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1589765|1589765]] لە لایەن [[Special:Contributions/Épine|Épine]] ([[User talk:Épine|لێدوان]]) ڕاستە ئەوە قسەی منە، بەڵام ھەر من حساب نیم، چەندین بەکارهێنەری تریش لەو وتووێژە بوون، گەر پێت وایە ئەم ئاڵا خەیاڵییە نافەرمییە بێ سەرچاوەیە شایەنی ئەوەیە لەو داڕێژەیەدا بێ، وەک من لە وتووێژ یان دیوەخان بەشێکی بۆ بکەوە.</comment>
      <origin>1589781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3849" sha1="bmpjlwvfie5531eajm8weh8krhztv68" xml:space="preserve">{{sidebar with collapsible lists
| name = ھاوڕەگەزخوازی
| pretitle = بەشێکە لە زنجیرەی بابەتەکانی
| title    = [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]]
| abovestyle = border: none; padding-bottom: 3px;
| above     = [[ھاوڕەگەزخوازی|ھاوڕەگەزخواز]] &lt;small&gt;([[گەی|نێر]]، [[لێزبیان|مێ]])&lt;/small&gt;، [[دووڕەگەزخواز]]، و [[ترانسجێندەر]]
| image    = {{color strip|w=2.8|red|orange|yellow|green|blue|purple}}
| expanded   = {{{expanded|{{{1|}}}}}}
| listtitlestyle = background-color:#dadaff; padding-left: 3px;
| listclass  = hlist

| list1name = خواست
| list1title = [[خواستی ڕەگەزی]]
| list1 =
* [[ھاوزایەندخوازی]]
* [[دووزایەندخوازی]]
** [[گشتڕەگەزخوازی]]
* [[ھەمەڕەگەزخوازی]]
* [[سێکسنەخوازی]]
* [[شووناسی سێکسی]]
* [[دێمۆگرافیای سێکسی|دێمۆگرافیا]]
* [[خواستی ڕەگەزی و ژینناسی|ژینناسی]]
* [[خواستی ڕەگەزی و ژینگە|ژینگە]]

| list2name = مێژوو
| list2title = [[مێژووی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|مێژوو]]
| list2 =
* [[مێژووی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە]]
* [[بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان]]
* [[دووڕەگەز و کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە]]

| list3name = چاند
| list3title = [[:پۆل:چاندی ئێڵ جی بی تی|چاند]]
| list3 =
* [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە]]
* [[خۆئاشکراکردن]]
* [[شانازیی ھاوڕەگەزخوازان]]
* [[نمایشی شانازی]]
* [[ھێماکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|ھێماکان]]
* [[گەیاوا]]
* [[پەیوەندیی ھاوڕەگەز]]

| list4name = مافەکان
| list4title = [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە بەپێی شوێن|مافەکان]]
| list4 =
* [[ھاوڕەگەزخوازی#یاسا و سیاسەتەکان|یاساکان لە جیھاندا]]
* [[ھاوسەرگیریی ھاوڕەگەز|ھاوسەرگیری]]
* [[یەکێتیی شارستانی]]
* [[مافەکانی ترانسجێندەر]]
* [[مافەکانی نێوانەڕەگەز]]

| list5name = کاردانەوە
| list5title = [[ھاوڕەگەزخوازی#یاسا و سیاسەتەکان|کاردانەوەی کۆمەڵگە]]
| list5 =
* [[ھەڵە تێگەیشتنەکان دەربارەی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە]]
* [[کویر]]
* [[ھاوڕەگەزخوازی#ئایین|ھاوڕەگەزخوازی و ئایین]]
* [[خەڵکی ترانسجێندەر و ئایین]]

| list6name = توندڕەوی
| list6title = [[توندوتیژی بەرامبەر کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|توندڕەوی]]
| list6 =
* [[بایفۆبیا]]
* [[توندوتیژی بەرامبەر خەڵکی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە]]
* [[جێندەریزم]]
* [[ھێترۆسێکسیزم]]
* [[ھۆمۆفۆبیا]]
* [[لێسبۆفۆبیا]]
* [[سێکسیوالیزم]]
* [[خۆکوژیی ئەندامانی گەنجی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|خۆکوشتن]]
* [[ترانسفۆبیا]]

| list7name = بەشەکان
| list7title = بەشە ئەکادیمی و دیسکۆرسەکان
| list7 =
* [[لێزبیان فێمێنیزم]]
* [[بیردۆزەی کویر]]
* [[ترانسفێمینزم]]

| below = {{ھێما|category}} [[:پۆل:کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]]&lt;br/&gt;{{ھێما|portal}} [[دەروازە:کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|دەروازەی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{شرۆڤە}}
[[پۆل:داڕێژەکانی «بەشێکە لە زنجیرەی»]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bmpjlwvfie5531eajm8weh8krhztv68</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>حیزبوڵڵای لوبنان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161366</id>
    <revision>
      <id>1589616</id>
      <parentid>1589496</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T12:04:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1589616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31546" sha1="e2eu3hjx8j7lzdy6yv196ydtjv9q24w" xml:space="preserve">{{Infobox political party
|name         = حیزبوڵڵای لوبنان
| native_name      = حزب الله{{ھن}}''{{transl|ar|DIN|Ḥizbu 'llāh}}''
| native_name_lang  = ar
|logo         =[[File:Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png|InfoboxHez|200px]]
|secretary_general = [[حەسەن نەسروڵڵا]]{{تیرۆرکردن}}
|foundation   = {{Start date and age|df=yes|1985}} (فەرمی)
| wing1_title =باڵی یەکەم
| wing1 = [[وەفاداری بۆ بەرەی بەرگری]]
| wing2_title = باڵی دووھەم
| wing2 = لیواکانی بەرگریی لوبنان
|ideology     =
|headquarters= بەیروت، {{ئاڵا|لوبنان}}
| slogan = {{lang-ar|فَإِنَّ حِزْبَ ٱللَّهِ هُمُ ٱلْغَالِبُونَ}}{{ھن}}«''ھەر کۆمەڵ و دەستەو تاقمی خوا، زاڵ و سەرکەوتوون ''»
|website      = [http://www.moqawama.org/ www.moqawama.org]
|colours      = {{hlist |item_style=margin-left:0.5em|زەرد |سەوز}}
|colorcode    = {{Hezbollah/meta/color}}
|religion     = [[شیعە]]
|national     =
|international=
|position     =
|country      = {{ئاڵا|لوبنان}}
| flag = 
|caption=ئاڵایەکی دروستکراوەی نزیک لە حیزبوڵڵا
}}
{{Infobox War Faction|Hezbollah
|war= مەبەستی سەرەکی لە شەڕ لەگەڵ تیرۆر
|active=١٩٨٥ – ئێستا
|ideology=
|clans=*یەکەی ٣٨٠٠&lt;ref name=&quot;iq&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hezbollah fighters train Iraqi Shiite militants near Mosul {{!}} FDD's Long War Journal|ناونیشان=https://www.longwarjournal.org/archives/2016/11/hezbollah-fighters-train-iraqi-shiite-militants-near-mosul.php|وێبگە=www.longwarjournal.org|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;
|headquarters={{ئاڵا|لوبنان}}
|strength=٢٠٬٠٠٠ بۆ ٥٠٬٠٠٠
|partof=
|previous=
|next=
|allies='''دەوڵەتانی ھاوپەیمان :'''
* {{flag|Iran}}
* {{flag|Syria}}
* {{RUS}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://alwaght.com/en/News/41746/New-Experience-of-Hezbollah-with-Russian-Military|سەردێڕ = New Experience of Hezbollah with Russian Military|ڕێکەوت = ٢ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان = ٢ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20180728190943/http://alwaght.com/en/News/41746/New-Experience-of-Hezbollah-with-Russian-Military|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان=https://www.thedailybeast.com/russia-is-arming-hezbollah-say-two-of-the-groups-field-commanders |سەردێڕ = Russia is Arming Hezbollah, Say Two of the Group's Field Commanders|newspaper = The Daily Beast|ڕێکەوت = ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|دوایین١= Rosenfeld|یەکەم١= Jesse}}&lt;/ref&gt;
* {{LBN}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.thetower.org/5354-hezbollah-fights-alongside-laf-demonstrating-its-continuing-control-over-lebanon/|سەردێڕ=Hezbollah Fights Alongside LAF Demonstrating its Continuing Control over Lebanon|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٧|وێبگە=The Tower|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200202024824/http://www.thetower.org/5354-hezbollah-fights-alongside-laf-demonstrating-its-continuing-control-over-lebanon/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Iraq}}&lt;ref name=&quot;iq2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iraqinews.com/arab-world-news/funeral-2-hezbollah-elements-killed-jurf-al-sakhar-baiji/ |سەردێڕ=Archived copy |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615191324/https://www.iraqinews.com/arab-world-news/funeral-2-hezbollah-elements-killed-jurf-al-sakhar-baiji/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Cuba}} (بانگەشەکراو)
* {{flag|North Korea}} (بانگەشەکراو، لەلایەن کۆریای باکوور ڕەت کراوە)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/10998755/North-Korea-denies-reports-of-missile-deal-with-Hamas.html|سەردێڕ=North Korea denies reports of missile deal with Hamas|یەکەم=Damien|دوایین=McElroy|ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٤|via=www.telegraph.co.uk}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Venezuela}} (alleged, denied by Venezuela)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-venezuela-usa-drugs-idUSTRE56K6M120090721|سەردێڕ=Venezuela denies U.S. drug report, Hezbollah charges|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٠٩|via=www.reuters.com|newspaper=Reuters}}&lt;/ref&gt;
'''ھاوپەیمانانی نا دەوڵەت:'''
* {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} [[بزووتنەوەی ئەمەل]]
* {{flag|Houthis}} (بانگەشە لەلایەن حکوومەتی یێمەنی ھادی و ھاوپەیمان، حیزبوڵڵا ڕەتی دەکاتەوە)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2018/Jul-11/456144-yemeni-fm-slams-hezbollahs-houthi-support-report.ashx|سەردێڕ=Yemeni FM slams Hezbollah's Houthi support: report – News , Lebanon News – THE DAILY STAR|وێبگە=www.dailystar.com.lb|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180728190925/http://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2018/Jul-11/456144-yemeni-fm-slams-hezbollahs-houthi-support-report.ashx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-nasrallah-idUSKBN1DK22D|سەردێڕ=Lebanon's Hezbollah denies sending weapons to Yemen|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|via=www.reuters.com|newspaper=Reuters}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon image|Flag of al-Qassam Brigades.svg}} [[حەماس]]
* {{Flagicon image|}} [[حەشدی شەعبی]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hezbollah provides Iraq with its combat experience to liberate Tal Afar |ناونیشان=https://arabic.sputniknews.com/arab_world/201708201025729444-حزب-الله-العراق-تلعفر-الحشد-الشعبي/ |وێبگە=Arabic.sputniknews.com |زمان=ar}}&lt;/ref&gt;
|opponents='''دەوڵەتانی دژبەر :'''
* {{flag|United States}}&lt;ref name=&quot;state.gov&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://2001-2009.state.gov/s/ct/rls/fs/37191.htm|سەردێڕ=Foreign Terrorist Organizations (FTOs)|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٠٦|ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=[[United States Department of State]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171117015042/https://2001-2009.state.gov/s/ct/rls/fs/37191.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} &quot;Current List of Designated Foreign Terrorist Organizations&amp;nbsp;... 14. Hizballah (Party of God)&quot;.&lt;/ref&gt;
* {{flag|Israel}}&lt;ref name=&quot;Hezbollah – International terrorist organization&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mfa.gov.il/MFA/ForeignPolicy/Terrorism/Hizbullah/Pages/Hezbollah-International-terrorist-organization.aspx|سەردێڕ=Hezbollah – International terrorist organization|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Israel Ministry of Foreign Affairs}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Saudi Arabia}}
* {{flag|Bahrain}}&lt;ref name=&quot;JPostBahrain&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Bahrain's parliament declares Hezbollah a terrorist group|newspaper=Jerusalem Post |ناونیشان=http://www.jpost.com/International/Bahrains-parliament-declares-Hezbollah-a-terrorist-group-307806 |ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Morocco}}&lt;ref name=&quot;APMorocco&quot;&gt;[https://apnews.com/3aebb7da756940c99434b420a45aa84b Morocco cuts ties with Iran over Sahara weapons dispute], AP 1 May 2018&lt;/ref&gt;
* {{flag|Canada}}&lt;ref name=h&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Listed Terrorist Entities – Currently Listed Entities|ناونیشان=http://www.publicsafety.gc.ca/cnt/ntnl-scrt/cntr-trrrsm/lstd-ntts/crrnt-lstd-ntts-eng.aspx#2027|وێبگە=Government of Canada|بڵاوکەرەوە=Public Safety Canada|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٤|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Australia}}&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Listed terrorist organisations – Hizballah's External Security Organisation (ESO)|ناونیشان=http://www.nationalsecurity.gov.au/Listedterroristorganisations/Pages/HizballahsExternalSecurityOrganisationESO.aspx|بڵاوکەرەوە=Australian National Security|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190520131403/https://www.nationalsecurity.gov.au/Listedterroristorganisations/Pages/HizballahsExternalSecurityOrganisationESO.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|New Zealand}}&lt;ref name=&quot;NZ-r1373-terrorlist&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.police.govt.nz/advice/personal-community/counterterrorism/designated-entities/lists-associated-with-resolution-1373 |سەردێڕ=Lists associated with Resolution 1373 |بڵاوکەرەوە=New Zealand Police |ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181225062735/http://www.police.govt.nz/advice/personal-community/counterterrorism/designated-entities/lists-associated-with-resolution-1373 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|United Kingdom}}&lt;ref name=&quot;UKHO2015&quot;&gt;{{cite report |date=27 March 2015|title=Proscribed terrorist organisations|url=https://www.gov.uk/government/publications/proscribed-terror-groups-or-organisations--2|publisher=[[Home Office]]|page=10|docket= |accessdate=6 July 2015|quote=Hizballah's External Security Organisation was proscribed March 2001 and in 2008 the proscription was extended to Hizballah's Military apparatus including the Jihad Council.}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|France}}&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.algemeiner.com/2013/04/04/jewish-leaders-applaud-hezbollah-terror-designation-by-france/|سەردێڕ=Jewish Leaders Applaud Hezbollah Terror Designation by France|ئیش=Algemeiner Journal|ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Argentina}}&lt;ref name=&quot;JPostPAR&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hezbollah branded as terrorist organization in Argentina, assets frozen|ناونیشان=https://www.jpost.com/Diaspora/Antisemitism/Argentina-freezes-Hezbollah-assets-brands-group-terrorist-organization-596086|وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Paraguay}}&lt;ref name=&quot;JPostPAR&quot;/&gt;
* {{flag|Netherlands}}&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر١=Norman, Lawrence |نووسەر٢=Fairclough, Gordon |ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/SB10000872396390444273704577637324167941662|سەردێڕ=Pressure Mounts for EU to Put Hezbollah on Terror List|newspaper=Wall Street Journal|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Azerbaijan}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.haaretz.com/israel-news/azerbaijan-iranian-hezbollah-operatives-arrested-for-plotting-attack-against-foreign-targets-1.414008|سەردێڕ=Azerbaijan: Iranian, Hezbollah Operatives Arrested for Plotting Attack Against Foreign Targets|یەکەم=Barak|دوایین=Ravid|ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١٢|newspaper=Haaretz|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171019161346/https://www.haaretz.com/israel-news/azerbaijan-iranian-hezbollah-operatives-arrested-for-plotting-attack-against-foreign-targets-1.414008|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Japan}}&lt;ref name=JPN&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.moj.go.jp/psia/ITH/organizations/ME_N-africa/hizballah.html |script-title=ja:ヒズボラ - 国際テロリズム要覧（Web版） - 公安調査庁 |بڵاوکەرەوە=[[Ministry of Justice (Japan)|Ministry of Justice of Japan]] |زمان=ja |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی شوباتی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200202024823/http://www.moj.go.jp/psia/ITH/organizations/ME_N-africa/hizballah.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی شوباتی ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Taiwan}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.foxnews.com/story/2006/08/08/taiwanese-official-admits-meeting-with-hezbollah-leader.html|سەردێڕ=Taiwanese Official Admits Meeting with Hezbollah Leader|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٠٦}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Venezuela}} ([[2019 Venezuelan presidential crisis|Guaidó government]])&lt;ref name=&quot;AsambleaVE&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی تویت|بەکارھێنەر=jguaido |نووسەر=Juan Guaidó |ژمارە=١١٦٩٢٤٧٤٤٨١٤٧٠٩١٤٥٧|ڕێکەوت= ٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Desde la @AsambleaVE hemos declarado a la disidencia de las FARC, ELN, Hamas, Hezbollah e ISIS como grupos terroristas, ordenándoles a todos los cuerpos de seguridad del Estado proteger nuestra soberanía e integridad territorial frente a la amenaza que representan estos grupos.}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Honduras}}&lt;ref&gt;[https://www.theage.com.au/world/south-america/could-iran-and-hezbollah-really-strike-in-latin-america-20200111-p53qo7.html Could Iran and Hezbollah really strike in Latin America?]&lt;/ref&gt;
* {{flag|Colombia}}&lt;ref name=&quot;ColombiaHonduras&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harkov |یەکەم=Lahav |ناونیشان=https://www.jpost.com/Middle-East/Honduras-to-officially-designate-Hezbollah-as-a-terror-organization-614679 |سەردێڕ=Colombia and Honduras designate Hezbollah a terrorist organization |بڵاوکەرەوە=Jpost.com – The Jerusalem Post|ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;
'''Suprastate organizations opponents:'''
* {{flag|Arab League}}
* {{flag|Gulf Cooperation Council}}
* {{flag|European Union}}
* {{flag|NATO}}&lt;ref name=NATO&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.algemeiner.com/2016/07/12/israels-un-ambassador-to-security-council-hezbollah-has-120000-hidden-missiles-more-than-all-of-nato-possesses/|سەردێڕ=Israel's UN Ambassador Warns: Hezbollah Has 120,000 Hidden Missiles — More Than All European NATO Allies}}&lt;/ref&gt;
'''Non-state opponents:'''
* سوپای باشووری لوبنان
* {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[ئەلقاعیدە]]
* {{flag|Islamic State of Iraq and the Levant}}
* {{flagicon|Syrian opposition}} [[سوپای ئازادی سووریا]]
* {{flagicon image|Flag of the Al-Nusra Front (Variant).svg}} [[بەرەی نوسرە]]
* [[ھەییەی تەحریری لە شام]]
* {{flagicon image|Flag of the People's Mujahedin of Iran.svg}} [[موجاھیدینی خەلقی ئێران]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gisreportsonline.com/opinion-the-eu-dithers-in-the-face-of-iranian-terror,defense,2985.html |سەردێڕ=Iran perpetrates terrorist acts in Europe using proxy organization Hezbollah |بڵاوکەرەوە=Gisreportsonline.com |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191231180205/https://www.gisreportsonline.com/opinion-the-eu-dithers-in-the-face-of-iranian-terror,defense,2985.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
|battles=
}}
'''حیزبوڵڵای لوبنان''' ({{lang-ar|حزب الله}}، {{Literal translation|حیزبی خودا}}) پارتێکی سیاسیی و گرووپی چەکداری ئیسلامیی شیعەیە لە [[لوبنان]].&lt;ref name=&quot;HG20Ak02&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/HG20Ak02.html|سەردێڕ=Hezbollah's transformation|یەکەم=Dahr|دوایین=Jamail|ئیش=Asia Times|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190125233708/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/HG20Ak02.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CFR&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cfr.org/publication/9155/hezbollah.html?breadcrumb=%2F|سەردێڕ=Hezbollah (a.k.a. Hizbollah, Hizbu'llah)|بڵاوکەرەوە=[[Council on Foreign Relations]]|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080913091527/http://www.cfr.org/publication/9155/hezbollah.html?breadcrumb=%2F|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080913091527/http://www.cfr.org/publication/9155/hezbollah.html?breadcrumb=%2F |date=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt; باڵی میلیشیایی حیزبوڵڵا دەستەی جیھادە.&lt;ref name=&quot;LevittP15&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Levitt|یەکەم=Matthew|authorlink=Matthew Levitt|ساڵ=٢٠١٣|سەردێڕ=Hezbollah: The Global Footprint of Lebanon's Party of God|پەڕە=١٥|ناونیشان=https://books.google.com/?id=yTJeAQAAQBAJ&amp;pg=PA14&amp;lpg=PA14&amp;dq=jihad+council+hezbollah|وتەگێڕانەوە=&quot;... the Jihad Council coordinates 'resistance activity'.&quot;|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٩٠٤-٣٣٣-٥}}{{ھن}}{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2014/May-15/256484-hezbollah-cutting-costs-as-iranian-aid-dries-up.ashx|سەردێڕ=Hezbollah cutting costs as Iranian aid dries up|یەکەم=Antoine|دوایین=Ghattas Saab|ئیش=The Daily Star|وتەگێڕانەوە=&quot;... &amp;nbsp;Hezbollah's military wing … Known as the &quot;Jihad Council&quot;&quot;|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;و باڵی سیاسیی لە پەرلەمانی لوبنان وەفاداری بۆ بەرەی بەرگرییە. [[حەسەن نەسروڵڵا]] لەوەتەی کوژرانی [[عەباس موسەووی]] لە ١٦ی شوباتی ١٩٩٢ ھەتا کاتی [[تیرۆرکردنی حەسەن نەسروڵڵا|تیرۆرکردنی]] لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤، سکرتێری گشتیی حیزبوڵڵا بوو. گرووپەکە لەگەڵ باڵی سەربازیی لەلایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، [[ئیسرائیل]]، [[کەنەدا]] و [[لووتکەی عەرەبی]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|agency=Reuters |ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-arabs-idUSKCN0WD239|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Arab League labels Hezbollah a terrorist organization}}&lt;/ref&gt; ڕێکخراوێکی تیرۆریست ڕەچاو دەکرێت. ھەروەھا ئەنجومەنی ھاوکاری کەنداو،&lt;ref name=&quot;GCC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.arabnews.com/news/453834 |سەردێڕ=GCC: Hezbollah terror group |ئیش=Arab News |ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hezbollah labelled a terrorist organization by Gulf Arab states|ناونیشان=http://www.cbc.ca/news/world/gulf-arab-states-hezbollah-1.3472046|بڵاوکەرەوە=CBC|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; شانشینی یەکگرتوو،&lt;ref name=UKban&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.jpost.com/Jerusalem-Report/Britain-bans-Hezbollah-589893|سەردێڕ=Britain bans Hezbollah – Middle East – Jerusalem Post|وێبگە=www.jpost.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/uk-47359502|سەردێڕ=UK to ban Hezbollah as terrorist organisation|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٩|ئیش=[[BBC News]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩|زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt; ئوسترالیا، ئەڵمانیا، ئەرژەنتین، ھۆلەند، پاراگوای، کۆلۆمبیا، ھۆندووراس&lt;ref&gt;[https://www.jpost.com/Middle-East/Honduras-to-officially-designate-Hezbollah-as-a-terror-organization-614679 Colombia and Honduras designate Hezbollah a terrorist organization]&lt;/ref&gt; و یەکێتیی ئەورووپا تەنھا باڵی سەربازیی حیزبوڵڵایان قەدەغە کرد.

حیزبوڵڵای لوبنان لە دوای شەڕی لوبنان لە ساڵی ١٩٨٢ لەلایەن پیاوانی ئایینی [[لوبنانی]] کە لە نەجەف خوێندنیان کردبوو، دامەزرا. ئەو مۆدێلەیان وەرگرت کە ڕووحوڵڵا خومەینی دوای شۆڕشی ئێران لە ساڵی ١٩٧٩ دای نابوو و دامەزرێنەرانی ئەو حیزبە «حیزبوڵڵا»یان وەک ناوێک وەرگرت کە خومەینی ھەڵیبژاردبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hirst|یەکەم١=David|سەردێڕ=Beware of Small States: Lebanon, Battleground of the Middle East|ڕێکەوت=ی ی 2010|بڵاوکەرەوە=Faber &amp; Faber|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٧١-٢٥٨٦٨-٠|پەڕە=١٨٩|ناونیشان=https://www.google.com/books/edition/Beware_of_Small_States/KPSGa3BaJq0C?hl=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=en|format=ebook}}&lt;/ref&gt; ئەم ڕێکخراوە بە پشتیوانی ١٥٠٠ ڕاھێنەری سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی&lt;ref name=&quot;nybooks&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www.nybooks.com/articles/17060 |سەردێڕ=In Search of Hezbollah |نووسەر=Adam Shatz |journal=[[The New York Review of Books]] |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٠٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060822195222/http://www.nybooks.com/articles/17060 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٠٦}}&lt;/ref&gt;و کۆکردنەوەی گرووپە شیعەکانی جۆراوجۆرەکانی لوبنان بۆ ڕێکخراوێکی یەکگرتوو بۆ بەرەنگاربوونەوەی داگیرکاری ئیسرائیل لە باشووری لوبنان پێک ھات.&lt;ref&gt;Dominique Avon, Anaïs-Trissa Khatchadourian, [https://books.google.com/books?id=jOZ3Aqf6BzoC&amp;pg=PT22 ''Hezbollah: A History of the &quot;Party of God&quot;,''] [[Harvard University Press]], 2012 {{ISBN|978-0-674-07031-8}} pp. 21ff.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;E. Azani, [https://books.google.com/books?id=FSpaCwAAQBAJ&amp;pg=PA59  ''Hezbollah: The Story of the Party of God: From Revolution to Institutionalization,''] Springer, 2011 {{isbn|978-0-230-11629-0}} pp. 59–63&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc-hi-me&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Who Are Hezbollah? |ئیش=BBC News |ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4314423.stm |ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mariam Farida, [https://books.google.com/books?id=5rqmDwAAQBAJ&amp;pg=PT13 ''Religion and Hezbollah: Political Ideology and Legitimacy,''] Routledge, 2019 {{isbn|978-1-000-45857-2}} pp. 1–3.&lt;/ref&gt;

== پەیوەندییەکانی دەرەوە ==
[[پەڕگە:Seyyed Ali Khamenei and Seyyed Hassan Nasrallah by khamenei.ir 01(2005) 02.jpg|252px|وێنۆک|سەردانی نەسروڵڵا لە [[عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری مەزنی ئێران لە [[تاران]]، ئابی ٢٠٠٥]]
حیزبوڵڵا پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ ئێران ھەیە.&lt;ref&gt;Halliday, Fred. [http://www.opendemocracy.net/globalization/hizbollah_3757.jsp &quot;A Lebanese fragment: two days with Hizbollah.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060820114015/http://www.opendemocracy.net/globalization/hizbollah_3757.jsp |date=20 August 2006}} openDemocracy. 20 July 2006. 17 February 2007.&lt;/ref&gt; ھەروەھا پەیوەندی لەگەڵ سەرکردایەتی سووریا ھەیە، بە تایبەتی سەرۆک حافز ئەسەد (تا مردنی لە ساڵی ٢٠٠٠) پشتیوانی لێدەکرد.&lt;ref name=&quot;e&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www.meforum.org/1755/has-hezbollahs-rise-come-at-syrias-expense#_ftnref1 |سەردێڕ=Has Hezbollah's Rise Come at Syria's Expense? |journal=Middle East Quarterly |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|نووسەر=Rabil, Robert G |ڕێکەوت=پاییزی ٢٠٠٧|پەڕەکان=٤٣–٥١}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ھاوپەیمانێکی نزیکی ئەسەدە و سەرکردەکەی بەڵێنی پشتیوانی لە شەڕی سووریای دا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Krishnadev|دوایین١=Calamur|سەردێڕ=Who Are Syria's Friends And Why Are They Supporting Assad?-دۆستەکانی سووریا کێن و بۆچی پاڵپشتی ئەسەد دەکەن؟|ناونیشان=https://www.npr.org/sections/parallels/2013/08/28/216385513/who-are-syrias-friends-and-why-are-they-supporting-assad|وێبگە=National Public Radio®, NPR®|بڵاوکەرەوە=npr.org|شوێن=Washington, DC|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hezbollah leader Nasrallah vows victory in Syria-سەرکردەی حیزبوڵا نەسروڵا بەڵێنی سەرکەوتن لە سووریا دەدات|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-22669230|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ئیش=BBC News|agency=BBC|بڵاوکەرەوە=bbc.co.uk|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٣|شوێن=London|زمان=en}}&lt;/ref&gt;ھەرچەندە حیزبوڵڵا و حەماس لەڕووی ڕێکخراوەیییەوە پەیوەندییان نییە، بەڵام حیزبوڵڵا مەشقی سەربازی و ھەروەھا پاڵپشتی دارایی و ئەخلاقی بۆ ئەم گرووپ فەلەستینییە سوننە دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Lebanon: The Israel-Hamas-Hezbollah Conflict-لوبنان: ململانێی ئیسرائیل و حەماس و حیزبوڵڵا|ناونیشان=https://fas.org/sgp/crs/mideast/RL33566.pdf|وێبگە=Congressional Research Service ˜ The Library of Congress|بڵاوکەرەوە=CRS Report for Congress|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190221063956/https://fas.org/sgp/crs/mideast/RL33566.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; جگە لەوەش حیزبوڵڵا لایەنگرێکی سەرسەختی ئینتیفازەی دووەم بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Adam|دوایین١=Shatz|سەردێڕ=In Search of Hezbollah {{!}} Adam Shatz|ناونیشان=https://www.nybooks.com/articles/2004/04/29/in-search-of-hezbollah/|وێبگە=nybooks.com|بڵاوکەرەوە=The New York Review of Books|شوێن=New York|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

بەرپرسانی دژە تیرۆری ئەمریکا و ئیسرائیل دەڵێن حیزبوڵڵا پەیوەندی بە ئەلقاعیدەوە ھەیە (یان ھەبووە)،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gunaratna|یەکەم١=Rohan|سەردێڕ=Inside Al Qaeda: Global Network of Terror-لەناو قاعیدە: تۆڕی جیھانی تیرۆر|ڕێکەوت=ی ی 2002|بڵاوکەرەوە=Columbia University Press|شوێن=[[نیویۆرک]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-١٢٦٩٢-٢|ناونیشان=https://www.google.com/books/edition/Inside_Al_Qaeda/WDkqQSWFvvIC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=Inside+Al+Qaeda:+Global+Network+of+Terror&amp;printsec=frontcover|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ھەرچەندە سەرکردەکانی حیزبوڵڵا ئەو تۆمەتانە ڕەت دەکەنەوە. ھەروەھا ھەندێک لە سەرکردەکانی ئەلقاعیدە، وەک ئەبو موسعەب زەرقاوی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='Zarqawi tape' urges Sunni unrest|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5040974.stm|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ئیش=BBC News|agency=BBC|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٦|شوێن=London|زمان=en}}&lt;/ref&gt; و پیاوانی ئایینی وەھابی، حیزبوڵڵا بە [[کافر]] (لادەر) دادەنێن؛ بەڵام بەرپرسانی ھەواڵگری ئەمریکا پێیان وایە پەیوەندییەک ھەبووە لە نێوان حیزبوڵڵا و کەسایەتییە ئاست نزمەکانی ئەلقاعیدە کە لە ئەفغانستان ھەڵھاتوون بۆ لوبنان؛ بەڵام میشێل سەماھا، وەزیری پێشووی ڕاگەیاندنی لوبنان ڕای گەیاندووە کە حیزبوڵڵا ھاوپەیمانێکی گرنگی حکوومەت بووە لە شەڕی دژ بە گرووپە تیرۆریستییەکان، ھەروەھا «ھەوڵی ئەمریکا بۆ بەستنەوەی حیزبوڵڵا بە قاعیدە» بە «سەرسووڕھێنەر» وەسف دەکات.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Hezbollah|حیزبوڵڵای لوبنان}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسلام|شەڕ|شیعە|لوبنان|ئێران|سیاسەت}}

[[پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی کە لەلایەن ئەمریکاوە بەتیرۆریست دەستنیشانکراون]]
[[پۆل:ڕێکخراوە جیھادییەکان]]
[[پۆل:حیزبوڵڵای لوبنان]]
[[پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:حیزبەکانی لوبنان]]
[[پۆل:تەوەری بەرگری]]</text>
      <sha1>e2eu3hjx8j7lzdy6yv196ydtjv9q24w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen</title>
    <ns>3</ns>
    <id>164814</id>
    <revision>
      <id>1589756</id>
      <parentid>1567106</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T01:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <comment>تێبینیی گشتی: دەستکاریکردنی شێوێنەر.</comment>
      <origin>1589756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56954" sha1="s57ln175nel0rutyqzvjkr65npfgvlz" xml:space="preserve">== نیشانێک بۆ تۆ! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[پەڕگە:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''نیشانی تێکۆشەری'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | بە هیوای سەرکەوتن دڵ💌 [[بەکارھێنەر:Hevar333|Hevar333]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hevar333|لێدوان]]) ‏١٠:٠٤، ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC)
|}

== ئەرشیڤ ==

سڵاو بەڕێز زەمەند، سپاس بۆ بەشدارییەکانت، تکایە کاتێک هەواڵە کۆنەکان لە [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا]] پاک دەکەیەوە، لە [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ|ئێرەدا]] ئەرشیڤیان بکە. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏١٧:٠١، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)

:دەستخۆش بۆ ئاگادارکردنەوەکە. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| &lt;span style=&quot;font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;&quot;&gt;زەمەنCefayî&lt;/span&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١٩:١٥، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::سپاس بۆ سەرنجدانتان، ھەر بژین. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏٢٠:٢٢، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== نیشانێک بۆ تۆ! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[پەڕگە:Peace Barnstar Hires.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''نیشانی دیپلۆماسی'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | سپاس بۆ بەشدارییەکانت بەڕێز زەمەند؛ ھەر بژی. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏٢٠:٢٤، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
|}

:@[[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]]ی ئازیز زۆر سپاس، خۆشحاڵم کە توانیومە ببمە یارمەتیدەری ئەم ویکیپیدیایە. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| &lt;span style=&quot;font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;&quot;&gt;زەمەنCefayî&lt;/span&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢١:١١، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== سازکردنی وتارێک ==

سڵاو بەڕێز زەمەند، تکایە ئەگەر توانیتان لە ھەر ئاستێکدا بێت وتاری [[:en:Red Sea crisis|قەیرانی دەریای سوور]] ساز بکە. بەھۆی شارەزاییتان ئەو داواکارییەی دەکەم. سپاس بۆ ئێوە. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏٢٣:٢٦، ٢ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]]، ئەو وتارە لە لیستی دروستکردنی وتارەکانم بوو، و لێی بێئاگا ببووم، خستتەوە بەرچاوم، بەدڵنیاییەوە کاری لەسەر دەکەم. گەلەک سپاس. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| &lt;span style=&quot;font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;&quot;&gt;زەمەنCefayî&lt;/span&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١٠:٤٣، ٣ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC)
::سپاس بۆ ئێوە کە ھەوڵی بەرەپێشبردنی پڕۆژەکە دەدن. ھەر بژین. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏١١:٢٤، ٣ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC)

== ٤ مافی نوێت بۆ زیاد کرا ==
سڵاو، بەو پێیەی بەشدارییەکی زۆر باشت ھەبووە، ھەر چوار مافی بەکارھێنەری پەسندکراو، [[ویکیپیدیا:پاسدراوی خۆگەڕ|پاسدەری خۆگەڕ]] و [[ویکیپیدیا:گەڕاندنەوە|گەڕێنەرەوە]] و [[وپ:گپبڕ|گواستنەوە بەبێ ڕەوانەکەر]]ت بۆ زیاد کرا. تکایە پەڕەی ڕێنمایییەکان بخوێنەوە تا بزانیت چۆن بەکاریان بێنیت. سپاس و بەھیوای بەردەوامی! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٩:١٨، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC)

:زۆر سپاس کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، بەهیوام شایەنی بم. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| &lt;span style=&quot;font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;&quot;&gt;زەمەنCefayî&lt;/span&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢١:٤٧، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC)

== نیشانێک لە تێسلاوە ! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[پەڕگە:Barnstar of Diligence decorated (gold-brown version).png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''نیشانی بەردەوامی و بەهێزیت'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | پێم خۆشە تا ئێستا لە ویکی بەردەوامیت، بەهیوای کاری زیاتر. &lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;&lt;/span&gt; [[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])&lt;/b&gt; ‏٠٩:٢٠، ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC)
|}

:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر سپاس! پشتگیرییەکەت بەرز دەنرخێنم، ئێوەیش بمێنن بۆم پرۆژەیە. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| &lt;span style=&quot;font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;&quot;&gt;زەمەنCefayî&lt;/span&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١٧:٤٣، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC)

== گواستنەوە بەبێ جێھێشتنی ڕەوانەکەر ==

سڵاو کاک زەمەند زۆر ئاگاداری مافی گواستنەوە بن چەندین پەڕ ھەیە گواستنەوەتان بۆی کردووە بەبێ جێھێشتنی ڕەوانەکەر بەبێ ئەوەی بزانن گەر وا بکەن دەبێت ئەو پەڕانەش بگوازنەوە کە بەستەری پێدەدەن. بۆ زانیاری زیاتر بڕوانە [[ویکیپیدیا:کێشەی گواستنەوە]]. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٥٤، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەوەم کردوە کە ئێوە دەیڵێن، جا نازانم «بەستەرەکان بە ئێرەوە» تەواوی بەستەرەکان نیشان دەدات یان نا، وتارێکم گواستوەتەوە لە یەک تا چوار بەستەر زیاتر نەم بینیوە دەنا ئەوەی تێیدا بووبێت چاکم کردوە. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| &lt;span style=&quot;font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;&quot;&gt;زەمەنCefayî&lt;/span&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢٠:٤٩، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)

== سڕینەوەی ڕەوانەکەرەکان ==

کۆمەڵێک ڕەوانەکەرت بۆ سڕینەوەی خێرا پاڵاوتبوو نەمسڕینەوە چونکە سڕینەوەیان بە قازانجی وییکیپیدیا نەبوون سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٥، ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)

:بەڵام خاڵێکی گرنگت ئەوە بوو ڕاستکردنەوەت بۆ ناوی ئیمپراتۆڕیەتی جین کردبوو دەست خۆش، چونکە جین (金朝) جیاوازە لەگەڵ چین (秦朝). [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٣١، ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::{{وب|Sakura emad}}: [[ئیستعمار]]، [[ئیستیعمار]]، [[ئیستێعمار]]، [[ئستعمار]] ھەم ھەڵە نووسراون ھەم بەکارنایەن و کوردی نین، بەستەریشیان نییە. زەحمەت نەبێ یان بیانسڕەوە یا دەیانگەڕێنمەوە باری پێشووی. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ‏١٦:٢٥، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::کاتی خۆی لەلایەن  Min.neelوە بەھۆکارێک درووستکراون و دیارە لە سێرجی گووگڵ بەکاردێن و سێرجیان بۆ دەکرێت، گەڕانەوەی بەبێ وتووێژ تەنھا بارودۆخەکە خراپتر دەکات لە قازانجی ویکیپیدیا نییە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:٤١، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::::بەبێ ھیچ ھۆکارێک یان ڕوونکردنەوەیەک ئەو کردەوانە مەگەڕێننەوە کە من چاکم کردوون، گەر بەردەوام بیت بەبێ وتووێژ تەنھا بارودۆخەکە خراپتر دەبێت و قازانج بە ویکیپیدیا ناگات [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٢٣، ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::ئەوە چاککردن نیە، کوردێک نیە ناسیونالیسم بەکاربێنێ، ئەوەی گەڕانیشی بۆ بکات سەرەتا [[fa:ناسیونالیسم]]ی پێ نیشان دەدات نەک ڕەوانەی ئێرەی بکا. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ‏١٩:٣٢، ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::ڕەوانەکەرەکان کۆنە و لەلایەن بەکارھێنەرێکی شارەزای زمانەوانی وەک کاک چالاک، و بەکارھێنەر &quot;برووسک&quot; درووستکراون، گەر دەتەوێت بسڕدرێتەوە وتووێژی سڕینەوە بکەوە گەر زانیاریت لەسەر وتووێژی سڕینەوە نییە پێم بڵێ من بۆت درووست دەکەم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٣٩، ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::کارم بەوە نیە کێ دایناوە، ئەوەندەی ئەزانم کوردێکم نەبینیوە بەکاریبێنێت و ھەڵەیە، بە پێویستی نازانم وتووێژی بۆ بکەمەوە وەلێ ئەمە ئیشی ئێوەشە نەک من. جیا لەوە، بۆچی پێتوایە [[گ‌یانداران]] ناوێکی بێ کێشەیە؟ ئەو بزوێنە چی دەکا لەویا؟ [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ‏٢١:٠٥، ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] و کاک @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]ش گەر بتوانن کاک زەمەن تێبگەیەنن کە لەخۆیەوە نابێ شت بسڕێتەوە بەبێ وتووێژ ئەگەرچیش پێی وابێ ھەڵەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٤، ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەوانەی سڕیوتن ھەموو پێویست بوون. بۆ وێنە ئیستیعمار و ئیستعمار و ئەمانە ھەمووی لای ئێمە بە کار دێن و لە گەلێ دەقی کوردیشا ھاتوون. وەک لە شیعری گۆرانا، یا لە کتێبەکانی ھەژار یا قزڵجیا. تکایە بەبێ وتووێژ نە بگوازەرەوە نە بسڕەوە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١١:٥٣، ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::::{{وب|Aza}} ئەمەی دەیڵێیت [[گ‌یانداران]]-یش دەگرێتەوە؟ [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ‏٢١:١٠، ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] نا، ئەوە ھەڵەی ڕێنووسە و دەبێ بسڕێتەوە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٤:٠٩، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::: {{وب|Sakura emad}} ببوورە درەنگ وەڵامم دایەوە. کاک Zemen ئەوانەی کە لەسەرەوە و بە ئیستعمار دەستت پێ کردوونە ھەموویان وتراون. ئەم بەزموڕەزمە لە وشە بیانییەکاندا کە ھاتوونەتە ناوی کوردییەوە زۆرن وەک «ئمتیحان، ئنتیحان، ئیمتیحان ئینتیحان و چەندین شێوازی تریش کە ناتوانم ئاماژە بە ھەموویان بدەم». بەڵام وەک کاک Aza وتی، گ‌یانداران دروست نییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٣:٠٥، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== زانیارییەکان ==
سڵاو بەکارهێنەری ئازیز، داواکارم چیتر ئەو زانیاریانە نەسڕیتەوە کە زیاد دەکرێن لەسەر (شارۆچکەی عەربەت) یان چاکدەکرێن، سوپاسێکی کوردەواریش بۆ جەنابت، بەڕێزن.  [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ‏٢٠:٤٠، ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)

:وە هەروەها هیوادارم کاتێک کە (وشە کوردییەکان) زیاد دەکرێن و وشە عەرەبییەکان لادەدرێن، سەر لە نوێ لایان نەدەیت و ببنەوە بە وشەی عەرەبی، بۆ نموونە وشەی (ناحیە)م گۆڕیبوو بە (شارۆچکە) و زۆر شتی تر، وە وشەی ( عربت ) م کردبوو بە (عەربەت)، وە هەروەها زانیارەکم لە مێژووی شارۆچکەکەدا دانابوو کە چەند کاتژمێرێکی ویستووە هەتا دۆزیومەتەوە، ئەزیزن.  [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ‏٢٠:٤٦، ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::ئێمە کە شتی وەها و زانیاری ئەرشیف دەکەین بۆ نەوە و مرۆڤانی داهاتووی کوردستانە، بۆیە بێگومان وشەی کوردی زۆر لەبارترە، خۆ ئێستا نە لە ژێر دەستەڵاتی سەدامین نە هیچ تا من بە سەردەمی ئەو و بە ئەلفبێی عەرەبی باسی شتێک بکەم کە هی کوردە، بۆ نموونە کە باسی شارۆچکە دەکەین، ئێمە وشەکەمان هەیە، جا چ پێویست ئەکات وشە عەرەبییەکە زاڵ بێت بەسەریدا؟، هەروەها ئەمە نە سەرچاوەی ناوە و نە هیچی تر بەڵکو ئەمە وشەیەکە کە خودی خۆی هەیە و کوردییە، مەگەر هەر شتێک دژی مێژوو و زمانی کوردی بێت، ئەوا دژی ئەرشیفکردن ق دەوڵەمەند کردنی مێژوو و زمانی کوردی و ئاستی زانستی نەوەی داهاتوومانە، ئەزیزی ئێمەن.  [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ‏٢٠:٥٨، ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::{{وب|Atom7926}} سڵاو، تکایە ڕەچاوی [[وپ:نک]] و [[وپ:شێ]] و [[وپ:ئبس]] بکە، ئەو نووسینانەی زیادت کردون بێسەرچاوە بوون. ھاوپێچ وشەی ناحیە بەتەواوی گشتگیرە و پەیوەندی بە کوردی و ناکوردییەوە نیە، گەر کێشەت لەگەڵ ناوەکە ھەیە، لە یەکێک لە وتارە پەیوەندیدارەکان وتووێژی گۆڕینی ناوەکە بکەوە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ‏٢١:١٣، ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::::سڵاو، تکایە دەتوانی ڕوونی بکەیتەوە کە مەبەستت لە ( وتارە پەیوەندیدارەکان ) چییە؟ [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ‏٢٠:٣١، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::{{وب|Atom7926}} ھەر وتارێک پێشگریی ناحیەی پێوە بوو، دەتوانیت وتووێژی گۆڕینی ناوەکەی بکەیتەوە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ‏٢٢:٥٤، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::زۆر سوپاس بۆ ڕوونکردنەوەکەتان.  [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ‏٠٧:٥٢، ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== گواستنەوەی پەڕە ==

کاکە ئەم پەڕانەت بەکام ماف بەبێ وتووێژ گواستۆتەوە، ئەی نەم وت وتووێژ بکەن گەر وتارەکە ھیخۆتان نەبوو و دەستکاری بەکارھێنەریتری پێوەبوو؟ بەتایبەت ئەم وتارە کۆنانە کە کۆنن و چەن ساڵێکە نوسراون، بۆ بەردەوامیت لەم کارانە ئەتەوێ مافی گواستنەوەی پەڕە لەدەست بدەیت؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٦:٢٦، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)

:سڵاو. ئایا گواستنەوەکان خراپکارین؟ ھەڵەن؟ ئەوانەی کێشەیان ھەیە پێم بڵێ. کەس خاوەنی وتار نییە ئەوەی کردومە لەپێناو باشترکردنی وتارەکاندا بووە و ئەرکی کەسێکی ترم ئاسان کردوە، سەبارەت بە گۆڕینی ھەڵەی ڕێزمانیی ناوێک پێویست ناکا وتووێژ بکرێتەوە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٦:٣٩، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::کاک زەمەن کە کەسێکی شارەزاتر بە تایبەت بەڕێوەبەڕێک قسە دەکات پێویستە بەلایەنی کەمەوە گوێی بۆ بگریت لەوانەیە سوودی بۆتۆ و بۆ پڕۆژەکە ھەبێت، بەڵێ جگە لە وتاری خۆت (بەو مەرجەی نوێ بێت و بەکارھێنەران زۆر بەشداریان تێدا نەکردبێت) بێ وتووێژکردن بچیت وتارە کۆنەکان بگوازیتەوە کارێکی ھەڵەیە گەرچیش مەبەستت باشترکردن و چاکسازی بێت، نابێت لێرە بەویستی خۆتان کاربکەن ئەی [[ویکیپیدیا:یەکدەنگی]] بۆچی ھەیە بۆ ئەوە نییە بەیەکدەنگی پڕۆژەکە بەڕێوە ببەین؟، لێرە گەر دیقەت بدەیت باسی خاوەنداریەتی وتارم نەکردووە، وتوومە بەبێ وتووێژکردن و یەکدەنگی شتێک مەگۆڕە کە کاریگەری لەسەر ویکی دروست دەکات. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٣:٣٧، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::ببورن گەر خراپ لە مەبەستتان حاڵی بووبم، ڕاستە ئاگادارت کردومەتەوە، بەڵام وام بیرکردەوە مەبەستت ئەو ناوانەن کە زیاتر زەق و دیارن، بۆ نموونە [[مەڵەغان]]، دوای ئەوەی ویستم ڕاوێژ بە کەسانی شارەزا بکەم، نەک ھەر وەڵامم دەستنەکەوت، بەڵکوو بە بێڕێزیش ناویان بردم. گەر بە شایەنی ئەو مافەم نازانی، تکایە لێمی وەرگرەوە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٣:٣٦، ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== Translation request ==

Hello, Zemen.

Can you translate and upload the article about the prominent economist [[:en:Dani Rodrik]] in Sorani Kurdish Wikipedia?

Kindest regards, [[بەکارھێنەر:Moroike|Moroike]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Moroike|لێدوان]]) ٠٩:٠٤، ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== نیشانێک بۆ تۆ! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[پەڕگە:BoNM-Kurdistan.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''نیشانی کوردستان'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | سڵاو کاک زەمەن، ئەو نیشانە بەھۆی خزمەتکردنتان لە پەڕەکانی سەبارەت بە کوردستان پێشکەش دەکەم. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٤٦، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
|}

:{{وب|Hivja}} {{زۆر سپاس}} ھەڤاڵ گیان، دیارییەکەت گەلێ جوانە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٤٧، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)

== Notice of expiration of your reviewer right ==

&lt;div dir=&quot;ltr&quot;&gt;Hi, as part of [[:m:Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission &quot;reviewer&quot; (بەسەرداچوونەوەکەران) will expire on 2025-01-31 12:33:34. Please renew this right if you would like to continue using it. &lt;i&gt;In other languages: [[:m:Global reminder bot/Messages/default|click here]]&lt;/i&gt; [[بەکارھێنەر:Leaderbot|Leaderbot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Leaderbot|لێدوان]]) ١٩:٤٢، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)&lt;/div&gt;

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' ٠٦:٢٤، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Doc James@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 --&gt;

== چەن تێبینیەک ==

سڵاو، چەن تێبێنییەک بۆ داھاتووی کارەکانت، کاتێک گۆڕانکارییەک دەکەیت لە ویکیپیدیا با ئەوانی تریش ئاگاداربن، لە کورتەی دەستکاری ھۆکارەکەت بنووسە، نموونە کاتێک تاگی سڕینەوە دادەنێی ھۆکارەکەی بنووسە، کاتێک ناوی وتارێک دەگوازیەوە، کاتێک دەستکاری وتارێک دەکەی، یان ھەر گۆڕانکارییەکی تر کە پێویست بکات ئەوانی تریش بیزانن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٨:٢٧، ٨ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

== براوەی پێشبڕکێی وتارنووسین لە ویکیپیدیای کوردی - ٢٠٢٣ ==

[[پەڕگە:Zamand_Kurdish_Wikipedia_Editathon_-_2023_certificate.pdf|وێنۆک]]
سڵاو @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]]، خۆشحاڵبووین بە بەشداریتان لە پێشبڕکێی وتارنووسین لە ویکیپیدیای کوردی - ساڵی ٢٠٢٣. بە ناوی ڕێکخەرانی پێشبڕکێیەکە سوپاسی بەشداربوونت دەکەین و دەخوازین لە چالاکییەکانتان بەردەوامبن لە ویکیپیدیای کوردی و پڕۆژەکانی دیکەی ویکیمیدیا. لە پای بەدەستهێنانی پلەی سێیەم ئەم ڕێزلێنانەت پێشکەش دەکەین. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠٦:٤٨، ١٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

:خۆشحاڵ بووم. سپاس بۆ ماندوبوونی ئێوەش لە ئەرکی پێشبڕکێیەکە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٣٩، ١٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

== داواکاری سڕینەوە ==

کاک زەمەن یان ھۆکاری داوای سڕینەوەکانت بنووسە یان دایمەنێ {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٠:٣٩، ٢١ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

== سەرچاوەکان ==

سڵاو، چۆن کوردیپیدیا نابێت بە سەرچاوە؟ [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٣:٣٢، ١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

:سڵاو @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]. لێرە تەنیا من بە سەرچاوەی باوەڕ پێکراوی نازانم، ڕەنگە بەکارھێنەری تریش ھەبن کە کوردیپێدیا بە سەرچاوەیەکی باش نەزانن. بۆیە خۆشم بەدوور گرتوە لە دانانی وەک سەرچاوە. ھیچ پێوەرێکی ڕاستی و دروستی نیە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٧:١٦، ٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::لە کوردیپیدیاش سەرچاوە دانراوە، واتا بێ سەرچاوە نەنووسراوەتەوە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٨:٣٤، ٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::ئەوە زۆر دەگمەن ھەیە. تێبینیم کردوە، سەرچاوەکەش کە داندراوە قسەی ھەڵبەستراوی بۆ زیاد کراوە. بەھەرحاڵ، لە [[وپ:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان/تەختەئاگاداری]] ئەم باسەم کردوەتەوە، دەتوانیت بەشدار بیت و بەڵگەکانت بخەیتە ڕوو کە بۆچی کوردیپێدیا بۆ سەرچاوە دەشێت. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٤٤، ٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== بێ کەڵک؟؟!! ==

چۆن مێژژوی شوێنێک بە بێکەڵک دائەنێیت؟!

لەوە سەیرتر چۆن لە خۆتەوە بێ بە کاتپێدان و گفتوگۆ و ڕاوێژ بەشێک ئەسڕیتەوە؟؟؟؟؟!!!!! [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ١٦:٢٤، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] تکایە بێ وتووێژ دەستکاری مەگەڕێنەرەوە. ھەرکات بە سەرچاوەی بڕواپێکراوەوە، بەبێ لایەنگری و بە ڕێنووسێکی باش نووسینەکەت زیاد کرد بۆ وتارەکە، ئەوکات کەڵکی دەبێت و ناسڕدرێتەوە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٩:٤٨، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::مەبەستت لە لایەنگری چییە؟؟؟، بۆ زانیاریت بەڕێز ویکیپیدیا تۆڕێکی ئازادە، هیچ کەس بۆی نیە بەبێ وتووێژ شتێک بسڕێتەوە، ئینجا من بەهیچ شیوازێک لایەنگریم نەکردووە، ئەسڵەن لاینەگری چیی؟؟! تۆ باسی کام لایەنگرییە ئەکەیت؟، تۆ وەک کوردێک یەک بۆت نییە سەرچاوەی ناوی شوێنێک لە خۆتەوە بسڕیتەوە یان چەند وشەیەک لابدەیت! یان لە هەمووی گرنگتر بچیت مێژوو بسڕیتەوە، ئەزیزن. [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ١٩:٥١، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::بێگومان ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە و ھەموو کەس دەتوانێت دەستکاریی بکات، بەڵام دەبێت دەستکارییەکان ڕەچاوی ئەو یاسایانە بکەن کە ویکیپیدیای پێ بەڕێوەدەچێت، دیارترینیان [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] و [[وپ:شێواز]]ە. بۆ نموونە دەستەواژەی وەک &quot;''دەگێڕنەوە''&quot; یان &quot;''ئەوەی سەرنجڕاکێشە''&quot; کە لە وتارەکە داتناوە، ڕەچاوی ئەو یاسایانەی سەرێ ناکا. لە ھەمووی گرنگتر [[وپ:ئاماژە بە سەرچاوە|سەرچاوەی پێویستت]] بۆ نووسینەکەت نەھێناوەتەوە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٠:٠٢، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::::پێم بڵێ چی لێ بکەم ئەو کات تۆ نایسڕیتەوە؟، من بۆ ماوەی ٦ مانگە خەریکی کۆکردنەوەی زانیاری و سەرچاوە دوای سەرچاوەم لەسەری و ئیستاش تۆ بەبەردەوامی ئەیسڕیتەوە... باشە پێم بڵێ چی زیاد بکەم یان کەم بکەم لێی ئەو کات تۆ نایانسڕیتەوە؟؟  [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ٢٠:١٩، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::::تەنانەت ئەو وێنانەشت لاداوە کە سەرچاوەکەیانم نووسیووە!! [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ٢٠:٢٠، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::::::تەنانەت ئەو تێکست و نووسینانەشت لاداوە کە سەرچاوەکەیانم نووسیووە! [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ٢٠:٢١، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::::سپاس بۆ خەمخۆری و ماندوبوونتان. من ھیچ سەرچاوەیەکم نەبینی کە داتنابێ. تەنیا ھەوڵبە [[ویکیپیدیا:فێرکاریی دەستکاریکردنی ویکیپیدیا بە وێنە|وپ:فێرکاری بە وێنە]]، [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان]] و [[وپ:ئاماژە بە سەرچاوە]] بخوێنیتەوە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٠:٢٦، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::::::ئێستا بۆ ئەو شتانەی کە سڕیووتنەتەوە چی بکەم؟ مەبەستم لەوەیە چی زیاد بکەم؟ وە چی لابدەم؟؟؟ دەمەوێت هەڵەکان رونبکەیتەوە تاوەکو بتوانم باشتریان بکەم، بۆیە وا باشتر بوو ئەگەر پەڕەی وتووێژت بکردایەتەوە.  [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ٢٠:٣٣، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== کیبۆردە کوردییەکەم ==

سڵاو! لە ئێستادا چیتر تاگی نووسەی ناستاندارد نایەتە سەرەوە. کێشەی کیبۆردەکەم چاکبوو؟

وتاری ([[پارتی کرێکارانی کۆریا]])م درووست کرد، ئەگەر سەیر بکەیت، کێشەی کیبۆردەکەم ھێشتا ماوە؟ [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٢:٠٤، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

:سڵاو Ari Qasm. بەپێی ئەو وتارە بێ، تەختەکلیلەکەت کێشەی نییە. سپاس بۆ سازکردنی وتارەکەش! [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٢٤، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::زۆر سوپاس بۆ تۆش! [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٢:٣٩، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== کورد ھەر بە تەنیا کورمانج نییە ==
کاکە زەمەنی خۆشەویست، تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=کورمانج&amp;diff=prev&amp;oldid=1409729 لەم جۆرە گۆڕانکارییانە] دووری بکەرەوە. خۆتان باشتر دەزانین کورد ھەر بە تەنیا کورمانج نییە و نەتەوەیەکی فرەزمان و فرەئیتنیکە و ھیچ کەسێک ناتوانێت بێژێت کوردی لەک، سۆران، زازا یان گۆران کەمتر لە کورمانجێک کوردە، یان شۆناسی کوردی میعیار و ناوەندێکی ھەیە و ئەوەش کورمانجی یان سۆرانییە. ئەم جۆرە گۆڕانکارییانە جگە لەوەی کە لە خزمەتی وردبوونەوە لە سەر وردەکارییەکانی مێژوو و شۆناسی کورد و کوردستان نییە و شتێکی زانستنامەیی نییە، لە ناوچەکانێک وەکوو کرماشان، دێرسیم، ھەورامان و ھتد کە بە زمان و شێوەزارە کوردییەکانی دیکە دەئاخێڤێنن ھەستی جیایی لە شۆناسی کوردی بە دی دەھێنێت و دەبێتە ھۆی پەڕەسەندنی جیاییخوازی لە شۆناسی کوردی و جەریاناتێک وەکوو پان-گۆرانیزم و پان-لەکیزم و پان-زازاکیزم. من ھەموو ھەوڵم ئەوەیە پێناسەیەکی گشتگیر و ھەموولایەنە لە شۆناسی کوردی بە بنەما بگرم تا جیاکارییەکان کەمتر ببن و ڕاستیی فرەڕەھەندبوونی شۆناسی کوردی بە بنەما بگیردرێت. تکایە لەو دەستکارییانە دووری بکەینەوە. لەگەڵ ڕێزم بۆ جنابت.[[بەکارھێنەر:Paraw|پەڕاو]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Paraw|لێدوان]]) ٢٢:٠٧، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Paraw|Paraw]] ڕاستە، بەڵام وابزانم بەڕێز زەمەن وتاری کورمانجی گواستەوە بۆ کورد، بەڵام من جیابوونی وتارەکە بە خراپ نازانم. بێگومان بۆ دڕێژەی وتەکانت ڕاست دەکەن و قسەی تێدا نییە و کورد زۆر گەورەترە لە یەک دوو لق. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:١٥، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Paraw|Paraw]] @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] کێشەم لە گەڕاندنەوەی دەستکارییەکانم نیە، ھەڵەیەکم کردوە و ڕەنگبێ ئێوە ڕاستبن لەمەدا. تەنیا یەک پرسیارم ھەیە، من کە ئەو دەستکاریەم کرد پێم وابوو ئەمە جیاکردنەوەی کوردە، وام بیر دەکردەوە چۆن لوڕ و زازاکانیان لە کورد جیا کردۆتەوە و کردویانن بە گەل و ھەژموونی سەربەخۆ، ئەمەش شتێکی لەو جۆرەیە، چۆن ئێستە ھەورامی و ئێزیدییەکانیش خەریکە وا لێدەکەن، جا کرمانج و سۆرانیش! ئەمە بیرکردنەوەی من بوو، وەلێ نازانم ئەم کرمانجە ھەر بەپێی زمان و شێوازی ئاخاوتن وتاری بۆ نووسراوە؟ کرمانج ھەر کورد نیە؟ چۆنا ئەم جیاکارییە کراوە؟ تەنیا حەز دەکەم ئەوە بزانم. ھەروا لە ویکیی ئینگلیزیش کرمانج بۆ وتاری کورد ڕەوانە کراوە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٣٠، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::بەگشتی بۆچوونەکان جیاوازن. من پێموانییە کۆمەڵگای ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی ئەوەندە کاریگەریی ھەبێت کە لقەکانی کورد لێکتر سست بکاتەوە! دواتریش ئەو بیرۆکە دروست نییە لە شوێنێکی وەک ویکیپیدیا؛ ناکرێت بڵێین لەبەر ئەوەی جیاکاری دێتەدی وتارێک بسڕینەوە، بەڵکوو دەبێت بەپێی بایەخداری و سەرچاوەکان بیر لە مان و نەمانی پەڕەیەک بکەینەوە. بۆ مانەوە، سڕینەوە یان ڕەوانەکردنی ئەو وتارانەش پێویستە بە ڕەچاوکردنی یاساکان، کۆمەڵگای ویکیپیدیای خۆمان بڕیاری لەسەر بدات. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥٩، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] مەبەستم ئەوە نەبوو شتێ بە لایەنی کوردا نەبێت ئێمەش بیسڕینەوە. ھەر ئەوەی دەیڵێی مەبەستمە. ئەمە تا چەند بایەخدارە؟ شتی وا بوونی ھەیە کە بەم شێوەیە کوردی پێ جیا کراوەتەوە؟ چون ئەمە یەکەم جارمە شتی وا دەبینم. ئەگەر جیاکارییەکی وا ھەیە، دەبێ وتاری سۆرانییەکان لەگەڵ ئەوانی تریش دروست بکەین. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٢٨، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::::: بەڕێزان، نە من و نە ھیچ کەسێکی دیکە ناتوانین کورد بوونی کورمانج یان ھەر گەلێکی کوردیی دیکە ئینکار بکەین. مەبەست ھەر بە تەنیا ئەوە بوو کە کورد ھەر بە تەنیا کورمانج نییە و لە پێکھاتەکانێکی جیاواز بە دی ھاتووەتەوە. ئەگەر کورمانج کوردە و دەبێت وتارەکەی ڕەوانەی وتاری سەرەکیی کورد بکرێت، دەی بۆچی وتارەکانی لەک، کەڵھوڕ، کورد (باشوور)، ھەورامی، سۆران، زەنگنە، گۆران، زازا، ... ڕەوانەی کورد نەکرێت؟ مەبەست لە سازکردنی ئەو وتارانە نووسینی ھەندێک زانیاریی مێژوویی، چاندی، جوگرافی، جەماوەرناسی و سیاسی سەبارەت بەو پێکھاتانەیە. بە ڕای من ھەریەک لەو پێکھاتانە دەبێت وتارێکی سەربەخۆیان بێت و لە وتاری «[[کورد]]»یش ھەموویان بە سەر یەکەوە بێن و سەبارەت بە شتەکانی گشتیی کورد وەکوو نەتەوەیەک قسە بکرێت. لە ھەموو داڕێژەکان و وتارەکانی سەبارەت بە کوردەکان دەبێت ئەمە لە بەر چاو بگرین کە ھیچ پێکھاتەیەک نادیدە نەگرێت. کورد ناوێکی گشتی بۆ ھەموومانە و ھیچ پێکھاتەیەک ناتوانێت خۆی سەرەکیتر و وەکوو میعیارێکی کوردبوون بزانێت. لەگەڵ ڕێزم بۆ ئێوە و ھەمووان.[[بەکارھێنەر:Paraw|پەڕاو]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Paraw|لێدوان]]) ٠٩:١٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Paraw|Paraw]] ڕاستە، سازکردنی ئەو وتارانە نابنە ھۆی جیاکاری، ھەموومان دەزانین ھەر لقێکی کورد خۆی دەبێتە ھەزاران عەشیرەت و لقی بچووکتر. بۆ ھەموو گەلێکیش ئەو جۆرەیە. ئێرە زانستنامەیەکی ئازادە و ئەگەر سەرچاوەی باشمان ھەبێت دەتوانین بۆ تەواوی عەشیرەتەکانی کوردیش وتار ساز بکەین. بێگومان چ لە ڕووی زانستییەوە و چ لە ڕووی کوردایەتییەوە ھیچ کوردێک لەسەر کوردێکی تر نییە و ھەموو یەک گەلین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:٣٤، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::گەر وایە سەیرێکی [[سۆران (گەل)]] بکەن. بەڕێوەبەر Pirehelokan پێشنیاری تێکەڵکردنی کردوە لەگەڵ شێوەزارەکە، ھەمان حاڵەتی کورمانج-ی ھەیە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٥٦، ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::بە بۆچوونی من بێجگە لە کورمانج، ئەوانەی تر کێشەی ناویان تێدا دەبینم. پێم وایە شایەنی ئەوەن وتاریان ھەبێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٥٥، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== بە چ مافێک؟ ==

سڵاو بەڕێز، بە چ مافێک منت بێبەش کردووە لە دەستکاری کردنی وتارەکانی ویکیپیدیا؟؟؟؟
بە تایبەتی ئەوەی شارۆچکەی (عەربەت)؟؟؟؟؟ [[تایبەت:بەشدارییەکان/62.201.254.142|62.201.254.142]] ١٣:٤١، ١٧ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

:ئایا پێویست دەکات ئەم بابەتە بگەیەنمە Wikipedia's Foundation / Privacy Policy؟؟ [[تایبەت:بەشدارییەکان/62.201.254.142|62.201.254.142]] ١٣:٤٣، ١٧ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::وتاری (شارۆچکەی عەربەت)م ئامادەکرد و بڵاومکردۆتەوە، هەموو سەرچاوە دروستەکانی تێدایە، هەندێک کێشە هەن تێیدا، بەهۆی سەرقاڵی ئەم ٢ و ٣ ڕۆژە نەمتوانیووە چارەی بکەم، لەبەر ئەوەی جەنابتان منتان بێبەشکردبوو لە دەستکاریکردنی وتارەکە بۆیە وتارێکی دیکەم بک دروست کرد وە ڕەچاوی هەموو یاساکانی ویکیپیدیا و سیاسەتەکانی ناوبراوم کرد، ئیتر ئەگەر ئەمەشیان دەسڕیتەوە، ئازادیت، بەڵام بە چ مافێک منت بێبەشکردووە؟  [[تایبەت:بەشدارییەکان/62.201.254.142|62.201.254.142]] ١٣:٥٢، ١٧ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::وتارێکی دیکەم دروست کرد**** [[تایبەت:بەشدارییەکان/62.201.254.142|62.201.254.142]] ١٣:٥٣، ١٧ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::::سڵاو. ببورە، نازانم باسی چی دەکەی. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٥٣، ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::::سڵاو، باسی وتاری شارۆچکەی (عەربەت) دەکەم،  منت بێبەشکردووە بە جۆرێک لە جۆرەکان ناتوانم هیچ دەستکاریەکی وتارەکە بکەم. [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ١٩:٤٦، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] تەنیا بەڕێوەبەران دەتوانن کەسێک لە بەشداری و دەستکاریکردن بەربەست و بێبەش بکەن، بەڵام بەکارھێنەر:Zemen مافی بەڕێوەبەرایەتیی نییە و ناتوانێت ھیچ کەس بەربەست بکات. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٠٥، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== سازکردنی وتارێک ==

سڵاو بەڕێز زەمەن ماندوو نەبی، ھیوادارم ھەر دەم باش بی. تکایە ئەگەر دەتوانی وتاری [[:en:2025_Turkish_protests|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٥ی تورکیا]] لێرە ساز بکە، زۆر سپاس بۆ بەڕێزت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٢٥، ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

:سڵاو کاکە گیان. منیش دەخوازم تەندروست باش بیت. {{کرا}} بڕوانە [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٥ی تورکیا|ئێرە]]. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٠:٤١، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::گەلێک سپاس بۆ ئەوەی زەحمەتت کێشا و وتارەکەت ساز کرد. لە [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا]] بەکارھات. ماندوو نەبی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥٥، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== Request to update [[داڕێژە:Country data Saint Vincent and the Grenadines]] ==

Hi @Zemen, thank you for your help with [[داڕێژە:Country data East Flanders]]. I really appreciate it.
Now, I’d also like to request an update to [[داڕێژە:Country data Saint Vincent and the Grenadines]]. You can see my proposed revision in my sandbox, which I’ve updated specifically for this request:[[بەکارھێنەر:OperationSakura6144/خۆڵەپەتانێ]]. Thank you again for your time and support! [[بەکارھێنەر:OperationSakura6144|OperationSakura6144]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:OperationSakura6144|لێدوان]]) ١٣:١٠، ٩ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC)

:Hey, @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]]. I've fixed the title now. I hope you help me really quick. [[بەکارھێنەر:OperationSakura6144|OperationSakura6144]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:OperationSakura6144|لێدوان]]) ٠٣:٥٣، ١٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:OperationSakura6144|OperationSakura6144]]: All done. Sorry it took a while, I'm not always around on wiki [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٥:٥٣، ١٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC)

== نیشانێک بۆ تۆ! ==

{| style=&quot;background-color: var(--background-color-success-subtle, #fdffe7); border: 1px solid var(--border-color-success, #fceb92); color: var(--color-base, #202122);&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[پەڕگە:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''نیشانی تێکۆشەری'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | ھەر بژیی.  [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ٢٣:٥٥، ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
|}

== داڕێژە ==
سەلام زەمەن. پەڕەکانی بەکارهێنەر:Zemen/بەکارهێنەر پەرەپێدانی وتار و بەکارهێنەر:Zemen/بەکارهێنەر دوودڵ‌م گواستنەوە بۆ [[داڕێژە:بەکارھێنەر پەرەپێدانی وتار]] و [[داڕێژە:بەکارھێنەر دوودڵ]] حەتاکوو بەکارهێنەرەکانی دیکەش بەکاری بێنن، ئەگەر دژی ئەو کردەیەی دەتوانی دەستکاریەکەم پووچەڵ کەیەوە. سوپاس [[بەکارھێنەر:SiNa|&lt;font color=&quot;#00BAAE&quot;&gt;'''سينا'''&lt;/font&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|&lt;font color=&quot;#FC6600&quot;&gt;&lt;small&gt; &lt;sup&gt;'''قسەوباس'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;/font&gt;]] ٠٩:١٤، ١٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)

:سڵاو @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] گیان. ھیچ کێشەم لەگەڵ گۆڕانکارییەکەتدا نییە، دەستتخۆش بێ. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٦:٤٦، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)

== حوزەیرانی ٢٠٢٦ ==

[[File:Information.svg|25px|alt=Information icon]] سڵاو. ویستم پێت ڕابگەێنم کە یەکێک یان زیاتر لە [[Special:Contributions/Zemen|بەشدارییە نوێکانت]]، وەک ئەوەی [[:کوردانی ئیسرائیل]]، بەسوود دیار نەبوون و گەڕێندرانەوە. تکایە پێش بەشداربوون ھەندێک لەکاتی خۆت بگرە و [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بخوێنەرەوە. ئەگەر سیاسەتەکانمان ڕوون نەبوون، دەتوانیت سەردانی [[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگا]] یان [[ویکیپیدیا:مێزی زانیاری|مێزی زانیاری]] بکەیت و ڕاستەوخۆ پرسیار بکەیت لەبارەی [[ویکیپیدیا:بەشداریکردن لە ویکیپیدیا|بەشداریکردن لەم پرۆژەیەدا]]. ئەگەر مەبەستت خراپ نەبووە تەنیا ویستووتە تاقیکردنەوە بکەیت، تکایە لەمەودوا [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|خۆڵەپەتانێ بەکارببە]] بۆ تاقیکردنەوە. ئەگەر پێت وایە ھەڵەیەکم کردووە لە گەڕاندنەوەی دەستکارییەکانت، یان ئەگەر پرسیارێکت ھەبوو، دەتوانی لە پەڕەی وتووێژەکەم ئاڕاستەمی بکەیت. سوپاس.&lt;!-- Template:uw-disruptive1 --&gt; &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠١:٠٢، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>s57ln175nel0rutyqzvjkr65npfgvlz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589760</id>
      <parentid>1589756</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T01:07:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <comment>ئاگاداری: زیادکردنی ناوەڕۆکی بێسەرچاوە یان سەرچاوەی کێشەدار.</comment>
      <origin>1589760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57788" sha1="awm0lal5xv810ziuahr4zckjwyfk2qf" xml:space="preserve">== نیشانێک بۆ تۆ! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[پەڕگە:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''نیشانی تێکۆشەری'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | بە هیوای سەرکەوتن دڵ💌 [[بەکارھێنەر:Hevar333|Hevar333]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hevar333|لێدوان]]) ‏١٠:٠٤، ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC)
|}

== ئەرشیڤ ==

سڵاو بەڕێز زەمەند، سپاس بۆ بەشدارییەکانت، تکایە کاتێک هەواڵە کۆنەکان لە [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا]] پاک دەکەیەوە، لە [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ|ئێرەدا]] ئەرشیڤیان بکە. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏١٧:٠١، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)

:دەستخۆش بۆ ئاگادارکردنەوەکە. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| &lt;span style=&quot;font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;&quot;&gt;زەمەنCefayî&lt;/span&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١٩:١٥، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::سپاس بۆ سەرنجدانتان، ھەر بژین. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏٢٠:٢٢، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== نیشانێک بۆ تۆ! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[پەڕگە:Peace Barnstar Hires.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''نیشانی دیپلۆماسی'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | سپاس بۆ بەشدارییەکانت بەڕێز زەمەند؛ ھەر بژی. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏٢٠:٢٤، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
|}

:@[[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]]ی ئازیز زۆر سپاس، خۆشحاڵم کە توانیومە ببمە یارمەتیدەری ئەم ویکیپیدیایە. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| &lt;span style=&quot;font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;&quot;&gt;زەمەنCefayî&lt;/span&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢١:١١، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== سازکردنی وتارێک ==

سڵاو بەڕێز زەمەند، تکایە ئەگەر توانیتان لە ھەر ئاستێکدا بێت وتاری [[:en:Red Sea crisis|قەیرانی دەریای سوور]] ساز بکە. بەھۆی شارەزاییتان ئەو داواکارییەی دەکەم. سپاس بۆ ئێوە. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏٢٣:٢٦، ٢ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]]، ئەو وتارە لە لیستی دروستکردنی وتارەکانم بوو، و لێی بێئاگا ببووم، خستتەوە بەرچاوم، بەدڵنیاییەوە کاری لەسەر دەکەم. گەلەک سپاس. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| &lt;span style=&quot;font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;&quot;&gt;زەمەنCefayî&lt;/span&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١٠:٤٣، ٣ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC)
::سپاس بۆ ئێوە کە ھەوڵی بەرەپێشبردنی پڕۆژەکە دەدن. ھەر بژین. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏١١:٢٤، ٣ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC)

== ٤ مافی نوێت بۆ زیاد کرا ==
سڵاو، بەو پێیەی بەشدارییەکی زۆر باشت ھەبووە، ھەر چوار مافی بەکارھێنەری پەسندکراو، [[ویکیپیدیا:پاسدراوی خۆگەڕ|پاسدەری خۆگەڕ]] و [[ویکیپیدیا:گەڕاندنەوە|گەڕێنەرەوە]] و [[وپ:گپبڕ|گواستنەوە بەبێ ڕەوانەکەر]]ت بۆ زیاد کرا. تکایە پەڕەی ڕێنمایییەکان بخوێنەوە تا بزانیت چۆن بەکاریان بێنیت. سپاس و بەھیوای بەردەوامی! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٩:١٨، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC)

:زۆر سپاس کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، بەهیوام شایەنی بم. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| &lt;span style=&quot;font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;&quot;&gt;زەمەنCefayî&lt;/span&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢١:٤٧، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC)

== نیشانێک لە تێسلاوە ! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[پەڕگە:Barnstar of Diligence decorated (gold-brown version).png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''نیشانی بەردەوامی و بەهێزیت'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | پێم خۆشە تا ئێستا لە ویکی بەردەوامیت، بەهیوای کاری زیاتر. &lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;&lt;/span&gt; [[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])&lt;/b&gt; ‏٠٩:٢٠، ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC)
|}

:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر سپاس! پشتگیرییەکەت بەرز دەنرخێنم، ئێوەیش بمێنن بۆم پرۆژەیە. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| &lt;span style=&quot;font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;&quot;&gt;زەمەنCefayî&lt;/span&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١٧:٤٣، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC)

== گواستنەوە بەبێ جێھێشتنی ڕەوانەکەر ==

سڵاو کاک زەمەند زۆر ئاگاداری مافی گواستنەوە بن چەندین پەڕ ھەیە گواستنەوەتان بۆی کردووە بەبێ جێھێشتنی ڕەوانەکەر بەبێ ئەوەی بزانن گەر وا بکەن دەبێت ئەو پەڕانەش بگوازنەوە کە بەستەری پێدەدەن. بۆ زانیاری زیاتر بڕوانە [[ویکیپیدیا:کێشەی گواستنەوە]]. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٥٤، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەوەم کردوە کە ئێوە دەیڵێن، جا نازانم «بەستەرەکان بە ئێرەوە» تەواوی بەستەرەکان نیشان دەدات یان نا، وتارێکم گواستوەتەوە لە یەک تا چوار بەستەر زیاتر نەم بینیوە دەنا ئەوەی تێیدا بووبێت چاکم کردوە. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| &lt;span style=&quot;font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;&quot;&gt;زەمەنCefayî&lt;/span&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢٠:٤٩، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)

== سڕینەوەی ڕەوانەکەرەکان ==

کۆمەڵێک ڕەوانەکەرت بۆ سڕینەوەی خێرا پاڵاوتبوو نەمسڕینەوە چونکە سڕینەوەیان بە قازانجی وییکیپیدیا نەبوون سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٥، ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)

:بەڵام خاڵێکی گرنگت ئەوە بوو ڕاستکردنەوەت بۆ ناوی ئیمپراتۆڕیەتی جین کردبوو دەست خۆش، چونکە جین (金朝) جیاوازە لەگەڵ چین (秦朝). [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٣١، ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::{{وب|Sakura emad}}: [[ئیستعمار]]، [[ئیستیعمار]]، [[ئیستێعمار]]، [[ئستعمار]] ھەم ھەڵە نووسراون ھەم بەکارنایەن و کوردی نین، بەستەریشیان نییە. زەحمەت نەبێ یان بیانسڕەوە یا دەیانگەڕێنمەوە باری پێشووی. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ‏١٦:٢٥، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::کاتی خۆی لەلایەن  Min.neelوە بەھۆکارێک درووستکراون و دیارە لە سێرجی گووگڵ بەکاردێن و سێرجیان بۆ دەکرێت، گەڕانەوەی بەبێ وتووێژ تەنھا بارودۆخەکە خراپتر دەکات لە قازانجی ویکیپیدیا نییە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:٤١، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::::بەبێ ھیچ ھۆکارێک یان ڕوونکردنەوەیەک ئەو کردەوانە مەگەڕێننەوە کە من چاکم کردوون، گەر بەردەوام بیت بەبێ وتووێژ تەنھا بارودۆخەکە خراپتر دەبێت و قازانج بە ویکیپیدیا ناگات [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٢٣، ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::ئەوە چاککردن نیە، کوردێک نیە ناسیونالیسم بەکاربێنێ، ئەوەی گەڕانیشی بۆ بکات سەرەتا [[fa:ناسیونالیسم]]ی پێ نیشان دەدات نەک ڕەوانەی ئێرەی بکا. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ‏١٩:٣٢، ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::ڕەوانەکەرەکان کۆنە و لەلایەن بەکارھێنەرێکی شارەزای زمانەوانی وەک کاک چالاک، و بەکارھێنەر &quot;برووسک&quot; درووستکراون، گەر دەتەوێت بسڕدرێتەوە وتووێژی سڕینەوە بکەوە گەر زانیاریت لەسەر وتووێژی سڕینەوە نییە پێم بڵێ من بۆت درووست دەکەم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٣٩، ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::کارم بەوە نیە کێ دایناوە، ئەوەندەی ئەزانم کوردێکم نەبینیوە بەکاریبێنێت و ھەڵەیە، بە پێویستی نازانم وتووێژی بۆ بکەمەوە وەلێ ئەمە ئیشی ئێوەشە نەک من. جیا لەوە، بۆچی پێتوایە [[گ‌یانداران]] ناوێکی بێ کێشەیە؟ ئەو بزوێنە چی دەکا لەویا؟ [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ‏٢١:٠٥، ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] و کاک @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]ش گەر بتوانن کاک زەمەن تێبگەیەنن کە لەخۆیەوە نابێ شت بسڕێتەوە بەبێ وتووێژ ئەگەرچیش پێی وابێ ھەڵەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٤، ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەوانەی سڕیوتن ھەموو پێویست بوون. بۆ وێنە ئیستیعمار و ئیستعمار و ئەمانە ھەمووی لای ئێمە بە کار دێن و لە گەلێ دەقی کوردیشا ھاتوون. وەک لە شیعری گۆرانا، یا لە کتێبەکانی ھەژار یا قزڵجیا. تکایە بەبێ وتووێژ نە بگوازەرەوە نە بسڕەوە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١١:٥٣، ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::::{{وب|Aza}} ئەمەی دەیڵێیت [[گ‌یانداران]]-یش دەگرێتەوە؟ [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ‏٢١:١٠، ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] نا، ئەوە ھەڵەی ڕێنووسە و دەبێ بسڕێتەوە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٤:٠٩، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::: {{وب|Sakura emad}} ببوورە درەنگ وەڵامم دایەوە. کاک Zemen ئەوانەی کە لەسەرەوە و بە ئیستعمار دەستت پێ کردوونە ھەموویان وتراون. ئەم بەزموڕەزمە لە وشە بیانییەکاندا کە ھاتوونەتە ناوی کوردییەوە زۆرن وەک «ئمتیحان، ئنتیحان، ئیمتیحان ئینتیحان و چەندین شێوازی تریش کە ناتوانم ئاماژە بە ھەموویان بدەم». بەڵام وەک کاک Aza وتی، گ‌یانداران دروست نییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٣:٠٥، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== زانیارییەکان ==
سڵاو بەکارهێنەری ئازیز، داواکارم چیتر ئەو زانیاریانە نەسڕیتەوە کە زیاد دەکرێن لەسەر (شارۆچکەی عەربەت) یان چاکدەکرێن، سوپاسێکی کوردەواریش بۆ جەنابت، بەڕێزن.  [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ‏٢٠:٤٠، ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)

:وە هەروەها هیوادارم کاتێک کە (وشە کوردییەکان) زیاد دەکرێن و وشە عەرەبییەکان لادەدرێن، سەر لە نوێ لایان نەدەیت و ببنەوە بە وشەی عەرەبی، بۆ نموونە وشەی (ناحیە)م گۆڕیبوو بە (شارۆچکە) و زۆر شتی تر، وە وشەی ( عربت ) م کردبوو بە (عەربەت)، وە هەروەها زانیارەکم لە مێژووی شارۆچکەکەدا دانابوو کە چەند کاتژمێرێکی ویستووە هەتا دۆزیومەتەوە، ئەزیزن.  [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ‏٢٠:٤٦، ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::ئێمە کە شتی وەها و زانیاری ئەرشیف دەکەین بۆ نەوە و مرۆڤانی داهاتووی کوردستانە، بۆیە بێگومان وشەی کوردی زۆر لەبارترە، خۆ ئێستا نە لە ژێر دەستەڵاتی سەدامین نە هیچ تا من بە سەردەمی ئەو و بە ئەلفبێی عەرەبی باسی شتێک بکەم کە هی کوردە، بۆ نموونە کە باسی شارۆچکە دەکەین، ئێمە وشەکەمان هەیە، جا چ پێویست ئەکات وشە عەرەبییەکە زاڵ بێت بەسەریدا؟، هەروەها ئەمە نە سەرچاوەی ناوە و نە هیچی تر بەڵکو ئەمە وشەیەکە کە خودی خۆی هەیە و کوردییە، مەگەر هەر شتێک دژی مێژوو و زمانی کوردی بێت، ئەوا دژی ئەرشیفکردن ق دەوڵەمەند کردنی مێژوو و زمانی کوردی و ئاستی زانستی نەوەی داهاتوومانە، ئەزیزی ئێمەن.  [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ‏٢٠:٥٨، ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::{{وب|Atom7926}} سڵاو، تکایە ڕەچاوی [[وپ:نک]] و [[وپ:شێ]] و [[وپ:ئبس]] بکە، ئەو نووسینانەی زیادت کردون بێسەرچاوە بوون. ھاوپێچ وشەی ناحیە بەتەواوی گشتگیرە و پەیوەندی بە کوردی و ناکوردییەوە نیە، گەر کێشەت لەگەڵ ناوەکە ھەیە، لە یەکێک لە وتارە پەیوەندیدارەکان وتووێژی گۆڕینی ناوەکە بکەوە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ‏٢١:١٣، ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::::سڵاو، تکایە دەتوانی ڕوونی بکەیتەوە کە مەبەستت لە ( وتارە پەیوەندیدارەکان ) چییە؟ [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ‏٢٠:٣١، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::{{وب|Atom7926}} ھەر وتارێک پێشگریی ناحیەی پێوە بوو، دەتوانیت وتووێژی گۆڕینی ناوەکەی بکەیتەوە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ‏٢٢:٥٤، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::زۆر سوپاس بۆ ڕوونکردنەوەکەتان.  [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ‏٠٧:٥٢، ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== گواستنەوەی پەڕە ==

کاکە ئەم پەڕانەت بەکام ماف بەبێ وتووێژ گواستۆتەوە، ئەی نەم وت وتووێژ بکەن گەر وتارەکە ھیخۆتان نەبوو و دەستکاری بەکارھێنەریتری پێوەبوو؟ بەتایبەت ئەم وتارە کۆنانە کە کۆنن و چەن ساڵێکە نوسراون، بۆ بەردەوامیت لەم کارانە ئەتەوێ مافی گواستنەوەی پەڕە لەدەست بدەیت؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٦:٢٦، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)

:سڵاو. ئایا گواستنەوەکان خراپکارین؟ ھەڵەن؟ ئەوانەی کێشەیان ھەیە پێم بڵێ. کەس خاوەنی وتار نییە ئەوەی کردومە لەپێناو باشترکردنی وتارەکاندا بووە و ئەرکی کەسێکی ترم ئاسان کردوە، سەبارەت بە گۆڕینی ھەڵەی ڕێزمانیی ناوێک پێویست ناکا وتووێژ بکرێتەوە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٦:٣٩، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::کاک زەمەن کە کەسێکی شارەزاتر بە تایبەت بەڕێوەبەڕێک قسە دەکات پێویستە بەلایەنی کەمەوە گوێی بۆ بگریت لەوانەیە سوودی بۆتۆ و بۆ پڕۆژەکە ھەبێت، بەڵێ جگە لە وتاری خۆت (بەو مەرجەی نوێ بێت و بەکارھێنەران زۆر بەشداریان تێدا نەکردبێت) بێ وتووێژکردن بچیت وتارە کۆنەکان بگوازیتەوە کارێکی ھەڵەیە گەرچیش مەبەستت باشترکردن و چاکسازی بێت، نابێت لێرە بەویستی خۆتان کاربکەن ئەی [[ویکیپیدیا:یەکدەنگی]] بۆچی ھەیە بۆ ئەوە نییە بەیەکدەنگی پڕۆژەکە بەڕێوە ببەین؟، لێرە گەر دیقەت بدەیت باسی خاوەنداریەتی وتارم نەکردووە، وتوومە بەبێ وتووێژکردن و یەکدەنگی شتێک مەگۆڕە کە کاریگەری لەسەر ویکی دروست دەکات. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٣:٣٧، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::ببورن گەر خراپ لە مەبەستتان حاڵی بووبم، ڕاستە ئاگادارت کردومەتەوە، بەڵام وام بیرکردەوە مەبەستت ئەو ناوانەن کە زیاتر زەق و دیارن، بۆ نموونە [[مەڵەغان]]، دوای ئەوەی ویستم ڕاوێژ بە کەسانی شارەزا بکەم، نەک ھەر وەڵامم دەستنەکەوت، بەڵکوو بە بێڕێزیش ناویان بردم. گەر بە شایەنی ئەو مافەم نازانی، تکایە لێمی وەرگرەوە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٣:٣٦، ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== Translation request ==

Hello, Zemen.

Can you translate and upload the article about the prominent economist [[:en:Dani Rodrik]] in Sorani Kurdish Wikipedia?

Kindest regards, [[بەکارھێنەر:Moroike|Moroike]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Moroike|لێدوان]]) ٠٩:٠٤، ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== نیشانێک بۆ تۆ! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[پەڕگە:BoNM-Kurdistan.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''نیشانی کوردستان'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | سڵاو کاک زەمەن، ئەو نیشانە بەھۆی خزمەتکردنتان لە پەڕەکانی سەبارەت بە کوردستان پێشکەش دەکەم. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٤٦، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
|}

:{{وب|Hivja}} {{زۆر سپاس}} ھەڤاڵ گیان، دیارییەکەت گەلێ جوانە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٤٧، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)

== Notice of expiration of your reviewer right ==

&lt;div dir=&quot;ltr&quot;&gt;Hi, as part of [[:m:Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission &quot;reviewer&quot; (بەسەرداچوونەوەکەران) will expire on 2025-01-31 12:33:34. Please renew this right if you would like to continue using it. &lt;i&gt;In other languages: [[:m:Global reminder bot/Messages/default|click here]]&lt;/i&gt; [[بەکارھێنەر:Leaderbot|Leaderbot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Leaderbot|لێدوان]]) ١٩:٤٢، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)&lt;/div&gt;

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' ٠٦:٢٤، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Doc James@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 --&gt;

== چەن تێبینیەک ==

سڵاو، چەن تێبێنییەک بۆ داھاتووی کارەکانت، کاتێک گۆڕانکارییەک دەکەیت لە ویکیپیدیا با ئەوانی تریش ئاگاداربن، لە کورتەی دەستکاری ھۆکارەکەت بنووسە، نموونە کاتێک تاگی سڕینەوە دادەنێی ھۆکارەکەی بنووسە، کاتێک ناوی وتارێک دەگوازیەوە، کاتێک دەستکاری وتارێک دەکەی، یان ھەر گۆڕانکارییەکی تر کە پێویست بکات ئەوانی تریش بیزانن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٨:٢٧، ٨ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

== براوەی پێشبڕکێی وتارنووسین لە ویکیپیدیای کوردی - ٢٠٢٣ ==

[[پەڕگە:Zamand_Kurdish_Wikipedia_Editathon_-_2023_certificate.pdf|وێنۆک]]
سڵاو @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]]، خۆشحاڵبووین بە بەشداریتان لە پێشبڕکێی وتارنووسین لە ویکیپیدیای کوردی - ساڵی ٢٠٢٣. بە ناوی ڕێکخەرانی پێشبڕکێیەکە سوپاسی بەشداربوونت دەکەین و دەخوازین لە چالاکییەکانتان بەردەوامبن لە ویکیپیدیای کوردی و پڕۆژەکانی دیکەی ویکیمیدیا. لە پای بەدەستهێنانی پلەی سێیەم ئەم ڕێزلێنانەت پێشکەش دەکەین. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠٦:٤٨، ١٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

:خۆشحاڵ بووم. سپاس بۆ ماندوبوونی ئێوەش لە ئەرکی پێشبڕکێیەکە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٣٩، ١٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

== داواکاری سڕینەوە ==

کاک زەمەن یان ھۆکاری داوای سڕینەوەکانت بنووسە یان دایمەنێ {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٠:٣٩، ٢١ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

== سەرچاوەکان ==

سڵاو، چۆن کوردیپیدیا نابێت بە سەرچاوە؟ [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٣:٣٢، ١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

:سڵاو @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]. لێرە تەنیا من بە سەرچاوەی باوەڕ پێکراوی نازانم، ڕەنگە بەکارھێنەری تریش ھەبن کە کوردیپێدیا بە سەرچاوەیەکی باش نەزانن. بۆیە خۆشم بەدوور گرتوە لە دانانی وەک سەرچاوە. ھیچ پێوەرێکی ڕاستی و دروستی نیە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٧:١٦، ٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::لە کوردیپیدیاش سەرچاوە دانراوە، واتا بێ سەرچاوە نەنووسراوەتەوە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٨:٣٤، ٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::ئەوە زۆر دەگمەن ھەیە. تێبینیم کردوە، سەرچاوەکەش کە داندراوە قسەی ھەڵبەستراوی بۆ زیاد کراوە. بەھەرحاڵ، لە [[وپ:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان/تەختەئاگاداری]] ئەم باسەم کردوەتەوە، دەتوانیت بەشدار بیت و بەڵگەکانت بخەیتە ڕوو کە بۆچی کوردیپێدیا بۆ سەرچاوە دەشێت. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٤٤، ٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== بێ کەڵک؟؟!! ==

چۆن مێژژوی شوێنێک بە بێکەڵک دائەنێیت؟!

لەوە سەیرتر چۆن لە خۆتەوە بێ بە کاتپێدان و گفتوگۆ و ڕاوێژ بەشێک ئەسڕیتەوە؟؟؟؟؟!!!!! [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ١٦:٢٤، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] تکایە بێ وتووێژ دەستکاری مەگەڕێنەرەوە. ھەرکات بە سەرچاوەی بڕواپێکراوەوە، بەبێ لایەنگری و بە ڕێنووسێکی باش نووسینەکەت زیاد کرد بۆ وتارەکە، ئەوکات کەڵکی دەبێت و ناسڕدرێتەوە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٩:٤٨، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::مەبەستت لە لایەنگری چییە؟؟؟، بۆ زانیاریت بەڕێز ویکیپیدیا تۆڕێکی ئازادە، هیچ کەس بۆی نیە بەبێ وتووێژ شتێک بسڕێتەوە، ئینجا من بەهیچ شیوازێک لایەنگریم نەکردووە، ئەسڵەن لاینەگری چیی؟؟! تۆ باسی کام لایەنگرییە ئەکەیت؟، تۆ وەک کوردێک یەک بۆت نییە سەرچاوەی ناوی شوێنێک لە خۆتەوە بسڕیتەوە یان چەند وشەیەک لابدەیت! یان لە هەمووی گرنگتر بچیت مێژوو بسڕیتەوە، ئەزیزن. [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ١٩:٥١، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::بێگومان ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە و ھەموو کەس دەتوانێت دەستکاریی بکات، بەڵام دەبێت دەستکارییەکان ڕەچاوی ئەو یاسایانە بکەن کە ویکیپیدیای پێ بەڕێوەدەچێت، دیارترینیان [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] و [[وپ:شێواز]]ە. بۆ نموونە دەستەواژەی وەک &quot;''دەگێڕنەوە''&quot; یان &quot;''ئەوەی سەرنجڕاکێشە''&quot; کە لە وتارەکە داتناوە، ڕەچاوی ئەو یاسایانەی سەرێ ناکا. لە ھەمووی گرنگتر [[وپ:ئاماژە بە سەرچاوە|سەرچاوەی پێویستت]] بۆ نووسینەکەت نەھێناوەتەوە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٠:٠٢، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::::پێم بڵێ چی لێ بکەم ئەو کات تۆ نایسڕیتەوە؟، من بۆ ماوەی ٦ مانگە خەریکی کۆکردنەوەی زانیاری و سەرچاوە دوای سەرچاوەم لەسەری و ئیستاش تۆ بەبەردەوامی ئەیسڕیتەوە... باشە پێم بڵێ چی زیاد بکەم یان کەم بکەم لێی ئەو کات تۆ نایانسڕیتەوە؟؟  [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ٢٠:١٩، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::::تەنانەت ئەو وێنانەشت لاداوە کە سەرچاوەکەیانم نووسیووە!! [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ٢٠:٢٠، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::::::تەنانەت ئەو تێکست و نووسینانەشت لاداوە کە سەرچاوەکەیانم نووسیووە! [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ٢٠:٢١، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::::سپاس بۆ خەمخۆری و ماندوبوونتان. من ھیچ سەرچاوەیەکم نەبینی کە داتنابێ. تەنیا ھەوڵبە [[ویکیپیدیا:فێرکاریی دەستکاریکردنی ویکیپیدیا بە وێنە|وپ:فێرکاری بە وێنە]]، [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان]] و [[وپ:ئاماژە بە سەرچاوە]] بخوێنیتەوە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٠:٢٦، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::::::ئێستا بۆ ئەو شتانەی کە سڕیووتنەتەوە چی بکەم؟ مەبەستم لەوەیە چی زیاد بکەم؟ وە چی لابدەم؟؟؟ دەمەوێت هەڵەکان رونبکەیتەوە تاوەکو بتوانم باشتریان بکەم، بۆیە وا باشتر بوو ئەگەر پەڕەی وتووێژت بکردایەتەوە.  [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ٢٠:٣٣، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== کیبۆردە کوردییەکەم ==

سڵاو! لە ئێستادا چیتر تاگی نووسەی ناستاندارد نایەتە سەرەوە. کێشەی کیبۆردەکەم چاکبوو؟

وتاری ([[پارتی کرێکارانی کۆریا]])م درووست کرد، ئەگەر سەیر بکەیت، کێشەی کیبۆردەکەم ھێشتا ماوە؟ [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٢:٠٤، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

:سڵاو Ari Qasm. بەپێی ئەو وتارە بێ، تەختەکلیلەکەت کێشەی نییە. سپاس بۆ سازکردنی وتارەکەش! [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٢٤، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::زۆر سوپاس بۆ تۆش! [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٢:٣٩، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== کورد ھەر بە تەنیا کورمانج نییە ==
کاکە زەمەنی خۆشەویست، تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=کورمانج&amp;diff=prev&amp;oldid=1409729 لەم جۆرە گۆڕانکارییانە] دووری بکەرەوە. خۆتان باشتر دەزانین کورد ھەر بە تەنیا کورمانج نییە و نەتەوەیەکی فرەزمان و فرەئیتنیکە و ھیچ کەسێک ناتوانێت بێژێت کوردی لەک، سۆران، زازا یان گۆران کەمتر لە کورمانجێک کوردە، یان شۆناسی کوردی میعیار و ناوەندێکی ھەیە و ئەوەش کورمانجی یان سۆرانییە. ئەم جۆرە گۆڕانکارییانە جگە لەوەی کە لە خزمەتی وردبوونەوە لە سەر وردەکارییەکانی مێژوو و شۆناسی کورد و کوردستان نییە و شتێکی زانستنامەیی نییە، لە ناوچەکانێک وەکوو کرماشان، دێرسیم، ھەورامان و ھتد کە بە زمان و شێوەزارە کوردییەکانی دیکە دەئاخێڤێنن ھەستی جیایی لە شۆناسی کوردی بە دی دەھێنێت و دەبێتە ھۆی پەڕەسەندنی جیاییخوازی لە شۆناسی کوردی و جەریاناتێک وەکوو پان-گۆرانیزم و پان-لەکیزم و پان-زازاکیزم. من ھەموو ھەوڵم ئەوەیە پێناسەیەکی گشتگیر و ھەموولایەنە لە شۆناسی کوردی بە بنەما بگرم تا جیاکارییەکان کەمتر ببن و ڕاستیی فرەڕەھەندبوونی شۆناسی کوردی بە بنەما بگیردرێت. تکایە لەو دەستکارییانە دووری بکەینەوە. لەگەڵ ڕێزم بۆ جنابت.[[بەکارھێنەر:Paraw|پەڕاو]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Paraw|لێدوان]]) ٢٢:٠٧، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Paraw|Paraw]] ڕاستە، بەڵام وابزانم بەڕێز زەمەن وتاری کورمانجی گواستەوە بۆ کورد، بەڵام من جیابوونی وتارەکە بە خراپ نازانم. بێگومان بۆ دڕێژەی وتەکانت ڕاست دەکەن و قسەی تێدا نییە و کورد زۆر گەورەترە لە یەک دوو لق. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:١٥، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Paraw|Paraw]] @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] کێشەم لە گەڕاندنەوەی دەستکارییەکانم نیە، ھەڵەیەکم کردوە و ڕەنگبێ ئێوە ڕاستبن لەمەدا. تەنیا یەک پرسیارم ھەیە، من کە ئەو دەستکاریەم کرد پێم وابوو ئەمە جیاکردنەوەی کوردە، وام بیر دەکردەوە چۆن لوڕ و زازاکانیان لە کورد جیا کردۆتەوە و کردویانن بە گەل و ھەژموونی سەربەخۆ، ئەمەش شتێکی لەو جۆرەیە، چۆن ئێستە ھەورامی و ئێزیدییەکانیش خەریکە وا لێدەکەن، جا کرمانج و سۆرانیش! ئەمە بیرکردنەوەی من بوو، وەلێ نازانم ئەم کرمانجە ھەر بەپێی زمان و شێوازی ئاخاوتن وتاری بۆ نووسراوە؟ کرمانج ھەر کورد نیە؟ چۆنا ئەم جیاکارییە کراوە؟ تەنیا حەز دەکەم ئەوە بزانم. ھەروا لە ویکیی ئینگلیزیش کرمانج بۆ وتاری کورد ڕەوانە کراوە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٣٠، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::بەگشتی بۆچوونەکان جیاوازن. من پێموانییە کۆمەڵگای ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی ئەوەندە کاریگەریی ھەبێت کە لقەکانی کورد لێکتر سست بکاتەوە! دواتریش ئەو بیرۆکە دروست نییە لە شوێنێکی وەک ویکیپیدیا؛ ناکرێت بڵێین لەبەر ئەوەی جیاکاری دێتەدی وتارێک بسڕینەوە، بەڵکوو دەبێت بەپێی بایەخداری و سەرچاوەکان بیر لە مان و نەمانی پەڕەیەک بکەینەوە. بۆ مانەوە، سڕینەوە یان ڕەوانەکردنی ئەو وتارانەش پێویستە بە ڕەچاوکردنی یاساکان، کۆمەڵگای ویکیپیدیای خۆمان بڕیاری لەسەر بدات. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥٩، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] مەبەستم ئەوە نەبوو شتێ بە لایەنی کوردا نەبێت ئێمەش بیسڕینەوە. ھەر ئەوەی دەیڵێی مەبەستمە. ئەمە تا چەند بایەخدارە؟ شتی وا بوونی ھەیە کە بەم شێوەیە کوردی پێ جیا کراوەتەوە؟ چون ئەمە یەکەم جارمە شتی وا دەبینم. ئەگەر جیاکارییەکی وا ھەیە، دەبێ وتاری سۆرانییەکان لەگەڵ ئەوانی تریش دروست بکەین. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٢٨، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::::: بەڕێزان، نە من و نە ھیچ کەسێکی دیکە ناتوانین کورد بوونی کورمانج یان ھەر گەلێکی کوردیی دیکە ئینکار بکەین. مەبەست ھەر بە تەنیا ئەوە بوو کە کورد ھەر بە تەنیا کورمانج نییە و لە پێکھاتەکانێکی جیاواز بە دی ھاتووەتەوە. ئەگەر کورمانج کوردە و دەبێت وتارەکەی ڕەوانەی وتاری سەرەکیی کورد بکرێت، دەی بۆچی وتارەکانی لەک، کەڵھوڕ، کورد (باشوور)، ھەورامی، سۆران، زەنگنە، گۆران، زازا، ... ڕەوانەی کورد نەکرێت؟ مەبەست لە سازکردنی ئەو وتارانە نووسینی ھەندێک زانیاریی مێژوویی، چاندی، جوگرافی، جەماوەرناسی و سیاسی سەبارەت بەو پێکھاتانەیە. بە ڕای من ھەریەک لەو پێکھاتانە دەبێت وتارێکی سەربەخۆیان بێت و لە وتاری «[[کورد]]»یش ھەموویان بە سەر یەکەوە بێن و سەبارەت بە شتەکانی گشتیی کورد وەکوو نەتەوەیەک قسە بکرێت. لە ھەموو داڕێژەکان و وتارەکانی سەبارەت بە کوردەکان دەبێت ئەمە لە بەر چاو بگرین کە ھیچ پێکھاتەیەک نادیدە نەگرێت. کورد ناوێکی گشتی بۆ ھەموومانە و ھیچ پێکھاتەیەک ناتوانێت خۆی سەرەکیتر و وەکوو میعیارێکی کوردبوون بزانێت. لەگەڵ ڕێزم بۆ ئێوە و ھەمووان.[[بەکارھێنەر:Paraw|پەڕاو]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Paraw|لێدوان]]) ٠٩:١٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Paraw|Paraw]] ڕاستە، سازکردنی ئەو وتارانە نابنە ھۆی جیاکاری، ھەموومان دەزانین ھەر لقێکی کورد خۆی دەبێتە ھەزاران عەشیرەت و لقی بچووکتر. بۆ ھەموو گەلێکیش ئەو جۆرەیە. ئێرە زانستنامەیەکی ئازادە و ئەگەر سەرچاوەی باشمان ھەبێت دەتوانین بۆ تەواوی عەشیرەتەکانی کوردیش وتار ساز بکەین. بێگومان چ لە ڕووی زانستییەوە و چ لە ڕووی کوردایەتییەوە ھیچ کوردێک لەسەر کوردێکی تر نییە و ھەموو یەک گەلین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:٣٤، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::گەر وایە سەیرێکی [[سۆران (گەل)]] بکەن. بەڕێوەبەر Pirehelokan پێشنیاری تێکەڵکردنی کردوە لەگەڵ شێوەزارەکە، ھەمان حاڵەتی کورمانج-ی ھەیە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٥٦، ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::بە بۆچوونی من بێجگە لە کورمانج، ئەوانەی تر کێشەی ناویان تێدا دەبینم. پێم وایە شایەنی ئەوەن وتاریان ھەبێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٥٥، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== بە چ مافێک؟ ==

سڵاو بەڕێز، بە چ مافێک منت بێبەش کردووە لە دەستکاری کردنی وتارەکانی ویکیپیدیا؟؟؟؟
بە تایبەتی ئەوەی شارۆچکەی (عەربەت)؟؟؟؟؟ [[تایبەت:بەشدارییەکان/62.201.254.142|62.201.254.142]] ١٣:٤١، ١٧ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

:ئایا پێویست دەکات ئەم بابەتە بگەیەنمە Wikipedia's Foundation / Privacy Policy؟؟ [[تایبەت:بەشدارییەکان/62.201.254.142|62.201.254.142]] ١٣:٤٣، ١٧ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::وتاری (شارۆچکەی عەربەت)م ئامادەکرد و بڵاومکردۆتەوە، هەموو سەرچاوە دروستەکانی تێدایە، هەندێک کێشە هەن تێیدا، بەهۆی سەرقاڵی ئەم ٢ و ٣ ڕۆژە نەمتوانیووە چارەی بکەم، لەبەر ئەوەی جەنابتان منتان بێبەشکردبوو لە دەستکاریکردنی وتارەکە بۆیە وتارێکی دیکەم بک دروست کرد وە ڕەچاوی هەموو یاساکانی ویکیپیدیا و سیاسەتەکانی ناوبراوم کرد، ئیتر ئەگەر ئەمەشیان دەسڕیتەوە، ئازادیت، بەڵام بە چ مافێک منت بێبەشکردووە؟  [[تایبەت:بەشدارییەکان/62.201.254.142|62.201.254.142]] ١٣:٥٢، ١٧ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::وتارێکی دیکەم دروست کرد**** [[تایبەت:بەشدارییەکان/62.201.254.142|62.201.254.142]] ١٣:٥٣، ١٧ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::::سڵاو. ببورە، نازانم باسی چی دەکەی. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٥٣، ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::::سڵاو، باسی وتاری شارۆچکەی (عەربەت) دەکەم،  منت بێبەشکردووە بە جۆرێک لە جۆرەکان ناتوانم هیچ دەستکاریەکی وتارەکە بکەم. [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ١٩:٤٦، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] تەنیا بەڕێوەبەران دەتوانن کەسێک لە بەشداری و دەستکاریکردن بەربەست و بێبەش بکەن، بەڵام بەکارھێنەر:Zemen مافی بەڕێوەبەرایەتیی نییە و ناتوانێت ھیچ کەس بەربەست بکات. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٠٥، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== سازکردنی وتارێک ==

سڵاو بەڕێز زەمەن ماندوو نەبی، ھیوادارم ھەر دەم باش بی. تکایە ئەگەر دەتوانی وتاری [[:en:2025_Turkish_protests|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٥ی تورکیا]] لێرە ساز بکە، زۆر سپاس بۆ بەڕێزت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٢٥، ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

:سڵاو کاکە گیان. منیش دەخوازم تەندروست باش بیت. {{کرا}} بڕوانە [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٥ی تورکیا|ئێرە]]. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٠:٤١، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::گەلێک سپاس بۆ ئەوەی زەحمەتت کێشا و وتارەکەت ساز کرد. لە [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا]] بەکارھات. ماندوو نەبی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥٥، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== Request to update [[داڕێژە:Country data Saint Vincent and the Grenadines]] ==

Hi @Zemen, thank you for your help with [[داڕێژە:Country data East Flanders]]. I really appreciate it.
Now, I’d also like to request an update to [[داڕێژە:Country data Saint Vincent and the Grenadines]]. You can see my proposed revision in my sandbox, which I’ve updated specifically for this request:[[بەکارھێنەر:OperationSakura6144/خۆڵەپەتانێ]]. Thank you again for your time and support! [[بەکارھێنەر:OperationSakura6144|OperationSakura6144]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:OperationSakura6144|لێدوان]]) ١٣:١٠، ٩ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC)

:Hey, @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]]. I've fixed the title now. I hope you help me really quick. [[بەکارھێنەر:OperationSakura6144|OperationSakura6144]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:OperationSakura6144|لێدوان]]) ٠٣:٥٣، ١٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:OperationSakura6144|OperationSakura6144]]: All done. Sorry it took a while, I'm not always around on wiki [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٥:٥٣، ١٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC)

== نیشانێک بۆ تۆ! ==

{| style=&quot;background-color: var(--background-color-success-subtle, #fdffe7); border: 1px solid var(--border-color-success, #fceb92); color: var(--color-base, #202122);&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[پەڕگە:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''نیشانی تێکۆشەری'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | ھەر بژیی.  [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ٢٣:٥٥، ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
|}

== داڕێژە ==
سەلام زەمەن. پەڕەکانی بەکارهێنەر:Zemen/بەکارهێنەر پەرەپێدانی وتار و بەکارهێنەر:Zemen/بەکارهێنەر دوودڵ‌م گواستنەوە بۆ [[داڕێژە:بەکارھێنەر پەرەپێدانی وتار]] و [[داڕێژە:بەکارھێنەر دوودڵ]] حەتاکوو بەکارهێنەرەکانی دیکەش بەکاری بێنن، ئەگەر دژی ئەو کردەیەی دەتوانی دەستکاریەکەم پووچەڵ کەیەوە. سوپاس [[بەکارھێنەر:SiNa|&lt;font color=&quot;#00BAAE&quot;&gt;'''سينا'''&lt;/font&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|&lt;font color=&quot;#FC6600&quot;&gt;&lt;small&gt; &lt;sup&gt;'''قسەوباس'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;/font&gt;]] ٠٩:١٤، ١٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)

:سڵاو @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] گیان. ھیچ کێشەم لەگەڵ گۆڕانکارییەکەتدا نییە، دەستتخۆش بێ. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٦:٤٦، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)

== حوزەیرانی ٢٠٢٦ ==

[[File:Information.svg|25px|alt=Information icon]] سڵاو. ویستم پێت ڕابگەێنم کە یەکێک یان زیاتر لە [[Special:Contributions/Zemen|بەشدارییە نوێکانت]]، وەک ئەوەی [[:کوردانی ئیسرائیل]]، بەسوود دیار نەبوون و گەڕێندرانەوە. تکایە پێش بەشداربوون ھەندێک لەکاتی خۆت بگرە و [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بخوێنەرەوە. ئەگەر سیاسەتەکانمان ڕوون نەبوون، دەتوانیت سەردانی [[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگا]] یان [[ویکیپیدیا:مێزی زانیاری|مێزی زانیاری]] بکەیت و ڕاستەوخۆ پرسیار بکەیت لەبارەی [[ویکیپیدیا:بەشداریکردن لە ویکیپیدیا|بەشداریکردن لەم پرۆژەیەدا]]. ئەگەر مەبەستت خراپ نەبووە تەنیا ویستووتە تاقیکردنەوە بکەیت، تکایە لەمەودوا [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|خۆڵەپەتانێ بەکارببە]] بۆ تاقیکردنەوە. ئەگەر پێت وایە ھەڵەیەکم کردووە لە گەڕاندنەوەی دەستکارییەکانت، یان ئەگەر پرسیارێکت ھەبوو، دەتوانی لە پەڕەی وتووێژەکەم ئاڕاستەمی بکەیت. سوپاس.&lt;!-- Template:uw-disruptive1 --&gt; &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠١:٠٢، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

[[پەڕگە:Information red.svg|25px|link=]] تکایە بوەستە لە زیادکردنی دەق و ناوەڕۆکی بێسەرچاوە. کردەوەکانت دژی سیاسەتی [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندنیبوونە]]. ئەگەر بەم شێوەیە بەردەوام بیت، لە دەستکاریکردنی ویکیپیدیا [[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|بەربەست دەکرێیت]]. &lt;!-- Template:uw-unsourced3 --&gt; &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠١:٠٧، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>awm0lal5xv810ziuahr4zckjwyfk2qf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589782</id>
      <parentid>1589760</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T09:29:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>دەستکاریی [[Special:Contributions/Épine|Épine]] ([[User talk:Épine|لێدوان]]) بۆ دوایین پێداچوونەوەی [[User:Zemen|Zemen]] گەڕێندرایەوە</comment>
      <origin>1567106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55093" sha1="slm7i6fq82279t3av345nisuz7vrvbg" xml:space="preserve">== نیشانێک بۆ تۆ! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[پەڕگە:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''نیشانی تێکۆشەری'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | بە هیوای سەرکەوتن دڵ💌 [[بەکارھێنەر:Hevar333|Hevar333]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hevar333|لێدوان]]) ‏١٠:٠٤، ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC)
|}

== ئەرشیڤ ==

سڵاو بەڕێز زەمەند، سپاس بۆ بەشدارییەکانت، تکایە کاتێک هەواڵە کۆنەکان لە [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا]] پاک دەکەیەوە، لە [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ|ئێرەدا]] ئەرشیڤیان بکە. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏١٧:٠١، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)

:دەستخۆش بۆ ئاگادارکردنەوەکە. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| &lt;span style=&quot;font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;&quot;&gt;زەمەنCefayî&lt;/span&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١٩:١٥، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::سپاس بۆ سەرنجدانتان، ھەر بژین. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏٢٠:٢٢، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== نیشانێک بۆ تۆ! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[پەڕگە:Peace Barnstar Hires.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''نیشانی دیپلۆماسی'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | سپاس بۆ بەشدارییەکانت بەڕێز زەمەند؛ ھەر بژی. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏٢٠:٢٤، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
|}

:@[[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]]ی ئازیز زۆر سپاس، خۆشحاڵم کە توانیومە ببمە یارمەتیدەری ئەم ویکیپیدیایە. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| &lt;span style=&quot;font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;&quot;&gt;زەمەنCefayî&lt;/span&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢١:١١، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== سازکردنی وتارێک ==

سڵاو بەڕێز زەمەند، تکایە ئەگەر توانیتان لە ھەر ئاستێکدا بێت وتاری [[:en:Red Sea crisis|قەیرانی دەریای سوور]] ساز بکە. بەھۆی شارەزاییتان ئەو داواکارییەی دەکەم. سپاس بۆ ئێوە. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏٢٣:٢٦، ٢ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]]، ئەو وتارە لە لیستی دروستکردنی وتارەکانم بوو، و لێی بێئاگا ببووم، خستتەوە بەرچاوم، بەدڵنیاییەوە کاری لەسەر دەکەم. گەلەک سپاس. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| &lt;span style=&quot;font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;&quot;&gt;زەمەنCefayî&lt;/span&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١٠:٤٣، ٣ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC)
::سپاس بۆ ئێوە کە ھەوڵی بەرەپێشبردنی پڕۆژەکە دەدن. ھەر بژین. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏١١:٢٤، ٣ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC)

== ٤ مافی نوێت بۆ زیاد کرا ==
سڵاو، بەو پێیەی بەشدارییەکی زۆر باشت ھەبووە، ھەر چوار مافی بەکارھێنەری پەسندکراو، [[ویکیپیدیا:پاسدراوی خۆگەڕ|پاسدەری خۆگەڕ]] و [[ویکیپیدیا:گەڕاندنەوە|گەڕێنەرەوە]] و [[وپ:گپبڕ|گواستنەوە بەبێ ڕەوانەکەر]]ت بۆ زیاد کرا. تکایە پەڕەی ڕێنمایییەکان بخوێنەوە تا بزانیت چۆن بەکاریان بێنیت. سپاس و بەھیوای بەردەوامی! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٩:١٨، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC)

:زۆر سپاس کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، بەهیوام شایەنی بم. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| &lt;span style=&quot;font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;&quot;&gt;زەمەنCefayî&lt;/span&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢١:٤٧، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC)

== نیشانێک لە تێسلاوە ! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[پەڕگە:Barnstar of Diligence decorated (gold-brown version).png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''نیشانی بەردەوامی و بەهێزیت'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | پێم خۆشە تا ئێستا لە ویکی بەردەوامیت، بەهیوای کاری زیاتر. &lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;&lt;/span&gt; [[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])&lt;/b&gt; ‏٠٩:٢٠، ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC)
|}

:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر سپاس! پشتگیرییەکەت بەرز دەنرخێنم، ئێوەیش بمێنن بۆم پرۆژەیە. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| &lt;span style=&quot;font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;&quot;&gt;زەمەنCefayî&lt;/span&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١٧:٤٣، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC)

== گواستنەوە بەبێ جێھێشتنی ڕەوانەکەر ==

سڵاو کاک زەمەند زۆر ئاگاداری مافی گواستنەوە بن چەندین پەڕ ھەیە گواستنەوەتان بۆی کردووە بەبێ جێھێشتنی ڕەوانەکەر بەبێ ئەوەی بزانن گەر وا بکەن دەبێت ئەو پەڕانەش بگوازنەوە کە بەستەری پێدەدەن. بۆ زانیاری زیاتر بڕوانە [[ویکیپیدیا:کێشەی گواستنەوە]]. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٥٤، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەوەم کردوە کە ئێوە دەیڵێن، جا نازانم «بەستەرەکان بە ئێرەوە» تەواوی بەستەرەکان نیشان دەدات یان نا، وتارێکم گواستوەتەوە لە یەک تا چوار بەستەر زیاتر نەم بینیوە دەنا ئەوەی تێیدا بووبێت چاکم کردوە. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| &lt;span style=&quot;font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;&quot;&gt;زەمەنCefayî&lt;/span&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢٠:٤٩، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)

== سڕینەوەی ڕەوانەکەرەکان ==

کۆمەڵێک ڕەوانەکەرت بۆ سڕینەوەی خێرا پاڵاوتبوو نەمسڕینەوە چونکە سڕینەوەیان بە قازانجی وییکیپیدیا نەبوون سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٥، ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)

:بەڵام خاڵێکی گرنگت ئەوە بوو ڕاستکردنەوەت بۆ ناوی ئیمپراتۆڕیەتی جین کردبوو دەست خۆش، چونکە جین (金朝) جیاوازە لەگەڵ چین (秦朝). [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٣١، ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::{{وب|Sakura emad}}: [[ئیستعمار]]، [[ئیستیعمار]]، [[ئیستێعمار]]، [[ئستعمار]] ھەم ھەڵە نووسراون ھەم بەکارنایەن و کوردی نین، بەستەریشیان نییە. زەحمەت نەبێ یان بیانسڕەوە یا دەیانگەڕێنمەوە باری پێشووی. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ‏١٦:٢٥، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::کاتی خۆی لەلایەن  Min.neelوە بەھۆکارێک درووستکراون و دیارە لە سێرجی گووگڵ بەکاردێن و سێرجیان بۆ دەکرێت، گەڕانەوەی بەبێ وتووێژ تەنھا بارودۆخەکە خراپتر دەکات لە قازانجی ویکیپیدیا نییە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:٤١، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::::بەبێ ھیچ ھۆکارێک یان ڕوونکردنەوەیەک ئەو کردەوانە مەگەڕێننەوە کە من چاکم کردوون، گەر بەردەوام بیت بەبێ وتووێژ تەنھا بارودۆخەکە خراپتر دەبێت و قازانج بە ویکیپیدیا ناگات [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٢٣، ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::ئەوە چاککردن نیە، کوردێک نیە ناسیونالیسم بەکاربێنێ، ئەوەی گەڕانیشی بۆ بکات سەرەتا [[fa:ناسیونالیسم]]ی پێ نیشان دەدات نەک ڕەوانەی ئێرەی بکا. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ‏١٩:٣٢، ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::ڕەوانەکەرەکان کۆنە و لەلایەن بەکارھێنەرێکی شارەزای زمانەوانی وەک کاک چالاک، و بەکارھێنەر &quot;برووسک&quot; درووستکراون، گەر دەتەوێت بسڕدرێتەوە وتووێژی سڕینەوە بکەوە گەر زانیاریت لەسەر وتووێژی سڕینەوە نییە پێم بڵێ من بۆت درووست دەکەم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٣٩، ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::کارم بەوە نیە کێ دایناوە، ئەوەندەی ئەزانم کوردێکم نەبینیوە بەکاریبێنێت و ھەڵەیە، بە پێویستی نازانم وتووێژی بۆ بکەمەوە وەلێ ئەمە ئیشی ئێوەشە نەک من. جیا لەوە، بۆچی پێتوایە [[گ‌یانداران]] ناوێکی بێ کێشەیە؟ ئەو بزوێنە چی دەکا لەویا؟ [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ‏٢١:٠٥، ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] و کاک @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]ش گەر بتوانن کاک زەمەن تێبگەیەنن کە لەخۆیەوە نابێ شت بسڕێتەوە بەبێ وتووێژ ئەگەرچیش پێی وابێ ھەڵەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٤، ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەوانەی سڕیوتن ھەموو پێویست بوون. بۆ وێنە ئیستیعمار و ئیستعمار و ئەمانە ھەمووی لای ئێمە بە کار دێن و لە گەلێ دەقی کوردیشا ھاتوون. وەک لە شیعری گۆرانا، یا لە کتێبەکانی ھەژار یا قزڵجیا. تکایە بەبێ وتووێژ نە بگوازەرەوە نە بسڕەوە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١١:٥٣، ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::::{{وب|Aza}} ئەمەی دەیڵێیت [[گ‌یانداران]]-یش دەگرێتەوە؟ [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ‏٢١:١٠، ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] نا، ئەوە ھەڵەی ڕێنووسە و دەبێ بسڕێتەوە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٤:٠٩، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::: {{وب|Sakura emad}} ببوورە درەنگ وەڵامم دایەوە. کاک Zemen ئەوانەی کە لەسەرەوە و بە ئیستعمار دەستت پێ کردوونە ھەموویان وتراون. ئەم بەزموڕەزمە لە وشە بیانییەکاندا کە ھاتوونەتە ناوی کوردییەوە زۆرن وەک «ئمتیحان، ئنتیحان، ئیمتیحان ئینتیحان و چەندین شێوازی تریش کە ناتوانم ئاماژە بە ھەموویان بدەم». بەڵام وەک کاک Aza وتی، گ‌یانداران دروست نییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٣:٠٥، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== زانیارییەکان ==
سڵاو بەکارهێنەری ئازیز، داواکارم چیتر ئەو زانیاریانە نەسڕیتەوە کە زیاد دەکرێن لەسەر (شارۆچکەی عەربەت) یان چاکدەکرێن، سوپاسێکی کوردەواریش بۆ جەنابت، بەڕێزن.  [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ‏٢٠:٤٠، ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)

:وە هەروەها هیوادارم کاتێک کە (وشە کوردییەکان) زیاد دەکرێن و وشە عەرەبییەکان لادەدرێن، سەر لە نوێ لایان نەدەیت و ببنەوە بە وشەی عەرەبی، بۆ نموونە وشەی (ناحیە)م گۆڕیبوو بە (شارۆچکە) و زۆر شتی تر، وە وشەی ( عربت ) م کردبوو بە (عەربەت)، وە هەروەها زانیارەکم لە مێژووی شارۆچکەکەدا دانابوو کە چەند کاتژمێرێکی ویستووە هەتا دۆزیومەتەوە، ئەزیزن.  [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ‏٢٠:٤٦، ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::ئێمە کە شتی وەها و زانیاری ئەرشیف دەکەین بۆ نەوە و مرۆڤانی داهاتووی کوردستانە، بۆیە بێگومان وشەی کوردی زۆر لەبارترە، خۆ ئێستا نە لە ژێر دەستەڵاتی سەدامین نە هیچ تا من بە سەردەمی ئەو و بە ئەلفبێی عەرەبی باسی شتێک بکەم کە هی کوردە، بۆ نموونە کە باسی شارۆچکە دەکەین، ئێمە وشەکەمان هەیە، جا چ پێویست ئەکات وشە عەرەبییەکە زاڵ بێت بەسەریدا؟، هەروەها ئەمە نە سەرچاوەی ناوە و نە هیچی تر بەڵکو ئەمە وشەیەکە کە خودی خۆی هەیە و کوردییە، مەگەر هەر شتێک دژی مێژوو و زمانی کوردی بێت، ئەوا دژی ئەرشیفکردن ق دەوڵەمەند کردنی مێژوو و زمانی کوردی و ئاستی زانستی نەوەی داهاتوومانە، ئەزیزی ئێمەن.  [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ‏٢٠:٥٨، ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::{{وب|Atom7926}} سڵاو، تکایە ڕەچاوی [[وپ:نک]] و [[وپ:شێ]] و [[وپ:ئبس]] بکە، ئەو نووسینانەی زیادت کردون بێسەرچاوە بوون. ھاوپێچ وشەی ناحیە بەتەواوی گشتگیرە و پەیوەندی بە کوردی و ناکوردییەوە نیە، گەر کێشەت لەگەڵ ناوەکە ھەیە، لە یەکێک لە وتارە پەیوەندیدارەکان وتووێژی گۆڕینی ناوەکە بکەوە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ‏٢١:١٣، ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::::سڵاو، تکایە دەتوانی ڕوونی بکەیتەوە کە مەبەستت لە ( وتارە پەیوەندیدارەکان ) چییە؟ [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ‏٢٠:٣١، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::{{وب|Atom7926}} ھەر وتارێک پێشگریی ناحیەی پێوە بوو، دەتوانیت وتووێژی گۆڕینی ناوەکەی بکەیتەوە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ‏٢٢:٥٤، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::زۆر سوپاس بۆ ڕوونکردنەوەکەتان.  [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ‏٠٧:٥٢، ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== گواستنەوەی پەڕە ==

کاکە ئەم پەڕانەت بەکام ماف بەبێ وتووێژ گواستۆتەوە، ئەی نەم وت وتووێژ بکەن گەر وتارەکە ھیخۆتان نەبوو و دەستکاری بەکارھێنەریتری پێوەبوو؟ بەتایبەت ئەم وتارە کۆنانە کە کۆنن و چەن ساڵێکە نوسراون، بۆ بەردەوامیت لەم کارانە ئەتەوێ مافی گواستنەوەی پەڕە لەدەست بدەیت؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٦:٢٦، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)

:سڵاو. ئایا گواستنەوەکان خراپکارین؟ ھەڵەن؟ ئەوانەی کێشەیان ھەیە پێم بڵێ. کەس خاوەنی وتار نییە ئەوەی کردومە لەپێناو باشترکردنی وتارەکاندا بووە و ئەرکی کەسێکی ترم ئاسان کردوە، سەبارەت بە گۆڕینی ھەڵەی ڕێزمانیی ناوێک پێویست ناکا وتووێژ بکرێتەوە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٦:٣٩، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::کاک زەمەن کە کەسێکی شارەزاتر بە تایبەت بەڕێوەبەڕێک قسە دەکات پێویستە بەلایەنی کەمەوە گوێی بۆ بگریت لەوانەیە سوودی بۆتۆ و بۆ پڕۆژەکە ھەبێت، بەڵێ جگە لە وتاری خۆت (بەو مەرجەی نوێ بێت و بەکارھێنەران زۆر بەشداریان تێدا نەکردبێت) بێ وتووێژکردن بچیت وتارە کۆنەکان بگوازیتەوە کارێکی ھەڵەیە گەرچیش مەبەستت باشترکردن و چاکسازی بێت، نابێت لێرە بەویستی خۆتان کاربکەن ئەی [[ویکیپیدیا:یەکدەنگی]] بۆچی ھەیە بۆ ئەوە نییە بەیەکدەنگی پڕۆژەکە بەڕێوە ببەین؟، لێرە گەر دیقەت بدەیت باسی خاوەنداریەتی وتارم نەکردووە، وتوومە بەبێ وتووێژکردن و یەکدەنگی شتێک مەگۆڕە کە کاریگەری لەسەر ویکی دروست دەکات. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٣:٣٧، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::ببورن گەر خراپ لە مەبەستتان حاڵی بووبم، ڕاستە ئاگادارت کردومەتەوە، بەڵام وام بیرکردەوە مەبەستت ئەو ناوانەن کە زیاتر زەق و دیارن، بۆ نموونە [[مەڵەغان]]، دوای ئەوەی ویستم ڕاوێژ بە کەسانی شارەزا بکەم، نەک ھەر وەڵامم دەستنەکەوت، بەڵکوو بە بێڕێزیش ناویان بردم. گەر بە شایەنی ئەو مافەم نازانی، تکایە لێمی وەرگرەوە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٣:٣٦، ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== Translation request ==

Hello, Zemen.

Can you translate and upload the article about the prominent economist [[:en:Dani Rodrik]] in Sorani Kurdish Wikipedia?

Kindest regards, [[بەکارھێنەر:Moroike|Moroike]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Moroike|لێدوان]]) ٠٩:٠٤، ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== نیشانێک بۆ تۆ! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[پەڕگە:BoNM-Kurdistan.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''نیشانی کوردستان'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | سڵاو کاک زەمەن، ئەو نیشانە بەھۆی خزمەتکردنتان لە پەڕەکانی سەبارەت بە کوردستان پێشکەش دەکەم. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٤٦، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
|}

:{{وب|Hivja}} {{زۆر سپاس}} ھەڤاڵ گیان، دیارییەکەت گەلێ جوانە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٤٧، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)

== Notice of expiration of your reviewer right ==

&lt;div dir=&quot;ltr&quot;&gt;Hi, as part of [[:m:Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission &quot;reviewer&quot; (بەسەرداچوونەوەکەران) will expire on 2025-01-31 12:33:34. Please renew this right if you would like to continue using it. &lt;i&gt;In other languages: [[:m:Global reminder bot/Messages/default|click here]]&lt;/i&gt; [[بەکارھێنەر:Leaderbot|Leaderbot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Leaderbot|لێدوان]]) ١٩:٤٢، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)&lt;/div&gt;

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' ٠٦:٢٤، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Doc James@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 --&gt;

== چەن تێبینیەک ==

سڵاو، چەن تێبێنییەک بۆ داھاتووی کارەکانت، کاتێک گۆڕانکارییەک دەکەیت لە ویکیپیدیا با ئەوانی تریش ئاگاداربن، لە کورتەی دەستکاری ھۆکارەکەت بنووسە، نموونە کاتێک تاگی سڕینەوە دادەنێی ھۆکارەکەی بنووسە، کاتێک ناوی وتارێک دەگوازیەوە، کاتێک دەستکاری وتارێک دەکەی، یان ھەر گۆڕانکارییەکی تر کە پێویست بکات ئەوانی تریش بیزانن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٨:٢٧، ٨ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

== براوەی پێشبڕکێی وتارنووسین لە ویکیپیدیای کوردی - ٢٠٢٣ ==

[[پەڕگە:Zamand_Kurdish_Wikipedia_Editathon_-_2023_certificate.pdf|وێنۆک]]
سڵاو @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]]، خۆشحاڵبووین بە بەشداریتان لە پێشبڕکێی وتارنووسین لە ویکیپیدیای کوردی - ساڵی ٢٠٢٣. بە ناوی ڕێکخەرانی پێشبڕکێیەکە سوپاسی بەشداربوونت دەکەین و دەخوازین لە چالاکییەکانتان بەردەوامبن لە ویکیپیدیای کوردی و پڕۆژەکانی دیکەی ویکیمیدیا. لە پای بەدەستهێنانی پلەی سێیەم ئەم ڕێزلێنانەت پێشکەش دەکەین. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠٦:٤٨، ١٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

:خۆشحاڵ بووم. سپاس بۆ ماندوبوونی ئێوەش لە ئەرکی پێشبڕکێیەکە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٣٩، ١٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

== داواکاری سڕینەوە ==

کاک زەمەن یان ھۆکاری داوای سڕینەوەکانت بنووسە یان دایمەنێ {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٠:٣٩، ٢١ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

== سەرچاوەکان ==

سڵاو، چۆن کوردیپیدیا نابێت بە سەرچاوە؟ [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٣:٣٢، ١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

:سڵاو @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]. لێرە تەنیا من بە سەرچاوەی باوەڕ پێکراوی نازانم، ڕەنگە بەکارھێنەری تریش ھەبن کە کوردیپێدیا بە سەرچاوەیەکی باش نەزانن. بۆیە خۆشم بەدوور گرتوە لە دانانی وەک سەرچاوە. ھیچ پێوەرێکی ڕاستی و دروستی نیە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٧:١٦، ٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::لە کوردیپیدیاش سەرچاوە دانراوە، واتا بێ سەرچاوە نەنووسراوەتەوە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٨:٣٤، ٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::ئەوە زۆر دەگمەن ھەیە. تێبینیم کردوە، سەرچاوەکەش کە داندراوە قسەی ھەڵبەستراوی بۆ زیاد کراوە. بەھەرحاڵ، لە [[وپ:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان/تەختەئاگاداری]] ئەم باسەم کردوەتەوە، دەتوانیت بەشدار بیت و بەڵگەکانت بخەیتە ڕوو کە بۆچی کوردیپێدیا بۆ سەرچاوە دەشێت. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٤٤، ٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== بێ کەڵک؟؟!! ==

چۆن مێژژوی شوێنێک بە بێکەڵک دائەنێیت؟!

لەوە سەیرتر چۆن لە خۆتەوە بێ بە کاتپێدان و گفتوگۆ و ڕاوێژ بەشێک ئەسڕیتەوە؟؟؟؟؟!!!!! [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ١٦:٢٤، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] تکایە بێ وتووێژ دەستکاری مەگەڕێنەرەوە. ھەرکات بە سەرچاوەی بڕواپێکراوەوە، بەبێ لایەنگری و بە ڕێنووسێکی باش نووسینەکەت زیاد کرد بۆ وتارەکە، ئەوکات کەڵکی دەبێت و ناسڕدرێتەوە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٩:٤٨، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::مەبەستت لە لایەنگری چییە؟؟؟، بۆ زانیاریت بەڕێز ویکیپیدیا تۆڕێکی ئازادە، هیچ کەس بۆی نیە بەبێ وتووێژ شتێک بسڕێتەوە، ئینجا من بەهیچ شیوازێک لایەنگریم نەکردووە، ئەسڵەن لاینەگری چیی؟؟! تۆ باسی کام لایەنگرییە ئەکەیت؟، تۆ وەک کوردێک یەک بۆت نییە سەرچاوەی ناوی شوێنێک لە خۆتەوە بسڕیتەوە یان چەند وشەیەک لابدەیت! یان لە هەمووی گرنگتر بچیت مێژوو بسڕیتەوە، ئەزیزن. [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ١٩:٥١، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::بێگومان ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە و ھەموو کەس دەتوانێت دەستکاریی بکات، بەڵام دەبێت دەستکارییەکان ڕەچاوی ئەو یاسایانە بکەن کە ویکیپیدیای پێ بەڕێوەدەچێت، دیارترینیان [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] و [[وپ:شێواز]]ە. بۆ نموونە دەستەواژەی وەک &quot;''دەگێڕنەوە''&quot; یان &quot;''ئەوەی سەرنجڕاکێشە''&quot; کە لە وتارەکە داتناوە، ڕەچاوی ئەو یاسایانەی سەرێ ناکا. لە ھەمووی گرنگتر [[وپ:ئاماژە بە سەرچاوە|سەرچاوەی پێویستت]] بۆ نووسینەکەت نەھێناوەتەوە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٠:٠٢، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::::پێم بڵێ چی لێ بکەم ئەو کات تۆ نایسڕیتەوە؟، من بۆ ماوەی ٦ مانگە خەریکی کۆکردنەوەی زانیاری و سەرچاوە دوای سەرچاوەم لەسەری و ئیستاش تۆ بەبەردەوامی ئەیسڕیتەوە... باشە پێم بڵێ چی زیاد بکەم یان کەم بکەم لێی ئەو کات تۆ نایانسڕیتەوە؟؟  [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ٢٠:١٩، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::::تەنانەت ئەو وێنانەشت لاداوە کە سەرچاوەکەیانم نووسیووە!! [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ٢٠:٢٠، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::::::تەنانەت ئەو تێکست و نووسینانەشت لاداوە کە سەرچاوەکەیانم نووسیووە! [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ٢٠:٢١، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::::سپاس بۆ خەمخۆری و ماندوبوونتان. من ھیچ سەرچاوەیەکم نەبینی کە داتنابێ. تەنیا ھەوڵبە [[ویکیپیدیا:فێرکاریی دەستکاریکردنی ویکیپیدیا بە وێنە|وپ:فێرکاری بە وێنە]]، [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان]] و [[وپ:ئاماژە بە سەرچاوە]] بخوێنیتەوە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٠:٢٦، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::::::ئێستا بۆ ئەو شتانەی کە سڕیووتنەتەوە چی بکەم؟ مەبەستم لەوەیە چی زیاد بکەم؟ وە چی لابدەم؟؟؟ دەمەوێت هەڵەکان رونبکەیتەوە تاوەکو بتوانم باشتریان بکەم، بۆیە وا باشتر بوو ئەگەر پەڕەی وتووێژت بکردایەتەوە.  [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ٢٠:٣٣، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== کیبۆردە کوردییەکەم ==

سڵاو! لە ئێستادا چیتر تاگی نووسەی ناستاندارد نایەتە سەرەوە. کێشەی کیبۆردەکەم چاکبوو؟

وتاری ([[پارتی کرێکارانی کۆریا]])م درووست کرد، ئەگەر سەیر بکەیت، کێشەی کیبۆردەکەم ھێشتا ماوە؟ [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٢:٠٤، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

:سڵاو Ari Qasm. بەپێی ئەو وتارە بێ، تەختەکلیلەکەت کێشەی نییە. سپاس بۆ سازکردنی وتارەکەش! [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٢٤، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::زۆر سوپاس بۆ تۆش! [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٢:٣٩، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== کورد ھەر بە تەنیا کورمانج نییە ==
کاکە زەمەنی خۆشەویست، تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=کورمانج&amp;diff=prev&amp;oldid=1409729 لەم جۆرە گۆڕانکارییانە] دووری بکەرەوە. خۆتان باشتر دەزانین کورد ھەر بە تەنیا کورمانج نییە و نەتەوەیەکی فرەزمان و فرەئیتنیکە و ھیچ کەسێک ناتوانێت بێژێت کوردی لەک، سۆران، زازا یان گۆران کەمتر لە کورمانجێک کوردە، یان شۆناسی کوردی میعیار و ناوەندێکی ھەیە و ئەوەش کورمانجی یان سۆرانییە. ئەم جۆرە گۆڕانکارییانە جگە لەوەی کە لە خزمەتی وردبوونەوە لە سەر وردەکارییەکانی مێژوو و شۆناسی کورد و کوردستان نییە و شتێکی زانستنامەیی نییە، لە ناوچەکانێک وەکوو کرماشان، دێرسیم، ھەورامان و ھتد کە بە زمان و شێوەزارە کوردییەکانی دیکە دەئاخێڤێنن ھەستی جیایی لە شۆناسی کوردی بە دی دەھێنێت و دەبێتە ھۆی پەڕەسەندنی جیاییخوازی لە شۆناسی کوردی و جەریاناتێک وەکوو پان-گۆرانیزم و پان-لەکیزم و پان-زازاکیزم. من ھەموو ھەوڵم ئەوەیە پێناسەیەکی گشتگیر و ھەموولایەنە لە شۆناسی کوردی بە بنەما بگرم تا جیاکارییەکان کەمتر ببن و ڕاستیی فرەڕەھەندبوونی شۆناسی کوردی بە بنەما بگیردرێت. تکایە لەو دەستکارییانە دووری بکەینەوە. لەگەڵ ڕێزم بۆ جنابت.[[بەکارھێنەر:Paraw|پەڕاو]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Paraw|لێدوان]]) ٢٢:٠٧، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Paraw|Paraw]] ڕاستە، بەڵام وابزانم بەڕێز زەمەن وتاری کورمانجی گواستەوە بۆ کورد، بەڵام من جیابوونی وتارەکە بە خراپ نازانم. بێگومان بۆ دڕێژەی وتەکانت ڕاست دەکەن و قسەی تێدا نییە و کورد زۆر گەورەترە لە یەک دوو لق. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:١٥، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Paraw|Paraw]] @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] کێشەم لە گەڕاندنەوەی دەستکارییەکانم نیە، ھەڵەیەکم کردوە و ڕەنگبێ ئێوە ڕاستبن لەمەدا. تەنیا یەک پرسیارم ھەیە، من کە ئەو دەستکاریەم کرد پێم وابوو ئەمە جیاکردنەوەی کوردە، وام بیر دەکردەوە چۆن لوڕ و زازاکانیان لە کورد جیا کردۆتەوە و کردویانن بە گەل و ھەژموونی سەربەخۆ، ئەمەش شتێکی لەو جۆرەیە، چۆن ئێستە ھەورامی و ئێزیدییەکانیش خەریکە وا لێدەکەن، جا کرمانج و سۆرانیش! ئەمە بیرکردنەوەی من بوو، وەلێ نازانم ئەم کرمانجە ھەر بەپێی زمان و شێوازی ئاخاوتن وتاری بۆ نووسراوە؟ کرمانج ھەر کورد نیە؟ چۆنا ئەم جیاکارییە کراوە؟ تەنیا حەز دەکەم ئەوە بزانم. ھەروا لە ویکیی ئینگلیزیش کرمانج بۆ وتاری کورد ڕەوانە کراوە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٣٠، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::بەگشتی بۆچوونەکان جیاوازن. من پێموانییە کۆمەڵگای ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی ئەوەندە کاریگەریی ھەبێت کە لقەکانی کورد لێکتر سست بکاتەوە! دواتریش ئەو بیرۆکە دروست نییە لە شوێنێکی وەک ویکیپیدیا؛ ناکرێت بڵێین لەبەر ئەوەی جیاکاری دێتەدی وتارێک بسڕینەوە، بەڵکوو دەبێت بەپێی بایەخداری و سەرچاوەکان بیر لە مان و نەمانی پەڕەیەک بکەینەوە. بۆ مانەوە، سڕینەوە یان ڕەوانەکردنی ئەو وتارانەش پێویستە بە ڕەچاوکردنی یاساکان، کۆمەڵگای ویکیپیدیای خۆمان بڕیاری لەسەر بدات. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥٩، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] مەبەستم ئەوە نەبوو شتێ بە لایەنی کوردا نەبێت ئێمەش بیسڕینەوە. ھەر ئەوەی دەیڵێی مەبەستمە. ئەمە تا چەند بایەخدارە؟ شتی وا بوونی ھەیە کە بەم شێوەیە کوردی پێ جیا کراوەتەوە؟ چون ئەمە یەکەم جارمە شتی وا دەبینم. ئەگەر جیاکارییەکی وا ھەیە، دەبێ وتاری سۆرانییەکان لەگەڵ ئەوانی تریش دروست بکەین. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٢٨، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::::: بەڕێزان، نە من و نە ھیچ کەسێکی دیکە ناتوانین کورد بوونی کورمانج یان ھەر گەلێکی کوردیی دیکە ئینکار بکەین. مەبەست ھەر بە تەنیا ئەوە بوو کە کورد ھەر بە تەنیا کورمانج نییە و لە پێکھاتەکانێکی جیاواز بە دی ھاتووەتەوە. ئەگەر کورمانج کوردە و دەبێت وتارەکەی ڕەوانەی وتاری سەرەکیی کورد بکرێت، دەی بۆچی وتارەکانی لەک، کەڵھوڕ، کورد (باشوور)، ھەورامی، سۆران، زەنگنە، گۆران، زازا، ... ڕەوانەی کورد نەکرێت؟ مەبەست لە سازکردنی ئەو وتارانە نووسینی ھەندێک زانیاریی مێژوویی، چاندی، جوگرافی، جەماوەرناسی و سیاسی سەبارەت بەو پێکھاتانەیە. بە ڕای من ھەریەک لەو پێکھاتانە دەبێت وتارێکی سەربەخۆیان بێت و لە وتاری «[[کورد]]»یش ھەموویان بە سەر یەکەوە بێن و سەبارەت بە شتەکانی گشتیی کورد وەکوو نەتەوەیەک قسە بکرێت. لە ھەموو داڕێژەکان و وتارەکانی سەبارەت بە کوردەکان دەبێت ئەمە لە بەر چاو بگرین کە ھیچ پێکھاتەیەک نادیدە نەگرێت. کورد ناوێکی گشتی بۆ ھەموومانە و ھیچ پێکھاتەیەک ناتوانێت خۆی سەرەکیتر و وەکوو میعیارێکی کوردبوون بزانێت. لەگەڵ ڕێزم بۆ ئێوە و ھەمووان.[[بەکارھێنەر:Paraw|پەڕاو]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Paraw|لێدوان]]) ٠٩:١٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Paraw|Paraw]] ڕاستە، سازکردنی ئەو وتارانە نابنە ھۆی جیاکاری، ھەموومان دەزانین ھەر لقێکی کورد خۆی دەبێتە ھەزاران عەشیرەت و لقی بچووکتر. بۆ ھەموو گەلێکیش ئەو جۆرەیە. ئێرە زانستنامەیەکی ئازادە و ئەگەر سەرچاوەی باشمان ھەبێت دەتوانین بۆ تەواوی عەشیرەتەکانی کوردیش وتار ساز بکەین. بێگومان چ لە ڕووی زانستییەوە و چ لە ڕووی کوردایەتییەوە ھیچ کوردێک لەسەر کوردێکی تر نییە و ھەموو یەک گەلین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:٣٤، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::گەر وایە سەیرێکی [[سۆران (گەل)]] بکەن. بەڕێوەبەر Pirehelokan پێشنیاری تێکەڵکردنی کردوە لەگەڵ شێوەزارەکە، ھەمان حاڵەتی کورمانج-ی ھەیە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٥٦، ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::بە بۆچوونی من بێجگە لە کورمانج، ئەوانەی تر کێشەی ناویان تێدا دەبینم. پێم وایە شایەنی ئەوەن وتاریان ھەبێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٥٥، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== بە چ مافێک؟ ==

سڵاو بەڕێز، بە چ مافێک منت بێبەش کردووە لە دەستکاری کردنی وتارەکانی ویکیپیدیا؟؟؟؟
بە تایبەتی ئەوەی شارۆچکەی (عەربەت)؟؟؟؟؟ [[تایبەت:بەشدارییەکان/62.201.254.142|62.201.254.142]] ١٣:٤١، ١٧ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

:ئایا پێویست دەکات ئەم بابەتە بگەیەنمە Wikipedia's Foundation / Privacy Policy؟؟ [[تایبەت:بەشدارییەکان/62.201.254.142|62.201.254.142]] ١٣:٤٣، ١٧ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::وتاری (شارۆچکەی عەربەت)م ئامادەکرد و بڵاومکردۆتەوە، هەموو سەرچاوە دروستەکانی تێدایە، هەندێک کێشە هەن تێیدا، بەهۆی سەرقاڵی ئەم ٢ و ٣ ڕۆژە نەمتوانیووە چارەی بکەم، لەبەر ئەوەی جەنابتان منتان بێبەشکردبوو لە دەستکاریکردنی وتارەکە بۆیە وتارێکی دیکەم بک دروست کرد وە ڕەچاوی هەموو یاساکانی ویکیپیدیا و سیاسەتەکانی ناوبراوم کرد، ئیتر ئەگەر ئەمەشیان دەسڕیتەوە، ئازادیت، بەڵام بە چ مافێک منت بێبەشکردووە؟  [[تایبەت:بەشدارییەکان/62.201.254.142|62.201.254.142]] ١٣:٥٢، ١٧ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::وتارێکی دیکەم دروست کرد**** [[تایبەت:بەشدارییەکان/62.201.254.142|62.201.254.142]] ١٣:٥٣، ١٧ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::::سڵاو. ببورە، نازانم باسی چی دەکەی. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٥٣، ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::::سڵاو، باسی وتاری شارۆچکەی (عەربەت) دەکەم،  منت بێبەشکردووە بە جۆرێک لە جۆرەکان ناتوانم هیچ دەستکاریەکی وتارەکە بکەم. [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ١٩:٤٦، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] تەنیا بەڕێوەبەران دەتوانن کەسێک لە بەشداری و دەستکاریکردن بەربەست و بێبەش بکەن، بەڵام بەکارھێنەر:Zemen مافی بەڕێوەبەرایەتیی نییە و ناتوانێت ھیچ کەس بەربەست بکات. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٠٥، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== سازکردنی وتارێک ==

سڵاو بەڕێز زەمەن ماندوو نەبی، ھیوادارم ھەر دەم باش بی. تکایە ئەگەر دەتوانی وتاری [[:en:2025_Turkish_protests|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٥ی تورکیا]] لێرە ساز بکە، زۆر سپاس بۆ بەڕێزت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٢٥، ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

:سڵاو کاکە گیان. منیش دەخوازم تەندروست باش بیت. {{کرا}} بڕوانە [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٥ی تورکیا|ئێرە]]. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٠:٤١، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::گەلێک سپاس بۆ ئەوەی زەحمەتت کێشا و وتارەکەت ساز کرد. لە [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا]] بەکارھات. ماندوو نەبی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥٥، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== Request to update [[داڕێژە:Country data Saint Vincent and the Grenadines]] ==

Hi @Zemen, thank you for your help with [[داڕێژە:Country data East Flanders]]. I really appreciate it.
Now, I’d also like to request an update to [[داڕێژە:Country data Saint Vincent and the Grenadines]]. You can see my proposed revision in my sandbox, which I’ve updated specifically for this request:[[بەکارھێنەر:OperationSakura6144/خۆڵەپەتانێ]]. Thank you again for your time and support! [[بەکارھێنەر:OperationSakura6144|OperationSakura6144]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:OperationSakura6144|لێدوان]]) ١٣:١٠، ٩ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC)

:Hey, @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]]. I've fixed the title now. I hope you help me really quick. [[بەکارھێنەر:OperationSakura6144|OperationSakura6144]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:OperationSakura6144|لێدوان]]) ٠٣:٥٣، ١٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:OperationSakura6144|OperationSakura6144]]: All done. Sorry it took a while, I'm not always around on wiki [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٥:٥٣، ١٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC)

== نیشانێک بۆ تۆ! ==

{| style=&quot;background-color: var(--background-color-success-subtle, #fdffe7); border: 1px solid var(--border-color-success, #fceb92); color: var(--color-base, #202122);&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[پەڕگە:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''نیشانی تێکۆشەری'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | ھەر بژیی.  [[بەکارھێنەر:Atom7926|Atom7926]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Atom7926|لێدوان]]) ٢٣:٥٥، ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
|}

== داڕێژە ==
سەلام زەمەن. پەڕەکانی بەکارهێنەر:Zemen/بەکارهێنەر پەرەپێدانی وتار و بەکارهێنەر:Zemen/بەکارهێنەر دوودڵ‌م گواستنەوە بۆ [[داڕێژە:بەکارھێنەر پەرەپێدانی وتار]] و [[داڕێژە:بەکارھێنەر دوودڵ]] حەتاکوو بەکارهێنەرەکانی دیکەش بەکاری بێنن، ئەگەر دژی ئەو کردەیەی دەتوانی دەستکاریەکەم پووچەڵ کەیەوە. سوپاس [[بەکارھێنەر:SiNa|&lt;font color=&quot;#00BAAE&quot;&gt;'''سينا'''&lt;/font&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|&lt;font color=&quot;#FC6600&quot;&gt;&lt;small&gt; &lt;sup&gt;'''قسەوباس'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;/font&gt;]] ٠٩:١٤، ١٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)

:سڵاو @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] گیان. ھیچ کێشەم لەگەڵ گۆڕانکارییەکەتدا نییە، دەستتخۆش بێ. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٦:٤٦، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>slm7i6fq82279t3av345nisuz7vrvbg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>حیزبی شیوعیی عێراقی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>166623</id>
    <revision>
      <id>1589709</id>
      <parentid>1553658</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:12:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zemen پەڕەی [[حیزبی شیووعیی عێراقی]]ی گواستەوە بۆ [[حیزبی شیوعیی عێراقی]]: ستانداردسازی بەپێی [[وپ:ناوی وتارەکان]]</comment>
      <origin>1553658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12743" sha1="104i75qzzqnudpxxwgqc9wl2pu1pctc" xml:space="preserve">{{Infobox political party
| name = حیزبی شیوعی عێراقی{{ھن}}ICP (حشع){{ھن}}الحزب الشيوعي العراقي{{ھن}}''{{transl|ar|DIN|Iraqi Communist Party}}''
| logo = [[File:Icpsymbol.PNG|200px]]
| colorcode = {{Iraqi Communist Party/meta/color}}
| leader = [[ڕائید فەھمی]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ahewar.org/debat/show.art.asp?aid=10292|سەردێڕ=سمير عادل - سقطات حميد مجيد موسى - سكرتير الحزب الشيوعي العراقي،|وێبگە=الحوار المتمدن|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200625124407/http://www.ahewar.org/debat/show.art.asp?aid=10292|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ar.qantara.de/content/حوار-مع-رائد-فهمي-سكرتير-الحزب-الشيوعي-العراقي-تحالف-شيوعي-إسلامي-عابر-للطائفية-في-العراق|سەردێڕ=حوار مع رائد فهمي سكرتير الحزب الشيوعي العراقي: تحالف شيوعي إسلامي &quot;عابر للطائفية&quot; في العراق - Qantara.de|وێبگە=Qantara.de موقع قنطرة للحوار مع العالم الإسلامي ـ|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200311195717/https://ar.qantara.de/content/%D8%AD%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B9-%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D8%AF-%D9%81%D9%87%D9%85%D9%8A-%D8%B3%D9%83%D8%B1%D8%AA%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D9%88%D8%B9%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A-%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D9%84%D9%81-%D8%B4%D9%8A%D9%88%D8%B9%D9%8A-%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D8%B9%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D9%84%D9%84%D8%B7%D8%A7%D8%A6%D9%81%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rudaw.net&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rudaw.net/arabic/middleeast/iraq/041220167 |سەردێڕ=Data |بڵاوکەرەوە=www.rudaw.net |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;
| foundation = ٣١ی ئازاری ١٩٣٤&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://libcom.org/library/red-flag-over-babylon-brief-overview-iraqi-communist-party|سەردێڕ=Red flag over Babylon: a brief overview of the Iraqi Communist Party|وێبگە=libcom.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191221010831/http://libcom.org/library/red-flag-over-babylon-brief-overview-iraqi-communist-party|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
| headquarters = شەقامی نتال، [[بەغدا]]، [[عێراق]]
| youth_wing = [[Iraqi Democratic Youth Federation]]
| newspaper = ڕێگای گەل&lt;ref name=&quot;books.openedition.org&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://books.openedition.org/ifpo/1111|سەردێڕ=The Iraqi Communist Party|یەکەم=Faleh Abdel|دوایین=Jabbar|editor-first1=Myriam|editor-last1=Catusse|editor-first2=Karam|editor-last2=Karam|ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Presses de l’Ifpo|پەڕەکان=٢٩٣–٣١٢|via=OpenEdition Books|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190420225208/https://books.openedition.org/ifpo/1111|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}''Tariq ash-Sha'ab''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://communist-party.org.uk/index.php?option=com_content&amp;id=1614:iraq-government-raids-headquarters-as-communists-celebrate-78th-anniversary&amp;catid=129:solidarity&amp;Itemid=161|سەردێڕ=Communist Party|وێبگە=communist-party.org.uk|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191008171838/https://communist-party.org.uk/index.php?option=com_content&amp;id=1614:iraq-government-raids-headquarters-as-communists-celebrate-78th-anniversary&amp;catid=129:solidarity&amp;Itemid=161|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; [https://www.tareeqashaab.com (طريق الشعب)]
| ideology = [[کۆمۆنیزم]]&lt;ref name=&quot;iraqicp.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.iraqicp.com/index.php/about-us|سەردێڕ=من نحن|وێبگە=www.iraqicp.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200621221155/https://www.iraqicp.com/index.php/about-us|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cpusa.org/article/interview-with-the-iraqi-communist-party/|سەردێڕ=Interview with the Iraqi Communist Party|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200423111844/http://www.cpusa.org/article/interview-with-the-iraqi-communist-party/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}[[مارکسیزمی کلاسیکی]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://middle-east-online.com/%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D8%B4%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D9%81%D8%AA%D8%AD-%D9%85%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D9%88%D8%B9%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D9%88%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D9%8A|سەردێڕ=عبدالحسين شعبان يفتح ملفات الشيوعيين وعراق الإسلام السياسي|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=MEO|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200625211057/https://middle-east-online.com/%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D8%B4%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D9%81%D8%AA%D8%AD-%D9%85%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D9%88%D8%B9%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D9%88%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D9%8A|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}[[چاکسازیخوازی]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.iraqicp.com/index.php/sections/files/415-2018-01-29-19-32-40/3759-156|سەردێڕ=برنامج تحالف &quot;سائرون&quot; رقم القائمة 156|وێبگە=www.iraqicp.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191008171841/https://www.iraqicp.com/index.php/sections/files/415-2018-01-29-19-32-40/3759-156|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}[[سێکولاریزم]]&lt;ref name=&quot;iraqicp.com&quot;/&gt;{{ھن}}[[Nonsectarian]]ism&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.middleeasteye.net/news/iraqi-communists-and-shia-sadrists-unite-tackle-corruption-and-sectarianism|سەردێڕ=Iraqi Communists and Shia Sadrists unite to tackle corruption and sectarianism|وێبگە=Middle East Eye|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200808061752/https://www.middleeasteye.net/news/iraqi-communists-and-shia-sadrists-unite-tackle-corruption-and-sectarianism}}&lt;/ref&gt;
| position = [[Left-wing politics|Left-wing]] to [[Far-left politics|far-left]]
| national = [[National Progressive Front (Iraq)|National Progressive Front]]{{ھن}}(١٩٧٤–١٩٧٩){{ھن}}[[People's Union (Iraq)|People's Union]]{{ھن}}(2005–2010)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.alwatanvoice.com/arabic/content/print/377765.html|سەردێڕ=الحزب الشيوعي العراقي اتحاد الشعب يعلن خارطة طريق للخروج من الازمة السياسية العراقية|وێبگە=www.alwatanvoice.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;books.openedition.org&quot;/&gt;{{ھن}}[[Civil Democratic Alliance]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.niqash.org/en/articles/politics/3443/|سەردێڕ=iraq’s civil democratic alliance celebrates four new MPs|یەکەم=Ibrahim|دوایین=Saleh|وێبگە=Niqash|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191008171846/https://www.niqash.org/en/articles/politics/3443/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iraqiwomensleague.com/mod.php?mod=news&amp;modfile=item&amp;itemid=22794|سەردێڕ=مكونات التحالف المدني الديمقراطي-الأخبار - رابطة المرأة العراقية|وێبگە=iraqiwomensleague.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200625222500/https://iraqiwomensleague.com/mod.php?mod=news&amp;modfile=item&amp;itemid=22794|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}(٢٠١٣–٢٠١٨){{ھن}}[[Alliance Towards Reforms|Alliance Towards Reforms (Saairun)]] (2018–present)
| international = [[International Meeting of Communist and Workers Parties]]
| colors = {{Color box|Red}} {{Color box|White}} [[سوور]] و [[سپی]]
| slogan = [[نیشتمانێکی ئازاد و گەلێکی دڵشاد]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wJkY9NfFydwC&amp;pg=PA41 | سەردێڕ=Red Star over Iraq: Iraqi Communism Before Saddam| ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٩٠٤-١٠١-٠|دوایین١=Franzén|یەکەم١=Johan| ساڵ=٢٠١١}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}(وطن حر وشعب سعيد)
| seats1_title = کورسییەکان لە [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]]
| seats1 = {{Composition bar|0|329|hex=red}}
&lt;!-- |seats1_title=Seats in the [[Council of Representatives of Iraq]]:
|seats1={{Composition bar|2|329|hex={{Iraqi Communist Party/meta/color}}}}&lt;ref&gt;https://www.thenational.ae/world/mena/are-iraq-s-communists-on-the-rise-again-1.733384&lt;/ref&gt;
|seats2_title=Seats in the [[2013 Iraqi governorate elections|local governorate councils]]:
|seats2={{Composition bar|3|440|hex={{Iraqi Communist Party/meta/color}}}}--&gt;
| website = [http://www.iraqicp.com/ iraqicp.com]
| country = Iraq
|party logo=[[File:Flag of the Iraqi Communist Party.svg|Flag of the Iraqi Communist Party|200px]]}}
'''حیزبی شیووعی عێراقی''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: الحزب الشيوعي العراقي‎) حیزبێکی [[کۆمۆنیزم|کۆمۆنیست]]ی و کۆنترین حیزبی چالاکە لە [[عێراق]]. حیزبەکە لە ساڵی ١٩٣٤ دامەزراوە. حیزبی شیوعی شوێن دەستی لەناو [[مێژووی عێراق]]دا دیارە، حیزبەکە لەزۆربەی ڕاپەڕین و ناڕەزایییەکانی ساڵانی چلەکان و پەنجاکانی سەدەی بیستەم بەشداربووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://countrystudies.us/iraq/113.htm|سەردێڕ=Iraq - The Iraqi Communists and Baathist Iraq|وێبگە=countrystudies.us}}&lt;/ref&gt; حیزبەکە لە سەردەمی [[ڕژێمی بەعس]] لەژێر ھەڕەشەدابووە، لەگەڵ ئەوەش ھەردەم وەک لایەنێکی گرنگی ئۆپۆزسیۆنی تەماشا دەکرا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{حیزبەکانی عێراق}}
{{حیزبە سیاسییەکانی شانشینی عێراق}}

{{تووڵی دەروازە|عێراق|سیاسەت|سۆشیالیزم|زانستی سیاسەت}}

[[پۆل:حیزبەکانی عێراق]]
[[پۆل:کۆمۆنیزم لە عێراق]]</text>
      <sha1>104i75qzzqnudpxxwgqc9wl2pu1pctc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589713</id>
      <parentid>1589709</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:12:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <origin>1589713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12741" sha1="3jb3hljjo4bw1jpf4doz2gpjjk6a8cm" xml:space="preserve">{{Infobox political party
| name = حیزبی شیوعی عێراقی{{ھن}}ICP (حشع){{ھن}}الحزب الشيوعي العراقي{{ھن}}''{{transl|ar|DIN|Iraqi Communist Party}}''
| logo = [[File:Icpsymbol.PNG|200px]]
| colorcode = {{Iraqi Communist Party/meta/color}}
| leader = [[ڕائید فەھمی]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ahewar.org/debat/show.art.asp?aid=10292|سەردێڕ=سمير عادل - سقطات حميد مجيد موسى - سكرتير الحزب الشيوعي العراقي،|وێبگە=الحوار المتمدن|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200625124407/http://www.ahewar.org/debat/show.art.asp?aid=10292|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ar.qantara.de/content/حوار-مع-رائد-فهمي-سكرتير-الحزب-الشيوعي-العراقي-تحالف-شيوعي-إسلامي-عابر-للطائفية-في-العراق|سەردێڕ=حوار مع رائد فهمي سكرتير الحزب الشيوعي العراقي: تحالف شيوعي إسلامي &quot;عابر للطائفية&quot; في العراق - Qantara.de|وێبگە=Qantara.de موقع قنطرة للحوار مع العالم الإسلامي ـ|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200311195717/https://ar.qantara.de/content/%D8%AD%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B9-%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D8%AF-%D9%81%D9%87%D9%85%D9%8A-%D8%B3%D9%83%D8%B1%D8%AA%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D9%88%D8%B9%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A-%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D9%84%D9%81-%D8%B4%D9%8A%D9%88%D8%B9%D9%8A-%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D8%B9%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D9%84%D9%84%D8%B7%D8%A7%D8%A6%D9%81%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rudaw.net&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rudaw.net/arabic/middleeast/iraq/041220167 |سەردێڕ=Data |بڵاوکەرەوە=www.rudaw.net |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;
| foundation = ٣١ی ئازاری ١٩٣٤&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://libcom.org/library/red-flag-over-babylon-brief-overview-iraqi-communist-party|سەردێڕ=Red flag over Babylon: a brief overview of the Iraqi Communist Party|وێبگە=libcom.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191221010831/http://libcom.org/library/red-flag-over-babylon-brief-overview-iraqi-communist-party|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
| headquarters = شەقامی نتال، [[بەغدا]]، [[عێراق]]
| youth_wing = [[Iraqi Democratic Youth Federation]]
| newspaper = ڕێگای گەل&lt;ref name=&quot;books.openedition.org&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://books.openedition.org/ifpo/1111|سەردێڕ=The Iraqi Communist Party|یەکەم=Faleh Abdel|دوایین=Jabbar|editor-first1=Myriam|editor-last1=Catusse|editor-first2=Karam|editor-last2=Karam|ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Presses de l’Ifpo|پەڕەکان=٢٩٣–٣١٢|via=OpenEdition Books|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190420225208/https://books.openedition.org/ifpo/1111|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}''Tariq ash-Sha'ab''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://communist-party.org.uk/index.php?option=com_content&amp;id=1614:iraq-government-raids-headquarters-as-communists-celebrate-78th-anniversary&amp;catid=129:solidarity&amp;Itemid=161|سەردێڕ=Communist Party|وێبگە=communist-party.org.uk|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191008171838/https://communist-party.org.uk/index.php?option=com_content&amp;id=1614:iraq-government-raids-headquarters-as-communists-celebrate-78th-anniversary&amp;catid=129:solidarity&amp;Itemid=161|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; [https://www.tareeqashaab.com (طريق الشعب)]
| ideology = [[کۆمۆنیزم]]&lt;ref name=&quot;iraqicp.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.iraqicp.com/index.php/about-us|سەردێڕ=من نحن|وێبگە=www.iraqicp.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200621221155/https://www.iraqicp.com/index.php/about-us|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cpusa.org/article/interview-with-the-iraqi-communist-party/|سەردێڕ=Interview with the Iraqi Communist Party|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200423111844/http://www.cpusa.org/article/interview-with-the-iraqi-communist-party/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}[[مارکسیزمی کلاسیکی]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://middle-east-online.com/%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D8%B4%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D9%81%D8%AA%D8%AD-%D9%85%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D9%88%D8%B9%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D9%88%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D9%8A|سەردێڕ=عبدالحسين شعبان يفتح ملفات الشيوعيين وعراق الإسلام السياسي|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=MEO|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200625211057/https://middle-east-online.com/%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D8%B4%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D9%81%D8%AA%D8%AD-%D9%85%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D9%88%D8%B9%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D9%88%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D9%8A|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}[[چاکسازیخوازی]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.iraqicp.com/index.php/sections/files/415-2018-01-29-19-32-40/3759-156|سەردێڕ=برنامج تحالف &quot;سائرون&quot; رقم القائمة 156|وێبگە=www.iraqicp.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191008171841/https://www.iraqicp.com/index.php/sections/files/415-2018-01-29-19-32-40/3759-156|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}[[سێکولاریزم]]&lt;ref name=&quot;iraqicp.com&quot;/&gt;{{ھن}}[[Nonsectarian]]ism&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.middleeasteye.net/news/iraqi-communists-and-shia-sadrists-unite-tackle-corruption-and-sectarianism|سەردێڕ=Iraqi Communists and Shia Sadrists unite to tackle corruption and sectarianism|وێبگە=Middle East Eye|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200808061752/https://www.middleeasteye.net/news/iraqi-communists-and-shia-sadrists-unite-tackle-corruption-and-sectarianism}}&lt;/ref&gt;
| position = [[Left-wing politics|Left-wing]] to [[Far-left politics|far-left]]
| national = [[National Progressive Front (Iraq)|National Progressive Front]]{{ھن}}(١٩٧٤–١٩٧٩){{ھن}}[[People's Union (Iraq)|People's Union]]{{ھن}}(2005–2010)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.alwatanvoice.com/arabic/content/print/377765.html|سەردێڕ=الحزب الشيوعي العراقي اتحاد الشعب يعلن خارطة طريق للخروج من الازمة السياسية العراقية|وێبگە=www.alwatanvoice.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;books.openedition.org&quot;/&gt;{{ھن}}[[Civil Democratic Alliance]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.niqash.org/en/articles/politics/3443/|سەردێڕ=iraq’s civil democratic alliance celebrates four new MPs|یەکەم=Ibrahim|دوایین=Saleh|وێبگە=Niqash|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191008171846/https://www.niqash.org/en/articles/politics/3443/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iraqiwomensleague.com/mod.php?mod=news&amp;modfile=item&amp;itemid=22794|سەردێڕ=مكونات التحالف المدني الديمقراطي-الأخبار - رابطة المرأة العراقية|وێبگە=iraqiwomensleague.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200625222500/https://iraqiwomensleague.com/mod.php?mod=news&amp;modfile=item&amp;itemid=22794|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}(٢٠١٣–٢٠١٨){{ھن}}[[Alliance Towards Reforms|Alliance Towards Reforms (Saairun)]] (2018–present)
| international = [[International Meeting of Communist and Workers Parties]]
| colors = {{Color box|Red}} {{Color box|White}} [[سوور]] و [[سپی]]
| slogan = [[نیشتمانێکی ئازاد و گەلێکی دڵشاد]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wJkY9NfFydwC&amp;pg=PA41 | سەردێڕ=Red Star over Iraq: Iraqi Communism Before Saddam| ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٩٠٤-١٠١-٠|دوایین١=Franzén|یەکەم١=Johan| ساڵ=٢٠١١}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}(وطن حر وشعب سعيد)
| seats1_title = کورسییەکان لە [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]]
| seats1 = {{Composition bar|0|329|hex=red}}
&lt;!-- |seats1_title=Seats in the [[Council of Representatives of Iraq]]:
|seats1={{Composition bar|2|329|hex={{Iraqi Communist Party/meta/color}}}}&lt;ref&gt;https://www.thenational.ae/world/mena/are-iraq-s-communists-on-the-rise-again-1.733384&lt;/ref&gt;
|seats2_title=Seats in the [[2013 Iraqi governorate elections|local governorate councils]]:
|seats2={{Composition bar|3|440|hex={{Iraqi Communist Party/meta/color}}}}--&gt;
| website = [http://www.iraqicp.com/ iraqicp.com]
| country = Iraq
|party logo=[[File:Flag of the Iraqi Communist Party.svg|Flag of the Iraqi Communist Party|200px]]}}
'''حیزبی شیوعی عێراقی''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: الحزب الشيوعي العراقي‎) حیزبێکی [[کۆمۆنیزم|کۆمۆنیست]]ی و کۆنترین حیزبی چالاکە لە [[عێراق]]. حیزبەکە لە ساڵی ١٩٣٤ دامەزراوە. حیزبی شیوعی شوێن دەستی لەناو [[مێژووی عێراق]]دا دیارە، حیزبەکە لەزۆربەی ڕاپەڕین و ناڕەزایییەکانی ساڵانی چلەکان و پەنجاکانی سەدەی بیستەم بەشداربووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://countrystudies.us/iraq/113.htm|سەردێڕ=Iraq - The Iraqi Communists and Baathist Iraq|وێبگە=countrystudies.us}}&lt;/ref&gt; حیزبەکە لە سەردەمی [[ڕژێمی بەعس]] لەژێر ھەڕەشەدابووە، لەگەڵ ئەوەش ھەردەم وەک لایەنێکی گرنگی ئۆپۆزسیۆنی تەماشا دەکرا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{حیزبەکانی عێراق}}
{{حیزبە سیاسییەکانی شانشینی عێراق}}

{{تووڵی دەروازە|عێراق|سیاسەت|سۆشیالیزم|زانستی سیاسەت}}

[[پۆل:حیزبەکانی عێراق]]
[[پۆل:کۆمۆنیزم لە عێراق]]</text>
      <sha1>3jb3hljjo4bw1jpf4doz2gpjjk6a8cm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:حیزبی شیوعیی عێراقی</title>
    <ns>1</ns>
    <id>167161</id>
    <revision>
      <id>1589711</id>
      <parentid>842556</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:12:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zemen پەڕەی [[وتووێژ:حیزبی شیووعیی عێراقی]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:حیزبی شیوعیی عێراقی]]: ستانداردسازی بەپێی [[وپ:ناوی وتارەکان]]</comment>
      <origin>842556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10264" sha1="iduh12obn5c0a9ew2kkn8maui9vkdas" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١١ بەستەری دەرەکیی [[حیزبی شیوعی عێراقی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=701677 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200625124407/http://www.ahewar.org/debat/show.art.asp?aid=10292 بۆ http://www.ahewar.org/debat/show.art.asp?aid=10292 زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200311195717/https://ar.qantara.de/content/%D8%AD%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B9-%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D8%AF-%D9%81%D9%87%D9%85%D9%8A-%D8%B3%D9%83%D8%B1%D8%AA%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D9%88%D8%B9%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A-%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D9%84%D9%81-%D8%B4%D9%8A%D9%88%D8%B9%D9%8A-%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D8%B9%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D9%84%D9%84%D8%B7%D8%A7%D8%A6%D9%81%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 بۆ https://ar.qantara.de/content/%D8%AD%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B9-%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D8%AF-%D9%81%D9%87%D9%85%D9%8A-%D8%B3%D9%83%D8%B1%D8%AA%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D9%88%D8%B9%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A-%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D9%84%D9%81-%D8%B4%D9%8A%D9%88%D8%B9%D9%8A-%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D8%B9%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D9%84%D9%84%D8%B7%D8%A7%D8%A6%D9%81%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191221010831/http://libcom.org/library/red-flag-over-babylon-brief-overview-iraqi-communist-party بۆ http://libcom.org/library/red-flag-over-babylon-brief-overview-iraqi-communist-party زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190420225208/https://books.openedition.org/ifpo/1111 بۆ http://books.openedition.org/ifpo/1111 زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191008171838/https://communist-party.org.uk/index.php?option=com_content&amp;id=1614:iraq-government-raids-headquarters-as-communists-celebrate-78th-anniversary&amp;catid=129:solidarity&amp;Itemid=161 بۆ https://communist-party.org.uk/index.php?option=com_content&amp;id=1614:iraq-government-raids-headquarters-as-communists-celebrate-78th-anniversary&amp;catid=129:solidarity&amp;Itemid=161 زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200621221155/https://www.iraqicp.com/index.php/about-us بۆ https://www.iraqicp.com/index.php/about-us زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200423111844/http://www.cpusa.org/article/interview-with-the-iraqi-communist-party/ بۆ https://www.cpusa.org/article/interview-with-the-iraqi-communist-party/ زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200625211057/https://middle-east-online.com/%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D8%B4%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D9%81%D8%AA%D8%AD-%D9%85%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D9%88%D8%B9%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D9%88%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D9%8A بۆ https://middle-east-online.com/%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D8%B4%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D9%81%D8%AA%D8%AD-%D9%85%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D9%88%D8%B9%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D9%88%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D9%8A زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191008171841/https://www.iraqicp.com/index.php/sections/files/415-2018-01-29-19-32-40/3759-156 بۆ https://www.iraqicp.com/index.php/sections/files/415-2018-01-29-19-32-40/3759-156 زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191008171846/https://www.niqash.org/en/articles/politics/3443/ بۆ http://www.niqash.org/en/articles/politics/3443/ زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200625222500/https://iraqiwomensleague.com/mod.php?mod=news&amp;modfile=item&amp;itemid=22794 بۆ https://iraqiwomensleague.com/mod.php?mod=news&amp;modfile=item&amp;itemid=22794 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٢:٥٠، ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٠ (UTC)

== گواستنەوە ==

سڵاو ھەر ئەم جۆرەی دەزانن شیوع بە کوردی دەبێتە کۆمۆنیست و لە [[ویکیپیدیای کوردیی کورمانجی]]شدا، کۆمۆنیست ھاتووە، ئێستا باشتر نییە بە (حیزبی کۆمۆنیستی عێراقی) بیگوازینەوە؟ [[بەکارھێنەر:Ahrirrr|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color: Blue; Background: White; font size:13px;&quot;&gt;'''☀️AGH☀️'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt; ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrirrr|لێدوان]])&lt;/sub&gt; ‏٢٣:٢٣، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC)
:ھەر شیووعی دەوترێت. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٥:٤٤، ٢٧ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC)
:: لە کتێب، نێت، نووسراو و ناوی فەرمی حیزبەکەش هەر بەمشێوەیە هاتووە، بەڵام بۆ هەر حیزبێکی دیکە بەتایبەت بیانی ئەوا کۆمۆنیست بەکاردێنین. بەڵام ئەمەیان باشترە وەک خۆی بمێنێتەوە. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٤، ٢٧ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC)

:: «حیزبی شیووعیی عێراق» دروستە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:٥٨، ٢٧ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[حیزبی شیووعیی عێراقی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=828081 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200808061752/https://www.middleeasteye.net/news/iraqi-communists-and-shia-sadrists-unite-tackle-corruption-and-sectarianism بۆ http://www.middleeasteye.net/news/iraqi-communists-and-shia-sadrists-unite-tackle-corruption-and-sectarianism زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١١:٠٩، ٢٤ی ئابی ٢٠٢١ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[حیزبی شیووعیی عێراقی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=842555 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200625211057/https://middle-east-online.com/%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D8%B4%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D9%81%D8%AA%D8%AD-%D9%85%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D9%88%D8%B9%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D9%88%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D9%8A بۆ https://middle-east-online.com/%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D8%B4%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D9%81%D8%AA%D8%AD-%D9%85%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D9%88%D8%B9%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D9%88%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D9%8A زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٢٢:٤٨، ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)</text>
      <sha1>iduh12obn5c0a9ew2kkn8maui9vkdas</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سارمەمی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175273</id>
    <revision>
      <id>1589637</id>
      <parentid>1588653</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T13:14:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27136-53</username>
        <id>76138</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1589637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1857" sha1="7hb5xr0dlj0dwtz03mfockzs8mrc22m" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}سارمەمی سورچی.

== گوندەکان ==
•گوندی خەزنە

•چەند گوندێکی زاخۆ و ئاکرێ

•گوندی کەپەنەک ڕەش

•گوندی مشار

•گوندی عەوێنە

•گوندی شێخ شێروان

•گوندی معێجیلە

•گوندی هەوارە غەر

•گوندی کێلە شین

•گوندی واردی غراب

•گوندی کۆزە پانکە

•گوندی باشتەپە

•گوندی شێراوە

•گوندی عەلیاوە

•گوندی قازی خانە

•گوندی جمکەوبنبێرز

•گوندی سێ قوچان

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

١- ئینسکلۆپیای هەولیر{لاپەرە ٥٢ } [https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/24742.PDF?ver=131989423295933384 http://www.hewalname.com/ku/wp-content/uploads/2019/09/%D8%A6%DB%8C%D9%86%D8%B3%DA%A9%D9%84%DB%86%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%87%DB%95%D9%88%D9%84%DB%8E%D8%B1%D8%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7.pdf]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=ئینسکلۆپیدیای هەولێر|ساڵ=٢٠٠٩|شوێن=http://www.hewalname.com/ku/wp-content/uploads/2019/09/%D8%A6%DB%8C%D9%86%D8%B3%DA%A9%D9%84%DB%86%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%87%DB%95%D9%88%D9%84%DB%8E%D8%B1%D8%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7.pdf|پەڕەکان=٥٨}}&lt;/ref&gt;

{{تووڵی دەروازە|کوردستان|کۆمەڵگا}}
{{کۆلکە}}

[[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان|گوندی مشار]]</text>
      <sha1>7hb5xr0dlj0dwtz03mfockzs8mrc22m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589639</id>
      <parentid>1589637</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T13:15:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27136-53</username>
        <id>76138</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1589639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2409" sha1="s3p2w6dsp614rysru9s8g0k5o4pdhqb" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}سارمەمی سورچی.سارمەمی سارمی سارم(سورچی) هۆز یان تیرەیەکی گەورەیە لە باشوری کوردستان.زۆرەبەی هەرە زۆریان دەکەونە دەشتی قەراج و کەندێناوە و بادینان و چەند ناوچەیەکی جیوازی کوردستان. لە ئێستادا زۆرەبەیان لە شاری هەولێر نیشتەجێن و بەشیکیان لە زاخۆ و ئاکرێ و گوندی بجیل نیشتەجێن. تیرەیەکی گەورەن لە عەشیرەتی سورچی(Sarmami Trib)

== گوندەکان ==
•گوندی خەزنە

•چەند گوندێکی زاخۆ و ئاکرێ

•گوندی کەپەنەک ڕەش

•گوندی مشار

•گوندی عەوێنە

•گوندی شێخ شێروان

•گوندی معێجیلە

•گوندی هەوارە غەر

•گوندی کێلە شین

•گوندی واردی غراب

•گوندی کۆزە پانکە

•گوندی باشتەپە

•گوندی شێراوە

•گوندی عەلیاوە

•گوندی قازی خانە

•گوندی جمکەوبنبێرز

•گوندی سێ قوچان

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

١- ئینسکلۆپیای هەولیر{لاپەرە ٥٢ } [https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/24742.PDF?ver=131989423295933384 http://www.hewalname.com/ku/wp-content/uploads/2019/09/%D8%A6%DB%8C%D9%86%D8%B3%DA%A9%D9%84%DB%86%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%87%DB%95%D9%88%D9%84%DB%8E%D8%B1%D8%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7.pdf]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=ئینسکلۆپیدیای هەولێر|ساڵ=٢٠٠٩|شوێن=http://www.hewalname.com/ku/wp-content/uploads/2019/09/%D8%A6%DB%8C%D9%86%D8%B3%DA%A9%D9%84%DB%86%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%87%DB%95%D9%88%D9%84%DB%8E%D8%B1%D8%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7.pdf|پەڕەکان=٥٨}}&lt;/ref&gt;

{{تووڵی دەروازە|کوردستان|کۆمەڵگا}}
{{کۆلکە}}

[[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان|گوندی مشار]]</text>
      <sha1>s3p2w6dsp614rysru9s8g0k5o4pdhqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175291</id>
    <revision>
      <id>1589677</id>
      <parentid>1587160</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T19:01:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurd2021</username>
        <id>40095</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>زیادکردن</comment>
      <origin>1589677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21704" sha1="bpab7psjowf7tkkzr594ttjyq9dusxb" xml:space="preserve">{{Infobox international football competition
| tourney_name   = جامی جیھانیی فیفای
| year           = ٢٠٢٦
| other_titles   = FIFA World Cup United 2026{{ھن}}Copa Mundial de la FIFA Unidos 2026{{ھن}}Coupe du monde de la FIFA Unis 2026
| image          = 2026 FIFA World Cup emblem.svg
| size           = 160px
| caption        = لۆگۆی میوانداری
| country        = کەنەدا
| country2       = مەکسیک
| country3       = ویلایەتە یەکگرتووەکان
| dates          =
| confederations = ٦
| num_teams      = ٤٨
| venues         = ١٦
| cities         = ١٦
| champion       =
| count          =
| second         =
| third          =
| fourth         =
| matches        =
| goals          =
| attendance     =
| top_scorer     =
| player         =
| goalkeeper     =
| young_player   =
| fair_play      =
| prevseason     = [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|٢٠٢٢]]
| nextseason     = [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٣٠|٢٠٣٠]]
}}

'''جامی جیھانی فیفا ٢٠٢٦''' یان '''مۆندیالی ٢٠٢٦''' ([[زمانی ئینگلیزی|بە ئینگلیزی]]''':FIFA World Cup 2026''') بیست و سێیەمین پاڵەوانییەتیە لە [[جامی جیھانیی فیفا]] بە میوانداری ھاوبەشی ھەرسێ وڵاتی [[کەنەدا]]، [[مەکسیک]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] کە لە ١١ی حوزەیران تا ١٩ی تەمموزی ٢٠٢٦ بەڕێوەدەچێت.&lt;ref name=&quot;Schedule&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt; شانزە شار میوانداری یارییەکانی پاڵەوانیییەکە دەکات یازدە شار لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]، سێ لە [[مەکسیک]] و دوو لە [[کەنەدا]]. ئەمەش یەکەمجارە سێ وڵات میوانداری پاڵەوانێتییەکە بکەن، ھەروەھا یەکەم پاڵەوانێتییە کە ٤٨ ھەڵبژاردەی نیشتیمانی لەخۆبگرێت. بە میوانداریکردنی ڕابردووی پاڵەوانێتییەکانی ساڵانی [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٠|١٩٧٠]] و [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٦|١٩٨٦]]، مەکسیک دەبێتە یەکەم وڵات کە سێ جار میوانداری یان ھاوبەشی میوانداریی جامی جیھانیی بکات. پێشتر ویلایەتە یەکگرتووەکان لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤|ساڵی ١٩٩٤]] میوانداری کردبوو. لەبەرامبەردا ئەمە یەکەمجار دەبێت کە [[کەنەدا]] میوانداری یان ھاوبەشی میوانداری پاڵەوانێتییەکە لە سەر ئاستی پیاوان بکات. ئەم چالاکییە دەگەڕێتەوە بۆ خشتەی ھاوینەی نەریتی [[نیوەگۆی باکوور]] دوای ئەوەی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] [[قەتەر]] لە مانگەکانی تشرینی دووەم و کانوونی دووەم بەڕێوەچوو.

لەناو ئەم میواندارانەدا تەنیا کەنەدایە کە تا ئێستا ھیچ کات میوانداری جامی جیھانیی نەکردووە، بەڵام مەکسیک تا ئێستا دوو جار و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاش یەک جار میوانداری جامی جیھانی فیفایان کردووە. لەدوای [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢]] کە میوانداری ھاوبەش لە نێوان [[کۆریای باشوور]] و [[ژاپۆن]] بەڕێوەچوو، ئەمە دووەمین جامی جیھانیی فیفا دەبێت کە لە نێوان سێ وڵات بەڕێوەدەچێت و یەکەم جامی جیھانییە کە زیاتر لە دوو وڵات میوانداری دەکەن تیایدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=World Cup 2026: Canada, US &amp; Mexico joint bid wins right to host tournament|بڵاوکەرەوە=[[بی بی سی|BBC]] Sport|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ESPN 2017&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|یەکەم=Jeff|دوایین=Carlise|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=ESPN|سەردێڕ=U.S. , neighbors launch 2026 World Cup bid|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

وەک وڵاتانی میواندار، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کەنەدا|کەنەدا]]، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەکسیک|مەکسیک]]، و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ھەموویان بە شێوەیەکی راستەوخۆ سەرکەوتنیان بەدەستھێنا. [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کەیپڤەرد|کەیپڤەرد]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کوراساو|کوراساو]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوردن|ئوردن]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئۆزبەکستان|ئۆزبەکستان]] یەکەم یاریی خۆیان لە جامی جیھانی فیفا ئەنجام دەدەن. [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین|ئەرجەنتین]] [[یاریی کۆتایی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|پاڵەوانی بەرگرییە]] و سێیەم نازناوی مۆندیالی لە ساڵی ٢٠٢٢ بەدەستھێناوە.

== شێواز و فراوانکردن ==
بیرۆکەی گشتی فراوانکردنی پاڵەوانێتییەکە ھەر لە ساڵی ٢٠١٣ لەلایەن [[میشێل پلاتینی]] سەرۆکی ئەوکاتەی [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا|یەکێتی ئەوروپا]] و و ھەروەھا لە ساڵی ٢٠١٦ لەلایەن [[جیانی ئینڤانتینۆ|جیانی ئینفانتینۆ]] سەرۆکی فیفا پێشنیارکرابوو. نەیارانی پێشنیازەکە ئاماژەیان بەوەدا کە ژمارەی یارییەکان لە ئێستاوە لە ئاستێکی قبوڵنەکراودا بووە، کە فراوانکردنەکە کوالیتی یارییەکان کەمدەکاتەوە، و بڕیارەکە بەھۆی نیگەرانییە سیاسییەکانەوە بووە نەک وەرزشی، ئینفانتینۆیان تۆمەتبارکرد بە بەکارھێنانی بەڵێنی ھێنانی وڵاتی زیاتر بۆ مۆندیال بۆ بردنەوەی ھەڵبژاردنەکانی.

لەم چاپەوە دەستی پێکرد، جامی جیھانی فیفا فراوانتر بوو بۆ ٤٨ تیپ، کە بە بەراورد بە حەوت پاڵەوانێتی پێشوو ١٦ تیپ زیادی کردووە. تیپەکان بەسەر دوانزە کۆمەڵەدا دابەش دەکرێن کە چوار تیپی تێدایە و دوو تیپی سەرەکی ھەر کۆمەڵەیەک و ھەشت باشترین تیپی سێیەمیش دەچنە قۆناغێکی نوێی ٣٢، وەک لەلایەن ئەنجومەنی فیفا لە ١٤ی ئازاری ٢٠٢٣ پەسەندکرا&lt;ref name=&quot;IMC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|سەردێڕ=FIFA Council approves international match calendars |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; بڕیارە ئەمە یەکەم فراوانکردن و گۆڕینی فۆرمات بێت لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨|ساڵی ١٩٩٨]] ەوە.

کۆی گشتی یارییەکان لە ٦٤ یاریەوە بۆ ١٠٤ یاری زیاد دەکات، ھەروەھا ژمارەی ئەو یارییانەی کە ئەنجامیان دەدەن لەلایەن ئەو تیپانەی کە دەگەنە چوار یاری کۆتایی لە حەوت یاریەوە بۆ ھەشت یاریی زیاد دەکات. پاڵەوانێتییەکە ٣٩ ڕۆژ دەخایەنێت، ئەمەش بە بەراورد بە ٣٢ ڕۆژی پاڵەوانێتییەکانی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤|٢٠١٤]] و [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨|٢٠١٨]] زیادی کردووە. ھەر تیپێک ھێشتا سێ یاری کۆمەڵە ئەنجام دەدات. ڕۆژی کۆتایی یاریی لەسەر ئاستی یانەکان بۆ ئەو یاریزانانەی ناویان لە پێکھاتەکانی کۆتاییدا ھاتووە ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٦یە؛ یانەکان دەبێت تا ٢٥ی ئایار یاریزانەکانیان ئازاد بکەن، جگە لەوەی تا ٣٠ی ئایار یاریزانانی بەشداربوو لە یاری کۆتایی پێشبڕکێی یانە کیشوەرییەکان دەدرێت. ٥٦ ڕۆژی ماوەی پشوودان و ئازادکردن و پاڵەوانێتییەکە وەک یەک دەمێنێتەوە لەگەڵ پاڵەوانێتییەکانی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠|٢٠١٠]] و ٢٠١٤ و 2018.&lt;ref name=&quot;IMC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|سەردێڕ=FIFA Council approves international match calendars |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars &quot;FIFA Council approves international match calendars&quot;]. [[فیفا|FIFA]]. March 14, 2023. [https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars Archived] from the original on March 14, 2023&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;March 14,&lt;/span&gt; 2023&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== شێوازەکانی پێشووی فراوانکردن ===
فراوانکردنەکە بۆ ٤٨ تیپ پێشتر لە ١٠ی ژانویەی ٢٠١٧ پەسەندکرابوو، کاتێک بڕیاردرا کە پاڵەوانێتییەکە ١٦ گروپی ٣ تیپ لەخۆبگرێت، و بە گشتی ٨٠ یاری، لەگەڵ دوو تیپی سەرەکی ھەر کۆمەڵەیەک بەرەو قۆناغێکی ٣٢.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Conn |یەکەم=David |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026|سەردێڕ=Fifa’s Infantino claims 48-team World Cup will boost football worldwide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=The Guardian}}&lt;/ref&gt; بەپێی ئەم شێوازەی کە دواتر جێگەیان گرتەوە، زۆرترین ژمارەی یارییەکانی ھەر تیپێک بە حەوت یاری دەمایەوە، بەڵام ھەر تیپێک یەک یاری گروپی کەمتر لە پێشوو ئەنجام دەدا. پاڵەوانێتییەکە ھێشتا لە ماوەی ٣٢ ڕۆژدا تەواو دەبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/38577001|سەردێڕ=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; شێوازەکە کە دواتر جێگرەوەی بۆ کرا لە سەر سێ پێشنیاری دیکە ھەڵبژێردرا، کە لە نێوان ٤٠ بۆ ٤٨ تیپ و لە ٧٦ بۆ ٨٨ یاری و لە یەک بۆ چوار کەمترین یاری بۆ ھەر تیپێک بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشان=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

ڕەخنەگرانی ئەو شێوازەی کە دواتر جێگرەوەی بۆ کرا، ئاماژەیان بەوە کرد کە بەکارھێنانی گروپی سێ تیمی لەگەڵ دوو تیم کە پێشکەوتنیان بەدەستھێناوە، مەترسی ھاوکاری نێوان تیمەکان بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد دەکات. ئەمە وای لە فیفا کرد پێشنیاری ئەوە بکات کە ڕەنگە لێدانی سزا بۆ ڕێگریکردن لە یەکسانبوون لە قۆناغی کۆمەڵەکاندا بەکار بھێنرێت؛ ھەرچەندە تەنانەت ئەو کاتەش ھەندێک مەترسیی ھاوکاری دەمێنێتەوە و ئەگەری ئەوە دروست دەبێت کە تیپەکان بە ئەنقەست لێدانەکان بدۆڕێنن بۆ ئەوەی ڕکابەرێکیان لەناو ببەن. بۆ چارەسەرکردنی ئەم نیگەرانیانە، فیفا بەردەوام بوو لە بیرکردنەوە لە فۆرماتی بەدیل – پرۆسەیەک کە بە ڕاگەیاندنی ساڵی ٢٠٢٣ کۆتایی ھات کە فۆرماتەکە ١٢ گروپ دەبێت لە ٤ تیپ.

== هەڵبژاردنی میواندار ==
ئەنجومەنی فیفا لە نێوان ساڵانی ٢٠١٣ و ٢٠١٧دا سەبارەت بە سنووردارکردن لەناو میوانداریدا لەسەر بنەمای کۆنفیدڕاڵییە کیشوەرییەکان چەندین کۆبوونەوە و پێشنیارى خستەڕوو. لە سەرەتادا بڕیار بوو کە پێشنیارەکان بۆ میوانداریکردن لە وڵاتانی سەر بە کۆنفیدڕاڵیەکان کە میوانداری دوو پاڵەوانێتی پێشوویان کردووە ڕێگەى پێنەدرێت. دواتر بە شێوەیەکی کاتی گۆڕدرا بۆ ئەوەى تەنھا  ئەو وڵاتانەى سەر بە کۆنفیدڕاڵییەکان قەدەغە بکات کە میوانداری جامى جیھانىى پێشوویان کردبوو  &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 4, 2023 |ناونیشان=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-takes-key-decisions-on-fifa-world-cup-tm-editions-in-2030-and-2034 |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260518205428/https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-takes-key-decisions-on-fifa-world-cup-tm-editions-in-2030-and-2034 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 18, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=May 20, 2026 |وێبگە=FIFA}}&lt;/ref&gt;  لە مانگی ئازاری ٢٠١٧، [[جیانی ئینڤانتینۆ]] سەرۆکی فیفا پشتڕاستی کردەوە کە &quot;ئەورووپا ( [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا|یوفا]] ) و ئاسیا ( [[کۆنفیدراسیۆنی تۆپی پێی ئاسیا|ئەی ئێف سی]] ) لە پێشبڕکێکە دوورخراونەتەوە دوای هەڵبژاردنی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨|ڕووسیا]] و [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|قەتەر]] لە ساڵانی ٢٠١٨ و ٢٠٢٢ بە ڕێککەوت&quot;.  بۆیە دەتوانرێت مۆندیالی ٢٠٢٦ لەلایەن یەکێک لە چوار کۆنفیدڕاڵییەکەی دیکەوە میوانداری بکرێت: [[کۆنکاکاف]] (ئەمریکای باکوور؛ دواجار لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤|ساڵی ١٩٩٤]] میوانداری کرا)، [[کۆنفیدراسیۆنی تۆپی پێی ئەفریقا]] (ئەفریقا؛ دواجار لە [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠|ساڵی ٢٠١٠]] میوانداری کرا)، [[کۆنمیبۆڵ]] (ئەمریکای باشوور؛ دواجار لە [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤|ساڵی ٢٠١٤]] میوانداری کرا)، یان [[کۆنفیدراسیۆنی تۆپی پێی ئۆقیانووسیا]] ( پێشتر میوانداری ھیچ خوڵێکى نەکردووە)، یان ئەگەری هەیە لەلایەن AFC یان UEFA لە حاڵەتێکدا هیچ پێشنیارێک لەلایەن ئەوانی ترەوە مەرجەکانی تێدا نەبوو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=May 9, 2017 |ناونیشان=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353 |ڕێکەوتی سەردان=May 20, 2026 |وێبگە=FIFA}}&lt;/ref&gt;هاوبەشی میوانداریکردنی جامى جیھانىى فیفاى کە لەلایەن فیفا دوای [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢|جامى جیھانىى ٢٠٠٢]] قەدەغەکرابوو- بۆ جامى جیھانىى فیفاى ٢٠٢٦ پەسەندکرا. هەروەها بۆ ساڵی ٢٠٢٦، سکرتاریەتی گشتی فیفا، دوای ڕاوێژکردن لەگەڵ لیژنەی پێشبڕکێکان، دەسەڵاتی ئەوەی هەبوو کە ئەو پێشکەشکارانە دەربکات کە کەمترین مەرجە تەکنیکییەکانیان تێدا نەبووە بۆ میوانداریکردنی پێشبڕکێکە.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Carlise |first=Jeff |ڕێکەوت=April 10, 2017 |ناونیشان=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 11, 2017 |وێبگە=ESPN}}&lt;/ref&gt; مەکسیک و ویلایەتەیەکگرتووەکانى ئەمریکا هەریەکەیان بە ئاشکرا بیریان  لە داواکاری بۆ پاڵەوانێتییەکە کردبووەوە  &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=April 10, 2017 |title=USA, Mexico, Canada announce bid to host '26 WC |url=https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid |url-status=live |journal=Sports Illustrated |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411054626/https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid |archive-date=April 11, 2017}}&lt;/ref&gt;بەڵام پێشنیاری هاوبەشی ئەمریکا لە 10 ی نیسانی 2017 ڕاگەیەندرا . &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}&lt;/ref&gt;

=== دەنگدان ===

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{براوەکانی جامی جیھانیی فیفا}}
{{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|کەنەدا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠٢٠|وەرزش}}
{{تۆپی پێ-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|2026 FIFA World Cup}}

[[پۆل:پاڵەوانیەتییەکانی جامی جیھانی فیفا|٢٠٢٦]]
[[پۆل:تۆپی پێ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]]</text>
      <sha1>bpab7psjowf7tkkzr594ttjyq9dusxb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕادیۆی کوردیی بەغدا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186390</id>
    <revision>
      <id>1589778</id>
      <parentid>1406480</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T08:07:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarwarkurd</username>
        <id>4038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>زیادکردنی مێژووی دامەزراندنی ڕادیۆکە</comment>
      <origin>1589778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4226" sha1="dq258vq0ev13xk05zqnbmbmsqh9uaz2" xml:space="preserve">'[[پەڕگە:عادل_جەمال_عیرفان_1.jpg|وێنۆک|عادل جەمال عیرفان، کارمەندی ڕادیۆی کوردیی بەغدا.]]
''ڕادیۆ کوردیی بەغدا''' لە دوای [[ڕادیۆی بەغدا]] و [[ڕادیۆی کۆشکی زھوور]]، سێیەم ڕادیۆی عێراق و یەکەم ڕادیۆی کوردییە لە مێژووی کوردستاندا؛ لە 29.1.1939 دامەزراوە، کە سەرەتا وەک بەشێکی بچووک لە ناو ڕادیۆی بەغدا کرایەوە و پاش ساڵانێکی دوور و درێژ، کرایە بەڕێوەبەرایەتیی ڕادیۆی کوردی.[[پەڕگە:فەخرەدی_دۆسکی_1.jpg|وێنۆک|ئێزگەی کوردی بەغداد]]
&lt;ref name=&quot;rudaw.net&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/documentari01022015muh| سەردێڕ = ڕادیۆی کوردی لە بەغدا| ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تەممووزی ٢٠٢١| نووسەر = تۆڕی میدیاییی ڕووداو| ڕێکەوت = ٢٠١٥| بڵاوکەرەوە = [http://rudaw.net/ rudaw.net]| زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt; چەندین هونەرمەندی گەورەی کورد کاریان تێدا کردووە، وەکو حەسەن زیرەک و محەممەد عارف جزیری. 

== مێژوو ==
بەشی کوردی ڕادیۆی بەغدا لە سەرەتاکانی دەستپێکردنیدا لە ڕۆژێکدا تەنیا ١٥ خولەک پەخشی ھەبوو. دوای ئەوە، ساڵ دوای ساڵ و بە گوێرەی گۆڕانی ھەلومەرجی سیاسی و سروشتی دەسەڵاتدارێتی لە عێراقدا، ماوەی پەخشەکەی کەم و زیاد کرا، بە جۆرێک لە دوای ساڵی ١٩٨٤ بە دواوە و تاوەکوو ڕۆژی داخستنی، پەخشی ڕۆژانەی ڕادیۆکە ١٨ کاتژمێر بوو.&lt;ref name=&quot;rudaw.net&quot;/&gt;

ساڵی ٢٠٠٣ وەک زۆر دامەزراوەکانی دیکەی عێراق، بارەگای ڕادیۆی کوردیش لە بەغدا بووە ئامانجی ھێرشەکانی ھاوپەیمانان و بۆردوومان کرا و زیانێکی زۆر بەر ئەرشیڤەکەی کەوت. ئەو ڕادیۆیە تاوەکوو ڕووخانی [[ڕژێمی بەعس]] لە ساڵی ٢٠٠٣ بەردەوام بوو و دواتر ڕادیۆی کوردیی بەغدا بەشداری نەما. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕادیۆیەکی کوردی دیکە بە ناوی [[ڕادیۆ شەفەق]] کە بەرھەمەکانی خۆی بە [[کوردیی باشووری]] بڵاودەکردەوە لە بەغدا دامەزرا، بەڵام ئەو ڕادیۆیەش تاکوو ساڵی ٢٠١٤ بەردەوام بوو و دواتر داخرا. لە ئێستادا ھیچ ڕادیۆیەک بە زمانی کوردی لە شاری بەغدا بەشداری نییە.&lt;ref name=&quot;shafaq.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://shafaq.com/kr/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%DA%95%D8%A7%D8%AF%D9%8A%DB%86-%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%BA%D8%AF%D8%A7-1939-2003| سەردێڕ = ڕاديۆ كوردی به‌غدا| ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تەممووزی ٢٠٢١| نووسەر = شەفەق نیۆز| ڕێکەوت = ٢ی شوباتی ٢٠١٤| بڵاوکەرەوە = [http://shafaq.com/ shafaq.com]| زمان = کوردی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210711124718/https://shafaq.com/kr/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%DA%95%D8%A7%D8%AF%D9%8A%DB%86-%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%BA%D8%AF%D8%A7-1939-2003|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێڕستی ڕادیۆ کوردییەکان]]
* [[پێڕستی ڕادیۆکانی باشووری کوردستان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ڕادیۆ|زمانی کوردی|کوردستان|عێراق}}
{{کۆلکە}}

[[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٣٩]]
[[پۆل:ڕادیۆکان بە زمانی کوردی]]</text>
      <sha1>dq258vq0ev13xk05zqnbmbmsqh9uaz2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:سکەنک (بۆن فس)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>189657</id>
    <revision>
      <id>1589662</id>
      <parentid>824389</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T18:27:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>حوسێن</username>
        <id>42516</id>
      </contributor>
      <comment>/* ناو */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1589662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2796" sha1="73xlp8lsvt34k1knishaq92wetztvlx" xml:space="preserve">== ناو ==
هاوڕێیان ئێستا لەو قەسیدەی شێرکۆ بێکەسدا [https://books.vejin.net/ck/text/9428] تووشی '''بۆگەنکە''' بووم. له پەراوێزەکەیدا نووسراوە '''بۆگەنکە: ئاژەڵێکە لە ڕێوی بچووکترە. لەبەر ئەو بۆنە ناخۆشەی لێی دێ هیچ ئاژەڵێکی تر ناتوانێ بچێ بەلایدا'''. پێم وایە هەر ئەو ئاژەڵەیە. '''بۆگەنکە''' باشتر نییە لەو ناوەی ئێستا؟ [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|&lt;span style=&quot;font-family:Segoe print; color:  magenta; font-size:13px;&quot;&gt;'''Şûşe'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|&lt;span style=&quot;color:  pink&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٢:٥٢، ١٨ی ئابی ٢٠٢١ (UTC)
:{{وب|Amine yousefi}} سپاس بۆ لێدوانەکەت! من خۆشم گەڕانێکم بۆ «بۆگەنکە» کرد و گەشتم بەوەی کە ناوەکەی بە ئینگلیزی دەبێتە [[:en:Mink]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ڤەژین |فەرھەنگ=ھەمووی |وشە= mink}}&lt;/ref&gt; نەک ئەوەی ئەم وتارە ([[:en:Skunk]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ڤەژین |فەرھەنگ=ھەمووی |وشە= skunk}}&lt;/ref&gt;، بەڵام ھەردووکیان لە قەبارە و (تا ڕاددەیەک) شێوەشدا لێک دەچن. ھەڵبەتە وا دیارە ناوی گیایەکیشە.&lt;ref&gt;[https://www.kurdflora.com/flora/%D8%A8/4227/164 بۆگەنکە لە kurdflora.com]&lt;/ref&gt; ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٣:٢٦، ١٨ی ئابی ٢٠٢١ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]], @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] دەزانم کەس جواب نادا، بەڵام skunk لە کوردستان نییە تا ناومان بۆی ھەبێ. «بۆگەنکە» یان «فسۆس» (ھەنبانەبۆرینە بە ھاومانای «بۆگەنکە»ی داناوە) ڕەنگە [[:en:Marbled polecat|Marbled polecat]] بێ. ئەمیش وەکوو skunk بۆنێکی ناخۆش دەر دەکا. فەرقی skunk و marbled polecat ئەمەیە کە ئەمەی دووەم لە کوردستان دەژی. ویکیپیدیای کوردیی باکووریی «فسۆس»ی داناوە (ناوی سەرەکی نییە، تەنیا ئاماژەی پێ کراوە). [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٨:٢٧، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

{{سەرچاوەکانی وتووێژ}}</text>
      <sha1>73xlp8lsvt34k1knishaq92wetztvlx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589663</id>
      <parentid>1589662</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T18:29:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>حوسێن</username>
        <id>42516</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ناو */</comment>
      <origin>1589663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2796" sha1="hfhx9w6uqa7gf52la33l32ni6vdippf" xml:space="preserve">== ناو ==
هاوڕێیان ئێستا لەو قەسیدەی شێرکۆ بێکەسدا [https://books.vejin.net/ck/text/9428] تووشی '''بۆگەنکە''' بووم. له پەراوێزەکەیدا نووسراوە '''بۆگەنکە: ئاژەڵێکە لە ڕێوی بچووکترە. لەبەر ئەو بۆنە ناخۆشەی لێی دێ هیچ ئاژەڵێکی تر ناتوانێ بچێ بەلایدا'''. پێم وایە هەر ئەو ئاژەڵەیە. '''بۆگەنکە''' باشتر نییە لەو ناوەی ئێستا؟ [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|&lt;span style=&quot;font-family:Segoe print; color:  magenta; font-size:13px;&quot;&gt;'''Şûşe'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|&lt;span style=&quot;color:  pink&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٢:٥٢، ١٨ی ئابی ٢٠٢١ (UTC)
:{{وب|Amine yousefi}} سپاس بۆ لێدوانەکەت! من خۆشم گەڕانێکم بۆ «بۆگەنکە» کرد و گەشتم بەوەی کە ناوەکەی بە ئینگلیزی دەبێتە [[:en:Mink]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ڤەژین |فەرھەنگ=ھەمووی |وشە= mink}}&lt;/ref&gt; نەک ئەوەی ئەم وتارە ([[:en:Skunk]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ڤەژین |فەرھەنگ=ھەمووی |وشە= skunk}}&lt;/ref&gt;، بەڵام ھەردووکیان لە قەبارە و (تا ڕاددەیەک) شێوەشدا لێک دەچن. ھەڵبەتە وا دیارە ناوی گیایەکیشە.&lt;ref&gt;[https://www.kurdflora.com/flora/%D8%A8/4227/164 بۆگەنکە لە kurdflora.com]&lt;/ref&gt; ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٣:٢٦، ١٨ی ئابی ٢٠٢١ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]], @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] دەزانم کەس جواب نادا، بەڵام skunk لە کوردستان نییە تا ناومان بۆی ھەبێ. «بۆگەنکە» یان «فسۆس» (ھەنبانەبۆرینە بە ھاومانای «بۆگەنکە»ی داناوە) ڕەنگە [[:en:Marbled polecat|Marbled polecat]] بێ. ئەمیش وەکوو skunk بۆنێکی ناخۆش دەر دەکا. فەرقی skunk و marbled polecat ئەمەیە کە ئەمەی دووەم لە کوردستان دەژی. ویکیپیدیای کوردیی باکووریش «فسۆس»ی داناوە (ناوی سەرەکی نییە، تەنیا ئاماژەی پێ کراوە). [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٨:٢٧، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

{{سەرچاوەکانی وتووێژ}}</text>
      <sha1>hfhx9w6uqa7gf52la33l32ni6vdippf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خالید مەشعەل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210705</id>
    <revision>
      <id>1589615</id>
      <parentid>1589505</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T12:04:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1589615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31513" sha1="mdofj66964pcvrgivu92x74ueiqlsf0" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=خالید مەشعەل|وێنە=Khaled Meshaal.jpg|شوێنی لەدایکبوون={{ئاڵا|فەلەستین}}|لێدوانی وێنە=سەرۆکی مەکتەبی سیاسی حەماس ١٩٩٦–٢٠١٧|ڕێکەوتی لەدایکبوون=٢٨ی ئایاری ١٩٥٦|ڕێکخراو=حەماس|نەتەوە=عەرەب|پەروەردە=زانکۆی کوەیت|ئایین=ئیسلام، سونی}}

'''خالید عەبدولڕەحیم ئیسماعیل مەشعەل''' (لەدایکبووی ٢٨ی ئایاری ١٩٥٦) [[کونیە|کونیەکەی]] ئەبوو وەلیدە، سیاسەتمەدارێکی فەلەستینییە و یەکێکە لەدامەزرێنەران و سەرکردەکانی بزووتنەوەی بەرەنگاری ئیسلامی ([[حەماس]]). لە ساڵی ١٩٩٦ بووەتە سەرۆکی مەکتەبی سیاسی حەماس تاوەکوو ساڵی ٢٠١٧ لەپۆستەکەی بەردەوام بووە، لەدوای کوژرانی [[ئەحمەد یاسین]] وەک سەرکردەی حەماس ھەڵبژێردراوە. خالید مەشعەل و بزووتنەوەی حەماس جیھادیان کردووە بەبنەما بۆ ئازادکردنی [[فەلەستین]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خالد مشعل.. الرئیس السابق لحرکة حماس|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/encyclopedia/icons/2010/12/5/خالد-مشعل|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://islamonline.net/arabic/news/2004-03/24/article10.shtml|سەردێڕ=من اقرأ إلی واسجد واقترب|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090529035011/http://www.islamonline.net/Arabic/news/2004-03/24/article10.shtml}}&lt;/ref&gt;

== ژیاننامە ==
[[پەڕگە:Flag of al-Qassam Brigades.svg|وێنۆک|ئاڵای بزووتنەوەی حەماس]]
خالد مەشعەل لە ٢٨ی ئایاری ١٩٥٦ لەگوندی سەلواد سەر بە [[پارێزگای ڕامەڵڵا و بیرە|پارێزگای ڕامەڵڵا]] لەفەلەستین لەدایکبووە، خوێندنی سەرەتایی لەوێ دەخوێنێت تاوەکوو ساڵی ١٩٦٧ لەگەڵ خێزانەکەی کۆچ دەکەن بۆ [[کووەیت|کوەیت]]، خوێندنی ناوەندی و دواناوەندی لەکوەیت تەواو دەکات. ھەروەھا بەکالۆریۆس لە فیزیا لەزانکۆی کوەیت بەدەست دەھێنێت. لە کوەیت ژیانێکی ئابووری سەرو مامناوەندیان ھەبووە. زانکۆی کوەیت لەحەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا دەیان کۆمەڵەی فیکری عەرەبی بەگشتی و کێشەی فەلەستینی بەتایبەتی لەخۆدەگرت، بۆیە زانکۆی کوەیت کاریگەری تەواوی لەسەر خوێندکارانی دروست کردبوو. خوێندنی لەو زانکۆیە کاریگەری زۆری لەسەر دروستبوونی کەسایەتی و تواناکانی ھەبوو، بەجۆرێک لەو ماوەدا گەیشتە ئەوپەڕی پێگەشتنی سیاسی و فکری، لەوکاتەدا سەرکردایەتی «بزووتنەوەی ئیسلامی-فەلەستینی» دەکات لەزانکۆی کوەیت، و بەشداربووە لە دامەزراندنی کوتلەی حەقی ئیسلامی کەڕکابەری بزووتنەوەی فەتحی دەکرد بۆ سەرکردایەتی کردنی یەکێتی گشتی قوتابیانی فەلەستین لە کوەیت. خالد مشعەل لە ساڵی ١٩٧٨ بەشی فیزیا تەواودەکات و تاوەکو جێھێشتنی کوەیت لە ساڵی ١٩٩١وەک مامۆستای فییزیا کاردەکات، دوای دوو ساڵ ھاوسەرگیری دەکات خاوەنی حەوت منداڵە، سێ کچ و چوار کوڕ. خالد مشعەل خاوەنی بڕوانامەی (حفص عن عاص)ە لەقورئانی پیرۆزدا. خالد مشعەل لەتەمەنی لاوییەتیدا بەشێک لەقورئانی پیرۆز لەبەردەکات، لەقۆناغی دواناوەندیدا یاساکانی تەجوید لەسەر دەستی شێخ محەممەد عەبدول رەحمان-یەکێک لەزانایانی ئەزھەر-تەواو دەکات. لەسەرەتای خوێندنی زانکۆدا [[بەقەرە|سوورەتی بەقەرە]] لەماوەی دوو ھەفتەدا لەبەردەکات، پاشان سوورەتی [[ئالی عیمران]] لەدە ڕۆژدا لەبەردەکات؛ بەڵام بەھۆی سەرقاڵییەوە لەزانکۆ نەیتوانی تەواوی قورئانی پیرۆز لەبەربکات، بەڵام پاش ئەوەی ساڵی ٢٠٠١ ڕوودەکاتە وڵاتی [[سووریا]] لەوێ لەسەر دەستی زانایانی سووریا توانی تەواوی قورئانی پیرۆز لەبەربکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Khaled Meshaal - Munzinger Biographie|ناونیشان=https://www.munzinger.de/search/go/document.jsp?id=00000028724|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.munzinger.de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠١٢|سەردێڕ=الأخبار - عربی - خالد مشعل|ناونیشان=http://www.aljazeera.net/NR/exeres/ABDF2A52-F67B-46AC-9F4B-615B23A6B077.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120223034651/http://www.aljazeera.net/NR/exeres/ABDF2A52-F67B-46AC-9F4B-615B23A6B077.htm|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== حەماس ==
خالد مەشعەل لە ساڵی ١٩٧١ پەیوەندی کرد بە ڕێکخستنەکانی [[ئیخوان موسلمین|ئیخوان موسلیمین]] لقی فەلەستین، ڕۆڵێکی گرنگی گێڕا لەپەیوەندی کردنی ھەزاران کەس بەرێکخستنەکانی ئیخوان موسلیمین لقی فەلەستین. خالد مەشعەل یەکێکە لەدامەزرێنەرانی بزووتنەوەی بەرەنگاری ئیسلامی (حەماس) کەلەساڵی ١٩٨٧ لەسەر دەستی شێخ ئەحمەد یاسین و حەوت کەسی تر دامەزراوە دامەزراوە. لە ساڵی ١٩٨٧ و لەسەرەتای دامەزراندنی بزووتنەوەی حەماس بووەتە ئەندامی مەکتەبی سیاسی بزووتنەوەکە، لە ساڵی ١٩٩٦ بووەتە سەرۆکی مەکتەب سیاسی بزووتنەوەی حەماس. لە ساڵی ٢٠٠٤ دوای تیرۆرکردنی ئەحمەد یاسین دامەزرێنەری حەماس، خالد مەشعەل بووە سەرۆکی بزووتنەوەکە. لە ساڵی ١٩٩٦ تاوەکو ئایاری ٢٠١٧ لە پۆستی سەرۆکی مەکتەب سیاسی حەماس بەردەوام بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Khaled Mashaal|ناونیشان=https://www.nndb.com/people/667/000044535/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.nndb.com}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

==== کتێبنامە ====
{{refbegin|2}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Cathy |دوایین١=Hartley
 |یەکەم٢=Paul |دوایین٢=Cossali
 |سەردێڕ=Survey of Arab-Israeli Relations
 |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=KvaNAgAAQBAJ
 |ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٥-٣٥٥٢٧-٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Yaakov |دوایین١=Katz
 |یەکەم٢=Yoaz |دوایین٢=Hendel
 |سەردێڕ=Israel Vs. Iran: The Shadow War
 |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tmyswnGsRSwC&amp;pg=PA138
 |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Potomac Books, Inc.|ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٧٩٧-٦٦٨-٨|پەڕەکان=١٣٨–}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Hamas: Politics, Charity, and Terrorism in the Service of Jihad
 |دوایین= Levitt|یەکەم= Matthew
 |بەستەری نووسەر= Matthew Levitt
 |بڵاوکەرەوە= [[Yale University Press]]
 |ساڵ= ٢٠٠٦|ناونیشان= https://archive.org/details/hamaspoliticscha00levi
 |ژپنک= ٩٧٨-٠-٣٠٠-١٢٢٥٨-٩}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Maddy-Weitzman |یەکەم=Bruce
 |سەردێڕ=Middle East Contemporary Survey: Vol. XXIII 1999
 |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=zs57d0logH8C&amp;pg=PA352
 |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=The Moshe Dayan Center|ژپنک=٩٧٨-٩٦٥-٢٢٤-٠٤٩-١|پەڕەکان=٣٥٢–}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Paul
 |دوایین=McGeough
 |سەردێڕ=Kill Khalid: The Failed Mossad Assassination of Khalid Mishal and the Rise of Hamas
 |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6ZftAAAAMAAJ|ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=New Press|ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٥٥٨-٣٢٥-٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Azzam |دوایین=Tamimi
 |سەردێڕ=Hamas: Unwritten Chapters
 |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-JxCAQAAIAAJ
 |ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Hurst &amp; Company
 |ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٩٠٤-٠٠١-٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم= Spencer C.
 |دوایین= Tucker
 |سەردێڕ=Middle East Conflicts from Ancient Egypt to the 21st Century: An Encyclopedia and Document Collection &amp;#91;4 volumes&amp;#93;
 |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Dm6pDwAAQBAJ&amp;pg=PA808
 |ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO
 |ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٠٨-٥٣٥٣-١|پەڕەکان=٨٠٨–}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Mutayyam |دوایین= al O'ran
 |سەردێڕ=Jordanian-Israeli Relations: The Peacebuilding Experience
 |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=AYd9AgAAQBAJ&amp;pg=PT72
 |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٠٧٢٤٨-٤|پەڕەکان=٧٢–}}
{{refend}}

==== ھەواڵەکان ====
{{refbegin|2}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hamas floats Palestinian 'army'
 |وێبگە=BBC News
 |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4658872.stm
 | ref={{sfnref | BBC January | 2006}}
 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Israel agrees to Gaza ceasefire
 |وێبگە=BBC News
 |ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7460504.stm
 | ref={{sfnref | BBC June | 2008}}
 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hamas appoints Haniya as deputy head: party official
 |ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.hurriyetdailynews.com/hamas-appoints-haniya-as-deputy-head-party-official-44266
 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ئیش=Hurriyet Daily News
 | agency=Agence France-Presse
 | ref={{sfnref | AFP | 2013}}}}
* {{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Khoury |یەکەم=Jack |سەردێڕ=Hamas elects new politburo chief: Haniyeh replaces Meshal as political leader |وێبگە=Haaretz |ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠١٧ |ناونیشان=https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/hamas-elects-new-politburo-chief-haniyeh-replaces-meshal-1.5468866 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ref={{sfnref | Haaretz | 2017}} |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201212170406/https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/hamas-elects-new-politburo-chief-haniyeh-replaces-meshal-1.5468866 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Former Hamas chief Khaled Meshaal slams US embassy move
 |وێبگە=Middle East Monitor
 |ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.middleeastmonitor.com/20180225-former-hamas-chief-khaled-meshaal-slams-us-embassy-move/
 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠| ref={{sfnref | MEMO | 2018}}}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hamas leader wants Palestinian army
 |بڵاوکەرەوە=Al Jazeera
 |ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2006/1/29/hamas-leader-wants-palestinian-army
 | ref={{sfnref | Al Jazeera | 2006}}
 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hamas: Peace with Israel for withdrawal to '67 borders |وێبگە=ynetnews |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٠٦|ناونیشان=https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3223438,00.html | ref={{sfnref | ynet | 2006}} |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=In Moscow, Russians put pressure on Hamas
 |وێبگە=The New York Times
 |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٠٦|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2006/03/03/world/africa/in-moscow-russians-put-pressure-on-hamas.html
 | ref={{sfnref | The New York Times | 2006}}
 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Carter Says Hamas and Syria Are Open to Peace
 |وێبگە=The New York Times
 |ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٠٨|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2008/04/22/world/middleeast/22mideast.html
 | ref={{sfnref | The New York Times | 2008}}
 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hamas offers truce in return for 1967 borders
 |بڵاوکەرەوە=NBC News
 |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٠٨|ناونیشان=https://www.nbcnews.com/id/wbna24235665
 | ref={{sfnref | NBC News | 2008}}
 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Israel Rejects Hamas Terms for Exchange of Prisoners
 |وێبگە=The New York Times
 |ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٠٦|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2006/07/11/world/middleeast/11mideast.html
 |دوایین=Myre
 |یەکەم=Greg
 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Blau |یەکەم=Uri |سەردێڕ=Abbas vows to dismantle PA if Israel frees Hamas prisoners for Shalit |وێبگە=Haaretz |ڕێکەوت=٣٠ی تەممووزی ٢٠٠٨ |ناونیشان=https://www.haaretz.com/1.5008890 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201108103431/https://www.haaretz.com/1.5008890 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}
* {{بیرخستنەوەی وێب
 |سەردێڕ=Hamas vows to try to kidnap more IDF soldiers
 |وێبگە=Haaretz
 |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩
 |ناونیشان=https://www.haaretz.com/1.5407565
 |ref={{sfnref | Haaretz | 2009}}
 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201104232343/https://www.haaretz.com/1.5407565
 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hamas chief Meshaal makes historic Gaza visit
 |بڵاوکەرەوە=Al Jazeera
 |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2012/12/7/hamas-chief-meshaal-makes-historic-gaza-visit
 | ref={{sfnref | Al Jazeera | 2012}}
 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی وێب
 |دوایین=al-Mughrabi
 |یەکەم=Nidal
 |سەردێڕ=Hamas chief ends Gaza visit with call for Palestinian unity
 |ئیش=Reuters
 |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢
 |ناونیشان=https://in.reuters.com/article/uk-palestinians-israel-meshaal-idUKBRE8B90TG20121210
 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220418030402/https://www.reuters.com/article/uk-palestinians-israel-meshaal-idUKBRE8B90TG20121210?edition-redirect=in
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠٢٢
 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Khaled Meshal, Hamas Leader, Makes First Visit to Gaza
 |وێبگە=The New York Times
 |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2012/12/08/world/middleeast/khaled-meshal-hamas-leader-gaza-visit.html
 | ref={{sfnref | The New York Times | 2012}}
 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|یەکەم=Steven |دوایین=Erlanger}}
* {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Hamas leader Khaled Meshal says group will never recognize Israel
 |ڕێکەوت= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|یەکەم= Joel
 |دوایین= Greenberg
 |ناونیشان= https://articles.washingtonpost.com/2012-12-08/world/35701545_1_katiba-square-hamas-leader-fatah
 |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20121212002754/http://articles.washingtonpost.com/2012-12-08/world/35701545_1_katiba-square-hamas-leader-fatah
 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢| newspaper = The Washington Post}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.cnn.com/WORLD/9710/05/israel
 |سەردێڕ= Netanyahu in spotlight as assassination plot unravels
 |وێبگە= [[CNN]]
 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٣|ڕێکەوت= ٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20080308162315/http://www.cnn.com/WORLD/9710/05/israel
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئازاری ٢٠٠٨|ref          = {{sfnref | CNN | 1997}}}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Syrian State TV Lashes Out at Hamas Leader
 |وێبگە= The New York Times
 |ڕێکەوت= ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشان= https://www.nytimes.com/2012/10/03/world/middleeast/syrian-state-tv-lashes-out-at-hamas-leader-khaled-meshal.html
 |یەکەم١= Anne
 |دوایین١= Barnard
 |یەکەم٢= Hania
 |دوایین٢= Mourtada
 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=545819
 |ڕێکەوت= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|وێبگە= Ma'an News Agency
 |سەردێڕ= Mashaal: Today Gaza, tomorrow Jerusalem
 |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20130205042347/http://maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=545819
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی شوباتی ٢٠١٣| ref = {{sfnref | Ma'an News Agency | 2010}}}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Silver |یەکەم=Eric |سەردێڕ=Hamas softens Israel stance in calls for Palestinian state |وێبگە=The Independent |ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/hamas-softens-israel-stance-in-calls-for-palestinian-state-431624.html |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}
{{refend}}

==== چاوپێکەوتنەکان ====
{{refbegin|2}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Livingstone |یەکەم=Ken
 |سەردێڕ=Khaled Meshal, Hamas leader: &quot;It is possible to reunite the Palestinians&quot;
 |وێبگە=New Statesman |ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ناونیشان=https://www.newstatesman.com/middle-east/2009/09/israel-palestinian-hamas
 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= Khalid Mishal: The Making of a Palestinian Islamic Leader Interviewed by Mouin Rabbani
 |ڕێکەوت= ٢٠٠٨|بەرگ= ٣٧| issue = 1
 |دوایین= Rabbani
 |یەکەم= Mouin
 |بەستەری نووسەر= Mouin Rabbani
 |ناونیشان= https://www.palestine-studies.org/en/node/42013
 | journal = [[Journal of Palestine Studies]]
 |بڵاوکەرەوە= Institute for Palestine Studies
 |پەڕەکان= ٥٩–٧٣| ref = {{sfnref|Rabbani|2008a}}}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= A Hamas Perspective on the Movement's Evolving Role: An Interview with Khalid Mishal: Part II
 |ڕێکەوت= ٢٠٠٨|بەرگ= ٣٧| issue = 4
 |دوایین= Rabbani
 |یەکەم= Mouin
 |بەستەری نووسەر= Mouin Rabbani
 |ناونیشان= https://www.palestine-studies.org/en/node/42055
 | journal = [[Journal of Palestine Studies]]
 |بڵاوکەرەوە= Institute for Palestine Studies
 |پەڕەکان= ٥٩–٨١| ref = {{sfnref|Rabbani|2008b}}}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://english.daralhayat.com/Spec/12-2003/Article-20031205-4343f65c-c0a8-01ed-0012-e4cdc62232f8/story.html
 |سەردێڕ= The Khaled Mishaal Interview, Part 1 of 7
 |بڵاوکەرەوە= Dar Al Hayat
 |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20051210145051/http://english.daralhayat.com/Spec/12-2003/Article-20031205-4343f65c-c0a8-01ed-0012-e4cdc62232f8/story.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|ڕێکەوت= ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣|یەکەم= Ghassan |ڕەوشی ناونیشان= usurped
 |دوایین= Charbel}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hamas chief Khaled Meshaal: Who is qualified to judge others?
 |وێبگە=Mladá fronta DNES |ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠٠٩|ناونیشان=https://www.idnes.cz/zpravy/archiv/hamas-chief-khaled-meshaal-who-is-qualified-to-judge-others.A090529_184237_kavarna_bos
 | ref={{sfnref | iDNES.cz | 2009}} |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Q&amp;A with Hamas leader Khaled Meshaal
 |ئیش=Reuters|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٠٧|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-palestinians-meshaal-text-idUSL1046412720070110
 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hamas: Khaled Meshaal |وێبگە=BBC News
 |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/hardtalk/3639093.stm
 |دوایین= Sebastian |یەکەم= Tim
 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Transcript: Khaled Meshaal interview
 |وێبگە=BBC News |ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٠٦|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4693382.stm
 |دوایین= Bowen |یەکەم= Jeremy
 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Talk to Jazeera - Khaled Meshaal - 05 Mar 08 - Pt. 1
 | via=YouTube
 |بڵاوکەرەوە=Al Jazeera
 |ڕێکەوت= ٥ی ئازاری ٢٠٠٨|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=O8TTjb54GzM
 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Talk to Jazeera - Khaled Meshaal - 05 Mar 08 - Pt. 2
 | via=YouTube
 |بڵاوکەرەوە=Al Jazeera
 |ڕێکەوت= ٥ی ئازاری ٢٠٠٨|ناونیشان= https://www.youtube.com/watch?v=nLOFtqK1jPI
 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Khaled Meshal
 |وێبگە=Charlie Rose
 |ناونیشان=https://charlierose.com/videos/25113
 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوت= ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٤}}
{{refend}}

==== بۆچوونەکان ====
{{refbegin|2}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alan Johnston, A time for joy and reflection
 |دوایین=Meshaal |یەکەم=Khaled
 |وێبگە=The Guardian |ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.theguardian.com/commentisfree/2007/jul/05/israel.comment
 | ref={{sfnref | The Guardian | 2007}} |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Meshaal |یەکەم=Khaled
 |سەردێڕ='We shall never recognize... a Zionist state on our soil'
 |وێبگە=Los Angeles Times |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠٠٦|ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-feb-01-oe-meshal1-story.html
 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}
{{refend}}

==== ئەوانی تر ====
{{refbegin|2}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= Navigating the Winds of Change
 |journal      = The Majalla
 |ڕێکەوت= حوزەیرانی ٢٠١٢|بەرگ= ١٥٧٣|پەڕەکان= ٣٦–٣٨|ناونیشان= http://www.majalla.com/eng/print-edition-pdf/al-majalla-issue-1573.pdf
 |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی نیسانی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20130730045231/http://www.majalla.com/eng/print-edition-pdf/al-majalla-issue-1573.pdf
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣٠ی تەممووزی ٢٠١٣|ref          = {{sfnref | ''The Majalla'' | 2012}}}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Profile: Khaled Meshaal of Hamas
 |وێبگە=BBC News
 |ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٠٦|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3563635.stm
 | ref={{sfnref | BBC February | 2006}}
 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bensman
 |یەکەم=Todd
 |سەردێڕ=Hamas's Rock Star
 |وێبگە=Washington Examiner
 |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠٠٦|ناونیشان=https://www.washingtonexaminer.com/weekly-standard/hamass-rock-star
 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.aljazeera.com/programmes/aljazeeraworld/2013/01/201312210472621589.html#parttwo
 |سەردێڕ= Kill Him Silently
 |ڕێکەوت= ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە= Al Jazeera
 |ڕێکەوتی سەردان= ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|دوایین= Abu Hilalah
 |یەکەم= Yaser
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20130130060257/http://www.aljazeera.com/programmes/aljazeeraworld/2013/01/201312210472621589.html#parttwo
 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Palestinian Refugees and the Right of Return in International Law
 |وێبگە=OHRH
 |ناونیشان=https://ohrh.law.ox.ac.uk/palestinian-refugees-and-the-right-of-return-in-international-law/
 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٢٠١٨|یەکەم=Loureen
 |دوایین=Sayej}}
* {{بیرخستنەوەی گۆڤار
 |سەردێڕ=Khaled Mashaal: Hamas Leader Hunted by Netanyahu Haunts Israel
 |magazine=Time
 |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٤
 |ناونیشان=https://time.com/khaled-mashaal/
 |یەکەم=Michael
 |دوایین=Crowley
 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201111195134/https://time.com/khaled-mashaal/
 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Right is might
 |وێبگە= Third Way Magazine
 |ڕێکەوت=ھاوینی ٢٠٠٨|ناونیشان= https://highprofiles.info/interview/khalid-mishal/
 |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئایاری ٢٠٢٣|یەکەم= Huw
 |دوایین= Spanner}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Country Report on Terrorism 2014 - Turkey
 |وێبگە=U.S. Embassy &amp; Consulates in Turkey
 |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://tr.usembassy.gov/country-report-terrorism-2014-turkey/
 | ref={{sfnref | U.S. Embassy &amp; Consulates in Turkey | 2015}}
 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Khaled Meshaal - Biography &amp; Facts
 |وێبگە=Encyclopædia Britannica
 |ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Khaled-Meshaal
 |دوایین١=Tesch
 |یەکەم١=Noah
 |دوایین٢=Lotha
 |یەکەم٢=Gloria
 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=50 People Who Matter 2010 - 18. Khaled Meshal
 |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشان=https://www.newstatesman.com/middle-east/2010/09/khaled-meshal-strip-king
 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=New Statesman
 | ref={{sfnref | New Statesman | 2010}}}}
* {{بیرخستنەوەی گۆڤار
 |دوایین=Altman
 |یەکەم=Alex
 |سەردێڕ=Hamas Leader Khaled Mashaal
 |magazine=Time
 |ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩
 |ناونیشان=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1869481,00.html
 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101026111100/http://www.time.com/time/world/article/0,8
 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}
* {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین= Bensman
 |یەکەم= Todd
 |سەردێڕ= The Terrorist at City Hall
 |ناونیشان= https://www.dmagazine.com/publications/d-magazine/2005/january/the-terrorist-at-city-hall/
 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش= [[D Magazine]]
 |ڕێکەوت= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥}}
{{refend}}
{{تووڵی دەروازە|فەلەستین|ئوردن|ژیاننامە|سیاسەت|زانستی سیاسەت}}
{{پۆلی کۆمنز|Khaled Mashal}}

[[پۆل:حەماس]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:سەرکردەکانی حەماس]]
[[پۆل:مسوڵمانە سوننە فەلەستینییەکان]]</text>
      <sha1>mdofj66964pcvrgivu92x74ueiqlsf0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کۆمەڵکوژیی سپایکەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216102</id>
    <revision>
      <id>1589794</id>
      <parentid>1454996</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T11:53:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34496-00</username>
        <id>77036</id>
      </contributor>
      <comment>…</comment>
      <origin>1589794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16494" sha1="cjs46v2y0t19h4y9gvaituqa1c7pfw4" xml:space="preserve">{{داتابۆکس
|وێنە=[[پەڕگە:Camp Speicher massacre Location after Fall of ISIS 13.jpg|وێنۆک|یادی شەھیدانی کۆمەڵکوژی کەمپی سپایکەر لە کۆشکەکانی سەرۆکایەتی سەدام لە تکریت دوای ڕووخانی داعش ئەو شوێنەی کە کۆمەڵکوژییەکەی تێدا ڕوویدا.]]}}
'''کۆمەڵکوژیی سپایکەر''' کۆمەڵکوژییەکە دوای ئەوە ڕوویدا کە [[سەربازانی عێراق]]ی سەر بە فیرقەی ١٨ لە سوپای عێراق، ئەرکی پاراستنی بۆری [[نەوت]]ی بەیجی و ناوچەی [[کێڵگەی نەوت]]ی [[عەین ئەلجەحش]] لە [[مووسڵ]] لە بنکەی ئاسمانی سپایکەر، ئەرکی پاراستنی ئەو بۆرییە نەوتییەیان پێسپێردرابوو لە ١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٤ دوای ئەوەی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] دەستی بەسەر شاری [[تکریت]]دا گرت و فەتحیان کرد، ڕۆژێک دوای کۆنترۆڵکردنەوەی شاری [[مووسڵ]]، لەوێ (٢٠٠٠–٢٢٠٠) سەربازیان گرت و بەرەو کۆشکەکانی سەرۆکایەتییان برد لە تکریت، لەوێ دەستیان کرد بە کوشتنی ڕافیزەکان و لە ناوچەی تر تەقەیان لێکردن و ھەندێکیان بە زیندوویی ناشت.

[[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|دەولەی ئازیز]] ئەم کۆمەڵکوژییەی تۆمارکرد و تێیدا بەژدار بوو لە [[پارێزگای سەلاحەددین]]. بەشێک لە سەربازانی عێراقی توانیان لە کۆمەڵکوژییەکە ھەڵبێن بۆ [[ناحیەی ئەلعەلیم]]، کە نەکەوتە ژێر دەستی برایانی دەولە. تا ڕێکەوتی ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٤، ھزی ئەلجبور لەو ناوچەیە کە [[دیجلە|ڕووباری دیجلە]] لە [[تکریت]] جیادەکاتەوە چەند پێداویستییەک بۆ ئەو سەربازە عێراقیانە دابین کرا بۆ ئەوەی لە کۆنتڕۆڵی ڕێکخراوەکە دەرچن و ھەندێکیان بە ڕێگەی دیکە ھەڵھاتن ھەندێک لە خوێندکاران کۆمەڵکوژییەکەیان گێڕایەوە، وەک ئەوەی بەپێی لێدوان و ئیفادەکانیان، خوێندکارەکان لە بنکەی سپایکەرەوە ڕادەستکرابوون بەھۆی فریودانی ھەندێک لە سەرکردە سەربازییەکان و وەھمکردنی خوێندکاران کە دۆخەکە سەلامەتە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠١٩|سەردێڕ=ناجي من جحيم داعش في قاعدة “سبايكر” في تكريت يروي تفاصيل عن المأساة {{!}} مبادرة التضامن مع المجتمع المدني العراقي|ناونیشان=https://www.almubadarairaq.org/?p=1618|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190327161457/https://www.almubadarairaq.org/?p=1618|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
ئەو کۆمەڵکوژییە خراپ کاریگەری لەسەر بنەماڵەی قوربانیانی بنکەی سپایکەر ھەبوو خۆپیشاندانیان ئەنجامدا بۆ دادگاییکردنی ئەو سەرکردانەی کە قوربانیانی سپایکەریان ڕادەستی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] کرد، و لە چەند خۆپیشاندانێک توانین بچنە [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|پەرلەمان]] و بوونە ھۆی داخستی پردێک لە [[بەغدا]] وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە دواکەوتنی حکوومەت لە ڕوونکردنەوەی چارەنووسی خۆیان منداڵان یان گرتنەبەری ڕێوشوێنی خێرا.&lt;ref&gt;https://www.ikhnews.com/index.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220901032843/https://www.ikhnews.com/index.php |date= ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:A mother of one of the Camp Speicher massacre victims throws her headscarf at the Iraqi parliament speaker.webm|وێنۆک|دایکی یەکێک لە قوربانیانی کۆمەڵکوژیی کامپی سپایکەر، سەرپۆشەکەی خۆی فڕێدەداتە سەر سەرۆکی پەرلەمانی عێراق]]

== دەستگیرکردنی تۆمەتبارانی کۆمەڵکوژی سپایکەر ==
بەرپرسێکی عێراقی لە میانی کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا کە لە بارەگای وەزارەتەکە بەڕێوەچوو، ڕایگەیاند، ژمارەیەک ئەندامی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] کە تۆمەتبارن بە ئەنجامدانی کۆمەڵکوژی سپایکەر لە باکووری [[عێراق]] دەستگیرکران قایمقامی [[پارێزگای سەلاحەددین|سەڵاحەدین]] گوتی: ھێزی ئەمنی لە سوپا و پۆلیس توانیان بەھۆی زانیارییە ھەواڵگرییە وردەکانیانەوە چەند ئەندامێکی داعش دەستگیر بکەن و گواسترانەوە بۆ ناوەندێکی ئەمنی بۆ لێکۆڵینەوە و بۆ ئەوەی بزانرێت کێ لەگەڵیان بووە ساتەوەختی کوشتنی خوێندکاران” بەڵام کاتی دەستگیرکردنی ئەندامەکانی داعش ئاشکرا نەکرا و ئەو ئەندامانە عەشیرەتەکانیان داوای ڕادەستکردیان کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=admin|ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤|سەردێڕ=بغداد: اعتقال متهمين بارتكاب مجزرة سبايكر ومفتي أهل السنة يطالب بمقاتلة «داعش»|ناونیشان=https://www.alquds.co.uk/بغداد-اعتقال-متهمين-بارتكاب-مجزرة-سبا/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=القدس العربي|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;

== دوای ڕووداوەکە ==
لە ڕاگەیەندراوێکی لە کۆمسیۆن بەپێی [[ئاژانسی ھەواڵی میدیای عێراق]] ھاتووە، «کۆمسیۆنی باڵای نیشتمانی بۆ لێپرسینەوە و دادپەروەری» لەم دواییانەدا وردبینی کردووە بۆ ناوی ٥٧ تاوانبار کە سەلمێنراوە دەستیان ھەبووە لە ئەنجامدانی کۆمەڵکوژی «سپایکەر» دژی ئەو خوێندکارانەی کە پەیوەندییان پێوەکردووە ڕیزەکانی سوپای عێراق، ئەم تاوانبارانە ھەموویان ئەندامی [[حیزبی بەعسی عێراق|حزبی بەعسن]]، ھەرچەندە لە وێنەکاندا دەرکەوتووە کە ھەموو چەکدارێک ئەندامی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|دەوڵەتی ئیسلامی]] بووە، کە سەرچاوە ئەمنییەکان باس لەوە دەکەن کە ھۆکاری لەسێدارەدانی ئەو قوربانیانە دەگەڕێتەوە بۆ کێشەی تائیفی لەکاتێکدا [[نووری مالیکی|نوری مالیکی]] سەرۆکوەزیرانی پێشوو ڕای گەیاند، لە بەیاننامەیەکی ڕۆژنامەوانی کە خێزانەکانی قوربانیانی بنکەی سپایکەر ھەڵیانکوتایە سەر بینای پەرلەمان و سێ ئەندامی پاسەوانی پەرلەمانیان ئازار داوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الكشف عن أسماء 57 بعثياً متورطين بحادثة سبايكر - قناة العالم الاخبارية|ناونیشان=https://www.alalam.ir/news/1630719/الكشف-عن-أسماء-57-بعثياً-متورطين-بحادثة-سبايكر|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=www.alalam.ir|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤|سەردێڕ=&quot;داعش&quot;، &quot;أزلام صدام&quot; أم &quot;طرف ثالث&quot;.. من يقف وراء قتل 1700 جندي في &quot;مجزرة سبايكر&quot; بالعراق؟|ناونیشان=https://arabic.cnn.com/middleeast/2014/09/10/iraq-speicher-massacre|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=CNN Arabic|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=اعتقال أربعة من المشتبه بمشاركتهم في جريمة سبايكر جنوبي كركوك|ناونیشان=https://www.alsumaria.tv/news/أمن/111007/اعتقال-أربعة-من-المشتبه-بمشاركتهم-في-جريمة-سبايكر|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=قناه السومرية العراقية|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=اقتحام أهالي ضحايا&quot;سبايكر&quot;للبرلمان ونواب في&quot;القانون&quot;يحملون&quot;الجبوري&quot;المسؤولية لتجاهلها|ناونیشان=https://www.iraqcenter.net/vb/showthread.php?t=80853&amp;s=79100da8be10a66bdf4ae1cf0448788f|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=www.iraqcenter.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220821091502/https://www.iraqcenter.net/vb/showthread.php?t=80853&amp;s=79100da8be10a66bdf4ae1cf0448788f|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== چیرۆکی ڕزگاربووێک ==
ئەو سەربازەی کە لەنێو سەربازانی بنکەی سپایکەردا بووە، سێ جار لە مردن ڕزگاری بووە و ڕای گەیاندووە کە لە ناوەندی مەشق و ڕاھێنانی [[پارێزگای زیقار|زیقار]] بووە، ھەروەھا خۆبەخشانە بەژدار بوو لە دروستکردنی گرووپێکی سیخوڕی لەگەڵ سێ ھەزار سەربازی دیکە لە ھەموو پارێزگاکان، و نزیکەی مانگێک لەوێ مانەوە و لە حەوتی حوزەیران ئەوان چوونە [[پارێزگای زیقار|زیقار]]، و لە ڕۆژی دواتر یەکەکە لەگەڵ ھەموو سەربازەکانی گواسترایەوە بۆ فەرماندەیی سیخوڕی لەناو کەرتی ئۆپەراسیۆنەکانی [[پارێزگای سەلاحەددین|سەلاحەدین]] (تکریت)، لە دەوروبەری کاتژمێر دەی شەوی یازدەی حوزەیران، یەکەکەی کە لە سێ ھەزار سەرباز پێکھاتبوو، بە فەرمانی فەرماندەکەی، ڕۆیشتن بۆ بنکەی سپایکەر، بەبێ ئەوەی بزانن کە پارێزگاکانی [[مووسڵ|موسڵ]] و [[پارێزگای سەلاحەددین|سەڵاحەدین]] و ناوچەکانی دەوروبەریان بوونەتە ژێر دەسەڵاتی چەکدارەکان [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]]، چونکە ھیچ ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن و تەلەفۆن نییە، سەربازەکە دەشڵێت فەرماندەی یەکەکە، ھیچ چەکێکیان بۆ دابین نەکرا، کاتێک بە ئۆتۆمبێل و جلوبەرگی سەربازییەوە و دڵنیا بوونەوە کە کەس ناتوانێت بگاتە بنکە بەھێزەکە بۆ ماوەی پازدە ڕۆژ ڕێگەیان پێدراوە، دوای ئەوە دەبێت پەیوەندی بە بارەگای پێشوویانەوە بکەن لە نزیک [[زنجیرەچیای حەمرین|چیای حەمرین]]، بەڵام دەبێت بە جلوبەرگی مەدەنییەوە بچنە خوارەوە و ناسنامەکانیان بەجێبھێڵن بۆیە سواری ئۆتۆمبێلەکانیان بوون، شۆفێرەکانیان لەگەڵ چەکدارانی داعش ڕێککەوتنیان کردبوو ڕادەستیان بکەن بۆیە ڕادەستی داعشیان کردن و چاویان بەستن و خستیانە ناو ئۆتۆمبێلەکانیانەوە و خستیانە ناو یەکێک لە کۆشکەکانی سەرۆکایەتی سەدام و دایان نان لە ژوورێکدا کە بۆ ئەو ژمارە زۆرەی دیلەدا بچووک بوو کە ژمارەیان ١٥٠ زیندانی بوو بۆیە چەکدارەکان ئەوانیان برد بۆ لەبەردەم دادگای شەریعی بە سەرۆکایەتی دادوەرێکی شەریعەت و داواکاری گشتی و پارێزەرێک، و لە پشتیانەوە خاوەن شمشێرێک ھەیە و پرسیاری عەشرەتەکەی و مەزھەبەکەی لێ دەکرێت و لە پێنجەم ڕۆژ لەو شوێنە یەکێک لە چەکدارەکان موژدەیان پێداین کە [[ئەبووبەکر بەغدادی|ئەبوبەکر بەغدادی]] لە دیلە [[سوننە|سونە]]کان خۆشبوون سواری سەیارەیان کردن و لە ناوەڕاستی شارەکە دایان نان&lt;ref&gt;https://almadapress.com//view.php?cat=1{{بەستەری مردوو|url=https://almadapress.com//view.php?cat=1 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

== ژمارەی قوربانییەکان بەپێی پارێزگاکان ==
[[پەڕگە:Camp Speicher massacre Location after Fall of ISIS 03.jpg|وێنۆک|یادگارییەک بۆ ئەو کەسانەی لە کۆمەڵکوژی سپایکەردا کوژران لە شوێنی ڕووداوەکە - کۆشکەکانی سەرۆکایەتی سەدام لە شاری تکریت]]
بەپێی ئامارەکانی [[وەزارەتی تەندروستی عێراق]] ژمارەی قوربانیانی کۆمەڵکوژی سپایکەر گەیشتووەتە نزیکەی (١٩٠٧) پارێزگای [[پارێزگای زیقار|زیقار]] و [[پارێزگای بابل|بابل]] پلەی یەکەمیان داگیرکردووە.

== لە سێدارەدانی ئەنجامدەرانی کۆمەڵکوژی سپایکەر ==
بەرەبەیانی ڕۆژی یەکشەممە ٢١ی ئابی ٢٠١٦ بە ئامادەبوونی [[حەیدەر ئەلزەمیلی]] وەزیری داد و قایمقامی [[پارێزگای زیقار|زیقار]] [[یەحیا ئەلناسیر]]ی سزای لە سێدارەدان بۆ سی و شەش کەس لە ئەنجامدەرانی کۆمەڵکوژی سپایکەر لە ناو زیندانی [[ناسریە]] جێبەجێ کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إعدام 36 مدانا من مرتكبي مجزرة سبايكر في العراق {{!}} الحرة|ناونیشان=https://www.alhurra.com/iraq/2016/08/21/%D8%A5%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-36-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%A7-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D9%83%D8%A8%D9%8A-%D9%85%D8%AC%D8%B2%D8%B1%D8%A9-%D8%B3%D8%A8%D8%A7%D9%8A%D9%83%D8%B1-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=www.alhurra.com|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161029002901/http://www.alhurra.com/a/iraq-speicher-death-sentences/319871.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== کۆمەڵێک وێنە ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Camp Speicher massacre Location after Fall of ISIS 13.jpg|
File:Camp Speicher massacre Location after Fall of ISIS 04.jpg
File:Camp Speicher massacre Location after Fall of ISIS 14.jpg
File:Camp Speicher massacre Location after Fall of ISIS 07.jpg
File:Camp Speicher massacre Location after Fall of ISIS 11.jpg
File:Camp Speicher massacre Location after Fall of ISIS 12.jpg|[[یادی شەھیدانی کۆمەڵکوژی کامپی سپایکەر لە کۆشکی رزوانییە، کۆشکی سەرۆک کۆمار سەدام حسێن]]
&lt;/gallery&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسلام|شەڕ|عێراق|دەیەی ٢٠١٠}}

[[پۆل:پارێزگای سەلاحەددین]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژیەکان لە عێراق]]
[[پۆل:چەوساندنەوەی موسڵمانان]]
[[پۆل:ململانێکانی ٢٠١٤]]</text>
      <sha1>cjs46v2y0t19h4y9gvaituqa1c7pfw4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە چالاکەکان</title>
    <ns>4</ns>
    <id>241625</id>
    <revision>
      <id>1589728</id>
      <parentid>1589530</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T21:00:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: نوێکردنەوە</comment>
      <origin>1589728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2064" sha1="3ko1ay8v2bt11yw3gpdykmr94rshejl" xml:space="preserve">{{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}}
{{چینی ناوەند}}
پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}}
بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}}
لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}}
'''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠٠، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)''
{{کۆتایی}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin: auto;&quot;
|+ بۆتە چالاکەکان
|-
! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن
|-
| ١ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦]] || ٣٥٧٠٣٠ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠
|-
| ٢ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦]] || ٨٧٣٥٢ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧
|-
| ٣ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦]] || ٣٤٩٨ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣
|-
| ٤ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦]] || ٨٤٢٣ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢
|-
| ٥ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٣٠ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٢١٢١٨ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩
|}

[[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]]</text>
      <sha1>3ko1ay8v2bt11yw3gpdykmr94rshejl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سۆران (گەل)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>244147</id>
    <revision>
      <id>1589747</id>
      <parentid>1588724</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T00:40:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>ئەم دەستکارییە مەگەڕێنەوە و وتووێژ بکە</comment>
      <origin>1589747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8676" sha1="7y6zt6lpwuniog163fh7wxe4pfuaa8w" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox ethnic group
| group            = سۆران
| native_name      = 
| native_name_lang = 
| image            =
{{image array|perrow=4
| image1 =
| image1 = Meetings of Presidents participated in Nowruz with Ali Khamenei - Tehran, Iran (Cropped on Talabani).jpg | caption1 = [[جەلال تاڵەبانی]]
| image2 = Qazi Muhammad.jpg | caption2 = [[قازی محەممەد]]
| image3 = Sheikh Mahmoud - Kurdistan's King (1918-1922).jpg | caption3 = [[شێخ مەحموودی حەفید]]
| image4 = Statue of Kurdish poet Nali in general garden of Sulaymaniyah, Kurdistan, Iraq.JPG | caption4 = [[نالی]]
| image5 =Sherko Bekas.jpg | caption5 = [[شێرکۆ بێکەس]]
| image6 = BachtyarAliFrankfurt2017 (cropped-01).jpg| caption6 = [[بەختیار عەلی]]
| image7 = Hapsa xani naqib.JPG | caption7 = [[حەپسەخانی نەقیب]]
| image8 = Mesture Erdelan.jpg | caption8 = [[مەستوورە ئەردەڵان]]
| image9 = Haji qadir Koyi.jpg | caption9 = [[حاجی قادری کۆیی]]
| image10 = Abdurrahman Sharafkandi In the early Republic of Mahabad.jpg | caption10 = [[ھەژار]]
| image11 = مەرزیە فەریقی.png | caption11 = [[مەرزیە فەریقی]]
| image12 = Nasser Razazi, NET TV - Dec 2, 2018.jpg | caption12 = [[ناسر ڕەزازی]]
| image13 = Zirak.jpg | caption13 = [[حەسەن زیرەک]]
| image14 = Foad MustafaSultani.png | caption14 = [[فوئاد مستەفاسوڵتانی]]
| image15 = شاسوار جەلال (شەهید ئارام) 1.jpg | caption15 = [[شاسوار جەلال سەعید]]
| image16 = Kajal Ahmad 2005.jpg | caption16 = [[کەژاڵ ئەحمەد]]
}}

| image_caption    = 
| image_alt        = 
| image_uprigh     = 
| total            = ٦,٠٠٠,٠٠٠
| total_year       = &lt;!-- year of total population --&gt;
| total_source     = &lt;!-- source of total population; may be ''census'' or ''estimate'' --&gt;
| total_ref        = &lt;!-- references supporting total population --&gt;
| total1           = &lt;!-- up to | total3 = --&gt;
| total1_year      = &lt;!-- up to | total3_year = --&gt;
| total1_source    = &lt;!-- up to | total3_source = --&gt;
| total1_ref       = &lt;!-- up to | total3_ref = --&gt;
| genealogy        = 
| regions          =
| region1          = {{IRQ}} ([[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]، [[پارێزگای کەرکووک|کەرکووک]]، [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]]، باکووری [[پارێزگای دیالە|دیالە]]) 
| pop1             = ٣،٠٠٠،٠٠٠
| ref1             = &lt;!-- &lt;ref&gt;erence/s supporting pop1 data --&gt;
| region2          = {{IRI}} ([[موکریان]] لە [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ورمێ]]، [[پارێزگای کوردستان|سنە]]، باکووری [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]])
| pop2             = ٣،٠٠٠،٠٠٠
| ref2             = 
| languages        = [[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]
| religions        = [[ئیسلام]]ی [[سوننە]]
| related_groups   = [[کورد|کوردەکانی دیکە]] ([[لەک]]، [[گۆران (گەل)|گۆران]]، [[کورد (باشوور)|کوردی باشوور]]، [[کورمانج]]، [[زازا]])
| footnotes        = 
}}
'''سۆران''' گەلێکی [[کورد]]ییە کە لە [[باشووری کوردستان|باشوور]] و [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵات]] دەژین. زمانی زگماکیی سۆرانەکان زاراوەی سۆرانییە کە بەشێک لە [[زمانی کوردی]] دێت بە ئەژمار. حەشیمەتی سۆرانەکان زۆرتر لە ٥ ملیۆن کەس ھەزیر دەکرێت. لە باری ئایینییەوە نزیک بە تەواوی سۆرانەکان سەر بە ئایینی [[ئیسلام]]ی [[سوننە]]ن.

== وشەڕەت ==
وشەی سۆران یان سووران، لە وشەی سۆھران گیراوە کە ناوی ناوچەیەکی کوردستانە کە [[میرنشینی سۆران]] (١٣٩٩–١٨٣٥) لەتێدا دامەزراوەتەوە. زۆربەی گەل و ھۆزانی سۆران لە سەرەتادا زمانەکانی کورمانجی یان گۆرانیان ئاخافتووە، بەڵام لە سەدەکانی ناوەڕاست بەھۆی کاریگەریی ئەو دوو شاخەی کوردییە زمان و شۆناسێکی تایبەتی خۆیانیان گرتووە و جەماوەرەکە و زمانەکەیان بە ناوی سۆران ناسراوەتەوە. بەدوای میرنشینی سۆران، [[میرنشینی بابان]] (١٦٤٩-١٨٥٠) و [[میرنشینی ئەردەڵان]] (١١٦٩ ھەتا ١٨٦٧) لەژێری کاریگەریی داکەوتن و تێکەڵی چاند و زمانی سۆرانی بوون و ئێستاکە بەشێک لە سۆرانەکان دێن بە ئەژمار.

== زمان ==
{{Location map+ | Central Kurdish
| width = 400
| caption = ھەرێمی کوردە سۆرانەکان
| places =
  {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 36.18 | lon_deg = 44.00 |position = bottom | label = [[ھەولێر]] }}
  {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 35.55 | lon_deg = 45.44 |position = bottom | label = [[سلێمانی]] }}
  {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 35.44 | lon_deg = 44.00 |position = bottom | label = [[کەرکووک]] }}
  {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 35.31 | lon_deg = 47.00 |position = bottom | label = [[سنە]] }}
  {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 35.52 | lon_deg = 46.18 |position = bottom | label = [[مەریوان]] }}
  {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 36.76 | lon_deg = 45.72 |position = bottom | label = [[مەھاباد]] }}
  {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 35.99 | lon_deg = 45.88 |position = bottom | label = [[بانە]] }}
  {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 36.24 | lon_deg = 46.27 |position = bottom | label = [[سەقز]] }}
  {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 36.15 | lon_deg = 45.47 |position = bottom | label = [[سەردەشت]] }}
  {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 36.52 | lon_deg = 46.20 |position = bottom | label = [[بۆکان]] }}
  {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 34.80 | lon_deg = 46.50 |position = bottom | label = [[جوانڕۆ]] }}
  {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 35.91 | lon_deg = 47.02 |position = bottom | label = [[دیواندەرە]] }}
  {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 36.40 | lon_deg = 47.11 |position = bottom | label = [[تیکاب]] }}
  {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 36.69 | lon_deg = 45.14 |position = bottom | label = [[پیرانشار]] }}
  {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 36.08 | lon_deg = 44.63 |position = bottom | label = [[کۆیە]] }}
  {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 36.65 | lon_deg = 44.54 |position = bottom | label = [[سۆران]] }}
  {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 37.03 | lon_deg = 45.09 |position = bottom | label = [[شنۆ]] }}
  {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 34.62 | lon_deg = 45.31 |position = bottom | label = [[کەلار]] }}
  {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 34.69 | lon_deg = 44.96 |position = bottom | label = [[کفری]] }}
  {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 36.25 | lon_deg = 44.87 |position = bottom | label = [[ڕانیە]] }}
  {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 35.53 | lon_deg = 44.83 |position = bottom | label = [[چەمچەماڵ]] }}
  {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 35.11 | lon_deg = 45.69 |position = bottom | label = [[دەربەندیخان]] }}

}}

کوردە سۆرانەکان بە زمانی [[کوردیی ناوەندی]] دەئاخێڤێنن و خۆیان بەو زمانە '''کوردی''' یان '''سۆرانی''' دەڵێن.

== ئایین ==
نزیکەی تەواوی کوردە سۆرانەکان سەر بە ئایینی [[ئیسلام]]ی [[سوننە]]ن، بەڵام سەبارەت بە ئایینی ئەوان بەر لە ملدانانەوە بۆ ئیسلام زانیارییەکی پشتڕاستکراو لە ئارادا نییە.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[میرنشینی سۆران]]
* [[سۆرانی]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{ھۆزەکان و عەشیرەتەکانی کورد}}
{{گەلانی ئێران}}
{{جەماوەرناسیی عێراق}}
{{ھەرێمی کوردستان}}

[[پۆل:کورد]]
[[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]]
[[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئێران]]
[[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی عێراق]]</text>
      <sha1>7y6zt6lpwuniog163fh7wxe4pfuaa8w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:حیزبەکانی عێراق</title>
    <ns>10</ns>
    <id>244871</id>
    <revision>
      <id>1589715</id>
      <parentid>1584292</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:13:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <origin>1589715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4424" sha1="gm21lazg4tgfjhzaco6bks7vda8wycg" xml:space="preserve">{{Navbox
|name = حیزبەکانی عێراق
|title = [[پێڕستی حیزبە سیاسییەکانی عێراق|حیزبەکانی عێراق]] {{flagicon|Iraq}}
|state = {{{state|autocollapse}}} 
|listclass = hlist

|group1 = [[ھاوپەیمانیی نیشتمانیی عێراق|ھاوپەیمانیی نیشتمانیی{{ھن}}عێراق]] (١٨٩)
|list1 = {{navbox|child
|group1 = [[ڕەوتی سەدر]] (٥٤)
|list1 = 
*[[بلۆکی ئەحرار]] (٥١)
*[[حیزبی شیوعیی عێراقی]] (٢)
* ئەوانی تر (١)

|group2=[[ھاوپەیمانیی فەتح]] (٤٨)
|list2=
*[[ڕێکخراوەی بەدر]] (٢٢)
*[[بلۆکی سادیقوون]] (١٥)
*[[ئەنجومەنی باڵای ئیسلامیی عێراق]] (٢)
* ئەوانی تر (٩)

|group3 = [[ھاوپەیمانیی نەسر]] (٤٢)
|list3 =
*[[حیزبی دەعوەی ئیسلامی]] (١٥)
*[[حیزبی فەزیلەتی ئیسلامی]] (٨)
*[[بزووتنەوەی عەتا]] (٤)
* ئەوانی تر (١٥)

|group4 =[[ھاوپەیمانیی دەوڵەتی یاسا|ھاوپەیمانیی{{ھن}}دەوڵەتی یاسا]] (٢٥)
|list4 =
*[[حیزبی دەعوەی ئیسلامی]] (٢٠)
*[[حیزبی دەعوەی ئیسلامی – ڕێکخراوەی عێراق]] (٥)

|group5 =
|list5 =
* [[بزووتنەوەی نەتەوەییی حیکمەت]] (١٩)
}}

|group6 = ئەوانی تر (١٥٨)
|list6 =
*[[پارتی دیموکراتی کوردستان]] (٢٥)
*[[ھاوپەیمانیی نیشتمانی (عێراق)|ھاوپەیمانیی نیشتمانی]] (٢١)
*[[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] (٢١)
*[[ھاوپەیمانیی یەکگرتووەکان بۆ چاکسازی]] (١٦)
*[[بزووتنەوەی گۆڕان]] (٥)
*[[جووڵانەوەی نەوەی نوێ]] (٤)
*[[ھاوپەیمانیی شارستانی (عێراق)|ھاوپەیمانیی شارستانی]] (٣)
*[[ھاوپەیمانیی بەغدا]] (٣)
*ھاوپەیمانیی کەرکووکی عەرەبی (٣)
*[[بەرەی تورکمانی عێراق]] (٣)
*[[ھاوپەیمانیی نەتەوەییی نەینەوا]] (٣)
*[[کۆمەڵی دادگەریی کوردستان]] (٣)
*[[بزووتنەوەی ئیرادە]] (٣)
*عابیروون (٢)
*[[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان]] (٢)
*گردبوونەوەی پیاوانی عێراقی (١)
* [[پاشایەتیی دەستووری عێراق]]

|group7 = گرووپەکانی{{ھن}}تاکە کورسی (١٠)
|list7 =
*ھاوپەیمانیی نەتەوەییی سەلاحەدین
*ھاوپەیمانیی نەتەوەیی لە سەلاحەدین
*ھاوپەیمانیی سەربەخۆی ئەڵتەرناتیڤی سێڤیل
*بزووتنەوەی دەوڵەتی یەکسان
*ھاوپەیمانیی ڕزگاری

|group8 = کورسییەکانی{{ھن}}مەسیحییەکان (٥)
|list8 =
*[[پێڕستی نیشتمانیی ڕافیدین]] ([[بزووتنەوەی دیموکراتی ئاشووری]]) (٢)
*[[ئەنجومەنی جەماوەری ئاشووری کلدانی سوریانی]] (٢)
*پێڕستی ئورووکی دیموکرات ([[حیزبی شیوعیی عێراقی]]) (١)

|group9 = کورسییەکانی{{ھن}}کەمایەتییەکان (٣)
|list9 =
*[[حاریس شەنشەل سونەید]] (١) [کورسیی مەنداییەکان]
*[[بزووتنەوەی ئێزیدی بۆ چاکسازی و پێشکەوتن]] (١) [کورسیی ئێزیدییەکان]
*ئەنجومەنی شەبەکە ئازادەکان (١) [کورسیی شەبەکەکان]

|group10 = قێخەکراو
|list10 =
*[[حیزبی تەحریر]]
*پارتی سۆسیالیستی عەرەبیی بەعس&lt;!--READ: DO NOT ADD Ba'ath Party; the Ba'ath Party (that is, the article entitled Ba'ath Party here on wikipedia) was dissolved, and stopped existing in 1966.--&gt;
**[[حیزبی بەعسی عێراق|لە عێراق]]
**[[حیزبی بەعس (فراکسیۆنی عێراق)|ڕێکخراوەی پان-عەرەبی]]
**[[عەودە (ڕێکخراوەی سەربازی)|عەودە]]
**[[بەرەی ڕزگاریخوازی عەرەبی]]

|below=[[سیاسەت لە عێراق]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
[[پۆل:داڕێژەکانی حیزبی سیاسیی عێراق| ]]
[[پۆل:داڕێژەکانی سیاسەت و حکوومەتی عێراق|حیزبەکان]]
[[پۆل:داڕێژەکانی حیزبی سیاسی ئاسیا]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gm21lazg4tgfjhzaco6bks7vda8wycg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:حیزبە سیاسییەکانی شانشینی عێراق</title>
    <ns>10</ns>
    <id>244889</id>
    <revision>
      <id>1589714</id>
      <parentid>1136446</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:13:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <origin>1589714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1505" sha1="rhyxcwxp2rpxddzuvp8lbl04ew0kqko" xml:space="preserve">{{Navbox
| name  = حیزبە سیاسییەکانی شانشینی عێراق
| title = [[پێڕستی حیزبە سیاسییەکانی عێراق|حیزبەکانی عێراق]] ھەتا ڕووخانی ڕژێمی پاشایەتی
| state = {{{state|autocollapse}}}
| listclass = hlist

| group1 = شۆپپارێز
| list1  =
* [[حیزبی یەکێتی دەستووری (عێراق)|حیزبی یەکێتی دەستووری]]
* [[حیزبی برایەتیی نەتەوەیی]]
* [[حیزبی نەتەوەی سۆسیالیستی]]

| group2 = ڕیفۆرمخواز
| list2  =
* [[گرووپی ئەھالی|کۆمەڵەی چاکسازیی گەل]]
* [[پارتی لیبراڵەکان (عێراق)|پارتی لیبراڵەکان]]
* [[پارتی دیموکراتی نیشتمانی (عێراق، ١٩٤٦)|پارتی دیموکراتی نیشتمانی]]
* [[بەرەی جەماوەریی یەکگرتوو (عێراق)|بەرەی جەماوەریی یەکگرتوو]]

| group3 = ناسیۆنالیستی عەرەبی
| list3  =
* [[حیزبی بەعسی عێراق]]
* [[حیزبی ئیستیقلال (عێراق)|حیزبی ئیستیقلال]]
* [[بەرەی یەکێتیی نیشتمانی (عێراق)|بەرەی یەکێتیی نیشتمانی]]

| group4 = چەپگر
| list4  =
* [[حیزبی شیوعیی عێراقی]]

| group5 = کورد
| list5  =
* [[حیزبی ھیوا]]

}}
&lt;noinclude&gt;
[[پۆل:داڕێژەکانی حیزبی سیاسیی عێراق]]
{{collapsible option}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rhyxcwxp2rpxddzuvp8lbl04ew0kqko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جیامپیێرۆ بۆنیپێرتی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>246482</id>
    <revision>
      <id>1589617</id>
      <parentid>1589471</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T12:04:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1589617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12437" sha1="mbuw4v0jx6604l4b3i5jtte0th3nsp4" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''جیامپیێرۆ بۆنیپێرتی''' ({{IPA-it|dʒamˈpjɛ:ro boniˈpɛrti}} ; لە دایکبووی ٤ی تەممووزی ١٩٢٨ –مردن ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١) [[تۆپی پێ|یاریزانێکی تۆپی پێی]] ئیتاڵییە و تەواوی ژیانی وەرزشی خۆی لە نێوان ساڵانی ١٩٤٦ بۆ ١٩٦١ لە یانەی تۆپی پێی [[یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس|یوڤێنتوس]] یاری کردووە،&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Giampiero Boniperti Obituary|ئیش=The Times|ناونیشان=https://www.thetimes.co.uk/article/giampiero-boniperti-obituary-wdt0svvfg}}&lt;/ref&gt; ٥ نازناوی [[سێریێ ئا|خولی ئیتاڵیا]] و دوو نازناوی جامی ئیتاڵیا بەدەستھێناوە. ھەروەھا لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی یاری بۆ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتاڵیا|ھەڵبژاردەی ھەڵبژاردەی ئیتاڵیا]] کردووە و بەشداری لە یارییەکانی کۆتایی جامی جیھانی فیفا [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٠|لە ساڵانی ١٩٥٠]] و [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٤|١٩٥٤]] کردووە، ھەروەھا لە [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٢]] لەگەڵ ئیتاڵیا بەشداری. دوای وازھێنانی لە تۆپی پێی پیشەگەرانە، بۆنیپێرتی بەڕێوەبەری جێبەجێکار و سەرۆکی یۆڤانتۆس بوو و دواتر جێگری [[پەرلەمانی ئەورووپا]] بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Giampiero Boniperti|ناونیشان=https://www.olympedia.org/athletes/700155|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=Olympedia}}&lt;/ref&gt;

بۆنیپێرتی لەلایەن چەندین شارەزاوە، لەنێویاندا ماریۆ سکۆنسێرتی، وەک یەکێک لە گەورەترین یاریزانەکانی ئیتاڵیا و یۆڤانتۆس دادەنرێت&lt;ref name=&quot;treccani1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gigi Garanzini|سەردێڕ=BONIPERTI, Giampiero|ناونیشان=http://www.treccani.it/enciclopedia/giampiero-boniperti_(Enciclopedia-dello-Sport)/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Treccani: Enciclopedia dello Sport (2002)|زمان=it}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gli eroi in bianconero: Giampiero BONIPERTI&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stefano Bedeschi|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠١٤|سەردێڕ=Gli eroi in bianconero: Giampiero BONIPERTI|ناونیشان=http://www.tuttojuve.com/gli-eroi-bianconeri/gli-eroi-in-bianconero-giampiero-boniperti-195668|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Tutto Juve|زمان=it|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140903122646/http://www.tuttojuve.com/gli-eroi-bianconeri/gli-eroi-in-bianconero-giampiero-boniperti-195668|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Riva il migliore&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Riva il migliore per i lettori di CM. Sconcerti: 'Ma Rivera era al suo livello'|ناونیشان=http://www.calciomercato.com/news/sconcerti-a-cm-giusta-la-vittoria-di-riva-ma-rivera-e-al-suo-liv-217354|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=calciomercato.com|زمان=it}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;il bel centrattacco&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Nicolè, il bel centrattacco che pesava troppo: &quot;Il calcio? Dimenticato&quot;|ناونیشان=http://www.repubblica.it/rubriche/buona-lettura/2014/08/01/news/il_bel_centrattacco_che_pesava_troppo_il_calcio_dimenticato_bruno_nicol-90160322/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=La Repubblica|زمان=it}}&lt;/ref&gt; بە تۆمارکردنی ١٨٢ گۆڵ لە ھەموو پاڵەوانێتییەکان، بۆنیپێرتی زۆرترین گۆڵکاری مێژووی یۆڤانتۆس بوو بۆ زیاتر لە ٤٠ ساڵ، تاوەکو ژمارەی پێوانەیییەکەی لەلایەن [[ئەلیساندرۆ دێل پیێرۆ|ئەلیساندرۆ دێل پیێرۆوە]] لە ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦ تێپەڕێندرا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Del Piero supera Boniperti|trans-title=Del Piero overtakes Boniperti|ناونیشان=http://www.juventus.com/juve/it/news/2011/1/news_newseventi_862c36cf3c834af8ba5faa3f43964364.asp|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٥|وێبگە=juventus.com|زمان=it}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا دێل پیێرۆ ژمارەی پێوانەیی یانەکەی شکاند کە ٤٤٣ یاری لە خولی ئیتاڵیا ئەنجامدا لە ١٤ی شوباتی ٢٠١٠، کاتێک ٤٤٤ھەمین یاری خۆی لە خولی ئیتاڵیا ئەنجامدا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠١٠|سەردێڕ=Del Piero, vittoria e record: &quot;Punti pesantissimi&quot;|ناونیشان=http://sport.sky.it/sport/calcio_italiano/2010/02/14/del_piero_record_presenze_juventus.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151224000113/http://sport.sky.it/sport/calcio_italiano/2010/02/14/del_piero_record_presenze_juventus.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Sky|زمان=it}}&lt;/ref&gt; بە ٤٤٣ یاریی خولی ئیتاڵیا لەگەڵ یۆڤانتۆس، بۆنیپێرتی لە ئێستادا لە پلەی سێیەمی ڕیزبەندی یانەکەدایە و تەنھا لە دوای دێل پیێرۆ و [[جانلویجی بووفۆن]] دێت.&lt;ref name=&quot;Presenze Giocatori Campionato Serie A&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Presenze Giocatori Campionato Serie A|trans-title=Player Appearances Serie A Championship|ناونیشان=http://www.myjuve.it/statistiche-giocatori-juventus/classifica-presenze-campionato_serie_a-SerA.aspx|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|وێبگە=myjuve.it|بڵاوکەرەوە=My Juve.it|زمان=it}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;39,681 Serie A minutes&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠١٧|سەردێڕ=After 39,681 Serie A minutes, Buffon smashes yet another Juventus record|ناونیشان=http://www.fourfourtwo.com/us/news/after-39681-serie-a-minutes-buffon-smashes-yet-another-juventus-record|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=fourfourtwo.com}}&lt;/ref&gt; بۆنیپێرتی یازدەھەمین گۆڵکاری یارییەکانی [[سێریێ ئا|خولی ئیتاڵیایە]]. لە مانگی ئازاری ٢٠٠٤ لەلایەن [[پێلێ|پێلێوە]] وەک یەکێک لە [[فیفا ١٠٠|١٢٥ گەورەترین یاریزانی تۆپی پێی زیندوو لە جیھاندا]] دەستنیشانکرا.

== پیشەی نێودەوڵەتی ==
[[پەڕگە:Giampiero_Boniperti,_Lajos_Czeizler_1954.jpg|وێنۆک| بۆنیپێرتی (چەپ) کاپتنی ئیتاڵیا، بە تایبەتی لەگەڵ لۆیۆش چیزلەری ڕاھێنەری ''ئازۆری'' لە ساڵی ١٩٥٤.]]
دوای ئەوەی ١٤ یاری لە خولی [[سێریێ ئا|ئیتاڵیا]] ئەنجامدا، بۆنیپێرتی بانگھێشتکرا بۆ یاریکردن بۆ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتاڵیا]]، یەکەم یاری نێودەوڵەتی خۆی لە ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٤٧، بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نەمسا|نەمسا]] ئەنجامدا کە بە ئەنجامی ٥–١ یارییەکەیان دۆڕاند.&lt;ref name=&quot;figc.it&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Boniperti, Giampiero: National team statistics|ناونیشان=http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=FIGC|زمان=it}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;treccani2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bonipèrti, Giampiero|ناونیشان=http://www.treccani.it/enciclopedia/giampiero-boniperti/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Treccani: Enciclopedie on line|زمان=it}}&lt;/ref&gt; دوای دوو ساڵ لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٤٩ یەکەم گۆڵی نێودەوڵەتی خۆی بۆ ئیتاڵیا تۆمارکرد، بە ئەنجامی ٣–١ لە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نەمسا]] بردەوە. بۆنیپێرتی توانی ٣٨ یاری بۆ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتاڵیا]] بکات (٢٤ لەو یارییانە وەک [[کاپتن (تۆپی پێ)|کاپتن]] یاری کردووە) و ٨ گۆڵی بۆ ئیتاڵیا تۆمارکرد. بۆنیپێرتی لە ساڵانی [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٠]] و [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٤]] یاری بەشداریکردووە.&lt;ref name=&quot;figc.it&quot;/&gt;

== ڕێزلێنان ==
'''یۆڤانتۆس'''&lt;ref name=&quot;Gli eroi in bianconero: Giampiero BONIPERTI&quot;/&gt;
* [[سێریێ ئا|خولی ئەی]]: ١٩٤٩–٥٠، ١٩٥١–٥٢، ١٩٥٧–٥٨، ١٩٥٩–٦٠، ١٩٦٠–٦١
* جامی ئیتالیا: ١٩٥٨–٥٩، ١٩٥٩–٦٠

'''تاکە کەسی'''
* گۆڵکاری خولی ئیتاڵیا: ١٩٤٧–١٩٤٨ (٢٧ گۆڵ)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Roberto Di Maggio|دوایین٢=Igor Kramarsic|دوایین٣=Alberto Novello|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Italy - Serie A Top Scorers|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tablesi/italtops.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151031163443/http://www.rsssf.com/tablesi/italtops.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|وێبگە=[[RSSSF]]}}&lt;/ref&gt;
* [[فیفا ١٠٠]]: ٢٠٠٤&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٠٤|سەردێڕ=The Fifa 100|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2004/mar/04/newsstory.sport15|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|وێبگە=The Guardian}}&lt;/ref&gt;
* ھۆڵی بەناوبانگەکانی تۆپی پێی ئیتاڵیا: 2012&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Hall of fame, 10 new entry: con Vialli e Mancini anche Facchetti e Ronaldo|trans-title=Hall of fame, 10 new entries: with Vialli and Mancini also Facchetti and Ronaldo|ناونیشان=http://www.gazzetta.it/Calcio/27-10-2015/hall-of-fame-vialli-mancini-facchetti-ronaldo-herrera-agnelli-tardelli-ferlaino-130676725232.shtml|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=La Gazzetta dello Sport|زمان=it}}&lt;/ref&gt;
* خەڵاتی کۆنی بۆ کاری وەرزشی نایاب: ٢٠١٣&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Celebrazioni 60 anni dell'Olimpico, Malagò premia Boniperti|ناونیشان=http://www.coni.it/it/archivio-foto/2013/coni/celebrazioni-60-anni-dellolimpico-malago-premia-boniperti.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=CONI|زمان=it}}&lt;/ref&gt;

== تێبینی ==
&lt;references group=&quot;nb&quot; responsive=&quot;1&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{پۆلی کۆمنز|Giampiero Boniperti}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئۆڵۆمپیاد|سیاسەت|تۆپی پێ}}
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٤]]
[[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی یوڤێنتوس]]
[[پۆل:فیفا ١٠٠]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٢١]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨]]</text>
      <sha1>mbuw4v0jx6604l4b3i5jtte0th3nsp4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جۆرج بارکلی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>246864</id>
    <revision>
      <id>1589659</id>
      <parentid>1497857</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T18:22:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aza</username>
        <id>86</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1589659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3223" sha1="980xnddn6jqwe53s25pprwyjkeagi5t" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە: John Smibert - Bishop George Berkeley - Google Art Project.jpg|وێنۆک|بارکلی نیشانی دا کە ھەبووی وشیار ناتوانێ ھیچ شتێ [[ئەزموون]] بکا، ناوەرۆکی [[وشیاری|وشیاریی]] خۆی نەبێ. ئاگاداری لە بوونی ھەر شتێکی تر مەحاڵە.]]

'''جۆرج بارکلی''' ('''بێرکلی''' -ش دەڵێن) (۱۶۸۵-۱۷۵۳) [[قەشە]] و [[فەیلەسووف|فەیلەسووفێکی]] [[ئێرلەندییەکان|ئیرلەندی]]-[[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیزی]] بوو کە دەسکەوتە سەرەکییەکەی، پێشخستنی تیۆرییەک بوو کە خۆی بە ''ماددەناباوەڕی'' (immaterialism) ناوی دەبرد و، دواتر لە لایەن کەسانی ترەوە بە [[ئیدیالیزمی سووژەیی|ئیدیالیزمی سوبژەکتیڤ]] (واتە ئیدیاباوەڕیی سەر بە [[سووژە]]، یا باوەڕمەندی بە [[ئیدیا|ئیدیاگەلی]] سەر بە سووژە، نەوەک ئیدیاگەلی سەر بە [[تیۆریی فۆرمەکان|جیھانی ئیدیاکانی ئەفلاتوون]]) ناسرا. ئەم تیۆرییە حاشا لە بوونی [[جەوھەر|جەوھەرە]] ماددییەکان دەکا و، لە باتیی، بانگەشەی ئەوەیە کە [[ئۆبژە]] ئاشناکان، وەک مێز و کورسی، ئیدیاگەلێکی ھەستپێکراو و پێزانراو بە ھۆی [[زەین|زەینەوەن]] و، بەم بۆنەوە، ھەبوونیان بەبێ ھەستپێکران مەحاڵە. وتە بەناوبانگەکەی ئەمەیە: esse est percipi، یانی «بوون [[پێزانین|پێزانرانە]].»

بارکلی ھەموو کارە فەلسەفییەکانی خۆی لە نێوان تەمەنی بیست تا سی ساڵیدا بڵاو کردەوە: ''وتارێک لەسەر تیۆرییەکی نوێ لەبارەی بینایییەوە'' لە ۱۷۰۹، ''نامیلکەیەک لەبارەی پرەنسیپەکانی ناسیاری لە مرۆڤدا'' لە ۱۷۱۰ و، ''سێ وتووێژ لە نێوان ھیلاس و فیلۆنووسدا'' لە ۱۷۱۳ بڵاو بوونەوە. ماوەیەک چوو بۆ ئەمریکا و پێش ئەوەی بێتەوە، کتێبخانەکەی و ماڵ و مەزراکەی لە [[ڕۆد ئایلەند]] بەخشی بە [[زانکۆی یەیڵ|زانستگای یەیل]]. ئێستاش یەکێ لە کۆلیژەکانی ئەو زانستگایە و شاری بارکلی لە کالیفۆرنیا بە ناوی ئەوەوە ناو نراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەگی|یەکەم=برایان|سەردێڕ=سەرگوروشتەی فەلسەفە}}&lt;/ref&gt; 

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|George Berkeley}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەلسەفە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٦٨٥]]
[[پۆل:مردووانی ١٧٥٣]]
[[پۆل:مێژووی ھەژماری جیاکاری و تەواوکاری]]
[[پۆل:فەیلەسووفانی زانست]]</text>
      <sha1>980xnddn6jqwe53s25pprwyjkeagi5t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589731</id>
      <parentid>1589659</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T21:03:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1589731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3319" sha1="492kgfqnae7ikz5ll2oligq6tm1bsld" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە: John Smibert - Bishop George Berkeley - Google Art Project.jpg|وێنۆک|بارکلی نیشانی دا کە ھەبووی وشیار ناتوانێ ھیچ شتێ [[ئەزموون]] بکا، ناوەرۆکی [[وشیاری|وشیاریی]] خۆی نەبێ. ئاگاداری لە بوونی ھەر شتێکی تر مەحاڵە.]]

'''جۆرج بارکلی''' ('''بێرکلی''' -ش دەڵێن) (۱۶۸۵-۱۷۵۳) [[قەشە]] و [[فەیلەسووف|فەیلەسووفێکی]] [[ئێرلەندییەکان|ئیرلەندی]]-[[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیزی]] بوو کە دەسکەوتە سەرەکییەکەی، پێشخستنی تیۆرییەک بوو کە خۆی بە ''ماددەناباوەڕی'' (immaterialism) ناوی دەبرد و، دواتر لە لایەن کەسانی ترەوە بە [[ئیدیالیزمی سووژەیی|ئیدیالیزمی سوبژەکتیڤ]] (واتە ئیدیاباوەڕیی سەر بە [[سووژە]]، یا باوەڕمەندی بە [[ئیدیا|ئیدیاگەلی]] سەر بە سووژە، نەوەک ئیدیاگەلی سەر بە [[تیۆریی فۆرمەکان|جیھانی ئیدیاکانی ئەفلاتوون]]) ناسرا. ئەم تیۆرییە حاشا لە بوونی [[جەوھەر|جەوھەرە]] ماددییەکان دەکا و، لە باتیی، بانگەشەی ئەوەیە کە [[ئۆبژە]] ئاشناکان، وەک مێز و کورسی، ئیدیاگەلێکی ھەستپێکراو و پێزانراو بە ھۆی [[زەین|زەینەوەن]] و، بەم بۆنەوە، ھەبوونیان بەبێ ھەستپێکران مەحاڵە. وتە بەناوبانگەکەی ئەمەیە: esse est percipi، یانی «بوون [[پێزانین|پێزانرانە]].»

بارکلی ھەموو کارە فەلسەفییەکانی خۆی لە نێوان تەمەنی بیست تا سی ساڵیدا بڵاو کردەوە: ''وتارێک لەسەر تیۆرییەکی نوێ لەبارەی بینایییەوە'' لە ۱۷۰۹، ''نامیلکەیەک لەبارەی پرەنسیپەکانی ناسیاری لە مرۆڤدا'' لە ۱۷۱۰ و، ''سێ وتووێژ لە نێوان ھیلاس و فیلۆنووسدا'' لە ۱۷۱۳ بڵاو بوونەوە. ماوەیەک چوو بۆ ئەمریکا و پێش ئەوەی بێتەوە، کتێبخانەکەی و ماڵ و مەزراکەی لە [[ڕۆد ئایلەند]] بەخشی بە [[زانکۆی یەیڵ|زانستگای یەیل]]. ئێستاش یەکێ لە کۆلیژەکانی ئەو زانستگایە و شاری بارکلی لە کالیفۆرنیا بە ناوی ئەوەوە ناو نراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەگی|یەکەم=برایان|سەردێڕ=سەرگوروشتەی فەلسەفە}}&lt;/ref&gt; 

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|George Berkeley}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەلسەفە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٦٨٥]]
[[پۆل:مردووانی ١٧٥٣]]
[[پۆل:مێژووی ھەژماری جیاکاری و تەواوکاری]]
[[پۆل:فەیلەسووفانی زانست]]
[[پۆل:ڕەخنەگرانی بێخوایی]]
[[پۆل:فەیلەسووفانی سروشتی]]</text>
      <sha1>492kgfqnae7ikz5ll2oligq6tm1bsld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عیبری مۆدێرن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>253136</id>
    <revision>
      <id>1589612</id>
      <parentid>1589532</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T12:00:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1589612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21721" sha1="dqy9osnkss25ttw4kk0h90mildafvhi" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''زمانی عیبری مۆدێرن''' ئەو زمانەیە کە لە ئێستادا  ھاووڵاتیانی [[جوو|جوولەکەی]] [[ئیسرائیل]] گفتوگۆی پێ دەکەن عیبری مۆدێرن چەندین زاراوەی نوێی لە زمانی [[تەورات]] و [[تەلموود]] وەرگرتووە، ھەروەھا لە چەند زمانێکی وەک [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، [[زمانی ئەڵمانی|ئەڵمانی]]، [[زمانی یدیش|یدیش]]، و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]].

ھەروەھا لەلایەن ھەندێک لە عەرەبە ئیسرائیلییەکانەوە بەکاردەھێنرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=bitFormation|سەردێڕ=Loanwords in Hebrew from Arabic|ناونیشان=https://www.safa-ivrit.org/imported/arabic.php|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180810235639/https://www.safa-ivrit.org/imported/arabic.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Safa-ivrit.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=bitFormation|سەردێڕ=Loanwords in Hebrew from Russian|ناونیشان=https://www.safa-ivrit.org/imported/russian.php|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180810235645/https://www.safa-ivrit.org/imported/russian.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Safa-ivrit.org}}&lt;/ref&gt;

==ناو==
بڵاوترین زاراوەی زانستی بۆ زمانەکە بریتییە لە «عیبریی نوێ» ({{lang|he|עברית חדשה}}). زۆربەی خەڵک بە سادەیی وەک «عیبری» ({{lang|he|עברית}} {{IPA|he|ivˈʁit}}) ئاماژەی پێ دەکەن.&lt;ref name=Dekel1&gt;{{harvnb|Dekel|2014}}; quote: &quot;Most people refer to Israeli Hebrew simply as Hebrew. Hebrew is a broad term, which includes Hebrew as it was spoken and written in different periods of time and according to most of the researchers as it is spoken and written in Israel and elsewhere today. Several names have been proposed for the language spoken in Israel nowadays, Modern Hebrew is the most common one, addressing the latest spoken language variety in Israel (Berman 1978, Saenz-Badillos 1993:269, Coffin-Amir &amp; Bolozky 2005, Schwarzwald 2009:61). The emergence of a new language in Palestine at the end of the nineteenth century was associated with debates regarding the characteristics of that language.... Not all scholars supported the term Modern Hebrew for the new language. Rosén (1977:17) rejected the term Modern Hebrew, since linguistically he claimed that 'modern' should represent a linguistic entity that should command autonomy towards everything that preceded it, while this was not the case in the new emerging language. He also rejected the term Neo-Hebrew, because the prefix 'neo' had been previously used for Mishnaic and Medieval Hebrew (Rosén 1977:15–16), additionally, he rejected the term Spoken Hebrew as one of the possible proposals (Rosén 1977:18). Rosén supported the term Israeli Hebrew as in his opinion it represented the non-chronological nature of Hebrew, as well as its territorial independence (Rosén 1977:18). Rosén then adopted the term Contemporary Hebrew from Téne (1968) for its neutrality, and suggested the broadening of this term to Contemporary Israeli Hebrew (Rosén 1977:19)&quot;&lt;/ref&gt;

زاراوەی «عیبریی نوێ» وەک «تا ڕادەیەک پڕ لە کێشە» وەسف کراوە&lt;ref name=Matras1&gt;{{harvnb|Matras|Schiff|2005}}; quote: The language with which we are concerned in this contribution is also known by the names Contemporary Hebrew and Modern Hebrew, both somewhat problematic terms as they rely on the notion of an unambiguous periodization separating Classical or Biblical Hebrew from the present-day language. We follow instead the now widely-used label coined by Rosén (1955), Israeli Hebrew, to denote the link between the emergence of a Hebrew vernacular and the emergence of an Israeli national identity in Israel/Palestine in the early twentieth century.&quot;&lt;/ref&gt; چونکە ئاماژەیە بۆ [[قۆناغبەندی|قۆناغبەندییەکی]] بێ گومان لە [[عیبریی پەرتووکی پیرۆز]].&lt;ref name=Matras1/&gt; {{ill|ھایم بی. ڕۆزێن|he|חיים רוזן}} ({{lang|he|חיים רוזן}}) پشتگیری لە زاراوەی ئێستا بەربڵاو&lt;ref name=&quot;Matras1&quot; /&gt; «عیبریی ئیسرائیلی» کرد لەسەر ئەو بنەمایەی کە «نوێنەرایەتیی سروشتە نەکاتییەکەی عیبری دەکات».&lt;ref name=&quot;Dekel1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Rosen15&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Haiim Rosén |سەردێڕ=Contemporary Hebrew |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PydwqOHyCMAC&amp;pg=PA29 |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٧|بڵاوکەرەوە=Walter de Gruyter |ژپنک=٩٧٨-٣-١١-٠٨٠٤٨٣-٦|پەڕەکان=١٥–١٨}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٩٩، زمانناسی ئیسرائیلی [[گیلاد زوکەرمان]] زاراوەی «ئیسرائیلی» پێشنیار کرد بۆ نوێنەرایەتیکردنی سەرچاوە فرەچەشنەکانی زمانەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|بەستەری نووسەر=Ghil'ad Zuckermann |دوایین=Zuckermann |یەکەم=Ghil'ad |ڕێکەوت=١٩٩٩|سەردێڕ=Review of the Oxford English–Hebrew Dictionary |journal=[[International Journal of Lexicography]] |بەرگ=١٢|issue=4 |پەڕەکان=٣٢٥–٣٤٦}}&lt;/ref&gt;{{rp|325}}&lt;ref name=&quot;Dekel1&quot;/&gt;

== پاشبنەما ==
{{main|زمانی عیبری}}
مێژووی زمانی عیبری دەکرێت بۆ چوار قۆناغی سەرەکی دابەش بکرێت:&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/259061/Hebrew-language#ref267079 Hebrew language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150611005453/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/259061/Hebrew-language#ref267079 |date=2015-06-11 }} ''Encyclopædia Britannica''&lt;/ref&gt;

* [[عیبریی پەرتووکی پیرۆز]]، تا نزیکەی سەدەی ٣ی پێش زایین؛ زمانی زۆربەی [[کتێبی پیرۆزی عیبری|پەرتووکی پیرۆزی عیبری]]
* [[عیبریی میشنایی]]، زمانی [[میشنا]] و [[تەلموود]]
* [[عیبریی سەدەکانی ناوەڕاست]]، لە نزیکەی سەدەی ٦ تا ١٨ی زایینی
* '''عیبریی نوێ'''، لە سەدەی ١٩ەوە تا ئێستا، زمانی [[ئیسرائیل|دەوڵەتی ئیسرائیل]]ی نوێ

سەرچاوە ھاوچەرخە جووەکان عیبری وەک زمانێکی ئاخێوەر کە لە [[مێژووی ئیسرائیل و یەھوودای کۆن|پادشایەتییەکانی ئیسرائیل و یەھوودا]] گەشەی سەندووە وەسف دەکەن، لە ماوەی نزیکەی ١٢٠٠ تا ٥٨٦ی پێش زایین.&lt;ref&gt;אברהם בן יוסף ,מבוא לתולדות הלשון העברית (Avraham ben-Yosef, Introduction to the History of the Hebrew Language), page 38, אור-עם, Tel Aviv, 1981.&lt;/ref&gt; زاناکان مشتومڕ دەکەن لەسەر ئەو ئاستەی کە عیبری وەک زمانێکی ناوخۆیی ئاخێوەر ماوەتەوە دوای [[دیلیی بابل]]، کاتێک [[زمانی ئارامیی کۆن|ئارامیی کۆن]] بوو بە زمانی نێونەتەوەیی باڵادەست لە ناوچەکەدا.

زمانی عیبری وەک زمانێکی ناوخۆیی لە شوێنێک لە نێوان ٢٠٠ تا ٤٠٠ی زایینی [[مردنی زمان|لەناو چوو]]، دوای [[ڕاپەڕینی بار کۆخبا]] لە ١٣٢–١٣٦ی زایینی کەم بووەوە، کە دانیشتووانی [[یۆدیە]]ی وێران کرد. دوای [[مێژووی جووەکان لە ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم|دەربەدەرییەکە]]، عیبری تەنھا بۆ بەکارھێنانی [[زمانی پیرۆز|ئایینی]] و زمانی [[وێژە|وێژەیی]] سنووردار بوو.&lt;ref&gt;Sáenz-Badillos, Ángel and John Elwolde: &quot;There is general agreement that two main periods of RH (Rabbinical Hebrew) can be distinguished. The first, which lasted until the close of the Tannaitic era (around 200 CE), is characterized by RH as a spoken language gradually developing into a literary medium in which the Mishnah, Tosefta, ''baraitot'' and Tannaitic ''midrashim'' would be composed. The second stage begins with the ''[[Amoraim]]'' and sees RH being replaced by Aramaic as the spoken vernacular, surviving only as a literary language. Then it continued to be used in later rabbinic writings until the tenth century in, for example, the Hebrew portions of the two Talmuds and in midrashic and haggadic literature.&quot;&lt;/ref&gt;

== بووژانەوە ==
{{Main|بووژانەوەی زمانی عیبری}}
عیبری لە کاتە جیاوازەکان و بۆ زۆر مەبەست لە سەرانسەری پەرتەوازەییدا قسەی پێ دەکرا. لە کاتی [[ییشوڤی کۆن]]، گەشەی سەندبوو بۆ زمانێکی ھاوبەشی ئاخێوەر (lingua franca) لە نێوان [[جووە فەلەستینییەکان]].&lt;ref&gt;Tudor Parfitt; The Contribution of the old Yishuv to the Revival of Hebrew, Journal of Semitic Studies, Volume XXIX, Issue 2, 1 October 1984, Pages 255–265, https://doi.org/10.1093/jss/XXIX.2.255 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230701134735/https://academic.oup.com/jss/article-abstract/XXIX/2/255/1687934?redirectedFrom=fulltext |date=2023-07-01 }}&lt;/ref&gt; پاشان [[ئێلیێزەر بێن-یەھودا]] سەرپەرشتیی [[بووژانەوەی زمانی عیبری]] کرد وەک زمانێکی دایک لە کۆتایی سەدەی ١٩ و سەرەتای سەدەی ٢٠ەم.

عیبریی نوێ [[مۆرفیم]]ەکانی عیبریی پەرتووکی پیرۆز، ڕێنووس و ڕێزمانی میشنایی، و گۆکردنی سەفاردیی بەکارھێنا. قبووڵکردنی لەلایەن کۆچبەرە سەرەتاییە جووەکان بۆ [[موتەسەریفاتی قودس|فەلەستینی عوسمانی]] بە پلەی یەکەم بەھۆی پشتگیریی ڕێکخراوەکانی [[ئێدمۆند جەیمس دی ڕۆتشیڵد]] لە ساڵانی ١٨٨٠ و ئەو پێگە فەرمییەی کە لە دەستووری ساڵی ١٩٢٢ی [[فەلەستین لەژێر دەسەڵاتی بریتانیا|مەنداتی بریتانیا بۆ فەلەستین]] وەریگرت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hobsbawm|یەکەم=Eric|بەستەری نووسەر=Eric Hobsbawm|سەردێڕ=Nations and Nationalism since 1780: Programme, Myth, Reality|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=AcYLAQAAQBAJ&amp;pg=PA113|ساڵ=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-١-١٠٧-٣٩٤٤٦-٩}}, &quot;What would the future of Hebrew have been, had not the British Mandate in 1919 accepted it as one of the three official languages of Palestine, at a time when the number of people speaking Hebrew as an everyday language was less than 20,000?&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Swirski|یەکەم=Shlomo|سەردێڕ=Politics and Education in Israel: Comparisons with the United States|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=2DOPAgAAQBAJ&amp;pg=PA30|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٥-٥٨٢٤٢-٥}}: &quot;In retrospect, [Hobsbawm's] question should be rephrased, substituting the Rothschild house for the British state and the 1880s for 1919. For by the time the British conquered Palestine, Hebrew had become the everyday language of a small but well-entrenched community.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[s:Palestine Mandate|Palestine Mandate]] (1922): &quot;English, Arabic and Hebrew shall be the official languages of Palestine&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Harshav1999&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Benjamin Harshav|سەردێڕ=Language in Time of Revolution|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=HPwR7pmx84IC&amp;pg=PA85|ساڵ=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=Stanford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٤٧-٣٥٤٠-٧|پەڕەکان=٨٥–}}&lt;/ref&gt; بێن-یەھودا بە بەکارھێنانی ٨٠٠٠ وشە لە [[پەرتووک|پەرتووکی]] پیرۆز و ٢٠٠٠٠ وشە لە لێکدانەوەکانی ڕەبەنەکان، عیبریی نوێی کۆدبەندی و پلانی بۆ دانا. زۆر وشەی نوێ لە زمانی عەرەبی وەرگیران، بەھۆی ڕەگە ھاوبەشە سامییەکانی زمانەکە لەگەڵ عیبری، بەڵام گۆڕانکارییان تێدا کرا بۆ ئەوەی لەگەڵ دەنگناسی و ڕێزمانی عیبریدا بگونجێن، بۆ نموونە وشەکانی {{transliteration|he|gerev}} (تاک) و {{transliteration|he|garbayim}} (کۆ) ئێستا بۆ «گەربەیم-گۆرەوی» بەکاردێن، کە بچووککراوەی وشەی [[عەرەبی]]ی {{transliteration|ar|ğuwārib}} («جەورەب-گۆرەوی») یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Even-Shoshan|editor-first=A. |editor-link=Avraham Even-Shoshan |سەردێڕ=[[Even-Shoshan Dictionary]] |بڵاوکەرەوە=ha-Milon he-ḥadash Ltd.|بەرگ=١|پەڕە=٢٧٥|ڕێکەوت=٢٠٠٣|oclc=٥٥٠٧١٨٣٦|زمان=he|ژپنک=٩٦٥-٥١٧-٠٥٩-٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Cf. Rabbi [[Hai Gaon]]'s commentary on [[Mishnah]] ''Kelim'' 27:6, where {{lang|he|אמפلیא|rtl=yes}} ({{transliteration|he|ampalya}}) was used formerly for the same, and had the equivalent meaning of the Arabic word {{transliteration|ar|ğuwārib}} ('stockings'; 'socks').&lt;/ref&gt; سەرەڕای ئەوەش، کۆچبەرە سەرەتاییە جووەکان بە قەرزکردن لە عەرەبە ناوخۆییەکان، و کۆچبەرانی دواتری وڵاتە عەرەبییەکان زۆر ناویان وەک وشەی خوازراو لە عەرەبییەوە ناساند (وەک نانە، زەعتەر، مشمش، کوسبەرە، حێلبە، لۆبیا، حوموس، جەزەر، ڕەیحان، و ھتد)، ھەروەھا زۆربەی وشە بازاڕییەکانی عیبریی نوێ. سەرەڕای ناوبانگی بێن-یەھودا وەک نوێکەرەوەی عیبری، بەرھەمدارترین نوێکەرەوەی وشە عیبرییەکان شاعیر [[حایم نەحمان بیالیک]] بوو.

یەکێک لەو دیاردانەی کە لەگەڵ بووژانەوەی زمانی عیبری بینرا ئەوەیە کە واتای کۆنی ناوەکان ناوبەناو بۆ واتای تەواو جیاواز دەگۆڕدران، وەک «bardelas» ({{lang|he|ברדלס|rtl=yes}}، وشەیەکی خوازراو لە {{langx|grc-x-koine|πάرδαλις|párdalis|پڵنگ}})، کە لە عیبریی میشناییدا بە واتای «کەفتار» دەھات،&lt;ref&gt;Maimonides' commentary and Rabbi [[Ovadiah Bartenurah|Ovadiah of Bartenura]]'s commentary on Mishnah ''Baba Kama'' 1:4; Rabbi [[Nathan ben Abraham I|Nathan ben Abraham]]'s Mishnah Commentary, ''Baba Metzia'' 7:9, s.v. {{lang|he|הפרדלס}}; ''[[Arukh|Sefer Arukh]]'', s.v. {{lang|he|ברדלס}}; Zohar Amar, ''Flora and Fauna in Maimonides' Teachings'', Kefar Darom 2015, pp. 177–178; 228&lt;/ref&gt; بەڵام لە عیبریی نوێدا ئێستا بە واتای «پڵنگی ڕاوکەر» دێت؛ یان «shezīf» ({{lang|he|שזיף|rtl=yes}}) کە ئێستا بۆ «ھەڵوژە» بەکاردێت، بەڵام پێشتر بە واتای «عەناب» دەھات.&lt;ref&gt;Zohar Amar, ''Flora and Fauna in Maimonides' Teachings'', Kfar Darom 2015, p. 157, s.v. {{lang|he|שזפין}} {{OCLC|783455868}}, explained to mean 'jujube' (''Ziziphus jujuba''); [[Solomon Sirilio]]'s Commentary of the Jerusalem Talmud, on ''Kila'im'' 1:4, s.v. {{lang|he|השיזפיن}}, which he explained to mean in Spanish {{lang|es|azufaifas}} ('jujubes'). See also Saul Lieberman, Glossary in ''Tosephta'' - based on the Erfurt and Vienna Codices (ed. M.S. Zuckermandel), Jerusalem 1970, s.v. {{lang|he|שיזפיن}} (p. LXL), explained in German as meaning {{lang|de|Brustbeerbaum}} ('jujube').&lt;/ref&gt; وشەی {{transliteration|he|kishū’īm}} (پێشتر «خەیار»)&lt;ref&gt;Thus explained by Maimonides in his Commentary on [[Mishnah]] ''Kila'im'' 1:2 and in Mishnah ''Terumot'' 2:6. See: Zohar Amar, ''Flora and Fauna in Maimonides' Teachings'', Kefar Darom 2015, pp. 111, 149 (Hebrew) {{OCLC|783455868}}; Zohar Amar, ''Agricultural Produce in the Land of Israel in the Middle Ages'' (Hebrew title: {{lang|he|גידולי ארץ-ישראל בימי הביניים}}), [[Ben-Zvi Institute]]: Jerusalem 2000, p. 286 {{ISBN|965-217-174-3}} (Hebrew)&lt;/ref&gt; ئێستا بۆ جۆرێکی «کودی ھاوینە» (''Cucurbita pepo'' var. ''cylindrica'') بەکاردێت، کە ڕوەکێکی ڕەسەنی جیھانی نوێیە. نموونەیەکی تر وشەی {{transliteration|he|kǝvīsh}} ({{lang|he|כביש|rtl=yes}}) یە، کە ئێستا ئاماژەیە بۆ شەقام یان ڕێگا، بەڵام لە ڕاستیدا ئاواڵناوێکی [[ئارامی]]یە بە واتای «پێپەستکراو» یان «کوتراو»، نەک ناوێکی باو. لە بنەڕەتدا بۆ وەسفکردنی شوێنپێیەکی کوتراو بەکاردەھات.&lt;ref&gt;Compare [[Rashi]]'s commentary on Exodus 9:17, where he says the word {{transliteration|he|mesillah}} is translated in Aramaic {{transliteration|tmr|oraḥ kevīsha}} ('a blazed trail'), the word {{transliteration|tmr|kevīsh}} being only an adjective or descriptive word, but not a common noun as it is used today. It is said that [[Ze'ev Yavetz]] (1847&amp;ndash;1924) is the one who coined this modern Hebrew word for 'road'. See [https://www.haaretz.com/jewish/2013-01-25/ty-article/.premium/a-tree-grows-in-zichron-yaakov/0000017f-f43b-d5bd-a17f-f63bbd7e0000 Haaretz, Contributions made by Ze'ev Yavetz] ; {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Maltz |یەکەم=Judy |سەردێڕ=With Tu Bishvat Near, a Tree Grows in Zichron Yaakov |زمان=en |بڵاوکەرەوە=Haaretz |ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.haaretz.com/jewish/2013-01-25/ty-article/.premium/a-tree-grows-in-zichron-yaakov/0000017f-f43b-d5bd-a17f-f63bbd7e0000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170328021151/http://www.haaretz.com/jewish/features/with-tu-bishvat-near-a-tree-grows-in-zichron-yaakov.premium-1.496141?=&amp;ts=_1490626484939 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Roberto Garvia, ''Esperanto and its Rivals, University of Pennsylvania Press'', 2015, p. 164&lt;/ref&gt; گوڵی «[[Anemone coronaria]]» کە لە عیبریی نوێدا پێی دەگوترێت {{transliteration|he|kalanit}} ({{lang|he|כלנית|rtl=yes}})، پێشتر لە عیبریدا پێی دەگوترا {{transliteration|he|shoshanat ha-melekh}} («گوڵی پاشا»).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Amar|یەکەم=Z. |بەستەری نووسەر=Zohar Amar |سەردێڕ=Flora and Fauna in Maimonides' Teachings|ڕێکەوت=٢٠١٥|شوێن=Kfar Darom|پەڕە=١٥٦|زمان=he |oclc=٧٨٣٤٥٥٨٦٨}}, s.v. citing [[Maimonides]] on [[Mishnah]] ''[[Kil'ayim (tractate)|Kil'ayim]]'' 5:8&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150218130708/http://www.matar.ac.il/zmanim/flowers/flowers-1.asp Matar – Science and Technology On-line], the Common Anemone (in Hebrew)&lt;/ref&gt;
== دەقی نموونە ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+لە ماددەی ١ی [[جاڕنامەی گەردوونیی مافەکانی مرۆڤ]]
!عیبریی نوێ&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=OHCHR &amp;#124; Universal Declaration of Human Rights - Hebrew |ناونیشان=https://www.ohchr.org/en/human-rights/universal-declaration/translations/hebrew}}&lt;/ref&gt;
!تێنووسین
![[کوردیی ناوەندی]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Universal Declaration of Human Rights |ناونیشان=https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights |newspaper=United Nations}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{rtl-para|he|כׇּל בְּנֵי הָאָדָם נוֹלְדוּ בְּנֵי חוֹרִין וְשָׁוִים בְּעֶרְכָּם וּבִזְכֻיּוֹתֵיהֶם. כֻּלָּם חוֹנְנוּ בִּתְבוּנָה וְּבְמַצְפּוּן, לְפִיכָךְ חוֹבָה עֲלֵיהֶם לִנְהֹג אִישׁ בְּרֵעֵהוּ בְּרוּחַ שֶׁל אַחֲוָה.}}
|{{translit|he|Kol bnei ha'adam noldu bnei chorin veshavim be'erkam uvizchuyoteihem. Kulam chonenu bitvunah uvematzpun, lefichach chovah 'alehem linhog 'ish bere'ehu beruach shel achavah.}}
|«ھەموو مرۆڤەکان بە ئازادی و یەکسانی لە کەرامەت و مافدا لەدایک دەبن. ئەوان خاوەنی ژیری و ویژدانن و دەبێت بەرامبەر بە یەکتر بە گیانی برایەتی بجووڵێنەوە.»
|}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|زمان}}

[[پۆل:زمانی عیبری]]
[[پۆل:زمانەکانی بکەر–کار–بەرکار]]
[[پۆل:زمانە دەستکردەکان]]</text>
      <sha1>dqy9osnkss25ttw4kk0h90mildafvhi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گۆرانیناسیی حەسەن زیرەک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>253215</id>
    <revision>
      <id>1589723</id>
      <parentid>1459860</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:27:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <comment>جیاکردنەوەی بۆ بەشێکی نوێ</comment>
      <origin>1589723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27475" sha1="873ohxn5lzw2ns276o3mvz19y1p1y12" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox biography vcard&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #E6E6FA;&quot; | گۆرانیناسیی حەسەن زیرەک
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | [[File:Hassanzirak-kurdish singer (2).png|150px]]
|-
| '''ژمارەی گۆرانییەکان'''
| ١٥٠٠ بۆ ٢٠٠٠
|-
| '''شوێنی تۆمارکردن'''
| [[بەغدا]]، [[تاران]]، [[کرماشان]]، [[تەورێز]]، [[سنە]]، [[سلێمانی]]، [[کەرکووک]]
|-
| '''ساڵانی چالاکی'''
| ١٩٥٣-١٩٧٢
|-
| '''چەشن'''
| [[فۆلکلۆر]]، [[مۆسیقای کلاسیک|کلاسیک]]، [[ئیرۆتیزم]]
|}

زیاتر لە ١٠٠٠ بۆ ١٥٠٠ گۆرانی و ئاواز لەلایەن [[حەسەن زیرەک]] تۆمارکراوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Broughton|یەکەم=Simon|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=gyiTOcnb2yYC&amp;dq=Hassan+Zirak+genius+composed&amp;source=gbs_navlinks_s|سەردێڕ=World Music: Africa, Europe and the Middle East|دوایین٢=Ellingham|یەکەم٢=Mark|دوایین٣=Trillo|یەکەم٣=Richard|بڵاوکەرەوە=Rough Guides|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨١٨٥٨٢٨٦٣٥٨|بەرگ=١|پەڕەکان=٣٨١}}&lt;/ref&gt; لەو ژمارەیە چەندین گۆرانی بە زمانەکانی [[زمانی فارسی|فارسی]]، [[زمانی ئازەری|ئازەری]] و [[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]] تێیدا بەدیار دەکەون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=مامۆستا حەسەن زیرەک {{!}} گۆرانیبێژێ گەورە و بەناوبانگی کورد - بۆ زانین|ناونیشان=https://bozanin.com/other/master-hasan-zerek/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ٧ فیلمی کە لە ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی ناوەندیی [[ورمێ]] تۆمار کراون، دەرکەوتووە کە ٤ فیلمیان چاپ کراون. ئەم فیلمانە لە ئەرشیڤی [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] بوونی ھەیە.

گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک لە [[ڕادیۆی کوردیی بەغدا]] ٧٥ گۆرانی، ڕادیۆی تاران ١٤٠ گۆرانی، [[ڕادیۆی کوردیی کرماشان]] ٢٩٠ گۆرانی، [[ڕادیۆی تەورێز]] ٣٤ گۆرانی، ڕادیۆی [[کەرکووک]] ٣٠ گۆرانی، چەندین گۆرانی دیکە لە [[ڕادیۆی کوردیی تاران]]، و ٤٣١ گۆرانی کەسی و دیوەخانی تر، کە بە کۆی گشتی زیاترە لە ١٠٠٠ گۆرانی و ئاواز و مەقامی تۆمار کراو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=آثار هنری استاد حسن زیرک در دانشگاه کردستان تحلیل شد|ناونیشان=https://kurdpa.net/fa/news/اثار-هنری-استاد-حسن-زیرک-در-دانشگاه-کردستان-تحلیل-شد|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=Kurdpa (kurdpa.net)|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ژیان لە فەرهەنگدا: حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://www-dengiamerika-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.dengiamerika.com/amp/5489611.html?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&amp;aoh=17160598206052&amp;referrer=https://www.google.com&amp;ampshare=https://www.dengiamerika.com/a/5489611.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www-dengiamerika-com.cdn.ampproject.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115942/https://www-dengiamerika-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.dengiamerika.com/amp/5489611.html?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&amp;aoh=17160598206052&amp;referrer=https://www.google.com&amp;ampshare=https://www.dengiamerika.com/a/5489611.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== تایبەتمەندییەکان ==
ئەو ھۆکارانەی وایان کردوە دەنگ و گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک تایبەت و بەناوبانگ بن:
* '''دەنگخۆشی''': سیمایەکی سروشتییە، بە ئاشکرا لە دەنگی زیرەکدا بەدی دەکرێت، دەنگەژێیەکانی قوڕگی ھەموو کات ئامادەبوون و لەگەڵ ھەناسەیدا ھاوساز بووە، کە وایکردوە لە کاتی بەرزکردنەوەی تۆنەکانیش ھیلاک نەبێت و گۆرانییەکە وەکو خۆی بڵێتەوە.
* '''چڕین''': چۆنییەتی گوتن و چڕین، دوو توخمی بنەڕەتییە لە حەسەن زیرەکدا، دەگمەنە گۆرانیبێژێک ئەم دوو بەشەی لە ھونەرەکەیدا ھەبێت، بەڵام زیرەک خاوەنی ھەردووکیەتی بۆیەش بووەتە گرنگترین گۆرانیبێژی کورد.
* '''شاعیری''': زیرەک لەگەڵ ئەوەی نەخوێندەوار بوو، زۆربەی زۆریی زانیارییەکانی وەرگیراوی گشتی و خۆڕسک و ژیانی کۆمەڵی کوردەوارییە، نەک ناوەند یان دامەزراوەیەکی ئەکادیمی، بۆیە شاعیرێکی زۆر باشی لێدەرچووە لە بەندداڕشتندا، و لە وشەی نێو گۆرانی پەکی نەکەوتووە.
* '''یادگە''': حەسەن زیرەک توانایەکی بەھێزی لە لەبەرکردنی شیعر و ھۆنراوە ھەبووە، کەسێک تەنیا جارێک ھۆنراوەیەکی بۆ گوتبێت و بە دڵی بووبێت ئەو دەستبەجێ لەبەریکردوە و ماوەیەکی زۆریشی بەسەردا تێپەڕیبێت لەسەر ئاوازێکی گونجاو ھۆنراوەکەی کردوە بە گۆرانی.
* '''شارەزایی''': لە ئاواز ھەڵبژاردندا لە خۆیەوە ئاوازی دانەناوە، ھەر ھۆنراوەیەک شایستەی کام ئاوازە بووبێت ئەوەیانی ھەڵبژاردوە، یان بە چەند شێوازێکی جیاواز ھەمان گۆرانی گوتووەتەوە.
* '''گونجاندن''': لەگەڵ ھەموو ئەو گرووپ و ئۆرکێسترایانەی لەگەڵی ھاوکار بوون، خۆی گونجاندووە، بۆیەش لە ھەموو ڕادیۆکان کە گۆرانی لێ تۆمار کردون، گۆرانییەکانی لە ئاستێکی بەرزدان، چ لە دیوەخان و کۆڕ و کۆبوونەوەکان، و چ لە ڕادیۆ و ئاھەنگ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانی، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٤٢}}&lt;/ref&gt;

پانتایی دەنگی حەسەن زیرەک تێکڕا لە نێوان دەنگەکانی دۆی یەکەم بۆ دەنگی می و ھەندێکجار بۆ دەنگی فا و سۆڵی دووەمیشە، واتە لە نێوان ١٢ دەنگدایە و لەو نێوەندەدا ئاوازەکانی چڕیوە؛ [[پەیژە (مۆسیقا)|پەیژەی]] [[مەقامی بەیات|بەیات]] و سێگا لە پێکھاتی بەستەی ئاوازەکانی حەسەن زیرەکدا بە زۆرترین ڕێژە ھاتووە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانی، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٢٢٤}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا کێشی دوو چوار و شەش ھەشت زیاتر لە کێشەکانی تر لە ئاوازەکانی زیرەکدا بەکارھاتوون، کە بەڵگەیە لەسەر ئەوەی لە فۆلکلۆر و کلاسیکی کوردی دوور نەکەوتووەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانی، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٢٢٥}}&lt;/ref&gt; بەگشتی میراتی گۆرانی زیرەک بە پلەی یەکەم میراتێکی جوانیناسانەیە و تەواو ھونەرییە، ناوەڕۆکی ھونەرەکەش وابەستەی ڕۆحی مرۆڤە، و بەدیھێنەری ڕەوتێکی نوێیە لە گۆرانی و مۆسیقای کوردیدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناوەڕۆکی ژیانی حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://www.politicmedia.net/detailnewspo.aspx?jimare=8496&amp;cor=5&amp;related=2|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.politicmedia.net|زمان=کوردی}}&lt;/ref&gt;

== پێڕستی گۆرانییەکان ==
ئەم پێڕستەی خوارەوە بەشێک لە گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک نیشان دەدات (ئەم پێڕستە تەواو نییە).
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;background-color: #BCFFB6;&quot; | گۆرانی !! style=&quot;background-color: #FFF2BD;&quot; | شار{{ھن}}{{بچووک|(وێستگەی تۆمارکەر)}} !! style=&quot;background-color: #FFC3C3;&quot; | تێبینی
|-
| [[خان باجی]] || [[تەورێز]] || زمانەکانی [[فارسی]]، [[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]]، [[تورکی]] و [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] لەم گۆرانیەدا بەکار ھاتوون.
|-
| خانمی مەزەدار || [[کرماشان]] ||
|-
| [[نەورۆز (گۆرانی)|نەورۆز]] || تەورێز، کرماشان و تاران ||
|-
| ئەی وەتەن || [[شنۆ]] ||
|-
| ئای لاچن || [[سلێمانی]] || زیرەک لەسەر ھەمان ئاواز گۆرانییەکی تری بە ناوی «دەسماڵ حەریری» گوتووە.
|-
| چارۆکەی ھەولێرییە || [[تاران]] و کرماشان ||
|-
| [[ئەی نیشتیمان]] || ؟ ||
|-
| مەستم مەستم || شنۆ و [[بەغدا]] ||
|-
| لەیلا || بەغدا و کرماشان ||
|-
| ئامان لەیلێ || بەغدا ||
|-
| گەوھەرێ ١ || کرماشان و تاران ||
|-
| گەوھەرێ ٢ || بەغدا ||
|-
| نازدار و نازدار || بەغدا || لە دیوەخانی خۆی دووبارە گۆرانییەکەی گوتووەتەوە، لە [[بۆکان]].
|-
| قاسپەی کەو || بەغدا، تاران و کرماشان ||
|-
| کەژێ || بەغدا و کرماشان ||
|-
| ھات بە لەنجە || بەغدا، تەورێز و شنۆ ||
|-
| تۆبە تۆبە || تەورێز، بەغدا و تاران ||
|-
| ئایشیلێ نازەنینێ || کرماشان و تاران ||
|-
| یەڵا شۆفێر || گوندی ڕەزایە، تاران و کرماشان ||
|-
| مەھتاب || کرماشان || ئەم گۆرانییەی بۆ کچەکەی، مەھتاب (ئارەزوو) گوتووە، کە لەسەر ئاوازی گۆرانی «ئەی موتریبی حەریفان»ی [[تایەر تۆفیق]]ە.
|-
| ئەی موتریبی حەریفان || ؟ || ھەمان گۆرانی «ئەی موتریبی حەریفان»ی تایەر تۆفیق.
|-
| لای لای || سلێمانی || ئاوازێکی ئەرمەنییە، [[ئەنوەر قەرەداغی]] مۆسیقاژەنی دیاریی ئەم گۆرانییەیە.
|-
| مریەم بۆکانی || کرماشان و تاران ||
|-
| ھەی بەناز || تاران || لەژێر ھەمان ناودا مەقامێکی ھەیە.
|-
| قژ کاڵی لێو ئاڵی یان «ماڵی پاشا» || مەھاباد || [[قادر دیلان]] و [[ھۆمەر دزەیی]] ئەم گۆرانییەیان [[کەڤەر ڤێرژن|کەڤەر]] کردوە.
|-
| چیت لێ کردم || کرماشان ||
|-
| نایلۆنە || کرماشان و تاران || [[ماملێ]] ھەمان گۆرانی گوتووەتەوە.
|-
| بەلەنگەر || تاران ||
|-
| لەرزانە || بۆکان || بە ھاوبەشیی ئەمجەد ئێرانزادە و خانە ماملێ.
|-
| دێوانە بووم ١ || بۆکان || لەگەڵ [[ئیبراھیم قادری]].
|-
| دێوانە بووم ٢ || ؟ || لەگەڵ سەید عەلی سەردەشتی
|-
| بێ دکتۆر (گویلدر) || تەورێز || لەگەڵ ھونەرمەندێکی ئازەری، بەناوی ژاڵە لەسەر گۆرانییە ڕەسەنەکە بە ناوی «گویلدر» تۆماری کردووە.
|-
| ئەمان دکتۆر || تاران و ڕەزایە ||
|-
| بەردە بەردە || تەورێز || ڕوون نییە کە ھونەرمەند ژاڵە لەم گۆرانییەدا بەشداری کردبێت یاخود نا.
|-
| وامەکە || تاران ||
|-
| نیمە چارە || بەغدا ||
|-
| بریندارم بریندار || بەغدا ||
|-
| ھەر تۆم دەوێ یان «باوانەکەی بابم» || بەغدا، تاران و کرماشان ||
|-
| کیژان دەچنە مێرگوڵان ١ || بەغدا ||
|-
| کیژان دەچنە مێرگوڵان ٢ || کرماشان || بە یارمەتیی مۆسیقاژەنی حەسەن جزیری
|-
| چارۆکە سوور || شنۆ و سلێمانی ||
|-
| لەمێژە || [[مەھاباد]] و بۆکان ||
|-
| لانک لانک لانکۆڵی || تاران و تەورێز ||
|-
| بۆم بڵێ نەرمە نەرمە || بەغدا ||
|-
| گۆوەندە زەماوەندە || ؟ || لەئێستادا ئەم گۆرانییە بە ناوی «کابوکێ» لەنێو [[باکووری کوردستان|کوردانی باکوور]] ناسراوە.
|-
| نازانم لە کێ پرسم || سلێمانی || لە ماڵی مەلای پاقلاوە تۆمار کراوە، ھەروەھا لەگەڵ [[ئەحمەد شەماڵ]]یش ئەم گۆرانیەی گوتووە.
|-
| ھەم نارنجە و ھەم بێیە || تاران ||
|-
| ڕەش ئەسمەر || کرماشان ||
|-
| نامدوێنی || بەغدا، کرماشان و تاران ||
|-
| بەزمە بەزمە || مەھاباد ||
|-
| ھەوری لار || بۆکان ||
|-
| زارا گیان || بەغدا و تەورێز ||
|-
| ئاخر زەمانە || تاران ||
|-
| جەرسە || کرماشان و تاران ||
|-
| بەھارە خۆشە زمزیران || تاران و بەغدا || ھەروەھا بە «ئەی یار»یش ناسراوە.
|-
| یارەکەم، دڵدارەکەم || سلێمانی ||
|-
| دەنگ دێ لە شیلانەکەی || کرماشان و بەغدا ||
|-
| موژدە بەھار || تاران و بەغدا ||
|-
| بارانە || تاران و کرماشان ||
|-
| ئەی گوڵی من || شنۆ، مەھاباد و بۆکان ||
|-
| ڕێبوار و ڕێبوار || سلێمانی و بۆکان ||
|-
| ئەمان سەبری || بەغدا، تاران و کرماشان ||
|-
| بچینە داوەتێ || بۆکان ||
|-
| لەیلا بە چاوی مەستەوە || ؟ ||
|-
| وەک قومری || کرماشان، کەرکووک ||
|-
| مەناڵە بولبول || بەغدا و تاران ||
|-
| نسیحەت بێ بۆ دڵداری || کرماشان و تەورێز ||
|-
| دینێ مەڕۆ ١ || کرماشان || لەگەڵ ئۆرکێسترا
|-
| دینێ مەڕۆ ٢ || ؟ || گۆرانی دیوەخان
|-
| وەرە قوربان || تاران ||
|-
| کەتانە || ڕەزایە و تاران ||
|-
| ئەمان یار ئەمان || سلێمانی || لەگەڵ [[ئەحمەد شەماڵ]].
|-
| شەوی بەدرە || تاران ||
|-
| خانزادە خانم || شنۆ ||
|-
| لەپێیدا || بەغدا ||
|-
| غەریب ماوم || تاران و بەغدا ||
|-
| ڕەزیە || تاران ||
|-
| باغی زەمبیل || کرماشان ||
|-
| ئەی گوڵ || ؟ ||
|-
|دوگمەت داخە || تاران و کرماشان ||
|-
| کەویار || بەغدا و تاران ||
|-
| دەنگی یار نایە || ؟ ||
|-
| بەناز بەنازی || بەغدا ||
|-
| شەدە لار || کرماشان و تەورێز ||
|-
| نووری ڕووخسارت ١ || کرماشان || شیعری [[سەید کامیل ئیمامی]] ناسراو بە ئاوات.
|-
| نووری ڕووخسارت ٢ || ؟ ||
|-
| ئێران ئێران || بەغدا ||
|-
| باخەوان || بەغدا ||
|-
| سابڵاغ || مەھاباد ||
|-
| کەومل کەوملکە || بەغدا ||
|-
| خۆزگەم بەوەی || ؟ ||
|-
| بەرھەڵبێنە || شنۆ و مەھاباد ||
|-
| بێنە ماچ || بۆکان ||
|-
| ناڵەشکێنە || بۆکان و کرماشان ||
|-
| بە دیناری || بەغدا ||
|-
| بەلەنجەو لار || بەغدا، سلێمانی ||
|-
| ئامینێ چاوی تۆ || شنۆ و بۆکان ||
|-
| ئامینێ و ئامین || مەھاباد، شنۆ و کەرکووک ||
|-
| ئامینێ گیان || سلێمانی ||
|-
| گوارەکانت مەلەرزێنە || سلێمانی ||
|-
| لۆرکێ لۆرکێ || شنۆ، تاران، بۆکان و سلێمانی ||
|-
| ئێرانی دڵیان شادە || تاران ||
|-
| وەرن جەرگم ھەڵدرن || کرماشان ||
|-
| سۆیبە گیان || شنۆ ||
|-
| ھۆ لەیلی || بەغدا ||
|-
| بەلار و بەلارت بم || تاران، کرماشان ||
|-
| ئامینێ سوورە گوڵ || بەغدا ||
|-
| ئەمن کوردم || شنۆ ||
|-
| نیزام || کەرکووک ||
|-
| کوێستانان خاڵ خاڵ || شنۆ، سلێمانی و کەرکووک ||
|-
| شیرین و شەمامە || شنۆ، بانە ||
|-
| ھەر وایە || کرماشان ||
|-
| بازی بێریان || ؟ ||
|-
|ڕاستی ڕاستی || بەغدا ||
|-
| بۆت مردم || کرماشان ||
|-
| شاری شنۆ || شنۆ || لەسەر ئاوازی گۆرانی «سەر لەسەر ڕانی»ی محەممەدی ماملێ.
|-
| بۆت دێنم || بەغدا ||
|-
| شۆڕەژن ١ || بەغدا ||
|-
|شۆڕەژن ٢ || بەغدا ||
|-
| [[دایە دایە|دایە ڤەختێ جەنگە]] یان «لایە لایەت بۆ دەکەم» || کانی مەلا ئەحمەد، بانە || لەگەڵ [[ڕەزا سەقایی]].
|-
| دین || بەغدا ||
|-
| بەھار ھاتەوە ١ || تاران ||
|-
| بەھار ھاتەوە ٢ || بەغدا ||
|-
| ئەھلی ئەم شارە || شنۆ و مەھاباد ||
|-
| ماڵم شۆڕێ ١ || بەغدا ||
|-
| ماڵم شۆڕێ ٢ || بەغدا ||
|-
| بە تەورات || بەغدا ||
|-
| بۆم بڵێ تۆزە تۆزە || کرماشان و تاران ||
|-
| ئێران خۆشە گەرمێن || بەغدا ||
|-
| لە سلێمان کەندی || مەھاباد و بۆکان ||
|-
| دە تێیکە دە پڕیکە || کرماشان و سنە ||
|-
| نەمدیوە || بەغدا ||
|-
| ئەسمەر یارم جوانە || بەغدا ||
|-
| ھەی نایە || بەغدا ||
|-
| باران بارانە || بەغدا ||
|-
| لای لای سوورە گوڵ ١ || بەغدا ||
|-
| لای لای سوورە گوڵ ٢ || کرماشان و تاران ||
|-
| یار یار || شنۆ و بانە ||
|-
| بێ دە بڵێ بێ || بەغدا ||
|-
| چاو جوانێ || بەغدا ||
|-
| لە سیلەی قەبران || بەغدا و کرماشان ||
|-
| دەردت لە من ڕەش ئەسمەر || بەغدا ||
|-
| قەت نەمرێت || بەغدا ||
|-
| سەبری || بەغدا ||
|-
| وەی وەی || بەغدا ||
|-
| غەمخوار و خوێن شیرینم || بەغدا ||
|-
| کانی و سەرکانی || بەغدا ||
|-
| ھەی نار || کرماشان ||
|-
| بەھار بەھارە || تاران
|-
| لانە و لانتکەم || ؟ ||
|-
| ھۆ نازێ || تاران ||
|-
| گەردە || سلێمانی ||
|-
| وەرە بەر پەنجەرە || ؟ ||
|-
| نییە لە ماڵ || کرماشان ||
|-
| ئەسمەرە دولبەرە || ؟ ||
|-
| پێم بڵێ مەزەدار || ؟ ||
|-
| کرماشان شاری شیرینم || کرماشان و سلێمانی ||
|-
| بۆچ منت ناوێ || کرماشان و تاران ||
|-
| ئەژدیھای حەوسەر || کرماشان و تاران ||
|-
| لالە بەدەستان || ؟ ||
|-
| پەری || تاران ||
|-
| شلێرە || سنە ||
|-
| یارەکەم تازە بوکە یان «بارەکەم باڵاڵوکە» || ؟ ||
|-
| یەڵا موسافیر || ؟ ||
|-
| خانمەکەی مووسڵ || ؟ ||
|-
| وەرە مریەم || ؟ ||
|-
| توران || ؟ ||
|-
| سۆیبە باڵا بەرز || ؟ ||
|-
| شوان || ؟ ||
|-
| شەمامە و خاڵ خاڵە || ؟ ||
|-
| سەوزە || ؟ ||
|-
| ساقی ساقی || تاران ||
|-
| بەتوێی ئارەقچن || ؟ ||
|-
| کراس ڕەش || ؟ ||
|}

=== مەقامەکان ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;background-color: #FFF5D1;&quot; | مەقام !! {{Abbr|ژمارە}} !! style=&quot;background-color: #FFF5D1;&quot; | مەقام !! {{Abbr|ژمارە}}
|-
| کاروانە || ١ || ئەی مانگ || ٢٤
|-
| من بریندارم || ٢ || کەزی لار || ٢٥
|-
| سەوزەڵێ || ٣ || سەحەر || ٢٦
|-
| دەمێک ساقی || ٤ || لە دوگمەی سوخمەی || ٢٧
|-
| ھەی بەناز || ٥ || ھۆشیی دڵ قەبرستانی || ٢٨
|-
| وا من نەخۆشم || ٦ || کوڕ دەڵێ فەلەکا || ٢٩
|-
| ئەو دڵەی وەک بت پەرستێ || ٧ || فەلەک || ٣٠
|-
| ڕازی تەنیایی || ٨ || ساقی || ٣١
|-
| ئەی وەتەن || ٩ || چاوت ھەڵھێنە || ٣٢
|-
| گوڵنیشان || ١٠ || قاسپاندم || ٣٣
|-
| مردن لەبیرمی || ١١ || باخەوان || ٣٤
|-
| فرمێسکی گەش || ١٢ || لە تەنیایی شەوی ژینا || ٣٥
|-
| سڕێکە لەدڵمایە || ١٣ || لە باغان ئاھ و ناڵی دێ || ٣٦
|-
| نوورانی || ١٤ || بیرەوەری دەورەی منداڵی || ٣٧
|-
| مینا گیان || ١٥ || بێژن وە گوڵاڵە سوورەکان || ٣٨
|-
| ھەتا جەوان بووم || ١٦ || شەرارەی نار || ٣٩
|-
| دەترسم بمرم || ١٧ || ئاخۆ بە چ شاخێکەوە گیرساوە دڵی من || ٤٠
|-
| کوێستانان || ١٨ || گوڵ ئەندام || ٤١
|-
| لەپاش مردنم || ١٩ || ئەی دڵ || ٤٢
|-
| بەژن شۆڕ || ٢٠ || کام ئەستێرەی گەش || ٤٣
|-
| گەر دەپرسی || ٢١ || چاوەکەم || ٤٤
|-
| جێم نییە تیا بسرەوم || ٢٢ || نووری ڕووخسارت || ٤٥
|-
| یاران || ٢٣ || شەرتە ڕەشپۆش بم || ٤٦
|}

== دزینی گۆرانییەکان ==
زۆر لە گۆرانیبێژ و ئاوازدانەرانی گەلانی [[گەلانی تورک|تورک]] و [[فارسەکان|فارس]] سودیان لە ئاواز و گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک وەرگرتووە بۆ دەوڵەمەندکردن و پڕکردنەوەی ئەرشیڤی نەتەوەییی خۆیان، بەبێ ناوھێنان یان ئاماژەکردن بە حەسەن زیرەک لە بەکارھێنانەوەی ئاوازەکەدا، و پێشێلی مافی ھونەرمەندەکەیان کردوە؛&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لەجەلال بەگەوە بۆ ئیبراھیم تاتلیسس: پلانی سەد ساڵەی دەوڵەتی تورک بۆ داگیركاركردنی ئاواز و مۆسیقای كوردی|ناونیشان=https://anfsorani.com/kwltwwr-hwnhr/ljlal-bgw-b-yybrahym-tatyss-plany-sd-say-dwty-twrk-21181|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=ANF News|زمان=کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ھونەرمەندێک: گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک لەلایەن نەتەوەکانی دیکەوە دەدزرێت|ناونیشان=https://rojnews.news/?p=480269|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=کوردی - RojNews.News}}&lt;/ref&gt; لەو گۆرانیانەش:
* Ankara'nın Taşına Bak – کە ئێستا سروودێکی نیشتیمانییە لە [[تورکیا]] ئاوازەکەی لە گۆرانی ''[[ئەی نیشتیمان]]ی'' زیرەک دزراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kürt “Ankara’nın Taşına” Kimlik Kazandırınca!|ناونیشان=https://bianet.org/yazi/kurt-ankara-nin-tasina-kimlik-kazandirinca-167998|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=bianet.org|زمان=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لە دزینی نیشتیمان بۆ دزینی ھونەر و ئاواز: گۆرانی «ئەی نیشتیمان»ی حەسەن زیرەک چۆن بووە «مارشی ئەنكەرا»ی توركیا؟|ناونیشان=https://sekokurd.org/?p=5181|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Sekokurd.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کوردیپێدیا|یەکەم=Kurdipedia-|سەردێڕ=دزینی گۆرانی ئەی نیشتمانی حەسەن زیرەک لەلایەن تورکەکانەوە|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=20240503151511569030|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Kurdipedia.org|زمان=کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=‘Ankara’nın Taşına Bak’ mı, ‘Ey Niştiman’ mı?|ناونیشان=https://www-rudaw-net.cdn.ampproject.org/v/s/www.rudaw.net/turkish/culture/26062016-amp?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&amp;aoh=17197042106824&amp;referrer=https://www.google.com&amp;ampshare=https://www.rudaw.net/turkish/culture/26062016|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www-rudaw-net.cdn.ampproject.org}}&lt;/ref&gt;
* Ağlama Yar – ''نەسرین''
* Aman Doktor – ''ئامان دکتۆر''
* Yallah Şoför – ''یەڵا شۆفێر''، لەلایەن [[ئیبراھیم تاتلیسس]]ەوە دزراوە.
* Leyla – ''لەیلا''
* ساز قسەگو – ''لای لای سوورە گوڵ''، لەلایەن [[محەممەدڕەزا شەجەریان]] دزراوە.

ھەرچەندە حەسەن زیرەکیش چەند ئاوازێکی ھەیە کە ھی خۆی نییە، بەڵام ئاوازەکەی لە خاوەنەکانیان وەرگرتووە و مۆڵەتی گوتنەوەی پێدراوە، وەک گۆرانی «غنیلی شوی شوی» و «ھەوری لار».

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان|مۆسیقا|مۆسیقای کوردی}}

[[پۆل:ھونەرمەندان]]
[[پۆل:گۆرانی]]
[[پۆل:گۆرانیناسییەکان]]</text>
      <sha1>873ohxn5lzw2ns276o3mvz19y1p1y12</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589724</id>
      <parentid>1589723</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:27:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <origin>1589724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27490" sha1="p3nz7ip05tviwzcum1m3p0ekg2gsbyh" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox biography vcard&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #E6E6FA;&quot; | گۆرانیناسیی حەسەن زیرەک
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | [[File:Hassanzirak-kurdish singer (2).png|150px]]
|-
| '''ژمارەی گۆرانییەکان'''
| ١٥٠٠ بۆ ٢٠٠٠
|-
| '''شوێنی تۆمارکردن'''
| [[بەغدا]]، [[تاران]]، [[کرماشان]]، [[تەورێز]]، [[سنە]]، [[سلێمانی]]، [[کەرکووک]]
|-
| '''ساڵانی چالاکی'''
| ١٩٥٣-١٩٧٢
|-
| '''چەشن'''
| [[فۆلکلۆر]]، [[مۆسیقای کلاسیک|کلاسیک]]، [[ئیرۆتیزم]]
|}

زیاتر لە ١٠٠٠ بۆ ١٥٠٠ گۆرانی و ئاواز لەلایەن [[حەسەن زیرەک]] تۆمارکراوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Broughton|یەکەم=Simon|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=gyiTOcnb2yYC&amp;dq=Hassan+Zirak+genius+composed&amp;source=gbs_navlinks_s|سەردێڕ=World Music: Africa, Europe and the Middle East|دوایین٢=Ellingham|یەکەم٢=Mark|دوایین٣=Trillo|یەکەم٣=Richard|بڵاوکەرەوە=Rough Guides|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨١٨٥٨٢٨٦٣٥٨|بەرگ=١|پەڕەکان=٣٨١}}&lt;/ref&gt; لەو ژمارەیە چەندین گۆرانی بە زمانەکانی [[زمانی فارسی|فارسی]]، [[زمانی ئازەری|ئازەری]] و [[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]] تێیدا بەدیار دەکەون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=مامۆستا حەسەن زیرەک {{!}} گۆرانیبێژێ گەورە و بەناوبانگی کورد - بۆ زانین|ناونیشان=https://bozanin.com/other/master-hasan-zerek/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ٧ فیلمی کە لە ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی ناوەندیی [[ورمێ]] تۆمار کراون، دەرکەوتووە کە ٤ فیلمیان چاپ کراون. ئەم فیلمانە لە ئەرشیڤی [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] بوونی ھەیە.

گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک لە [[ڕادیۆی کوردیی بەغدا]] ٧٥ گۆرانی، ڕادیۆی تاران ١٤٠ گۆرانی، [[ڕادیۆی کوردیی کرماشان]] ٢٩٠ گۆرانی، [[ڕادیۆی تەورێز]] ٣٤ گۆرانی، ڕادیۆی [[کەرکووک]] ٣٠ گۆرانی، چەندین گۆرانی دیکە لە [[ڕادیۆی کوردیی تاران]]، و ٤٣١ گۆرانی کەسی و دیوەخانی تر، کە بە کۆی گشتی زیاترە لە ١٠٠٠ گۆرانی و ئاواز و مەقامی تۆمار کراو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=آثار هنری استاد حسن زیرک در دانشگاه کردستان تحلیل شد|ناونیشان=https://kurdpa.net/fa/news/اثار-هنری-استاد-حسن-زیرک-در-دانشگاه-کردستان-تحلیل-شد|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=Kurdpa (kurdpa.net)|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ژیان لە فەرهەنگدا: حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://www-dengiamerika-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.dengiamerika.com/amp/5489611.html?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&amp;aoh=17160598206052&amp;referrer=https://www.google.com&amp;ampshare=https://www.dengiamerika.com/a/5489611.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www-dengiamerika-com.cdn.ampproject.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115942/https://www-dengiamerika-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.dengiamerika.com/amp/5489611.html?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&amp;aoh=17160598206052&amp;referrer=https://www.google.com&amp;ampshare=https://www.dengiamerika.com/a/5489611.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== تایبەتمەندیی گۆرانییەکان ==
ئەو ھۆکارانەی وایان کردوە دەنگ و گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک تایبەت و بەناوبانگ بن:
* '''دەنگخۆشی''': سیمایەکی سروشتییە، بە ئاشکرا لە دەنگی زیرەکدا بەدی دەکرێت، دەنگەژێیەکانی قوڕگی ھەموو کات ئامادەبوون و لەگەڵ ھەناسەیدا ھاوساز بووە، کە وایکردوە لە کاتی بەرزکردنەوەی تۆنەکانیش ھیلاک نەبێت و گۆرانییەکە وەکو خۆی بڵێتەوە.
* '''چڕین''': چۆنییەتی گوتن و چڕین، دوو توخمی بنەڕەتییە لە حەسەن زیرەکدا، دەگمەنە گۆرانیبێژێک ئەم دوو بەشەی لە ھونەرەکەیدا ھەبێت، بەڵام زیرەک خاوەنی ھەردووکیەتی بۆیەش بووەتە گرنگترین گۆرانیبێژی کورد.
* '''شاعیری''': زیرەک لەگەڵ ئەوەی نەخوێندەوار بوو، زۆربەی زۆریی زانیارییەکانی وەرگیراوی گشتی و خۆڕسک و ژیانی کۆمەڵی کوردەوارییە، نەک ناوەند یان دامەزراوەیەکی ئەکادیمی، بۆیە شاعیرێکی زۆر باشی لێدەرچووە لە بەندداڕشتندا، و لە وشەی نێو گۆرانی پەکی نەکەوتووە.
* '''یادگە''': حەسەن زیرەک توانایەکی بەھێزی لە لەبەرکردنی شیعر و ھۆنراوە ھەبووە، کەسێک تەنیا جارێک ھۆنراوەیەکی بۆ گوتبێت و بە دڵی بووبێت ئەو دەستبەجێ لەبەریکردوە و ماوەیەکی زۆریشی بەسەردا تێپەڕیبێت لەسەر ئاوازێکی گونجاو ھۆنراوەکەی کردوە بە گۆرانی.
* '''شارەزایی''': لە ئاواز ھەڵبژاردندا لە خۆیەوە ئاوازی دانەناوە، ھەر ھۆنراوەیەک شایستەی کام ئاوازە بووبێت ئەوەیانی ھەڵبژاردوە، یان بە چەند شێوازێکی جیاواز ھەمان گۆرانی گوتووەتەوە.
* '''گونجاندن''': لەگەڵ ھەموو ئەو گرووپ و ئۆرکێسترایانەی لەگەڵی ھاوکار بوون، خۆی گونجاندووە، بۆیەش لە ھەموو ڕادیۆکان کە گۆرانی لێ تۆمار کردون، گۆرانییەکانی لە ئاستێکی بەرزدان، چ لە دیوەخان و کۆڕ و کۆبوونەوەکان، و چ لە ڕادیۆ و ئاھەنگ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانی، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٤٢}}&lt;/ref&gt;

پانتایی دەنگی حەسەن زیرەک تێکڕا لە نێوان دەنگەکانی دۆی یەکەم بۆ دەنگی می و ھەندێکجار بۆ دەنگی فا و سۆڵی دووەمیشە، واتە لە نێوان ١٢ دەنگدایە و لەو نێوەندەدا ئاوازەکانی چڕیوە؛ [[پەیژە (مۆسیقا)|پەیژەی]] [[مەقامی بەیات|بەیات]] و سێگا لە پێکھاتی بەستەی ئاوازەکانی حەسەن زیرەکدا بە زۆرترین ڕێژە ھاتووە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانی، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٢٢٤}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا کێشی دوو چوار و شەش ھەشت زیاتر لە کێشەکانی تر لە ئاوازەکانی زیرەکدا بەکارھاتوون، کە بەڵگەیە لەسەر ئەوەی لە فۆلکلۆر و کلاسیکی کوردی دوور نەکەوتووەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&amp;q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانی، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٢٢٥}}&lt;/ref&gt; بەگشتی میراتی گۆرانی زیرەک بە پلەی یەکەم میراتێکی جوانیناسانەیە و تەواو ھونەرییە، ناوەڕۆکی ھونەرەکەش وابەستەی ڕۆحی مرۆڤە، و بەدیھێنەری ڕەوتێکی نوێیە لە گۆرانی و مۆسیقای کوردیدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناوەڕۆکی ژیانی حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://www.politicmedia.net/detailnewspo.aspx?jimare=8496&amp;cor=5&amp;related=2|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.politicmedia.net|زمان=کوردی}}&lt;/ref&gt;

== پێڕستی گۆرانییەکان ==
ئەم پێڕستەی خوارەوە بەشێک لە گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک نیشان دەدات (ئەم پێڕستە تەواو نییە).
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;background-color: #BCFFB6;&quot; | گۆرانی !! style=&quot;background-color: #FFF2BD;&quot; | شار{{ھن}}{{بچووک|(وێستگەی تۆمارکەر)}} !! style=&quot;background-color: #FFC3C3;&quot; | تێبینی
|-
| [[خان باجی]] || [[تەورێز]] || زمانەکانی [[فارسی]]، [[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]]، [[تورکی]] و [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] لەم گۆرانیەدا بەکار ھاتوون.
|-
| خانمی مەزەدار || [[کرماشان]] ||
|-
| [[نەورۆز (گۆرانی)|نەورۆز]] || تەورێز، کرماشان و تاران ||
|-
| ئەی وەتەن || [[شنۆ]] ||
|-
| ئای لاچن || [[سلێمانی]] || زیرەک لەسەر ھەمان ئاواز گۆرانییەکی تری بە ناوی «دەسماڵ حەریری» گوتووە.
|-
| چارۆکەی ھەولێرییە || [[تاران]] و کرماشان ||
|-
| [[ئەی نیشتیمان]] || ؟ ||
|-
| مەستم مەستم || شنۆ و [[بەغدا]] ||
|-
| لەیلا || بەغدا و کرماشان ||
|-
| ئامان لەیلێ || بەغدا ||
|-
| گەوھەرێ ١ || کرماشان و تاران ||
|-
| گەوھەرێ ٢ || بەغدا ||
|-
| نازدار و نازدار || بەغدا || لە دیوەخانی خۆی دووبارە گۆرانییەکەی گوتووەتەوە، لە [[بۆکان]].
|-
| قاسپەی کەو || بەغدا، تاران و کرماشان ||
|-
| کەژێ || بەغدا و کرماشان ||
|-
| ھات بە لەنجە || بەغدا، تەورێز و شنۆ ||
|-
| تۆبە تۆبە || تەورێز، بەغدا و تاران ||
|-
| ئایشیلێ نازەنینێ || کرماشان و تاران ||
|-
| یەڵا شۆفێر || گوندی ڕەزایە، تاران و کرماشان ||
|-
| مەھتاب || کرماشان || ئەم گۆرانییەی بۆ کچەکەی، مەھتاب (ئارەزوو) گوتووە، کە لەسەر ئاوازی گۆرانی «ئەی موتریبی حەریفان»ی [[تایەر تۆفیق]]ە.
|-
| ئەی موتریبی حەریفان || ؟ || ھەمان گۆرانی «ئەی موتریبی حەریفان»ی تایەر تۆفیق.
|-
| لای لای || سلێمانی || ئاوازێکی ئەرمەنییە، [[ئەنوەر قەرەداغی]] مۆسیقاژەنی دیاریی ئەم گۆرانییەیە.
|-
| مریەم بۆکانی || کرماشان و تاران ||
|-
| ھەی بەناز || تاران || لەژێر ھەمان ناودا مەقامێکی ھەیە.
|-
| قژ کاڵی لێو ئاڵی یان «ماڵی پاشا» || مەھاباد || [[قادر دیلان]] و [[ھۆمەر دزەیی]] ئەم گۆرانییەیان [[کەڤەر ڤێرژن|کەڤەر]] کردوە.
|-
| چیت لێ کردم || کرماشان ||
|-
| نایلۆنە || کرماشان و تاران || [[ماملێ]] ھەمان گۆرانی گوتووەتەوە.
|-
| بەلەنگەر || تاران ||
|-
| لەرزانە || بۆکان || بە ھاوبەشیی ئەمجەد ئێرانزادە و خانە ماملێ.
|-
| دێوانە بووم ١ || بۆکان || لەگەڵ [[ئیبراھیم قادری]].
|-
| دێوانە بووم ٢ || ؟ || لەگەڵ سەید عەلی سەردەشتی
|-
| بێ دکتۆر (گویلدر) || تەورێز || لەگەڵ ھونەرمەندێکی ئازەری، بەناوی ژاڵە لەسەر گۆرانییە ڕەسەنەکە بە ناوی «گویلدر» تۆماری کردووە.
|-
| ئەمان دکتۆر || تاران و ڕەزایە ||
|-
| بەردە بەردە || تەورێز || ڕوون نییە کە ھونەرمەند ژاڵە لەم گۆرانییەدا بەشداری کردبێت یاخود نا.
|-
| وامەکە || تاران ||
|-
| نیمە چارە || بەغدا ||
|-
| بریندارم بریندار || بەغدا ||
|-
| ھەر تۆم دەوێ یان «باوانەکەی بابم» || بەغدا، تاران و کرماشان ||
|-
| کیژان دەچنە مێرگوڵان ١ || بەغدا ||
|-
| کیژان دەچنە مێرگوڵان ٢ || کرماشان || بە یارمەتیی مۆسیقاژەنی حەسەن جزیری
|-
| چارۆکە سوور || شنۆ و سلێمانی ||
|-
| لەمێژە || [[مەھاباد]] و بۆکان ||
|-
| لانک لانک لانکۆڵی || تاران و تەورێز ||
|-
| بۆم بڵێ نەرمە نەرمە || بەغدا ||
|-
| گۆوەندە زەماوەندە || ؟ || لەئێستادا ئەم گۆرانییە بە ناوی «کابوکێ» لەنێو [[باکووری کوردستان|کوردانی باکوور]] ناسراوە.
|-
| نازانم لە کێ پرسم || سلێمانی || لە ماڵی مەلای پاقلاوە تۆمار کراوە، ھەروەھا لەگەڵ [[ئەحمەد شەماڵ]]یش ئەم گۆرانیەی گوتووە.
|-
| ھەم نارنجە و ھەم بێیە || تاران ||
|-
| ڕەش ئەسمەر || کرماشان ||
|-
| نامدوێنی || بەغدا، کرماشان و تاران ||
|-
| بەزمە بەزمە || مەھاباد ||
|-
| ھەوری لار || بۆکان ||
|-
| زارا گیان || بەغدا و تەورێز ||
|-
| ئاخر زەمانە || تاران ||
|-
| جەرسە || کرماشان و تاران ||
|-
| بەھارە خۆشە زمزیران || تاران و بەغدا || ھەروەھا بە «ئەی یار»یش ناسراوە.
|-
| یارەکەم، دڵدارەکەم || سلێمانی ||
|-
| دەنگ دێ لە شیلانەکەی || کرماشان و بەغدا ||
|-
| موژدە بەھار || تاران و بەغدا ||
|-
| بارانە || تاران و کرماشان ||
|-
| ئەی گوڵی من || شنۆ، مەھاباد و بۆکان ||
|-
| ڕێبوار و ڕێبوار || سلێمانی و بۆکان ||
|-
| ئەمان سەبری || بەغدا، تاران و کرماشان ||
|-
| بچینە داوەتێ || بۆکان ||
|-
| لەیلا بە چاوی مەستەوە || ؟ ||
|-
| وەک قومری || کرماشان، کەرکووک ||
|-
| مەناڵە بولبول || بەغدا و تاران ||
|-
| نسیحەت بێ بۆ دڵداری || کرماشان و تەورێز ||
|-
| دینێ مەڕۆ ١ || کرماشان || لەگەڵ ئۆرکێسترا
|-
| دینێ مەڕۆ ٢ || ؟ || گۆرانی دیوەخان
|-
| وەرە قوربان || تاران ||
|-
| کەتانە || ڕەزایە و تاران ||
|-
| ئەمان یار ئەمان || سلێمانی || لەگەڵ [[ئەحمەد شەماڵ]].
|-
| شەوی بەدرە || تاران ||
|-
| خانزادە خانم || شنۆ ||
|-
| لەپێیدا || بەغدا ||
|-
| غەریب ماوم || تاران و بەغدا ||
|-
| ڕەزیە || تاران ||
|-
| باغی زەمبیل || کرماشان ||
|-
| ئەی گوڵ || ؟ ||
|-
|دوگمەت داخە || تاران و کرماشان ||
|-
| کەویار || بەغدا و تاران ||
|-
| دەنگی یار نایە || ؟ ||
|-
| بەناز بەنازی || بەغدا ||
|-
| شەدە لار || کرماشان و تەورێز ||
|-
| نووری ڕووخسارت ١ || کرماشان || شیعری [[سەید کامیل ئیمامی]] ناسراو بە ئاوات.
|-
| نووری ڕووخسارت ٢ || ؟ ||
|-
| ئێران ئێران || بەغدا ||
|-
| باخەوان || بەغدا ||
|-
| سابڵاغ || مەھاباد ||
|-
| کەومل کەوملکە || بەغدا ||
|-
| خۆزگەم بەوەی || ؟ ||
|-
| بەرھەڵبێنە || شنۆ و مەھاباد ||
|-
| بێنە ماچ || بۆکان ||
|-
| ناڵەشکێنە || بۆکان و کرماشان ||
|-
| بە دیناری || بەغدا ||
|-
| بەلەنجەو لار || بەغدا، سلێمانی ||
|-
| ئامینێ چاوی تۆ || شنۆ و بۆکان ||
|-
| ئامینێ و ئامین || مەھاباد، شنۆ و کەرکووک ||
|-
| ئامینێ گیان || سلێمانی ||
|-
| گوارەکانت مەلەرزێنە || سلێمانی ||
|-
| لۆرکێ لۆرکێ || شنۆ، تاران، بۆکان و سلێمانی ||
|-
| ئێرانی دڵیان شادە || تاران ||
|-
| وەرن جەرگم ھەڵدرن || کرماشان ||
|-
| سۆیبە گیان || شنۆ ||
|-
| ھۆ لەیلی || بەغدا ||
|-
| بەلار و بەلارت بم || تاران، کرماشان ||
|-
| ئامینێ سوورە گوڵ || بەغدا ||
|-
| ئەمن کوردم || شنۆ ||
|-
| نیزام || کەرکووک ||
|-
| کوێستانان خاڵ خاڵ || شنۆ، سلێمانی و کەرکووک ||
|-
| شیرین و شەمامە || شنۆ، بانە ||
|-
| ھەر وایە || کرماشان ||
|-
| بازی بێریان || ؟ ||
|-
|ڕاستی ڕاستی || بەغدا ||
|-
| بۆت مردم || کرماشان ||
|-
| شاری شنۆ || شنۆ || لەسەر ئاوازی گۆرانی «سەر لەسەر ڕانی»ی محەممەدی ماملێ.
|-
| بۆت دێنم || بەغدا ||
|-
| شۆڕەژن ١ || بەغدا ||
|-
|شۆڕەژن ٢ || بەغدا ||
|-
| [[دایە دایە|دایە ڤەختێ جەنگە]] یان «لایە لایەت بۆ دەکەم» || کانی مەلا ئەحمەد، بانە || لەگەڵ [[ڕەزا سەقایی]].
|-
| دین || بەغدا ||
|-
| بەھار ھاتەوە ١ || تاران ||
|-
| بەھار ھاتەوە ٢ || بەغدا ||
|-
| ئەھلی ئەم شارە || شنۆ و مەھاباد ||
|-
| ماڵم شۆڕێ ١ || بەغدا ||
|-
| ماڵم شۆڕێ ٢ || بەغدا ||
|-
| بە تەورات || بەغدا ||
|-
| بۆم بڵێ تۆزە تۆزە || کرماشان و تاران ||
|-
| ئێران خۆشە گەرمێن || بەغدا ||
|-
| لە سلێمان کەندی || مەھاباد و بۆکان ||
|-
| دە تێیکە دە پڕیکە || کرماشان و سنە ||
|-
| نەمدیوە || بەغدا ||
|-
| ئەسمەر یارم جوانە || بەغدا ||
|-
| ھەی نایە || بەغدا ||
|-
| باران بارانە || بەغدا ||
|-
| لای لای سوورە گوڵ ١ || بەغدا ||
|-
| لای لای سوورە گوڵ ٢ || کرماشان و تاران ||
|-
| یار یار || شنۆ و بانە ||
|-
| بێ دە بڵێ بێ || بەغدا ||
|-
| چاو جوانێ || بەغدا ||
|-
| لە سیلەی قەبران || بەغدا و کرماشان ||
|-
| دەردت لە من ڕەش ئەسمەر || بەغدا ||
|-
| قەت نەمرێت || بەغدا ||
|-
| سەبری || بەغدا ||
|-
| وەی وەی || بەغدا ||
|-
| غەمخوار و خوێن شیرینم || بەغدا ||
|-
| کانی و سەرکانی || بەغدا ||
|-
| ھەی نار || کرماشان ||
|-
| بەھار بەھارە || تاران
|-
| لانە و لانتکەم || ؟ ||
|-
| ھۆ نازێ || تاران ||
|-
| گەردە || سلێمانی ||
|-
| وەرە بەر پەنجەرە || ؟ ||
|-
| نییە لە ماڵ || کرماشان ||
|-
| ئەسمەرە دولبەرە || ؟ ||
|-
| پێم بڵێ مەزەدار || ؟ ||
|-
| کرماشان شاری شیرینم || کرماشان و سلێمانی ||
|-
| بۆچ منت ناوێ || کرماشان و تاران ||
|-
| ئەژدیھای حەوسەر || کرماشان و تاران ||
|-
| لالە بەدەستان || ؟ ||
|-
| پەری || تاران ||
|-
| شلێرە || سنە ||
|-
| یارەکەم تازە بوکە یان «بارەکەم باڵاڵوکە» || ؟ ||
|-
| یەڵا موسافیر || ؟ ||
|-
| خانمەکەی مووسڵ || ؟ ||
|-
| وەرە مریەم || ؟ ||
|-
| توران || ؟ ||
|-
| سۆیبە باڵا بەرز || ؟ ||
|-
| شوان || ؟ ||
|-
| شەمامە و خاڵ خاڵە || ؟ ||
|-
| سەوزە || ؟ ||
|-
| ساقی ساقی || تاران ||
|-
| بەتوێی ئارەقچن || ؟ ||
|-
| کراس ڕەش || ؟ ||
|}

=== مەقامەکان ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;background-color: #FFF5D1;&quot; | مەقام !! {{Abbr|ژمارە}} !! style=&quot;background-color: #FFF5D1;&quot; | مەقام !! {{Abbr|ژمارە}}
|-
| کاروانە || ١ || ئەی مانگ || ٢٤
|-
| من بریندارم || ٢ || کەزی لار || ٢٥
|-
| سەوزەڵێ || ٣ || سەحەر || ٢٦
|-
| دەمێک ساقی || ٤ || لە دوگمەی سوخمەی || ٢٧
|-
| ھەی بەناز || ٥ || ھۆشیی دڵ قەبرستانی || ٢٨
|-
| وا من نەخۆشم || ٦ || کوڕ دەڵێ فەلەکا || ٢٩
|-
| ئەو دڵەی وەک بت پەرستێ || ٧ || فەلەک || ٣٠
|-
| ڕازی تەنیایی || ٨ || ساقی || ٣١
|-
| ئەی وەتەن || ٩ || چاوت ھەڵھێنە || ٣٢
|-
| گوڵنیشان || ١٠ || قاسپاندم || ٣٣
|-
| مردن لەبیرمی || ١١ || باخەوان || ٣٤
|-
| فرمێسکی گەش || ١٢ || لە تەنیایی شەوی ژینا || ٣٥
|-
| سڕێکە لەدڵمایە || ١٣ || لە باغان ئاھ و ناڵی دێ || ٣٦
|-
| نوورانی || ١٤ || بیرەوەری دەورەی منداڵی || ٣٧
|-
| مینا گیان || ١٥ || بێژن وە گوڵاڵە سوورەکان || ٣٨
|-
| ھەتا جەوان بووم || ١٦ || شەرارەی نار || ٣٩
|-
| دەترسم بمرم || ١٧ || ئاخۆ بە چ شاخێکەوە گیرساوە دڵی من || ٤٠
|-
| کوێستانان || ١٨ || گوڵ ئەندام || ٤١
|-
| لەپاش مردنم || ١٩ || ئەی دڵ || ٤٢
|-
| بەژن شۆڕ || ٢٠ || کام ئەستێرەی گەش || ٤٣
|-
| گەر دەپرسی || ٢١ || چاوەکەم || ٤٤
|-
| جێم نییە تیا بسرەوم || ٢٢ || نووری ڕووخسارت || ٤٥
|-
| یاران || ٢٣ || شەرتە ڕەشپۆش بم || ٤٦
|}

== دزینی گۆرانییەکان ==
زۆر لە گۆرانیبێژ و ئاوازدانەرانی گەلانی [[گەلانی تورک|تورک]] و [[فارسەکان|فارس]] سودیان لە ئاواز و گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک وەرگرتووە بۆ دەوڵەمەندکردن و پڕکردنەوەی ئەرشیڤی نەتەوەییی خۆیان، بەبێ ناوھێنان یان ئاماژەکردن بە حەسەن زیرەک لە بەکارھێنانەوەی ئاوازەکەدا، و پێشێلی مافی ھونەرمەندەکەیان کردوە؛&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لەجەلال بەگەوە بۆ ئیبراھیم تاتلیسس: پلانی سەد ساڵەی دەوڵەتی تورک بۆ داگیركاركردنی ئاواز و مۆسیقای كوردی|ناونیشان=https://anfsorani.com/kwltwwr-hwnhr/ljlal-bgw-b-yybrahym-tatyss-plany-sd-say-dwty-twrk-21181|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=ANF News|زمان=کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ھونەرمەندێک: گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک لەلایەن نەتەوەکانی دیکەوە دەدزرێت|ناونیشان=https://rojnews.news/?p=480269|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=کوردی - RojNews.News}}&lt;/ref&gt; لەو گۆرانیانەش:
* Ankara'nın Taşına Bak – کە ئێستا سروودێکی نیشتیمانییە لە [[تورکیا]] ئاوازەکەی لە گۆرانی ''[[ئەی نیشتیمان]]ی'' زیرەک دزراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kürt “Ankara’nın Taşına” Kimlik Kazandırınca!|ناونیشان=https://bianet.org/yazi/kurt-ankara-nin-tasina-kimlik-kazandirinca-167998|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=bianet.org|زمان=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لە دزینی نیشتیمان بۆ دزینی ھونەر و ئاواز: گۆرانی «ئەی نیشتیمان»ی حەسەن زیرەک چۆن بووە «مارشی ئەنكەرا»ی توركیا؟|ناونیشان=https://sekokurd.org/?p=5181|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Sekokurd.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کوردیپێدیا|یەکەم=Kurdipedia-|سەردێڕ=دزینی گۆرانی ئەی نیشتمانی حەسەن زیرەک لەلایەن تورکەکانەوە|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=20240503151511569030|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Kurdipedia.org|زمان=کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=‘Ankara’nın Taşına Bak’ mı, ‘Ey Niştiman’ mı?|ناونیشان=https://www-rudaw-net.cdn.ampproject.org/v/s/www.rudaw.net/turkish/culture/26062016-amp?amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&amp;aoh=17197042106824&amp;referrer=https://www.google.com&amp;ampshare=https://www.rudaw.net/turkish/culture/26062016|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www-rudaw-net.cdn.ampproject.org}}&lt;/ref&gt;
* Ağlama Yar – ''نەسرین''
* Aman Doktor – ''ئامان دکتۆر''
* Yallah Şoför – ''یەڵا شۆفێر''، لەلایەن [[ئیبراھیم تاتلیسس]]ەوە دزراوە.
* Leyla – ''لەیلا''
* ساز قسەگو – ''لای لای سوورە گوڵ''، لەلایەن [[محەممەدڕەزا شەجەریان]] دزراوە.

ھەرچەندە حەسەن زیرەکیش چەند ئاوازێکی ھەیە کە ھی خۆی نییە، بەڵام ئاوازەکەی لە خاوەنەکانیان وەرگرتووە و مۆڵەتی گوتنەوەی پێدراوە، وەک گۆرانی «غنیلی شوی شوی» و «ھەوری لار».

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان|مۆسیقا|مۆسیقای کوردی}}

[[پۆل:ھونەرمەندان]]
[[پۆل:گۆرانی]]
[[پۆل:گۆرانیناسییەکان]]</text>
      <sha1>p3nz7ip05tviwzcum1m3p0ekg2gsbyh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:بەکارھێنەر ھاندەری یانەی نەورۆز</title>
    <ns>10</ns>
    <id>253791</id>
    <revision>
      <id>1589721</id>
      <parentid>1433667</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:23:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <comment>نوێ کردنەوەی لۆگۆ</comment>
      <origin>1589721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="299" sha1="msceo7rojxwedw02s7v84yajg9mbhbu" xml:space="preserve">{{Userbox
 |id       =  [[File:Newroz Sports Club.png|45px|alt=Newroz SC|link=Newroz SC]]
 |id-c     = #FFFFFF
 |info     = ئەم بەکارھێنەرە ھاندەری '''[[یانەی وەرزشیی نەورۆز]]ە'''.
 |info-c   = #FFFFFF
 |id-fc    = #FFFFFF
 |info-fc  = red
 |border-c = red
}}</text>
      <sha1>msceo7rojxwedw02s7v84yajg9mbhbu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی ٥</title>
    <ns>4</ns>
    <id>254664</id>
    <revision>
      <id>1589768</id>
      <parentid>1567619</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T01:48:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dexbot</username>
        <id>6403</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ئەرشیڤکردنی 1 بابەت لە [[ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی]]</comment>
      <origin>1589768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85146" sha1="bzzbn449ze02z1nldik5u1apjgt1xgw" xml:space="preserve">{{ئەرشیڤی وتووێژ}}

== District ==

سڵاو، لەزۆر شوێن پێی دەوترێت ناوچە، بەڵام بەپێی ویکیپیدیای فارسی نووسراوە بخش(لای خۆشمان بەپێی فەرهەنگ واتا بەش)، بۆیە بۆ چەند وتارێک وشەی بەش-م بەکارھێناوە، گەر باشتر هەبوو پێم بڵێن. &lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;&lt;/span&gt; [[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])&lt;/b&gt; ‏٢٢:٠٦، ٤ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC)
== stock character ==

سڵاو، ئەم ناوە بۆ وتاری سەرەکی پێویستمە. &lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;&lt;/span&gt; [[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])&lt;/b&gt; ‏١٦:٢١، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بەختیار سەجادی لە فەرھەنگی زاراوەی ڕەخنەییدا کردوویە بە «کەسێتیی کلیشەیی» یا «کەسێتیی چەندپاتە». [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٦:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC)
::دەست خۆش. &lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;&lt;/span&gt; [[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])&lt;/b&gt; ‏١٦:٢٠، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC)
== Coming-of-age ==

سڵاو، ئەم ناوەی لەسەرەوە ئاماژەم پێکردووە، چی بنووسین بۆ کوردی باشە؟ هەروەها پۆلی بۆ فیلمیش هەیە، بۆنموونە {Categor:Animated coming-of-age films}. &lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;&lt;/span&gt; [[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])&lt;/b&gt; ‏١٠:٤٧، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بە واتای باڵغبوون یان تەمەنی پێگەیشتن دێ. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏٢١:٠٣، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]]: دەزانم، بەڵام پێویستە بزانم ئەو پۆلەش چۆن ڕێک دەکرێت لەگەڵیدا. &lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;&lt;/span&gt; [[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])&lt;/b&gt; ‏٠٨:٠٦، ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC)
== Vertigo ==

سڵاوتان لێبێت، بۆ ئەم وشەیە لە کوردیدا «سەرسووڕان» هەیە، بەڵام نازانم کام شێوەی دروستە؛ سەرەخولێ، سەرسوڕکێ، سەرەسوڕە؟ وە ئەگەر ئەزیەت نەبێ سوڕان بە «و» یان «وو» دەنووسرێت؟ سوپاس. [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٨:٢٨، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] سەرگێژخواردن باوە، بۆیە من ئەڵێم سەرگێژە باشە. سووڕانیش بە دوو واوە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ڕاستە لە فەرهەنگدا ئەو وشەیە نووسراوە، بەڵام سەرگێژبوون بەرامبەر بە Dizziness ی ئینگلیزییە، کەمێک جیاوازن لە یەکدی. دووبارە سوپاس [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٩:١٦، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC)
::: سڵاو بەڕێز {{وب|د. توانا ع. بەرزنجی}} تکایە واژووەکەت بەتەواوی بکە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢١:٠٥، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC)
== Playoffs ==

سڵاو، Playoffs زیاتر لە تۆپی پێدا بەکاریەت، بۆ یارییە دواخراوەکان و ئەو یاریانەی نەکراون، یان بە یارییەک دەوترێت کە دوو یانەی دۆڕاو لە Tournamentێکدا بەیەک بگەن، وشەیەکی کوردی گونجاو ھەیە؟ سوپاس. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| &lt;span style=&quot;font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;&quot;&gt;زەمەنCefayî&lt;/span&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١٨:١٣، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC)

:سڵاو، لە زۆر شوێن (یاری یەکلاکەرەوە)م بیستووە، وشەی یەکلاکەرەوە زۆر بەکاردێت لای ئێمە بۆ ئەم بارودۆخە. سوپاس [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٢٠:٥٤، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC)
::گەلەک سپاس! @[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| &lt;span style=&quot;font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;&quot;&gt;زەمەنCefayî&lt;/span&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢٢:١٩، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC)
== Compact ==

سڵاو، پێویستم بە بەرامبەرێکی گونجاوە بۆ ئەم وشەیە لە وتاری [[ئۆتۆمۆبیلی کۆمپاکت]]، سپاس. &lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;&lt;/span&gt; [[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])&lt;/b&gt; ‏١٠:٠٨، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC)

:سڵاو، زۆری لێنازانم بەڵام لە سیستەمی ئەوڕوپی ناوی نراوە «'''ئۆتۆمبێلی خێزانیی بچوک'''».[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٠:١٩، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC)

== Risk factor ==

سڵاو، من لە وتارەکاندا بە هۆکاری مەترسی وەرمگێڕاوە، بەڵام هەستدەکەم فاکتەر مانایەکی تری هەیە وەک هاوکۆلکە بۆ نمونە. کێ جێگرەوەی باشتری هەیە بە سوپاسەوە؟ [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٠:١٧، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC)
== Flower or Rose ==

سڵاو بەڕێزان، لە ویکی کرمانجی وتاری گوڵ هاوتای rose دانراوە، لای خۆشمان گوڵ کراوە بە flower. ئەی چیبکەین بۆ rose ؟ [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏١١:٤١، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] گوڵەباخ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٦:٣٠، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
::دەستخۆش، گەڕانێکم کرد لە ویکیپیدیادا، [[گوڵەباخ|ئەم وتارە]] کراوە بەناوی گوڵەباخ Damask rose، جا نازانم چیلێبکەین، ئەو گوڵە دەیان ناوی تری هەیە ئەگەر دانەیەکی گونجاو هەڵبژێرین بەڵکو rose بکرێتەوە گوڵەباخ [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏١١:٠١، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
:::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]]، خۆی وێنەکەی بارکردووە بۆ کۆمنز، لەوەیە قسەیەکی هەبێت لەم بابەتە.[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏١١:٠٣، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] بە فارسی «گل سرخ»یشی پێ دەڵێن، کە ھەمان سوورەگوڵ -ی خۆمانە. گەرچی ئەمرۆکانێ ڕەنگی تریشی لێ دروست بووە و ھەر تەنیا سوور نییە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:٠٧، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::سڵاو@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، سوپاست دەکەم ئەگەر هەر خۆت بەدوایدا بچیت و چارەسەری بکەیت، زانیاری من لەوبارەیەوە تا ئێرەبوو و لەوە زیاتر وشەیەکی لێنازانم.[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏١٣:٢٦، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]]: وشەی ڕۆز و فلاوەر جیاوازییەکەیان ئەوەیە کە فلاوەر گوڵە بە گشتی، وەکو چۆن بە هەموو بونەوەرەکان دەڵێین زیندەوەر، کەچی دنیایەک جۆری لێدەبێتەوە، بەڵام ڕۆز جۆرێکە لە گوڵ، بۆیە بە ڕۆز دەڵێین گوڵەباخ، ئیتر بە هەموو جۆرەکەیەوە، کە دەڵێین گوڵەباخ واتا سورەکەی نییە، کورد وا تێگەیشتووە، وەرە گوڵەباخ بۆ شڵۆڤە بکە، گوڵی باخ، واتا گوڵە زینەکان ئەوانەی زیاتر بۆ جوانین، بەڵام flower تەنانەت بە گوڵی شوتیش دەوترێت flower بەڵام ڕۆز ناگرێتەوە، ئەمە بیر و بۆچوونی منە، زۆر سوپاس.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ‏٢٢:٠٦، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
: {{وب|د. توانا ع. بەرزنجی}} ئێمە بە ڕۆز دەڵێین '''شەسپەڕ''' (واتە شەستپەڕ). گوڵباخیش دەڵێین بەڵام گوڵباخ گشتی ترە و بە گشتی بنەماڵەکە دەوترێت. بۆ نموونە بەوەی هەورامی پێی دەڵێ ولەتسی و لە [[شیلان]] دەچێش هەر گوڵباخ دەڵێین. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٢:١٥، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] شەسپەڕ گوڵباخی نییە، تۆپنە و دڕکیشی نییە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٤، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
:{{وب|Aza}} بیستوومە بە Tagetesیش ئەڵێن شەسپەڕ کە زەرد و نارنجییە. لە زمانی ئێمەدا بە ڕۆز/گوڵباخ ئەڵێین شەسپەڕ. بۆ نموونەکانی بڕوانە وشەی شەسپەڕ و چۆنێتیی بەکارهێنانی لە دیوانی قانعدا. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٤:٥٤، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ھەر ئەوەیە، شەستپەڕ گوڵباخی نییە. تۆپن و زەردە. گوڵ تەبەقێ ھەن، پێش ماچان شەستپەڕ/ زەرد مەبۆ، بێ عەیب، جەمین قورسی خوەر. شەستپەڕ زەردە، گوڵباخی سوور و چێرەیییە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١١:٤٦، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
:::{{وب|Aza}}، سپاس. وتم بولبول بە دینی خۆت گوڵت پێ چاکە یا کوڵمی؟ بە بانگی ئاشکرا بولبول دووسەد تەعنەی لە شەسپەڕ دا. قانع؛ هەروەها: دڵم گوڵێکی شەستپەڕی ئاڵ بوو، عوسمان عوزێری. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏١٦:٠٦، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::بڕوانە [https://lex.vejin.net/ck/def/xall/%D8%B4%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%95%DA%95 خاڵیش] کە بۆ شەستپەڕ نووسیویە: ١) گوڵێکی تۆپی زەردی بۆنخۆشە وەک گوڵە جۆری وایە بەڵام ئەم گەورەترە ٢) گوڵەباخ [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏١٦:١٥، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)

== Pubic hair ==

لە ھەنبانەبۆرینەدا «ڕێو» بەم مانایە ھاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ڤەژین |فەرھەنگ = ھەنبانەبۆرینە |وشە = ڕێو |ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt; لە فەرھەنگی کوردی-ئینگلیزیی دکتۆر محەممەدتەقی ئیبراھیمپووریشدا ھەر بەرانبەری pubesـە. بنۆڕە [https://imgur.com/a/p3mnWGa ئێرە] (ل. ٥٣٦). [https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Iranian/Hr%C3%A1wma لێرەشدا] نووسراوە کە لەگەڵ «روم»ی فارسیدا ھاوڕیشەیە. '''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#EB3C27;&quot;&gt;G&lt;/span&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#1D3F6E;&quot;&gt;êjełûk&lt;/span&gt;]]''' ‏١٠:٢٤، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)

:سڵاو، «ڕوم»یش هەیە، لە [https://lex.vejin.net/ck/search?t=%DA%95%D9%88%D9%85&amp;f=0 کرمانجیشدا ڕوڤک] ی پێدەوترێت، بەڵام هەستناکەی ئەم وشانە ناوچەیین زیاتر؟ چونکە وشەی باوتر هەیە کە زۆری خەڵک تێیدەگەن وەک تووکەبەر یان مووی بەرگەدە. سوپاس [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠١:٣٩، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
::لە زمانی ئێمەدا بەرەتووک دەوترێ. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٢:١١، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا]]، «ڕێو» وشەیەکی ڕەسەنە و دروستکراو نییە، لەبەر ئەمە پێم باشترە. وشەی ڕەسەن و سادە و کۆن لە وشەی دروستکراو باشترە. بێجگە لەمە، یەکێک لە وشە دروستکراوەکان نیوەی تورکییە. «تووک» لە «تووکەبەر (بەرەتووک)»دا تورکییە. ھەروەھا، «ڕۆڤ» یان «ڕێڤ» کرمانجییەکەیەتی. بنۆڕە [https://imgur.com/a/EgaKxva ئێرە]. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#EB3C27;&quot;&gt;G&lt;/span&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#1D3F6E;&quot;&gt;êjełûk&lt;/span&gt;]]''' ‏١٧:١٨، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]، ببورە من باش حاڵی نەبووم، ئێستا ڕێو (ڕوڤک) بۆ Pubes یان Pubic hair بەکاردێت؟ ئەگەر جیایبکەیتەوە، چونکە بەڕاستی کێشەیە وشەیەک ماناکەی دیاریکراو نەبێت.[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٢٣:٠٥، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا]]، ڕێو = pubic hair. ھەروەھا، pubes ھەر pubic hairـە. لە ویکیپیدیای ئینگلیزیدا pubes ڕەوانەکەری pubic hairـە. وا بزانم لەگەڵ [https://en.wikipedia.org/wiki/Pubis_(bone) pubis]دا لێت تێک چووە. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#EB3C27;&quot;&gt;G&lt;/span&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#1D3F6E;&quot;&gt;êjełûk&lt;/span&gt;]]''' ‏٠٨:٥٢، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::ڕاستدەکەیت خراپ تێکەڵمکردووە، خۆی لە ئەسڵدا pubis تاکە و pubes کۆیەکەیەتی لە لاتینی، بەڵام وا دیارە لە ئینگلیزی بۆ pube یش s ێکیان زیادکردووە. دووبارە سوپاس بۆ ڕوونکردنەوەکە [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٩:٣٨، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]، پێمباشە ئەم وتووێژە بگاتە بنبەست و وتارەکە دروستبکەیت، منیش ئەوەندەی لە توانام هەبێت فراوانی دەکەم و شتەکانی تریش هەر لە وتووێژی وتارەکە با باسبکەین. [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٤، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)

{{سەرچاوەکانی وتووێژ}}
== پیتی th ==

هاوڕێیان ئەم بابەتە زۆر ڕووبەڕووم دەبێتەوە، لەم ویکییەدا پیتی '''th''' کراوە بە ('''ت''') وەک وتاری [[پاتۆلۆجی]]، [[تایرۆید]] …هتد. ئایا ئەمە تا چەند دروستە؟ ئەی چی ئەگەر ('''س''') بەکاربێنین وەک پاسۆلۆجی، سایرۆید؟[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏١٧:٠١، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
:{{وب|د. توانا ع. بەرزنجی}} زۆر وتووێژ لەسەر ئەم باسە کراوە و با ئەنجامەکەت پێ بڵێم.
:*بۆ دەنگی /θ/ ئەگەر وشەکە غەیری عەرەبی بوو، ئەوا ئێمە بە /ت/ دەیخوێنینەوە و دەینووسین. بۆ نموونە «mathematic» دەبێتە «ماتماتیک» نەک «ماسماتیک». ئەگەر وشەکە عەرەبی بوو، ئەوا بە /س/ دەیخوێنینەوە و دەینووسین. بۆ نموونە، «عثمان»، دەبێتە «عوسمان» نەک «عوتمان».
:*بۆ دەنگی /ð/ ئەگەر وشەکە غەیری عەرەبی بوو، ئەوا ئێمە بە /د/ دەیخوێنینەوە و دەینووسین. بۆ نموونە «The» دەبێتە «دە» نەک «زە» و «ذە». بەڵام ئەگەر عەرەبی بوو، نازانم و شتێکی وام نەدۆزیوەتەوە بۆ ئەمەیان.
:سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٨:٥٨، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، زۆر سوپاس، ڕێسایەکی جوانە بۆ  θ، بەڵام بۆ  ð کەمێک سەیرە، هەرچەندە هیچ وتارێکم نەدیتووە بۆ ئەو دەنگەی دواتریان. بەڵام بەگشتی ڕام وایە تا بکرێ وشەی کوردی بدۆزینەوە خۆمان لەو سەرئێشەیە نەدەین. [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏١٩:١٩، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
:::{{وب|د. توانا ع. بەرزنجی}} سەرچاوان، بۆ عەرەبییەکە بیرم چوو کە ئاماژە بە «میراث» بدەم کە لای ئێمە بووەتە «میرات» نەک «میراس» کە ئەمەیان کەس نەیکردووەتە کێشە. بۆ «The» وتار زۆرن بۆ نموونە بڕوانە [[وی ئاڕ دە ئەدەرز]]. یان لە ئینگلیزییش زۆر جار /ð/ بە /d/ دەردەبڕن نەک /ð/. بۆ نموونە «father» خۆی بە /ˈfɑːðər/ دەخوێنرێتەوە، بەڵام ھەر خۆشیان کە بەخێرایی دەیڵێن بە /ˈfɑːdər/ دەری دەبڕن نەک /ˈfɑːzər/. نموونە زۆرن.  ڕاستییەکەی ژانەسەر نییە. ڕەنگە من کەسێکی زۆر باشیش نەبم تا ئەمانەت بۆ ڕوون بکەمەوە، بەس منیش لە ویکیپیدیا فێری ئەمانە بوومە نەک قوتابخانە. :) ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٠٧، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، نا بەپێچەوانەوە، ئەوەی تۆ دەیکەیت لێرە زۆر پیرۆزترە لەوەی قوتابخانە، بگرە لە زۆر دەزگا گەورەکانیشمان  ڕۆژانە ئەتکی زمانی کوردی دەکرێ  بەداخەوە😢[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٢٠:٢٦، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
::::: {{وب|د. توانا ع. بەرزنجی}} زۆر سپاس بۆ ستایشەکەتان و ھیوادارم وا بێت، و بۆ ڕستەی دووەمیشت بەداخەوە کە وایە. :( ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٣٨، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::سڵاو کاک [[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، ئەمڕۆ ئەم وتارەم لە (ئیلیزابێث باثۆری)وە گواستەوە بۆ ([[ئیلیزابێس باسۆری]]). کەواتە ئەبێت بیگوازینەوە بۆ (ئیلیزابێت باتۆری)؟ [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ‏٢١:١٨، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::سڵاو کاک @[[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] بەخێربێیتەوە. بەڵێ و ڕێک وایە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٢٤، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)
== reservation ==

سڵاو، گەر توانرا، وشەیەکی گونجاوم بۆ ئەم وشە بیانییە پێویستە، سپاس. &lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;&lt;/span&gt; [[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])&lt;/b&gt; ‏٠٩:٢٢، ١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)

[[User:Tessla]] دەبێ بە گلدانەوە، دەستبەسەرداگرتن، شاردنەوە، شوێنگرتن. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٢:٤٧، ١٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]]: منیش کۆمەڵێک مانای دەزانم، بەڵام نازانم کامیان گونجاوە. &lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;&lt;/span&gt; [[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])&lt;/b&gt; ‏١٤:٢٤، ١٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)
== conjuring ==

سڵاو «conjuring» بە کوردی دەبێتە چی؟ بانگکردن؟ ئەگەر ھاوتای ''استحضار''ی عەرەبی و ''احضار''ی فارسی لە کوردیدا ھەمانبێت زۆر باش دەبێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٩:١٩، ١٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سلاوت لێبێت،  conjuring لە زمانی کوردیدا هیچ واتایەکی نییە چونکە وشەیەکی جادوویە، کە لە کوردی خۆماندا دەبێت بە ڕاستە، کە بریتییە لە جادووی بانگکردنی ڕۆحەکان، کە ئەم جۆرە جادووە بەکارهێنراوە بۆ بانگکردنی ڕۆحەکان یان بوونەوەرە ڕۆحانییەکان بە باش یان خراپ [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ‏٢١:٥٧، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] زۆر سپاس بۆ بەڕێزت، ناوەکەم بۆ فیلمی [[:en:The_Conjuring|کۆنجوورینگ]] دەویست. وابزانم ھەندێکی کورتتر بکەینەوە «بانگکردن» خراپ نابێت! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٠:٣٨، ٢١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] نەمزانی بۆ ئەوەتە! دە ئەوە دەبێت ڕێک بنوسیت جادووی بانگکردنی ڕۆحەکان [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ‏١٢:٥١، ٢١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] زۆر درێژ نابێت؟ بەتایبەت ئەگەر بەراوردی لەگەڵ conjuring، استحضار و احضار بکەین :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٠٠:٣١، ٢٢ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بەدڵی خۆت، من ڕای خۆمم وت [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ‏١٧:٥٨، ٢٢ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)
== Nun ==

«Nun» لە ئینگلیزی یان «الراهبة»/«راهبه» لە عەرەبی/فارسیدا بە کوردی دەبێتە چی؟ دەبێتە ھەمان ڕاھیبە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢١:٥٧، ١٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)

[[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ڕەبەن یان دەتوانی قەشەژن بەکاربێنی. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏٢٣:١١، ١٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] سپاس بۆ بەڕێزت وابزانم قەشەژن وشەیەکی باشە وەک مەلاژن. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٠:٣٩، ٢١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)
::بەڕای من قەشە ژن هەڵەیە، لەنێو کریستانیەکاندا بە ژنەکان دەڵێن nun کە دەکاتە ڕەبەن، و بە ڕەبەنە پیاوەکان دەڵێن، باوکە [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ‏١٨:٢٧، ٢٢ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] زۆر سپاس بۆ بەڕێزت، گەر وایە ڕەبەن چاکترە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١١:٢٦، ٢٣ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)
== gubernatorial ==

سڵاو @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]، @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]]، @[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]: هەر کەسێک لە ئێوە بێت، گەر دەزانن بڵێن کە مانای ئەم وشەیە حاکم یان پارێزگار بنووسین، بۆنموونە بۆ ئەم ڕستەیە: ( 1911 Arizona gubernatorial election ). '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏١٥:٥٠، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] والییەتی. لە کۆنەوە بە governor دەڵێن والی و بەو مەڵبەندەی ژێر فەرمانیشی دەڵێن ویلایەت یا والینشین.  [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٠:٥٧، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)
::gubernatorial ئاوڵناوە نەک ناو، بۆیە نابێ بە حاکم و.... ناوەکەی وەک ئازا وتی لەگەڵ governator هاوڕیشەیه. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏١٨:٠٣، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]]: بە عەرەبی دەنووسرا حاکم، بۆیە وام دەگووت. بەهەرحاڵ سپاس بۆ هەردووکتان، وشەی والییەتی بەکاردەبەم بۆی. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏١٩:٣٣، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] و @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ئەگەر بە کوردی بە Governor (ھەمان Gubernator) دەڵێن ''پارێزگار'' و بە Governorate دەڵێن ''پارێزگا'' دیارە Gubernatorial دەبێتە ''پارێزگاری''. ''ویلایەت'' ئەمڕۆکە زیاتر بۆ State ([[ویلایەتەکانی ئەمریکا]]) بە کار دەھێنرێ.  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ‏٠٧:١٥، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] پارێزگا بە province یش دەڵێن. بۆ وێنە، [[پارێزگاکانی ئێران]]. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٤:٠٨، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: بەڵێ بەڵام ''استاندار'' هەر دەبێتەوە Governor و ''پارێزگار''.  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ‏١٦:٣٤، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)
== دانشکده ==

سڵاو @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] و بەڕێزانی تر. «دانشکده» کە فارسییە لە کوردیدا دەبێتە چی؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢١:٠٣، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)

:[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سڵاو. پیموابی دەبێته زانستدەکه [[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|سینا خزری ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sina Khezrii|لێدوان]]) ‏٢١:٢٧، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|Sina Khezrii]] سڵاوت لێ بێ، ئەمەیان پێموایە ڕێک شێوازی وەرگێڕدراوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢٢:٤٥، ٣١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] به وەرگێڕان دەبێته  «فەکەڵتی»، ئەوەم هەر ڕادەی گوێ لێ بوون کوت. [[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|سینا خزری ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sina Khezrii|لێدوان]]) ‏٢٢:٥٣، ٣١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|Sina Khezrii]] منیش ئەوەیان بیستووە و خراپ نییە، سپاس بۆ بەڕێزت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢٢:٥٤، ٣١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دانشکدە ھەر ئەوەیە کە لە باشوور پێی دەڵێن کۆلیژ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٥:٣٥، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] زۆر سپاس. بەڵام لە ویکیپیدیای فارسیدا [[:fa:کالج|کۆلێژ]] و [[:fa:دانشکده|دانشکدە]] وتاری جیایان ھەیە (لە ویکی ئینگلیزیشدا ھەر بەم شێوەیە). فەکەڵتی چۆنە، ئەو برایەش ئاماژەی پێدا کە لە گووگڵ ترانسلێیتدا دەیھێنێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٠٨:٣١، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
== Square Foot / Foveated rendering ==

سڵاو، ئەم ناوە لە وتاری [[سکوەیر فووت]] ئایا پێویست دەکات مانادار بکرێت یان ناوێکی تایبەتە؟ هەروەها هیچ ناوێکی گونجاو هەیە بۆ (Foveated rendering، [[ڕێندەرکردنی فۆڤیەیتد]])؟ سپاس. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏١١:٢٧، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
== divisibility ==

دابەشھەڵگری؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٥، ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]:
:credibility دەبێتە ''بڕواپێکراوی'' بەم پێیە divisibility دەبێتە ''دابەش پێکراوی''.  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ‏٠٨:٢٦، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
== self-consciousness ==

بە کەسێک لەڕادەبەدەر ھەستیار بێ بە نیسبەت ڕواڵەت و ڕەفتاری خۆی، دەڵێن self-conscious -ە. لە لایەکی ترەوە، self-consciousness دەتوانێ بە مانای [[خۆئاگایی|خۆئاگاییش]] بێ. ئەگەر بکرێ بەرامبەرە کوردییەکەی ھەردوو ماناکەی بێ زۆر باش دەبێ. ئەگەریش نەکرا، زیاتر مانای یەکەم مەبەستە، یانی زۆر ھۆش و ھەواس بە لای ڕواڵەت و ئاکاری خۆوە بوون و ھەر سەرنجدان و دڵەودوابوونی و پێی شەرمەزاربوون. ئەم وشانەی خوارەوە دەبێ. ئێوە کامتان پێ باشترە یا خۆتان چی پێشنیار دەکەن؟

خۆپایین

ھەرخۆپایین

ھەرھۆشبەخۆوەبوون

هۆشدانەخۆ

هەرهۆشبەخۆدان

زۆرھۆشبەخۆدان

هۆش داگیری خۆ بوون

کەڵکەڵەی خۆ هەبوون

دڵ لە لای خۆ بوون

هەواس بە لای خۆوە بوون

هۆش بە لای خۆوە بوون

هۆشبەخۆدان

هۆشهەربەخۆدان

هۆشەولایخۆیی

هۆشەودوای خۆیی

ھۆشەودواییی خۆ

هۆشەودوایخۆبوون [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٧، ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: دەڵێن فڵانی چاک ئاگای لە خۆیەتی. بۆیە دەتوانین بڵێین self-conscious دەبێتە ''ئاگالەخۆ'' و self-consciousnessیش ''ئاگالەخۆیی''.
:لای ئێمە دەڵێن ئاگات لە خۆت بێ؛ وا بزانم لە ئەردەڵاندا دەڵێن ھۆش خۆتەو بێ. بۆیە پێشنیاری من بۆ ئەم دوو وشەیە ''ھۆشلەخۆ'' و ''ھۆشلەخۆیی''-یە چون ''ھۆش''-مان بۆ consciousness داناوە.
:''ئاگالەخۆیی'' باشترە بۆ self-awareness دابنێین لە بریی ''[[خۆئاگایی]]''. سپاس.  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ‏١٠:٢٥، ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ئاگالەخۆبوون مانای ھەیە و بە کار دێ. وەک وتت دەڵێن ئاگات لە خۆت بێ. بەڵام نەمبیستووە بڵێن ھۆشت لە خۆت بێ، دەڵێن هۆشت بە خۆتەوە بێ. ئەردەڵانیش دەڵێ ھۆشۆ بە خوەتەو بێ. ھۆش لە خۆ بڕین ھەیە. ئاگات لە خۆت بێ و ھۆشت بە خۆتەوە بێ هەردوو یانی take care. ھۆشەولایخۆیی (ھۆش بە لای خۆوە بوون) و ھۆشەودوایخۆیی (ھۆشەودوایی وەک دڵەودوایی) چۆنن؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٣:٠٧، ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: بەڕاستی مانای ئەم وشانە زۆر ئاڵۆزن و ناتوانین ئاوا بەھاسانی مامەڵەیان لەگەڵ بکەین.
:::لە کوردیدا دەڵێن «ھۆشت لە کوێیە» ئەمە بە ئینگلیزی دەبێتە where is your mind بە فارسیش «حواست کجاست». دەزانین «حواس» یانی sense بەم پێیە ''ھۆش'' بە مانای mind و senseە. 
:::مەککێنزی لە کتێبی The Dialect of Awromanدا ''ھۆش''-ی ھەورامی &quot;sense, awareness&quot; مانا کردووەتەوە. لە پاڵیشیدا نووسیویەتی «ھۆشت جە وێت بۆ»؛ ئەمە بە سۆرانی دەبێتە «ھۆشت لە خۆت بێ» بۆیە ''ھۆشلەخۆ ''و ''ھۆشلەخۆیی'' ھەڵە نین.
:::لە وشەنامەکانیشدا ئەم مانایانە گشتیان تۆمار کراون [https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/hosh][https://lex.vejin.net/ck/def/blau/hiş]. بۆیە منیش ڕەخنەم لەوەیە consciousnessت گواستووەتەوە بۆ ''[[ھۆش]]'' چون وشەیەکی فرەمانایە.
:::جاران بۆ consciousness ''ھۆشیاری''-ت دانابوو (ھەڵبەت لە کوردیدا ''ھۆشیار''-مان نییە دەڵێن ''ھشیار'' یان ''وشیار''). ئەمە باشترە. لە پاڵەویدا ''ئۆشیار'' یانی conscious دیارە ''ئۆشیاری'' دەبێتە consciousness. بەڵام لێرەشدا ھەمان کێشەمان ھەیە. لای ئێمە دەڵێن «وشیار بە» بە ئینگلیزی دەبێتە Be careful بەم پێیە ''وشیاری'' دەبێتە Care!
:::بە ھەر حاڵ ئەگەر ''ھۆشلەخۆ ''و ''ھۆشلەخۆیی''-شت بە دڵ نییە پێم وایە ''خۆوشیار'' و ''خۆوشیاری'' بەرامبەرێکی باش و دروست بن. ''خۆوشیار'' یانی وشیاری خۆیەتی و بۆ ھەر دووک مەبەست وا وتت دەست دەدا. سپاس.  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ‏٠٩:٣٥، ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] سپاس. لەبەر ئەوەی [[ھۆش]] و [[ھۆشە]] زۆر نزیکن و تێکەڵ دەکرێن منیش پێم باشە ھۆش ببێتەوە بە وشیاری. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٠:٣٤، ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
== Hornet ==

ژەنگەسوورە؟ سوورەمۆزە؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#EB3C27;&quot;&gt;G&lt;/span&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#1D3F6E;&quot;&gt;êjełûk&lt;/span&gt;]]''' ١٩:٤٨، ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] ھەردووکی دەبێ. ژەنگەسوورەم نەبیستووە، شەنگەسوورە دەڵێن. سوورەمۆزە و سیرەمۆزەش دەڵێن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٥:١٢، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::لای ئێمە پێی دەڵێن ''ژەنگەسوورە''. منیش ''شەنگەسوورە''-م نەبیستبوو.  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ٠٥:٤٠، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
== plus and minus ==

نیشانەکانی + و - چیی پێ دەڵێن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٢٨، ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، کۆ و کەم. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#EB3C27;&quot;&gt;G&lt;/span&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#1D3F6E;&quot;&gt;êjełûk&lt;/span&gt;]]''' ١٣:٤٧، ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
== Arity ==

زاراوەیەکی ماتماتیکییە. بە مانای ژمارەی تێخراوەکانی ژمێرەکارییەکە. ژمێرەکاری دەتوانێ ھیچدانەیی nullary بێ، یەکدانەیی unary بێ، دوودانەیی binary بێ، ...، شەشدانەیی بێ، nدانەیی بێ. ئەو چەنددانەییبوونە پێی دەڵێن arity. 

چیی باشە؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٢٨، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ''ئانیتی'' (یان ''ئانیەتی'').  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ١٦:٤١، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] سپاس. دەبێ. پاری «ئانی» لە یەکانی و دوانی و سیانی دەردێنێ و دەیلکێنی بە «یەتی»یەوە. بەڵام بۆ nullary و quaternary و ئەوانی تر چی؟ ئاخۆ ھیچانی و چوارانی دەگونجێ؟ ھەڵە نین؟ من بە ناچار بۆ unary یەکدانەیی و بۆ binary دوودانەییم بە کار ھێناوە، با یەکدەست بن و، بکرێ بۆ ئەوانیش بڵێین ھیچدانەیی و چواردانەیی و پێنجدانەیی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٧:٠٠، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::: {{وب|Aza|Calak}} تەنیا ویستم بڵێم تا بۆتان بکرێ، خۆتان لە پاشگری «یەتی» مەدەن؛ لەگەڵ «یەت» کە لە عەرەبی ھەیە تێکەڵ بوونە. تووڵامڕاز «{{قت|ئیمپڕاتۆریەت و عەقڵیەت}}» دەکاتە «ئیمپڕاتۆرییەت و عەقڵییەت»! پێم باشە ھەر واز لەو پاشگرە کوردییە بێنین و بیکەینە «ێتی» وەک چۆن پێشتر «{{قت|یەکیەتی}}» دەنووسرا و ئێستا بووەتە «یەکێتی» و ھەمان شتیش بۆ «وەسیەت» کە ھەست دەکەم بەرەو شێوازی «وەسێت» دەچێ. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٨:٥٦، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ھەر ئێمە لە کوردیدا پاشگری ''-ئانی''-مان ھەیە ڕێک وەکوو -aryی ئینگلیزی. دەڵێن ''وشکانی''، ''دۆستانی''، ''خۆرتانی''، ''لاوانی'' و ... . بە ھاسانی دەتوانین بڵێین ''ھیچانی'' لە ''ھیچ'' + ''-ئانی'' پێکھاتووە. تەنانەت ''دوانی''-ش دەتوانین دوو جۆر لێک بدەینەوە: ''دوو'' + ''-ان'' + ''-ی'' یان ''دوو'' + ''-انی''.
::::''دوودانەیی'' بۆ binary زۆر قورس و ناخۆشە. لە فەرهەنگی تەکنۆلۆژیای زانیاری-شدا ھەر ''دوانی'' دانراوە. ئەمانە گشتی بگوێزەوە و ھیچ شک مەکە دروستن.
::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: لای ئێمەی موکری زۆر ئارایان لەگەڵ ''یە'' نییە یان دەیقرتێنن (وەک چۆن بە ''ڕایەخ'' دەڵێن ''ڕاخ'') یان دەیکەنە ''ئێ'' (وەک چۆن بە ''بامیە'' دەڵێن ''بامێ''). ئەمە دەبێ تایبەتی موکری و شێوەزارەکانی وەکوو موکری بێ (یانی ھەولێری و پژدەری و خۆشناوەتی و ...) و پێم وا نییە لە شێوەزارەکانی تردا باو بێ.
::::وشەی ''ئانی'' وەکوو ''برسی'' وایە. بە کوردی دەڵێن ''[[برسێتی]]'' یان ''برسیەتی'' یان ''برسیاتی'' یان ''برسیایەتی''. کێشەی ''برسێتی'' و ''برسیەتی'' ئەمەیە پیاو ھەست دەکا لە ''برس'' + ''ئێتی'' (یان ''یەتی'') پێکھاتووە کە وا نییە. بۆیە من زیاتر لەگەڵ پاشگری -''تی''-م کە لە کرمانجی و موکریدا ھەیە وەک دەڵێن ''براتی'' نەک ''برایەتی''، یان دەڵێن ''برچیتی''. ئێمەش بڵێین ''ئانیتی'' لە بریی ''ئانێتی'' یان ''ئانیەتی''.  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ٠٥:٥٠، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
== connective ==

وەک لە [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Logical_connective logical connective دا] خۆم ئەڵێم لێکگرێدەر. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٢٣، ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]:لەکوردیدا بە ''[[:ar:حرف ربط]]'' دەڵێن ''ئامرازی پێکبەستن''. یانی ''ربط'' دەبێتە ''پێکبەستن''. لە زمانی پاڵەویشدا بە connection دەڵێن hambandīh کە ھەر ''پێکبەستن''-ی کوردییە.
:بۆ connective لە فارسی و عەرەبیدا ''رابط''-یان داناوە کە ناوی بکەری ''ربط''-ە. دیارە ناوی بکەری ''پێکبەستن'' دەبێتە '''''پێکبەستەر'''''. سپاس.  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ٠٨:٠٠، ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] سپاس. ناوی سەرەکیی وتارەکەم کرد بە ئامراز. چونکە لە سەرچاوەکانی فارسی و عەرەبیدا زیاتر دەڵێن ادوات منطقی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٤٢، ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] پێکبەستن چاوگێکی ناسادە نییە؟ ئەگەر وایە، ناوی بکەرەکەی دەبێ پێکبەست یان پێکبەس بێ. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#EB3C27;&quot;&gt;G&lt;/span&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#1D3F6E;&quot;&gt;êjełûk&lt;/span&gt;]]''' ١٢:٢٨، ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ماڵە ''ئامراز'' ئاوەدان بێ ئەرکی ھەزار وشەی لەسەرە! کوردیش نییە.
::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]: ''پێکبەست'' دەتوانێ ناوی چاوگیش بێ وەک ''داخواز'' کە ھەم ناوی بکەرە و ھەم ناوی چاوگ.  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ٠٥:٣٣، ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] بەستن لە ئامراز خراپتر بۆ گەلێ شت بە کار ھاتووە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١١:١٧، ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]، وایە، بەڵام پێکبەستەر ھەڵەیە (وەکوو سەرسووڕھێنەر و بەکارھێنەر دروست بووە). دەتوانین پێکبەستی وەکوو ناو بە کار ببەین. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#EB3C27;&quot;&gt;G&lt;/span&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#1D3F6E;&quot;&gt;êjełûk&lt;/span&gt;]]''' ١٤:٠٩، ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ''بەستن'' نا ''پێکبەستن''. تۆ ناتوانی بڵێی ''ھاتن'' و ''پێکھاتن'' یەک شتن.
:::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]: ''سەرسووڕمان'' و ''بەکارھێنان'' فیعلی لێکدراون بەڵام ''پێکبەستن'' فیعلی پێشگرییە. تۆ ھەم دەتوانی بڵێی ''ڕاھێن'' ھەم ''ڕاھێنەر''. لە ڕاستیدا ''ڕاھێن'' کورتکراوەی ''ڕابھێن''-ە وەک ''بکوژ'' و ''بنووس ''و ''بگۆڕ'' و ... .  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ٠٦:٣٣، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]، دڵنیای؟ لە کوردیدا لێزان ھەیە، بەڵام لێبزان نییە. نموونەگەلی تر: پێنووس (نەک پێنووسەر یان پێبنووس)، پێخەف، ڕاماڵ، ھەڵگر، ڕاگوێز، وەرگر. من وا حاڵی بوومە کە تەنیا چاوگی سادە پێشگر یان پاشگر وەردەگرێ، چاوگی ناسادە (داڕێژراو یان لێکدراو) نایەوێ. ھەروەھا، بکوژ، بنووس و بگۆڕ ئەژ چاوگی سادە دێن، نەک ناسادە. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#EB3C27;&quot;&gt;G&lt;/span&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#1D3F6E;&quot;&gt;êjełûk&lt;/span&gt;]]''' ١٧:٣٨، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]: چاوگی ساده و داڕێژراو ھیچ فەرقێکیان نییە وە نەبێ داڕێژراو پێشگر یان پاشگرێکی ھەیە. 
:::::::::ئەگەر قسەی تۆ ڕاست بێ بۆ نموونە ناوی بکەری ''کێشانەوە'' دەبێ ببێتە ''کێشەوە'' کە دیارە وا نییە.  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ٠٤:٢٠، ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] یانی، نەزان لە بنەڕەتدا «نەبزان» بووە؟ دەتوانین دڵنیا ببینەوە کە ئەم وشانە «ب»یان تێدا بووە؟ نەبزان و ڕابھێن و ھەڵبگر لە ھیچ جێیەکدا تۆمار نەکراون و نەمدیون. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#EB3C27;&quot;&gt;G&lt;/span&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#1D3F6E;&quot;&gt;êjełûk&lt;/span&gt;]]''' ١٨:٣٨، ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]: کە نە- ھات دیارە ب- دەقرتێ تۆ دەڵێی ''بچم'' یان ''نەچم'' ناڵێی نەبچم! زۆر جار دەڵێین دا ئەمە ھەڵگرە لە بریی بلێین ھەڵ بگرە!
:::::::::::ئەوەی کە ڕابھێن تۆمار نەکراوە ھی ئەوەیە ھەر لە زووە ئەم پاشگرە سواوە و نەگیشتووەتە قۆناغی ئێستا. بەڵام جۆڕێکی تر پێت دەسەلمێنم.
:::::::::::''سەندنەوە'' ناوە بکەرەکەی دەبێتە ''سێنەرەوە'' یان ''بسێنەوە''[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/بسێنەوە]. دیارە ''گێڕانەوە''-ش دەبێ ببێتە ''گێڕەرەوە'' یان ''بگێڕەوە''. بەڵام لە فەرھەنگەکاندا ھەر ''گێڕەوە'' ھاتووە. ئاشکرایە  ئەمەش وەک ''بسێنەوە''، ''بگێڕەوە'' بووه و دوایی سواوه و بووەتە ''گێڕەوە''.  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ٠٨:٤١، ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
== Aerosol ==

چی بۆ ئەمە باشە؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#EB3C27;&quot;&gt;G&lt;/span&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#1D3F6E;&quot;&gt;êjełûk&lt;/span&gt;]]''' ١٠:٠٧، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] ھەواپرژ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٢:٥٣، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
== preview ==

لە ویکیپیدیای خۆماندا بۆ ئەم وشەیە ''پیشبینین''-یان داناوە (وا بزانم لە ڕووی فەرهەنگی تەکنۆلۆژیای زانیاری). دەزانین ''پێشبینین'' یان ''[[پێشبینی]]'' شتێکی ترە بەرامبەری Prediction. ئەگەر دژایەتی نییە بۆ ئەمە پێشنیاری ''پێشنوێنی'' دەکەم وەک لە کوردیدا دەڵێن ''ڕێنوێنی'' یان ''خۆنوێنی''. سپاس.  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ١٠:٣٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١١:٢٢، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:: «پێشبینین» لە پێش + بینین ھاتووە نەک پێش + بینی. ئەگەر چی وەرگێڕانێکی دەقاودەقە، بەڵام شوێنی خۆی گرتووە. گۆڕینیم پێ باش نییە تا ئەو کاتەی وشەیەکی تر جێی پێ لەق دەکات. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٨:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] وشەی preview یانی نیشاندان پێش بڵاوکردنەوە، پێشنواندن ئەم مانایەی ھەیە؟ یان پێشنواندن یانی پێشنیشاندان؟ دەزانم کە نواندن یان نموون یانی نیشاندان. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#EB3C27;&quot;&gt;G&lt;/span&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#1D3F6E;&quot;&gt;êjełûk&lt;/span&gt;]]''' ١٠:٠٦، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: وەک دەزانی چاو لە ژمارەی دەنگەکان ناکرێ، چاو لە مەنتقی پشت بیروڕایەکان دەکرێ. ئەگەر ''پێشبینین'' دەبێتە preview، تکایه پێمان بێژە prediction دەبێتە چی؟ ئەگەر نا دەبێتە prediction، ئەوە پێمان بڵێ پێشنیاری خۆت بۆ preview چییە؟ دیارە prediction و preview دوو شتی زۆر جیاوازن و ناتوانین بە ھەردووکیان بێژین ''پێشبینین''.
::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]: ئەمە لە فارسیشدا پێی دەڵێن ''پیش‌نمایش''. نمایش ناوی چاوگی ''نمودن''-ە کە بە کوردی دەبێتە ''نواندن''. ''پێشنواندن'' وەک ''پێشکەوتن'' وایە: پێش + چاوگ.
::::ھەڵبەت ئەگەر ئێوە وشەیەکی تر شک دەبن بفەرموون ھەتا پەسند بکرێ.  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ٠٧:٥١، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::: @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] پێشبینی بۆ prediction کە زۆر جاریش دەڵێین تەوەقع ھەر ھەبووە و قسەی تێدا نییە. بەڵام پێشبینین وشەیەکی وەرگێڕدراوی دەقاودەقە بۆ preview و ئەو کاتەی ئەو وشەی بۆ دانراوە بڕوا ناکەم فکریان بۆ ئەم باسە چووبێ و ڕاستەوخۆ لەسەر وشە ئینگلیزییەکە ئەم وشە کوردییەیان دروست کردووە. بە ڕای من ھەڵە بێ یان نا، شوێنی خۆی گرتووە. بیگۆڕین بە پێشنوێنی، دەیەوێ تا لەگەڵی ڕابێین و جگە لەمەش، نازانم درکت پێی کردووە یان نا، بەڵام زۆر کەس پێیان وایە بەکارھێنەرانی ویکی دەستیان خستووەتە ناوی زمان و بە ئارەزووی خۆیان جەڕی دەدەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٢:٤٤، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زمان ھەر وایە، بڵێی و نەڵێی دەستی تێ دەخرێ. گرنگ ئەوەیە دەستتێخستنەکە ئەقڵ پەیەندی دەکا یان نا. لێرە ئەقڵی من پەسەندی دەکا.  [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٧:١٢، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
== introspection ==

تێڕوانین؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٤:١٠، ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ''تێڕوانین'' نابێتە inspection؟ پێم وایە introspection دەبێتە ''تێوەڕوانین''. ئەی ''لەخۆڕوانین'' چۆنە؟  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ‏٠٩:٠٦، ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ھەردووکی دەبێ. بەڵام تێوەروانین باشترە. تێوەنواڕی چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٠، ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: بۆ ''ڕوانین'' و ''نواڕین'' لە کرمانجیدا دەڵێن ''نھێڕین'' و لە کەڵھوریشدا ''نووڕسن''. بۆیە منیش ''نواڕین''-م پێ باشترە.
:::کێشە intro-یە بە کوردی دەبێتە چی. ھەروەھا دژماناکەی extro-. بۆ نموونە extrospection دەبێتە چی؟
:::ئێمە سێ پێشگرمان ھەیە ''تێدا-''، ''تێڕا-'' و ''تێوە-'' و فەرقی ئەمانە بە جوانی نازانین. داخۆم ناتوانین بڵێین ''تێداڕوانین'' وەک دەڵێن ''تیاڕامان''؟
:::دەزانین intro- یانی inward. پێم وا نییە ئێمە شتێکمان بۆ inward ھەبێ وەک چۆن بۆ outwardمان نییە. سپاس.  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ٠٨:٣٧، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] بەرەوناو دەبێ بە inward. بەرەوناوڕوانین یا بۆناوەوەڕوانین یا بۆدەروونڕوانین بۆناخڕوانین ڕێک یانی introspection. دژەکەشی (extrospection) دەبێ بە بۆدەرەوەڕوانین. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:١٤، ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ئەمانە زۆر دوورودرێژن. من خۆم ئەم ماوەیە ھەر فکرم لەمە دەکردەوە ئەگەر toward دەبێتە ''بەرەو''، چۆن دەتوانین لەسەر بنەمای ئەم وشەیە بۆ وشەکانی inward و outward و ... بەرامبەرێکی کورت و گونجاو دابنێین.  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ١٣:٢٥، ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] دوورودرێژن بەڵام دروستن و ھەموو کەس بەئاسانی لیان تێ دەگەیێ. [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D8%AF%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%86%DB%95 ئەمە] و [https://lex.vejin.net/ck/def/wishename/%D8%A6%DB%95%D9%86%DB%95 ئەمەش] ببینە.  [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٥:٣٤، ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، نێو(ە)نۆڕی چۆنە؟ ئەژ نێو(ە)نۆڕین. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#EB3C27;&quot;&gt;G&lt;/span&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#1D3F6E;&quot;&gt;êjełûk&lt;/span&gt;]]''' ١٩:٥٩، ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] دەمانەوێ intro ڕێک بەرەونێو بێ نەک نێو. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٢:٠٦، ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ''دیایەنە''-م دی. دیایەنە یانی ''تێڕوانین''. پاشگرەکانی ھەورامی (و لەکی) لەگەڵ ھی سۆرانی جیاوازان. ''تێ''-ی سۆرانی بە ھەورامی دەبێتە ''-ئەنە''. ''ڕوانین''-یش بە ھەورامی دەبێتە ''دیای'' بەم پێیە ''تێڕوانین'' دەبێتە ''دیایەنە''.
:::::::::پاشان ئەگەر بە دروستی بێ بۆچی نەڵێین ''خۆڕانی''؟ کێشەی چییە؟  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ٠٤:٥٣، ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]  کە من خۆڕوانی ئەبیسم وا ئەزانم مەبەست ئەوەیە ئینسان بە چاوی خۆی بڕوانێ. introspection یانی بۆ ناخی خۆت بڕوانی نە بە چاوی خۆت بڕوانی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٢١، ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ؽەی ''لەخۆڕوانی'' کێشەکەی چییە؟  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ١٩:١١، ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ھیچ. وتم بەشکەم «خۆ»ی تیا نەبێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٢٩، ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] لای ئێمە بە سراشیبیی فارسی دەڵێن «بەرەوخوارکە» ، «بەرەوخوارکا»، «بەرەوخوارکانە»، «بەرەوخوارکانێ» یا «بەرەوژوورکە» و «بەرەوژوورکا» و «بەرەژوورکایی» و لەمانە. ویستم بڵێم «بەرەو-» خۆی دەتوانێ پێشگر بێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٤:٤٠، ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ھەروایە ''بەرەو'' یانی toward و لە وشەی پێکنراودا یانی -ward. ئەمانەی وتت لە فەرھەنگی وەھبیدا [https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/berew] ھاتووە:
::::::::::::::upward: بەرەوژوو
::::::::::::::downward: بەرەوخوار
::::::::::::::دیارە inward دەبێتە ''بەرەوناو'' بەڵام ئەمە ئاوەڵکارە. دەتوانین وەک پێشگر بڵێین ''بەرەوناوڕوانین'' بەڵام ئەمە لەچاو intro- کە کورتە، زیادی دوورودرێژە.  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ٠٦:٢٣، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] با دوورودرێژ بێ. وەختێ نیمانە، چار نییە. ئاڵمانیش گەلێ وشەی دوورودرێژی وایان ھەیە، کەچی کاتێ سەیری ئینگلیزی و فەڕانسە دەکەی (کە لاتینەکە بەکار دێنن) دەبینێ کورتە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٧:٠٩، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: خۆ بە خۆی کێشەی نییە بەڵام ئەمە شتێکە سەلیقەی ئاخێوەری زمان دەزانێ.
::::::::::::::::ئێمە لە کوردیدا پێشگری ''دەخۆ-''مان ھەیە. لای ئێمە دەڵێن ''دەخۆڕادیتن'' (وا بزانم لای ئێوە ''لەخۆڕاپەرموون''). وەک چۆن دەڵێین ''دەخۆڕادیتن''، دەتوانین بڵێین ''دەخۆڕوانین'' یان ''لەخۆڕوانین''. پێویست نییە پێشگرەکە دەقاودەق بەرامبەری لاتینییەکەی بێ. مەبەست ئەمەیە وشەکە لێڵیی ماناییی نەبێ و ماناکە بپێکێ. ھەڵبەت نابێ لە extrospection بغافڵێین.  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ١٢:٢٠، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
== Countdown ==

داژمارد (وەکوو خۆرھەڵات &lt; خۆرھەڵاتن) بۆ countdown و داژماردن بۆ to count down باشن؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#EB3C27;&quot;&gt;G&lt;/span&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#1D3F6E;&quot;&gt;êjełûk&lt;/span&gt;]]''' ٠٨:٥١، ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] جوانە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٢٦، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

== Acute ==

بۆ دۆخە پزیشکییەکان وەکو Acute gastric ulcer, یان acute hepatitis و ئەوانی تر. جا لە وەرگێڕەکان توند، تیژ و شتیوایان بەکارھێناوە، ئێوە چی دەڵێن. وشەکە مانای ئەو دۆخە پزیشکییانەیە کە کتوپڕ و بە ئازارێکی توندەوە دەستپێدەکەن، پێچەوانەی chronic کە ھێواش و ھەنگاو بە ھەنگاو نیشانەکان دەردەکەون. سوپاس [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ١٥:٣٧، ١٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] تیژتاو. یانی زوو دێ و زوو دەچێ. تاو لێرە ھەم دەتوانێ بە مانای پەلامار و ھێرش بێ (تاودانەسەر) ھەم بە مانای گوڕ (تاوسەندن) و ھەم بە مانای سوێ و ئێشی برین، ھەم بە مانای ماوەیەکی زۆر کەم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٤:١٤، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
::هەنوکە یان هەنوکەیی چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ١٧:٠١، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] نابێ. ھەنووکە ڕێک یانی now. «ھەنووکە»ی ناوەندی و «نوھا»ی باکووری و «اکنون»ی فارسی و «now»ی ئینگلیزی ھەموو ھەمان شتن و لە یەک ڕیشەن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٧:٢٨، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
== Waist ==

کەمبەر یان کەمەر؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#EB3C27;&quot;&gt;G&lt;/span&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#1D3F6E;&quot;&gt;êjełûk&lt;/span&gt;]]''' ١٩:٥١، ٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:تازە کەمەرە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٢٠:١٣، ٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
== Bight ==

چ وشەیەک گونجاو بەرامبەر وشەی Bight، بەشێوەیەکی کات بۆ وتاری [[دەریای باشووری کالیفۆڕنیا]] وشەی دەریام بەکارهێناوە. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٤:٢٥، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] باسەکە زۆری لێ تێپەڕ بووە :) بەڵام ئەگەر سەیری [https://lex.vejin.net/ck/search?t=Bight ڤەژینلێکس] بکەی، بەپێی کوردستانیکا دەبێتە؛ کەنداو. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٤٦، ٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: دوو بەکارهێنەرمان هەیە بۆ ئەوەی بە ئەنقەست هەڵەی ناوت لێ بگرن دەڕۆنە ناو پێڕستی وتارەکانەوە و وتارێک دەدۆزنەوە و دەیکەنە باسێکی گەرم لە ویکیپیدیا، کەچی نازانم بۆ لێرەش هیچ ناکەن. بەهەرحاڵ سپاس بۆ یارمەتییەکەت، بەس Gulf واتا کەنداو، ئیدی نازانم گونجاوە یان نا هیڤجا. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٢:٠١، ٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
== Protostome و Deuterostome ==

یەکەمزار/یەکەمدەم بۆ Protostome و دووەمزار/دووەمدەم بۆ Deuterostome باشن؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#EB3C27;&quot;&gt;G&lt;/span&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#1D3F6E;&quot;&gt;êjełûk&lt;/span&gt;]]''' ٠٨:١٩، ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] دەمیەکەم و دەمدووەم (یا زاریەکەم و زاردووەم) باشە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٣:٤٩، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC)
== Lynx ==

ئەم گیانەوەرە بە کوردی ناوی چییە؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#EB3C27;&quot;&gt;G&lt;/span&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#1D3F6E;&quot;&gt;êjełûk&lt;/span&gt;]]''' ١٣:١٠، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC)

:[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%95%DA%A9 ورشەک].  [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٠٦، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] سپاس. وشەکە بە شێوەی وشەگ، وشەک، ھوشەک، ورشەک و وەشەک ھەیە، کامەی دابنێین؟ لە عەرەبیشدا [[:ar:وشق|وشق]] (وەشەق) ھەیە. لە ئەوە دەچێ کە لە پاڵەوییەوە خوازرابێ و لە پاڵەویدا وەشەگ یان ڤەشەگ بووبێ. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#EB3C27;&quot;&gt;G&lt;/span&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#1D3F6E;&quot;&gt;êjełûk&lt;/span&gt;]]''' ١٨:٤١، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] من دەڵێم وەشەک باوترە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٣:٣٧، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC)
::::ئەمە ھەر پێی دەڵێن ''وەشەک'' و ھەر ئەمەم بیستووە.  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ٠٧:٥٩، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC)
== Tentacle ==

چی بۆ ئەمە باشە؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#EB3C27;&quot;&gt;G&lt;/span&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#1D3F6E;&quot;&gt;êjełûk&lt;/span&gt;]]''' ١٥:١٩، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] وشەی «پەلاندن»مان ھەیە بە مانای لەمس کردن و دەستپیاھێنان. لە فەرھەنگی کوردستانی گیوی موکریانیدا ھەیە. ڕەنگە پەلاندن ھەمان «پالیدەن» یا «پەلیدەن»ی فارسی بێ بە مانای ھەڵکۆڵین بە قامک و بۆ شتێ گەڕان. پێم وایە پەلاندن ڕێک یانی palpation، بەڵام بۆ ئەمەش دەکرێ بە کار بھێنرێ و وشەی لێ دروست بکرێ بۆ tentacle، بۆ وێنە «پەلێن». بەڵام، ڕەنگە وشەی «پەل»ی کوردی کە بە دەست و پێ و باڵی گیانداران یا لقی داران دەڵێن، ھەر ئەم پەلاندنە بێ. ئەگەر وا بێ، tentacle دەبێتە «پەل»، کە ئەمڕۆژە بە دەست و لنگ و باڵ و لق دەڵێن و، لە ئەسڵا لە وێکەوتن و لەمسەوە ھاتووە. ڕەنگە وا بێ. @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] زمانزانە، ئەو باشتر دەزانێ.  [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢٠:٣٩، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: بەپێی قسەی جنابت ئەم فیعلە بۆ palpus (= [[:en:Pedipalp|Pedipalp]]) باشترە کە ئەویش شتێکە وەکوو Tentacle.  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ١١:٤٩، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC)
== Pheasant ==

تەزروو کوردییە؟ ناوی دیکەی ھەیە؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#EB3C27;&quot;&gt;G&lt;/span&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#1D3F6E;&quot;&gt;êjełûk&lt;/span&gt;]]''' ١٧:٠٤، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] تەزروو نییە، تەزەرو tezerw - ە. لە شیعری مەولەوی و نالی و مەلای جزیری و خانیشدا ھەر بە شێوەی تەزەرو ھاتووە. ڕەنگە «تذرو» کە لە دیوانی شاعیرانا بە ڕێنووسی کۆن نووسراوە بۆیان نەخوێنراوەتەوە و لە خۆیانەوە وتوویانە ئەمە «تەزروو»ە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٢٧، ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC)
== Caracal ==

ئەمە بە کوردی ناوی ھەیە؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#EB3C27;&quot;&gt;G&lt;/span&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#1D3F6E;&quot;&gt;êjełûk&lt;/span&gt;]]''' ١٦:٣٨، ١٤ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D8%B3%DB%8C%D8%A7%DA%AF%DB%86%D8%B4&amp;f=0 سیاگۆش] [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٧:٠٠، ١٤ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئەمە دەبێ فارسی بێ، فارس «سیاه‌گوش» دەڵێ. لە ھەنبانەبۆرینەدا «گوێڕەش»م دی،[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/گوێ%20ڕەش]، ئەمە دەبێ کوردییەکەی بێ. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#EB3C27;&quot;&gt;G&lt;/span&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#1D3F6E;&quot;&gt;êjełûk&lt;/span&gt;]]''' ١٨:٠١، ١٤ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::لێیم کۆڵی، وشەی caracal لە «قره قولاق»ی تورکیی عوسمانییەوە دێ (قره = ڕەش و قولاق = گوێ) کە ئەمیش calqueی «سیاه‌گوش»ی فارسیی کلاسیکە.[https://en.wiktionary.org/wiki/caracal#:~:text=From%20French%20caracal%2C%20from%20Ottoman%20Turkish%20%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%20%D9%82%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%82%20(kara%20kulak%2C%20literally%20%E2%80%9Cblack%20ear%E2%80%9D)%2C%20a%20calque%20of%20Classical%20Persian%20%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%DA%AF%D9%88%D8%B4%20(siy%C4%81h%2Dg%C5%8D%C5%A1).%20Compare%20modern%20Turkish%20karakulak.] لە کوردستانیکایشدا گوێڕەشە هاتووە. گوێڕەش یان گوێڕەشە ڕاستە و کوردییە. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#EB3C27;&quot;&gt;G&lt;/span&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#1D3F6E;&quot;&gt;êjełûk&lt;/span&gt;]]''' ١٨:٠٦، ١٤ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:منیش لە گەڕانی گووگڵ ئەم وشانەم دۆزییەوە جگە لە سیاگوش:
:گوێڕەش، سیولۆ، وشەک، وشەگ، ورشەک، هەنگوێنخۆر جا کێ شارەزاترە دەتوانێ بڕیاربدا کە کامەیان گونجاوترە یان هەموویان هاوواتان. [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ١٣:١٤، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC)
::''گوێڕەش''-م بۆ ئەمە دیوە.  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ١٢:٣٩، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC)
== Mushroom ==

سڵاو، [[وتووێژ:کوارگ|لێرە]] پێشتر قسە کراوە و بەڵام نەگەیشتمە ئەنجام دەربارەی وشەی مەشڕووم و فەنگس. هەربۆیە ئێستا من چ وشەیەک بەکاربێنم بۆ [[مەشڕووم|Mushroom]] '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٠:٣٢، ٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] [[مەشڕووم]] دەبێ بۆ کوارگ بگوێزرێ، کورد ھەر کوارگی پێ وتووە (قارچکیش دەبێژن). کوارگی ئێستا بۆ فەنگس دەگوێزم. کەڕوویش یانی mold و بۆ fungus نابێ. باوەڕ ناکەم ھیچ وشەیەکمان بۆ fungus ھەبێ، بۆیە جارێ با ھەر فەنگس بێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٤٠، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>bzzbn449ze02z1nldik5u1apjgt1xgw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پەروین یووسف</title>
    <ns>0</ns>
    <id>272734</id>
    <revision>
      <id>1589775</id>
      <parentid>1318567</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T06:58:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1589775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4057" sha1="31vgli2mircrgcnpe7tmq7fo21re31z" xml:space="preserve">'''پەروین یووسف''' (بە کرمانجی: Perwîn Yûsif)، (١٩٦٨ لە [[دێرک، سووریا|دێرک]]، [[کانتۆنی جزیرە|جزیرە]] - ) سیاسەتوانێکی [[کورد]]ی [[ڕۆژاوای کوردستان|ڕۆژاوا]]ی [[کوردستان]]ە. ئەو ئێستاکە لەگەڵ [[غەریب حەسۆ]] ھاوسەرۆکی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پارتی یەکێتیی دیموکرات]]ە.

== ژیان ==
پەروین محەممەدئەمین یووسف لە ساڵی ١٩٦٨ لە [[دێرک، سووریا|دێرک]] لە [[کانتۆنی جزیرە|جزیرە]] لە دایک بووە. لە سووریا وانەی خوێندووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڕوانامەی ئابووری لە کۆلێژی ئابووریی [[زانکۆی دیمەشق]] وەرگرتووە.&lt;ref name=&quot;ھاوار ۱&quot;&gt;[https://hawarnews.com/kr/hevseroken-nu-yen-pyde-ki-ne ئاژانسی ھەواڵی ھاوار: ''ھامسەرۆکانی نوێی پەیەدە کیین؟''، نووسراو لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤.&lt;/ref&gt;

ھەتا دەستپێککرانی شۆڕشی ڕۆژاوا لە ١٩ی ئابی ٢٠١٢ تێکەڵی خەباتی جەوانان بووە و بەدوای شۆڕش وەکوو ئەندامی [[کۆنگرەی ستار]] درێژە بە خەباتی خۆی داوە. ئەو لە دامەزرێنەرانی [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]] بووە و لە سازکردنی [[گڕێبەستی کۆمەڵایەتیی خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا|گڕێبەستی کۆمەڵایەتی]] ڕۆڵی ھەبووە.&lt;ref name=&quot;ھاوار ۱&quot;&gt;[https://hawarnews.com/kr/hevseroken-nu-yen-pyde-ki-ne ئاژانسی ھەواڵی ھاوار: ''ھامسەرۆکانی نوێی پەیەدە کیین؟''، نووسراو لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤.&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠١٢ ھەتا ٢٠١٤ ھاوسەرۆکی مەجلیسی شاری دێرک بوو. لە ٢٠١٤ ھەتا ٢٠١٦ ئەندامی دیوانی ھاوسەرۆکایەتیی مەجلیسی یاسادانەری کانتۆنی جزیر بوو. ھەروەھا لە ٢٠١٧ ھەتا ٢٠١٨ ھاوسەرۆکی دەستەی کار و باری کۆمەڵایەتی بوو. لە ٢٠١٨ ھەتا ٢٠٢٢ ھاوسەرۆکی کانتۆنی قامیشلۆ بوو. لە کۆنگرەی نۆیەمی پارتی یەکێتیی دیموکرات لە ساڵی ٢٠٢٢دا ھەتا کۆنگرەی دەیەم لە ساڵی ٢٠٢٤ ھاوسەرۆکی نووسینگەی ڕێکخستنەکانی حیزبەکە بوو. لە کۆنگرەی دەیەمی پەیەدە لە ئەیلوولی ٢٠٢٤یش لەگەڵ [[غەریب حەسۆ]] وەکوو ھاوسەرۆکەکانی پەیەدە ھەڵبژێردران.&lt;ref name=&quot;ھاوار ۱&quot;&gt;[https://hawarnews.com/kr/hevseroken-nu-yen-pyde-ki-ne ئاژانسی ھەواڵی ھاوار: ''ھامسەرۆکانی نوێی پەیەدە کیین؟''، نووسراو لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤.&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|سووریا|سیاسەت}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:خەڵکی حەسیچە]]
[[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨]]
[[پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان]]
[[پۆل:سیاسییەکانی پارتی یەکێتیی دیموکرات]]
[[پۆل:سیاسەتوانەکانی ڕۆژاوای کوردستان]]
[[پۆل:کوردەکانی ڕۆژاوای کوردستان]]
[[پۆل:ژنە کوردەکانی ڕۆژاوای سووریا]]
[[پۆل:ژنانی سیاسیی کورد]]
[[پۆل:ژنە سیاسەتوانەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:سیاسەتوانە کوردەکانی سووریا]]</text>
      <sha1>31vgli2mircrgcnpe7tmq7fo21re31z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوردانی ئیسرائیل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>277230</id>
    <revision>
      <id>1589733</id>
      <parentid>1589376</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T23:59:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>1 دەستکاریی [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] ([[User talk:Zemen|talk]]) بۆ دوایین پێداچوونەوەی AramBot گەڕێندرایەوە</comment>
      <origin>1589733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3442" sha1="2a68xdlpjk5falvgr384wjcriyf1p3w" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox ethnic group
| group            = کورد لە ئیسرائیل
| image            = 
| languages        = [[کوردی]]، [[زمانی عیبری|عیبری]]
| religions        = [[جوولەکایەتی]]، [[ئیسلام]]
| related          = [[کوردانی ئیسرائیل]]
}}
{{کورد}}
'''کوردانی ئیسرائیل''' ئاماژەیە بۆ ئەو کەسانەی بە ڕەچەڵەک [[کورد]]ن و لە [[ئیسرائیل]] نیشتەجێن (بێجگە لە [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل]]). دانیشتووانی کورد لە ئیسرائیل کەمە و زیاتر لە تاک و خێزان پێکھاتوون، کە لە سەردەمی ململانێکانی [[تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان|عێراق و کورد]] و [[سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا|تورکیا و کورد]] لە ماوەی سەدەی بیستەمدا لە [[باکووری کوردستان|باکوور]] و [[باشووری کوردستان]]ەوە ھەڵاتوون، ھەروەھا دانیشتووانی کاتی کە بۆ چاودێری پزیشکی چوون بۆ ئیسرائیل.

== دانیشتووان ==
لە ڕووی مێژووییەوە، دانیشتووانێکی کەمی عەرەبی بە ڕەچەڵەک کورد لە ناوچەی [[جەلیل]] و [[ئورشەلیم]]دا بوونیان ھەیە، ھەرچەندە زیاتر لەگەڵ عەرەبە ناوخۆییەکان تێکەڵ بوون؛ ژمارەی وردیان لەبەردەستدا نییە بەو پێیەی لە سەرژمێری فەرمی ئیسرائیلدا وەک نەتەوەی عەرەب ھەژمار دەکرێن. ھەندێک بنەماڵەی عەرەبی و پاشخانی کورد ھێشتا بە ناوی بنەماڵەیی تایبەت دەناسرێنەوە.

لە ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی پەنابەرە کوردەکانی تورکیا بە ٢٠٠ کەس مەزەندە کرا، خەمڵاندنێکی دیکە بۆ ھەردوو کوردی عێراق و تورکیا لە ساڵی ٢٠٠٧دا ١٥٠ کەس بوو.

== پەیوەندی کۆمەڵگەی جووەکانی ئیسرائیل بە کوردستان ==
ئیسرائیل ماڵی نزیکەی ٢٠٠ ھەزار جوولەکەیە کە ڕەچەڵەکیان لە کوردستانەوەیە، زۆربەیان لە ڕەچەڵەک نزیکەی ٥٠ ھەزار جوولەکەی کوردن لە سەرەتای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوودا لە عێراق ڕایانکردوە. جوولەکەکانی ئیسرائیل کە پاشخانی کوردستانییان ھەیە، پەیوەندییەکانیان لەگەڵ پێکھاتە کوردە نەتەوەییەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا پاراستووە، لەوانەش لەگەڵ تاکەکانی کورد کە لە ئیسرائیل نیشتەجێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل]]
* [[پەیوەندییەکانی ئیسرائیل‒ھەرێمی کوردستان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تد|ئیسرائیل|کوردستان|کۆمەڵگا}}
[[پۆل:ئیسرائیلییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]]</text>
      <sha1>2a68xdlpjk5falvgr384wjcriyf1p3w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589736</id>
      <parentid>1589733</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T00:08:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <comment>پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1589733|1589733]] لە لایەن [[Special:Contributions/Épine|Épine]] ([[User talk:Épine|لێدوان]]) پەڕەی وتووێژ ھەیە، کە لەوێ یەکلایی بووەوە ئەوسا بڕیار لەسەر لابردنی دەدرێت.</comment>
      <origin>1589736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3458" sha1="hdpnez79by0z5etocilajwaa2fyudvn" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox ethnic group
| group            = کورد لە ئیسرائیل
| image            = Jewish Kurds.png
| languages        = [[کوردی]]، [[زمانی عیبری|عیبری]]
| religions        = [[جوولەکایەتی]]، [[ئیسلام]]
| related          = [[کوردانی ئیسرائیل]]
}}
{{کورد}}
'''کوردانی ئیسرائیل''' ئاماژەیە بۆ ئەو کەسانەی بە ڕەچەڵەک [[کورد]]ن و لە [[ئیسرائیل]] نیشتەجێن (بێجگە لە [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل]]). دانیشتووانی کورد لە ئیسرائیل کەمە و زیاتر لە تاک و خێزان پێکھاتوون، کە لە سەردەمی ململانێکانی [[تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان|عێراق و کورد]] و [[سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا|تورکیا و کورد]] لە ماوەی سەدەی بیستەمدا لە [[باکووری کوردستان|باکوور]] و [[باشووری کوردستان]]ەوە ھەڵاتوون، ھەروەھا دانیشتووانی کاتی کە بۆ چاودێری پزیشکی چوون بۆ ئیسرائیل.

== دانیشتووان ==
لە ڕووی مێژووییەوە، دانیشتووانێکی کەمی عەرەبی بە ڕەچەڵەک کورد لە ناوچەی [[جەلیل]] و [[ئورشەلیم]]دا بوونیان ھەیە، ھەرچەندە زیاتر لەگەڵ عەرەبە ناوخۆییەکان تێکەڵ بوون؛ ژمارەی وردیان لەبەردەستدا نییە بەو پێیەی لە سەرژمێری فەرمی ئیسرائیلدا وەک نەتەوەی عەرەب ھەژمار دەکرێن. ھەندێک بنەماڵەی عەرەبی و پاشخانی کورد ھێشتا بە ناوی بنەماڵەیی تایبەت دەناسرێنەوە.

لە ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی پەنابەرە کوردەکانی تورکیا بە ٢٠٠ کەس مەزەندە کرا، خەمڵاندنێکی دیکە بۆ ھەردوو کوردی عێراق و تورکیا لە ساڵی ٢٠٠٧دا ١٥٠ کەس بوو.

== پەیوەندی کۆمەڵگەی جووەکانی ئیسرائیل بە کوردستان ==
ئیسرائیل ماڵی نزیکەی ٢٠٠ ھەزار جوولەکەیە کە ڕەچەڵەکیان لە کوردستانەوەیە، زۆربەیان لە ڕەچەڵەک نزیکەی ٥٠ ھەزار جوولەکەی کوردن لە سەرەتای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوودا لە عێراق ڕایانکردوە. جوولەکەکانی ئیسرائیل کە پاشخانی کوردستانییان ھەیە، پەیوەندییەکانیان لەگەڵ پێکھاتە کوردە نەتەوەییەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا پاراستووە، لەوانەش لەگەڵ تاکەکانی کورد کە لە ئیسرائیل نیشتەجێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل]]
* [[پەیوەندییەکانی ئیسرائیل‒ھەرێمی کوردستان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تد|ئیسرائیل|کوردستان|کۆمەڵگا}}
[[پۆل:ئیسرائیلییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]]</text>
      <sha1>hdpnez79by0z5etocilajwaa2fyudvn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589737</id>
      <parentid>1589736</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T00:12:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <comment>1 دەستکاریی [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] ([[User talk:Zemen|talk]]) گەڕێندرایەوە: تکایە شەڕە دەستکاری مەکە و لە پەڕەی وتووێژ گفتوگۆ بکە. یان ئاماژە بە سەرچاوە بە، یان پەڕگە سەرچاوەی نەبوو نابێ بەکاربێ.</comment>
      <origin>1589737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3442" sha1="2a68xdlpjk5falvgr384wjcriyf1p3w" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox ethnic group
| group            = کورد لە ئیسرائیل
| image            = 
| languages        = [[کوردی]]، [[زمانی عیبری|عیبری]]
| religions        = [[جوولەکایەتی]]، [[ئیسلام]]
| related          = [[کوردانی ئیسرائیل]]
}}
{{کورد}}
'''کوردانی ئیسرائیل''' ئاماژەیە بۆ ئەو کەسانەی بە ڕەچەڵەک [[کورد]]ن و لە [[ئیسرائیل]] نیشتەجێن (بێجگە لە [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل]]). دانیشتووانی کورد لە ئیسرائیل کەمە و زیاتر لە تاک و خێزان پێکھاتوون، کە لە سەردەمی ململانێکانی [[تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان|عێراق و کورد]] و [[سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا|تورکیا و کورد]] لە ماوەی سەدەی بیستەمدا لە [[باکووری کوردستان|باکوور]] و [[باشووری کوردستان]]ەوە ھەڵاتوون، ھەروەھا دانیشتووانی کاتی کە بۆ چاودێری پزیشکی چوون بۆ ئیسرائیل.

== دانیشتووان ==
لە ڕووی مێژووییەوە، دانیشتووانێکی کەمی عەرەبی بە ڕەچەڵەک کورد لە ناوچەی [[جەلیل]] و [[ئورشەلیم]]دا بوونیان ھەیە، ھەرچەندە زیاتر لەگەڵ عەرەبە ناوخۆییەکان تێکەڵ بوون؛ ژمارەی وردیان لەبەردەستدا نییە بەو پێیەی لە سەرژمێری فەرمی ئیسرائیلدا وەک نەتەوەی عەرەب ھەژمار دەکرێن. ھەندێک بنەماڵەی عەرەبی و پاشخانی کورد ھێشتا بە ناوی بنەماڵەیی تایبەت دەناسرێنەوە.

لە ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی پەنابەرە کوردەکانی تورکیا بە ٢٠٠ کەس مەزەندە کرا، خەمڵاندنێکی دیکە بۆ ھەردوو کوردی عێراق و تورکیا لە ساڵی ٢٠٠٧دا ١٥٠ کەس بوو.

== پەیوەندی کۆمەڵگەی جووەکانی ئیسرائیل بە کوردستان ==
ئیسرائیل ماڵی نزیکەی ٢٠٠ ھەزار جوولەکەیە کە ڕەچەڵەکیان لە کوردستانەوەیە، زۆربەیان لە ڕەچەڵەک نزیکەی ٥٠ ھەزار جوولەکەی کوردن لە سەرەتای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوودا لە عێراق ڕایانکردوە. جوولەکەکانی ئیسرائیل کە پاشخانی کوردستانییان ھەیە، پەیوەندییەکانیان لەگەڵ پێکھاتە کوردە نەتەوەییەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا پاراستووە، لەوانەش لەگەڵ تاکەکانی کورد کە لە ئیسرائیل نیشتەجێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل]]
* [[پەیوەندییەکانی ئیسرائیل‒ھەرێمی کوردستان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تد|ئیسرائیل|کوردستان|کۆمەڵگا}}
[[پۆل:ئیسرائیلییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]]</text>
      <sha1>2a68xdlpjk5falvgr384wjcriyf1p3w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589739</id>
      <parentid>1589737</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T00:14:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <comment>پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1589737|1589737]] لە لایەن [[Special:Contributions/Épine|Épine]] ([[User talk:Épine|لێدوان]]) حاڵی حازر وتووێژ کراوەتەوە، کە لە وتووێژ بڕیاری لێ درا ئەوسا خۆم لایدەبەم.</comment>
      <origin>1589739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3458" sha1="hdpnez79by0z5etocilajwaa2fyudvn" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox ethnic group
| group            = کورد لە ئیسرائیل
| image            = Jewish Kurds.png
| languages        = [[کوردی]]، [[زمانی عیبری|عیبری]]
| religions        = [[جوولەکایەتی]]، [[ئیسلام]]
| related          = [[کوردانی ئیسرائیل]]
}}
{{کورد}}
'''کوردانی ئیسرائیل''' ئاماژەیە بۆ ئەو کەسانەی بە ڕەچەڵەک [[کورد]]ن و لە [[ئیسرائیل]] نیشتەجێن (بێجگە لە [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل]]). دانیشتووانی کورد لە ئیسرائیل کەمە و زیاتر لە تاک و خێزان پێکھاتوون، کە لە سەردەمی ململانێکانی [[تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان|عێراق و کورد]] و [[سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا|تورکیا و کورد]] لە ماوەی سەدەی بیستەمدا لە [[باکووری کوردستان|باکوور]] و [[باشووری کوردستان]]ەوە ھەڵاتوون، ھەروەھا دانیشتووانی کاتی کە بۆ چاودێری پزیشکی چوون بۆ ئیسرائیل.

== دانیشتووان ==
لە ڕووی مێژووییەوە، دانیشتووانێکی کەمی عەرەبی بە ڕەچەڵەک کورد لە ناوچەی [[جەلیل]] و [[ئورشەلیم]]دا بوونیان ھەیە، ھەرچەندە زیاتر لەگەڵ عەرەبە ناوخۆییەکان تێکەڵ بوون؛ ژمارەی وردیان لەبەردەستدا نییە بەو پێیەی لە سەرژمێری فەرمی ئیسرائیلدا وەک نەتەوەی عەرەب ھەژمار دەکرێن. ھەندێک بنەماڵەی عەرەبی و پاشخانی کورد ھێشتا بە ناوی بنەماڵەیی تایبەت دەناسرێنەوە.

لە ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی پەنابەرە کوردەکانی تورکیا بە ٢٠٠ کەس مەزەندە کرا، خەمڵاندنێکی دیکە بۆ ھەردوو کوردی عێراق و تورکیا لە ساڵی ٢٠٠٧دا ١٥٠ کەس بوو.

== پەیوەندی کۆمەڵگەی جووەکانی ئیسرائیل بە کوردستان ==
ئیسرائیل ماڵی نزیکەی ٢٠٠ ھەزار جوولەکەیە کە ڕەچەڵەکیان لە کوردستانەوەیە، زۆربەیان لە ڕەچەڵەک نزیکەی ٥٠ ھەزار جوولەکەی کوردن لە سەرەتای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوودا لە عێراق ڕایانکردوە. جوولەکەکانی ئیسرائیل کە پاشخانی کوردستانییان ھەیە، پەیوەندییەکانیان لەگەڵ پێکھاتە کوردە نەتەوەییەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا پاراستووە، لەوانەش لەگەڵ تاکەکانی کورد کە لە ئیسرائیل نیشتەجێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل]]
* [[پەیوەندییەکانی ئیسرائیل‒ھەرێمی کوردستان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تد|ئیسرائیل|کوردستان|کۆمەڵگا}}
[[پۆل:ئیسرائیلییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]]</text>
      <sha1>hdpnez79by0z5etocilajwaa2fyudvn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589741</id>
      <parentid>1589739</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T00:16:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <comment>پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1589739|1589739]] لە لایەن [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] ([[User talk:Zemen|لێدوان]]) کە لە وتووێژ بڕیار درا ئەتوانیت داینێیتەوە.</comment>
      <origin>1589741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3442" sha1="2a68xdlpjk5falvgr384wjcriyf1p3w" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox ethnic group
| group            = کورد لە ئیسرائیل
| image            = 
| languages        = [[کوردی]]، [[زمانی عیبری|عیبری]]
| religions        = [[جوولەکایەتی]]، [[ئیسلام]]
| related          = [[کوردانی ئیسرائیل]]
}}
{{کورد}}
'''کوردانی ئیسرائیل''' ئاماژەیە بۆ ئەو کەسانەی بە ڕەچەڵەک [[کورد]]ن و لە [[ئیسرائیل]] نیشتەجێن (بێجگە لە [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل]]). دانیشتووانی کورد لە ئیسرائیل کەمە و زیاتر لە تاک و خێزان پێکھاتوون، کە لە سەردەمی ململانێکانی [[تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان|عێراق و کورد]] و [[سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا|تورکیا و کورد]] لە ماوەی سەدەی بیستەمدا لە [[باکووری کوردستان|باکوور]] و [[باشووری کوردستان]]ەوە ھەڵاتوون، ھەروەھا دانیشتووانی کاتی کە بۆ چاودێری پزیشکی چوون بۆ ئیسرائیل.

== دانیشتووان ==
لە ڕووی مێژووییەوە، دانیشتووانێکی کەمی عەرەبی بە ڕەچەڵەک کورد لە ناوچەی [[جەلیل]] و [[ئورشەلیم]]دا بوونیان ھەیە، ھەرچەندە زیاتر لەگەڵ عەرەبە ناوخۆییەکان تێکەڵ بوون؛ ژمارەی وردیان لەبەردەستدا نییە بەو پێیەی لە سەرژمێری فەرمی ئیسرائیلدا وەک نەتەوەی عەرەب ھەژمار دەکرێن. ھەندێک بنەماڵەی عەرەبی و پاشخانی کورد ھێشتا بە ناوی بنەماڵەیی تایبەت دەناسرێنەوە.

لە ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی پەنابەرە کوردەکانی تورکیا بە ٢٠٠ کەس مەزەندە کرا، خەمڵاندنێکی دیکە بۆ ھەردوو کوردی عێراق و تورکیا لە ساڵی ٢٠٠٧دا ١٥٠ کەس بوو.

== پەیوەندی کۆمەڵگەی جووەکانی ئیسرائیل بە کوردستان ==
ئیسرائیل ماڵی نزیکەی ٢٠٠ ھەزار جوولەکەیە کە ڕەچەڵەکیان لە کوردستانەوەیە، زۆربەیان لە ڕەچەڵەک نزیکەی ٥٠ ھەزار جوولەکەی کوردن لە سەرەتای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوودا لە عێراق ڕایانکردوە. جوولەکەکانی ئیسرائیل کە پاشخانی کوردستانییان ھەیە، پەیوەندییەکانیان لەگەڵ پێکھاتە کوردە نەتەوەییەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا پاراستووە، لەوانەش لەگەڵ تاکەکانی کورد کە لە ئیسرائیل نیشتەجێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل]]
* [[پەیوەندییەکانی ئیسرائیل‒ھەرێمی کوردستان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تد|ئیسرائیل|کوردستان|کۆمەڵگا}}
[[پۆل:ئیسرائیلییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]]</text>
      <sha1>2a68xdlpjk5falvgr384wjcriyf1p3w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589743</id>
      <parentid>1589741</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T00:19:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <comment>پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1589741|1589741]] لە لایەن [[Special:Contributions/Épine|Épine]] ([[User talk:Épine|لێدوان]]) وتووێژ بۆ لابردنی کراوە نەک دانانی... بۆیە تکایە واز لە شەڕە دەستکاری بێنە با وتووێژ یەکلایی بکاتەوە.</comment>
      <origin>1589743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3458" sha1="hdpnez79by0z5etocilajwaa2fyudvn" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox ethnic group
| group            = کورد لە ئیسرائیل
| image            = Jewish Kurds.png
| languages        = [[کوردی]]، [[زمانی عیبری|عیبری]]
| religions        = [[جوولەکایەتی]]، [[ئیسلام]]
| related          = [[کوردانی ئیسرائیل]]
}}
{{کورد}}
'''کوردانی ئیسرائیل''' ئاماژەیە بۆ ئەو کەسانەی بە ڕەچەڵەک [[کورد]]ن و لە [[ئیسرائیل]] نیشتەجێن (بێجگە لە [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل]]). دانیشتووانی کورد لە ئیسرائیل کەمە و زیاتر لە تاک و خێزان پێکھاتوون، کە لە سەردەمی ململانێکانی [[تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان|عێراق و کورد]] و [[سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا|تورکیا و کورد]] لە ماوەی سەدەی بیستەمدا لە [[باکووری کوردستان|باکوور]] و [[باشووری کوردستان]]ەوە ھەڵاتوون، ھەروەھا دانیشتووانی کاتی کە بۆ چاودێری پزیشکی چوون بۆ ئیسرائیل.

== دانیشتووان ==
لە ڕووی مێژووییەوە، دانیشتووانێکی کەمی عەرەبی بە ڕەچەڵەک کورد لە ناوچەی [[جەلیل]] و [[ئورشەلیم]]دا بوونیان ھەیە، ھەرچەندە زیاتر لەگەڵ عەرەبە ناوخۆییەکان تێکەڵ بوون؛ ژمارەی وردیان لەبەردەستدا نییە بەو پێیەی لە سەرژمێری فەرمی ئیسرائیلدا وەک نەتەوەی عەرەب ھەژمار دەکرێن. ھەندێک بنەماڵەی عەرەبی و پاشخانی کورد ھێشتا بە ناوی بنەماڵەیی تایبەت دەناسرێنەوە.

لە ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی پەنابەرە کوردەکانی تورکیا بە ٢٠٠ کەس مەزەندە کرا، خەمڵاندنێکی دیکە بۆ ھەردوو کوردی عێراق و تورکیا لە ساڵی ٢٠٠٧دا ١٥٠ کەس بوو.

== پەیوەندی کۆمەڵگەی جووەکانی ئیسرائیل بە کوردستان ==
ئیسرائیل ماڵی نزیکەی ٢٠٠ ھەزار جوولەکەیە کە ڕەچەڵەکیان لە کوردستانەوەیە، زۆربەیان لە ڕەچەڵەک نزیکەی ٥٠ ھەزار جوولەکەی کوردن لە سەرەتای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوودا لە عێراق ڕایانکردوە. جوولەکەکانی ئیسرائیل کە پاشخانی کوردستانییان ھەیە، پەیوەندییەکانیان لەگەڵ پێکھاتە کوردە نەتەوەییەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا پاراستووە، لەوانەش لەگەڵ تاکەکانی کورد کە لە ئیسرائیل نیشتەجێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل]]
* [[پەیوەندییەکانی ئیسرائیل‒ھەرێمی کوردستان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تد|ئیسرائیل|کوردستان|کۆمەڵگا}}
[[پۆل:ئیسرائیلییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]]</text>
      <sha1>hdpnez79by0z5etocilajwaa2fyudvn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589745</id>
      <parentid>1589743</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T00:24:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <comment>1 دەستکاریی [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] ([[User talk:Zemen|talk]]) گەڕێندرایەوە: وتووێژ کراوە لەسەر دانانەوەی پەڕگەکە، کە لە دەرەنجامی یەکەم گەڕاندنەوەی جەنابت بوو. ئەرکی سەلماندنی هەبوونی پەڕەگەکە ئەسڵەن لەو وتارە ئەکەوێتەوە سەر جەنابت.</comment>
      <origin>1589745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3442" sha1="2a68xdlpjk5falvgr384wjcriyf1p3w" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox ethnic group
| group            = کورد لە ئیسرائیل
| image            = 
| languages        = [[کوردی]]، [[زمانی عیبری|عیبری]]
| religions        = [[جوولەکایەتی]]، [[ئیسلام]]
| related          = [[کوردانی ئیسرائیل]]
}}
{{کورد}}
'''کوردانی ئیسرائیل''' ئاماژەیە بۆ ئەو کەسانەی بە ڕەچەڵەک [[کورد]]ن و لە [[ئیسرائیل]] نیشتەجێن (بێجگە لە [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل]]). دانیشتووانی کورد لە ئیسرائیل کەمە و زیاتر لە تاک و خێزان پێکھاتوون، کە لە سەردەمی ململانێکانی [[تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان|عێراق و کورد]] و [[سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا|تورکیا و کورد]] لە ماوەی سەدەی بیستەمدا لە [[باکووری کوردستان|باکوور]] و [[باشووری کوردستان]]ەوە ھەڵاتوون، ھەروەھا دانیشتووانی کاتی کە بۆ چاودێری پزیشکی چوون بۆ ئیسرائیل.

== دانیشتووان ==
لە ڕووی مێژووییەوە، دانیشتووانێکی کەمی عەرەبی بە ڕەچەڵەک کورد لە ناوچەی [[جەلیل]] و [[ئورشەلیم]]دا بوونیان ھەیە، ھەرچەندە زیاتر لەگەڵ عەرەبە ناوخۆییەکان تێکەڵ بوون؛ ژمارەی وردیان لەبەردەستدا نییە بەو پێیەی لە سەرژمێری فەرمی ئیسرائیلدا وەک نەتەوەی عەرەب ھەژمار دەکرێن. ھەندێک بنەماڵەی عەرەبی و پاشخانی کورد ھێشتا بە ناوی بنەماڵەیی تایبەت دەناسرێنەوە.

لە ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی پەنابەرە کوردەکانی تورکیا بە ٢٠٠ کەس مەزەندە کرا، خەمڵاندنێکی دیکە بۆ ھەردوو کوردی عێراق و تورکیا لە ساڵی ٢٠٠٧دا ١٥٠ کەس بوو.

== پەیوەندی کۆمەڵگەی جووەکانی ئیسرائیل بە کوردستان ==
ئیسرائیل ماڵی نزیکەی ٢٠٠ ھەزار جوولەکەیە کە ڕەچەڵەکیان لە کوردستانەوەیە، زۆربەیان لە ڕەچەڵەک نزیکەی ٥٠ ھەزار جوولەکەی کوردن لە سەرەتای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوودا لە عێراق ڕایانکردوە. جوولەکەکانی ئیسرائیل کە پاشخانی کوردستانییان ھەیە، پەیوەندییەکانیان لەگەڵ پێکھاتە کوردە نەتەوەییەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا پاراستووە، لەوانەش لەگەڵ تاکەکانی کورد کە لە ئیسرائیل نیشتەجێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل]]
* [[پەیوەندییەکانی ئیسرائیل‒ھەرێمی کوردستان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تد|ئیسرائیل|کوردستان|کۆمەڵگا}}
[[پۆل:ئیسرائیلییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]]</text>
      <sha1>2a68xdlpjk5falvgr384wjcriyf1p3w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589753</id>
      <parentid>1589745</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T01:00:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <comment>پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1589745|1589745]] لە لایەن [[Special:Contributions/Épine|Épine]] ([[User talk:Épine|لێدوان]]) تکایە ئەم شەڕە دەستکارییە ڕابگرە، ئەگەر نا ئەنجامی دەستکارییەکانت دەبەمە [[وپ:دببخ]] یانیش [[وپ:دیوەخان]] تا ڕاتبگرن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad]] بەکارھێنەر داوای لابردنی فایلێک بکات (بە ھەر بیانوویەک) دەبێ فایلەکە بسڕێتەوە پاشان وتووێژ بکا یان بە پێچەوانەوە؟</comment>
      <origin>1589753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3458" sha1="hdpnez79by0z5etocilajwaa2fyudvn" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox ethnic group
| group            = کورد لە ئیسرائیل
| image            = Jewish Kurds.png
| languages        = [[کوردی]]، [[زمانی عیبری|عیبری]]
| religions        = [[جوولەکایەتی]]، [[ئیسلام]]
| related          = [[کوردانی ئیسرائیل]]
}}
{{کورد}}
'''کوردانی ئیسرائیل''' ئاماژەیە بۆ ئەو کەسانەی بە ڕەچەڵەک [[کورد]]ن و لە [[ئیسرائیل]] نیشتەجێن (بێجگە لە [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل]]). دانیشتووانی کورد لە ئیسرائیل کەمە و زیاتر لە تاک و خێزان پێکھاتوون، کە لە سەردەمی ململانێکانی [[تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان|عێراق و کورد]] و [[سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا|تورکیا و کورد]] لە ماوەی سەدەی بیستەمدا لە [[باکووری کوردستان|باکوور]] و [[باشووری کوردستان]]ەوە ھەڵاتوون، ھەروەھا دانیشتووانی کاتی کە بۆ چاودێری پزیشکی چوون بۆ ئیسرائیل.

== دانیشتووان ==
لە ڕووی مێژووییەوە، دانیشتووانێکی کەمی عەرەبی بە ڕەچەڵەک کورد لە ناوچەی [[جەلیل]] و [[ئورشەلیم]]دا بوونیان ھەیە، ھەرچەندە زیاتر لەگەڵ عەرەبە ناوخۆییەکان تێکەڵ بوون؛ ژمارەی وردیان لەبەردەستدا نییە بەو پێیەی لە سەرژمێری فەرمی ئیسرائیلدا وەک نەتەوەی عەرەب ھەژمار دەکرێن. ھەندێک بنەماڵەی عەرەبی و پاشخانی کورد ھێشتا بە ناوی بنەماڵەیی تایبەت دەناسرێنەوە.

لە ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی پەنابەرە کوردەکانی تورکیا بە ٢٠٠ کەس مەزەندە کرا، خەمڵاندنێکی دیکە بۆ ھەردوو کوردی عێراق و تورکیا لە ساڵی ٢٠٠٧دا ١٥٠ کەس بوو.

== پەیوەندی کۆمەڵگەی جووەکانی ئیسرائیل بە کوردستان ==
ئیسرائیل ماڵی نزیکەی ٢٠٠ ھەزار جوولەکەیە کە ڕەچەڵەکیان لە کوردستانەوەیە، زۆربەیان لە ڕەچەڵەک نزیکەی ٥٠ ھەزار جوولەکەی کوردن لە سەرەتای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوودا لە عێراق ڕایانکردوە. جوولەکەکانی ئیسرائیل کە پاشخانی کوردستانییان ھەیە، پەیوەندییەکانیان لەگەڵ پێکھاتە کوردە نەتەوەییەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا پاراستووە، لەوانەش لەگەڵ تاکەکانی کورد کە لە ئیسرائیل نیشتەجێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل]]
* [[پەیوەندییەکانی ئیسرائیل‒ھەرێمی کوردستان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تد|ئیسرائیل|کوردستان|کۆمەڵگا}}
[[پۆل:ئیسرائیلییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]]</text>
      <sha1>hdpnez79by0z5etocilajwaa2fyudvn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589755</id>
      <parentid>1589753</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T01:01:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <comment>1 دەستکاریی [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] ([[User talk:Zemen|talk]]) گەڕێندرایەوە: فایلەکە هیچ بەڵگەیەکی نەبووە تاکوو لەوێ هەبێ. فەرموو بیبە هەر کوێیەک پێت خۆشە. شەڕە دەستکاری ڕابگرە.</comment>
      <origin>1589755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3442" sha1="2a68xdlpjk5falvgr384wjcriyf1p3w" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox ethnic group
| group            = کورد لە ئیسرائیل
| image            = 
| languages        = [[کوردی]]، [[زمانی عیبری|عیبری]]
| religions        = [[جوولەکایەتی]]، [[ئیسلام]]
| related          = [[کوردانی ئیسرائیل]]
}}
{{کورد}}
'''کوردانی ئیسرائیل''' ئاماژەیە بۆ ئەو کەسانەی بە ڕەچەڵەک [[کورد]]ن و لە [[ئیسرائیل]] نیشتەجێن (بێجگە لە [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل]]). دانیشتووانی کورد لە ئیسرائیل کەمە و زیاتر لە تاک و خێزان پێکھاتوون، کە لە سەردەمی ململانێکانی [[تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان|عێراق و کورد]] و [[سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا|تورکیا و کورد]] لە ماوەی سەدەی بیستەمدا لە [[باکووری کوردستان|باکوور]] و [[باشووری کوردستان]]ەوە ھەڵاتوون، ھەروەھا دانیشتووانی کاتی کە بۆ چاودێری پزیشکی چوون بۆ ئیسرائیل.

== دانیشتووان ==
لە ڕووی مێژووییەوە، دانیشتووانێکی کەمی عەرەبی بە ڕەچەڵەک کورد لە ناوچەی [[جەلیل]] و [[ئورشەلیم]]دا بوونیان ھەیە، ھەرچەندە زیاتر لەگەڵ عەرەبە ناوخۆییەکان تێکەڵ بوون؛ ژمارەی وردیان لەبەردەستدا نییە بەو پێیەی لە سەرژمێری فەرمی ئیسرائیلدا وەک نەتەوەی عەرەب ھەژمار دەکرێن. ھەندێک بنەماڵەی عەرەبی و پاشخانی کورد ھێشتا بە ناوی بنەماڵەیی تایبەت دەناسرێنەوە.

لە ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی پەنابەرە کوردەکانی تورکیا بە ٢٠٠ کەس مەزەندە کرا، خەمڵاندنێکی دیکە بۆ ھەردوو کوردی عێراق و تورکیا لە ساڵی ٢٠٠٧دا ١٥٠ کەس بوو.

== پەیوەندی کۆمەڵگەی جووەکانی ئیسرائیل بە کوردستان ==
ئیسرائیل ماڵی نزیکەی ٢٠٠ ھەزار جوولەکەیە کە ڕەچەڵەکیان لە کوردستانەوەیە، زۆربەیان لە ڕەچەڵەک نزیکەی ٥٠ ھەزار جوولەکەی کوردن لە سەرەتای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوودا لە عێراق ڕایانکردوە. جوولەکەکانی ئیسرائیل کە پاشخانی کوردستانییان ھەیە، پەیوەندییەکانیان لەگەڵ پێکھاتە کوردە نەتەوەییەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا پاراستووە، لەوانەش لەگەڵ تاکەکانی کورد کە لە ئیسرائیل نیشتەجێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل]]
* [[پەیوەندییەکانی ئیسرائیل‒ھەرێمی کوردستان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تد|ئیسرائیل|کوردستان|کۆمەڵگا}}
[[پۆل:ئیسرائیلییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]]</text>
      <sha1>2a68xdlpjk5falvgr384wjcriyf1p3w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589757</id>
      <parentid>1589755</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T01:04:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <comment>پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1589755|1589755]] لە لایەن [[Special:Contributions/Épine|Épine]] ([[User talk:Épine|لێدوان]]) وتووێژ بەردەوامە و ھیچ یاسایەک نییە بڵێ پێش وتووێژ دەتوانیت بۆ خۆت بڕیار بدەیت، وادیارە جەنابت بە دیکتاتۆری دەتەوێ ئەوەی پێت خۆشە ئەوە بێ.</comment>
      <origin>1589757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3458" sha1="hdpnez79by0z5etocilajwaa2fyudvn" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox ethnic group
| group            = کورد لە ئیسرائیل
| image            = Jewish Kurds.png
| languages        = [[کوردی]]، [[زمانی عیبری|عیبری]]
| religions        = [[جوولەکایەتی]]، [[ئیسلام]]
| related          = [[کوردانی ئیسرائیل]]
}}
{{کورد}}
'''کوردانی ئیسرائیل''' ئاماژەیە بۆ ئەو کەسانەی بە ڕەچەڵەک [[کورد]]ن و لە [[ئیسرائیل]] نیشتەجێن (بێجگە لە [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل]]). دانیشتووانی کورد لە ئیسرائیل کەمە و زیاتر لە تاک و خێزان پێکھاتوون، کە لە سەردەمی ململانێکانی [[تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان|عێراق و کورد]] و [[سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا|تورکیا و کورد]] لە ماوەی سەدەی بیستەمدا لە [[باکووری کوردستان|باکوور]] و [[باشووری کوردستان]]ەوە ھەڵاتوون، ھەروەھا دانیشتووانی کاتی کە بۆ چاودێری پزیشکی چوون بۆ ئیسرائیل.

== دانیشتووان ==
لە ڕووی مێژووییەوە، دانیشتووانێکی کەمی عەرەبی بە ڕەچەڵەک کورد لە ناوچەی [[جەلیل]] و [[ئورشەلیم]]دا بوونیان ھەیە، ھەرچەندە زیاتر لەگەڵ عەرەبە ناوخۆییەکان تێکەڵ بوون؛ ژمارەی وردیان لەبەردەستدا نییە بەو پێیەی لە سەرژمێری فەرمی ئیسرائیلدا وەک نەتەوەی عەرەب ھەژمار دەکرێن. ھەندێک بنەماڵەی عەرەبی و پاشخانی کورد ھێشتا بە ناوی بنەماڵەیی تایبەت دەناسرێنەوە.

لە ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی پەنابەرە کوردەکانی تورکیا بە ٢٠٠ کەس مەزەندە کرا، خەمڵاندنێکی دیکە بۆ ھەردوو کوردی عێراق و تورکیا لە ساڵی ٢٠٠٧دا ١٥٠ کەس بوو.

== پەیوەندی کۆمەڵگەی جووەکانی ئیسرائیل بە کوردستان ==
ئیسرائیل ماڵی نزیکەی ٢٠٠ ھەزار جوولەکەیە کە ڕەچەڵەکیان لە کوردستانەوەیە، زۆربەیان لە ڕەچەڵەک نزیکەی ٥٠ ھەزار جوولەکەی کوردن لە سەرەتای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوودا لە عێراق ڕایانکردوە. جوولەکەکانی ئیسرائیل کە پاشخانی کوردستانییان ھەیە، پەیوەندییەکانیان لەگەڵ پێکھاتە کوردە نەتەوەییەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا پاراستووە، لەوانەش لەگەڵ تاکەکانی کورد کە لە ئیسرائیل نیشتەجێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل]]
* [[پەیوەندییەکانی ئیسرائیل‒ھەرێمی کوردستان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تد|ئیسرائیل|کوردستان|کۆمەڵگا}}
[[پۆل:ئیسرائیلییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]]</text>
      <sha1>hdpnez79by0z5etocilajwaa2fyudvn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589759</id>
      <parentid>1589757</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T01:06:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <comment>پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1589757|1589757]] لە لایەن [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] ([[User talk:Zemen|لێدوان]]) بەپێچەوانەوە پێم وایە تۆ دکتاتۆری و ئەتەوێ بێ هەبوونی هیچ سەرچاوەیەک ڕای خۆت بەسەرمان بسەپێنیت.</comment>
      <origin>1589759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3442" sha1="2a68xdlpjk5falvgr384wjcriyf1p3w" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox ethnic group
| group            = کورد لە ئیسرائیل
| image            = 
| languages        = [[کوردی]]، [[زمانی عیبری|عیبری]]
| religions        = [[جوولەکایەتی]]، [[ئیسلام]]
| related          = [[کوردانی ئیسرائیل]]
}}
{{کورد}}
'''کوردانی ئیسرائیل''' ئاماژەیە بۆ ئەو کەسانەی بە ڕەچەڵەک [[کورد]]ن و لە [[ئیسرائیل]] نیشتەجێن (بێجگە لە [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل]]). دانیشتووانی کورد لە ئیسرائیل کەمە و زیاتر لە تاک و خێزان پێکھاتوون، کە لە سەردەمی ململانێکانی [[تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان|عێراق و کورد]] و [[سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا|تورکیا و کورد]] لە ماوەی سەدەی بیستەمدا لە [[باکووری کوردستان|باکوور]] و [[باشووری کوردستان]]ەوە ھەڵاتوون، ھەروەھا دانیشتووانی کاتی کە بۆ چاودێری پزیشکی چوون بۆ ئیسرائیل.

== دانیشتووان ==
لە ڕووی مێژووییەوە، دانیشتووانێکی کەمی عەرەبی بە ڕەچەڵەک کورد لە ناوچەی [[جەلیل]] و [[ئورشەلیم]]دا بوونیان ھەیە، ھەرچەندە زیاتر لەگەڵ عەرەبە ناوخۆییەکان تێکەڵ بوون؛ ژمارەی وردیان لەبەردەستدا نییە بەو پێیەی لە سەرژمێری فەرمی ئیسرائیلدا وەک نەتەوەی عەرەب ھەژمار دەکرێن. ھەندێک بنەماڵەی عەرەبی و پاشخانی کورد ھێشتا بە ناوی بنەماڵەیی تایبەت دەناسرێنەوە.

لە ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی پەنابەرە کوردەکانی تورکیا بە ٢٠٠ کەس مەزەندە کرا، خەمڵاندنێکی دیکە بۆ ھەردوو کوردی عێراق و تورکیا لە ساڵی ٢٠٠٧دا ١٥٠ کەس بوو.

== پەیوەندی کۆمەڵگەی جووەکانی ئیسرائیل بە کوردستان ==
ئیسرائیل ماڵی نزیکەی ٢٠٠ ھەزار جوولەکەیە کە ڕەچەڵەکیان لە کوردستانەوەیە، زۆربەیان لە ڕەچەڵەک نزیکەی ٥٠ ھەزار جوولەکەی کوردن لە سەرەتای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوودا لە عێراق ڕایانکردوە. جوولەکەکانی ئیسرائیل کە پاشخانی کوردستانییان ھەیە، پەیوەندییەکانیان لەگەڵ پێکھاتە کوردە نەتەوەییەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا پاراستووە، لەوانەش لەگەڵ تاکەکانی کورد کە لە ئیسرائیل نیشتەجێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل]]
* [[پەیوەندییەکانی ئیسرائیل‒ھەرێمی کوردستان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تد|ئیسرائیل|کوردستان|کۆمەڵگا}}
[[پۆل:ئیسرائیلییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]]</text>
      <sha1>2a68xdlpjk5falvgr384wjcriyf1p3w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589762</id>
      <parentid>1589759</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T01:17:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <comment>پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1589759|1589759]] لە لایەن [[Special:Contributions/Épine|Épine]] ([[User talk:Épine|لێدوان]]) دیکتاتۆر ئەوەیە بێ حساب کردن بۆ وتووێژ سەربەخۆ فایلەکە بسڕێتەوە، ئەگەر [[وپ:لبب|نیازپاک]] بیت ئەو کارەت نەدەکرد و ھەر لەو وتووێژەی کە خۆت کردتەوە بڕیاری کۆتایی لێ دەدرا.</comment>
      <origin>1589762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3458" sha1="hdpnez79by0z5etocilajwaa2fyudvn" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox ethnic group
| group            = کورد لە ئیسرائیل
| image            = Jewish Kurds.png
| languages        = [[کوردی]]، [[زمانی عیبری|عیبری]]
| religions        = [[جوولەکایەتی]]، [[ئیسلام]]
| related          = [[کوردانی ئیسرائیل]]
}}
{{کورد}}
'''کوردانی ئیسرائیل''' ئاماژەیە بۆ ئەو کەسانەی بە ڕەچەڵەک [[کورد]]ن و لە [[ئیسرائیل]] نیشتەجێن (بێجگە لە [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل]]). دانیشتووانی کورد لە ئیسرائیل کەمە و زیاتر لە تاک و خێزان پێکھاتوون، کە لە سەردەمی ململانێکانی [[تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان|عێراق و کورد]] و [[سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا|تورکیا و کورد]] لە ماوەی سەدەی بیستەمدا لە [[باکووری کوردستان|باکوور]] و [[باشووری کوردستان]]ەوە ھەڵاتوون، ھەروەھا دانیشتووانی کاتی کە بۆ چاودێری پزیشکی چوون بۆ ئیسرائیل.

== دانیشتووان ==
لە ڕووی مێژووییەوە، دانیشتووانێکی کەمی عەرەبی بە ڕەچەڵەک کورد لە ناوچەی [[جەلیل]] و [[ئورشەلیم]]دا بوونیان ھەیە، ھەرچەندە زیاتر لەگەڵ عەرەبە ناوخۆییەکان تێکەڵ بوون؛ ژمارەی وردیان لەبەردەستدا نییە بەو پێیەی لە سەرژمێری فەرمی ئیسرائیلدا وەک نەتەوەی عەرەب ھەژمار دەکرێن. ھەندێک بنەماڵەی عەرەبی و پاشخانی کورد ھێشتا بە ناوی بنەماڵەیی تایبەت دەناسرێنەوە.

لە ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی پەنابەرە کوردەکانی تورکیا بە ٢٠٠ کەس مەزەندە کرا، خەمڵاندنێکی دیکە بۆ ھەردوو کوردی عێراق و تورکیا لە ساڵی ٢٠٠٧دا ١٥٠ کەس بوو.

== پەیوەندی کۆمەڵگەی جووەکانی ئیسرائیل بە کوردستان ==
ئیسرائیل ماڵی نزیکەی ٢٠٠ ھەزار جوولەکەیە کە ڕەچەڵەکیان لە کوردستانەوەیە، زۆربەیان لە ڕەچەڵەک نزیکەی ٥٠ ھەزار جوولەکەی کوردن لە سەرەتای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوودا لە عێراق ڕایانکردوە. جوولەکەکانی ئیسرائیل کە پاشخانی کوردستانییان ھەیە، پەیوەندییەکانیان لەگەڵ پێکھاتە کوردە نەتەوەییەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا پاراستووە، لەوانەش لەگەڵ تاکەکانی کورد کە لە ئیسرائیل نیشتەجێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل]]
* [[پەیوەندییەکانی ئیسرائیل‒ھەرێمی کوردستان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تد|ئیسرائیل|کوردستان|کۆمەڵگا}}
[[پۆل:ئیسرائیلییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]]</text>
      <sha1>hdpnez79by0z5etocilajwaa2fyudvn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589766</id>
      <parentid>1589762</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T01:37:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <comment>لە کۆتاییدا ئەبێت یەکێکمان گەورەتر بین، شەڕە دەستکاریت لەگەڵ ناکەم.</comment>
      <origin>1589766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3485" sha1="biznr0b2zbfedfzmewuakzalqjn6b2p" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox ethnic group
| group            = کورد لە ئیسرائیل
| image            = Jewish Kurds.png
| caption = {{ژێدەر}}
| languages        = [[کوردی]]، [[زمانی عیبری|عیبری]]
| religions        = [[جوولەکایەتی]]، [[ئیسلام]]
| related          = [[کوردانی ئیسرائیل]]
}}
{{کورد}}
'''کوردانی ئیسرائیل''' ئاماژەیە بۆ ئەو کەسانەی بە ڕەچەڵەک [[کورد]]ن و لە [[ئیسرائیل]] نیشتەجێن (بێجگە لە [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل]]). دانیشتووانی کورد لە ئیسرائیل کەمە و زیاتر لە تاک و خێزان پێکھاتوون، کە لە سەردەمی ململانێکانی [[تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان|عێراق و کورد]] و [[سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا|تورکیا و کورد]] لە ماوەی سەدەی بیستەمدا لە [[باکووری کوردستان|باکوور]] و [[باشووری کوردستان]]ەوە ھەڵاتوون، ھەروەھا دانیشتووانی کاتی کە بۆ چاودێری پزیشکی چوون بۆ ئیسرائیل.

== دانیشتووان ==
لە ڕووی مێژووییەوە، دانیشتووانێکی کەمی عەرەبی بە ڕەچەڵەک کورد لە ناوچەی [[جەلیل]] و [[ئورشەلیم]]دا بوونیان ھەیە، ھەرچەندە زیاتر لەگەڵ عەرەبە ناوخۆییەکان تێکەڵ بوون؛ ژمارەی وردیان لەبەردەستدا نییە بەو پێیەی لە سەرژمێری فەرمی ئیسرائیلدا وەک نەتەوەی عەرەب ھەژمار دەکرێن. ھەندێک بنەماڵەی عەرەبی و پاشخانی کورد ھێشتا بە ناوی بنەماڵەیی تایبەت دەناسرێنەوە.

لە ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی پەنابەرە کوردەکانی تورکیا بە ٢٠٠ کەس مەزەندە کرا، خەمڵاندنێکی دیکە بۆ ھەردوو کوردی عێراق و تورکیا لە ساڵی ٢٠٠٧دا ١٥٠ کەس بوو.

== پەیوەندی کۆمەڵگەی جووەکانی ئیسرائیل بە کوردستان ==
ئیسرائیل ماڵی نزیکەی ٢٠٠ ھەزار جوولەکەیە کە ڕەچەڵەکیان لە کوردستانەوەیە، زۆربەیان لە ڕەچەڵەک نزیکەی ٥٠ ھەزار جوولەکەی کوردن لە سەرەتای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوودا لە عێراق ڕایانکردوە. جوولەکەکانی ئیسرائیل کە پاشخانی کوردستانییان ھەیە، پەیوەندییەکانیان لەگەڵ پێکھاتە کوردە نەتەوەییەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا پاراستووە، لەوانەش لەگەڵ تاکەکانی کورد کە لە ئیسرائیل نیشتەجێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل]]
* [[پەیوەندییەکانی ئیسرائیل‒ھەرێمی کوردستان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تد|ئیسرائیل|کوردستان|کۆمەڵگا}}
[[پۆل:ئیسرائیلییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]]</text>
      <sha1>biznr0b2zbfedfzmewuakzalqjn6b2p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بارزانی (ناسناو)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>277659</id>
    <revision>
      <id>1589707</id>
      <parentid>1489740</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:11:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <origin>1589707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2584" sha1="bd3vfydc8erb5vebp1nf2vc2f6mbza2" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''بارزانی''' [[ناسناو]]ێکی کوردیی باوە، کەسە دیارەکان بەم ناسناوەوە ئەمانەن:

* [[ئەدھەم بارزانی]] (لەدایکبووی ١٩٦٢)، سیاسەتمەداری کوردی باشوور.
* [[ئەحمەد بارزانی]] (١٨٩٦-١٩٦٩)، سەرۆکی بنەماڵەی بارزانی لە باشووری کوردستان.
* [[ئەسینات بارزانی]] (١٥٩٠-١٦٧٠)، نووسەرێکی جوولەکە.
* [[ئەییووب بارزانی]]، نووسەر و ڕەخنەگری کوردی باشوور.
* [[ئیدریس بارزانی]] (١٩٤٤-١٩٨٧)، دیپلۆماتکار و سیاسەتوانی کورد.
* [[مەسعوود بارزانی]] (لەدایکبووی ١٩٤٦)، سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان، سەرۆکی ھەرێمی کوردستان لە ٢٠٠٥-٢٠١٧، کوڕی مستەفا بارزانی.
* [[مەسروور بارزانی]] (لەدایکبووی ١٩٦٩)، کوڕی مەسعوود بارزانی، ئەندامی سەرکردایەتی پارتی دیموکراتی کوردستان.
* [[مۆشێ بارزانی]] (١٩٢٦-١٩٤٧)، ئەندامی کوردی جوولەکەی ''لەھی'' («باندی ستێرن»).
* [[مستەفا بارزانی]] (١٩٠٣-١٩٧٩)، سەرکردە و دامەزرێنەری پارتی دیموکراتی کوردستان ١٩٤٦-١٩٧٩.
* [[نێچیرڤان بارزانی]] (لەدایکبووی ١٩٦٦)، سەرۆک وەزیرانی ھەرێمی کوردستان ٢٠١٢-ئێستا، کوڕی ئیدریس بارزانی و نەوەی مستەفا بارزانی.
* [[سیروان بارزانی]]، بازرگان و فەرماندەی سەربازی کورد.
* [[عەبەیدوڵڵا مستەفا بارزانی]] (١٩٢٧-١٩٨٠) لە ساڵی ١٩٧٤ تا ١٩٨٧ وەزیری دەوڵەت بووە لە حکوومەتی عێراق.
* [[ڕەوان بارزانی]] (لەدایکبووی ١٩٨١) فەرماندەی سەربازیی ھەرێمی کوردستان و کوڕی ئیدریس بارزانی و برای نێچیرڤان بارزانی.
* [[عەبدولسەلام بارزانی]] (١٨٨٧-١٩١٤) کەسایەتی دیار و دژبەریی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[بارزانی (ڕوونکردنەوە)]]
* [[بنەماڵەی بارزانی]]

{{پۆلی کۆمنز|Barzani (surname)}}

[[پۆل:ناوەکانی بنەماڵە]]</text>
      <sha1>bd3vfydc8erb5vebp1nf2vc2f6mbza2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589708</id>
      <parentid>1589707</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:11:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <origin>1589708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2584" sha1="pvhxctom9oebdhh48663qpxhvf3tyly" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''بارزانی''' [[ناسناو]]ێکی کوردیی باوە، کەسە دیارەکان بەم ناسناوەوە ئەمانەن:

* [[ئەدھەم بارزانی]] (لەدایکبووی ١٩٦٢)، سیاسەتمەداری کوردی باشوور.
* [[ئەحمەد بارزانی]] (١٨٩٦-١٩٦٩)، سەرۆکی بنەماڵەی بارزانی لە باشووری کوردستان.
* [[ئەسینات بارزانی]] (١٥٩٠-١٦٧٠)، نووسەرێکی جوولەکە.
* [[ئەییووب بارزانی]]، نووسەر و ڕەخنەگری کوردی باشوور.
* [[ئیدریس بارزانی]] (١٩٤٤-١٩٨٧)، دیپلۆماتکار و سیاسەتوانی کورد.
* [[مەسعوود بارزانی]] (لەدایکبووی ١٩٤٦)، سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان، سەرۆکی ھەرێمی کوردستان لە ٢٠٠٥-٢٠١٧، کوڕی مستەفا بارزانی.
* [[مەسروور بارزانی]] (لەدایکبووی ١٩٦٩)، کوڕی مەسعوود بارزانی، ئەندامی سەرکردایەتی پارتی دیموکراتی کوردستان.
* [[مۆشێ بارزانی]] (١٩٢٦-١٩٤٧)، ئەندامی کوردی جوولەکەی ''لەھی'' («باندی ستێرن»).
* [[مستەفا بارزانی]] (١٩٠٣-١٩٧٩)، سەرکردە و دامەزرێنەری پارتی دیموکراتی کوردستان ١٩٤٦-١٩٧٩.
* [[نێچیرڤان بارزانی]] (لەدایکبووی ١٩٦٦)، سەرۆک وەزیرانی ھەرێمی کوردستان ٢٠١٢-ئێستا، کوڕی ئیدریس بارزانی و نەوەی مستەفا بارزانی.
* [[سیروان بارزانی]]، بازرگان و فەرماندەی سەربازی کورد.
* [[عوبەیدوڵڵا مستەفا بارزانی]] (١٩٢٧-١٩٨٠) لە ساڵی ١٩٧٤ تا ١٩٨٧ وەزیری دەوڵەت بووە لە حکوومەتی عێراق.
* [[ڕەوان بارزانی]] (لەدایکبووی ١٩٨١) فەرماندەی سەربازیی ھەرێمی کوردستان و کوڕی ئیدریس بارزانی و برای نێچیرڤان بارزانی.
* [[عەبدولسەلام بارزانی]] (١٨٨٧-١٩١٤) کەسایەتی دیار و دژبەریی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[بارزانی (ڕوونکردنەوە)]]
* [[بنەماڵەی بارزانی]]

{{پۆلی کۆمنز|Barzani (surname)}}

[[پۆل:ناوەکانی بنەماڵە]]</text>
      <sha1>pvhxctom9oebdhh48663qpxhvf3tyly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پشیلە و قەناری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281885</id>
    <revision>
      <id>1589788</id>
      <parentid>1526797</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T11:20:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1589788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8138" sha1="q3c5e775am0iibcqxe9kfqw5r74gluj" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''پشیلە و کەناری'''، فیلمێکی ترسناکی کۆمیدی ئەمریکییە. لە ڕێکەوتی ٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٧ لە [[ئەمریکا]] بڵاوکراوەتەوە، و کاری دەرھێنانی لەلایەن [[پاول لێنی]] بۆ کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٤ی شوباتی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

==چیرۆک==
&lt;!-- Please help keep this section brief. Every detail about the plot does not need to appear here. --&gt;
لە کۆشکێکی لەکارکەوتوو کە دەڕوانێتە سەر [[ڕووباری ھەدسن]]، ملیۆنێر سایروس وێست لە مردن نزیک دەبێتەوە. خێزانە چاوچنۆکەکەی وەک «پشیلە لە دەوری کەنارییەک» بەسەریدا دەبارێن، ئەمەش دەبێتە ھۆی ئەوەی تووشی [[شێتی]] ببێت. وێست فەرمان دەکات کە [[وەسێتنامە (یاسا)|وەسێتنامە و پەیماننامەی کۆتایی]] لە ناو قاسەیەکدا بە قفڵکراوی بمێنێتەوە و تا ٢٠ەمین ساڵیادی مردنی نەخوێندرێتەوە. کاتێک کاتی دیاریکراو دێت، پارێزەرەکەی وێست، ڕۆجەر کرۆسبی ([[تولی مارشاڵ]])، دەزانێت کە وەسێتنامەیەکی دووەم بە شێوەیەکی نھێنی لە ناو قاسەکەدا دەرکەوتووە. وەسێتنامەی دووەم تەنھا کاتێک دەکرێتەوە کە مەرجەکانی وەسێتنامەی یەکەم جێبەجێ نەکرێن. سەرپەرشتیاری کۆشکی وێست، مامی پلێزێنت ([[مارسا ماتۆکس]])، دەرکەوتنی وەسێتنامەی دووەم دەخاتە ئەستۆی ڕۆحی سایروس وێست، بیرۆکەیەک کە کرۆسبی سەرسام بە خێرایی ڕەتی دەکاتەوە.

لەگەڵ نزیکبوونەوەی نیوەشەو، خزمەکانی وێست دەگەنە کۆشکەکە: برازاکانی ھاری بلایس ([[ئارسەر ئێدمۆند کاروو]])، چارڵز «چارلی» وایڵدەر ([[فۆرێست ستانلی]])، پۆڵ جۆنز ([[کرایتن ھەێڵ]])، خوشکەکەی سوزان سیلسبی ([[فلۆرا فینچ]]) و خوشکەزاکانی سیسلی یۆنگ ([[گەرتڕوود ئاستۆر]]) و ئانابێڵ وێست ([[لۆرا لا پلانتی]]). سامانی سایروس وێست بۆ دوورترین خزم کە ناوی «وێست»ی ھەڵگرتبێت بەجێدەھێڵدرێت: ئانابێڵ. بەڵام وەسێتنامەکە مەرج دادەنێت کە بۆ ئەوەی سامانەکە بە میرات بگرێت، دەبێت لەلایەن پزیشکێکەوە، ئایرا لازار ([[لووسیان لیتڵفیڵد]])، بە ژیر بڕیاری لەسەر بدرێت. ئەگەر بە شێت دابنرێت، سامانەکە دەدرێتە ئەو کەسەی ناوی لە وەسێتنامەی دووەمدا ھاتووە. سامانەکە ئەڵماسەکانی وێست دەگرێتەوە کە مامی ساڵانێک لەمەوبەر شاردبوویەوە. ئانابێڵ درک بەوە دەکات کە ئێستا وەک مامی وایە، «لە ناو قەفەسێکدا کە پشیلە دەوریان داوە».

لەکاتێکدا خێزانەکە خەریکی ئامادەکردنی شێون، پاسەوانێک ([[جۆرج سیگمان]]) بە پەلە دێتە ژوورەوە و ڕای دەگەیەنێت کە [[شێت]]ێکی ھەڵاتوو بە ناوی پشیلە یان لە ناو ماڵەکەدایە یان لە دەوروبەرییەتی. پاسەوانەکە بە سیسلی دەڵێت، «ئەو شێتێکە وای بیر دەکاتەوە کە پشیلەیە، و قوربانییەکانی وەک ئەوەی کەناری بن پارچەپارچە دەکات!» لەم نێوەندەدا، کرۆسبی گومانی ھەیە کە کەسێک لە خێزانەکە ھەوڵی ئازاردانی ئانابێڵ بدات و بڕیار دەدات جێگرەکەی ئاگادار بکاتەوە. پێش ئەوەی ناوی کەسەکە بڵێت، دەستێکی موودار بە نینۆکی درێژەوە لە ڕێڕەوێکی نھێنی ناو ڕەفەی پەرتووکێکەوە دەردەکەوێت و دەیکێشێتە ناوەوە، ئەمەش ئانابێڵ دەترسێنێت. کاتێک ئەو باسی ئەوە دەکات چی بەسەر کرۆسبی ھاتووە، خێزانەکە دەستبەجێ بەو ئەنجامە دەگەن کە ئەو شێتە.

بە تەنیا لە ژوورە دیاریکراوەکەی خۆیدا، ئانابێڵ پشکنین بۆ تێبینییەک دەکات کە بۆی نێردراوە و شوێنی گەوھەرەکانی خێزانەکە ئاشکرا دەکات، کە بە شێوەی ملوانکەیەکی ئاڵۆز دروست کراوە. ئەو شوێنی ڕێنماییەکانی تێبینییەکە دەکەوێت و زۆری پێناچێت شوێنی شاردنەوەکە دەدۆزێتەوە، لە ناو پانێڵێکی نھێنی سەرووی سۆپاکەدا. بۆ شەو دەچێتە پشوو، لەکاتێکدا ملوانکە بە ئەڵماس ڕازاوەکەی پۆشیوە.

[[پەڕگە:CatandtheCanaryHand.jpg|چەپ|وێنۆک|دەستێک بە ترسناکی دەگاتە ئەو ملوانکەیەی ئانابێڵ وێست پۆشیوێتی.]]

لەکاتێکدا ئانابێڵ خەوتووە، ھەمان دەستی نھێنی لە دیوارەکەی پشت جێگاکەیەوە دەردەکەوێت و ئەڵماسەکان لە ملیدا دەڕفێنێت. جارێکی تر گومان لە ژیریی ئەو دەکرێت، بەڵام کاتێک ھاری و ئانابێڵ پشکنین بۆ ژوورەکە دەکەن، ڕێڕەوێکی شاراوە لە دیوارەکەدا دەدۆزنەوە و تەرمی ڕۆجەر کرۆسبی تێدایە. مامی پلێزێنت دەڕوات بۆ ئەوەی پەیوەندی بە پۆلیسەوە بکات، لەکاتێکدا ھاری بەدوای پاسەوانەکەدا دەگەڕێت؛ سوزان بە [[شێتگیری|شێتگیرییەوە]] ڕادەکات و لەگەڵ شیرفرۆشێک ([[جۆ مێرفی (نواندنکار)|جۆ مێرفی]]) دەڕوات. پۆڵ و ئانابێڵ دەگەڕێنەوە بۆ ژوورەکەی ئەو بۆ گەڕان بەدوای زەرفە ونبووەکەدا، و دەبینن کە تەرمەکەی کرۆسبی دیار نییە. پۆڵ ون دەبێت کاتێک ڕێڕەوە نھێنییەکە لە پشتییەوە دادەخرێت. لە کاتی گەڕان لە ڕێڕەوە شاراوەکاندا، پۆڵ لەلایەن پشیلەکەوە ھێرشی دەکرێتە سەر و بە مردوویی بەجێدەھێڵدرێت. ئەو لە کاتی خۆیدا ھۆشی دێتەوە بۆ ڕزگارکردنی ئانابێڵ. پۆلیس دەگات و پشیلەکە دەستگیر دەکات، کە لە ڕاستیدا چارلی وایڵدەرە و خۆی گۆڕیوە؛ پاسەوانەکەش ھاودەستی ئەوە. وایڵدەر ئەو کەسەیە کە ناوی لە وەسێتنامەی دووەمدا ھاتووە؛ ئەو ھیوای خواستبوو ئانابێڵ شێت بکات تاوەکو بتوانێت میراتەکە وەربگرێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{کۆلکە}} 

‏
{{پۆلی کۆمنز|The Cat and the Canary (1927 film)}}
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٢٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ١٩٢٧]]
[[پۆل:فیلمە ڕەش و سپییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان کە لەسەر بنەمای شانۆنامە دروستکراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک دانراون (ویلایەت)]]
[[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]]</text>
      <sha1>q3c5e775am0iibcqxe9kfqw5r74gluj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589790</id>
      <parentid>1589788</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T11:21:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1589790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8121" sha1="29u1itviys8bh6c1gxiodseqkjlfiny" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''پشیلە و کەناری'''، فیلمێکی ترسناکی کۆمیدی ئەمریکییە. لە ڕێکەوتی ٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٧ لە [[ئەمریکا]] بڵاوکراوەتەوە، و کاری دەرھێنانی لەلایەن [[پاول لێنی]] بۆ کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٤ی شوباتی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

==چیرۆک==
&lt;!-- Please help keep this section brief. Every detail about the plot does not need to appear here. --&gt;
لە کۆشکێکی لەکارکەوتوو کە دەڕوانێتە سەر [[ڕووباری ھەدسن]]، ملیۆنێر سایروس وێست لە مردن نزیک دەبێتەوە. خێزانە چاوچنۆکەکەی وەک «پشیلە لە دەوری کەنارییەک» بەسەریدا دەبارێن، ئەمەش دەبێتە ھۆی ئەوەی تووشی [[شێتی]] ببێت. وێست فەرمان دەکات کە [[وەسێتنامە (یاسا)|وەسێتنامە و پەیماننامەی کۆتایی]] لە ناو قاسەیەکدا بە قفڵکراوی بمێنێتەوە و تا ٢٠ەمین ساڵیادی مردنی نەخوێندرێتەوە. کاتێک کاتی دیاریکراو دێت، پارێزەرەکەی وێست، ڕۆجەر کرۆسبی ([[تولی مارشاڵ]])، دەزانێت کە وەسێتنامەیەکی دووەم بە شێوەیەکی نھێنی لە ناو قاسەکەدا دەرکەوتووە. وەسێتنامەی دووەم تەنھا کاتێک دەکرێتەوە کە مەرجەکانی وەسێتنامەی یەکەم جێبەجێ نەکرێن. سەرپەرشتیاری کۆشکی وێست، مامی پلێزێنت ([[مارسا ماتۆکس]])، دەرکەوتنی وەسێتنامەی دووەم دەخاتە ئەستۆی ڕۆحی سایروس وێست، بیرۆکەیەک کە کرۆسبی سەرسام بە خێرایی ڕەتی دەکاتەوە.

لەگەڵ نزیکبوونەوەی نیوەشەو، خزمەکانی وێست دەگەنە کۆشکەکە: برازاکانی ھاری بلایس ([[ئارسەر ئێدمۆند کاروو]])، چارڵز «چارلی» وایڵدەر ([[فۆرێست ستانلی]])، پۆڵ جۆنز ([[کرایتن ھەێڵ]])، خوشکەکەی سوزان سیلسبی ([[فلۆرا فینچ]]) و خوشکەزاکانی سیسلی یۆنگ ([[گەرتڕوود ئاستۆر]]) و ئانابێڵ وێست ([[لۆرا لا پلانتی]]). سامانی سایروس وێست بۆ دوورترین خزم کە ناوی «وێست»ی ھەڵگرتبێت بەجێدەھێڵدرێت: ئانابێڵ. بەڵام وەسێتنامەکە مەرج دادەنێت کە بۆ ئەوەی سامانەکە بە میرات بگرێت، دەبێت لەلایەن پزیشکێکەوە، ئایرا لازار ([[لووسیان لیتڵفیڵد]])، بە ژیر بڕیاری لەسەر بدرێت. ئەگەر بە شێت دابنرێت، سامانەکە دەدرێتە ئەو کەسەی ناوی لە وەسێتنامەی دووەمدا ھاتووە. سامانەکە ئەڵماسەکانی وێست دەگرێتەوە کە مامی ساڵانێک لەمەوبەر شاردبوویەوە. ئانابێڵ درک بەوە دەکات کە ئێستا وەک مامی وایە، «لە ناو قەفەسێکدا کە پشیلە دەوریان داوە».

لەکاتێکدا خێزانەکە خەریکی ئامادەکردنی شێون، پاسەوانێک ([[جۆرج سیگمان]]) بە پەلە دێتە ژوورەوە و ڕای دەگەیەنێت کە [[شێت]]ێکی ھەڵاتوو بە ناوی پشیلە یان لە ناو ماڵەکەدایە یان لە دەوروبەرییەتی. پاسەوانەکە بە سیسلی دەڵێت، «ئەو شێتێکە وای بیر دەکاتەوە کە پشیلەیە، و قوربانییەکانی وەک ئەوەی کەناری بن پارچەپارچە دەکات!» لەم نێوەندەدا، کرۆسبی گومانی ھەیە کە کەسێک لە خێزانەکە ھەوڵی ئازاردانی ئانابێڵ بدات و بڕیار دەدات جێگرەکەی ئاگادار بکاتەوە. پێش ئەوەی ناوی کەسەکە بڵێت، دەستێکی موودار بە نینۆکی درێژەوە لە ڕێڕەوێکی نھێنی ناو ڕەفەی پەرتووکێکەوە دەردەکەوێت و دەیکێشێتە ناوەوە، ئەمەش ئانابێڵ دەترسێنێت. کاتێک ئەو باسی ئەوە دەکات چی بەسەر کرۆسبی ھاتووە، خێزانەکە دەستبەجێ بەو ئەنجامە دەگەن کە ئەو شێتە.

بە تەنیا لە ژوورە دیاریکراوەکەی خۆیدا، ئانابێڵ پشکنین بۆ تێبینییەک دەکات کە بۆی نێردراوە و شوێنی گەوھەرەکانی خێزانەکە ئاشکرا دەکات، کە بە شێوەی ملوانکەیەکی ئاڵۆز دروست کراوە. ئەو شوێنی ڕێنماییەکانی تێبینییەکە دەکەوێت و زۆری پێناچێت شوێنی شاردنەوەکە دەدۆزێتەوە، لە ناو پانێڵێکی نھێنی سەرووی سۆپاکەدا. بۆ شەو دەچێتە پشوو، لەکاتێکدا ملوانکە بە ئەڵماس ڕازاوەکەی پۆشیوە.

[[پەڕگە:CatandtheCanaryHand.jpg|چەپ|وێنۆک|دەستێک بە ترسناکی دەگاتە ئەو ملوانکەیەی ئانابێڵ وێست پۆشیوێتی.]]

لەکاتێکدا ئانابێڵ خەوتووە، ھەمان دەستی نھێنی لە دیوارەکەی پشت جێگاکەیەوە دەردەکەوێت و ئەڵماسەکان لە ملیدا دەڕفێنێت. جارێکی تر گومان لە ژیریی ئەو دەکرێت، بەڵام کاتێک ھاری و ئانابێڵ پشکنین بۆ ژوورەکە دەکەن، ڕێڕەوێکی شاراوە لە دیوارەکەدا دەدۆزنەوە و تەرمی ڕۆجەر کرۆسبی تێدایە. مامی پلێزێنت دەڕوات بۆ ئەوەی پەیوەندی بە پۆلیسەوە بکات، لەکاتێکدا ھاری بەدوای پاسەوانەکەدا دەگەڕێت؛ سوزان بە [[شێتگیری|شێتگیرییەوە]] ڕادەکات و لەگەڵ شیرفرۆشێک ([[جۆ مێرفی (نواندنکار)|جۆ مێرفی]]) دەڕوات. پۆڵ و ئانابێڵ دەگەڕێنەوە بۆ ژوورەکەی ئەو بۆ گەڕان بەدوای زەرفە ونبووەکەدا، و دەبینن کە تەرمەکەی کرۆسبی دیار نییە. پۆڵ ون دەبێت کاتێک ڕێڕەوە نھێنییەکە لە پشتییەوە دادەخرێت. لە کاتی گەڕان لە ڕێڕەوە شاراوەکاندا، پۆڵ لەلایەن پشیلەکەوە ھێرشی دەکرێتە سەر و بە مردوویی بەجێدەھێڵدرێت. ئەو لە کاتی خۆیدا ھۆشی دێتەوە بۆ ڕزگارکردنی ئانابێڵ. پۆلیس دەگات و پشیلەکە دەستگیر دەکات، کە لە ڕاستیدا چارلی وایڵدەرە و خۆی گۆڕیوە؛ پاسەوانەکەش ھاودەستی ئەوە. وایڵدەر ئەو کەسەیە کە ناوی لە وەسێتنامەی دووەمدا ھاتووە؛ ئەو ھیوای خواستبوو ئانابێڵ شێت بکات تاوەکو بتوانێت میراتەکە وەربگرێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
‏
{{پۆلی کۆمنز|The Cat and the Canary (1927 film)}}
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٢٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ١٩٢٧]]
[[پۆل:فیلمە ڕەش و سپییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان کە لەسەر بنەمای شانۆنامە دروستکراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک دانراون (ویلایەت)]]
[[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]]</text>
      <sha1>29u1itviys8bh6c1gxiodseqkjlfiny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پشیلەکە دەخشێت (فیلمی ١٩٣٠)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281886</id>
    <revision>
      <id>1589792</id>
      <parentid>1526804</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T11:35:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1589792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4713" sha1="1476u2co5j7gz3ungcerifl5049o0dr" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''پشیلەکە دەخشێت'''، فیلمێکی ترسناکی ئەمریکییە. لە ڕێکەوتی ١٠ی تشرینی دووەمی ١٩٣٠ لە ئەمریکا بڵاوکراوەتەوە، و کاری دەرھێنانی لەلایەن ڕوپێرت جوولیان بۆ کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٤ی شوباتی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

==بەرھەمھێنان==
کاتێک [[یونێڤەرساڵ پیکچەرز|یونێڤەرساڵ ستۆدیۆز]] پلانی دانا بۆ دووبارە بەرھەمھێنانەوەی فیلمە بێدەنگەکەی «[[پشیلەکە و کەنارییەکە (فیلمی ١٩٢٧)|پشیلەکە و کەنارییەکە]]»، ستۆدیۆکە ھەوڵی دا نواندنکارەکەی [[لۆرا لا پلانتی]] دووبارە دابمەزرێنێتەوە بۆ ئەنجامدانی ئەو ڕۆڵە سەرەکییەی لەو فیلمەدا ھەیبوو.{{sfn|Pitts|2018|p=43}} لا پلانتی بۆ ئەو ڕۆڵە بەردەست نەبوو، و دواتر درا بە [[ھێلین توێڵڤتریز]]، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی ناونیشانی فیلمەکە بۆ «پشیلەکە دەخزێت» بگۆڕدرێت.{{sfn|Pitts|2018|p=43}} وەشانێکی [[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]] بە ناونیشانی «[[ویستی مردووەکە]]» بە نواندنی [[لووپیتا تۆڤار]] و دەرھێنانی [[جۆرج مێلفۆرد]]، لە شەودا لە ھەمان شوێنی وێنەگرتنی «پشیلەکە دەخزێت» وێنەگیرا.{{sfn|Pitts|2018|p=47}}{{sfn|Erickson}}{{sfn|American Film Institute|2025a}}

==بڵاوکردنەوە==
«پشیلەکە دەخزێت» لە ٧ی تشرینی دووەمی ١٩٣٠ لە نیویۆرک نمایشکرا.{{sfn|American Film Institute|2025b}} «[[ویستی مردووەکە]]» لە تشرینی دووەمی ١٩٣٠ بڵاوکرایەوە.{{sfn|American Film Institute|2025a}}

فیلمەکە وەک [[فیلمی ونبوو]] ھەژمار دەکرا تا ساڵی ٢٠٢٥، لەکاتێکدا ساوندتراکەکەی و دوو خولەک لە دیمەنەکانی دەزانرا کە وەک بەشێک لە فیلمی کورتی یونێڤەرساڵ لە ساڵی ١٩٣٢ بە ناوی «[[بوو! (فیلمی ١٩٣٢)|بوو!]]» ماوەتەوە.{{sfn|Pitts|2018|p=43}}{{sfn|Stewart|2025}} دیمەنی زیاتر لە [[زانکۆی ئیندیانا بلوومینگتۆن]] لە ساڵی ٢٠٢٥ [[فیلمی دووبارە دۆزراوە|دووبارە دۆزرایەوە]].{{sfn|Stewart|2025}}

===دووبارە بەرھەمھێنانەوەکان===
«پشیلەکە دەخزێت» لە ساڵی ١٩٣٩ بە ناونیشانی «[[پشیلەکە و کەنارییەکە (فیلمی ١٩٣٩)|پشیلەکە و کەنارییەکە]]» لەگەڵ [[بۆب ھۆپ]] و [[پۆلێت گۆدارد]] بە شێوازێکی کۆمیدیتر دووبارە بەرھەمھێنرایەوە.{{sfn|Pitts|2018|p=47}} ئەلیزابێس پاتەرسۆن ڕۆڵەکەی خۆی لە فیلمەکەدا وەک پوورە سوزان دووبارە کردەوە.{{sfn|Pitts|2018|p=47}} فیلمەکە جارێکی تر لە کۆتایییەکانی ١٩٧٠کان وەک «پشیلەکە و کەنارییەکە» لە شانشینی یەکگرتوو وەک فیلمێکی زیاتر ترسناک دووبارە بەرھەمھێنرایەوە.{{sfn|Pitts|2018|p=47}}{{sfn|Pitts|2018|p=48}}

لە ساڵی ١٩٤٦، یونێڤەرساڵ دووەم فیلمی بە ناونیشانی «[[پشیلەکە دەخزێت (فیلمی ١٩٤٦)|پشیلەکە دەخزێت]]» بڵاوکردەوە کە پەیوەندیی بە چیرۆکە ڕەسەنەکەوە نییە و زیاتر لە فیلمی ساڵی ١٩٤٠ی «[[دوورگەی ترسناک]]» وەرگیراوە.{{sfn|Pitts|2018|p=48}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{کۆلکە}} 

‏
{{پۆلی کۆمنز|The Cat Creeps}}
[[پۆل:فیلمەکانی ١٩٣٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٣٠]]
[[پۆل:فیلمە ڕەش و سپییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان کە لەسەر بنەمای شانۆنامە دروستکراون]]
[[پۆل:فیلمە فرە زمانە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:دووبارە دروستکردنەوەی فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]]</text>
      <sha1>1476u2co5j7gz3ungcerifl5049o0dr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589793</id>
      <parentid>1589792</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T11:36:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1589793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4697" sha1="5eoua5feaow2ocq7t87il558duia2xz" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''پشیلەکە دەخشێت'''، فیلمێکی ترسناکی ئەمریکییە. لە ڕێکەوتی ١٠ی تشرینی دووەمی ١٩٣٠ لە ئەمریکا بڵاوکراوەتەوە، و کاری دەرھێنانی لەلایەن ڕوپێرت جوولیان بۆ کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٤ی شوباتی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

==بەرھەمھێنان==
کاتێک [[یونێڤەرساڵ پیکچەرز|یونێڤەرساڵ ستۆدیۆز]] پلانی دانا بۆ دووبارە بەرھەمھێنانەوەی فیلمە بێدەنگەکەی «[[پشیلەکە و کەنارییەکە (فیلمی ١٩٢٧)|پشیلەکە و کەنارییەکە]]»، ستۆدیۆکە ھەوڵی دا نواندنکارەکەی [[لۆرا لا پلانتی]] دووبارە دابمەزرێنێتەوە بۆ ئەنجامدانی ئەو ڕۆڵە سەرەکییەی لەو فیلمەدا ھەیبوو.{{sfn|Pitts|2018|p=43}} لا پلانتی بۆ ئەو ڕۆڵە بەردەست نەبوو، و دواتر درا بە [[ھێلین توێڵڤتریز]]، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی ناونیشانی فیلمەکە بۆ «پشیلەکە دەخزێت» بگۆڕدرێت.{{sfn|Pitts|2018|p=43}} وەشانێکی [[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]] بە ناونیشانی «[[ویستی مردووەکە]]» بە نواندنی [[لووپیتا تۆڤار]] و دەرھێنانی [[جۆرج مێلفۆرد]]، لە شەودا لە ھەمان شوێنی وێنەگرتنی «پشیلەکە دەخزێت» وێنەگیرا.{{sfn|Pitts|2018|p=47}}{{sfn|Erickson}}{{sfn|American Film Institute|2025a}}

==بڵاوکردنەوە==
«پشیلەکە دەخزێت» لە ٧ی تشرینی دووەمی ١٩٣٠ لە نیویۆرک نمایشکرا.{{sfn|American Film Institute|2025b}} «[[ویستی مردووەکە]]» لە تشرینی دووەمی ١٩٣٠ بڵاوکرایەوە.{{sfn|American Film Institute|2025a}}

فیلمەکە وەک [[فیلمی ونبوو]] ھەژمار دەکرا تا ساڵی ٢٠٢٥، لەکاتێکدا ساوندتراکەکەی و دوو خولەک لە دیمەنەکانی دەزانرا کە وەک بەشێک لە فیلمی کورتی یونێڤەرساڵ لە ساڵی ١٩٣٢ بە ناوی «[[بوو! (فیلمی ١٩٣٢)|بوو!]]» ماوەتەوە.{{sfn|Pitts|2018|p=43}}{{sfn|Stewart|2025}} دیمەنی زیاتر لە [[زانکۆی ئیندیانا بلوومینگتۆن]] لە ساڵی ٢٠٢٥ [[فیلمی دووبارە دۆزراوە|دووبارە دۆزرایەوە]].{{sfn|Stewart|2025}}

===دووبارە بەرھەمھێنانەوەکان===
«پشیلەکە دەخزێت» لە ساڵی ١٩٣٩ بە ناونیشانی «[[پشیلەکە و کەنارییەکە (فیلمی ١٩٣٩)|پشیلەکە و کەنارییەکە]]» لەگەڵ [[بۆب ھۆپ]] و [[پۆلێت گۆدارد]] بە شێوازێکی کۆمیدیتر دووبارە بەرھەمھێنرایەوە.{{sfn|Pitts|2018|p=47}} ئەلیزابێس پاتەرسۆن ڕۆڵەکەی خۆی لە فیلمەکەدا وەک پوورە سوزان دووبارە کردەوە.{{sfn|Pitts|2018|p=47}} فیلمەکە جارێکی تر لە کۆتایییەکانی ١٩٧٠کان وەک «پشیلەکە و کەنارییەکە» لە شانشینی یەکگرتوو وەک فیلمێکی زیاتر ترسناک دووبارە بەرھەمھێنرایەوە.{{sfn|Pitts|2018|p=47}}{{sfn|Pitts|2018|p=48}}

لە ساڵی ١٩٤٦، یونێڤەرساڵ دووەم فیلمی بە ناونیشانی «[[پشیلەکە دەخزێت (فیلمی ١٩٤٦)|پشیلەکە دەخزێت]]» بڵاوکردەوە کە پەیوەندیی بە چیرۆکە ڕەسەنەکەوە نییە و زیاتر لە فیلمی ساڵی ١٩٤٠ی «[[دوورگەی ترسناک]]» وەرگیراوە.{{sfn|Pitts|2018|p=48}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

‏
{{پۆلی کۆمنز|The Cat Creeps}}
[[پۆل:فیلمەکانی ١٩٣٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٣٠]]
[[پۆل:فیلمە ڕەش و سپییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان کە لەسەر بنەمای شانۆنامە دروستکراون]]
[[پۆل:فیلمە فرە زمانە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:دووبارە دروستکردنەوەی فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]]</text>
      <sha1>5eoua5feaow2ocq7t87il558duia2xz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مناڵی تاقانە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>282947</id>
    <revision>
      <id>1589641</id>
      <parentid>1483334</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T14:00:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34409-61</username>
        <id>77011</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ پەرەپێدان و درێژکردنەوەی وتار چاکسازی</comment>
      <origin>1589641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4821" sha1="kxtshnm5kgatdndr53u8yumgxd7h6rm" xml:space="preserve">'''مناڵی تاقانە''' یان '''تاک مناڵ''' کەسێکە کە لە [[لەدایکبوون]]ەوە ھیچ [[خوشک و برا]]یەکی نییە.

== تێڕوانینی گشتی ==
بە درێژایی مێژوو، ھەبوونی مناڵی تاقانە تاڕادەیەک نائاسایی بووە. لە دەوروبەری ناوەڕاستی سەدەی بیستەمەوە، [[ڕێژەی لەدایکبوون]] و تێکڕای قەبارەی خێزانەکان بە شێوەیەکی بەرچاو دابەزینیان بەخۆوە بینی بەھۆی کۆمەڵێک ھۆکارەوە، لەوانە نیگەرانییەکانی ھەستکردن بە زیادبوونی ژمارەی دانیشتووانی مرۆڤ، و ڕێژەی زیادبوونی ئەو خێزانانەی لە ئەمریکا منداڵی تاقانەیان ھەبوو لە سەردەمی [[بێبازاڕیی مەزن]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Grigoriadis |یەکەم=Vanessa |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤|سەردێڕ=Only Children in New York - Nymag |ناونیشان=https://nymag.com/nymetro/urban/family/features/10290/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=New York Magazine |زمان=en}}&lt;/ref&gt; دوای ئەوەی [[شەڕی کۆریا]] لە ساڵی ١٩٥٣ کۆتایی ھات، حکوومەتی [[کۆریای باشوور]] پێشنیاری کرد کە ھاووڵاتیان ھەریەکەیان یەک یان دوو منداڵیان ھەبێت بۆ ئەوەی خۆشگوزەرانی ئابووری بەرز ببێتەوە، ئەمەش بووە ھۆی کەمبوونەوەی ڕێژەی لەدایکبوون بە شێوەیەکی بەرچاو و ژمارەیەکی زیاتری مناڵی تاقانە لە وڵاتەکەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Contributors |یەکەم=Rewire News Group |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Korean Women Say Birth Control Is Men's Responsibility |ناونیشان=https://rewirenewsgroup.com/2008/11/10/korean-women-say-birth-control-is-mens-responsibility/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=Rewire News Group |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٨٠ تا ٢٠١٥، یاسای یەک مناڵ لە [[چین|کۆماری گەلی چین]] زۆربەی [[دایک و باوک]]انی ناچار کرد بۆ ئەوەی تەنھا یەک منداڵیان ھەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Marriage of the Only Child: Joys and Worries |ناونیشان=http://www.china.org.cn/english/2003/Jul/68937.htm |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=www.china.org.cn}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Fitzpatrick |یەکەم=Laura |ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠٠٩ |سەردێڕ=China's One-Child Policy |ناونیشان=https://time.com/archive/6947470/chinas-one-child-policy/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥ |وێبگە=TIME |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250314025704/https://time.com/archive/6947470/chinas-one-child-policy/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

ھەندێک جار دەوترێت کە مناڵانی تاقانە ئەگەری زیاتریان ھەیە کە ئارەزووی پێشوەختەیان ھەبێت (لە بەسەربردنی کاتێکی زیاتر لەگەڵ گەورەکان) و ھەست بە [[تەنیایی]] دەکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Grigoriadis |یەکەم=Vanessa |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤|سەردێڕ=Only Children in New York - Nymag |ناونیشان=https://nymag.com/nymetro/urban/family/features/10290/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=New York Magazine |زمان=en}}&lt;/ref&gt; مناڵە تاقانەکان ھەندێک جار قەرەبووی ئەو تەنیاییە دەکەنەوە بە پەرەپێدانی پەیوەندییەکی بەھێزتر لەگەڵ خودی خۆیان یان پەرەپێدانی ژیانێکی خەیاڵی چالاک کە ھاوڕێی خەیاڵی لەخۆ دەگرێت.

خودى وشه ى تاقانه له تاك+ انه= تاكانه پیک هاتوە ،

بە لام وە ک هە ر پیتێکی (ک) بە زاری کورد دە بێت بە (ق)، 

بونمونە afria ئە فرقا 

کون =قون

کتابی= قوتابی

.....

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|دەروونناسی}}

[[پۆل:خێزان]]
[[پۆل:گەشەکردنی مرۆڤ]]
[[پۆل:گەشەکردنی مناڵ]]
[[پۆل:ھاوشیر]]
[[پۆل:١ (ژمارە)]]</text>
      <sha1>kxtshnm5kgatdndr53u8yumgxd7h6rm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589666</id>
      <parentid>1589641</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T18:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>ئێرە فەرهەنگ نییە! سەیری ئێرە بکە بۆ [[wikt:ckb:Special:Permalink/34309|ویکیفەرهەنگی کوردی]]</comment>
      <origin>1589666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4552" sha1="ojpimkxd7ycyaadzwsmtf00kt82y6gr" xml:space="preserve">'''مناڵی تاقانە''' یان '''تاک مناڵ''' کەسێکە کە لە [[لەدایکبوون]]ەوە ھیچ [[خوشک و برا]]یەکی نییە.

== تێڕوانینی گشتی ==
بە درێژایی مێژوو، ھەبوونی مناڵی تاقانە تاڕادەیەک نائاسایی بووە. لە دەوروبەری ناوەڕاستی سەدەی بیستەمەوە، [[ڕێژەی لەدایکبوون]] و تێکڕای قەبارەی خێزانەکان بە شێوەیەکی بەرچاو دابەزینیان بەخۆوە بینی بەھۆی کۆمەڵێک ھۆکارەوە، لەوانە نیگەرانییەکانی ھەستکردن بە زیادبوونی ژمارەی دانیشتووانی مرۆڤ، و ڕێژەی زیادبوونی ئەو خێزانانەی لە ئەمریکا منداڵی تاقانەیان ھەبوو لە سەردەمی [[بێبازاڕیی مەزن]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Grigoriadis |یەکەم=Vanessa |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤|سەردێڕ=Only Children in New York - Nymag |ناونیشان=https://nymag.com/nymetro/urban/family/features/10290/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=New York Magazine |زمان=en}}&lt;/ref&gt; دوای ئەوەی [[شەڕی کۆریا]] لە ساڵی ١٩٥٣ کۆتایی ھات، حکوومەتی [[کۆریای باشوور]] پێشنیاری کرد کە ھاووڵاتیان ھەریەکەیان یەک یان دوو منداڵیان ھەبێت بۆ ئەوەی خۆشگوزەرانی ئابووری بەرز ببێتەوە، ئەمەش بووە ھۆی کەمبوونەوەی ڕێژەی لەدایکبوون بە شێوەیەکی بەرچاو و ژمارەیەکی زیاتری مناڵی تاقانە لە وڵاتەکەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Contributors |یەکەم=Rewire News Group |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Korean Women Say Birth Control Is Men's Responsibility |ناونیشان=https://rewirenewsgroup.com/2008/11/10/korean-women-say-birth-control-is-mens-responsibility/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=Rewire News Group |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٨٠ تا ٢٠١٥، یاسای یەک مناڵ لە [[چین|کۆماری گەلی چین]] زۆربەی [[دایک و باوک]]انی ناچار کرد بۆ ئەوەی تەنھا یەک منداڵیان ھەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Marriage of the Only Child: Joys and Worries |ناونیشان=http://www.china.org.cn/english/2003/Jul/68937.htm |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=www.china.org.cn}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Fitzpatrick |یەکەم=Laura |ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠٠٩ |سەردێڕ=China's One-Child Policy |ناونیشان=https://time.com/archive/6947470/chinas-one-child-policy/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥ |وێبگە=TIME |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250314025704/https://time.com/archive/6947470/chinas-one-child-policy/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

ھەندێک جار دەوترێت کە مناڵانی تاقانە ئەگەری زیاتریان ھەیە کە ئارەزووی پێشوەختەیان ھەبێت (لە بەسەربردنی کاتێکی زیاتر لەگەڵ گەورەکان) و ھەست بە [[تەنیایی]] دەکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Grigoriadis |یەکەم=Vanessa |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤|سەردێڕ=Only Children in New York - Nymag |ناونیشان=https://nymag.com/nymetro/urban/family/features/10290/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=New York Magazine |زمان=en}}&lt;/ref&gt; مناڵە تاقانەکان ھەندێک جار قەرەبووی ئەو تەنیاییە دەکەنەوە بە پەرەپێدانی پەیوەندییەکی بەھێزتر لەگەڵ خودی خۆیان یان پەرەپێدانی ژیانێکی خەیاڵی چالاک کە ھاوڕێی خەیاڵی لەخۆ دەگرێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|دەروونناسی}}

[[پۆل:خێزان]]
[[پۆل:گەشەکردنی مرۆڤ]]
[[پۆل:گەشەکردنی مناڵ]]
[[پۆل:ھاوشیر]]
[[پۆل:١ (ژمارە)]]</text>
      <sha1>ojpimkxd7ycyaadzwsmtf00kt82y6gr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>حیزبی شیوعیی سووریا (مەکتەبی سیاسی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284473</id>
    <revision>
      <id>1589716</id>
      <parentid>1500372</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:14:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zemen پەڕەی [[حیزبی شیووعیی سووریا - مەکتەبی سیاسی]]ی گواستەوە بۆ [[حیزبی شیوعیی سووریا (مەکتەبی سیاسی)]]: ستانداردسازی بەپێی [[وپ:ناوی وتارەکان]]</comment>
      <origin>1500372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2419" sha1="agmmhwg4pxjq246g7oqv4a1czb5yjdo" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{زانیاریدانی حیزب|ناوی حیزب=حیزبی شیووعیی سووریا (مەکتەبی سیاسی)|ئاڵا=شعار_الحزب_الشوعي_السوري_(المكتب_السياسي).png|دامەزران=٣ی نیسانی ١٩٧٢|ئایدۆلۆجیا=[[مارکسیزم]]، عەرەبیزم|رەنگی فەرمی=[[سوور]]}}
'''حیزبی شیووعیی سووریا (مەکتەبی سیاسی)''' درێژەپێدەری حیزبی شیووعیی سووریایە، کە لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٢٤ دامەزرا، ئەو حیزبە لە ئەنجامی ناکۆکییەک لەگەڵ کوتلەی [[خالید بەکداش]] سەریھەڵدا، کە سەرکردایەتی جیابوونەوەیان کرد لە ٣ی نیسانی ١٩٧٢، دژی زۆرینەی کۆمیتەی ناوەندی و ئۆرگانی حیزبەکە. پرسەکانی ناکۆکی لەگەڵ [[خالید بەکداش|بەکداش]] [[یەکێتیی سۆڤیەت|و سۆڤیەتەکان]] لە دەوری: یەکێتی عەرەب، [[فەلەستین]]، ھەڵوێست لەسەر حکوومەتی سووریا و سەربەخۆیی لە کۆنترۆڵی سۆڤیەت بەسەر ئەو حیزبەدا کۆبووەوە.

حیزبی شیووعیی سووریا (مەکتەبی سیاسی) باوەڕی بە دیموکراسی ھەیە لە دەرەوەی چەمکەکانی «دیموکراسی شۆڕشگێڕانە » و باوەڕی بە تێکەڵکردنی [[مارکسیزم]] لەگەڵ [[عەرەبیزم]] و [[ئیسلام]] ھەیە کە بە پێکھاتەی شارستانی نەتەوەی عەرەب دادەنرێت. حیزب دەستوەردان لە بابەتی [[ئایین]]ی و ئیمانیدا ناکات و خۆی لە لێکدانەوەی سروشتگەرایی گەردوون بەدوور دەگرێت. بەڵکو سیاسەتەکەی سنووردارە بە لایەنە [[ئابووری]] و [[سیاسی]] و کۆمەڵایەتی و کولتوورییەکانەوە، وەک لە بەرنامە سیاسییەکەیدا ھاتووە.

== سەرچاوەکان ==
{{تووڵی دەروازە|سۆشیالیزم|سیاسەت|سووریا}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</text>
      <sha1>agmmhwg4pxjq246g7oqv4a1czb5yjdo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589718</id>
      <parentid>1589716</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:15:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <origin>1589718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2411" sha1="7v2vcdmtdnnn4hgqt7ne2hxdobdz46p" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{زانیاریدانی حیزب|ناوی حیزب=حیزبی شیوعیی سووریا (مەکتەبی سیاسی)|ئاڵا=شعار_الحزب_الشوعي_السوري_(المكتب_السياسي).png|دامەزران=٣ی نیسانی ١٩٧٢|ئایدۆلۆجیا=[[مارکسیزم]]، عەرەبیزم|رەنگی فەرمی=[[سوور]]}}
'''حیزبی شیوعیی سووریا (مەکتەبی سیاسی)''' درێژەپێدەری حیزبی شیوعیی سووریایە، کە لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٢٤ دامەزرا، ئەو حیزبە لە ئەنجامی ناکۆکییەک لەگەڵ کوتلەی [[خالید بەکداش]] سەریھەڵدا، کە سەرکردایەتی جیابوونەوەیان کرد لە ٣ی نیسانی ١٩٧٢، دژی زۆرینەی کۆمیتەی ناوەندی و ئۆرگانی حیزبەکە. پرسەکانی ناکۆکی لەگەڵ [[خالید بەکداش|بەکداش]] [[یەکێتیی سۆڤیەت|و سۆڤیەتەکان]] لە دەوری: یەکێتی عەرەب، [[فەلەستین]]، ھەڵوێست لەسەر حکوومەتی سووریا و سەربەخۆیی لە کۆنترۆڵی سۆڤیەت بەسەر ئەو حیزبەدا کۆبووەوە.

حیزبی شیوعیی سووریا (مەکتەبی سیاسی) باوەڕی بە دیموکراسی ھەیە لە دەرەوەی چەمکەکانی «دیموکراسی شۆڕشگێڕانە » و باوەڕی بە تێکەڵکردنی [[مارکسیزم]] لەگەڵ [[عەرەبیزم]] و [[ئیسلام]] ھەیە کە بە پێکھاتەی شارستانی نەتەوەی عەرەب دادەنرێت. حیزب دەستوەردان لە بابەتی [[ئایین]]ی و ئیمانیدا ناکات و خۆی لە لێکدانەوەی سروشتگەرایی گەردوون بەدوور دەگرێت. بەڵکو سیاسەتەکەی سنووردارە بە لایەنە [[ئابووری]] و [[سیاسی]] و کۆمەڵایەتی و کولتوورییەکانەوە، وەک لە بەرنامە سیاسییەکەیدا ھاتووە.

== سەرچاوەکان ==
{{تووڵی دەروازە|سۆشیالیزم|سیاسەت|سووریا}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</text>
      <sha1>7v2vcdmtdnnn4hgqt7ne2hxdobdz46p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589719</id>
      <parentid>1589718</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:16:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <comment>+[[پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکانی عێراق]]، +[[پۆل:حیزبە کۆمۆنیستییەکانی سووریا]] ([[ویکیپیدیا:خێراپۆل|خێراپۆل]])</comment>
      <origin>1589719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2481" sha1="3a2459t90u2c4uzsva616codrndlx7d" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{زانیاریدانی حیزب|ناوی حیزب=حیزبی شیوعیی سووریا (مەکتەبی سیاسی)|ئاڵا=شعار_الحزب_الشوعي_السوري_(المكتب_السياسي).png|دامەزران=٣ی نیسانی ١٩٧٢|ئایدۆلۆجیا=[[مارکسیزم]]، عەرەبیزم|رەنگی فەرمی=[[سوور]]}}
'''حیزبی شیوعیی سووریا (مەکتەبی سیاسی)''' درێژەپێدەری حیزبی شیوعیی سووریایە، کە لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٢٤ دامەزرا، ئەو حیزبە لە ئەنجامی ناکۆکییەک لەگەڵ کوتلەی [[خالید بەکداش]] سەریھەڵدا، کە سەرکردایەتی جیابوونەوەیان کرد لە ٣ی نیسانی ١٩٧٢، دژی زۆرینەی کۆمیتەی ناوەندی و ئۆرگانی حیزبەکە. پرسەکانی ناکۆکی لەگەڵ [[خالید بەکداش|بەکداش]] [[یەکێتیی سۆڤیەت|و سۆڤیەتەکان]] لە دەوری: یەکێتی عەرەب، [[فەلەستین]]، ھەڵوێست لەسەر حکوومەتی سووریا و سەربەخۆیی لە کۆنترۆڵی سۆڤیەت بەسەر ئەو حیزبەدا کۆبووەوە.

حیزبی شیوعیی سووریا (مەکتەبی سیاسی) باوەڕی بە دیموکراسی ھەیە لە دەرەوەی چەمکەکانی «دیموکراسی شۆڕشگێڕانە » و باوەڕی بە تێکەڵکردنی [[مارکسیزم]] لەگەڵ [[عەرەبیزم]] و [[ئیسلام]] ھەیە کە بە پێکھاتەی شارستانی نەتەوەی عەرەب دادەنرێت. حیزب دەستوەردان لە بابەتی [[ئایین]]ی و ئیمانیدا ناکات و خۆی لە لێکدانەوەی سروشتگەرایی گەردوون بەدوور دەگرێت. بەڵکو سیاسەتەکەی سنووردارە بە لایەنە [[ئابووری]] و [[سیاسی]] و کۆمەڵایەتی و کولتوورییەکانەوە، وەک لە بەرنامە سیاسییەکەیدا ھاتووە.

== سەرچاوەکان ==
{{تووڵی دەروازە|سۆشیالیزم|سیاسەت|سووریا}}

[[پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکانی عێراق]]
[[پۆل:حیزبە کۆمۆنیستییەکانی سووریا]]</text>
      <sha1>3a2459t90u2c4uzsva616codrndlx7d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کۆمەڵکوژیی کەفر قاسم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287910</id>
    <revision>
      <id>1589698</id>
      <parentid>1589587</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:02:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1589698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5346" sha1="pakfhvi3jdjv14d6885c2vuy0777zdo" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Databox}}'''کۆمەڵکوژیی کەفر قاسم''' ({{بە عیبری|טבח כפר קאסם}}) کۆمەڵکوژییەکە کە لەلایەن [[پۆلیسی سنووریی ئیسرائیل| پاسەوانانی سنووری ئیسرائیلەوە]] لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی [[١٩٥٦]] لە دژی [[ھاووڵاتییانی عەرەبی ئیسرائیل ھاووڵاتییانی بێچەکی فەلەستینی]] لە گوندی کەفر قاسم ئەنجامدراون، کە تێدا ٤٩ ھاووڵاتی مەدەنی [[عەرەب]] کوژراون، لەنێویاندا بیست و سێ منداڵی خوار تەمەنی ھەژدە ساڵان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lucas|یەکەم=Noah|ناونیشان=https://archive.org/details/modernhistoryofi0000luca_v6i4|سەردێڕ=The Modern History of Israel|ڕێکەوت=١٩٧٥|بڵاوکەرەوە=Praeger Publishers|ژپنک=٠-٢٧٥-٣٣٤٥٠-٣|شوێن=New York, New York|پەڕە=[https://archive.org/details/modernhistoryofi٠٠٠٠luca_v٦i٤/page/٣٥٦ ٣٥٦]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bilsky|یەکەم=Leora|ناونیشان=https://www.worldcat.org/oclc/587635730|سەردێڕ=Transformative justice : Israeli identity on trial|ڕێکەوت=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧٢-٠٢٤٩٢-٦|شوێن=Ann Arbor|پەڕە=٣١٠|oclc=٥٨٧٦٣٥٧٣٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230507185653/https://www.worldcat.org/title/587635730|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئایاری ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; حکوومەتی ئیسرائیل بە سەرۆکایەتی [[داڤید بن گوریۆن|بن گوریۆن]] ھەوڵیدا کۆمەڵکوژییەکە پەردەپۆش بکات و ڕێگری لە بڵاوبوونەوەی بکات.

ئەو پۆلیسە سنوورییانەی بەشدارییان لە تەقەکردنەکەدا کردووە، خراونەتە دادگا و سزادراون و سزای زیندانیکردنیان بەسەردا سەپێنراوە، بەڵام ھەموویان لێخۆشبوون و لە ماوەی ساڵێکدا ئازادکراون. &lt;ref name=&quot;972mag.com2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=48 human beings were massacred – and we have forgotten them|ناونیشان=http://972mag.com/48-human-beings-were-massacred-and-we-have-forgotten-them/81313/|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200705173210/https://www.972mag.com/48-human-beings-were-massacred-and-we-have-forgotten-them/81313/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تەممووزی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; فەرماندەی لیواکە سزای غەرامەیەکی ڕەمزی بەسەردا سەپێندرا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.haaretz.com/news/president-peres-apologizes-for-kafr-qasem-massacre-of-1956-1.235632|سەردێڕ=President Peres apologizes for Kafr Qasem massacre of 1956|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Haaretz|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191202185303/https://www.haaretz.com/1.4969231|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; دادگای ئیسرائیل بۆی دەرکەوت کە فەرمانی کوشتنی ھاووڵاتیانی مەدەنی «بە ئاشکرا نایاساییە». 

عیساچار شادمی، ئەو بەرپرسە باڵایەی کە لەسەر ئەو کۆمەڵکوژییە دادگایی کراوە، کەمێک پێش مردنی ڕای گەیاندبوو کە پێی وایە دادگاییکردنەکەی بۆ پاراستنی ئەندامانی نوخبەی سیاسی و سەربازی ئیسرائیل، لەنێویاندا [[داڤید بن گوریۆن|بن گوریۆن، سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل،]] لە بەرپرسیارێتی کۆمەڵکوژییەکە ئەنجامدراوە. &lt;ref name=&quot;haa&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=General's Final Confession Links 1956 Massacre to Israel's Secret Plan to Expel Arabs|ئیش=[[هاآرتس]]|ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|دوایین=Aderet, Ofer|ناونیشان=https://www.haaretz.com/israel-news/.premium.MAGAZINE-general-s-confession-links-massacre-to-israel-s-secret-plan-to-expel-arabs-1.6550421|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201231100652/https://www.haaretz.com/israel-news/.premium.MAGAZINE-general-s-confession-links-massacre-to-israel-s-secret-plan-to-expel-arabs-1.6550421|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

لە مانگی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧، [[شیمعۆن پێرێز|شیمۆن پێرێز،]] سەرۆکی ئیسرائیل بە فەرمی داوای لێبووردنی لەسەر ئەو کۆمەڵکوژییە کرد.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Kafr Qasim massacre}}
{{شریتی دەروازە|ئیسرائیل|فەلەستین}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>pakfhvi3jdjv14d6885c2vuy0777zdo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/ئەرشیڤی ١٤</title>
    <ns>3</ns>
    <id>291546</id>
    <revision>
      <id>1589770</id>
      <parentid>1588765</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T01:48:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dexbot</username>
        <id>6403</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ئەرشیڤکردنی 1 بابەت لە [[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram]]</comment>
      <origin>1589770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="174641" sha1="nrcyltq7n8rt2isbil9lshe2xsq56fr" xml:space="preserve">{{ئەرشیڤی وتووێژ}}{{لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/سەرپەڕە}}

== پرسیار لە [[User:Balabarz|Balabarz]]ەوە (٢٣:١٦، ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥) ==

سڵاو لێبێ مامۆسا ئەوە کەسێک هەیە ئەمەوێت لەسەر ڕەزامەندی خۆی لە ویکد پیدا کورتەیەکی ژیان نامەی دابنێم
ئەتوانیت ڕێگاکانم پێ بڵێت ئەگەر ڕوقسەت هەبێ --[[بەکارھێنەر:Balabarz|Balabarz]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Balabarz|لێدوان]]) ٢٣:١٦، ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)

:سڵاو @[[بەکارھێنەر:Balabarz|Balabarz]]، سەرەتا بڕواننە [[وپ:وچن]]. بۆ فێرکاری، [https://www.youtube.com/@centralkurdishwikipedia کەناڵی یووتیووب بگەڕێ]. ویکیپیدیا لەسەر [[وپ:ژکز]] توندە و دەبێ [[وپ:دسب|سەرچاوەی باوەڕپێکراو]] دانێیت ئەگەر نا دەسڕدرێتەوە. دوای بڵاوکردنەوەی وتارەکە، ڕەنگە بەکارھێنەرانی تر بەسەرداچوونەوەی بۆ بکەن و ئەگەر بەر [[وپ:پسخ]] یان [[وپ:پس]] بکەوێت، ڕەنگە بۆ سڕینەوە بیپاڵێون. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٤:٢٦، ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-46&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W46&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
[[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]]
* Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in &quot;{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}&quot;. [https://phabricator.wikimedia.org/T379264]
* MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347]
* Using the &quot;{{int:showpreview}}&quot; or &quot;{{int:showdiff}}&quot; buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097]
* Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454]
* The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment]
* The Reader Growth team is launching an experiment called &quot;Image browsing&quot; to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185]

'''Updates for technical contributors'''
* [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28.
* The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;https://meta.wikimedia.org&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199]
* The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from &lt;code&gt;&lt;user id&gt;&lt;/code&gt; to &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space:nowrap&quot;&gt;mw:&lt;identity type&gt;:&lt;user id&gt;&lt;/code&gt;, where &lt;code&gt;&lt;identity type&gt;&lt;/code&gt; is typically &lt;code dir=ltr&gt;CentralAuth:&lt;/code&gt;&lt;!-- not a typo --&gt; (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space:nowrap&quot;&gt;local:&lt;wiki id&gt;&lt;/code&gt; (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the &lt;code&gt;sessionJwt&lt;/code&gt; cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199]
* MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;$9&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; or emailing other users &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;$&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;10&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612]
* A &lt;code&gt;REL1_45&lt;/code&gt; branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/]
* The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W46&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢٠:٣٥، ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29606150 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-47&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W47&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November.
* Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]].
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|&lt;code&gt;s:min:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''&quot;Report Visual Bug&quot;'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
* Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;hackathon@wikimedia.org&lt;/bdi&gt;.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W47&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٧:٢٣، ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29627455 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-48&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W48&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the &quot;DWIM&quot; (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''&lt;span lang=&quot;und&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cxfcnmt&lt;/span&gt;'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''&lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;счастье&lt;/span&gt;'' (&quot;happiness&quot;) that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734]
* Later this week, users of the &quot;{{int:codemirror-beta-feature-title}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the &quot;{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}&quot; preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918]
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417]

'''Updates for technical contributors'''
*  Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/]
* The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for &lt;code dir=ltr&gt;format=xml'''&amp;xlst={stylesheet}'''&lt;/code&gt; will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/]
* The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (&lt;span dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;https://query.wikidata.org/&lt;/nowiki&gt;&lt;/span&gt; - Main graph or &lt;span dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;https://query-scholarly.wikidata.org/&lt;/nowiki&gt;&lt;/span&gt; - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W48&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٥:٥٤، ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29702226 --&gt;
== خراپبوونی بەشی کوردی ویکیپدیا ==

سڵاو @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بیرم چوو لەو پەیامەی پێشتردا پێت بڵێم کە ماوەیەکی زۆۆرە ویکیپدیای کوردی کێشەو گرفتی زۆری تیا دروستبووە پێویستی بە چاکسازی گشتی و نوێکاری گەورە ھەیە جا نازانم لەلایەن ئێوە ئەکرێت یان نا ئەوە خۆتان ئەزانن.


کێشەکان: 

١- لەکاتی دەستکاریکردن یان وەرگێڕانێکی نوێ بۆ ووتارەکان سایتەکە لەکار ئەکەوێ وەک شێوازێک لە گلیچ یان وەستانی سێرڤەر کە بەھۆییەوە ناتوانرێت ئەو شتانەی چاکت کردووە یان وەرتگێڕاوە پاشەکەوت(Save) ببێت و ھەرچی کردووتە بەزیادە ئەڕوا کە لەکاتی ئەم دوو بابەتە [[وەن یو ئای]] و [[سانتیاگۆ بێرنابیۆ (یاریزان)]] تووشم بوو کە دوای ماندوونێکی زۆۆر لە وەرگێڕان کە دوو کاتژمێر یان زیاتری خایاند ھەرچی کرا لەدەست چوو خەزن نەبوو نەبوو ناچار لە سەرەتاوە دەستم پێکردەوە وە ھەر ئەوەش ھۆکارە بۆ ئەوەی ھەندێ بەشی ئینگلیزییە و وەرنەگێڕدراوە بە کۆپی پەیست لە ویکی ئینگلیزی ھێناومە، گەر ئەمە بەردەوام بێت ناتوانرێ بەشداری بکرێت و ووتاری نوێ دابنرێت جا من بم یان ھەر کەسێکی تر.


٢- کاتێ ئەتەوێ زمانی ووتارێک بگۆڕیت بۆ نمونە لە ئینگلیزی بۆ کوردی لیستی زمانەکان بەشێوەیەک سەقەت پیشان ئەدرێن و ھەر زمانێک سێجار پیشان ئەدات و سێبارە ئەبنەوە بۆچی و کێشە چیە نازانم (ئەمەیان تەنیا لە کوردیەکە وایە) بۆ زمانەکانی تر کێشەیان نیە.


٣- زۆرێک لە داڕێژەکان کۆن بوون و لەگەڵ ناوەڕۆک و بابەتی نوێ کار ناکەن و بەنوسینێکی سووری تۆخ ئاماژەی پی ئەدا کە دارێژە بەردەست نیە، ھەروەھا کاتی بەکوردیکردنی دارێژەیەک لە ئینگلیزی بۆ کوردی سەیرەکەیت جیاوازیان زۆر زۆرە و ھیچ لەیەک ناچن لەکوردیا وەک ئینگلیزیەکە پڕ داتاو زانیاری نیە کە ئەمیش بۆ خۆی کێشەت بۆ دروستەکا لەکاتی وەرگێڕانی نوێدا.


٤- لەکاتی وەرگێڕانی بابەتێک کە لە کوردییا نییە بەتایبەت بۆ ووتارێک کە دورودرێژەو پێویستی بەکاتی زۆرە رەنگە نەتوانیت بەیەکجار سەرجەم بەشەکان بکەیتەوە کوردی چونکە وەرگێڕە سەقەتەکەی گۆگڵ بەھیچ جۆرێ جێگای ئەوە نیە پشتی پێ ببەسترێت و پێویستە دێڕ بەدێڕ بەکارھێنەر خۆی ڕاستان بکاتەوە و کاتی باشی ئەوێت، کاتێ بەشێک وەرەگێڕیت و وازی لێ ئەھێنیت بۆ کاتێکی تر بیکەیت، لەکاتی دووبارە ھاتنەوە ناو ھەمان بابەت بۆ تەواوکردنی وەرگێڕانەکە سەیرەکەی ئەوەی کردوتە قبوڵی ناکات و ئەڵێ ئەمە بە وەشانی کۆنتر کراوە یان داتاو سەرچاوەکان گۆڕاون پێویستە سەرلەنوێ دەست بکەیتەوە بە وەرگێڕان ئەوەی کردوتە بەھەدەر ئەڕوا و ئەسڕێتەوە کە ئەمە گەورەترین کێشەی وەرگێڕەکە.


زۆرێکی تر ماون بەڵام لەئێستادا ئەوەندەم لە خەیاڵدا بوو گرنگیش بوو ئەوانی تر زۆر جێی بایەخ نەبوون.. [[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ٢٣:١٣، ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:سڵاو {{وب|GoRaN909}} شتێکی خۆشە بەکارھێنەران کێشە و چارەسەر بخەنە ڕوو تا ویکیپیدیای پێ باشتر بکرێت. ھەندێ شت لێرە چاک دەکرێت و ھەندێ شتی تریش لە دەرەوەی ئێرە.
:# ئەوەی تۆ کەڵکی لێ وەردەگری پێی دەڵێن [[mw:Special:MyLanguage/Content translation]] و [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/V2]] کە من کەڵکیان لێ وەرناگرم و شێوازە کۆنەکە بە کار دێنم. شتێکی ناخۆشە ئەوەت بەسەر ھاتووە، بەڵام من لێرەدا ناتوانم ھاوکاریت بکەم و تەنیا دەتوانم پێت بڵێم مادام شتەکە بەسەر خۆت ھاتووە و باشتر دەزانیت چۆن ڕوونی بکەیتەوە، بڕۆ بۆ https://phabricator.wikimedia.org و لەوێ بە ئینگلیزی ڕاپۆڕتێک بنووسە کە چی ڕووی داوە و دواتر خۆبەخشان کە زانییان شتەکە وایە و کێشەی تەکنیکی ھەیە، کاری لەسەر دەکەن.
:# سەیرە! من شتی وام نەبینیوە. دەتوانیت ڤیدیۆیەکی کورتم لە دیسکۆرد بۆ بنێریت تا بزانم باسەکە چییە؟
:# دەزانم بەشێکی باشی داڕێژەکان کۆن بوونە، بەڵام ئێمە ژمارەمان کەمە و دەرەقەتی نوێکردنەوەی ھەزاران داڕێژە نایەین بۆیە بەپێی پێویست و بینینی کێشە تێیاندا نوێیان دەکەینەوە. ھەستیش دەکەم باسی ئەو داڕێژانە دەکەیت کە لەم چەند وتارەی دواییت دروست کردبوون، دەرکەوتبوون. ئەو ڕەنگە سوورە دەڵێ تۆ بانگی داڕێژەیەکت کردووە کە دروست نەکراوە بۆیە ئەگەر بە پێویستت زانی، دەتوانیت دروستی بکەیت و ئەگەریش لەم کاتەدا سوودێکی وای بۆ ئێمە نەبوو، باشترە ھەر بانگی داڕێژەکەش نەکەیت. کاتێک داڕێژەیەک لە ویکییەکی ترەوە ھاوردە دەکەیت، بێگومان وەک ئەوەی ئەوان دەردەچێت، بەڵام دەبێت پەیامەکانی بکەیتە کوردی ئەگینا نزیکەی ٩٩٪ی داڕێژەکان لە ھەموو ویکییەکان ھەمان شتن و وەک یەک دەردەچن. ڕەنگە ئەو داڕێژەی دروستی دەکەیت پشت بە داڕێژەیەک یان زیاتری تر ببەستێت و پێویست بێت ئەوانە نوێ بکرێنەوە.
:# سەیری وەڵامی خاڵی یەک بکە.
: ھەر شتێکی تریش ھەیە، فەرموو. ببوورە درەنگیش وەڵامم دایەوە؛ عادەتەن ئەم شتانە دەخەمە کۆتا ئیشەکانم تا بە ئیسراحەت وەڵامیان بدەمەوە. سپاس بۆ چاوەڕوانیت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٧:٣٤، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::سەرەتا ببورە درەنگ وەڵامم دایەوە بەھۆی کەمی مەجالەوە @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] .. وەڵا من دیسکۆرد بەکارناھێنم گەر فەیسبووک یان تیلیگرام خۆت یان تایبەت بە ویکی کوردی ھەیە ناونیشانەکەی چیە تا وێنەکەیت بۆ بنێرم، بۆ وەرگێڕانەکەش بەڵێ ئەو ئامرازە بەکارەھێنم چونکە ئاسانکاری باشی تیایە بۆ وەرگێڕان و باشتر تێگەیشتنی ناوەڕۆکەکان چونکە راستەوخۆ بابەتەکەت لەبەرچاوە ڕووکەشی دیارە شێوازە کۆنەکەم بەلاوە پەسەند نیە من، بۆ دارێژەکانیش بڵێم چی نازانم ئەوەی چالاکی ھەیەو بەشداری ھەیە لە بەرەوپێشچوونی ویکییا فەرامۆشکراوە و کۆمەڵێکیش کە ساڵ و دوو ساڵ یان زیاترە ھەر نەھاتونەتە خەت پلەو پۆست و توانای دەسکاریی سەرچاوەیان دراوەتێ ھتد... دووبارە نازانم بلێم چی بەڕاستی لێرە شتەکان ئاسانن و تێگەشتن لێی قورس نیە بەڵام قورسکراوە لەسەر بەکارھێنەران و دەسکاریکەران بۆ ئەوەی ویکی ئینگلیزیش من ئەکاونتێکی کۆنم ھەیە کاتی خۆی دروسمکرد بەڵام ناتوانم نە بچمە ناو نە بیگەڕێنمەوە لە بەشی ئینگلیزی تا قسەیان لەگەڵکەم و تێیان گەیەنم... [[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ١٩:٠٨، ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] ئاسایییە و منیش درەنگ وەڵام دەدەمەوە، بەڵام بیرت بێت بەشە کۆنەکانی پەڕەی لێدوانەکەم دوای ٣١ ڕۆژ ئەرشیڤ دەکرێن مەگەر ئەوەی خۆم بە شێوەیەکی کاتی ڕای بگرم. بێمە سەر باسەکە، ڕاستییەکەی من لەم کاتەدا و لە دەرەوەی ویکیپیدیا، تەنیا لە [[ویکیپیدیا:دیسکۆرد]] دەتوانم قسە لەگەڵ بەکارھێنەران بکەم. بۆ ئەوەی https://phabricator.wikimedia.or، پێویستت بە ھەژماری تر نییە و ھەر دەتوانیت بەم ھەژمارەت بچیتە ژوورەوە و بەشداری بکەیت. بۆ قسەکانی تریشتان، بە خوا ئیتر بڵێین چی! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:٣٤، ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::کێشە نیە کاکە ئاساییە بۆمن درەنگ وەڵامدانەوە باشترە لەوەی ھەرگیز وەڵامت دەسنەکەوێ، وێنەو کورتە ڤیدیۆم کردووە ئەتوانن لەڕێی گۆگڵ درایڤەوە سەیری کەن @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]
::::کێشەی وەرگێڕەکە: https://drive.google.com/file/d/1h4Oz4lKHYOkMVUwI_sr6sdpsOdFdWPgq/view?usp=sharing
::::کێشەی دەستکاریکردن:
::::https://drive.google.com/file/d/1MMI1Ae6v9CaP1_e40hehibQVN_GdK2sa/view?usp=sharing [[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ٢١:٤٥، ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] بۆ وێنەکە، ئەوە تەنیا ئاگادارییەکە و پێت دەڵێت دوای ئەوەی دەستت بە وەرگێران کردووە، لە ویکیی سەرچاوەوە دەستکاری کراوە. جا لێرەدا تۆ ئەگەر وەرگێڕانێکی وات نەکردبوو و ئەگەر ویستت، دەتوانیت لە سەرەتاوە دەست پێ بکەیتەوە، بەڵام خوا قبوڵ ناکات بۆ نموونە ٨٠٪ وەرگێڕانت کردبێت و لەبەر دەستکارییەک یان زیاتری ویکیی سەرچاوە، بێیت لە سفڕەوە دەست پێ بکەیتەوە. بە کورتی، شتەکە لە دەستی خۆتە کە درێژە بە وەرگێڕان بدەیت یانیش لە سفڕەوە دەست پێ بکەیتەوە. ئەگەر ئیشی زۆرت لەسەری کردبوو، دەتوانیت ئەم ئاگادارییە بخەیتە پشتی گوێ و تەواو. بەستەری دووەم داوای مۆڵەتی دەکرد. ناتوانیت وەک وێنەکە بیخەیتە بەرچاوی گشتی؟ لایەنی کەم تا بزانم مەسەلە چییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٥:٢٩، ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::بەڵێ ئەزانم منیش بەردەوام فەرامۆشی ئەکەم خۆ ناچم بەقسەی ئەو لەبەر پیتێک یان دارێژەیەک ووشە بە ووشە لە سفرەوە بنوسمەوە، ئەوەی دووەمیش ئێستا کراوە بە گشتی سەیری بکە تا تێبگەیت لە بابەتەکە. @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] [[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ١٨:١٠، ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] وای لێ بکە. بۆ ڤیدیۆکەش، وا بزانم پەیوەندیی بە خاڵی دووەمتەوە نەبوو و کێشەیەکی ترت پیشان داوە کە ھەڵە نەبم لەو کاتەدا ھێڵی ئینتەرنێتەکەت لاواز بووە یان پچڕاوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٨:١٩، ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-49&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W49&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]].
* The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476]
* Two new wikis have been created:
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|&lt;code&gt;w:tok:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457]
** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|&lt;code&gt;q:pcm:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318]
'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W49&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٨:٥٥، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29732328 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-50&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W50&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions.

'''Updates for editors'''
* Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]].
* Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either &lt;bdi lang=&quot;ka-Latn&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;''bedniereba''&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;ka-Cyrl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;''бедниереба''&lt;/bdi&gt; will now suggest the existing article about &lt;bdi lang=&quot;ka&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;ბედნიერება&lt;/bdi&gt; (&quot;happiness&quot;). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development.
* Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new &quot;Edit full page&quot; button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project.
* Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025.
* A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting this week, users of the &quot;{{int:codemirror-beta-feature-title}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711]
* Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/]
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W50&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٧:٤٢، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29738112 --&gt;
== New update request ==

{{Ltr}}

Hello, Aram. 

Can you rename [[ئەندروو ماونتبەتن وینز]] back to [[ئەندروو ماونتبەتن-وینز]], by readding the hyphen in Andrew Mountbatten-Windsor's surname? Andrew Mountbatten-Windsor's surname has been hyphenated again, as decreed by late Queen Elizabeth II, after the hyphen was briefly omitted from his surname, after he was stripped of all his royal and military titles. 

https://www.theguardian.com/uk-news/2025/nov/12/andrew-mountbatten-windsor-hyphenated-decreed-queen-elizabeth 

Yours sincerely, [[بەکارھێنەر:Kurcke|Kurcke]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurcke|لێدوان]]) ١٥:٢٦، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:Hi {{وب|Kurcke}}. {{Done|Done}} Although in my language there isn’t a clear consensus on when or how hyphens should be used. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٢٠:٠٠، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::Thank you very much. [[بەکارھێنەر:Kurcke|Kurcke]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurcke|لێدوان]]) ٠٦:٢٣، ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
{{Ltr/end}}
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-51&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W51&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927]

'''Updates for technical contributors'''
* To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the &lt;code dir=ltr&gt;externallinks&lt;/code&gt; table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W51&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٩:٠٠، ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29796010 --&gt;
== لوڕی باکووری ==

@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] کۆدی [[ئایزۆ ٦٣٩]]ی [[لوڕیی باکووری|لوڕی باکووری]] (lrc) لە کاتی بەکارھێنان بە زمانی ئینگلیزی دەنووسرێ کە لە پەڕەی [[لوڕی]] دیارە [[بەکارھێنەر:Average kurd|Average kurd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Average kurd|لێدوان]]) ٢٠:٤٦، ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Average kurd|Average kurd]] {{کرا}} ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٧:٢٦، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)

== وتار ==

سڵاو @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ماوەیەکە چەند وتارێکم نووسیووە، بۆتەکەت نیشانەی وتاری ھەتیووی دەخاتە سەر، نازانم بۆ وا دەنوسێت، بۆ نمونە وتاری [[مێرکێ]]. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ١٠:٢٥، ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] وتاری هەتیو واتا ئەو وتارە لە وتارێکی تر بەستەری نییە. ئەگەر تۆ لە شوێنێکی تر مێرکێت بەکار هێنا و بەستەرت بۆی کرد ئەوا دەتوانی تاگی هەتیو لابەری. هیوادارم سوود لەم نامەیەدا ببینی [[بەکارھێنەر:Average kurd|Average kurd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Average kurd|لێدوان]]) ٢٠:٢٨، ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:@[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ھەرچەندە ئەو بەکارھێنەرەش وەڵامی دایەوە، ویستم خۆیشم شتێک زیاد بکەم. وتارەکەت ھەتیوە چونکە ھیچ وتارێکی تر بەستەری پێ نەداوە. دەتوانن دوای ئەوەی وتارتان دروست کرد، بە [[ویکیپیدیا:بەستەردەری خێرا]] بەستەری پێ بدەیت، بەڵام تکایە بە وریایییەوە ئامڕازەکە بەکاربێنن؛ بۆی ھەیە بە ھەڵە بەستەر بە وتاری ناپەیوەندیدار بدەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٧:٤٨، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-52&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W52&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324]
* The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping &quot;First Steps&quot; in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546]

'''Updates for technical contributors'''
* Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute &lt;code dir=ltr&gt;data-mw=&quot;interface&quot;&lt;/code&gt; to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with &lt;code dir=ltr&gt;data-mw-interface=&quot;&quot;&lt;/code&gt;, to avoid potential conflicts with other &lt;code dir=ltr&gt;data-mw&lt;/code&gt; attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week.
'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W52&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢١:٤٢، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29831856 --&gt;
== بۆتەکەد ==

سڵاو. گەلێ وتار ھەن سەرچاوەیان ھەیە کەچی ئارام بۆت تاکی بێسەرچاوەیان لێ دەدا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٨:٢٥، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] سڵاو، لە ئێستادا مەرجی بۆتەکە تا بزانێت چی سەرچاوەیە ئەوەیە کە سەرچاوەکە لە &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; بئاڵێنیت. جگە لە سەرچاوەکانی کتێب و چەند دانەیەکی تر کە زۆر جار بە [[داڕێژە:Sfn]] دادەنرێن و دواتر لە خوارەوە لە بەشی بیبیلۆگڕافی بە جیا و لە دەرەوەی &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; بانگ دەکرێن. ئەگەر ئەو نموونانەی تۆ بینیوتن جیان لە مەرجەکان، تکایە بەستەری دەستکاری یان وتارەکانم بۆ دانێ تا بزانم مەسەلە چییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٨:٢٠، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ئەو مەرجە ناتەواوە. وتار ھەن &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; تیا نییە، بەڵام سەرچاوەیان ھەیە. وەک وتاری [[تێوەپێچراوی]]. جیا لەوە، وتارێ سەروبنی یەک دوو پاراگرافە زیاتر لە یەک سەرچاوەی ناوێ. لێدانێ تاگی ھەر تەنیا سەرچاوە بۆ ئەم وتارانەش کارێکی هەڵەیە کە بۆتەکەت دەیکا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٣٠، ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::: {{وب|Aza}} قسەکانت ماقوڵن، بەڵام ئەوەی ئەو وتارەش بە سەرچاوە ھەژمار ناکرێت. دیار نییە ئەو بەستەرە بۆ چی دەقێکی وتارەکە سەرچاوەیە و چی پشتڕاست دەکاتەوە. دەبێت بە سایتەیشن سەرچاوەکان دانرێن کە دەستکاریکەری دیداری کردوویەتی بە ھێلکەی پاککراو. ڕەنگە بڵێی جا خۆ ئەم وتارە تەنیا دوو سێ دێڕە و ئەوەی بۆ چییە؛ بەکارھێنەرانی تر چاو لە من و تۆ دەکەن و وەک دەڵێن ئێمە ئاو دەڕێژین و ئەوانیش پێی تێ دەخەن. بەکارھێنەر ھەیە بە قەد ڕۆژنامەیەک دەنووسێ و لە کۆتایی بەستەرێکی سادە یان دەقێکی ڕووت دادەنێ و دەڵێ گووگڵ یان فڵان سەرچاوەیە. ئەمە دەبێ؟! لەسەر قسەکەی دواترت، کە پێت باش نییە تاگی بێسەرچاوە و یەک سەرچاوە لە ھەندێک وتار بدرێن، لە ئێستادا لای بۆتەکە وتاری کورت و ھەڵبژێردراویش وەک یەکن. ئەگەر دەڵێن با ئیتر ئەو دوو تاگە لەو جۆرە وتارانە نەدرێن، دەتوانن مەرجێکم پێ بڵێن؟ بۆ نموونە پێت باشە بڵێین ئەگەر وتارەکە ئەندامی [[:پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان]] بوو، ئەو دوو داڕێژەی لێ مەدە یان چۆن؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٧:٢٦، ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''Updates for editors'''
* As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596]
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support &quot;map&quot; as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٩:٣١، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29907192 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] 
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114]

'''Updates for technical contributors'''
* As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: &lt;code dir=ltr&gt;https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/&lt;/code&gt;) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]!
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢٠:٢٧، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29943403 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February.
* All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project.
* Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the &quot;prevent this user from editing their own talk page&quot; is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385]

'''Updates for technical contributors'''
* A new AbuseFilter variable, &lt;code&gt;account_type&lt;/code&gt;, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the &lt;code&gt;createaccount&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;autocreateaccount&lt;/code&gt; actions. As part of this change, the variable &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; has been renamed to &lt;code&gt;account_name&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049]
* Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;upload.wikimedia.org/…&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢١:١٥، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29969530 --&gt;
== پرسیار لە [[User:بارزان هۆزان قیتران|بارزان هۆزان قیتران]]ەوە (١٨:٠٤، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦) ==

سلاو --[[بەکارھێنەر:بارزان هۆزان قیتران|بارزان هۆزان قیتران]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بارزان هۆزان قیتران|لێدوان]]) ١٨:٠٤، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)

:سڵاو @[[بەکارھێنەر:بارزان هۆزان قیتران|بارزان هۆزان قیتران]] ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٣٧، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== زاری بەختیاری ==

@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] لە وتاری «[[زاری بەختیاری]]» وە لە پەڕەی «[[ڕەشنووس:عەلی مەردان خان بەختیاری]]» کاتێک کۆدی زمانی بەختیاری بەکاردەهێنرێت بە ئینگلیزی دەنووسرێت. [[بەکارھێنەر:Average kurd|Average kurd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Average kurd|لێدوان]]) ٠٨:٤٤، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Average kurd|Average kurd]] {{کرا}} ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٤٩، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
== پرسیار ==

سڵاو کاک ئارام. پرسیارێکم هەبوو، [https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AF%DB%8C%D9%88%DB%95%D8%AE%D8%A7%D9%86_(%D8%AC%DB%86%D8%B1%D8%A7%D9%88%D8%AC%DB%86%D8%B1)#%D8%A6%DB%8C%D9%86%D8%B3%D8%A7%DB%8C%DA%A9%DA%B5%DB%86%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7_%D9%88%D8%B4%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C_%D9%86%DB%8C%D9%87! ئێرە] چی لێهاتەوە؟! [[بەکارھێنەر:Cizr|&lt;font color=&quot;#00BAAE&quot;&gt;'''سينا'''&lt;/font&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Cizr|&lt;font color=&quot;#FC6600&quot;&gt;&lt;small&gt; &lt;sup&gt;'''قسەوباس'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;/font&gt;]] ٢٠:٠١، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)

:سڵاو لە ئێوەش کاک @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]]، وەڵا حیچ. یەکدەنگی لەسەر گۆڕینی نەبوو. گۆڕینی ئەم وشەیە ئاسان نییە و تا ١٠٠٪ دڵنیا نەبین دوای گۆڕینی پەشیمان نابینەوە یان نایکەینە وشەیەکی تر باشترە دەستی لێ نەدرێت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٥٦، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
::ئا، تکایە ناوەکەشتان لە بەشی واژوو لە Cizr بکەنە SiNa. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٥٧، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
:::زۆر سپاس گۆڕیم. بەو وەڵامەتان پرسیارێکی دیشم بۆ دروست بوو، ئەویش ئەوەیە کێشەکەی چێ کە بگۆڕدرێ؟ پێم جالب نێ کە زۆر لە ویکەکان بە زمانی خۆیان ئەو وشەیان نوسیوە بەڵام کوردی بە ئینگلیسی، شتێکی دیش ئەوەیە کێ دێ بڵێ ئەمن دژی ئەوەم کە ئەو نێوەتان بە کوردی نوسیوە کە پەشیمان ببینەوە لەو شتەی؟ پێموانێ هیچکێها لە بەکارهێنەران دوای گۆڕین دژی بە کوردی نوسین بن. بە سپاسەوە [[بەکارھێنەر:SiNa|&lt;font color=&quot;#00BAAE&quot;&gt;'''سينا'''&lt;/font&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|&lt;font color=&quot;#FC6600&quot;&gt;&lt;small&gt; &lt;sup&gt;'''قسەوباس'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;/font&gt;]] ١٣:٢٠، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] قسەکان لە دیوەخان کراون و دیارە کە بۆچی من وەک خۆم لە گۆڕینی ڕاڕام. وشەکە لە چەندین شوێن نووسراوە و ئێستا بکرێتە شتێک و دوای دوو ڕۆژی تر بڵێن بیکەنەوە ئەوەی پێشوو یان وشەیەکی تر، ئیشەکە دەبێتە دوو ئیش و من وەک خۆم ناتوانم ئەوە بکەم تا کۆمەڵگە ١٠٠٪ لەسەر یەک وشە یەکلایی نەبووبێتەوە. وشەکە پێشی ئەوەی من بێمە ویکی دانراوە و ناشتوانم بە نابەدڵی بیگۆڕم. ڕاستی من خۆم دڵم لێی ساردە و کۆمەڵگەش یەکدەنگ نییە. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٢٠:٤٨، ١ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The &quot;{{int:pageinfo-toolboxlink}}&quot; feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669]

'''Updates for technical contributors'''
* There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389]
* The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]]

'''Weekly highlight'''
* Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٧:٤١، ٢ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30000986 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors.
* A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] 
* When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458]
* The automatic &quot;magic links&quot; for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;{{#isbn}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604]
* Two new wikis have been created: 
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|&lt;code&gt;w:kaj:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|&lt;code&gt;w:ppl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. 

'''Updates for technical contributors'''
* A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢٣:٢٨، ٩ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30026671 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237]

'''Updates for editors'''
* The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval]
* The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.
* Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#siteNotice { display: none; }&lt;/code&gt; to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the &quot;view new changes since…&quot; button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339]

'''Updates for technical contributors'''
* New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٩:١٤، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30086330 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html]
'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764]
* Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new &quot;Edit full page&quot; button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112]
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered &quot;beta&quot; on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:skin-theme-description&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag&lt;/code&gt; to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta.
* The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], &lt;code dir=ltr&gt;ext.globalwatchlist.rebuild&lt;/code&gt;, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٩:٠١، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30119102 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki.

'''Updates for editors'''
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate help to localize] this and related features.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912]
* Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807]
* Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no &lt;code dir=ltr&gt;uselang=&lt;/code&gt; URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111]
* The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily.
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust &amp; Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807]

'''Updates for technical contributors'''
* To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696]
* The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views.
* The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users.
* [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٧:٤٩، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30137798 --&gt;

== پرسیار لە [[User:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]ەوە (١٩:٣٢، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦) ==

سڵاو، ویستم بەستەرەکانی نێوانزمان زیاد بکەم بۆ وتارێک کە تازە دروستم کرد بەڵام ڕێگەی پێنەدام, هۆکاری ڕێگەنەدانەکە دەگەڕێتەوە بۆ چی؟ . وتارەکە ناوی (سینالۆوا)یە و وتارەکە بە ئینگلیزی نووسراوە Sinaloa. --[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ١٩:٣٢، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)

:سڵاو @[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]، ڕاستییەکەی بەھۆی ئامڕازێکەوە کێشەیەک لە گرێدانی زمانەکان دروست بووە، بەڵام ئێوە دەتوانن لە دەقەی ٩:١٠ تا کۆتایی [https://www.youtube.com/watch?v=bo_ugff2g6A سەیری ئەم ڤیدیۆیە بکەن] و وتارەکەتان گرێ بدەن. ھەر نەتانتوانی، پێم بڵێن تا خۆم بۆتانی گرێ بدەم، بەڵام تکایە ھەوڵ بدەن ئەو سەرچاوانە دانێن کە لە زمانە ڕەسەنەکەوە کراونەتە سەرچاوە نەک تەنیا بنووسن سەرچاوەکە ویکیپیدیای ئینگلیزییە. سپاس و ماندوو نەبن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٢٠:٢١، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
::ببوورە مامۆستا ئەوەی لە ڤیدۆکەدایە هەوڵمدا بیکەم بەڵام لەوە دەچێت کێشە تەکنیکییەکە نەیەڵێت بیکەم، سپاست دەکەم ئەگەر گرێی بدەیت. [[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ٢١:٠٩، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] {{کرا}} ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٢١:٤٤، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
== پرسیار لە [[User:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]ەوە (١٨:٤٤، ٣ی ئازاری ٢٠٢٦) ==

سڵاو، سپاس بۆ گرێدانی وتارەکەی دوێنێ، ئایا ڕێگایەک هەیە کە خۆم فێری ببم بۆ چارەسەرکردنی کێشەی ئەو ئامرازەی بۆتە ڕێگر لە گرێدانی زمانەکان؟ --[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ١٨:٤٤، ٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] شایەنی نییە. ھەر وەک ڤیدیۆکە بیکە، کێشەت نابێت؛ خۆشم ھەر وا گرێم دان. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٢٣:٠٩، ٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.
* Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]).

'''Updates for editors'''
* Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793]

'''Updates for technical contributors'''
* API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests].
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٨:٥٠، ٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30213008 --&gt;
== بۆت ==

سەلام کاک ئارام. هیوادارم لە هەر جێیەکی و لە هەر کاتێک دا باش و تەندرووست بی. کاک ئارام هیوادارم هەژمارەکەت بکەیەوە و ئەو پەیامم ببینی. چۆنێتی چاککردنی بۆتم دەویست، بەس ئەو بەشەی کە تاگ لە وتارەکان دەدا، بۆ ویکیپیدیای فارسیمە لەسەر [[user:KordBot]]، ئەگەر پێم بڵێی چ کۆدێک لە کوێ دەبێ بەکاربێنم تا کارا بێ زۆر باش دەبێ و یارمەتیەکی زۆرت پێ داوم. یاحەق [[بەکارھێنەر:SiNa|&lt;font color=&quot;#00BAAE&quot;&gt;'''سينا'''&lt;/font&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|&lt;font color=&quot;#FC6600&quot;&gt;&lt;small&gt; &lt;sup&gt;'''قسەوباس'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;/font&gt;]] ١١:٢٣، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)

:سڵاو @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] سپاس و ببوورە درەنگ وەڵامم دایەوە؛ من ئیتر بەو شێوەیەی جاران چالاک نیم. [https://github.com/KurdishWikipedia/pywikibot/blob/main/tag.py tag.py] و [https://github.com/KurdishWikipedia/pywikibot/blob/main/tag_data.py tag_data.py] کۆدەکانن، بەڵام بەبێ ڕەزامەندیی ویکیی فارسی نابێت بە کاریان بەریت ئەگینا بەربەستی دەکەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٤:٠٤، ٢٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055]
* On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016]
* Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]].
* Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263]
'''Updates for technical contributors'''
* A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874]
* Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.lib&lt;/code&gt; modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.switch&lt;/code&gt; hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720]
* The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٩:٣٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30260505 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|&quot;Log in with passkey&quot; button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step.
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647]
* The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823]
* Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia.

'''Updates for technical contributors'''
* Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&amp;oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127]

* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]]

'''In depth'''
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٦:٤٩، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30268305 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]].

'''Updates for editors'''
* The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]].
* The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap &quot;Edit&quot;. This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٩:٢٣، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''

* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]].
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304]
* All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]].
* The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;format=php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538]
* The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example &quot;WP&quot; for the &quot;Project&quot; (&quot;Wikipedia&quot;) namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٦:١٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30362761 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature.
'''Updates for editors'''
* On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294]
* The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=query&amp;meta=notifications&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991]
* Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٥:١٦، ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30380527 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest &quot;Liquid Glass&quot; visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias.
* An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]].
* On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857]

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The &lt;code&gt;mirrors.wikimedia.org&lt;/code&gt; service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707]
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; directly, please update them to use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;file&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;filerevision&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741]
* Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&amp;title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]].
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٤:٥٨، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30432763 --&gt;
== دەستکاریکردن و دروسکردنی ووتار! ==

سڵاو @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] من ناتوانم بەهیچ جۆرێک دەستکاری ووتارەکان بکەم یان ووتاری نوێ دروست بکەم مانگ زیاترە وا تێکچووە لای من پێشتر کێشەی نەبوو بەڵام ئێستا هەموو شتێک خراپ و سەقەت بووە، کاتێ ئەچمە بەشی دەستکاریکەر یەکسەر دەوستێت و وەک جۆرێک لە جام بوون وایە ناشتوانرێت بگۆڕێت بۆ دەستکاریکەری کۆد تەنها لەسەر بینراو ئەمێنێتەوە و ئەویش جام ئەبێت! چەندین وێبگەڕی جیاوازم تاقیکردەوە هەمان شتە تەنانەت لە مۆبایلیشدا وایە کار ناکات تێکچووە بە خراپی. [[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ١٦:١٩، ١٩ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

:سڵاو لە تۆش @[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] دەبێت ئێستا چاک بووبێت. دەتوانیت سەیرێکی بکەیتەوە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٢٠:٣٤، ٢٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484]
* All Wikipedia users with new accounts and those who activated the &quot;automatically enable most beta features&quot; option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676]

'''Updates for technical contributors'''
* As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٨:٠٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30458046 --&gt;
== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ١٨:٣٠، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Keegan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30471712 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available.
'''Updates for editors'''
* The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]].
* The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909]
* From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the &quot;Translate to English&quot; dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] 
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as &quot;changes 3&quot; instead of &quot;3 changes&quot; in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091]
'''Updates for technical contributors'''
* The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢٠:٤١، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30498077 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward.

'''Updates for editors'''
* The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks.
* The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mediawiki.ui.input&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٩:١٨، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30524429 --&gt;</text>
      <sha1>nrcyltq7n8rt2isbil9lshe2xsq56fr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سلێمان ئەحمەد ھەرکی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292578</id>
    <revision>
      <id>1589622</id>
      <parentid>1583507</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T12:09:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1589622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3422" sha1="h5ey4aj91ykdmmelh5fxno88ueoa1zs" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٢٦}}
{{Infobox person
| name          = سلێمان ئەحمەد سلێمان
| image         = Sleman ahamd harki.jpg
| caption       = 
| birth_name    = سلێمان ئەحمەد سلێمان
| birth_date    = 
| birth_place   = گوندی دێرێ، دەڤەری [[زرارەتی]]، [[ھەولێر]]
| nationality   = [[کورد]]
| occupation    = [[گۆرانیبێژ]] (ھونەرمەندی میللی)
| years_active  = ١٩٩٠کان – ئێستا
| known_for     = [[لاوک]]، [[حەیران]]، [[مەقام|مەوال]]
| spouse        = خێزاندارە
| children      = ٢ کچ
}}

'''سلێمان ئەحمەد سلێمان''' ناسراو بە '''سلێمان ھەرکی'''، یەکێکە لە [[گۆرانیبێژ]]ە میللییە دیارەکانی [[ھەرێمی کوردستان]]. ناوبراو بە دەنگە بەسۆزەکەی لە چڕینی شێوازە ڕەسەنەکانی وەک [[لاوک]] و [[حەیران]] و مەواڵ ناسراوە.

== ژیاننامە ==
سلێمان ئەحمەد لەدایکبووی گوندی (دێرێ)یە لە دەڤەری [[زرارەتی]] سەر بە پارێزگای [[ھەولێر]]. ناوبراو لە بنەماڵەی (مام براهیما)یە کە لقێکە لە عەشیرەتی [[ھەرکی]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://harki-net.blogspot.com/2017/04/blog-post_16.html?m=1|سەردێڕ=ڤیدیۆ.. سلێمان ئەحمەد ھەركی بۆ ڕوحی شەھیدانی كارەساتی دیبەگە|ماڵپەڕ=ماڵپەڕی ھەرکی نێت|زمان=کوردی}}&lt;/ref&gt;

سلێمان ھەرکی خێزاندارە و خاوەنی دوو کچە. بەھۆی بوونی کێشەی کۆمەڵایەتی و دوژمندارییەوە، شوێنی نیشتەجێبوونی گواستۆتەوە و ئێستا دانیشتووی گوندی (مەزنێ)یە لە دەڤەری [[سۆران]].

== شێوازی ھونەری ==
سلێمان ھەرکی خاوەنی شێوازێکی تایبەتە لە ھونەری میللیدا. ئەگەرچی گۆرانی بۆ مەواڵ و بەنداڤیش دەڵێت، بەڵام زیاتر جەماوەرەکەی بە &quot;مەواڵ&quot; و شێوازە فۆلکلۆرییەکانی وەک &quot;[[لاوک]]&quot; و &quot;[[حەیران]]&quot; دەیناسنەوە، کە بە شارەزاییەوە ئەدایان دەکات.

== زیندانیکردن ==
سلێمان ئەحمەد لە ساڵی ٢٠٠٥ بەھۆی کێشەیەکی کۆمەڵایەتی (دوژمنداری) دەستگیر کرا. بەپێی بڕیاری دادگا ماوەی نزیکەی ١٤ ساڵ لە زینداندا مایەوە. لە ڕێکەوتی ٢٨ی ئابی ٢٠١٨، دوای تەواوکردنی ماوەی سزاکەی، لەلایەن دادگای ھەولێرەوە ئازاد کرا و گەڕایەوە نێو کاری ھونەری.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/74452|سەردێڕ=هونەرمەندی میللی کورد سلێمان ئەحمەد هه‌رکی دوای ١٤ ساڵ لە زیندان ئازادکرا|ماڵپەڕ=کوردستان تیڤی|زمان=کوردی}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]]
[[پۆل:خەڵکی سۆران]]
[[پۆل:ھونەرمەندانی میللی]]
[[پۆل:عەشیرەتی ھەرکی]]</text>
      <sha1>h5ey4aj91ykdmmelh5fxno88ueoa1zs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھاوپەیمانیی ھێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292938</id>
    <revision>
      <id>1589618</id>
      <parentid>1589470</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T12:04:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1589618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22616" sha1="j4bdm43ghn5mbzeba4brtkgazp17epa" xml:space="preserve">{{Databox}}

'''ھاوپەیمانیی ھێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران''' ھاوپەیمانییەک لە لایەنە پێنج ھێزی کوردستانی ئێران لە ٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦ دامەزار، بە ئامانجی ڕزگاری [[کوردانی ئێران|کوردستانی ئێران]] دوای ڕووخانی [[ئێران|کۆماری ئیسلامی ئێران]]. ڕاگەیەندراوی یەکخستنی ھێزە کوردییەکان لە کوردستانی ئێران ([[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]) لە نێوان ناسەقامگیریی کۆماری ئیسلامی ئێران لە دوای [[ناڕەزایەتییەکانی ئێران ٢٠٢٥–٢٠٢٦|ناڕەزایەتییەکانی ئێران لە ساڵانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦]] و دواتر کۆبوونەوەی سەربازیی ئەمریکا لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست پێکھێنرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=ڕاگەیەندراوی ژمارە ١- هاوپەیمانیی هێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران: لە بەردەم چارەنووسسازترین ڕۆژەکانی خۆمان‌داین {{!}} PJAK Soranî |ناونیشان=https://pjak.net/so/10668 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
پێش ئەو ھاوپەیمانییە ھێزەسیاسیەکان [[ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران]]، کە لە ساڵی ٢٠١٨ لەلایەن [[حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران|کۆمەڵەی شۆڕشگێڕ]]، [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران|حیزبی دێموکرات]]، [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)|حیزبی دێموکراتی کوردستان]]، [[سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران|سازمانی خەبات]] و [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان|کۆمەڵەی زەحمەتکێشان]] دامەزرابوو کاریان کردووە. ھەروەھا ناوەندی دیالۆگ بۆ ھاوکاری نێوان حیزبەکانی کوردستانی ئێران کە لە ساڵی ٢٠٢٣ لە دوای [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|ناڕەزایەتییەکانی جینا مەحسا ئەمینی]] بۆ پێشخستنی بەرژەوەندییە سیاسییەکانی کورد بە ھاوبەشی دامەزرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Bodette |یەکەم=Meghan |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdishpeace.org/research/civil-society/irans-kurdish-parties-work-towards-unity-as-protests-escalate/|سەردێڕ=Iran's Kurdish Parties Work Towards Unity as Protests Escalate |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdish Peace Institute |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;ئەمەش دوای ئەوەی ناوەندی ھاوکاری بەھۆی کشانەوەی سازمانی خەبات تووشی پەرتەوازەیی بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سازمانی خەبات لە ناوەندی هاوكاریی حیزبەكان كشایەوە |ناونیشان=https://zagrospost.com/30002 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=زاگرۆس پۆست}}&lt;/ref&gt; لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢٥ەوە ناوەندی دیالۆگ مانگانە کۆبوونەوەی ئەنجام دەدا، سەرۆکایەتی لە نێوان لایەنە بەشداربووەکاندا دەسوڕایەوە.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mukriyan |یەکەم=Rojin |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://theamargi.com/posts/iranian-kurdish-parties-delay-landmark-coalition-agreement|سەردێڕ=Iranian Kurdish Parties Delay Landmark Coalition Agreement |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=the Amargi}}&lt;/ref&gt; بەگوێرەی بەیاننامەیەک کە دوای پێکھێنانی ھاوپەیمانییەکە دەرچووە، ناوەندی دیالۆگ بە ئاسانکاری بۆ ئاڵوگۆڕی بیروڕا و ھەماھەنگی چالاکییەکان ڕۆڵێکی سەرەکی لە دامەزراندنی ئەم ھاوپەیمانیە گێڕاوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://hawarnews.com/en/five-kurdish-parties-form-alliance-in-eastern-kurdistan|سەردێڕ=Five Kurdish parties form alliance in Eastern Kurdistan |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Hawar News}}&lt;/ref&gt;

ھێزە کوردییەکانی ئێران کە بەشێکبوون لە ناوەندی دیالۆگ، چەندینجار بوونە ئامانجی سەربازی ئێران، لەوانەش لە کاتی [[ھێرشەکانی ٢٠٢٢ی ئێران بۆ سەر ھەرێمی کوردستان]].&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-884039|سەردێڕ=Kurdish group claims Iran missile, drone attack {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}&lt;/ref&gt;ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٢٣ [[عێراق]] و [[ئێران]] ڕێککەوتنێکی ئەمنییان واژوو کرد کە پێویستە بەغدا حیزبەکانی کوردستانی ئێران لە ناوچە سنوورییەکان دووربخاتەوە و بیانگوازێتەوە بۆ کەمپەکانی ناو شارەکانی ھەرێمی کوردستان.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/4656|سەردێڕ=Iranian Kurdish opposition groups form new joint alliance |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، لەژێر چاودێری ناوەندی وتووێژ لە کۆبوونەوەیەکی ئاست بەرزدا بۆ ھەماھەنگی وەڵامدانەوەی ھاوبەش بۆ [[ناڕەزایەتییەکانی ئێران ٢٠٢٥–٢٠٢٦|ناڕەزایەتییەکانی ساڵی ٢٠٢٥–٢٠٢٦ لە ئێران]] کۆبوونەوەیەکی ھاوبەش لە نێوان سەرۆکی لایەنەکان ئەنجامدرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frantzman |یەکەم=Seth |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/01/kurdish-opposition-groups-in-iran-support-protests-claim-attacks-on-tehran-regime.php|سەردێڕ=Kurdish opposition groups in Iran support protests, claim attacks on Tehran regime |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=FDD's Long War Journal |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; زۆربەیان پشتیوانیان لە ناڕازیەتیەکان کرد و داوای مانگرتنی گشتیان کرد.&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/4656|سەردێڕ=Iranian Kurdish opposition groups form new joint alliance |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}&lt;/ref&gt; مانگرتنەکان لە زۆربەی شارە کوردنشینەکانی ئێران بەدیکرا، لەوانە لە [[پارێزگای کرماشان]]، [[پارێزگای کوردستان]]، و [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://hengaw.net/en/reports-and-statistics-1/2026/01/article-5|سەردێڕ=Kurdistan on strike as shops and markets close across 39 cities |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Hengaw |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Rojhelat |ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=مانگرتنی سەرکەوتووانەی شارەکانی کوردستان |ناونیشان=https://www.rojhelat.media/?p=422 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=تێلویزیۆنی ڕۆژهەلات}}&lt;/ref&gt;

ڕۆژی ١٢ی شوباتی ٢٠٢٦، حەوت لایەنی کوردی ئێران بۆ پەسەندکردنی ڕەشنووسی ڕێککەوتننامەیەک و پێکھێنانی ھاوپەیمانی ھێزەکان کۆبوونەوە. پرۆسەکە دواکەوت دوای ئەوەی دوو لایەن ڕەتیانکردەوە بەڵگەنامەکە واژوو بکەن. ناوەندی دیالۆگ بڕیاری دواخستنی کارەکانی دا بەڵام ڕایان گەیاند کە ئەو پێنج لایەنەی کە پێشتر واژوویان کردووە دەتوانن لە چەند ڕۆژی داھاتوودا بەردەوام بن لە دامەزراندنی ھاوپەیمانییەکە ئەگەر دوو لایەنەکەی دیکە ھەڵبژێرن بەشداری نەکەن.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mukriyan |یەکەم=Rojin |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://theamargi.com/posts/iranian-kurdish-parties-delay-landmark-coalition-agreement|سەردێڕ=Iranian Kurdish Parties Delay Landmark Coalition Agreement |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=the Amargi}}&lt;/ref&gt;

=== دامەزراندن ===
ھاوپەیمانییەکە لە ٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦ دامەزراندنی خۆی ڕاگەیاند&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هاوپەیمانی هێزە سیاسییەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان ڕاگەیەندرا: ئامانجمان ئازادی کوردستانە |ناونیشان=https://sorani.anf-news.com/کوردستان/hawpymany-hz-syasyykany-zhhaty-kwrdstan-agyndra-yamanjman-yazady-kwrdstan-83269 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=ANF News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=هاوپەیمانیی هێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران ڕاگەیەندرا -|ناونیشان=https://www.aryen.tv/language/ku/هاوپەیمانیی-هێزە-سیاسییەکانی-کوردست/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.aryen.tv/language/ku/%D9%87%D8%A7%D9%88%D9%BE%DB%95%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C%DB%8C-%D9%87%DB%8E%D8%B2%DB%95-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

لە ڕۆژانی دواتردا بەرەی جەماوەری دیموکراتی ئەھوازی، ھاوپشتی فراوان بۆ ئازادی و یەکسانی لە ئێران،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦|trans-title=The People's Democratic Front of Ahvaz congratulates the formation of the Coalition of Political Forces of Iranian Kurdistan |ناونیشان=https://x.com/PDKIkurdish/status/2025866775770870209|سەردێڕ=حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران (@PDKIkurdish) on X |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=KDPI on X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://x.com/PDKIkurdish/status/2026253245807555054|سەردێڕ=حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران (@PDKIkurdish) on X |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=PDKI on X}}&lt;/ref&gt; [[کۆنگرەی نەتەوەییی کوردستان|کۆنگرەی نەتەوەیی کوردستان]] (کەنەکە)،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://rojhelat.info/en/12269|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Rojhelat Info}}{{بەستەری مردوو|url=https://rojhelat.info/en/12269 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=ROJNEWS |یەکەم=rojnews sh |ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=کەنەکە دامەزراندنی هاوپەیمانیی پارتەکانی ڕۆژهەڵات پیرۆز دەکات - كوردستان |ناونیشان=https://rojnews.news/?p=672011 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=کوردی - RojNews.News}}&lt;/ref&gt; یەھودا بن یوسف سەرۆکی [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل|پێکھاتەی کوردی جوولەکە لە ئیسرائیل]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.dengeamerika.com/a/kurd-iran/8116695.html|سەردێڕ=Kurdên Cihû li Îsraîlê Hevpeymanîya 5 Hêzên Kurdên Îranê Pîroz Dikin |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Voice of America |زمان=ku}}&lt;/ref&gt; و [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پارتی یەکێتیی دیموکرات]] (پەیەدە) پیرۆزبایی دامەزراندنی ھاوپەیمانییان کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://rojhelat.info/en/12246|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Rojhelat Info}}{{بەستەری مردوو|url=https://rojhelat.info/en/12246 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; بەڵام پێکھاتەکە کاردانەوەی دوژمنکارانەی گرووپەکانی دیکەی بەدوای خۆیدا ھێنا. ڕێبەری [[Iranian opposition|ئۆپۆزسیۆنی]] پاشایەتی، [[ڕەزا پەھلەوی]] ڕەخنەی لە ھاوپەیمانییەکە گرت و پارتە کوردییەکانی بە [[جیاخوازی]] و ھەڕەشەی ھەنگاوی سەربازی لە دوای ڕووخانی ڕژێمی ئێستا کرد دژیان. لە بەرامبەردا ھاوپەیمانییەکە پابەندبوونی خۆی بە مافەکانی کورد دووپاتکردەوە و داوای لە «ھێزەکانی لایەنگری ئازادی» کرد دژی [[دەسەڵاتخوازی]] بوەستنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://rojhelat.info/en/12264|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Rojhelat Info}}{{بەستەری مردوو|url=https://rojhelat.info/en/12264 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://apnews.com/article/iran-iraq-kurds-pahlavi-6beae57e9fdc3546a61ec8f1432eef4b|سەردێڕ=Tensions between son of Iran's last shah and Kurdish dissidents show cracks in Iranian opposition |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=AP News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=هاوپەیمانی هێزەکانی کوردستانی ئێران تۆمەتی &quot;جیاخوازی&quot; لەلایەن ڕەزا پەهلەویەوە ڕەتدەکاتەوە |ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/8117885.html |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Voice of America |زمان=ku}}&lt;/ref&gt;

=== شەڕی ئێران ===
دوابەدوای [[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ئێران لە ساڵی ٢٠٢٦]]، نوێنەرانی ھاوپەیمانییەکە ڕایان گەیاند کە بە ھاوبەشی بڕیارە سیاسی و سەربازییەکان ڕادەگەیەنن و خۆیان بۆ قۆناغێکی نوێ ئامادە دەکەن، بانگەشەیانکرد کرد کە ھێزەکانیان «لە قووڵایی ناو ئێران» دان و بەدرێژایی [[سنووری ئێران و عێراق]]، ئامادەن وەڵام بدەنەوە لەگەڵ پەرەسەندنی دۆخەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.dengeamerika.com/a/iran-kurds-position/8118628.html|سەردێڕ=Partîyên Kurdên Îranê di Biryarên Xwe yên Siyasî û Leşkerî de Yekgirtî ne |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Voice of America |زمان=ku}}&lt;/ref&gt; ھەندێک لە ئەندامانی ھاوپەیمانیەکە بانگەشەیانکرد کرد کە ھێزەکانیان پێشتر سەرقاڵی شەڕی سوپای ئێران بوون، لەکاتێکدا پێگەکانیان لە یەک کاتدا بە [[ھێرشی مووشەکی و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان ھەرێمی کوردستان ٢٠٢٦|ھێرشی مووشەکی و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لە ھەرێمی کوردستان]] کراونەتە ئامانج.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frantzman |یەکەم=Seth J. |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.fdd.org/analysis/2026/03/02/kurdish-iranian-opposition-groups-say-iran-targeted-them-in-northern-iraq-claim-operations-in-iran/|سەردێڕ=Kurdish Iranian opposition groups say Iran targeted them in northern Iraq, claim operations in Iran |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=FDD |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە ٢ی ئازاری ٢٠٢٦دا، ھاوپەیمانی لە یەکەم لێدوانی ھاوبەشیان لە دوای دامەزراندنیەوە، قسەیان بۆ [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزە چەکدارەکانی ئێران]] کرد کە لە ناوچە کوردنشینەکاندا جێگیر بوون و داوایان لێکردن «خۆیان لە پاشماوەکانی کۆماری ئیسلامی جیابکەنەوە». ھەروەھا داوای کرد خەڵک بە وشیارییەوە چاودێری ڕووداوەکان بکەن و ھەنگاوەکانیان لەگەڵ ڕێنماییەکانی ھاوپەیمانی ڕێکبخەن بۆ ئەوەی بتوانن بە سەلامەتی و یەکگرتوویی بەرەو قۆناغی داھاتوو ھەنگاو بنێن و دامەزراوە گشتییەکان و دامەزراوە خزمەتگوزارییەکان بپارێزن لە ماوەی ئەو قۆناغەی کە بە ئەگەری داڕمانی ڕژێم و [[سەربزێوی|ڕاپەڕینی جەماوەری]] وەسفی کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هاوپەیمانی هێزە کوردستانییەکان: لەکاتی ڕاپەریندا دەزگاکان بپارێزن |ناونیشان=http://www.speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&amp;jmare=151646&amp;Jor=1 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=speemedia.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://theamargi.com/posts/in-their-first-statement-iranian-kurdish-alliance-signals-readiness-for-regime-change|سەردێڕ=In Their First Statement, Iranian Kurdish Alliance Signals Readiness for Regime Change |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Amargi}}&lt;/ref&gt;

لە ٣ی ئازاردا، ھێرشە چڕکراوەکان لە ناوچە زۆرینە کوردییەکانی ڕۆژاوای ئێران، لەوانەش لێدان لە بنکە سنوورییەکان بەدرێژایی سنووری ئێران-عێراق و دامەزراوە ئەمنییەکانی دیکە، لەلایەن ھەندێک لە شرۆڤەکارانەوە بە &quot;رێگای بۆ پێشڕەوییەکی کورد &quot; وەسفکران.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-israel-us-strikes-2026/card/trump-open-to-supporting-armed-militias-in-iran-u-s-officials-say-nydkWoLgSs641jEV68Dg|سەردێڕ=Trump Open to Supporting Armed Militias in Iran, U.S. Officials Say |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Wall Street Journal |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://israel-alma.org/daily-report-the-second-iran-war-march-3-2026-1900/|سەردێڕ=Daily Report: The Second Iran War – March 3, 2026 (19:00) |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Alma Research and Education Center |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; ئەمە ھاوکات بوو لەگەڵ بڵاوبوونەوەی پەیوەندی تەلەفوونی لە نێوان [[دۆناڵد ترامپ]] سەرۆکی ئەمریکا و [[مستەفا ھیجری]] سەرۆکی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] (PDKI).&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.cnn.com/2026/03/03/politics/cia-arming-kurds-iran|سەردێڕ=CIA working to arm Kurdish forces to spark uprising in Iran, sources say {{!}} CNN Politics |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=CNN |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە ٩ی ئازاردا لۆگۆی ھاوپەیمانییەکە پەسەندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=لۆگۆی هاوپەیمانیی هێزە سیاسییەكانی رۆژهەڵات قسەی زۆر لەسەر دەكرێت.. لە كوێوە هاتووە؟ |ناونیشان=https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&amp;jmare=198846&amp;Jor=14 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=www.wishe.net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://english.anf-news.com/kurdistan/logo-of-alliance-of-political-forces-of-rojhilate-kurdistan-disclosed-84291|سەردێڕ=Logo of Alliance of Iranian Kurdistan Political Parties disclosed |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=ANF News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|شەڕ|کوردستان|ئێران}}

[[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکانی ئێران]]
[[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان]]
[[پۆل:ھاوپەیمانییەکانی حزبە سیاسیەکانی کورد]]
[[پۆل:ڕێکخراوە کوردییە عێراقییەکان]]</text>
      <sha1>j4bdm43ghn5mbzeba4brtkgazp17epa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئێران مۆڵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295546</id>
    <revision>
      <id>1589722</id>
      <parentid>1583609</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:25:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1589722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15075" sha1="oi7evmp6eiaafuxg1hh659kt4zuuz7m" xml:space="preserve">{{Infobox shopping mall
| name = ئێران مۆڵ
| native_name = ایران مال
| native_name_lang = فارسی
| logo = لۆگۆی ئێران مۆڵ.png
| image = Iran Mall.jpg
| opening_date = {{start date and age|٢٠١٨|٥|١|df=yes}}
| caption = ئێران مۆڵ لە ٢٠٢١
| location = نزیک [[دەریاچەی چیتگەر]]، باکووری ڕۆژاوای [[تاران]]، [[ئێران]]
| coordinates = {{coord|35|45|12.2|N|51|11|32.7|E|display=inline,title}}
| owner = [[بانکی ئایەندە]]
| number_of_stores = +٢،٥٠٠
| floor_area = ١،٩٥٠،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە (٢١،٠٠٠،٠٠٠ پێی چوارگۆشە)
| floors = ٧
| parking = +٢٠،٠٠٠
| website = {{URL|https://www.iranmall.com|IranMall.com}}
}}

'''ئێران مۆڵ''' ({{بە فارسی|ایران مال}}) یان '''بازاڕی گەورەی ئێران''' (بە فارسی: بازار بزرگ ایران) گەورەترین [[مۆڵ]] لە جیھاندایە، کە دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای [[تاران]]، پایتەختی [[ئێران]] لە نزیک [[دەریاچەی چیتگەر]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Largest malls worldwide, by GLA 2020|ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/917586/shopping-malls-with-the-largest-gross-leasable-area-worldwide/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=The 10 Biggest Shopping Malls In The World|ناونیشان=https://www.worldatlas.com/articles/the-biggest-shopping-malls-in-the-world.html|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=WorldAtlas|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Top 20 Biggest Malls in the World |ناونیشان=https://eucarlhotels.com/biggest-mall-in-the-world/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Eucarl Hotels |زمان=en-us |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118220639/https://eucarlhotels.com/biggest-mall-in-the-world/}}&lt;/ref&gt;

ئەم کۆمەڵە فرەمەبەستە لەسەر زەوییەک بە ڕووبەری ٣١٧،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە و لە حەوت نھۆمدا دیزاین کراوە. ڕووبەری ژێرخانەکەی لە قۆناغی یەکەمدا ١،٣٥٠،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە بوو کە دوای تەواوبوونی سەرجەم قۆناغەکانی گەشەپێدان، گەیشتە ١،٦٠٠،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە.

قۆناغی یەکەم بە قەبارەی ٢٦٧،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە ڕووبەری گشتیی گونجاو بۆ بەکرێدان و ٧٠٨ یەکەی بازرگانی، لە ١ی ئایاری ٢٠١٨دا کرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Mall's 1st Phase Takes Off|ناونیشان=https://www.en.eghtesadonline.com/Section-economy-4/24578-iran-mall-st-phase-takes-off|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211220125342/https://www.en.eghtesadonline.com/Section-economy-4/24578-iran-mall-st-phase-takes-off|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

زیاتر لە ١،٢٠٠ بەڵێندەر و ٢٥،٠٠٠ کرێکار بەشدارییان لە سازکردنی ئێران مۆڵدا کرد. خاوەنداری ئەم دامەزراوەیە ھەتا تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ [[بانکی ئایەندە]] بوو، دواتر بانکەکە لەلایەن حکوومەتی ئێرانەوە ھەڵوەشێنرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Ayandeh Bank Wants to Sell $3.5 Billion Iran Mall|ناونیشان=https://financialtribune.com/articles/business-and-markets/106539/ayandeh-bank-wants-to-sell-35-billion-iran-mall|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Financial Tribune|زمان=En|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241205125732/https://financialtribune.com/articles/business-and-markets/106539/ayandeh-bank-wants-to-sell-35-billion-iran-mall|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Motamedi |یەکەم=Maziar |سەردێڕ=Corruption, mismanagement in spotlight as Iran dissolves major private bank |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/27/corruption-mismanagement-in-spotlight-as-iran-dissolves-major-private-bank |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}&lt;/ref&gt; دوای ھەڵوەشاندنەوە و لەدەستدانی مۆڵەتی بانکی، [[بانکی ناوەندیی ئێران]]، بانکی ئایەندە لەگەڵ [[بانکی نیشتیمانیی ئێران|بانکی میللیی ئێران]] یەکی گرت، بەڵام ئێران مۆڵی وەک بەشێک لە پڕۆسەی ھەڵوەشانەوە و داڕشتنەوەی سامان فرۆشت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Iran moves to value Iran Mall as part of Ayandeh Bank liquidation process |ناونیشان=https://www.intellinews.com/iran-moves-to-value-iran-mall-as-part-of-ayandeh-bank-liquidation-process-417871/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=www.intellinews.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt; بیرۆکەی سەرەکیی بنیاتنانی ئەم دامەزراوە گەورەیە لە [[عەلی ئەنساری]]یەوە ھاتووە، کە ھەروەھا بەڕێوەبەری جێبەجێکاری سازکردنی ئێران مۆڵیش بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Briggs|یەکەم=Fiona|سەردێڕ=Businessman funds conversion of one of world's largest shopping centres into 3,000-bed hospital in Tehran|ناونیشان=https://www.retailtimes.co.uk/businessman-funds-conversion-of-one-of-worlds-largest-shopping-centres-into-3000-bed-hospital-in-tehran/|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Retail Times|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230129064056/https://www.retailtimes.co.uk/businessman-funds-conversion-of-one-of-worlds-largest-shopping-centres-into-3000-bed-hospital-in-tehran/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== شانازی و تۆمارە نێونەتەوەیییەکان ==
ئێران مۆڵ بۆ ماوەی سێ ساڵ (٢٠١٥، ٢٠١٦ و ٢٠١٧) بەشداریی لە پێشانگای ''ماپیک'' کردووە و لە ساڵی ٢٠١٧دا لەلایەن ''ئاڕ ئێڵ ئای''یەوە وەک باشترین مۆڵی بازرگانیی پێشبینیکراو لەڕووی قەبارە و شوێنەکانی خزمەتگوزاری، کولتووری و کاتبەسەربردنەوە ڕێزلێنانی بۆ کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=RLI most anticipated opening 2017|ناونیشان=https://rli.uk.com/awards/iran-mall/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231022225340/https://rli.uk.com/awards/iran-mall/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=tamel|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Iran Mall, Luxury in Tehran|ناونیشان=https://yesicannes.com/iran-mall-luxury-tehran-41692|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=YesICannes|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://trendzmena.com/building-a-shopping-mall-issue1/&lt;/ref&gt;

بەپێی [[تۆمارە جیھانییەکانی گینس]]، درێژترین پڕکردنەوەی بەردەوامی کۆنکرێت بۆ ئێران مۆڵ تۆمار کراوە. ئەم تۆمارە لەنێوان ١ ھەتا ٦ی ئازاری ٢٠١٨دا بەدەست ھاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iranmall's Guinness World Records|ناونیشان=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/510150-longest-continuous-concrete-pour}}&lt;/ref&gt;

== شوێنە سەرنجڕاکێشەکان ==
=== بازاڕی خۆماڵی ===
بازاڕی خۆماڵیی ئێران مۆڵ کاریگەری و سەرنجی لە بازاڕەکانی [[ئەسفەھان]]، [[کاشان]]، [[شیراز]]، [[قەزوین]] و [[قوم]] وەرگرتووە. ئەم دامەزراوەیە بەپێی داڕێژە و شێوازە مێژووییەکانی [[تەلارسازیی ئێرانی]]، وەک بازاڕە مێژووییەکان و بینا پەیوەندیدارەکان دیزاین کراوە و بنیات نراوە.

=== باخچەی دیدار ===
سەقفی باخچەی دیدار ١٤ (٤٦ پێ) مەتر درێژە، لە شووشە دروست کراوە و بە فوارە و دارخورما ڕازاوەتەوە.

=== باخچەی ماهان ===
باخچەی ماھان بە پاناییی ٥٠ مەتر (١٦٠ پێ)، درێژاییی نزیکەی ١٧٠ مەتر (٥٦٠ پێ) و ڕووبەری نزیکەی ١٦،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە (١٧٠،٠٠٠ پێی چوارگۆشە) لەسەر سێ نھۆم لە پارکینگە بازرگانییەکانی یەکەم و دووەم لە پێنج ئاستدا بنیات نراوە.

=== ھۆڵی ئاوێنە ===
ھۆڵی ئاوێنەی ئێران مۆڵ کە بە تایبەتمەندیی [[ئاوێنەکاری]]یەوە ڕازاوەتەوە، لەسەر بنەمای دیزاینی ھۆڵی ئاوێنە لە [[کۆشکی گوڵستان]] بنیات نراوە.&lt;ref&gt;https://www.atlasobscura.com/places/iran-mall&lt;/ref&gt;

=== فرۆشگای خواردنەوە خۆماڵییەکان ===
لە لای باشووری ڕۆژھەڵاتی بازاڕی خۆماڵیی ئێران مۆڵ، شوێنێک بە ڕووبەری ٢٥٠ مەتری چوارگۆشەوە بۆ فرۆشگای خواردنەوە خۆماڵییەکان تەرخان کراوە.

=== کتێبخانە ===
ئێران مۆڵ پێکھاتەیەکی جیاواز لەژێر ناوی کتێبخانەی جوندیشاپوور پێشکەش دەکات کە بەناوی [[زانکۆی جوندیشاپوور]] کراوەتەوە.

=== پێشانگای ئۆتۆمۆبیل ===
پێشانگاییەکی ئۆتۆمۆبیل لە ڕۆژاوای ئێران مۆڵ بوونی ھەیە.

== ھۆتێل و ناوەندی بازرگانیی جیھانی ==
[[پەڕگە:Iran mall.jpg|وێنۆک|ھۆتێلی ئێران مۆڵ]]
ھۆتێلی ئێران مۆڵ یەکێک لە گەورەترین بەشەکانی ئەم دامەزراوەیە. ئەم بینا گەورە و ڕووناکە، کە لە ڕۆژھەڵاتترین بەشی ئێران مۆڵدا ھەڵکەوتووە، خاوەنی ١٨ نھۆم و زیاتر لە ٣٠٠ ژوورە. ھۆتێلەکە لە قۆناغەکانی کۆتاییی دروستکردندایە. ناوەندی بازرگانیی جیھانی کە بورجێکە لە باڵی ڕۆژاوای ئێران مۆڵدا، دوای دروستکردنی بۆ کۆمپانیا گەورە نیشتمانی و نێونەتەوەیییەکان و بەکارھێنانی جۆراوجۆری بازرگانی و کارگێڕییەوە تەرخان دەکرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=team |یەکەم=I. B. R. |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٤ |سەردێڕ=Iran Mall Uncovered: An Insider's Look at the World's Largest Mall |ناونیشان=https://iranbrands.review/tourism/commercial-centers/iran-mall/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٤ |وێبگە=Iran Brands Review |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240527093603/https://iranbrands.review/tourism/commercial-centers/iran-mall/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Das |یەکەم١=Bipro |سەردێڕ=19 Biggest Malls In The World {{!}} 2024 Edition |ناونیشان=https://www.rankred.com/biggest-malls-in-the-world-2/#1_Iran_Mall |وێبگە=RankRed |ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Says|یەکەم=Iadmin|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Top 10 Biggest Shopping Malls In The World 2022|ناونیشان=https://infos10.com/biggest-shopping-malls-in-the-world/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Infos-10|زمان=en-us}}&lt;/ref&gt;

== بەکارھێنان لە سەردەمی گشتگیربوونی کۆڤید–١٩ ==
لە ١٦ی ئازاری ٢٠٢٠، بۆ یەکەمجار و لە وەڵامی [[گشتگیربوونی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩–٢٠|گشتگیربوونی کۆڤید–١٩]]دا، ئێران مۆڵ سەرجەم یەکە‌کانی داخست و ناوەندێکی چاکبوونەوەی بۆ تووشبووانی کۆڤید–١٩ دامەزراند. ئەم ناوەندە چاکبوونەوەیە لە کەمتر لە سێ ڕۆژدا بە توانای ٣،٠٠٠ تەخت دامەزرا و بۆ ماوەی دوو مانگ چالاک بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Mall home to 3000 COVID-19 patients|ناونیشان=http://iranpress.com/content/19923/iran-mall-home-3000-covid-19-patients|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=iranpress.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە ئایاری ٢٠٢١دا، ناوەندی ڤاکسیناسیۆنی مۆڵەکە وەک یەکێک لە گەورەترین شوێنەکانی ڤاکسیناسیۆن لە وڵاتدا دەستی بە کارکردن کرد؛ ئەم ناوەندە بە توانای لێدانی زیاتر لە ٢٠،٠٠٠ ژەمە ڤاکسین، لانیکەم ھەتا کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ خزمەتگوزاریی پێشکەشی ھاووڵاتیان کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=COVID-19 vaccination program launched in Tehran's largest mall|ناونیشان=https://parstoday.com/en/news/iran-i142372|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Pars Today|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەررچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ئابووری|ئێران}}

[[پۆل:مۆڵەکانی ئێران]]
[[fa:ایران مال]]</text>
      <sha1>oi7evmp6eiaafuxg1hh659kt4zuuz7m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی ویکیپیدیا:ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی - 2026</title>
    <ns>5</ns>
    <id>295923</id>
    <revision>
      <id>1589674</id>
      <parentid>1589545</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T18:57:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* تەواوبوونی کات */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1589674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5414" sha1="a8gsr547i24en6lcoxe0jdp48tp46j1" xml:space="preserve">== سڕینەوە ==

@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوت لێ بێت، زۆرم پێ خۆش بوو سەرەتا کە ھاتییە ناو ئەو پرۆژەیە و دەبوو ھۆی گەرمبوونی پێشبڕکێکان، ئێستاش بە تەواوی ڕێز لە ھەر بڕیارێکی بیدەی دەگرم، بەڵام تکایە ئەو وتارانەی سازت کردوون بیانگەڕێنەوە، داوات لێ دەکەم وتارەکان بگەڕێنەوە و ئەگەر ھەر ویستت ھێڵێکی ڕەش لە ناوەکەت بدە لە بەشی ئەنداماندا بەڵام با وتارەکان بمێننەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٢٢، ١٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سڵاو لەتۆش، هیڤچا، شتێک لەمندا هەیە ناتوانم ڕێگری لێبکەم بەئاسانی؛ ئەویش ئەوەیە: وتارێک نەزانم باسی چی دەکات ئەوا دروستی ناکەم، دەبوایە هەر لە سەرەتاوە بەشداریم نەکردایە. ئاخر یەکێک پێم بڵێت وتار بڕان بوو؟ ئەم وتارانە من نزیک ١٠ وتارم نووسی کاتێک دەمخەێندنەوە هەر نەمدەزانی باسی چی دەکات هێندە وتاری وشک و ناخۆش بوون (جگە لە وتارە ژیاننامەییەکان). ئەوان دەیانتوانی وتاری تر بھێنن کە بەکارهێنەران حەزی پێ بکەن و پارەکە لە شتێکی چێژیەخشتر سەرف بکەن نەک لە وتاری وشک و ناپێویست. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٦:٤٠، ١٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] وەڵا بەتەواوی ھاوڕام، بەداخەوە کەس بەشداریی ناکات و ھیچ ھەستێکی پێشبڕکێی تێدا نییە! ئێستا نووسینی وتارێکی ٣٠ کیلۆبایتی بۆ من خۆشترە لە نووسینی ئەو جۆرە کۆلکە وتارانە. بەڵام ئەگەر بە قسەی ئەو برا بچووکەت دەکەیت بگەڕێوە بۆ پرۆژەکە و ھەر چەند کەم بەشداریی تێدا بکە و یانیش بەشداریی مەکە بەڵام با ئەو وتارانەت بمێننەوە. ئەگەریش ھەر سووری لەسەر ڕۆیشتن ئەوە با وتارەکانت ھەر بمێننەوە، دواتر دەتوانین چاکسازییان تێدا بکەین. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:١٤، ١٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: هیڤجا گیان، من ئەو وتارانەی لەو پێشبڕکێیە دروستم کردن؛ کاتێک دەیانخوێنمەوە هیچی لێ تێناگەم، من کە خۆم هیچی لێ تێنەگەم ئەوا چاوەڕێ ناکەم خوێنەر لێی تێ بگات. ئێستا دەتوانم دووهێندە وتار دروست بکەمەوە و قەرەبووی ئەو وتارانە بکەمەوە کە سڕیمەوە. هیڤجا؛ گەر پێشبڕکێ دابنرێت، ئەوا با شتێک بێت کە چێژببەخشێت نەک ئەم وتارە وشک و قورسانە، خۆ ئێمە ٥٠٠ هەزار وتارمان نییە. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٤٥، ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] وەڵا ڕاستە، قسەکەت جوانە، بەتەواوی ١٠٠٪ لەگەڵت هاوڕام، ئینشاڵڵا بۆ جاری داهاتوو ئێمەش لەگەڵ دانەری پڕۆژە و کێبڕکێکان بەشدار دەبین و ڕاوبۆچوونی خۆمان دەڵێین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٠٣، ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== تەواوبوونی کات ==

سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] سپاس بۆ پێکھێنانی ئەو کێبڕکێیە، ئەوە پێنج ڕۆژی تر ماوەی تەواو دەبێ؛ بەڵام بینیم ئێوە وتاری نوێتان زیاد کردووە لە کاتێکدا ھەر من لە پێشدادا بەشداریم تێدا کردووە. داوا دەکەم کاتی کێبڕکێیەکە درێژ بکەنەوە تاوەکوو بتوانین کەسانی زیاتر بێتین بۆ ئەوەی بەشداریی ئەو پرۆژەیە بکەن و لانیکەم پڕۆژەکە بگاتە ئەنجامی خۆی. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٠٨، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:ئێستا بینیم کە ماوەکەی ھەتا ١٥ی تەممووز درێژ کراوەتەوە، زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٧، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>a8gsr547i24en6lcoxe0jdp48tp46j1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پەنەما</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296181</id>
    <revision>
      <id>1589787</id>
      <parentid>1588273</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T11:20:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>ڕێکخستنەوەی ڕێزمانی و ڕێنووس</comment>
      <origin>1589787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2260" sha1="r4omvu3b3zs08relwwh198xigpk3lxa" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Partido Galicia - Panamá en Balaídos 51.jpg|220px|وێنۆک|ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پەنەما لە ساڵی ٢٠٢٤]]
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پەنەما ({{بە ئیسپانی|Selección de fútbol de Panamá}}) ھەڵبژاردەی فەرمی و نوێنەری وڵاتی [[پەنەما]] یە و لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی پەنەما و سەرپەرشتی دەکرێت، لە ساڵی ١٩٣٧ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٣٨ەوە ئەندامی [[فیفا]]یە و لە ساڵی ١٩٦١ەوە ئەندامی [[کۆنکاکاف]]ە. لە ساڵی ١٩٣٨ یەکەم یاریی فەرمیی تیپەکە بەرانبەر ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ڤەنزوێلا بووە کە یارییەکە بە دوو گۆڵ بەرانبەر یەک گۆڵ بردوتەوە. لە ساڵی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨|٢٠١٨]] بۆ یەکەم جار بەشداریی جامی جیھانیی فیفا دەکات و لە جامی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦|٢٠٢٦]] بۆ دووەم جار بەشدار دەبێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=From agony to ecstasy: Panama's remarkable journey to the 2018 World Cup and a night they'll never forget |ناونیشان=https://www.independent.co.uk/sport/football/international/panama-world-cup-2018-usa-from-agony-to-ecstasy-a-night-they-ll-never-forget-a7994516.html |وێبگە=The Independent |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=World Cup 2018: Roman Torres - the 'film star' leading Panama's England challenge |ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/43292551 |وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=World Football Elo Ratings |ناونیشان=https://www.eloratings.net/ |وێبگە=www.eloratings.net}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{پۆلی کۆمنز|Panama national association football team}}
{{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|وەرزش|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{تۆپی پێ-کۆلکە}}

[[پۆل:تۆپی پێ لە پەنەما]]
[[پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ]]</text>
      <sha1>r4omvu3b3zs08relwwh198xigpk3lxa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589789</id>
      <parentid>1589787</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T11:21:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <origin>1589789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2259" sha1="qgyaiz87wuw96xhbt0a3zb3ojfcbgzv" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Partido Galicia - Panamá en Balaídos 51.jpg|220px|وێنۆک|ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پەنەما لە ساڵی ٢٠٢٤]]
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پەنەما ({{بە ئیسپانی|Selección de fútbol de Panamá}}) ھەڵبژاردەی فەرمی و نوێنەری وڵاتی [[پەنەما]]یە و لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی پەنەما و سەرپەرشتی دەکرێت، لە ساڵی ١٩٣٧ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٣٨ەوە ئەندامی [[فیفا]]یە و لە ساڵی ١٩٦١ەوە ئەندامی [[کۆنکاکاف]]ە. لە ساڵی ١٩٣٨ یەکەم یاریی فەرمیی تیپەکە بەرانبەر ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ڤەنزوێلا بووە کە یارییەکە بە دوو گۆڵ بەرانبەر یەک گۆڵ بردوتەوە. لە ساڵی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨|٢٠١٨]] بۆ یەکەم جار بەشداریی جامی جیھانیی فیفا دەکات و لە جامی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦|٢٠٢٦]] بۆ دووەم جار بەشدار دەبێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=From agony to ecstasy: Panama's remarkable journey to the 2018 World Cup and a night they'll never forget |ناونیشان=https://www.independent.co.uk/sport/football/international/panama-world-cup-2018-usa-from-agony-to-ecstasy-a-night-they-ll-never-forget-a7994516.html |وێبگە=The Independent |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=World Cup 2018: Roman Torres - the 'film star' leading Panama's England challenge |ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/43292551 |وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=World Football Elo Ratings |ناونیشان=https://www.eloratings.net/ |وێبگە=www.eloratings.net}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{پۆلی کۆمنز|Panama national association football team}}
{{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|وەرزش|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{تۆپی پێ-کۆلکە}}

[[پۆل:تۆپی پێ لە پەنەما]]
[[پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ]]</text>
      <sha1>qgyaiz87wuw96xhbt0a3zb3ojfcbgzv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589791</id>
      <parentid>1589789</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T11:23:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <origin>1589791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2263" sha1="7pw73600qo2jilkcpaktsnk077306il" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Partido Galicia - Panamá en Balaídos 51.jpg|220px|وێنۆک|ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پەنەما لە ساڵی ٢٠٢٤]]
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پەنەما ({{بە ئیسپانی|Selección de fútbol de Panamá}}) ھەڵبژاردەی فەرمی و نوێنەری وڵاتی [[پەنەما]]یە و لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی پەنەما و سەرپەرشتی دەکرێت، لە ساڵی ١٩٣٧ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٣٨ەوە ئەندامی [[فیفا]]یە و لە ساڵی ١٩٦١ەوە ئەندامی [[کۆنکاکاف]]ە. لە ساڵی ١٩٣٨ یەکەم یاریی فەرمیی تیپەکە بەرانبەر ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ڤەنزوێلا بووە کە یارییەکە بە دوو گۆڵ بەرانبەر یەک گۆڵ بردووەتەوە. لە ساڵی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨|٢٠١٨]] بۆ یەکەم جار بەشداریی جامی جیھانیی فیفا دەکات و لە جامی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦|٢٠٢٦]] بۆ دووەم جار بەشدار دەبێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=From agony to ecstasy: Panama's remarkable journey to the 2018 World Cup and a night they'll never forget |ناونیشان=https://www.independent.co.uk/sport/football/international/panama-world-cup-2018-usa-from-agony-to-ecstasy-a-night-they-ll-never-forget-a7994516.html |وێبگە=The Independent |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=World Cup 2018: Roman Torres - the 'film star' leading Panama's England challenge |ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/43292551 |وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=World Football Elo Ratings |ناونیشان=https://www.eloratings.net/ |وێبگە=www.eloratings.net}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{پۆلی کۆمنز|Panama national association football team}}
{{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|وەرزش|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{تۆپی پێ-کۆلکە}}

[[پۆل:تۆپی پێ لە پەنەما]]
[[پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ]]</text>
      <sha1>7pw73600qo2jilkcpaktsnk077306il</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاشەکەوتکردنی گۆڕانکارییەکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296355</id>
    <revision>
      <id>1589697</id>
      <parentid>1589588</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بنبەست|بنبەست]]}}</comment>
      <origin>1589697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="735" sha1="ba2492idrnv3qivawv3thc74g528szn" xml:space="preserve">{{سخ-گ١}}
{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
}}
دەمەوێت ئەوە لاببەم کە نوسراوە تیرەی مەرزانیە لە هۆزی سورچی چونکە مەرزانی تیرە نیە هۆزە و سەربەخۆیە لە ناوچە جیا جیاکانی کوردستان هەن&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=MediaINFO |ناونیشان=https://archive.kcac.org/noscript.html |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=archive.kcac.org}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>ba2492idrnv3qivawv3thc74g528szn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عومەر ئیلخانیزادە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296369</id>
    <revision>
      <id>1589696</id>
      <parentid>1589592</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:01:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1589696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3640" sha1="8v0lfsz3jbppevi4ixzhxp1pn4tkmbb" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}
{{کەسایەتی
| وێنە 			=
| قەبارەی وێنە		=
| شوێنی لەدایکبوون 	= [[بۆکان]]
| ڕێکەوتی لەدایکبوون    = ١٩٥٢
| شوێنی مردن 		=
| ھۆکاری مردن 		=
| ڕێکەوتی مردن		=
| شوێنی دۆزینەوەی تەرم	=
| شوێنی گۆڕ		=
| نیشتەجێ		=
| نەتەوە		= [[کورد]]
| ناوەکانی تر		=
| نەژاد			=
| ھاووڵاتی		=
| ڕادەی خوێندەواری	= [[بازرگانی]] لە [[زانکۆی تاران]]
| دایەن			=
| پیشە			=
| ساڵانی چالاکی		=
| خاوەنکار		=
| شار			=
| دارایی		=
| باڵا			=
| کێش			=
| ناسراو بە ھۆی		=
| سەرناو		= سکرتێری گشتی
| وادە			=
| پێشوو			=
| جێگر			=
| حیزب			= [[کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران]]
| بەرانبەرەکان		=
| ئایین			=
| ھاوسەر		= [[ناھید بەھمەنی]]
| یار			=
| منداڵەکان		=
| دایک و باوک 		= [[ڕەحمان موھتەدی|حاجی ڕەحمان ئاغای موھتەدی]]
| خزمەکان		=
| پەیوەندیەکان		=
| خەڵاتەکان		=
| ئیمزا			=
| ماڵپەڕ		=
| پەراوێزەکان		=
|ناو=عومەر ئیلخانیزادە}}
عومەر ئیلخانیزادە (١٩٥٢، بوکان) سیاسەتمەداری کوردە و لە ساڵی ٢٠٢٢ەوە جێگری سکرتێری گشتیی حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران بووە.

== ژیاننامە ==
عومەر ئیلخانیزادە لە ساڵی ١٩٥٢ لە شاری [[بۆکان]] لەدایکبووە. نەوەی [[ئیسماعیل ئیلخانیزادە]]، وەزیری ڕێگاوبانی [[کۆماری کوردستان]]. خوێندنی سەرەتایی لە شاری بۆکان وەرگرتووە و لە زانکۆی تەورێز بڕوانامەی جیۆلۆجی تەواو کردووە. لە زانکۆشدا سەرنجی ڕاکێشانی بیرۆکە مارکسیستییەکان بووە و پەیوەندی بە پارتی زەحمەتکێشانی کوردستانەوە کردوە. ئیلخانیزادە لە ساڵی ٢٠٠٠ لەگەڵ عەبدوڵڵا موھتەدی حیزبی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێرانی پێکھێنا. ساڵی ٢٠٠٧ دوابەدوای ناکۆکی نێوان ئیلخانیزادە و موھتەدی، لقی ئیلخانیزادە جیا بووەوە و پارتی کرێکارانی کوردستانی کوردستانی پێکھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=ڕاگەیاندن |یەکەم=ناوەندی |ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=عومەر ئیلخانیزادە: ھەموو حیزبەکانی کوردستانی ڕۆژھەڵات ھەڵوێستیان ھەیە دژ بەو سیاسەت و ئاواتانەی کە ڕەزا پەھلەوی و دەوروبەری و ناوەندگەراکان ھەیانە |ناونیشان=https://www.komala.com/%d9%88%d8%aa%d9%88%d9%88%db%8e%da%98%db%8c-%d8%b9%d9%88%d9%85%db%95%d8%b1-%d8%a6%db%8c%d9%84%d8%ae%d8%a7%d9%86%db%8c%d8%b2%d8%a7%d8%af%db%95/ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Komala Party of Iranian  Kurdistan}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ئێران|کوردستان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>8v0lfsz3jbppevi4ixzhxp1pn4tkmbb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:سۆران (گەل)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>296374</id>
    <revision>
      <id>1589746</id>
      <parentid>1588814</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T00:39:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>/* سڕینەوە */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1589746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15074" sha1="3ynoisvl83zre1vs6p4zocrjovpw03w" xml:space="preserve">== سڕینەوە ==

سڵاو @[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] دیارە کە من دەستکارییەکەم گەڕاندۆتەوە ھۆکارەکەیشم نووسیوە، و لە ویکیپیدیاش نەریتە کە دەستکاری بەڕێوەبەران نەگەڕێنیتەوە بەبێ وتووێژکردن، نابێت بەڕێوەبەرێک دەستکاری بەڕێوبەرێکی تر بگەڕێنێتەوە بەبێ ئەوەی وتووێژ بکرێ سەرەتا ئەگەرنا شتێک نامێنێ بەناوی ویکیپیدیا. بۆچی ئەم دەستکاریەت گەڕاندۆتەوە ؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٨:٣٦، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:شايەنی باسە ئێستا چێکم کرد بەڕێزتان بەڕێوبەری پێشوون. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٨:٣٨، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] شتێکت وەک ڕوونکردنەوە بە ئینگلیزی نووسیوە کە ڕوون نەبووە. ئەمە ویکیی ئینگلیزی نییە ئەگەر بەڕێزت بەڕێوەبەری و باسی نەریت دەکەی، و پێم خۆشە لێرە بە کوردی ببیستم ئەگەر هۆکارێک هەیە بۆ هێشتنەوەی وتارەکە. وەک دیارە یەک سەرچاوە لەم وتارە بەکارنەهاتووە و کەسێکیش کەمێک لەسەر کوردستان بزانێت دەزانێت شتێکمان نییە بە ناوی گەلی سۆران. لەباتی چاودێریکردنێکی باشی ویکیپیدیای کوردی کە پڕ نەبێت لەم جۆرە وتارانە، کاری خەڵکی دیکەش زەحمەت مەکەن کە هەوڵی ڕاستکردنەوەی شتێک دەدەن. [[بەکارھێنەر:Serchia|&lt;span style=&quot;color:mediumblue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:14px&quot;&gt;سەرچیا&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] — ١٩:٥٥، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] کاک سەرچیا ئەمە قسە نییە کردووتە بە تایبەت کە بەڕێوەبەریش بووی پێشووتر. ئێرە پێش ئەوەی کوردی بێت یان ھەرچیەک بێت پڕۆژەیەکە تایبەتە بە ویکیمیدیا، تورک بیت فارس بیت کورد بیت گرنگ نییە، یانی تەنھا لەبەر ئەوە بەبێ گوێدانە ھیچ شتێک دەستکارییەکەی منت گەڕاندۆتەوە چونکە بە کوردی نەمنووسیوە؟ بەڕاستی بەکارھێنەرە تازەکانیش شتی وا ناکەن نەک کەسێکی وەک تۆ کە چەندین ساڵە لێرەیە. ئەی چی لە دەستکاری بەڕێوبەرانی سەرانسەری دەکەی کە بە ئینگلیزی ھۆکار دەنووسن ھی ئەوانیش دەگەڕێنیەوە بەبێ ھۆکار نووسین؟ سیاسەتێکی ناوخۆ ھەیە ڕێگە لەمن بگرێ بە ئیلا دەبێ بە کوردی بینووسم؟ نییە. دەی چی من بە ئینگلیزی ئەینووسم لەمەولا بزانم چۆن دەستکارییەکانم ئەگەڕێنییەوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:١٦، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] گەڕانەوە هەر لەبەر ئەوە نەبووە کە بە ئینگلیزی نووسیوتە، بەڵام بیانووش هەڵناگرێ و کەسێک لە ویکیی کوردی بەشداری بکات، پێویستە لە هەموو شوێنێک بە کوردی بنووسێت. ئێستاش ئەمە ئەسڵی بابەتەکە نییە، قسە لەسەر ئەوەیە کە بۆچی پێتان وایە دەبێت وتارێکی وا بمێنێتەوە کە وەک گوتم نە سەرچاوەیەکی هەیە و نە شتێک بەو ناوە هەیە. [[بەکارھێنەر:Serchia|&lt;span style=&quot;color:mediumblue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:14px&quot;&gt;سەرچیا&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] — ٢١:٢٤، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] گەر تۆزێک دیقەتان دابوایە لە ھۆکاری لابردنەکە نووسیومە و Referenceم بۆ وتارەکە داناوە کە بوونی ھەیە و سەرچاوەی ھەیە، دووەم شتیش لێرە کە سەرپێچییە داڕێژەی پێشنیاری سڕینەوە دووبارە دانانرێتەوە گەر لاببرێ بە تایبەتیش گەر بەڕێوەبەر لایببات کاک سەرچیا چۆن ئەبێ شتی وا بکەیت؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٢٦، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەم بابەتە ئەوەندە ئەم سەر و ئەو سەری ناوێ، لەجیاتی گۆڕینی بابەت بۆ لابردنی تاگ و نووسین بە ئینگلیزی، با قسە بێتە سەر ئەوە سەرچاوە و بەڵگە چییە بۆ پاڵشتی ئەم وتارە. دەڵێی (Reference)م داناوە، کوا لەکوێیە و کامەیە؟ ئەم پرسیارە بۆ تۆ و بەشداربووانی دیکەی ویکییش بێت. تەنانەت ئەگەر سەرچاوەش نییە، بە لێداونێکیش بێت پێمان بڵێن کە سۆران چۆن بووەتە گەل؟! [[بەکارھێنەر:Serchia|&lt;span style=&quot;color:mediumblue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:14px&quot;&gt;سەرچیا&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] — ٢١:٣٣، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::[[پەڕگە:CKBSC2026.png]] نازانم لەمە زیاتر Reference چیتر دابنێم تەنھا لەبەر ئەوەی لەناو وتارەکە دانەنراوە مانای ئەوە نییە بەڕێزت دیسان تاگی پێشنیاری سڕینەوەی لێ دابنێی ئەخر سیاسەتمان ھەیە ئەوە قەدەغە دەکات! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٤٢، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::ئەمە سەرچاوە نییە، بۆچوونێکە کە دیارە وەڵامی پرسیارەکەش ناداتەوە. ئێمە دەزانین کە میرنشینی سۆران و ناوچەیەکمان بە ناوی سۆران هەیە، و لەگەڵ شێوەزارێک بەڵام نەک گەل و هۆزێک. جا ئەگەر سەریشتان لە بابەتەکە دەرناچێت، پێم باشە بەشداربووی دیکەی ویکیپیدیایش قسەیەکی تێدا بکەن، بەڵام هەرچۆن بێت وتارەکە شایەنی مانەوە نییە و دەبوایە زۆر زووتر سڕابایەوە. [[بەکارھێنەر:Serchia|&lt;span style=&quot;color:mediumblue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:14px&quot;&gt;سەرچیا&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] — ٢١:٥١، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] وەک وتم لە سەرەتا و ئێستاش ھەمان شتم وتووە Referenceم داناوە کە بۆچی ھێشتوومەتەوە دەبوایە بەڕێزت بەبێ پووچەڵکردنەوەی دەستکاریم وتووێژ بکەیتەوە، و خەڵکی سۆران Identityیان ھەیە خۆ بە کەیفی من و تۆ نییە ئەوە وتاری لەسەر ھەیە لە ویکیپیدیای ئینگلیزی. ئەوە لەسەر بابەتی وتار یەک.
:::::::::'''دووەم شت و گرنگترین خاڵ''' من خۆم بەبەڕێوەبەری سڕینەوە (Deleting Administrator)  داناوە لێرە و دەستکاری تۆم پووچەڵ (Undo) نەکردۆتەوە تاگەکەم بە شێوەیەکی زۆر ئاسایی لاداوە واتا بڕیارم لە وتارەکە داوە و یەکلایم کردۆتەوە. ھەموو ئەوانەی ئێرە دەزانن من لە بەشی سڕینەوە و گەڕاندنەوەی وتارەکان کاردەکەم بڕیاریان لەسەر دەدەم، ھەمان شتیش بۆ ئەو وتارە ڕوویداوە و جیاوازی نەبووە بۆچی پێت باش بوو کە '''دەستکارییەکەی من بەبێ وتووێژ پووچەڵ''' بکەیتەوە و داڕێژەیەک دابنێیتەوە کە دووبارە نابێ دابنرێتەوە '''بەپێی سیاسەت''' ئەتوانی ڕوونی بکەیتەوە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٢:٠٢، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::::@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]]، @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]]:  سڵاو، پێم خۆش بوو دوو قسە بکەمە ناو ئەم وتووێژەوە. کاک سەرچیا، ئەمە کاری یەکەم و دووەم-تان نییە، و هیچ بەکارهێنەرێک بۆی نییە دەستکاری بەڕێوەبەر بەبێ وتووێژ بگەڕێنێتەوە، هەتا بگاتە نووسینێک کە سوور هەموو خەڵکیی کوردستان بزانن هەڵەیە. بابەتەکەش هەرچی بێت من نایزانم، بەڵام گەڕاندنەوەی دەستکاری بەڕێوەبەر دووبارەی دەکەمەوە نابێت ڕووبداتەوە. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٥٢، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەمەی داتناوە (Reference) نییە، پێم وایە شتێکی زەحمەت نییە کە جیاوازی لەنێوان ڕوونکردنەوە و سەرچاوە بکەیت. و کە ئەوەندە دڵنیای سۆران گەلە، داوای بیست سەرچاوەشمان نەکردووە، لانیکەم یەک دوو سەرچاوە لێرە دابنێ کە ئەم قسەیە بسەلمێنێت. هیچ وتارێک لەسەر ئەوە لە ویکیی ئینگلیزی و ویکییەکانی تریش نییە. پێشتر بە هەڵە بەسترابووەوە بە وتاری شێوەزاری سۆرانی. سەبارەت بە لێدوانی @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] مەبەستت چییە کاری یەکەم نییە، کاری تر چی بووە کە ئاوا وەڵام بدەنەوە؟ و ئەوەندەش کە باسی سیاسەت دەکەن لانیکەم ئاماژەی پێ بدەن شتی وا لەکوێ هاتووە، نەک ئاوا بەڕێوەبەر بە خاوەنی ویکی ببینین و بڵێن کەس بۆی نییە کارە هەڵەکانیان بگەڕێنێتەوە. [[بەکارھێنەر:Serchia|&lt;span style=&quot;color:mediumblue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:14px&quot;&gt;سەرچیا&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] — ١١:٣٥، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::::ھەفتەیەک بەسەر ئێرە تێپەڕیوە وادیارە کەس نەھاتووە تا بیرورای خۆی دەرببڕێت، وابزانم کاک سەرچیا پێویستت بە [https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english-arabic/reference کامبرێج] دەبێت تا بزانی Reference لە زمانی ئینگلیزی تەنھا بە مانای سەرچاوە - Source نادات [[پەڕگە:Src-reference-citation-ckb.png|500x500px]] لە بابەتی ئەکادیمیدا جیاوازییەکانی زۆر زۆرە. ئەمە بۆ بابەتی Referenceدان.
:::::::::::بۆ بابەتی سیاسەت و ڕێساکانی ویکیپیدیاش ، زۆر بەڕوونی لەسەر داڕێژەکە نووسراوە &quot;'''ئەم ھۆشدارە ماوەی حەوت ڕۆژە لە شوێنی خۆیەتی، بۆیە لەوانەیە ئەم وتارە بەبێ ئاگاداریی زیاتر بسڕدرێتەوە.'''&quot; کە ئەمەش یەکێکە لە پێشێلکارییەکانی جەنابت لێرە دوای ئەوەی من لابردووە تۆ داتناوەتەوە بەبێ کردنەوەی وتووێژ لەگەڵم ھەستاوی دەستکارییەکەمت پوچەڵگر
:::::::::::ۆتەوە کە کاری سەرەکی من تەنھا ڕاپەڕاندن و چاودێریکردنی وتارەکانی و بڕیاریشم داوە ئەم وتارە بمێنێتەوە گەر نازانم ئەزانی بڕیاری بەڕێوەبەران و کۆمەڵگای ویکیپیدیا چۆن کاردەن.
:::::::::::&lt;p&gt;لێرە شتێکیش ھەیە بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاستدەکات، لەوانەیە تۆنی قسەکانی وا دەربکەوێت کە بەڕێوەبەران نابێت بەبێ ھۆکار قسەکانیان بشکێنرێت و کارەکانیان پووچەڵ بکرێتەوە تۆش بەڕێز سەرچیا وات بیرکردبێتەوە ئەمە وابکات خاوەنداریەتی بە پڕۆژە بکەن بەڵام نەخێر تەواو پێچەوانەیە بەڕێوەبەران گرووپێکی بەکارھێنەرانی شارەزا و ماوەیەکی زۆر زیاتریان لێرە بردۆتە سەر لە بەکارھێنەرانی تر و چاوەڕێیان لێدەکرێ یاسا و ڕێساکانی ویکیپیدیا ڕابگرن، بۆیە قسەکەی ئەو '''وەک خەمخۆری''' بۆ ویکیپیدیا ببینە نەک وەک خۆسەپاندن. 
:::::::::::: {{تێبینیی بەڕێوەبەر}} دووبارە وەک بەڕێوەبەر لێرە قسەدەکەم و بڕیار لە وتارەکە دەدەم، وتارەکە ئاماژەیە بە ناسنامەی خەڵکی سۆران و Tribe - خێڵەکانیان و کە بوونی ھەبووە ھەربۆیە داڕێژەی پێشنیاری سڕینەوەکە لادەبەم، با چەن شتێک ڕوونبکەمەوە وەک سیاسەت '''چیتر ناتوانی داڕێژەی پێشنیاری سڕینەوە لەم وتارە دابنێیتەوە''' دانانەوەی و شەڕە دەستکاریکردن لەگەڵمان وادەکا مافی دەستکاریکردن لەدەستبدەیت لەم وتارە کە نامەوێت ناچار بکرێم کاری وابکەم. گەر پێت وایە خەڵکی سۆران ناسنامەیان نییە و ناتوانرێت وەک گەل بانگ بکرێن ئەتوانی بە سەرچاوە بیسەلمێنی ئەمجارە و '''{{color|green|داڕێژەی سڕینەوەی خێرای بۆ بەکاربێنی.}}'''.
:::::::::::[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٠:٣٩، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>3ynoisvl83zre1vs6p4zocrjovpw03w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589748</id>
      <parentid>1589746</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T00:44:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>بەسەرداچوونەوە (بچووک)</comment>
      <origin>1589748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15050" sha1="iborr4w4xzjjx3hi30na8ie4heb8r1p" xml:space="preserve">== سڕینەوە ==

سڵاو @[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] دیارە کە من دەستکارییەکەم گەڕاندۆتەوە ھۆکارەکەیشم نووسیوە، و لە ویکیپیدیاش نەریتە کە دەستکاری بەڕێوەبەران نەگەڕێنیتەوە بەبێ وتووێژکردن، نابێت بەڕێوەبەرێک دەستکاری بەڕێوبەرێکی تر بگەڕێنێتەوە بەبێ ئەوەی وتووێژ بکرێ سەرەتا ئەگەرنا شتێک نامێنێ بەناوی ویکیپیدیا. بۆچی ئەم دەستکاریەت گەڕاندۆتەوە ؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٨:٣٦، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:شايەنی باسە ئێستا چێکم کرد بەڕێزتان بەڕێوبەری پێشوون. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٨:٣٨، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] شتێکت وەک ڕوونکردنەوە بە ئینگلیزی نووسیوە کە ڕوون نەبووە. ئەمە ویکیی ئینگلیزی نییە ئەگەر بەڕێزت بەڕێوەبەری و باسی نەریت دەکەی، و پێم خۆشە لێرە بە کوردی ببیستم ئەگەر هۆکارێک هەیە بۆ هێشتنەوەی وتارەکە. وەک دیارە یەک سەرچاوە لەم وتارە بەکارنەهاتووە و کەسێکیش کەمێک لەسەر کوردستان بزانێت دەزانێت شتێکمان نییە بە ناوی گەلی سۆران. لەباتی چاودێریکردنێکی باشی ویکیپیدیای کوردی کە پڕ نەبێت لەم جۆرە وتارانە، کاری خەڵکی دیکەش زەحمەت مەکەن کە هەوڵی ڕاستکردنەوەی شتێک دەدەن. [[بەکارھێنەر:Serchia|&lt;span style=&quot;color:mediumblue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:14px&quot;&gt;سەرچیا&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] — ١٩:٥٥، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] کاک سەرچیا ئەمە قسە نییە کردووتە بە تایبەت کە بەڕێوەبەریش بووی پێشووتر. ئێرە پێش ئەوەی کوردی بێت یان ھەرچیەک بێت پڕۆژەیەکە تایبەتە بە ویکیمیدیا، تورک بیت فارس بیت کورد بیت گرنگ نییە، یانی تەنھا لەبەر ئەوە بەبێ گوێدانە ھیچ شتێک دەستکارییەکەی منت گەڕاندۆتەوە چونکە بە کوردی نەمنووسیوە؟ بەڕاستی بەکارھێنەرە تازەکانیش شتی وا ناکەن نەک کەسێکی وەک تۆ کە چەندین ساڵە لێرەیە. ئەی چی لە دەستکاری بەڕێوبەرانی سەرانسەری دەکەی کە بە ئینگلیزی ھۆکار دەنووسن ھی ئەوانیش دەگەڕێنیەوە بەبێ ھۆکار نووسین؟ سیاسەتێکی ناوخۆ ھەیە ڕێگە لەمن بگرێ بە ئیلا دەبێ بە کوردی بینووسم؟ نییە. دەی چی من بە ئینگلیزی ئەینووسم لەمەولا بزانم چۆن دەستکارییەکانم ئەگەڕێنییەوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:١٦، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] گەڕانەوە هەر لەبەر ئەوە نەبووە کە بە ئینگلیزی نووسیوتە، بەڵام بیانووش هەڵناگرێ و کەسێک لە ویکیی کوردی بەشداری بکات، پێویستە لە هەموو شوێنێک بە کوردی بنووسێت. ئێستاش ئەمە ئەسڵی بابەتەکە نییە، قسە لەسەر ئەوەیە کە بۆچی پێتان وایە دەبێت وتارێکی وا بمێنێتەوە کە وەک گوتم نە سەرچاوەیەکی هەیە و نە شتێک بەو ناوە هەیە. [[بەکارھێنەر:Serchia|&lt;span style=&quot;color:mediumblue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:14px&quot;&gt;سەرچیا&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] — ٢١:٢٤، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] گەر تۆزێک دیقەتان دابوایە لە ھۆکاری لابردنەکە نووسیومە و Referenceم بۆ وتارەکە داناوە کە بوونی ھەیە و سەرچاوەی ھەیە، دووەم شتیش لێرە کە سەرپێچییە داڕێژەی پێشنیاری سڕینەوە دووبارە دانانرێتەوە گەر لاببرێ بە تایبەتیش گەر بەڕێوەبەر لایببات کاک سەرچیا چۆن ئەبێ شتی وا بکەیت؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٢٦، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەم بابەتە ئەوەندە ئەم سەر و ئەو سەری ناوێ، لەجیاتی گۆڕینی بابەت بۆ لابردنی تاگ و نووسین بە ئینگلیزی، با قسە بێتە سەر ئەوە سەرچاوە و بەڵگە چییە بۆ پاڵشتی ئەم وتارە. دەڵێی (Reference)م داناوە، کوا لەکوێیە و کامەیە؟ ئەم پرسیارە بۆ تۆ و بەشداربووانی دیکەی ویکییش بێت. تەنانەت ئەگەر سەرچاوەش نییە، بە لێداونێکیش بێت پێمان بڵێن کە سۆران چۆن بووەتە گەل؟! [[بەکارھێنەر:Serchia|&lt;span style=&quot;color:mediumblue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:14px&quot;&gt;سەرچیا&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] — ٢١:٣٣، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::[[پەڕگە:CKBSC2026.png]] نازانم لەمە زیاتر Reference چیتر دابنێم تەنھا لەبەر ئەوەی لەناو وتارەکە دانەنراوە مانای ئەوە نییە بەڕێزت دیسان تاگی پێشنیاری سڕینەوەی لێ دابنێی ئەخر سیاسەتمان ھەیە ئەوە قەدەغە دەکات! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٤٢، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::ئەمە سەرچاوە نییە، بۆچوونێکە کە دیارە وەڵامی پرسیارەکەش ناداتەوە. ئێمە دەزانین کە میرنشینی سۆران و ناوچەیەکمان بە ناوی سۆران هەیە، و لەگەڵ شێوەزارێک بەڵام نەک گەل و هۆزێک. جا ئەگەر سەریشتان لە بابەتەکە دەرناچێت، پێم باشە بەشداربووی دیکەی ویکیپیدیایش قسەیەکی تێدا بکەن، بەڵام هەرچۆن بێت وتارەکە شایەنی مانەوە نییە و دەبوایە زۆر زووتر سڕابایەوە. [[بەکارھێنەر:Serchia|&lt;span style=&quot;color:mediumblue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:14px&quot;&gt;سەرچیا&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] — ٢١:٥١، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] وەک وتم لە سەرەتا و ئێستاش ھەمان شتم وتووە Referenceم داناوە کە بۆچی ھێشتوومەتەوە دەبوایە بەڕێزت بەبێ پووچەڵکردنەوەی دەستکاریم وتووێژ بکەیتەوە، و خەڵکی سۆران Identityیان ھەیە خۆ بە کەیفی من و تۆ نییە ئەوە وتاری لەسەر ھەیە لە ویکیپیدیای ئینگلیزی. ئەوە لەسەر بابەتی وتار یەک.
:::::::::'''دووەم شت و گرنگترین خاڵ''' من خۆم بەبەڕێوەبەری سڕینەوە (Deleting Administrator)  داناوە لێرە و دەستکاری تۆم پووچەڵ (Undo) نەکردۆتەوە تاگەکەم بە شێوەیەکی زۆر ئاسایی لاداوە واتا بڕیارم لە وتارەکە داوە و یەکلایم کردۆتەوە. ھەموو ئەوانەی ئێرە دەزانن من لە بەشی سڕینەوە و گەڕاندنەوەی وتارەکان کاردەکەم بڕیاریان لەسەر دەدەم، ھەمان شتیش بۆ ئەو وتارە ڕوویداوە و جیاوازی نەبووە بۆچی پێت باش بوو کە '''دەستکارییەکەی من بەبێ وتووێژ پووچەڵ''' بکەیتەوە و داڕێژەیەک دابنێیتەوە کە دووبارە نابێ دابنرێتەوە '''بەپێی سیاسەت''' ئەتوانی ڕوونی بکەیتەوە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٢:٠٢، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::::@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]]، @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]]:  سڵاو، پێم خۆش بوو دوو قسە بکەمە ناو ئەم وتووێژەوە. کاک سەرچیا، ئەمە کاری یەکەم و دووەم-تان نییە، و هیچ بەکارهێنەرێک بۆی نییە دەستکاری بەڕێوەبەر بەبێ وتووێژ بگەڕێنێتەوە، هەتا بگاتە نووسینێک کە سوور هەموو خەڵکیی کوردستان بزانن هەڵەیە. بابەتەکەش هەرچی بێت من نایزانم، بەڵام گەڕاندنەوەی دەستکاری بەڕێوەبەر دووبارەی دەکەمەوە نابێت ڕووبداتەوە. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٥٢، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەمەی داتناوە (Reference) نییە، پێم وایە شتێکی زەحمەت نییە کە جیاوازی لەنێوان ڕوونکردنەوە و سەرچاوە بکەیت. و کە ئەوەندە دڵنیای سۆران گەلە، داوای بیست سەرچاوەشمان نەکردووە، لانیکەم یەک دوو سەرچاوە لێرە دابنێ کە ئەم قسەیە بسەلمێنێت. هیچ وتارێک لەسەر ئەوە لە ویکیی ئینگلیزی و ویکییەکانی تریش نییە. پێشتر بە هەڵە بەسترابووەوە بە وتاری شێوەزاری سۆرانی. سەبارەت بە لێدوانی @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] مەبەستت چییە کاری یەکەم نییە، کاری تر چی بووە کە ئاوا وەڵام بدەنەوە؟ و ئەوەندەش کە باسی سیاسەت دەکەن لانیکەم ئاماژەی پێ بدەن شتی وا لەکوێ هاتووە، نەک ئاوا بەڕێوەبەر بە خاوەنی ویکی ببینین و بڵێن کەس بۆی نییە کارە هەڵەکانیان بگەڕێنێتەوە. [[بەکارھێنەر:Serchia|&lt;span style=&quot;color:mediumblue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:14px&quot;&gt;سەرچیا&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] — ١١:٣٥، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::::ھەفتەیەک بەسەر ئێرە تێپەڕیوە وادیارە کەس نەھاتووە تا بیرورای خۆی دەرببڕێت، وابزانم کاک سەرچیا پێویستت بە [https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english-arabic/reference کامبرێج] دەبێت تا بزانی Reference لە زمانی ئینگلیزی تەنھا بە مانای سەرچاوە - Source نادات [[پەڕگە:Src-reference-citation-ckb.png|500x500px]] لە بابەتی ئەکادیمیدا جیاوازییەکانی زۆر زۆرە. ئەمە بۆ بابەتی Referenceدان.
:::::::::::بۆ بابەتی سیاسەت و ڕێساکانی ویکیپیدیاش ، زۆر بەڕوونی لەسەر داڕێژەکە نووسراوە &quot;'''ئەگەر ئەم داڕێژەیە لابرا، [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی_پێشنیارکراو#بژاردن|دووبارە دایمەنێرەوە]].'''&quot; کە ئەمەش یەکێکە لە پێشێلکارییەکانی جەنابت لێرە دوای ئەوەی من لابردووە تۆ داتناوەتەوە بەبێ کردنەوەی وتووێژ لەگەڵم ھەستاوی دەستکارییەکەمت پوچەڵگر
:::::::::::ۆتەوە کە کاری سەرەکی من تەنھا ڕاپەڕاندن و چاودێریکردنی وتارەکانی و بڕیاریشم داوە ئەم وتارە بمێنێتەوە گەر نازانم ئەزانی بڕیاری بەڕێوەبەران و کۆمەڵگای ویکیپیدیا چۆن کاردەن.
:::::::::::&lt;p&gt;لێرە شتێکیش ھەیە بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاستدەکات، لەوانەیە تۆنی قسەکانی وا دەربکەوێت کە بەڕێوەبەران نابێت بەبێ ھۆکار قسەکانیان بشکێنرێت و کارەکانیان پووچەڵ بکرێتەوە تۆش بەڕێز سەرچیا وات بیرکردبێتەوە ئەمە وابکات خاوەنداریەتی بە پڕۆژە بکەن بەڵام نەخێر تەواو پێچەوانەیە بەڕێوەبەران گرووپێکی بەکارھێنەرانی شارەزا و ماوەیەکی زۆر زیاتریان لێرە بردۆتە سەر لە بەکارھێنەرانی تر و چاوەڕێیان لێدەکرێ یاسا و ڕێساکانی ویکیپیدیا ڕابگرن، بۆیە قسەکەی ئەو '''وەک خەمخۆری''' بۆ ویکیپیدیا ببینە نەک وەک خۆسەپاندن. 
:::::::::::: {{تێبینیی بەڕێوەبەر}} دووبارە وەک بەڕێوەبەر لێرە قسەدەکەم و بڕیار لە وتارەکە دەدەم، وتارەکە ئاماژەیە بە ناسنامەی خەڵکی سۆران و Tribe - خێڵەکانیان و کە بوونی ھەبووە ھەربۆیە داڕێژەی پێشنیاری سڕینەوەکە لادەبەم، با چەن شتێک ڕوونبکەمەوە وەک سیاسەت '''چیتر ناتوانی داڕێژەی پێشنیاری سڕینەوە لەم وتارە دابنێیتەوە''' دانانەوەی و شەڕە دەستکاریکردن لەگەڵمان وادەکا مافی دەستکاریکردن لەدەستبدەیت لەم وتارە کە نامەوێت ناچار بکرێم کاری وابکەم. گەر پێت وایە خەڵکی سۆران ناسنامەیان نییە و ناتوانرێت وەک گەل بانگ بکرێن ئەتوانی بە سەرچاوە بیسەلمێنی ئەمجارە و '''{{color|green|داڕێژەی سڕینەوەی خێرای بۆ بەکاربێنی.}}'''.
:::::::::::[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٠:٣٩، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>iborr4w4xzjjx3hi30na8ie4heb8r1p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589749</id>
      <parentid>1589748</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T00:46:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>بەسەرداچوونەوە (بچووک)</comment>
      <origin>1589749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15035" sha1="ehs5d6v3ojun1jgl9ae1uo6x0vsyz5z" xml:space="preserve">== سڕینەوە ==

سڵاو @[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] دیارە کە من دەستکارییەکەم گەڕاندۆتەوە ھۆکارەکەیشم نووسیوە، و لە ویکیپیدیاش نەریتە کە دەستکاری بەڕێوەبەران نەگەڕێنیتەوە بەبێ وتووێژکردن، نابێت بەڕێوەبەرێک دەستکاری بەڕێوبەرێکی تر بگەڕێنێتەوە بەبێ ئەوەی وتووێژ بکرێ سەرەتا ئەگەرنا شتێک نامێنێ بەناوی ویکیپیدیا. بۆچی ئەم دەستکاریەت گەڕاندۆتەوە ؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٨:٣٦، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:شايەنی باسە ئێستا چێکم کرد بەڕێزتان بەڕێوبەری پێشوون. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٨:٣٨، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] شتێکت وەک ڕوونکردنەوە بە ئینگلیزی نووسیوە کە ڕوون نەبووە. ئەمە ویکیی ئینگلیزی نییە ئەگەر بەڕێزت بەڕێوەبەری و باسی نەریت دەکەی، و پێم خۆشە لێرە بە کوردی ببیستم ئەگەر هۆکارێک هەیە بۆ هێشتنەوەی وتارەکە. وەک دیارە یەک سەرچاوە لەم وتارە بەکارنەهاتووە و کەسێکیش کەمێک لەسەر کوردستان بزانێت دەزانێت شتێکمان نییە بە ناوی گەلی سۆران. لەباتی چاودێریکردنێکی باشی ویکیپیدیای کوردی کە پڕ نەبێت لەم جۆرە وتارانە، کاری خەڵکی دیکەش زەحمەت مەکەن کە هەوڵی ڕاستکردنەوەی شتێک دەدەن. [[بەکارھێنەر:Serchia|&lt;span style=&quot;color:mediumblue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:14px&quot;&gt;سەرچیا&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] — ١٩:٥٥، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] کاک سەرچیا ئەمە قسە نییە کردووتە بە تایبەت کە بەڕێوەبەریش بووی پێشووتر. ئێرە پێش ئەوەی کوردی بێت یان ھەرچیەک بێت پڕۆژەیەکە تایبەتە بە ویکیمیدیا، تورک بیت فارس بیت کورد بیت گرنگ نییە، یانی تەنھا لەبەر ئەوە بەبێ گوێدانە ھیچ شتێک دەستکارییەکەی منت گەڕاندۆتەوە چونکە بە کوردی نەمنووسیوە؟ بەڕاستی بەکارھێنەرە تازەکانیش شتی وا ناکەن نەک کەسێکی وەک تۆ کە چەندین ساڵە لێرەیە. ئەی چی لە دەستکاری بەڕێوبەرانی سەرانسەری دەکەی کە بە ئینگلیزی ھۆکار دەنووسن ھی ئەوانیش دەگەڕێنیەوە بەبێ ھۆکار نووسین؟ سیاسەتێکی ناوخۆ ھەیە ڕێگە لەمن بگرێ بە ئیلا دەبێ بە کوردی بینووسم؟ نییە. دەی چی من بە ئینگلیزی ئەینووسم لەمەولا بزانم چۆن دەستکارییەکانم ئەگەڕێنییەوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:١٦، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] گەڕانەوە هەر لەبەر ئەوە نەبووە کە بە ئینگلیزی نووسیوتە، بەڵام بیانووش هەڵناگرێ و کەسێک لە ویکیی کوردی بەشداری بکات، پێویستە لە هەموو شوێنێک بە کوردی بنووسێت. ئێستاش ئەمە ئەسڵی بابەتەکە نییە، قسە لەسەر ئەوەیە کە بۆچی پێتان وایە دەبێت وتارێکی وا بمێنێتەوە کە وەک گوتم نە سەرچاوەیەکی هەیە و نە شتێک بەو ناوە هەیە. [[بەکارھێنەر:Serchia|&lt;span style=&quot;color:mediumblue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:14px&quot;&gt;سەرچیا&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] — ٢١:٢٤، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] گەر تۆزێک دیقەتان دابوایە لە ھۆکاری لابردنەکە نووسیومە و Referenceم بۆ وتارەکە داناوە کە بوونی ھەیە و سەرچاوەی ھەیە، دووەم شتیش لێرە کە سەرپێچییە داڕێژەی پێشنیاری سڕینەوە دووبارە دانانرێتەوە گەر لاببرێ بە تایبەتیش گەر بەڕێوەبەر لایببات کاک سەرچیا چۆن ئەبێ شتی وا بکەیت؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٢٦، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەم بابەتە ئەوەندە ئەم سەر و ئەو سەری ناوێ، لەجیاتی گۆڕینی بابەت بۆ لابردنی تاگ و نووسین بە ئینگلیزی، با قسە بێتە سەر ئەوە سەرچاوە و بەڵگە چییە بۆ پاڵشتی ئەم وتارە. دەڵێی (Reference)م داناوە، کوا لەکوێیە و کامەیە؟ ئەم پرسیارە بۆ تۆ و بەشداربووانی دیکەی ویکییش بێت. تەنانەت ئەگەر سەرچاوەش نییە، بە لێداونێکیش بێت پێمان بڵێن کە سۆران چۆن بووەتە گەل؟! [[بەکارھێنەر:Serchia|&lt;span style=&quot;color:mediumblue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:14px&quot;&gt;سەرچیا&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] — ٢١:٣٣، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::[[پەڕگە:CKBSC2026.png]] نازانم لەمە زیاتر Reference چیتر دابنێم تەنھا لەبەر ئەوەی لەناو وتارەکە دانەنراوە مانای ئەوە نییە بەڕێزت دیسان تاگی پێشنیاری سڕینەوەی لێ دابنێی ئەخر سیاسەتمان ھەیە ئەوە قەدەغە دەکات! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٤٢، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::ئەمە سەرچاوە نییە، بۆچوونێکە کە دیارە وەڵامی پرسیارەکەش ناداتەوە. ئێمە دەزانین کە میرنشینی سۆران و ناوچەیەکمان بە ناوی سۆران هەیە، و لەگەڵ شێوەزارێک بەڵام نەک گەل و هۆزێک. جا ئەگەر سەریشتان لە بابەتەکە دەرناچێت، پێم باشە بەشداربووی دیکەی ویکیپیدیایش قسەیەکی تێدا بکەن، بەڵام هەرچۆن بێت وتارەکە شایەنی مانەوە نییە و دەبوایە زۆر زووتر سڕابایەوە. [[بەکارھێنەر:Serchia|&lt;span style=&quot;color:mediumblue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:14px&quot;&gt;سەرچیا&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] — ٢١:٥١، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] وەک وتم لە سەرەتا و ئێستاش ھەمان شتم وتووە Referenceم داناوە کە بۆچی ھێشتوومەتەوە دەبوایە بەڕێزت بەبێ پووچەڵکردنەوەی دەستکاریم وتووێژ بکەیتەوە، و خەڵکی سۆران Identityیان ھەیە خۆ بە کەیفی من و تۆ نییە ئەوە وتاری لەسەر ھەیە لە ویکیپیدیای ئینگلیزی. ئەوە لەسەر بابەتی وتار یەک.
:::::::::'''دووەم شت و گرنگترین خاڵ''' من خۆم بەبەڕێوەبەری سڕینەوە (Deleting Administrator)  داناوە لێرە و دەستکاری تۆم پووچەڵ (Undo) نەکردۆتەوە تاگەکەم بە شێوەیەکی زۆر ئاسایی لاداوە واتا بڕیارم لە وتارەکە داوە و یەکلایم کردۆتەوە. ھەموو ئەوانەی ئێرە دەزانن من لە بەشی سڕینەوە و گەڕاندنەوەی وتارەکان کاردەکەم بڕیاریان لەسەر دەدەم، ھەمان شتیش بۆ ئەو وتارە ڕوویداوە و جیاوازی نەبووە بۆچی پێت باش بوو کە '''دەستکارییەکەی من بەبێ وتووێژ پووچەڵ''' بکەیتەوە و داڕێژەیەک دابنێیتەوە کە دووبارە نابێ دابنرێتەوە '''بەپێی سیاسەت''' ئەتوانی ڕوونی بکەیتەوە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٢:٠٢، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::::@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]]، @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]]:  سڵاو، پێم خۆش بوو دوو قسە بکەمە ناو ئەم وتووێژەوە. کاک سەرچیا، ئەمە کاری یەکەم و دووەم-تان نییە، و هیچ بەکارهێنەرێک بۆی نییە دەستکاری بەڕێوەبەر بەبێ وتووێژ بگەڕێنێتەوە، هەتا بگاتە نووسینێک کە سوور هەموو خەڵکیی کوردستان بزانن هەڵەیە. بابەتەکەش هەرچی بێت من نایزانم، بەڵام گەڕاندنەوەی دەستکاری بەڕێوەبەر دووبارەی دەکەمەوە نابێت ڕووبداتەوە. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٥٢، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەمەی داتناوە (Reference) نییە، پێم وایە شتێکی زەحمەت نییە کە جیاوازی لەنێوان ڕوونکردنەوە و سەرچاوە بکەیت. و کە ئەوەندە دڵنیای سۆران گەلە، داوای بیست سەرچاوەشمان نەکردووە، لانیکەم یەک دوو سەرچاوە لێرە دابنێ کە ئەم قسەیە بسەلمێنێت. هیچ وتارێک لەسەر ئەوە لە ویکیی ئینگلیزی و ویکییەکانی تریش نییە. پێشتر بە هەڵە بەسترابووەوە بە وتاری شێوەزاری سۆرانی. سەبارەت بە لێدوانی @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] مەبەستت چییە کاری یەکەم نییە، کاری تر چی بووە کە ئاوا وەڵام بدەنەوە؟ و ئەوەندەش کە باسی سیاسەت دەکەن لانیکەم ئاماژەی پێ بدەن شتی وا لەکوێ هاتووە، نەک ئاوا بەڕێوەبەر بە خاوەنی ویکی ببینین و بڵێن کەس بۆی نییە کارە هەڵەکانیان بگەڕێنێتەوە. [[بەکارھێنەر:Serchia|&lt;span style=&quot;color:mediumblue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:14px&quot;&gt;سەرچیا&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] — ١١:٣٥، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::::ھەفتەیەک بەسەر ئێرە تێپەڕیوە وادیارە کەس نەھاتووە تا بیرورای خۆی دەرببڕێت، وابزانم کاک سەرچیا پێویستت بە [https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english-arabic/reference کامبرێج] دەبێت تا بزانی Reference لە زمانی ئینگلیزی تەنھا بە مانای سەرچاوە - Source نادات [[پەڕگە:Src-reference-citation-ckb.png|500x500px]] لە بابەتی ئەکادیمیدا جیاوازییەکانی زۆر زۆرە. ئەمە بۆ بابەتی Referenceدان.
:::::::::::بۆ بابەتی سیاسەت و ڕێساکانی ویکیپیدیاش ، زۆر بەڕوونی لەسەر داڕێژەکە نووسراوە &quot;'''ئەگەر ئەم داڕێژەیە لابرا، [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی_پێشنیارکراو#بژاردن|دووبارە دایمەنێرەوە]].'''&quot; کە ئەمەش یەکێکە لە پێشێلکارییەکانی جەنابت لێرە دوای ئەوەی من لابردووە تۆ داتناوەتەوە بەبێ کردنەوەی وتووێژ لەگەڵم ھەستاوی دەستکارییەکەمت پووچەڵکردۆتەوە کە کاری سەرەکی من تەنھا ڕاپەڕاندن و چاودێریکردنی وتارەکانی و بڕیاریشم داوە ئەم وتارە بمێنێتەوە نازانم ئەزانی بڕیاری بەڕێوەبەران و کۆمەڵگای ویکیپیدیا چۆن کاردەن.
:::::::::::&lt;p&gt;لێرە شتێکیش ھەیە بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاستدەکات، لەوانەیە تۆنی قسەکانی وا دەربکەوێت کە بەڕێوەبەران نابێت بەبێ ھۆکار قسەکانیان بشکێنرێت و کارەکانیان پووچەڵ بکرێتەوە تۆش بەڕێز سەرچیا وات بیرکردبێتەوە ئەمە وابکات خاوەنداریەتی بە پڕۆژە بکەن بەڵام نەخێر تەواو پێچەوانەیە بەڕێوەبەران گرووپێکی بەکارھێنەرانی شارەزا و ماوەیەکی زۆر زیاتریان لێرە بردۆتە سەر لە بەکارھێنەرانی تر و چاوەڕێیان لێدەکرێ یاسا و ڕێساکانی ویکیپیدیا ڕابگرن، بۆیە قسەکەی ئەو '''وەک خەمخۆری''' بۆ ویکیپیدیا ببینە نەک وەک خۆسەپاندن. 
:::::::::::: {{تێبینیی بەڕێوەبەر}} دووبارە وەک بەڕێوەبەر لێرە قسەدەکەم و بڕیار لە وتارەکە دەدەم، وتارەکە ئاماژەیە بە ناسنامەی خەڵکی سۆران و Tribe - خێڵەکانیان و کە بوونی ھەبووە ھەربۆیە داڕێژەی پێشنیاری سڕینەوەکە لادەبەم، با چەن شتێک ڕوونبکەمەوە وەک سیاسەت '''چیتر ناتوانی داڕێژەی پێشنیاری سڕینەوە لەم وتارە دابنێیتەوە''' دانانەوەی و شەڕە دەستکاریکردن لەگەڵمان وادەکا مافی دەستکاریکردن لەدەستبدەیت لەم وتارە کە نامەوێت ناچار بکرێم کاری وابکەم. گەر پێت وایە خەڵکی سۆران ناسنامەیان نییە و ناتوانرێت وەک گەل بانگ بکرێن ئەتوانی بە سەرچاوە بیسەلمێنی ئەمجارە و '''{{color|green|داڕێژەی سڕینەوەی خێرای بۆ بەکاربێنی.}}'''.
:::::::::::[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٠:٣٩، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>ehs5d6v3ojun1jgl9ae1uo6x0vsyz5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵکەوت عەزیز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296417</id>
    <revision>
      <id>1589619</id>
      <parentid>1589474</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T12:06:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */ لەبەر ڕاپۆرتەکانی سەبارەت بە مووچە</comment>
      <origin>1589619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22359" sha1="1ulgck2d5dome488kecna0pnn0lezzj" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی
|ناو            = ھەڵکەوت عەزیز
|وێنە           = ھەڵکەوت عەزیز.jpg
|قەبارەی وێنە     = 250px
|لێدوانی وێنە     = وێنەیەکی ھەڵکەوت عەزیز
|ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٨٩
|شوێنی لەدایکبوون  = [[ھەولێر]]، [[باشووری کوردستان]]
|ڕێکەوتی مردن    = ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (٣٦–٣٧ ساڵ ژیاوە)
|شوێنی مردن     = [[دیوانییە]]، [[عێراق]]
|ھۆکاری مردن     = سەختیی برین بەھۆی ڕووداوی ھاتوچۆ
|شوێنی تەرم      =
|شوێنی ناشتن     = [[گۆڕستانی ڕەحیماوا]]، [[کەرکووک]]
|شوێنی حەوانەوە   =
|نیشتەجێ        = [[بەغدا]]
|نەتەوە          = [[کورد]]
|پەروەردە        =
|ڕادەی خوێندەواری  =
|خوێندنگە        = پەیمانگەی ھونەرە جوانەکانی کەرکووک
|پیشە           = [[ڕۆژنامەنووس]]، [[ھەواڵنێر]] و بەرپرسی نووسینگەی [[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]] لە [[بەغدا]]
|ساڵانی چالاکی     = ٢٠١٠–٢٠٢٦
|ناسراوە بە       =
|کارە دیارەکان     =
|تەلەڤیزیۆن       =
|ئایین           = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
|ھاوسەر          =
|منداڵەکان         = ٢ کوڕ؛ شا و مانی
|خێزان           = سێ برا و سێ خوشک
|باوک            =
|دایک            =
|خەڵاتەکان         = باشترین پەیامنێری عێراق بۆ ساڵی ٢٠٢٢
|ڕێزلێنانەکان        =
}}

'''ھەڵکەوت عەزیز''' (١٩٨٩ لە [[ھەولێر]] – ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ لە [[دیوانییە]]) [[ڕۆژنامەنووس]]، [[ھەواڵنێر]]ێکی کورد و بەرپرسی نووسینگەی [[تۆڕی میدیاییی ڕووداو]] لە [[بەغدا]] بوو.&lt;ref name=&quot;rudaw&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هەڵکەوت عەزیزی هاوکارمان گیانی لەدەستدا |ناونیشان=https://rudaw.net/sorani/categories/kurdistan/1861401 |وێبگە=rudaw.net |ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; ئەو یەکێک بوو لە ڕۆژنامەنووسە چالاک و ناسراوەکانی کورد لە ناوەندی میدیایی و سیاسیی عێراقدا کە بە ڕووماڵ و ڕاپۆرتە وردەکانی لەسەر دۆخی ژیانی ھاووڵاتییان و گواستنەوەی پێشھاتەکانی تایبەت بە مووچەی فەرمانبەران ناسرابوو.&lt;ref name=&quot;paytaxt&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هەڵکەوت عەزیز ماڵئاوایی كرد؛ لە ساڵی 1989وە تا 2026 |ناونیشان=https://paytaxt.krd/posts/4850 |وێبگە=paytaxt.krd |ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; لە تەمەنی ٣٧ ساڵیدا، بەھۆی برینەکانی دوای ڕووداوێکی سەختی ھاتوچۆوە لە نزیک شاری [[دیوانییە]] کۆچی دوایی‎ی کرد.&lt;ref name=&quot;ava1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ڕۆژنامەنووس هەڵکەوت عەزیز گیانی لەدەست دا |ناونیشان=https://ava.news/news/50550 |وێبگە=ava.news |ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

== ژیانی سەرەتایی ==
ھەڵکەوت عەزیز لە ساڵی ١٩٨٩ لە شاری [[ھەولێر]] لە [[باشووری کوردستان]] لەدایک بوو. ئەو بەڕەگەز خەڵکی [[کەرکووک]] بوو، بەڵام بنەماڵەکەی ئاوارەی ھەولێر بوون.&lt;ref name=&quot;rudaw&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ava2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=باوکی هەڵکەوت عەزیز بۆ ئاڤا: کوڕەکەم بەڵێنێکی پێدابووم و بەڵێنەکەشی بەجێگەیاند |ناونیشان=https://ava.news/news/50557 |وێبگە=ava.news |ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; لە ڕووی باکگراوندی خێزانییەوە، سێ برا و سێ خوشکی ھەبووە.&lt;ref name=&quot;channel8&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=تەرمی ڕۆژنامەنووس هەڵکەوت عەزیز لە گۆڕستانی ڕەحیماوای کەرکووک بە خاک سپێردرا |ناونیشان=https://channel8.com/kurdish/news/211353 |وێبگە=channel8.com |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; ئەو گرنگییەکی زۆری بە بواری شانۆ دەدا و بەو ھۆیەشەوە لە بەشی شانۆی پەیمانگەی ھونەرە جوانەکانی کەرکووک خوێندوویەتی و بڕوانامەی دیپلۆمی لە بواری دەرھێنانی شانۆدا بەدەستھێناوە.&lt;ref name=&quot;spee&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هەڵکەوت عەزیز پەیامنێری کەناڵی رووداو گیانی لەدەستدا |ناونیشان=https://www.speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&amp;jmare=154113&amp;Jor=1 |وێبگە=speemedia.com |ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; لە تەمەنی لاوییدا وەک ئەکتەر و دەرھێنەر لە چەندین شانۆگەریی جیاوازدا بەشداریی کردووە.&lt;ref name=&quot;metro_award&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هەڵکەوت عەزیز خەڵاتی باشترین پەیامنێری لە عێراق پێدرا |ناونیشان=https://www.metroo.org/dreja.aspx?=hewal&amp;jmare=26092&amp;Jor=1 |وێبگە=metroo.org |ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; لە ڕووی خێزانییەوە، خێزاندار بووە و باوکی دوو منداڵ بووە.&lt;ref name=&quot;ava1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;rudaw&quot; /&gt;

== ژیانی پیشەیی ==
ھەڵکەوت عەزیز خاوەنی مێژوویەکی پیشەیی بوو و نزیکەی ١٦ بۆ ١٧ ساڵ لە بواری ڕاگەیاندن و ڕۆژنامەوانی لە دەزگا جیاوازەکاندا کاری کردووە.&lt;ref name=&quot;ava1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ava2&quot; /&gt; بەر لەوەی پەیوەندی بە تۆڕی میدیاییی ڕووداوەوە بکات، لە کەرکووک وەک [[ڕۆژنامەوان|ڕۆژنامەنووس]] بۆ کەناڵی [[کەرکووک تیڤی]] و میدیاکانی سەر بە [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] کاری کردووە.&lt;ref name=&quot;k24&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=رۆژنامەنووس هەڵکەوت عەزیز لە رووداوێکی هاتوچۆدا گیانی لەدەستدا |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/918728 |وێبگە=Kurdistan24.net |ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;spee&quot; /&gt;

لە ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥دا بە فەرمی دەستی بە کارکردن لە تۆڕی میدیاییی ڕووداو کرد.&lt;ref name=&quot;hawlati&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=رۆژنامەنووس هەڵکەوت عەزیز لە رووداوێکی هاتوچۆدا گیانی لەدەستدا |ناونیشان=https://hawlati.co/KU/Details/1562 |وێبگە=hawlati.com |ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rudaw&quot; /&gt; لە ماوەی کارکردنیدا، پەرەی بە تواناکانی دا و بوو بە پەیامنێر و بەڕێوەبەری نووسینگەی ڕووداو لە شاری بەغدا.&lt;ref name=&quot;k24&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;rudaw&quot; /&gt; لەسەر ئاستی جەماوەری، وەک پەیامنێری گواستنەوەی ھەواڵ و پێشھاتەکانی تایبەت بە مووچەی فەرمانبەرانی [[ھەرێمی کوردستان]] ناسرابوو.&lt;ref name=&quot;paytaxt&quot; /&gt;

=== ڕووماڵە دیارەکان ===
ھەڵکەوت عەزیز ڕووماڵ و ڕاپۆرتە ڤیدیۆییەکانی ھەمەجۆر بوون و بە تێپەڕبوونی کات گەشەی پێدا، لەوانە:
* '''خۆپیشاندانەکانی بەسرە (٢٠١٨):''' لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٨دا ڕووماڵێکی بەرفراوان و مەیدانیی ناڕەزایەتییەکان و خۆپێشاندانەکانی خەڵکی شاری [[بەسرە]]ی کرد.&lt;ref name=&quot;rudaw&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;metro_award&quot; /&gt;
* '''ڕووفاتی ئەنفالکراوانی سەماوە (٢٠١٩):''' لە مانگی تەممووزی ٢٠١٩دا کاروانێکی ڕاپۆرتە گواستنەوەی ٢٠١٩ لەسەر دۆزینەوەی ٧٦ ڕووفاتی ئەنفالکراوانی کورد لە بیابانەکانی سەماوە گواستەوە، کە دیمەنی ئەو منداڵانەی نیشان دەدا کە لە کاتی گوللەبارانکردندا تووند خۆیان بە باوەشی دایکیانەوە نووساندبوو؛ ئەم زنجیرە ڕاپۆرتە کاریگەرییەکی قووڵی لای خەڵکی کوردستان دروست کرد.&lt;ref name=&quot;rudaw&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;metro_award&quot; /&gt;
* '''ڕووماڵە نێودەوڵەتییەکان:''' لەگەڵ ڕووداوەکانی عێراق و شەڕی دژی [[داعش]]، ڕووداو و گۆڕانکارییەکانی چەندین وڵاتی تری عەرەبی وەک [[سوودان]]، [[قەتەر]]، [[ئیمارات]] و [[عەرەبستانی سعوودی]] بۆ تۆڕی میدیایی رووداو ڕووماڵ کردووە.&lt;ref name=&quot;metro_award&quot; /&gt;

=== ڕفاندن لە بەغدا ===
لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠دا، لە کاتی ڕووماڵکردنی سووتاندنی بارەگای لقی پێنجی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] لە بەغدا، ھێزێکی چەکدار کە خۆیان بە «قوات حفظ النظام» (ھێزەکانی پاراستنی یاسا) ناساند، ھەڵکەوت عەزیز و خەتاب عەجمیی کامێرامانی ڕووداویان ڕفاند؛ کە دواتر ڕەفتارەکە بە توندی لەلایەن سەنتەری میترۆ و ڕێکخراوە میدیاییەکانەوە سەرکۆنە کرا و داوای لێکۆڵینەوە لە بەرپرسانی باڵای عێراق کرا.&lt;ref name=&quot;metro_kidnap&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=رفاندنی تییمی رۆژنامەنوسی رووداو بە توندی ئیدانە دەكەین |ناونیشان=https://www.metroo.org/dreja.aspx?=hewal&amp;jmare=3536&amp;Jor=3 |وێبگە=metroo.org |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

=== خەڵاتی باشترین پەیامنێری عێراق (٢٠٢٢) ===
لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣، لە مەراسیمێکی فەرمیدا بە ئامادەبوونی کەسایەتییە سیاسییەکان و پەرلەمانتارانی عێراق لە بەغدا، لەلایەن ئاژانسی «مەوازین نیوز»ەوە خەڵاتی باشترین پەیامنێری عێراق لەسەر ئاستی عێراق بۆ ساڵی ٢٠٢٢ بەخشرایە هەڵکەوت عەزیز و ئەویش بە جلوبەرگی کوردییەوە چووە سەر شانۆ بۆ وەرگرتنی خەڵاتەکە.&lt;ref name=&quot;metro_award&quot; /&gt;

== مردن ==
لە پاشنیوەڕۆی ڕۆژی دووشەممە، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦، ھەڵکەوت عەزیز لەگەڵ تیمەکەی لە [[بەغدا]]وە بە مەبەستی ڕاپەڕاندنی ئەرکێکی ڕۆژنامەوانی بەرەو [[پارێزگای بەسرە]] بەڕێدەکەون.&lt;ref name=&quot;ava1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;rudaw&quot; /&gt; لە ناوەڕاستی ڕێگە لە نزیک شاری دیوانییە، بارھەڵگرێک پێچی کردووەتەوە و خۆی بە ئۆتۆمبێلەکەیاندا کێشاوە.&lt;ref name=&quot;k24&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ava1&quot; /&gt; بەھۆی ئەوەی ھەڵکەوت لە کوشنی تەنیشت شۆفێر دانیشتبوو، لای ڕاستی ئۆتۆمبێلەکە زیانی زۆری بەرکەوت و بە سەختی بریندار بوو.&lt;ref name=&quot;ava2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;spee&quot; /&gt; برینەکانی لە سەریدا بوو و زەبرێکی توند بەر سەری کەوتبوو، کە دوای بێھۆشبوونی لە بەشی چاودێریی چڕ لە نەخۆشخانەی فێرکاریی دیوانییە خەوێندرا.&lt;ref name=&quot;rudaw_health&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/categories/health/1861405|سەردێڕ=هەڵکەوت عەزیز بەهۆی سەختیی برینەکەی دوای تووشبوونی بە رووداوی هاتووچۆ، گیانی لەدەستدا|وێبگە=rudaw.net|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دوای گەیاندنی بە بەشی فریاکەوتنی نەخۆشخانەی [[دیوانییە]]، بەھۆی سەختیی برینەکەیەوە لە تەمەنی ٣٧ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.&lt;ref name=&quot;ava1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nrt&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=رۆژنامەنووس هەڵکەوت عەزیز بە رووداوی هاتوچۆ گیانی لەدەستدا |ناونیشان=https://www.nrttv.com/detail/59671 |وێبگە=nrttv.com |ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rudaw&quot;/&gt;

دوای ڕووداوەکە، لە ڕێگەی فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەکانی بەغداوە کارئاسانیی فەرمی و ئەمنی کرا بۆ گواستنەوەی تەرمی کۆچکردوو لە شاری دیوانییەوە بەرەو زێدی خۆی لە [[کەرکووک]].&lt;ref name=&quot;ava2&quot; /&gt; لە ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦دا، بە ئامادەبوونی سەدان کەس لە ھاونیشتمانیان، کەسوکار، ھاوڕێ و ھاوپیشەکانی، ڕێوڕەسمی بەخاکسپاردنی بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;channel8&quot; /&gt; دوای ئەنجامدانی نوێژی مردوو لەسەر تەرمەکەی لە مزگەوتی سەعید تۆماری لە کەرکووک، بەرەو [[گۆڕستانی ڕەحیماوا]] بەڕێکرا و لەوێ بە خاک سپێردرا.&lt;ref name=&quot;rudaw_prayer&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سەدان کەس نوێژ لەسەر تەرمی هەڵکەوت عەزیز دەکەن |ناونیشان=https://rudaw.net/sorani/categories/kurdistan/1861567 |وێبگە=rudaw.net |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;channel8&quot; /&gt;

=== کاردانەوەکان ===
کۆچی دواییی ھەوڵکەوت عەزیز لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا، کاردانەوەیەکی بەرچاوی ھەبوو، بەتایبەتی لەلایەن سیاسەتوانان، تۆڕە میدیایییەکان و ڕێکخراوەکانەوە. [[نێچیرڤان بارزانی]]؛ [[سەرۆکی ھەرێمی کوردستان]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/categories/kurdistan/1861433|سەردێڕ=نێچیرڤان بارزانی: هەڵکەوت عەزیز خزمەتێکی زۆری بە بواری میدیا کرد|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; [[مەسروور بارزانی]]؛ [[سەرۆک وەزیرانی ھەرێمی کوردستان|سەرۆک وەزیران]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/categories/kurdistan/1861474|سەردێڕ=مەسرور بارزانی: بە داخێکی زۆرەوە هەواڵی کۆچی دوایی هەڵکەوت عەزیزم لە بەغدا بیست|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; [[قوباد تاڵەبانی]]؛ [[جێگری سەرۆک وەزیرانی ھەرێمی کوردستان|جێگری سەرۆک وەزیران]]،&lt;ref name=&quot;Rudaw2&quot;/&gt; [[بافڵ تاڵەبانی]]؛ سەرۆکی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/categories/kurdistan/1861434|سەردێڕ=بافڵ تاڵەبانی: بە داخ و خەمێكی زۆرەوە، هەواڵی كۆچی دوایی کاک هەڵکەوت عەزیزمان پێگەیشت|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; [[جەعفەر شێخ مستەفا]]؛ [[جێگری سەرۆکی ھەرێمی کوردستان|جێگری سەرۆکی ھەرێم]]،&lt;ref name=&quot;Rudaw2&quot;/&gt; [[ئومێد خۆشناو]]؛ پارێزگاری [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]]،&lt;ref name=&quot;Rudaw2&quot;/&gt; [[ھەڤاڵ ئەبووبەکر]]؛ پارێزگاری [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]،&lt;ref name=&quot;Rudaw2&quot;/&gt; [[شۆڕش ئیسماعیل]]؛ [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزیری پێشمەرگە]]،&lt;ref name=&quot;Rudaw2&quot;/&gt; [[سامان بەرزنجی]]؛ [[وەزارەتی تەندروستی (ھەرێمی کوردستان)|وەزیری تەندروستی]]،&lt;ref name=&quot;Rudaw2&quot;/&gt; [[ئارام محەممەد قادر]]؛ [[وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی (ھەرێمی کوردستان)|وەزیری خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی]]،&lt;ref name=&quot;Rudaw2&quot;/&gt; [[دارا ڕەشید مەحموود]]؛ [[وەزارەتی پلاندانان (ھەرێمی کوردستان)|وەزیری پلاندانان]]،&lt;ref name=&quot;Rudaw2&quot;/&gt; [[ئانۆ جەوھەر]]؛ [[وەزارەتی گواستنەوە و گەیاندن (ھەرێمی کوردستان)|وەزیری گواستنەوە و گەیاندن]]،&lt;ref name=&quot;Rudaw2&quot;/&gt; [[ئایدن مەعرووف]]؛ [[وەزارەتی ھەرێم بۆ کاروباری پێکھاتەکان (ھەرێمی کوردستان)|وەزیری ھەرێم بۆ کاروباری پێکھاتەکان]]،&lt;ref name=&quot;Rudaw2&quot;/&gt; [[سەڵاحەددین بەھائەددین]]؛ ئەمینداری گشتیی [[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان]]،&lt;ref name=&quot;Rudaw2&quot;/&gt; [[دانا ئەحمەد مەجید]]؛ ڕێکخەری گشتیی [[بزووتنەوەی گۆڕان]]،&lt;ref name=&quot;Rudaw2&quot;/&gt; [[بارەگای بارزانی]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/categories/kurdistan/1861432|سەردێڕ=بارەگای بارزانی: پرسە و هاوخەمیی خۆمان ئاڕاستەی خانەوادە و کەسوکاری هەڵکەوت عەزیز دەکەین|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; [[کۆمەڵی دادگەریی کوردستان]]،&lt;ref name=&quot;Rudaw2&quot;/&gt; [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]]،&lt;ref name=&quot;Rudaw2&quot;/&gt; [[تۆڕی میدیاییی ڕووداو]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rudaw.net/sorani/categories/kurdistan/1861406|سەردێڕ=راگەیێندراوێک لە تۆڕی میدیایی رووداوەوە|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; [[کوردستان تیڤی|تۆڕی میدیاییی کوردستان]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/246623|سەردێڕ=پەیامی هاوخەمیی (تۆڕی میدیایی كوردستان) بۆ کۆچی دوایی رۆژنامەنووس هەڵکەوت عەزیز|بڵاوکەرەوە=[[کوردستان تیڤی]]|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; [[کەناڵ ٨]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://channel8.com/kurdish/news/211196|سەردێڕ=دامەزراوەی میدیایی کەناڵ8 بەهۆی کۆچی دوایی ڕۆژنامەنووس (هەڵکەوت عەزیز) لە ڕووداوێکی دڵتەزێندا، پەیامێکی سەرەخۆشیی بڵاوکردەوە.|بڵاوکەرەوە=[[کەناڵ ٨]]|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; [[ئاڤا میدیا]]&lt;ref name=&quot;ava1&quot;/&gt; و دەیان کەسایەتی و لایەنی تر لە ھەرێمی کوردستان و عێراق، پەیامی ھاوخەمیی خۆیان بەھۆی کۆچی دواییی ھەڵکەوت عەزیزەوە دەربڕی و سەرەخۆشیی خۆیان ئاراستەی بنەماڵەکەی کرد.&lt;ref name=&quot;Rudaw2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/categories/kurdistan/1861409|سەردێڕ=پەیامی هاوخەمیی کوردستانییان و جیهان بۆ مەرگی هەڵکەوت عەزیز|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ئابووری|کوردستان|عێراق}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]]
[[پۆل:خەڵکی کەرکووک]]
[[پۆل:خەڵکی ھەولێر]]
[[پۆل:ڕۆژنامەنووسانی کورد]]</text>
      <sha1>1ulgck2d5dome488kecna0pnn0lezzj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماتریالیزمی مێژوویی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296450</id>
    <revision>
      <id>1589700</id>
      <parentid>1589531</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:02:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1589700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2897" sha1="qp88xm0iael0buvv9pe5ak5rhmn0qbr" xml:space="preserve">'''ماتریالیزمی مێژوویی''' یەکێ لە تیۆرییەکانی ئەندێشەی [[مارکسیزم|مارکسیستی]] لە بابەت [[مێژوو]] و [[کۆمەڵگا|کۆمەڵگاوەیە]] کە دەڵێ یەکەمین شتێ کە دەبێتە ھۆی گۆڕان و بارەوباربوونی مێژوویی و، سەرەکەیترین شتێ کە پێکھاتەی کۆمەڵایەتی دیاری دەکا، ھەلومەرجی ماددی و ئابوورییە. بانگەوازی ئەم تیۆرییە کە یەکەم جار لە ناوەڕاستەکانی سەدەی ۱۹یەم لە لایەن [[کارڵ مارکس]] و [[فریدریش ئێنگڵس|فریدریش ئێنگڵسەوە]] شەرح کراوە ئەمەیە کە شێوازی بەرھەمھاتن و پێکھاتن و جێبەجێبوونی ژیانی ماددیی ھەر کۆمەڵگایەک (تەرزێ کە کۆمەڵگا ھۆ و ئامرازە پێویستەکانی بوونی مرۆڤ بەرھەم دێنێ) پێکھاتەی ڕۆشنبیری و یاسایی و سیاسیی ئەو کۆمەڵگایە دیاری دەکا و دەیبەستێتەوە.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/historical-materialism Historical materialism], britannica.com&lt;/ref&gt;

== ژێرخان و سەرخان ==
مارکس کۆمەڵگا دەکاتە دوو بەشی سەرەکییەوە:

# '''ژێرخان''' (base) کە ھێزگەلی بەرھەمھێن (تەکنۆلۆجیا، ئامرازەکان، سەرچاوە سروشتییەکان و، ھێزی کار) و پەیوەندییەکانی بەرھەمھێنان (سیستمی خاوەندارێتی، پەیوەندییەکانی نێوان چینە کۆمەڵایەتییەکان) لە خۆ دەگرێ.

# '''سەرخان''' (superstructure) کە داگری ئایدیۆلۆژی، دین، ھونەر، کولتوور، یاسا، دەوڵەت و، سیستمی پەروەردەیە.

بە پێی ماتریالیزمی مێژوویی، ژێرخان دیاریکەری سەرخانە. واتە ئابووری ھەر کۆمەڵگایەک ئەوە دیاری دەکا کە سیستمی یاسایی و باوەڕە دینییەکان و دامەزراوە سیاسییەکانی ئەو کۆمەڵگایە بە چ شێوەیەک بێ. کاتێ ئابوور دەگۆڕێ، بەرەبەرە سەرخانیش دەگۆڕێ تا خۆی لەگەڵ ھەلومەرجی ئابووریی نوێدا ڕێک بخاتەوە.&lt;ref&gt;[https://newleftreview.org/issues/i82/articles/raymond-williams-base-and-superstructure-in-marxist-cultural-theory Base and Superstructure], newleftreview.org&lt;/ref&gt; 

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|مێژوو|سۆشیالیزم|فەلسەفە}}
[[پۆل:ئایدۆلۆژیای حیزبی کۆمۆنیستی یەکێتی سۆڤیەت]]
[[پۆل:مارکسیزم]]
[[پۆل:تیۆریی مارکسیستی]]</text>
      <sha1>qp88xm0iael0buvv9pe5ak5rhmn0qbr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێرشە مووشەکییەکانی ئێران بۆ سەر ھەرێمی کوردستان (٢٠٢٦)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296456</id>
    <revision>
      <id>1589613</id>
      <parentid>1589526</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T12:04:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ پارامەترە واڵاکان لابران؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1589613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79026" sha1="jhuwwth489c9pj4vw0eppv7rq7mko96" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict|conflict=|width=|partof=[[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]، [[قەیرانی ٢٠٢٦ی کورد و ئێران]]|image={{multiple image
| border = infobox
| perrow = 2
| total_width = 350
| image1 = Blast from an Iranian attack on the Kurdistan Region.png
| image2 = Burnt out vehicle Kurdistan Region March 2026 after Iranian attacks.png
| image3 = Destroyed glass civilians areas Kurdistan Region after Iranian attacks.png
| image4 =Workers remove rubble after Iranian attacks Kurdistan Region.png
|footer = چەند وێنەیەکی ھێرشەکان
}}|caption=|date=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ – ئێستا (٣ مانگ و ١ ھەفتە و ٦ ڕۆژ)|place=[[ھەرێمی کوردستان]]، [[عێراق]]، بە تایبەتی [[ھەولێر]] و دەوروبەری|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|result=|status=بەردەوامە|combatants_header=|combatant1={{Tree list}}
*{{flagicon image|Flag of Iran.svg}} [[ئێران]]
*{{flagicon image|Axis of Resistance flag.png}} [[تەوەری بەرگری]]
**{{flagicon image|Popular Mobilization Forces.jpg}} [[حەشدی شەعبی]]
***{{flagicon image|Flag of Iraqi Turkmans.svg}} [[حەشدی تورکمانی]]
***{{flagicon image|Shiite Resistance flag.svg}} [[خۆڕاگریی ئیسلامی لە عێراق (٢٠٢٠-ئێستا)|مقاوەمەی ئیسلامی]]
****{{flagicon image|Shiite Resistance flag.svg}} [[سەرایا ئەولیا ئەددەم|سەرایا ئەولیا]]
****{{flagicon image|Shiite Resistance flag.svg}} [[ئەسحابول کەھف]]
****{{flagicon image|Shiite Resistance flag.svg}} [[جەیشول غەزەب]]
****{{flagicon image|Shiite Resistance flag.svg}} [[ڕیجال بەئس شەدید|ڕیجال بەئس]]
{{Tree list/end}}|combatant2={{Tree list}}
*{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ھەرێمی کوردستان]]
*{{flagicon image|Flag of the United States.svg}} [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]
* {{flag|United Kingdom}}
* {{flag|France}}
* {{flag|Italy}}
* {{flagicon image|CPFIK small logo infobox.png|border=no}} [[ھاوپەیمانیی ھێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران]]
** {{flagicon image|Official flag of the PDKI.png}} [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران|حدکا]] 
** {{flagicon image|Flag of the Kurdistan Freedom Party (Iran).svg}} [[پارتی ئازادیی کوردستان|پآک]] 
** {{flagicon image|The official Logo of khabat organisation of iranian kurdistan.png}} [[سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران]] 
** {{flagicon image|Flag of Komala.png}} [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان]]
** {{flagicon image|Flag of Komala.png}} [[حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران]]
* {{flagicon image|Komala's_flag.png}} [[کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران]]
{{Tree list/end}}|combatant3=|commander1=|commander2=|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=|strength2=|strength3=|casualties1={{flagicon image|Popular Mobilization Forces.jpg}} بە لایەنی کەمەوە ٦٠ چەکدار کوژرا و ١٠٠ی تریش بریندار بوون|casualties2={{Tree list}}
*{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} ٦ [[پێشمەرگە]] کوژران، ٤٤ی تریش برینداربوون&lt;ref name=&quot;Kurdish Casualties 25 March&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/rocket-attack-kills-six-kurdish-peshmerga-fighters-iraqs-kurdistan-sources-say-2026-03-24/|سەردێڕ=Rocket attack kills six Kurdish Peshmerga fighters in Iraq's Kurdistan, sources say}}&lt;/ref&gt;
*{{flagicon image|Flag Kurdistan Security Protection Agency.png}} ١ [[ئاسایشی ھەرێمی کوردستان|ئاسایش]] کوژرا و ١ی تریش برینداربوو&lt;ref name=&quot;Casualties7March&quot; /&gt;
*{{flagicon image|CPFIK small logo infobox.png|border=no}} ١٠ ئەندام کوژران و ھەندێکی تریش برینداربوون
*{{flag|France}} ١ سەرباز کوژرا، ٦ی تریش برینداربوون&lt;ref name=&quot;France03122026&quot; /&gt;
{{Tree list/end}}|casualties3=٤ مەدەنیی کورد کوژران و ٧ی تریش برینداربوون&lt;ref name=&quot;Kurdish Casualties 13 March&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/250320264|سەردێڕ=Kurdistan hit by over 450 drones, missiles since start of regional conflict, 14 killed|ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2CivKilled7April&quot; /&gt;|notes=|campaignbox= }}

لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦، لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ئێران لە ساڵی ٢٠٢٦]]، [[ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێران]] و میلیشیا شیعەکانی سەر بە ئێران لە عێراق کە بە پلەی یەکەم لە ژێر چەتری [[حەشدی شەعبی|حەشدی شەعبیدا]] کاریان دەکرد، زنجیرەیەک ھێرشی مووشەکیی بالیستی و فڕۆکەی بێفڕۆکەوانیان دژی [[ھەرێمی کوردستان]] دەستپێکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2026/03/joint-statement-on-irans-missile-and-drone-attacks-in-the-region/|سەردێڕ=Joint Statement on Iran’s Missile and Drone Attacks in the Region |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=United States Department of State |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

لە زۆرینەی ھێرشەکانی سەر عێراق، نزیکەی ٢٠٠ ھێرشیان بۆ سەر ھەرێمی کوردستان بوونە تا ١١ی ئازاری ٢٠٢٦. ھەرێمی کوردستان بووە شوێنی سەرەکیی زۆرینەی ھێزەکانی ئەمریکا دوای کشانەوەی ھێزەکان لە چەند دامەزراوەیەک کە کەوتبوونە ناوەڕاست و ڕۆژاوای عێراق.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frantzman |یەکەم=Seth J. |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.fdd.org/analysis/2026/03/11/us-condemns-iranian-and-militia-attacks-in-iraq-amid-unclaimed-airstrikes-on-tehran-backed-militias/|سەردێڕ=US condemns Iranian and militia attacks in Iraq amid unclaimed airstrikes on Tehran-backed militias |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Foundation for Defense of Democracies]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

گرووپ و کۆمەڵە میلیشیا شیعەکانی سەر بە ئێران؛ [[سەرایا ئەولیا ئەددەم]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/02032026 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=rudaw.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[خۆڕاگریی ئیسلامی لە عێراق (٢٠٢٠-ئێستا)|بەرخۆدانی ئیسلامی لە عێراق]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://shafaq.com/en/Security/Islamic-Resistance-in-Iraq-67-Operations-in-48h-against-the-US|سەردێڕ=Islamic Resistance in Iraq: 67 Operations in 48h against the US |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[جەیشول غەزەب]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rudawarabia.net/arabic/kurdistan/07042026|سەردێڕ=&quot;جيش الغضب&quot; يقول إنه هاجم أربيل ثأراً لمقتل خامنئي ونصر الله |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; [[ڕیجال بەئس شەدید|ڕیجال بەئسش شەدید]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rudawarabia.net/arabic/kurdistan/070320261|سەردێڕ=مسيرات تائهة وأهداف مدنية.. 8 أيام من هجمات الفصائل المسلحة على إقليم كوردستان |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; و [[ئەسحابول کەھف]]،&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/4774|سەردێڕ=Drone strike hits upscale hotel in Erbil; no casualties |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260307040615/https://thenewregion.com/posts/4774 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}&lt;/ref&gt; بەرپرسیارێتیی بەشێک لە ھێرشەکانیان لەئەستۆگرت.

== پێشینە ==
ھەرێمی کوردستان لە دوای [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|لەشکرکێشی و داگیرکردنی عێراق لە ٢٠٠٣]]&lt;nowiki/&gt;وە میوانداریی چەندین بنکە و دامەزراوەی سەربازیی ئەمریکای کردووە. لە نێوان [[کشانەوەی ھێزەکانی ئەمریکا لە عێراق (٢٠٢٠–٢٠٢١)|ساڵانی ٢٠٢٠]]—٢٠٢١ و دیسانەوە لە ساڵی ٢٠٢٥—٢٠٢٦، ئەمریکا پڕۆسەی کشانەوەی ھێزەکانی لە عێراق دەستپێکرد. لەم قۆناغانەدا ھێزەکانی ئەمریکا لە ھەرێمی کوردستان نەکێشرانەوە بەڵکوو لەبری ئەوانی تریش لەوێ جێگیرکران،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-888439|سەردێڕ=Iraqi militias attack US forces: New Iran war frontline? {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لەنێویاندا سەربازەکانی [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا|ئیدارەی خۆسەری باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریاش]] گواسترانەوە ھەرێمی کوردستان، ئەمەش بووە ھۆی چڕبوونەوەی بەرچاوی کارمەندان و کەرەستەی ئەمریکی لە ھەرێمی کوردستان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Aldroubi |یەکەم=Mina |دوایین٢=Mahmoud |یەکەم٢=Sinan |ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/03/01/us-troops-attacked-in-erbil-as-iraqi-militants-consider-options/|سەردێڕ=US troops attacked in Erbil as Iraqi militants consider options |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The National |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ئێران پێشتر بە بیانووی بەئامانجگرتنی «بارەگاکانی [[مۆساد]]» ھێرشی کردووەتە سەر ھەرێمی کوردستان، لەنێویاندا لە کاتی [[ھێرشی مووشەکی بۆ سەر ھەولێر (٢٠٢٢)|ھێرشە مووشەکییەکانی ھەولێر لە ٢٠٢٢]] و [[ھێرشە مووشەکییەکانی ھەرێمی کوردستان و سووریا (٢٠٢٤)|ھێرشەکانی ساڵی ٢٠٢٤]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=After nuclear talks break down, Iran claims ballistic missile attack in Iraq|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/12/irbil-attack-iraq/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Washington Post|زمان=en-US|issn=0190-8286|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220402170549/https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/12/irbil-attack-iraq/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لەلایەکی دیکەوە میلیشیا شیعە ھاوپەیمانەکانی ئێران کە لە ناوچەکانی نێوان عێراقی فیدراڵی و ھەرێمی کوردستان چالاکی دەکەن، لە ماوەی ڕابردوودا چەندین جار ھێرشیان کردووەتە سەر بنکەکانی ئەمریکا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/armed-drone-targets-harir-military-base-northern-iraq-sources-2023-11-08/|سەردێڕ=Armed drone targets Harir military base in northern Iraq -sources |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231115182844/https://www.reuters.com/world/middle-east/armed-drone-targets-harir-military-base-northern-iraq-sources-2023-11-08/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Iddon |یەکەم=Paul |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/pauliddon/2026/03/02/militia-drones-and-rockets-bombard-iraqi-kurdistan-amidst-iran-war/|سەردێڕ=Militia Drones And Rockets Bombard Iraqi Kurdistan As Iran War Spreads |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302233511/https://www.forbes.com/sites/pauliddon/2026/03/02/militia-drones-and-rockets-bombard-iraqi-kurdistan-amidst-iran-war/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Forbes}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٢٥دا [[ھێرشی میلیشیاکانی سەر بە ئێران لە عێراق ٢٠٢٥|فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانی میلیشیا شیعەکان ھێرشی کردە سەر کێڵگەی گازی کۆڕمۆر]] و ئاگرێکی بەرفراوانی لێکەوتەوە و زۆریش تیشکی خستە سەر بابەتی پێویستیی ھەرێمی کوردستانی ئۆتۆنۆم بۆ باشترکردن و بەھێزترکردنی سیستەمی بەرگرییە ئاسمانییەکەی.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

ھەروەھا ھەرێمی کوردستان شوێنی گیرسانەوەی چەندین پارتی ئۆپۆزسیۆنی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردیی ڕۆژھەڵاتە]] کە لە دەربەدەریدان. ئەم گرووپانە پێشتر [[پێکدادانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ھێرشی سنووربەزێنیان بۆ سەر ئێران]] دەستپێکردووە و خۆشیان بە ھێرشی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و مووشەکی ئێران کراونەتە ئامانج، لەوانە لە [[ھێرشی ١٧ی خەرمانان|ساڵانی ٢٠١٨]] و [[ھێرشەکانی ٢٠٢٢ی ئێران بۆ سەر ھەرێمی کوردستان|٢٠٢٢]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-884039|سەردێڕ=Kurdish group claims Iran missile, drone attack {{!}} The Jerusalem Post |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260209144217/https://www.jpost.com/middle-east/article-884039 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}&lt;/ref&gt; کە یەکگرتوون لە ژێر دەستی [[ھاوپەیمانیی ھێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران]]، ئەوان لە کاتی [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠٢٥–٢٠٢٦)|ناڕەزایەتییەکانی ئێران لە ساڵانی ٢٠٢٥-٢٠٢٦]] ڕایانگەیاند کە لە ئەگەری کردەوەی سەربازیی ئەمریکادا ھەوڵی [[قەیرانی ٢٠٢٦ی کورد و ئێران|یارمەتیدان لە ڕووخاندنی ڕژێمی ئێران]] و دەستبەسەرداگرتنی دەسەڵات لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دەدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/middleeast/iran/22022026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260227170839/https://www.rudaw.net/english/middleeast/iran/22022026 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=rudaw.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://understandingwar.org/research/middle-east/iran-update-february-25-2026/|سەردێڕ=Iran Update, February 25, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Institute for the Study of War |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ڕووداوەکان ==

=== تێڕوانینێکی گشتی بۆ ھێرشە سەرەتایییەکان (٢٨ی شوبات-ناوەڕاستی ئازار) ===
ھەر لەو ڕۆژەی کە شەڕی ئێران لە ساڵی ٢٠٢٦ دەستی پێکرد، ھەرێمی کوردستان بە تایبەتی [[ھەولێر|ھەولێری]] پایتەخت بە خێرایی بوو بە ئامانجێکی سەرەکیی ھێرشەکانی ئێران. دووبارەبوونەوەی تەقینەوە و ئاگادارکەرەوەی ھێرشی ئاسمانی و ڕێگریکردن لە ھەندێک کاتدا بۆ زیاتر لە دوو کاتژمێر لەسەریەک دەبیسترا و بە شێوەیەکی بەرچاو لە چڕیدا زیاتر لە ھێرشەکانی پێشوو بۆ سەر ھەرێمی کوردستان بەردەوام بوو.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Iddon |یەکەم=Paul |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/pauliddon/2026/03/02/militia-drones-and-rockets-bombard-iraqi-kurdistan-amidst-iran-war/|سەردێڕ=Militia Drones And Rockets Bombard Iraqi Kurdistan As Iran War Spreads |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302233511/https://www.forbes.com/sites/pauliddon/2026/03/02/militia-drones-and-rockets-bombard-iraqi-kurdistan-amidst-iran-war/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Forbes}}&lt;/ref&gt; لە سێ ڕۆژی یەکەمدا، ھەولێر بەتەنھا  لەلایەن زیاتر لە ٧٠ مووشەک و فڕۆکەی بێفڕۆکەوانەوە کرایە ئامانج، لەگەڵ ئەوەشدا سیستەمی بەرگریی ئاسمانیی ئەمریکا و بەڕیتانیا&lt;ref name=&quot;US-British air defense&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Iddon |یەکەم=Paul |ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/pauliddon/2026/04/08/the-air-defense-array-that-shielded-iraqi-kurdistan-during-iran-war/|سەردێڕ=The Air Defense Array That Shielded Iraqi Kurdistan During Iran War |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=Forbes |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ناوچەکەدا ڕێگرییان لە زۆرینەیان کرد، لە ئەنجامدا زیانێکی کەم یان ھیچ زیانێکی لێنەکەوتەوە.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hussein |یەکەم=Dalshad |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://alhurra.com/en/14573|سەردێڕ=Missiles, Sirens, and Darkness: Erbil’s Long Night |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Alhurra |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

ئەو شوێنە دیارانەی کە کرانە ئامانج بریتی بوون لە [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر]]، کە ھێزەکانی ئەمریکای [[شەڕی دژ بە داعش|ھاوپەیمانی نێونەتەوەییی دژی داعش]] بنکەیان لێی ھەیە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://understandingwar.org/research/middle-east/iran-update-evening-special-report-march-1-2026/|سەردێڕ=Iran Update Evening Special Report, March 1, 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302144041/https://understandingwar.org/research/middle-east/iran-update-evening-special-report-march-1-2026/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Institute for the Study of War |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ [[کونسوڵخانەی گشتیی ئەمریکا لە ھەولێر]] کە لە کۆتاییی ساڵی ٢٠٢٥ کرایەوە و گەورەترین کونسوڵخانەی ئەمریکایە لە جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/896852/slug|سەردێڕ=Drones Shot Down Over Erbil Near U.S. Consulate as Iran-Israel Conflict Expands to Iraqi Kurdistan |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260301193638/https://www.kurdistan24.net/en/story/896852/slug |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdistan24 |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە دەرەوەی ھەولێریش ھێزەکانی ئەمریکا لە [[بنکەی ئاسمانیی ھەریر]] کرانە ئامانج.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/01032026 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=rudaw.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ھەروەھا ھێرشەکان بارەگای لیوای ١١ی [[پێشمەرگە]]، کە دەکەوێتە نزیک قەزای دێگەڵە لە [[پارێزگای ھەولێر]] و&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/897273/slug|سەردێڕ=Drone Attack Targets Peshmerga Headquarters Near Erbil, Ministry Urges Baghdad to Act |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdistan24 |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://shafaq.com/en/Kurdistan/Drone-attack-targets-Peshmerga-headquarters-in-Erbil|سەردێڕ=Drone attack targets Peshmerga headquarters in Erbil |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/010320262 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302182246/https://www.rudaw.net/english/kurdistan/010320262 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=rudaw.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt; و بارەگای فەرماندەییی یەکەی ٧٠ی پێشمەرگەی سەر بە [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] (ی.ن.ک)شی گرتەوە. ئەو ھێرشانە بوونە ھۆی کوژرانی ئەندامێکی [[ئاسایشی ھەرێمی کوردستان|ئاسایش]] و برینداربوونی ئەندامێکی دیکە.&lt;ref name=&quot;Casualties7March&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/4784|سەردێڕ=Two killed as drones rain down in Kurdistan Region |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

گرووپە ئۆپۆزیسیۆنە (کۆمەڵە بەرھەڵستکارە) کوردییەکانی ئێران لە [[پارێزگای سلێمانی]] ([[سلێمانی|شاری سلێمانی]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|trans-title=Kurdistan Regional Government (KRG) Security Agency: We don't know whether the attack on Sulaimani was carried out by drones or missiles |ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0303202625 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw |زمان=en}}&lt;/ref&gt; ناوچەی زڕگوێز،&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; و [[قەزای دووکان]]&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/060320261 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw |زمان=en}}&lt;/ref&gt;)، و لە [[پارێزگای ھەولێر]] ([[پردێ]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/020320263 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw |زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[قەزای کۆیە]]،&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/03032026 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw |زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[بەنداوی گۆمەسپان|گۆمەسپان]]،&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; [[خەبات (قەزا)|قەزای خەبات]]&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;) لەوانەش [[پارتی ئازادیی کوردستان (ئێران)|پارتی ئازادیی کوردستان]] (PAK)، [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] (PDKI)، [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان]] و [[سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران]] و [[کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران|کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێرانیش]] کرانە ئامانج.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frantzman |یەکەم=Seth J. |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.fdd.org/analysis/2026/03/02/kurdish-iranian-opposition-groups-say-iran-targeted-them-in-northern-iraq-claim-operations-in-iran/|سەردێڕ=Kurdish Iranian opposition groups say Iran targeted them in northern Iraq, claim operations in Iran |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260303012209/https://www.fdd.org/analysis/2026/03/02/kurdish-iranian-opposition-groups-say-iran-targeted-them-in-northern-iraq-claim-operations-in-iran/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=FDD |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ٣ی ئازاردا ھێرشەکان بۆ سەر بنکەکانی PDKI (حدکا) چڕتر بوونەوە و لە ئەنجامدا ئەندامێک بەسووکی برینداربوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://shafaq.com/en/Kurdistan/Drone-attack-targets-Iranian-Kurdish-Party-headquarters-in-Erbil-Province|سەردێڕ=Drone attack targets Iranian Kurdish Party headquarters in Erbil Province |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://shafaq.com/en/Kurdistan/Three-explosions-rock-Erbil-in-fresh-strike-on-Iranian-Kurdish-opposition-site|سەردێڕ=Three explosions rock Erbil in fresh strike on Iranian Kurdish opposition site |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://caliber.az/en/post/iran-s-irgc-strikes-drones-at-kurdish-opposition-groups-in-northern-iraq|سەردێڕ=Iran's IRGC strikes drones at Kurdish opposition groups in northern Iraq - VIDEO |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=caliber.az |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ئامانجەکانی دیکە بریتی بوون لە ناوچە مەدەنییەکان لە [[قەزای سۆران]] و [[قەزای شەقڵاوە]]،&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/060320261 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw |زمان=en}}&lt;/ref&gt; و ژێرخانی مەدەنی، وەک ھۆتێل (میوانخانە)،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://shafaq.com/en/Kurdistan/Harir-Base-defenses-neutralize-drone-over-Erbil|سەردێڕ=Harir Base defenses neutralize drone over Erbil |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en |وتەگێڕانەوە=&quot;Earlier today, Saraya Awliya al-Dam, an Iraqi armed faction within the Islamic Resistance in Iraq, also claimed responsibility for a drone attack on a hotel in Erbil, alleging it was hosting US soldiers.&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/4774|سەردێڕ=Drone strike hits upscale hotel in Erbil; no casualties |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260307040615/https://thenewregion.com/posts/4774 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}&lt;/ref&gt; ژێرخانی وزە،&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Iddon |یەکەم=Paul |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/pauliddon/2026/03/02/militia-drones-and-rockets-bombard-iraqi-kurdistan-amidst-iran-war/|سەردێڕ=Militia Drones And Rockets Bombard Iraqi Kurdistan As Iran War Spreads |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302233511/https://www.forbes.com/sites/pauliddon/2026/03/02/militia-drones-and-rockets-bombard-iraqi-kurdistan-amidst-iran-war/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Forbes}}&lt;/ref&gt; دامەزراوە گشتییەکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://shafaq.com/en/Kurdistan/Kurdistan-Region-records-470-attacks-107-casualties|سەردێڕ=Kurdistan Region records 470+ attacks, 107 casualties since Feb 28 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}&lt;/ref&gt; و دامەزراوەکانی [[دوورپەیوەندی]] و [[ڕوانگەی ئاسمانی|ڕوانگەی ئاسمانیی]] کەشوھەوا لەسەر [[کۆڕەک|چیای کۆڕەک]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://shafaq.com/en/Kurdistan/Double-drone-strike-hits-Mount-Korek-in-Erbil|سەردێڕ=Double drone strike hits Mount Korek in Erbil |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/030320263 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw |زمان=en}}&lt;/ref&gt; و چیای زمناکۆ. لە [[پارێزگای دھۆک]] کێڵگە نەوتییەکانی چەمنکێ لەلایەن دوو فڕۆکەی بێفڕۆکەوانەوە کرانە ئامانج.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== ناوەڕاستی مانگی ئازار–٧ی نیسان ===
[[پەڕگە:2026_Iranian_drone_attacks_Kurdistan_Region_video.webm|وێنۆک|ئەو گرتە ڤیدیۆیییانەی دەست [[دەنگی ئەمریکا|دەنگی ئەمەریکای]] کوردی کەوتووە، کە تیایدا ھێرشی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لەلایەن میلیشیاکانی سەر بە ئێرانەوە دەردەکەوێت کە باڵەخانەکانی نیشتەجێبوون لە ھەرێمی کوردستان دەکەنە ئامانج.]]
ڕۆژی ١٢ی ئازار، مووشەکێک لە بنکەیەکی سەربازیی ئیتاڵیا لە ھەولێر کەوتەخوارەوە. ھیچ بریندارێکی لێنەکەوتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603120049|سەردێڕ=Missile hits Italian base in Erbil, no injuries reported |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Iran International]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ھەمان ڕۆژدا ھێرشێکی تر بۆ سەر کەمپی مەشق و ڕاھێنان ڕوویدا کە لەلایەن سەربازە فەڕەنسییەکانەوە لە ھەولێر جێگیرکرابوون، سەربازێک کوژرا و شەشی تریش برینداربوون.&lt;ref name=&quot;France03122026&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.france24.com/en/middle-east/20260312-middle-east-war-live-israel-lebanon-iran-gulf|سەردێڕ=French soldier killed in drone attack in Iraq’s Kurdish region, Macron says |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260313082831/https://www.france24.com/en/middle-east/20260312-middle-east-war-live-israel-lebanon-iran-gulf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[France 24]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/six-french-soldiers-wounded-iraq-after-drone-attack-army-says-2026-03-12/ |وێبگە=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;

ڕۆژی ١٥ی ئازار سێ مووشەکی سوپای پاسداران لە ئۆردووگای گرووپی ئۆپۆزسیۆنی ئێرانیی کوردیی کۆمەڵە لە ھەرێمی کوردستان کەوتەخوارەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603156665|سەردێڕ=IRGC missiles hit Iranian Kurdish opposition camp in Iraqi Kurdistan |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Iran International]]}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٤ی ئازاردا، ھێرشێکی موشەکی لە ھەولێر کە بنکەیەکی سەربازیی [[پێشمەرگە|پێشمەرگەی]] کردە ئامانج، بووە ھۆی کوژرانی شەش چەکدار و لانیکەم ٣٠ چەکداریش بە ھۆیەوە برینداربوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/rocket-attack-kills-six-kurdish-peshmerga-fighters-iraqs-kurdistan-sources-say-2026-03-24/|سەردێڕ=Rocket attack kills six Kurdish Peshmerga fighters in Iraq's Kurdistan, sources say|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Reuters]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

ڕۆژی ٢٨ی ئازار، شوێنی نیشتەجێبوونی [[نێچیرڤان بارزانی]]،  [[سەرۆکایەتیی ھەرێمی کوردستان|سەرۆکی ھەرێمی کوردستان]]، بە ھێرشێکی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لە [[دھۆک]] کرایە ئامانج. ڕۆژی دواتر ''[[ڕۆیتەرز|ئاژانسی ڕۆیتەرز]]'' بڵاوی کردەوە، بەرگریی ئاسمانی لەنزیک شوێنی نیشتەجێبوونی [[مەسعوود بارزانی]]، سەرۆکی پێشووی ھەرێمی کوردستان و پارتی دیموکراتی کوردستان لە ھەولێر، ڕێگریی لە فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوان کردووە. ڕووداوەکان بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک ھەڵکشانێکی بەرچاو تەماشا کران، بەزاندنی «ھێڵی سوور» وەک پەیامێکی سیاسی دەبینرا بە ئامانجی تێکدانی بێلایەنیی ھەرێمی کوردستان و ڕۆڵە نێوەندگیرییەکەی لە ململانێکاندا، و ھەروەھا ئیدانەکردنێکی بەربڵاوی نێونەتەوەییی لێکەوتەوە.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frantzman |یەکەم=Seth |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/home-of-kurdistan-region-president-targeted-american-universities-threatened-as-attacks-escalate-in-iraq.php|سەردێڕ=Home of Kurdistan Region president targeted, American universities threatened as attacks escalate in Iraq |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=FDD's Long War Journal |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Aydogan |یەکەم=Sohan |ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/opinion/01042026 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە ئاگادارییەکی ئەمنیی [[کونسوڵخانەی ئەمریکا لە بەغدا|باڵیۆزخانەی ئەمەریکا]] لە ٢٩ی ئازاردا ھۆشداریدرا لەوەی کە ئێران و میلیشیا ھاوپەیمانەکانی ڕەنگە زانکۆ ئەمریکییەکانی سلێمانی و دھۆک و ھەروەھا دامەزراوەکانی دیکەی پەیوەست بە ئەمریکا لە ھەرێمی کوردستان بکەنە ئامانج.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frantzman |یەکەم=Seth |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/home-of-kurdistan-region-president-targeted-american-universities-threatened-as-attacks-escalate-in-iraq.php|سەردێڕ=Home of Kurdistan Region president targeted, American universities threatened as attacks escalate in Iraq |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=FDD's Long War Journal |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

تا کۆتاییی مانگی ئازاری ٢٠٢٦، ھەرێمی کوردستان بە «زیاتر لە ٤٥٠ فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و مووشەک» بەئامانجگیرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/250320264 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Rudaw]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Burning_industrial_building_Kurdistan_Region_April_2026_after_Iranian_attacks.png|وێنۆک|سووتانی دامەزراوەیەکی پیشەسازی لە ھەرێمی کوردستان دوای ھێرشی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و مووشەک.]]
ڕۆژی ١ی نیسان، سێ فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئێران بە ناوەکانی شەھید لە نزیک شاری ھەولێر دامەزراوەکانی پەیوەست بە کۆمپانیای نەوتی بەڕیتانیی [[کاسترۆل|کاسترۆڵیان]] کردە ئامانج و زیانیان بە ژێرخانی وزە گەیاندووە بەڵام ھیچ زیانێکی گیانیی نەبووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Donaldson|یەکەم=Marcus|ناونیشان=https://www.gbnews.com/news/iran-war-british-oil-firm-strike-iraq-erbil-castrol|سەردێڕ=Massive explosion as drone strikes British oil firm in Iraq after chilling Iran warning|ئیش=GB News|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە ھەمان ڕۆژدا ھێرشێکی دیکەی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان کێڵگەی نەوتی سەرسنگی لە ناوچەی چەمنکێی [[پارێزگای دھۆک]] کردە ئامانج کە بەڕێوەدەبردرێت لەلایەن کۆمپانیای HKN Energy کە بنکەکەی لە ئەمریکادایە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.iraqinews.com/iraq/breaking-drone-attack-targets-sarsang-oilfield-in-northern-iraq/|سەردێڕ=Breaking: Drone attack targets Sarsang oilfield in northern Iraq |وێبگە=Iraqi News}}&lt;/ref&gt;

لە ٢ی نیساندا دوو فڕۆکەی بێفڕۆکەوان کارگەیەکی خەڵووزیان لە ھەولێر تێکشکاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/010420261 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=rudaw.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە ٥ی نیسان دوو فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لە گەڕەکی بەختیاریی [[سلێمانی|شاری سلێمانی]] ناوچەی نیشتەجێبوونی چڕدانیشتوویان بەئامانجگرت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.dengeamerika.com/a/drone-attacks-suli-kurdistan/8134608.html|سەردێڕ=Taxeke Bajarê Silêmanîyê Rastî Du Êrîşên Dronan Tê |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Voice of America |زمان=ku}}&lt;/ref&gt;

ڕۆژی ٧ی نیسان، فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوان لە گوندی دارەشەکران لە باکووری ھەولێر ماڵی خێزانێکی کردە ئامانج و بە ھۆیەوە ژن و مێردێک کوژران و منداڵەکانیان دوای خۆیان جێھێشت. [[دژە تیرۆری ھەرێمی کوردستان|بەرەنگاربوونەوەى تیرۆری ھەرێمی کوردستان]] ڕایگەیاند کە فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکە «لە ئێرانەوە ھەڵدراوە» و ھێرشەکەش ئیدانەیەکی بەرفراوانى سەرکردە کوردەکانى لێکەوتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/middleeast/iran/070420261 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2CivKilled7April&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/5053|سەردێڕ=Family torn apart: Drone strike kills couple near Erbil |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== لە کاتی ئاگربەستی شەڕی ئێران (٨ی نیسان-٢١ی نیسان) ===
سەرەڕای [[ئاگربەستی ٢٠٢٦ی شەڕی ئێران]]، ھێرشەکانی ئێران بۆ سەر ھەرێمی کوردستان بەردەوامبوون.

ڕۆژی ١٤ی نیسان، کەمپێکی سەر بە حدکا لە نزیک [[کۆیە]]، ھەروەھا دوو کەمپی سەر بە کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان لە سنووری پارێزگای سلێمانی و ھەولێر، لەلایەن فڕۆکە بێفڕۆکەوانە ھێرشبەرییە تاکلایەنەکانی ئێرانەوە کرانە ئامانج و بە ھۆیەوە دوو ئەندام برینداربوون. فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی دیکەش لەلایەن فڕۆکە جەنگییەکانەوە ڕێگرییان لێکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/5109|سەردێڕ=Iranian drones towards Kurdistan Region intercepted: Kurdistan CT |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

==== کوژرانی غەزال مەولان ====
{{سەرەکی|کوژرانی غەزال مەولان}}
[[پەڕگە:غەزال_مەولان.png|وێنۆک|247x247پیکسڵ|وێنەیەکی غەزال مەولان لە کاتی پێشمەرگایەتیدا]]
غەزال مەولان، ژنێکی تەمەن ١٨ ساڵان، ئەندامی کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان، لە ١٤ی نیسان لە ھێرشێکی ئێراندا بە ھۆی برینەکانییەوە گیانی لەدەستدا.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/5119|سەردێڕ=Iranian Kurdish opposition groups face attacks despite ceasefire |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}&lt;/ref&gt; مردنەکەی مشتومڕ و کاردانەوەی گشتیی بە دوای خۆیدا ھێنا، دوای ئەوەی ھەواڵەکان باسیان لەوە کرد کە لە چەندین نەخۆشخانەی [[سلێمانی]] دوورخراوەتەوە، گوایە بە ھۆی ترسی کاردانەوەی ئێرانەوە بووە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://hengaw.net/en/news/2026/04/article-45|سەردێڕ=Hengaw statement on denial of medical care and violation of the right to life following IRGC drone attacks |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Hengaw |زمان=en}}&lt;/ref&gt; کە ڕەنگە ئەمەش ھۆکاری مردنەکەی بووبێت. سەرەتا لە نەخۆشخانەی شۆڕش، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی کاروباری پێشمەرگە]] چارەسەری وەرگرتووە، بەڵام بە ھۆی سەختیی برینەکانییەوە پێویستیی بە گواستنەوەی بۆ چاودێریی تایبەت ھەبووە. ناوبراو لە نەخۆشخانەی شۆڕشەوە بە ئۆتۆمبێلی فریاگوزارییەوە گواسترایەوە، بە یاوەریی ئەندامێکی کۆمەڵە و پزیشکێکی نەخۆشخانەی شۆڕش. بەپێی زانیارییەکان، لەکاتی گەیشتنیان بە نەخۆشخانەی ئاسیا، کارمەندان وەرگرتنی غەزالیان ڕەتکردووەتەوە و ڕایانگەیاندووە کە ناتوانن «کەیسەکە بگرنەدەست». ھەروەھا لە نەخۆشخانەی بەخشین کە لە نزیکەوەی بوو، بەھۆی نەبوونی «مۆڵەتی پۆلیس»ەوە، چارەسەری بۆ نەکرا. بەڕێوەبەرەکەی وتی کە لە پەیوەندیدایە لەگەڵ بەرپرسانی ئەمنی و داوای ڕەزامەندی دەکات. دوای ٢٠ خولەک دواکەوتن، غەزال و ھاوەڵەکانی بەڕێکەوتن بۆ ئەوەی بەدوای نەخۆشخانەیەکی تردا بگەڕێن. دەوترێت دامەزراوەیەکی دیکەی ناحکوومی دوای ئەوەی زانیویەتی پێشمەرگەی کۆمەڵەیە، کۆتاییی بە چارەسەر ھێناوە، ھاوکات نەخۆشخانەی فارووق نزیکەی پێنج خولەک دوای پەیوەندییە سەرەتایییەکە ڕەزامەندیی دەربڕیوە لەسەر وەرگرتنی. بەڵام پێشتر لەگەڵ گەیشتنیان مردبوو. ھەروەھا باس لەوە کرا کە مزگەوتە ناوخۆیییەکان ڕێگەیان نەداوە [[پرسە لە ئیسلامدا|ڕێوڕەسمی پرسە]] جێبەجێ بکرێت و گۆڕستانە گشتییەکان سەرەتا ڕەتیانکردووەتەوە بە خاک بسپێردرێت. نزیکەی ١٥٠ بیرمەند و ھونەرمەند و چاڵاکانی مەدەنیی کورد لە بەیاننامەیەکی ھاوبەشدا کردەوەی نەخۆشخانەکانیان شەرمەزارکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://en.964media.com/46937/|سەردێڕ=The night Ghazal Mawlan died |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=964media |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; ''دەستەی سەربەخۆی مافی مرۆڤ'' لە ھەرێمی کوردستان ڕەتکردنەوەی چاودێریی پزیشکیی بە پێشێلکردنی [[مافی ژین|مافی ژیان]] وەسفکرد. ھەروەھا ئەم ڕووداوە بووە ھۆی ناڕەزایەتییەک کە لەلایەن پێکھاتەکانی [[دانیشتووانی کورد|ڕەوەندی کوردییەوە]] ڕێکخرابوو، لە کاتێکدا دەوترێت ھەندێک لە دانیشتووانی ناوچەکە ھەڕەشەی دانانی [[خێوەتی ناڕەزایەتی|خێوەتی ناڕەزایەتییان]] کردووە. [[عەبدوڵڵا موھتەدی]] داوای کەمکردنەوەی توندوتیژیی کرد و داوای لە دەسەڵاتداران کرد کە چارەسەری ناڕەزایەتیی گشتی بکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/908596/slug|سەردێڕ=Mawlan Case: Care Denial, Funeral Dispute After Drone Strike |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdistan24 |زمان=en}}&lt;/ref&gt; میدیاکانی لایەنگری [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] (پ.د.ک) بەرپرسیارێتییان بۆ دەسەڵاتدارانی ھەرێم گەڕاندەوە و ئاماژەیان بە [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] (ی.ن.ک) و پارتە ئیسلامییەکان و نەخۆشخانەکانی سەر بە یەکێتی کرد و ڕەخنەیان لێگرتن. ڕایانگەیاند کە: ''خۆ ئەگەر ئەم بریندارە «سەربازێکی دوژمن» بووایە، ئەوا نەخۆشخانە ئیسلامییەکە چارەسەری بۆ دەکرد و «[[ئەمیر]]» سەردانی دەکرد و «[[جاش]]&lt;nowiki/&gt;‌پەرلەمانتارەکان»یش چاودێرییان دەکرد، لە کاتێکدا کە ئەمە چەکدارێکی کورد بووە و ئەو مامەڵەیان لەگەڵدا نەکردووە''.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢٦|trans-title=Lawyer Karzan Hanarayi: The party authorities in Sulaimani are primarily responsible for what happened to martyr Ghazal |ناونیشان=https://www.basnews.com/so/babat/910943 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=BasNews}}&lt;/ref&gt;

لە ١٥ تا ١٦ی نیسان پێنج ھێرشی جیاواز لە فڕۆکەی بێفڕۆکەوان ھەرێمی کوردستانیان کردە ئامانج. یەکێک لەو جۆرە ھێرشانە پارتی PAKی کردە ئامانج، کە ڕایگەیاندبوو ھیچ زیانێکی گیانیی نەبووە.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/5119|سەردێڕ=Iranian Kurdish opposition groups face attacks despite ceasefire |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە ١٧ی نیسان ھێرشەکانی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئێران بۆ سەر کەمپی حدکا لە بالیسان لە ڕۆژھەڵاتی [[شەقڵاوە]] و لە ناوچەی جەژنیکان سێ ئەندام کە دوو ژنیان تێدابوو کوژران و ژمارەیەکی دیکەش بریندار بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://hanahr.org/en/news/three-peshmergas-killed-and-several-others-injured-following-islamic-republic-drone-attacks-on-pdki-headquarters/|سەردێڕ=Three Peshmergas Killed and Several Others Injured Following Islamic Republic Drone Attacks on PDKI Headquarters {{!}} Hana Human Rights Organization |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Hana Human Rights Organization |زمان=en-CA}}&lt;/ref&gt;

=== درێژکردنەوەی ئاگربەستی شەڕی ئێران (٢١ی نیسان–ئێستا) ===
لە ٢٢ی نیساندا، PAK ئیدیعای کرد کە ھێرشی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئێران بۆ سەر یەکێک لە بنکەکانی بووە ھۆی برینداربوونی سێ کەس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦|trans-title=&quot;PAK: Our base was attacked with drones and 3 Peshmerga were injured&quot; |ناونیشان=https://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/220420262 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Rûdaw}}&lt;/ref&gt;

لە مانگی ئایاردا، ھەواڵەکان لە بارەی ھێرشی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و مووشەکی ئێران لە ناوچەکە بەردەوام بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/130520261 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://shafaq.com/en/Kurdistan/KRSC-Missiles-drones-target-Iranian-Kurdish-camp-in-Al-Sulaymaniyah|سەردێڕ=KRSC: Missiles, drones target Iranian Kurdish camp in Al-Sulaymaniyah |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە ڕێککەوتی ٨ی حوزەیران، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] دەستیان کرد بە ھێرش بۆ سەر بارەگاکانی ئۆپۆزسیۆنی کورد لە ناوچەکە.&lt;ref&gt;https://www.aa.com.tr/en/middle-east/iran-strikes-headquarters-of-kurdish-opposition-groups-in-northern-iraq-amid-tensions-with-israel/3959671&lt;/ref&gt;

== وەڵامدانەوە ==

=== ھەرێمی کوردستان ===
لە ھەنگاوێکی خۆپارێزیدا، کێڵگەی گازی کۆڕمۆر، پێدانی گازی بۆ وێستگەکانی کارەبا لە ھەرێمی کوردستان ڕاگرت بە ھۆی ترسی ئەوەی کە بکرێتە ئامانج لەلایەن ھێرشەکانەوە، ئەمەش بووە ھۆی پچڕانی کارەبا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hussein |یەکەم=Dalshad |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://alhurra.com/en/14573|سەردێڕ=Missiles, Sirens, and Darkness: Erbil’s Long Night |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Alhurra |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

لە بەرامبەر بەئامانجگرتنی یەکێک لە بنکە سەربازییەکان، پێشمەرگە ھۆشداریی دا لەوەی «بەردەوامیی ئەو کردەوە تیرۆریستییانە بێ وەڵام نابێت».&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://shafaq.com/en/Kurdistan/Drone-attack-targets-Peshmerga-headquarters-in-Erbil|سەردێڕ=Drone attack targets Peshmerga headquarters in Erbil |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}&lt;/ref&gt; دوای مانگێک بەیاننامەیەکی ھاوشێوە بڵاوکرایەوە و دووپاتی لەوە کردەوە کە ئەگەر حکوومەتی عێراق نەتوانێت لە دژی «گرووپە تیرۆریستییەکان» کاربکات کە بە ھێرشی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و مووشەک ھەرێمی کوردستان دەکەنە ئامانج، [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی کاروباری پێشمەرگە]] «ناچار دەبێت ھەڵوێستێکی جیاواز بگرێتەبەر».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/5047|سەردێڕ=Peshmerga ministry blames Baghdad for failing to act on drone attacks |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

دواتر [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] دەوامی فەرمیی لە سەرجەم قوتابخانە و زانکۆ و پەیمانگاکانی سەرتاسەری ھەرێم لە ١ تا ٤ی ئازار ڕاگرت. ھەروەھا [[دژە تیرۆری ھەرێمی کوردستان|بەرەنگاربوونەوەی تیرۆری ھەرێمی کوردستان]] داوای لە دانیشتووان کرد کاتێک دەنگی ئاگادارکەرەوەی ھێرشی ئاسمانی بیسترا، بەدوای پەناگەدا بگەڕێن.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hussein |یەکەم=Dalshad |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://alhurra.com/en/14573|سەردێڕ=Missiles, Sirens, and Darkness: Erbil’s Long Night |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Alhurra |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; ھێرشەکان قوتابخانە و [[پێڕستی زانکۆکانی ھەرێمی کوردستان|زانکۆکانی]] سەرتاسەری ھەرێمی کوردستانیان ناچارکرد وانە بە شێوەی کەسی بۆ ماوەیەکی درێژ ڕابگرن، ئەمەش بووە ھۆی گۆڕینی خوێندن بۆ خوێندنی سەرھێڵ (ئۆنڵاین).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/31032026 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=rudaw.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

دوابەدوای چەند ڕۆژێک لە ھێرش بۆ سەر ھەرێمی کوردستان، سەرکردە کوردەکان لەوانە [[مەسعوود بارزانی]] و [[بافڵ تاڵەبانی]] ھۆشدارییان دا بە حکوومەتی عێراقی فیدراڵ کە ھەنگاوی «جددی» بنێت بۆ ڕاگرتنی ھێرشەکانی میلیشیا شیعەکان کە لە سنوورەکانی عێراقدا چالاکی دەکەن، ڕایانگەیاند «خۆڕاگرتنیش سنووری خۆی ھەیە».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/080320262 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260309203053/https://www.rudaw.net/english/kurdistan/080320262 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== حکوومەتی عێراق ===
لە کۆتاییی مانگی نیساندا حکوومەتی عێراق نیازی خۆی دەربڕی بۆ بەدەستھێنانی سیستەمی دژە فڕۆکەی بێفڕۆکەوان، بەڵام ڕایگەیاند کە ھیچیان بۆ ھەرێمی کوردستان دابین ناکرێن. شرۆڤەکاران بڕیارەکەیان بە «زیاد[کردن]ی سووکایەتی» وەسفکرد، ئاماژەیان بەوە دا کە ھەرێمی کوردستان لە نێو ئەو ناوچانەدا بووە کە زۆرترین زیانی بەرکەوتووە بە ھۆی ھێرشەکانەوە، ھاوکات توانای بەرگریی ئاسمانی خۆی نەبووە و ڕێگەی پێنەدراوە بەشێوەیەکی سەربەخۆ ئەو جۆرە سیستەمە دەستەبەر بکات.&lt;ref name=&quot;Forbes3May&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Iddon |یەکەم=Paul |ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/pauliddon/2026/05/03/iran-war-created-surge-in-demand-for-cost-effective-anti-drone-rockets/|سەردێڕ=Iran War Sparks Surge In Demand For Cost-Effective Anti-Drone Rockets |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=Forbes |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== وەڵامدانەوەی سەربازیی ئەمریکا ===
ئەمریکا وەڵامی ھێرشەکانی دایەوە و گرووپەکانی ھاوپەیمانی ئێرانی کردە ئامانج کە چەند کوتلەیەکی بەشێکن لە حەشدی شەعبی.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frantzman |یەکەم=Seth J. |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.fdd.org/analysis/2026/03/11/us-condemns-iranian-and-militia-attacks-in-iraq-amid-unclaimed-airstrikes-on-tehran-backed-militias/|سەردێڕ=US condemns Iranian and militia attacks in Iraq amid unclaimed airstrikes on Tehran-backed militias |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Foundation for Defense of Democracies]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/4824|سەردێڕ=Strikes on PMF bases in Iraq kill at least 30: Sources |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260313232046/https://thenewregion.com/posts/4824 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/899944/slug|سەردێڕ=Airstrikes Hit PMF Positions in Anbar and Kirkuk, Causing Dozens of Casualties |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdistan24 |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ئەو شوێنانەی کە کرانە ئامانج بریتی بوون لە پێگەکانی حەشدی شەعبی لە [[مووسڵ]] و [[دەشتی نەینەوا|دەشتەکانی نەینەوا]] و&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-889728|سەردێڕ=Iran backed militia bases in Iraq targeted in airstrikes {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[کەرکووک]] و [[پارێزگای ئەنبار]]. بەشێک لە ھێرشەکان بە «تووند» وەسف کران و لە ئەنجامدا لانیکەم ٣٠ چەکداری حەشدی شەعبی کوژران و چەند چەکدارێکی دیکەش برینداربوون.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/4824|سەردێڕ=Strikes on PMF bases in Iraq kill at least 30: Sources |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260313232046/https://thenewregion.com/posts/4824 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}&lt;/ref&gt; دەوترێت بەشێک لەو کەسانەی لە کەرکووک کوژراون، ئەندامی [[حەشدی تورکمانی|لیواکانی تورکمان]] (حەشدی تورکمانی) بوون لە ناو حەشدی شەعبی.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

لە ١٨ی ئازاردا، سەرۆکی [[ڕێکخراوەی بەدر]] کە ھاوپەیمانی ئێرانە، [[ھادی عامری]]، ڕایگەیاند کە ھێرشە ئاسمانییەکانی ئەم دوایییە بۆ سەر ھێزی ئاسمانیی بەڕیتانیا زیاتر لە ٦٠ چەکداری کوشتووە و زیاتر لە ١٠٠ چەکداریش برینداربوون، ھێرشەکانی بە پەرەسەندنێکی بەرچاو وەسفکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.newarab.com/news/dozens-killed-strikes-iran-allied-pmf-militia-iraq|سەردێڕ=Dozens killed in strikes on Iran-allied PMF militia in Iraq |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=The New Arab}}&lt;/ref&gt;

=== کاردانەوە دیپلۆماسییەکان ===

==== وڵاتەکان ====
{{Flag|United Arab Emirates}} (ئیمارات): ئیمارات ھێرشەکەی سەر بنکەیەکی پێشمەرگە لە ٢٤ی ئازار ئیدانەکرد و بە «[[تیرۆریزم|ھێرشی تیرۆریستی]] دژی کوردەکان» وەسفکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Frantzman |یەکەم=Seth |ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/6-kurdistan-regional-government-soldiers-killed-in-iranian-attack-on-northern-iraq.php |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=FDD's Long War Journal |زمان=en-US |سەردێڕ=6 Kurdistan Regional Government soldiers killed in Iranian attack on northern Iraq}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://gulfnews.com/world/mena/uae-condemns-irans-unprovoked-terrorist-attacks-targeting-kurdistan-region-of-iraq-1.500486285|سەردێڕ=UAE condemns Iran’s unprovoked terrorist attacks targeting Kurdistan Region of Iraq |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Gulf News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

{{Flag|United Kingdom}} (بەڕیتانیا): وەزیری دەرەوەی بەڕیتانیا ییڤێت کۆپەر ئیدانەی ھێرشە بێفڕۆکەوانەکانی کرد، وە ھاوسۆزیشی بۆ قوربانییەکان دەربڕی، و پشتیوانیی بەڕیتانیاشی بۆ ئاشتی، سەقامگیری و بەردەوامبوونی ھاوکاری لەگەڵ ھەرێمی کوردستان دووپاتکردەوە.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.gulanmedia.com/en/story/357822|سەردێڕ=International Leaders Condemn Drone Attack on Kurdistan Region President’s Residence |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Gulan Media |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

{{Flag|United States}} (ئەمریکا): بەگوێرەی ''ئاکسیۆس'' سەرۆک [[دۆناڵد ترامپ|دۆناڵد تڕامپ]] لەگەڵ سەرکردەکانی دوو حیزبی سەرەکیی ھەرێمی کوردستان، [[مەسعوود بارزانی]] و [[بافڵ تاڵەبانی|بافڵ تاڵەبانیدا]] قسەی کرد، ڕۆژێک دوای ئەوەی ھێرش و بۆردوومانەکان دەستیان پێکرد، گفتوگۆیان لەسەر ئەوە کرد کە بە بابەتە «ھەستیارەکان» وەسفکرابوون. لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، سەرۆکی ھەرێمی کوردستان [[نێچیرڤان بارزانی]] پەیامێکی لە سەرۆکی ئەمریکاوە، دۆناڵد تڕامپ، وەرگرت، کە لەلایەن نێردراوی ئەمریکا [[تۆم بێرێک|تۆم باڕاک]] بڵاوکرایەوە. تڕامپ ھێرشەکانی سەر ھەرێمی کوردستانی ئیدانەکرد، لەنێویاندا ھێرشێکی فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوان بۆ سەر شوێنی نیشتەجێبوونی نێچیرڤان بارزانی لە دھۆک، و ھاوسۆزیی بۆ ھێزی پێشمەرگە دەربڕی کە لە ھێرشێکی مووشەکیی ئێرانی لە ٢٤ی ئازاردا، چەند پێشمەرگەیەک کوژران، کە ھیوایان خواست کە بریندارەکان بەخێرایی چاکببنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=van Wilgenburg |یەکەم=Wladimir |ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://kurdistanchronicle.com/babat/4552 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdistan Chronicle}}&lt;/ref&gt;

{{Flag|France}}: لە ٢٨ی ئازار، سەرۆکی فەڕەنساش [[ئێمانوێل ماکرۆن|ئیمانوێل ماکڕۆن]] ھاوسۆزیی خۆی دەربڕی بۆ سەرۆکی ھەرێمی کوردستان، نێچیرڤان بارزانی، و خێزانەکانی شەش پێشمەرگەکە کە لە ھێرشێکی مووشەکیی ئێرانی لە سۆران، لە ٢٤ی ئازار کوژران، و ئاواتی چاکبوونەوەی خێرای بۆ بریندارەکان خواست.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=van Wilgenburg |یەکەم=Wladimir |ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://kurdistanchronicle.com/babat/4542 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdistan Chronicle}}&lt;/ref&gt;

{{Flag|Germany}}: لە ٢ی نیسان، نێچیرڤان بارزانی پەیوەندیی تەلەفۆنی لەگەڵ گیزا ئاندریاس ڤۆن گەیەر کرد، وەزیری دەرەوەی ئەڵمانیای فیدڕاڵی، سەبارەت بە ھێرشەکانی ئەم دوایییە بۆ سەر ھەرێمی کوردستان، کە ڤۆن گەیەر پشتیوانیی ئەڵمانیای دووپاتکردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/020420261 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=rudaw.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

{{Flag|Jordan}}: شا [[عەبدوڵڵای دووەم|عەبدوڵڵای دووەمی ئوردن]] نامەیەکی نارد کە ھاوسۆزیی بۆ سەرۆکی ھەرێمی کوردستان و خێزانەکانی قوربانییانی ھێرشی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکان لە ٢٤ی ئازار لە بنکەیەکی پێشمەرگە لە سۆران دەربڕی.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.gulanmedia.com/en/story/357822|سەردێڕ=International Leaders Condemn Drone Attack on Kurdistan Region President’s Residence |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Gulan Media |زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.gulanmedia.com/en/story/357822 &quot;International Leaders Condemn Drone Attack on Kurdistan Region President's Residence&quot;]. ''Gulan Media''. 30 March 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;3 April&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

{{Flag|Qatar}}: سەرۆکوەزیرانی قەتەڕ و وەزیری دەرەوەی قەتەڕ محەممەد بنو عەبدولڕەحمان ئەلتانی ھێرشەکانی سەر ھەرێمی کوردستانیان ئیدانەکرد، کە لە ٢٨ی شوباتەوە ئەنجامدراون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=van Wilgenburg |یەکەم=Wladimir |ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://kurdistanchronicle.com/babat/4553 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdistan Chronicle}}&lt;/ref&gt;

{{Flag|Saudi Arabia}}: وەزارەتی دەرەوەی سعوودییە بە تووندی ئیدانەی ئەو ھێرشانەی کرد بۆ سەر شوێنی نیشتەجێبوونی سەرۆکی ھەرێمی کوردستان، نێچیرڤان بارزانی، و سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان مەسعوود بارزانی، ھەروەھا ھەموو ھێرشەکانی تری دژی ھەرێمی کوردستان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://saudigazette.com.sa/article/660218/saudi-arabia/cma-approves-regulatory-framework-to-offer-special-purpose-acquisition-companies-in-nomu-parallel-market|سەردێڕ=CMA approves regulatory framework to offer Special Purpose Acquisition Companies in Nomu parallel market |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Saudi Gazette |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

==== قەوارە نا-وڵاتەکان ====
[[پەڕگە:Protests_qamishlo_March_2026_against_Iranian_attacks_on_the_Kurdistan_Region.png|وێنۆک|لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠٢٦ لە [[قامیشلۆ|شاری قامیشلۆ]]، لە [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا|ڕۆژاڤا]]، [[سووریا]] خۆپیشاندان دژی ھێرشەکانی ئێران بۆ سەر ھەرێمی کوردستان بەڕێوەچوو.]]
{{Flagicon image|Flag of the Arab League.svg}} [[کۆمکاری عەرەبی]]: سکرتێری گشتیی کۆمکاری عەرەبی ئەحمەد ئەبول غەیس لە پەیوەندییێکی تەلەفۆنیدا لەگەڵ سەرۆکی ھەرێمی کوردستان نێچیرڤان بارزانی ھێرشی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانی ئیدانەکرد.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.gulanmedia.com/en/story/357822|سەردێڕ=International Leaders Condemn Drone Attack on Kurdistan Region President’s Residence |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Gulan Media |زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.gulanmedia.com/en/story/357822 &quot;International Leaders Condemn Drone Attack on Kurdistan Region President's Residence&quot;]. ''Gulan Media''. 30 March 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;3 April&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

{{Flagicon image|Star Green.svg|border=no}} [[ھاوپەیمانیی عەزم|هاوپەیمانیی عەزم]]: عەزم، کە گرووپێکی سیاسیی سوننەیە، بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە کە ھێرشەکەی سەر شوێنی نیشتەجێبوونی نێچیرڤان بارزانیی ئیدانەکرد.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frantzman |یەکەم=Seth |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/home-of-kurdistan-region-president-targeted-american-universities-threatened-as-attacks-escalate-in-iraq.php|سەردێڕ=Home of Kurdistan Region president targeted, American universities threatened as attacks escalate in Iraq |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=FDD's Long War Journal |زمان=en-US}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFFrantzman2026&quot;&gt;Frantzman, Seth (30 March 2026). [https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/home-of-kurdistan-region-president-targeted-american-universities-threatened-as-attacks-escalate-in-iraq.php &quot;Home of Kurdistan Region president targeted, American universities threatened as attacks escalate in Iraq&quot;]. ''FDD's Long War Journal''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;3 April&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

{{Flagicon image|Flag of Koma Civakên Kurdistanê.svg}} [[کۆما جڤاکێن کوردستان]] (کەجەکە): ڕێکخراوەکە بە تووندی ھێرشەکانی ئیدانەکرد لە بەیاننامەیەکی نووسراودا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.anf-news.com/kurdistan/kck-condemns-the-attack-on-nechirvan-barzani-s-residence-84659|سەردێڕ=KCK condemns the attack on Nechirvan Barzani’s residence |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=ANF News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

{{Flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ئەنجومەنی نیشتمانیی کورد (سووریا)|ئەنجوومەنی نیشتمانیی کورد]] (ئەنەکەسە): سکرتێری گشتیی ئەنەکەسە ھێرشەکانی بە «ھێرشێکی ئاشکرا و دڕندانە» ناوبرد و ئدانەی کردن کە بەشێکە لە ھەوڵە فراوانەکان بۆ «دروستکردنی ناسەقامگیری لە ھەرێمی کوردستان» و لاوازکردنی سەروەرییەکەی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.welattv.net/node/25189|سەردێڕ=Kurdish National Council: Attack on Kurdistan Region Aims to Undermine Security and Constitutional Experience |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=www.welattv.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

{{Flagicon image|Ahekma tayar.png}} [[بزووتنەوەی حیکمەتی نیشتمانی]]: سەرکردەی سیاسیی شیعەی عێراقی [[عەمار حەکیم|عەمماڕ حەکیم]] ھێرشەکانی ئیدانەکرد و داوای «ھەنگاوێکی بەھێزتری بۆ پاراستنی سەقامگیری» کرد.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frantzman |یەکەم=Seth |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/home-of-kurdistan-region-president-targeted-american-universities-threatened-as-attacks-escalate-in-iraq.php|سەردێڕ=Home of Kurdistan Region president targeted, American universities threatened as attacks escalate in Iraq |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=FDD's Long War Journal |زمان=en-US}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFFrantzman2026&quot;&gt;Frantzman, Seth (30 March 2026). [https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/home-of-kurdistan-region-president-targeted-american-universities-threatened-as-attacks-escalate-in-iraq.php &quot;Home of Kurdistan Region president targeted, American universities threatened as attacks escalate in Iraq&quot;]. ''FDD's Long War Journal''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;3 April&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

{{Flag|Rojava}}: خۆپیشاندانی ناڕەزاییدەربڕین لە سەرانسەری ڕۆژاڤادا سەری ھەڵدا، بەتایبەتی لە [[کۆبانی|کۆبانێ]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|ناونیشان=https://www.dengeamerika.com/a/8133307.html|سەردێڕ=Rûniştvanên Kobanîyê bo Piştgirîya Herêma Kurdistanê Dadikevin Kolanan|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٦|زمان=ku|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|via=www.dengeamerika.com}}&lt;/ref&gt; [[قامیشلۆ]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|ناونیشان=https://www.dengeamerika.com/a/8132968.html|سەردێڕ=Rûniştvanên Qamişlo Êrîşên Ser Herêma Kurdistanê Şermezar Dikin|ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=ku|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|via=www.dengeamerika.com}}&lt;/ref&gt; و گیرکە لەکێ،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|ناونیشان=https://www.dengeamerika.com/a/8132963.html|سەردێڕ=Li Girkê Legê Xwepêşandan bo Piştgirîya Herêma Kurdistanê|ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=ku|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|via=www.dengeamerika.com}}&lt;/ref&gt; بۆ پشتیوانیکردن لە ھەرێمی کوردستان دوای ھێرشەکانی ئێران.

== تێبینییەکان ==

== سەرچاوەکان ==
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;
{{تووڵی دەروازە|ئێران|عێراق|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:لێدانی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ململانێی بریکاریی ئێران و ئیسرائیل]]
[[پۆل:ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان بە بەشداریی ئێران]]
[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[پۆل:ھێرشە ئاسمانیییەکان لەلایەن ئێران]]
[[پۆل:ھێرشە ئاسمانییەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]]
[[پۆل:ھێرشە ئاسمانییەکان بۆ سەر عێراق]]
[[پۆل:٢٠٢٦]]</text>
      <sha1>jhuwwth489c9pj4vw0eppv7rq7mko96</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589695</id>
      <parentid>1589613</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:01:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1589695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79082" sha1="r8jvndki1dqr8sisguz0rbkw5a3myyv" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{Infobox military conflict|conflict=|width=|partof=[[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]، [[قەیرانی ٢٠٢٦ی کورد و ئێران]]|image={{multiple image
| border = infobox
| perrow = 2
| total_width = 350
| image1 = Blast from an Iranian attack on the Kurdistan Region.png
| image2 = Burnt out vehicle Kurdistan Region March 2026 after Iranian attacks.png
| image3 = Destroyed glass civilians areas Kurdistan Region after Iranian attacks.png
| image4 =Workers remove rubble after Iranian attacks Kurdistan Region.png
|footer = چەند وێنەیەکی ھێرشەکان
}}|caption=|date=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ – ئێستا (٣ مانگ و ١ ھەفتە و ٦ ڕۆژ)|place=[[ھەرێمی کوردستان]]، [[عێراق]]، بە تایبەتی [[ھەولێر]] و دەوروبەری|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|result=|status=بەردەوامە|combatants_header=|combatant1={{Tree list}}
*{{flagicon image|Flag of Iran.svg}} [[ئێران]]
*{{flagicon image|Axis of Resistance flag.png}} [[تەوەری بەرگری]]
**{{flagicon image|Popular Mobilization Forces.jpg}} [[حەشدی شەعبی]]
***{{flagicon image|Flag of Iraqi Turkmans.svg}} [[حەشدی تورکمانی]]
***{{flagicon image|Shiite Resistance flag.svg}} [[خۆڕاگریی ئیسلامی لە عێراق (٢٠٢٠-ئێستا)|مقاوەمەی ئیسلامی]]
****{{flagicon image|Shiite Resistance flag.svg}} [[سەرایا ئەولیا ئەددەم|سەرایا ئەولیا]]
****{{flagicon image|Shiite Resistance flag.svg}} [[ئەسحابول کەھف]]
****{{flagicon image|Shiite Resistance flag.svg}} [[جەیشول غەزەب]]
****{{flagicon image|Shiite Resistance flag.svg}} [[ڕیجال بەئس شەدید|ڕیجال بەئس]]
{{Tree list/end}}|combatant2={{Tree list}}
*{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ھەرێمی کوردستان]]
*{{flagicon image|Flag of the United States.svg}} [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]
* {{flag|United Kingdom}}
* {{flag|France}}
* {{flag|Italy}}
* {{flagicon image|CPFIK small logo infobox.png|border=no}} [[ھاوپەیمانیی ھێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران]]
** {{flagicon image|Official flag of the PDKI.png}} [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران|حدکا]] 
** {{flagicon image|Flag of the Kurdistan Freedom Party (Iran).svg}} [[پارتی ئازادیی کوردستان|پآک]] 
** {{flagicon image|The official Logo of khabat organisation of iranian kurdistan.png}} [[سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران]] 
** {{flagicon image|Flag of Komala.png}} [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان]]
** {{flagicon image|Flag of Komala.png}} [[حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران]]
* {{flagicon image|Komala's_flag.png}} [[کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران]]
{{Tree list/end}}|combatant3=|commander1=|commander2=|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=|strength2=|strength3=|casualties1={{flagicon image|Popular Mobilization Forces.jpg}} بە لایەنی کەمەوە ٦٠ چەکدار کوژرا و ١٠٠ی تریش بریندار بوون|casualties2={{Tree list}}
*{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} ٦ [[پێشمەرگە]] کوژران، ٤٤ی تریش برینداربوون&lt;ref name=&quot;Kurdish Casualties 25 March&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/rocket-attack-kills-six-kurdish-peshmerga-fighters-iraqs-kurdistan-sources-say-2026-03-24/|سەردێڕ=Rocket attack kills six Kurdish Peshmerga fighters in Iraq's Kurdistan, sources say}}&lt;/ref&gt;
*{{flagicon image|Flag Kurdistan Security Protection Agency.png}} ١ [[ئاسایشی ھەرێمی کوردستان|ئاسایش]] کوژرا و ١ی تریش برینداربوو&lt;ref name=&quot;Casualties7March&quot; /&gt;
*{{flagicon image|CPFIK small logo infobox.png|border=no}} ١٠ ئەندام کوژران و ھەندێکی تریش برینداربوون
*{{flag|France}} ١ سەرباز کوژرا، ٦ی تریش برینداربوون&lt;ref name=&quot;France03122026&quot; /&gt;
{{Tree list/end}}|casualties3=٤ مەدەنیی کورد کوژران و ٧ی تریش برینداربوون&lt;ref name=&quot;Kurdish Casualties 13 March&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/250320264|سەردێڕ=Kurdistan hit by over 450 drones, missiles since start of regional conflict, 14 killed|ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2CivKilled7April&quot; /&gt;|notes=|campaignbox= }}

لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦، لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ئێران لە ساڵی ٢٠٢٦]]، [[ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێران]] و میلیشیا شیعەکانی سەر بە ئێران لە عێراق کە بە پلەی یەکەم لە ژێر چەتری [[حەشدی شەعبی|حەشدی شەعبیدا]] کاریان دەکرد، زنجیرەیەک ھێرشی مووشەکیی بالیستی و فڕۆکەی بێفڕۆکەوانیان دژی [[ھەرێمی کوردستان]] دەستپێکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2026/03/joint-statement-on-irans-missile-and-drone-attacks-in-the-region/|سەردێڕ=Joint Statement on Iran’s Missile and Drone Attacks in the Region |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=United States Department of State |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

لە زۆرینەی ھێرشەکانی سەر عێراق، نزیکەی ٢٠٠ ھێرشیان بۆ سەر ھەرێمی کوردستان بوونە تا ١١ی ئازاری ٢٠٢٦. ھەرێمی کوردستان بووە شوێنی سەرەکیی زۆرینەی ھێزەکانی ئەمریکا دوای کشانەوەی ھێزەکان لە چەند دامەزراوەیەک کە کەوتبوونە ناوەڕاست و ڕۆژاوای عێراق.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frantzman |یەکەم=Seth J. |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.fdd.org/analysis/2026/03/11/us-condemns-iranian-and-militia-attacks-in-iraq-amid-unclaimed-airstrikes-on-tehran-backed-militias/|سەردێڕ=US condemns Iranian and militia attacks in Iraq amid unclaimed airstrikes on Tehran-backed militias |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Foundation for Defense of Democracies]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

گرووپ و کۆمەڵە میلیشیا شیعەکانی سەر بە ئێران؛ [[سەرایا ئەولیا ئەددەم]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/02032026 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=rudaw.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[خۆڕاگریی ئیسلامی لە عێراق (٢٠٢٠-ئێستا)|بەرخۆدانی ئیسلامی لە عێراق]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://shafaq.com/en/Security/Islamic-Resistance-in-Iraq-67-Operations-in-48h-against-the-US|سەردێڕ=Islamic Resistance in Iraq: 67 Operations in 48h against the US |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[جەیشول غەزەب]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rudawarabia.net/arabic/kurdistan/07042026|سەردێڕ=&quot;جيش الغضب&quot; يقول إنه هاجم أربيل ثأراً لمقتل خامنئي ونصر الله |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; [[ڕیجال بەئس شەدید|ڕیجال بەئسش شەدید]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rudawarabia.net/arabic/kurdistan/070320261|سەردێڕ=مسيرات تائهة وأهداف مدنية.. 8 أيام من هجمات الفصائل المسلحة على إقليم كوردستان |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; و [[ئەسحابول کەھف]]،&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/4774|سەردێڕ=Drone strike hits upscale hotel in Erbil; no casualties |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260307040615/https://thenewregion.com/posts/4774 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}&lt;/ref&gt; بەرپرسیارێتیی بەشێک لە ھێرشەکانیان لەئەستۆگرت.

== پێشینە ==
ھەرێمی کوردستان لە دوای [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|لەشکرکێشی و داگیرکردنی عێراق لە ٢٠٠٣]]&lt;nowiki/&gt;وە میوانداریی چەندین بنکە و دامەزراوەی سەربازیی ئەمریکای کردووە. لە نێوان [[کشانەوەی ھێزەکانی ئەمریکا لە عێراق (٢٠٢٠–٢٠٢١)|ساڵانی ٢٠٢٠]]—٢٠٢١ و دیسانەوە لە ساڵی ٢٠٢٥—٢٠٢٦، ئەمریکا پڕۆسەی کشانەوەی ھێزەکانی لە عێراق دەستپێکرد. لەم قۆناغانەدا ھێزەکانی ئەمریکا لە ھەرێمی کوردستان نەکێشرانەوە بەڵکوو لەبری ئەوانی تریش لەوێ جێگیرکران،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-888439|سەردێڕ=Iraqi militias attack US forces: New Iran war frontline? {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لەنێویاندا سەربازەکانی [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا|ئیدارەی خۆسەری باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریاش]] گواسترانەوە ھەرێمی کوردستان، ئەمەش بووە ھۆی چڕبوونەوەی بەرچاوی کارمەندان و کەرەستەی ئەمریکی لە ھەرێمی کوردستان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Aldroubi |یەکەم=Mina |دوایین٢=Mahmoud |یەکەم٢=Sinan |ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/03/01/us-troops-attacked-in-erbil-as-iraqi-militants-consider-options/|سەردێڕ=US troops attacked in Erbil as Iraqi militants consider options |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The National |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ئێران پێشتر بە بیانووی بەئامانجگرتنی «بارەگاکانی [[مۆساد]]» ھێرشی کردووەتە سەر ھەرێمی کوردستان، لەنێویاندا لە کاتی [[ھێرشی مووشەکی بۆ سەر ھەولێر (٢٠٢٢)|ھێرشە مووشەکییەکانی ھەولێر لە ٢٠٢٢]] و [[ھێرشە مووشەکییەکانی ھەرێمی کوردستان و سووریا (٢٠٢٤)|ھێرشەکانی ساڵی ٢٠٢٤]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=After nuclear talks break down, Iran claims ballistic missile attack in Iraq|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/12/irbil-attack-iraq/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Washington Post|زمان=en-US|issn=0190-8286|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220402170549/https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/12/irbil-attack-iraq/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لەلایەکی دیکەوە میلیشیا شیعە ھاوپەیمانەکانی ئێران کە لە ناوچەکانی نێوان عێراقی فیدراڵی و ھەرێمی کوردستان چالاکی دەکەن، لە ماوەی ڕابردوودا چەندین جار ھێرشیان کردووەتە سەر بنکەکانی ئەمریکا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/armed-drone-targets-harir-military-base-northern-iraq-sources-2023-11-08/|سەردێڕ=Armed drone targets Harir military base in northern Iraq -sources |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231115182844/https://www.reuters.com/world/middle-east/armed-drone-targets-harir-military-base-northern-iraq-sources-2023-11-08/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Iddon |یەکەم=Paul |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/pauliddon/2026/03/02/militia-drones-and-rockets-bombard-iraqi-kurdistan-amidst-iran-war/|سەردێڕ=Militia Drones And Rockets Bombard Iraqi Kurdistan As Iran War Spreads |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302233511/https://www.forbes.com/sites/pauliddon/2026/03/02/militia-drones-and-rockets-bombard-iraqi-kurdistan-amidst-iran-war/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Forbes}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٢٥دا [[ھێرشی میلیشیاکانی سەر بە ئێران لە عێراق ٢٠٢٥|فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانی میلیشیا شیعەکان ھێرشی کردە سەر کێڵگەی گازی کۆڕمۆر]] و ئاگرێکی بەرفراوانی لێکەوتەوە و زۆریش تیشکی خستە سەر بابەتی پێویستیی ھەرێمی کوردستانی ئۆتۆنۆم بۆ باشترکردن و بەھێزترکردنی سیستەمی بەرگرییە ئاسمانییەکەی.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

ھەروەھا ھەرێمی کوردستان شوێنی گیرسانەوەی چەندین پارتی ئۆپۆزسیۆنی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردیی ڕۆژھەڵاتە]] کە لە دەربەدەریدان. ئەم گرووپانە پێشتر [[پێکدادانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ھێرشی سنووربەزێنیان بۆ سەر ئێران]] دەستپێکردووە و خۆشیان بە ھێرشی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و مووشەکی ئێران کراونەتە ئامانج، لەوانە لە [[ھێرشی ١٧ی خەرمانان|ساڵانی ٢٠١٨]] و [[ھێرشەکانی ٢٠٢٢ی ئێران بۆ سەر ھەرێمی کوردستان|٢٠٢٢]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-884039|سەردێڕ=Kurdish group claims Iran missile, drone attack {{!}} The Jerusalem Post |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260209144217/https://www.jpost.com/middle-east/article-884039 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}&lt;/ref&gt; کە یەکگرتوون لە ژێر دەستی [[ھاوپەیمانیی ھێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران]]، ئەوان لە کاتی [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠٢٥–٢٠٢٦)|ناڕەزایەتییەکانی ئێران لە ساڵانی ٢٠٢٥-٢٠٢٦]] ڕایانگەیاند کە لە ئەگەری کردەوەی سەربازیی ئەمریکادا ھەوڵی [[قەیرانی ٢٠٢٦ی کورد و ئێران|یارمەتیدان لە ڕووخاندنی ڕژێمی ئێران]] و دەستبەسەرداگرتنی دەسەڵات لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دەدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/middleeast/iran/22022026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260227170839/https://www.rudaw.net/english/middleeast/iran/22022026 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=rudaw.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://understandingwar.org/research/middle-east/iran-update-february-25-2026/|سەردێڕ=Iran Update, February 25, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Institute for the Study of War |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ڕووداوەکان ==

=== تێڕوانینێکی گشتی بۆ ھێرشە سەرەتایییەکان (٢٨ی شوبات-ناوەڕاستی ئازار) ===
ھەر لەو ڕۆژەی کە شەڕی ئێران لە ساڵی ٢٠٢٦ دەستی پێکرد، ھەرێمی کوردستان بە تایبەتی [[ھەولێر|ھەولێری]] پایتەخت بە خێرایی بوو بە ئامانجێکی سەرەکیی ھێرشەکانی ئێران. دووبارەبوونەوەی تەقینەوە و ئاگادارکەرەوەی ھێرشی ئاسمانی و ڕێگریکردن لە ھەندێک کاتدا بۆ زیاتر لە دوو کاتژمێر لەسەریەک دەبیسترا و بە شێوەیەکی بەرچاو لە چڕیدا زیاتر لە ھێرشەکانی پێشوو بۆ سەر ھەرێمی کوردستان بەردەوام بوو.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Iddon |یەکەم=Paul |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/pauliddon/2026/03/02/militia-drones-and-rockets-bombard-iraqi-kurdistan-amidst-iran-war/|سەردێڕ=Militia Drones And Rockets Bombard Iraqi Kurdistan As Iran War Spreads |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302233511/https://www.forbes.com/sites/pauliddon/2026/03/02/militia-drones-and-rockets-bombard-iraqi-kurdistan-amidst-iran-war/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Forbes}}&lt;/ref&gt; لە سێ ڕۆژی یەکەمدا، ھەولێر بەتەنھا  لەلایەن زیاتر لە ٧٠ مووشەک و فڕۆکەی بێفڕۆکەوانەوە کرایە ئامانج، لەگەڵ ئەوەشدا سیستەمی بەرگریی ئاسمانیی ئەمریکا و بەڕیتانیا&lt;ref name=&quot;US-British air defense&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Iddon |یەکەم=Paul |ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/pauliddon/2026/04/08/the-air-defense-array-that-shielded-iraqi-kurdistan-during-iran-war/|سەردێڕ=The Air Defense Array That Shielded Iraqi Kurdistan During Iran War |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=Forbes |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ناوچەکەدا ڕێگرییان لە زۆرینەیان کرد، لە ئەنجامدا زیانێکی کەم یان ھیچ زیانێکی لێنەکەوتەوە.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hussein |یەکەم=Dalshad |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://alhurra.com/en/14573|سەردێڕ=Missiles, Sirens, and Darkness: Erbil’s Long Night |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Alhurra |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

ئەو شوێنە دیارانەی کە کرانە ئامانج بریتی بوون لە [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر]]، کە ھێزەکانی ئەمریکای [[شەڕی دژ بە داعش|ھاوپەیمانی نێونەتەوەییی دژی داعش]] بنکەیان لێی ھەیە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://understandingwar.org/research/middle-east/iran-update-evening-special-report-march-1-2026/|سەردێڕ=Iran Update Evening Special Report, March 1, 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302144041/https://understandingwar.org/research/middle-east/iran-update-evening-special-report-march-1-2026/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Institute for the Study of War |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ [[کونسوڵخانەی گشتیی ئەمریکا لە ھەولێر]] کە لە کۆتاییی ساڵی ٢٠٢٥ کرایەوە و گەورەترین کونسوڵخانەی ئەمریکایە لە جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/896852/slug|سەردێڕ=Drones Shot Down Over Erbil Near U.S. Consulate as Iran-Israel Conflict Expands to Iraqi Kurdistan |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260301193638/https://www.kurdistan24.net/en/story/896852/slug |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdistan24 |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە دەرەوەی ھەولێریش ھێزەکانی ئەمریکا لە [[بنکەی ئاسمانیی ھەریر]] کرانە ئامانج.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/01032026 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=rudaw.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ھەروەھا ھێرشەکان بارەگای لیوای ١١ی [[پێشمەرگە]]، کە دەکەوێتە نزیک قەزای دێگەڵە لە [[پارێزگای ھەولێر]] و&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/897273/slug|سەردێڕ=Drone Attack Targets Peshmerga Headquarters Near Erbil, Ministry Urges Baghdad to Act |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdistan24 |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://shafaq.com/en/Kurdistan/Drone-attack-targets-Peshmerga-headquarters-in-Erbil|سەردێڕ=Drone attack targets Peshmerga headquarters in Erbil |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/010320262 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302182246/https://www.rudaw.net/english/kurdistan/010320262 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=rudaw.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt; و بارەگای فەرماندەییی یەکەی ٧٠ی پێشمەرگەی سەر بە [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] (ی.ن.ک)شی گرتەوە. ئەو ھێرشانە بوونە ھۆی کوژرانی ئەندامێکی [[ئاسایشی ھەرێمی کوردستان|ئاسایش]] و برینداربوونی ئەندامێکی دیکە.&lt;ref name=&quot;Casualties7March&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/4784|سەردێڕ=Two killed as drones rain down in Kurdistan Region |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

گرووپە ئۆپۆزیسیۆنە (کۆمەڵە بەرھەڵستکارە) کوردییەکانی ئێران لە [[پارێزگای سلێمانی]] ([[سلێمانی|شاری سلێمانی]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|trans-title=Kurdistan Regional Government (KRG) Security Agency: We don't know whether the attack on Sulaimani was carried out by drones or missiles |ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0303202625 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw |زمان=en}}&lt;/ref&gt; ناوچەی زڕگوێز،&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; و [[قەزای دووکان]]&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/060320261 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw |زمان=en}}&lt;/ref&gt;)، و لە [[پارێزگای ھەولێر]] ([[پردێ]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/020320263 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw |زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[قەزای کۆیە]]،&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/03032026 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw |زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[بەنداوی گۆمەسپان|گۆمەسپان]]،&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; [[خەبات (قەزا)|قەزای خەبات]]&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;) لەوانەش [[پارتی ئازادیی کوردستان (ئێران)|پارتی ئازادیی کوردستان]] (PAK)، [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] (PDKI)، [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان]] و [[سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران]] و [[کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران|کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێرانیش]] کرانە ئامانج.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frantzman |یەکەم=Seth J. |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.fdd.org/analysis/2026/03/02/kurdish-iranian-opposition-groups-say-iran-targeted-them-in-northern-iraq-claim-operations-in-iran/|سەردێڕ=Kurdish Iranian opposition groups say Iran targeted them in northern Iraq, claim operations in Iran |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260303012209/https://www.fdd.org/analysis/2026/03/02/kurdish-iranian-opposition-groups-say-iran-targeted-them-in-northern-iraq-claim-operations-in-iran/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=FDD |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ٣ی ئازاردا ھێرشەکان بۆ سەر بنکەکانی PDKI (حدکا) چڕتر بوونەوە و لە ئەنجامدا ئەندامێک بەسووکی برینداربوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://shafaq.com/en/Kurdistan/Drone-attack-targets-Iranian-Kurdish-Party-headquarters-in-Erbil-Province|سەردێڕ=Drone attack targets Iranian Kurdish Party headquarters in Erbil Province |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://shafaq.com/en/Kurdistan/Three-explosions-rock-Erbil-in-fresh-strike-on-Iranian-Kurdish-opposition-site|سەردێڕ=Three explosions rock Erbil in fresh strike on Iranian Kurdish opposition site |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://caliber.az/en/post/iran-s-irgc-strikes-drones-at-kurdish-opposition-groups-in-northern-iraq|سەردێڕ=Iran's IRGC strikes drones at Kurdish opposition groups in northern Iraq - VIDEO |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=caliber.az |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ئامانجەکانی دیکە بریتی بوون لە ناوچە مەدەنییەکان لە [[قەزای سۆران]] و [[قەزای شەقڵاوە]]،&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/060320261 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw |زمان=en}}&lt;/ref&gt; و ژێرخانی مەدەنی، وەک ھۆتێل (میوانخانە)،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://shafaq.com/en/Kurdistan/Harir-Base-defenses-neutralize-drone-over-Erbil|سەردێڕ=Harir Base defenses neutralize drone over Erbil |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en |وتەگێڕانەوە=&quot;Earlier today, Saraya Awliya al-Dam, an Iraqi armed faction within the Islamic Resistance in Iraq, also claimed responsibility for a drone attack on a hotel in Erbil, alleging it was hosting US soldiers.&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/4774|سەردێڕ=Drone strike hits upscale hotel in Erbil; no casualties |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260307040615/https://thenewregion.com/posts/4774 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}&lt;/ref&gt; ژێرخانی وزە،&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Iddon |یەکەم=Paul |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/pauliddon/2026/03/02/militia-drones-and-rockets-bombard-iraqi-kurdistan-amidst-iran-war/|سەردێڕ=Militia Drones And Rockets Bombard Iraqi Kurdistan As Iran War Spreads |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302233511/https://www.forbes.com/sites/pauliddon/2026/03/02/militia-drones-and-rockets-bombard-iraqi-kurdistan-amidst-iran-war/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Forbes}}&lt;/ref&gt; دامەزراوە گشتییەکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://shafaq.com/en/Kurdistan/Kurdistan-Region-records-470-attacks-107-casualties|سەردێڕ=Kurdistan Region records 470+ attacks, 107 casualties since Feb 28 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}&lt;/ref&gt; و دامەزراوەکانی [[دوورپەیوەندی]] و [[ڕوانگەی ئاسمانی|ڕوانگەی ئاسمانیی]] کەشوھەوا لەسەر [[کۆڕەک|چیای کۆڕەک]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://shafaq.com/en/Kurdistan/Double-drone-strike-hits-Mount-Korek-in-Erbil|سەردێڕ=Double drone strike hits Mount Korek in Erbil |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/030320263 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw |زمان=en}}&lt;/ref&gt; و چیای زمناکۆ. لە [[پارێزگای دھۆک]] کێڵگە نەوتییەکانی چەمنکێ لەلایەن دوو فڕۆکەی بێفڕۆکەوانەوە کرانە ئامانج.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== ناوەڕاستی مانگی ئازار–٧ی نیسان ===
[[پەڕگە:2026_Iranian_drone_attacks_Kurdistan_Region_video.webm|وێنۆک|ئەو گرتە ڤیدیۆیییانەی دەست [[دەنگی ئەمریکا|دەنگی ئەمەریکای]] کوردی کەوتووە، کە تیایدا ھێرشی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لەلایەن میلیشیاکانی سەر بە ئێرانەوە دەردەکەوێت کە باڵەخانەکانی نیشتەجێبوون لە ھەرێمی کوردستان دەکەنە ئامانج.]]
ڕۆژی ١٢ی ئازار، مووشەکێک لە بنکەیەکی سەربازیی ئیتاڵیا لە ھەولێر کەوتەخوارەوە. ھیچ بریندارێکی لێنەکەوتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603120049|سەردێڕ=Missile hits Italian base in Erbil, no injuries reported |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Iran International]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ھەمان ڕۆژدا ھێرشێکی تر بۆ سەر کەمپی مەشق و ڕاھێنان ڕوویدا کە لەلایەن سەربازە فەڕەنسییەکانەوە لە ھەولێر جێگیرکرابوون، سەربازێک کوژرا و شەشی تریش برینداربوون.&lt;ref name=&quot;France03122026&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.france24.com/en/middle-east/20260312-middle-east-war-live-israel-lebanon-iran-gulf|سەردێڕ=French soldier killed in drone attack in Iraq’s Kurdish region, Macron says |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260313082831/https://www.france24.com/en/middle-east/20260312-middle-east-war-live-israel-lebanon-iran-gulf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[France 24]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/six-french-soldiers-wounded-iraq-after-drone-attack-army-says-2026-03-12/ |وێبگە=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;

ڕۆژی ١٥ی ئازار سێ مووشەکی سوپای پاسداران لە ئۆردووگای گرووپی ئۆپۆزسیۆنی ئێرانیی کوردیی کۆمەڵە لە ھەرێمی کوردستان کەوتەخوارەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603156665|سەردێڕ=IRGC missiles hit Iranian Kurdish opposition camp in Iraqi Kurdistan |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Iran International]]}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٤ی ئازاردا، ھێرشێکی موشەکی لە ھەولێر کە بنکەیەکی سەربازیی [[پێشمەرگە|پێشمەرگەی]] کردە ئامانج، بووە ھۆی کوژرانی شەش چەکدار و لانیکەم ٣٠ چەکداریش بە ھۆیەوە برینداربوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/rocket-attack-kills-six-kurdish-peshmerga-fighters-iraqs-kurdistan-sources-say-2026-03-24/|سەردێڕ=Rocket attack kills six Kurdish Peshmerga fighters in Iraq's Kurdistan, sources say|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Reuters]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

ڕۆژی ٢٨ی ئازار، شوێنی نیشتەجێبوونی [[نێچیرڤان بارزانی]]،  [[سەرۆکایەتیی ھەرێمی کوردستان|سەرۆکی ھەرێمی کوردستان]]، بە ھێرشێکی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لە [[دھۆک]] کرایە ئامانج. ڕۆژی دواتر ''[[ڕۆیتەرز|ئاژانسی ڕۆیتەرز]]'' بڵاوی کردەوە، بەرگریی ئاسمانی لەنزیک شوێنی نیشتەجێبوونی [[مەسعوود بارزانی]]، سەرۆکی پێشووی ھەرێمی کوردستان و پارتی دیموکراتی کوردستان لە ھەولێر، ڕێگریی لە فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوان کردووە. ڕووداوەکان بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک ھەڵکشانێکی بەرچاو تەماشا کران، بەزاندنی «ھێڵی سوور» وەک پەیامێکی سیاسی دەبینرا بە ئامانجی تێکدانی بێلایەنیی ھەرێمی کوردستان و ڕۆڵە نێوەندگیرییەکەی لە ململانێکاندا، و ھەروەھا ئیدانەکردنێکی بەربڵاوی نێونەتەوەییی لێکەوتەوە.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frantzman |یەکەم=Seth |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/home-of-kurdistan-region-president-targeted-american-universities-threatened-as-attacks-escalate-in-iraq.php|سەردێڕ=Home of Kurdistan Region president targeted, American universities threatened as attacks escalate in Iraq |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=FDD's Long War Journal |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Aydogan |یەکەم=Sohan |ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/opinion/01042026 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە ئاگادارییەکی ئەمنیی [[کونسوڵخانەی ئەمریکا لە بەغدا|باڵیۆزخانەی ئەمەریکا]] لە ٢٩ی ئازاردا ھۆشداریدرا لەوەی کە ئێران و میلیشیا ھاوپەیمانەکانی ڕەنگە زانکۆ ئەمریکییەکانی سلێمانی و دھۆک و ھەروەھا دامەزراوەکانی دیکەی پەیوەست بە ئەمریکا لە ھەرێمی کوردستان بکەنە ئامانج.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frantzman |یەکەم=Seth |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/home-of-kurdistan-region-president-targeted-american-universities-threatened-as-attacks-escalate-in-iraq.php|سەردێڕ=Home of Kurdistan Region president targeted, American universities threatened as attacks escalate in Iraq |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=FDD's Long War Journal |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

تا کۆتاییی مانگی ئازاری ٢٠٢٦، ھەرێمی کوردستان بە «زیاتر لە ٤٥٠ فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و مووشەک» بەئامانجگیرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/250320264 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Rudaw]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Burning_industrial_building_Kurdistan_Region_April_2026_after_Iranian_attacks.png|وێنۆک|سووتانی دامەزراوەیەکی پیشەسازی لە ھەرێمی کوردستان دوای ھێرشی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و مووشەک.]]
ڕۆژی ١ی نیسان، سێ فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئێران بە ناوەکانی شەھید لە نزیک شاری ھەولێر دامەزراوەکانی پەیوەست بە کۆمپانیای نەوتی بەڕیتانیی [[کاسترۆل|کاسترۆڵیان]] کردە ئامانج و زیانیان بە ژێرخانی وزە گەیاندووە بەڵام ھیچ زیانێکی گیانیی نەبووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Donaldson|یەکەم=Marcus|ناونیشان=https://www.gbnews.com/news/iran-war-british-oil-firm-strike-iraq-erbil-castrol|سەردێڕ=Massive explosion as drone strikes British oil firm in Iraq after chilling Iran warning|ئیش=GB News|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە ھەمان ڕۆژدا ھێرشێکی دیکەی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان کێڵگەی نەوتی سەرسنگی لە ناوچەی چەمنکێی [[پارێزگای دھۆک]] کردە ئامانج کە بەڕێوەدەبردرێت لەلایەن کۆمپانیای HKN Energy کە بنکەکەی لە ئەمریکادایە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.iraqinews.com/iraq/breaking-drone-attack-targets-sarsang-oilfield-in-northern-iraq/|سەردێڕ=Breaking: Drone attack targets Sarsang oilfield in northern Iraq |وێبگە=Iraqi News}}&lt;/ref&gt;

لە ٢ی نیساندا دوو فڕۆکەی بێفڕۆکەوان کارگەیەکی خەڵووزیان لە ھەولێر تێکشکاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/010420261 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=rudaw.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە ٥ی نیسان دوو فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لە گەڕەکی بەختیاریی [[سلێمانی|شاری سلێمانی]] ناوچەی نیشتەجێبوونی چڕدانیشتوویان بەئامانجگرت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.dengeamerika.com/a/drone-attacks-suli-kurdistan/8134608.html|سەردێڕ=Taxeke Bajarê Silêmanîyê Rastî Du Êrîşên Dronan Tê |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Voice of America |زمان=ku}}&lt;/ref&gt;

ڕۆژی ٧ی نیسان، فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوان لە گوندی دارەشەکران لە باکووری ھەولێر ماڵی خێزانێکی کردە ئامانج و بە ھۆیەوە ژن و مێردێک کوژران و منداڵەکانیان دوای خۆیان جێھێشت. [[دژە تیرۆری ھەرێمی کوردستان|بەرەنگاربوونەوەى تیرۆری ھەرێمی کوردستان]] ڕایگەیاند کە فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکە «لە ئێرانەوە ھەڵدراوە» و ھێرشەکەش ئیدانەیەکی بەرفراوانى سەرکردە کوردەکانى لێکەوتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/middleeast/iran/070420261 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2CivKilled7April&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/5053|سەردێڕ=Family torn apart: Drone strike kills couple near Erbil |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== لە کاتی ئاگربەستی شەڕی ئێران (٨ی نیسان-٢١ی نیسان) ===
سەرەڕای [[ئاگربەستی ٢٠٢٦ی شەڕی ئێران]]، ھێرشەکانی ئێران بۆ سەر ھەرێمی کوردستان بەردەوامبوون.

ڕۆژی ١٤ی نیسان، کەمپێکی سەر بە حدکا لە نزیک [[کۆیە]]، ھەروەھا دوو کەمپی سەر بە کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان لە سنووری پارێزگای سلێمانی و ھەولێر، لەلایەن فڕۆکە بێفڕۆکەوانە ھێرشبەرییە تاکلایەنەکانی ئێرانەوە کرانە ئامانج و بە ھۆیەوە دوو ئەندام برینداربوون. فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی دیکەش لەلایەن فڕۆکە جەنگییەکانەوە ڕێگرییان لێکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/5109|سەردێڕ=Iranian drones towards Kurdistan Region intercepted: Kurdistan CT |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

==== کوژرانی غەزال مەولان ====
{{سەرەکی|کوژرانی غەزال مەولان}}
[[پەڕگە:غەزال_مەولان.png|وێنۆک|247x247پیکسڵ|وێنەیەکی غەزال مەولان لە کاتی پێشمەرگایەتیدا]]
غەزال مەولان، ژنێکی تەمەن ١٨ ساڵان، ئەندامی کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان، لە ١٤ی نیسان لە ھێرشێکی ئێراندا بە ھۆی برینەکانییەوە گیانی لەدەستدا.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/5119|سەردێڕ=Iranian Kurdish opposition groups face attacks despite ceasefire |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}&lt;/ref&gt; مردنەکەی مشتومڕ و کاردانەوەی گشتیی بە دوای خۆیدا ھێنا، دوای ئەوەی ھەواڵەکان باسیان لەوە کرد کە لە چەندین نەخۆشخانەی [[سلێمانی]] دوورخراوەتەوە، گوایە بە ھۆی ترسی کاردانەوەی ئێرانەوە بووە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://hengaw.net/en/news/2026/04/article-45|سەردێڕ=Hengaw statement on denial of medical care and violation of the right to life following IRGC drone attacks |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Hengaw |زمان=en}}&lt;/ref&gt; کە ڕەنگە ئەمەش ھۆکاری مردنەکەی بووبێت. سەرەتا لە نەخۆشخانەی شۆڕش، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی کاروباری پێشمەرگە]] چارەسەری وەرگرتووە، بەڵام بە ھۆی سەختیی برینەکانییەوە پێویستیی بە گواستنەوەی بۆ چاودێریی تایبەت ھەبووە. ناوبراو لە نەخۆشخانەی شۆڕشەوە بە ئۆتۆمبێلی فریاگوزارییەوە گواسترایەوە، بە یاوەریی ئەندامێکی کۆمەڵە و پزیشکێکی نەخۆشخانەی شۆڕش. بەپێی زانیارییەکان، لەکاتی گەیشتنیان بە نەخۆشخانەی ئاسیا، کارمەندان وەرگرتنی غەزالیان ڕەتکردووەتەوە و ڕایانگەیاندووە کە ناتوانن «کەیسەکە بگرنەدەست». ھەروەھا لە نەخۆشخانەی بەخشین کە لە نزیکەوەی بوو، بەھۆی نەبوونی «مۆڵەتی پۆلیس»ەوە، چارەسەری بۆ نەکرا. بەڕێوەبەرەکەی وتی کە لە پەیوەندیدایە لەگەڵ بەرپرسانی ئەمنی و داوای ڕەزامەندی دەکات. دوای ٢٠ خولەک دواکەوتن، غەزال و ھاوەڵەکانی بەڕێکەوتن بۆ ئەوەی بەدوای نەخۆشخانەیەکی تردا بگەڕێن. دەوترێت دامەزراوەیەکی دیکەی ناحکوومی دوای ئەوەی زانیویەتی پێشمەرگەی کۆمەڵەیە، کۆتاییی بە چارەسەر ھێناوە، ھاوکات نەخۆشخانەی فارووق نزیکەی پێنج خولەک دوای پەیوەندییە سەرەتایییەکە ڕەزامەندیی دەربڕیوە لەسەر وەرگرتنی. بەڵام پێشتر لەگەڵ گەیشتنیان مردبوو. ھەروەھا باس لەوە کرا کە مزگەوتە ناوخۆیییەکان ڕێگەیان نەداوە [[پرسە لە ئیسلامدا|ڕێوڕەسمی پرسە]] جێبەجێ بکرێت و گۆڕستانە گشتییەکان سەرەتا ڕەتیانکردووەتەوە بە خاک بسپێردرێت. نزیکەی ١٥٠ بیرمەند و ھونەرمەند و چاڵاکانی مەدەنیی کورد لە بەیاننامەیەکی ھاوبەشدا کردەوەی نەخۆشخانەکانیان شەرمەزارکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://en.964media.com/46937/|سەردێڕ=The night Ghazal Mawlan died |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=964media |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; ''دەستەی سەربەخۆی مافی مرۆڤ'' لە ھەرێمی کوردستان ڕەتکردنەوەی چاودێریی پزیشکیی بە پێشێلکردنی [[مافی ژین|مافی ژیان]] وەسفکرد. ھەروەھا ئەم ڕووداوە بووە ھۆی ناڕەزایەتییەک کە لەلایەن پێکھاتەکانی [[دانیشتووانی کورد|ڕەوەندی کوردییەوە]] ڕێکخرابوو، لە کاتێکدا دەوترێت ھەندێک لە دانیشتووانی ناوچەکە ھەڕەشەی دانانی [[خێوەتی ناڕەزایەتی|خێوەتی ناڕەزایەتییان]] کردووە. [[عەبدوڵڵا موھتەدی]] داوای کەمکردنەوەی توندوتیژیی کرد و داوای لە دەسەڵاتداران کرد کە چارەسەری ناڕەزایەتیی گشتی بکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/908596/slug|سەردێڕ=Mawlan Case: Care Denial, Funeral Dispute After Drone Strike |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdistan24 |زمان=en}}&lt;/ref&gt; میدیاکانی لایەنگری [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] (پ.د.ک) بەرپرسیارێتییان بۆ دەسەڵاتدارانی ھەرێم گەڕاندەوە و ئاماژەیان بە [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] (ی.ن.ک) و پارتە ئیسلامییەکان و نەخۆشخانەکانی سەر بە یەکێتی کرد و ڕەخنەیان لێگرتن. ڕایانگەیاند کە: ''خۆ ئەگەر ئەم بریندارە «سەربازێکی دوژمن» بووایە، ئەوا نەخۆشخانە ئیسلامییەکە چارەسەری بۆ دەکرد و «[[ئەمیر]]» سەردانی دەکرد و «[[جاش]]&lt;nowiki/&gt;‌پەرلەمانتارەکان»یش چاودێرییان دەکرد، لە کاتێکدا کە ئەمە چەکدارێکی کورد بووە و ئەو مامەڵەیان لەگەڵدا نەکردووە''.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢٦|trans-title=Lawyer Karzan Hanarayi: The party authorities in Sulaimani are primarily responsible for what happened to martyr Ghazal |ناونیشان=https://www.basnews.com/so/babat/910943 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=BasNews}}&lt;/ref&gt;

لە ١٥ تا ١٦ی نیسان پێنج ھێرشی جیاواز لە فڕۆکەی بێفڕۆکەوان ھەرێمی کوردستانیان کردە ئامانج. یەکێک لەو جۆرە ھێرشانە پارتی PAKی کردە ئامانج، کە ڕایگەیاندبوو ھیچ زیانێکی گیانیی نەبووە.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/5119|سەردێڕ=Iranian Kurdish opposition groups face attacks despite ceasefire |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە ١٧ی نیسان ھێرشەکانی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئێران بۆ سەر کەمپی حدکا لە بالیسان لە ڕۆژھەڵاتی [[شەقڵاوە]] و لە ناوچەی جەژنیکان سێ ئەندام کە دوو ژنیان تێدابوو کوژران و ژمارەیەکی دیکەش بریندار بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://hanahr.org/en/news/three-peshmergas-killed-and-several-others-injured-following-islamic-republic-drone-attacks-on-pdki-headquarters/|سەردێڕ=Three Peshmergas Killed and Several Others Injured Following Islamic Republic Drone Attacks on PDKI Headquarters {{!}} Hana Human Rights Organization |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Hana Human Rights Organization |زمان=en-CA}}&lt;/ref&gt;

=== درێژکردنەوەی ئاگربەستی شەڕی ئێران (٢١ی نیسان–ئێستا) ===
لە ٢٢ی نیساندا، PAK ئیدیعای کرد کە ھێرشی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئێران بۆ سەر یەکێک لە بنکەکانی بووە ھۆی برینداربوونی سێ کەس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦|trans-title=&quot;PAK: Our base was attacked with drones and 3 Peshmerga were injured&quot; |ناونیشان=https://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/220420262 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Rûdaw}}&lt;/ref&gt;

لە مانگی ئایاردا، ھەواڵەکان لە بارەی ھێرشی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و مووشەکی ئێران لە ناوچەکە بەردەوام بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/130520261 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://shafaq.com/en/Kurdistan/KRSC-Missiles-drones-target-Iranian-Kurdish-camp-in-Al-Sulaymaniyah|سەردێڕ=KRSC: Missiles, drones target Iranian Kurdish camp in Al-Sulaymaniyah |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە ڕێککەوتی ٨ی حوزەیران، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] دەستیان کرد بە ھێرش بۆ سەر بارەگاکانی ئۆپۆزسیۆنی کورد لە ناوچەکە.&lt;ref&gt;https://www.aa.com.tr/en/middle-east/iran-strikes-headquarters-of-kurdish-opposition-groups-in-northern-iraq-amid-tensions-with-israel/3959671&lt;/ref&gt;

== وەڵامدانەوە ==

=== ھەرێمی کوردستان ===
لە ھەنگاوێکی خۆپارێزیدا، کێڵگەی گازی کۆڕمۆر، پێدانی گازی بۆ وێستگەکانی کارەبا لە ھەرێمی کوردستان ڕاگرت بە ھۆی ترسی ئەوەی کە بکرێتە ئامانج لەلایەن ھێرشەکانەوە، ئەمەش بووە ھۆی پچڕانی کارەبا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hussein |یەکەم=Dalshad |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://alhurra.com/en/14573|سەردێڕ=Missiles, Sirens, and Darkness: Erbil’s Long Night |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Alhurra |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

لە بەرامبەر بەئامانجگرتنی یەکێک لە بنکە سەربازییەکان، پێشمەرگە ھۆشداریی دا لەوەی «بەردەوامیی ئەو کردەوە تیرۆریستییانە بێ وەڵام نابێت».&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://shafaq.com/en/Kurdistan/Drone-attack-targets-Peshmerga-headquarters-in-Erbil|سەردێڕ=Drone attack targets Peshmerga headquarters in Erbil |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}&lt;/ref&gt; دوای مانگێک بەیاننامەیەکی ھاوشێوە بڵاوکرایەوە و دووپاتی لەوە کردەوە کە ئەگەر حکوومەتی عێراق نەتوانێت لە دژی «گرووپە تیرۆریستییەکان» کاربکات کە بە ھێرشی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و مووشەک ھەرێمی کوردستان دەکەنە ئامانج، [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی کاروباری پێشمەرگە]] «ناچار دەبێت ھەڵوێستێکی جیاواز بگرێتەبەر».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/5047|سەردێڕ=Peshmerga ministry blames Baghdad for failing to act on drone attacks |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

دواتر [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] دەوامی فەرمیی لە سەرجەم قوتابخانە و زانکۆ و پەیمانگاکانی سەرتاسەری ھەرێم لە ١ تا ٤ی ئازار ڕاگرت. ھەروەھا [[دژە تیرۆری ھەرێمی کوردستان|بەرەنگاربوونەوەی تیرۆری ھەرێمی کوردستان]] داوای لە دانیشتووان کرد کاتێک دەنگی ئاگادارکەرەوەی ھێرشی ئاسمانی بیسترا، بەدوای پەناگەدا بگەڕێن.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hussein |یەکەم=Dalshad |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://alhurra.com/en/14573|سەردێڕ=Missiles, Sirens, and Darkness: Erbil’s Long Night |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Alhurra |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; ھێرشەکان قوتابخانە و [[پێڕستی زانکۆکانی ھەرێمی کوردستان|زانکۆکانی]] سەرتاسەری ھەرێمی کوردستانیان ناچارکرد وانە بە شێوەی کەسی بۆ ماوەیەکی درێژ ڕابگرن، ئەمەش بووە ھۆی گۆڕینی خوێندن بۆ خوێندنی سەرھێڵ (ئۆنڵاین).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/31032026 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=rudaw.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

دوابەدوای چەند ڕۆژێک لە ھێرش بۆ سەر ھەرێمی کوردستان، سەرکردە کوردەکان لەوانە [[مەسعوود بارزانی]] و [[بافڵ تاڵەبانی]] ھۆشدارییان دا بە حکوومەتی عێراقی فیدراڵ کە ھەنگاوی «جددی» بنێت بۆ ڕاگرتنی ھێرشەکانی میلیشیا شیعەکان کە لە سنوورەکانی عێراقدا چالاکی دەکەن، ڕایانگەیاند «خۆڕاگرتنیش سنووری خۆی ھەیە».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/080320262 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260309203053/https://www.rudaw.net/english/kurdistan/080320262 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== حکوومەتی عێراق ===
لە کۆتاییی مانگی نیساندا حکوومەتی عێراق نیازی خۆی دەربڕی بۆ بەدەستھێنانی سیستەمی دژە فڕۆکەی بێفڕۆکەوان، بەڵام ڕایگەیاند کە ھیچیان بۆ ھەرێمی کوردستان دابین ناکرێن. شرۆڤەکاران بڕیارەکەیان بە «زیاد[کردن]ی سووکایەتی» وەسفکرد، ئاماژەیان بەوە دا کە ھەرێمی کوردستان لە نێو ئەو ناوچانەدا بووە کە زۆرترین زیانی بەرکەوتووە بە ھۆی ھێرشەکانەوە، ھاوکات توانای بەرگریی ئاسمانی خۆی نەبووە و ڕێگەی پێنەدراوە بەشێوەیەکی سەربەخۆ ئەو جۆرە سیستەمە دەستەبەر بکات.&lt;ref name=&quot;Forbes3May&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Iddon |یەکەم=Paul |ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/pauliddon/2026/05/03/iran-war-created-surge-in-demand-for-cost-effective-anti-drone-rockets/|سەردێڕ=Iran War Sparks Surge In Demand For Cost-Effective Anti-Drone Rockets |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=Forbes |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== وەڵامدانەوەی سەربازیی ئەمریکا ===
ئەمریکا وەڵامی ھێرشەکانی دایەوە و گرووپەکانی ھاوپەیمانی ئێرانی کردە ئامانج کە چەند کوتلەیەکی بەشێکن لە حەشدی شەعبی.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frantzman |یەکەم=Seth J. |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.fdd.org/analysis/2026/03/11/us-condemns-iranian-and-militia-attacks-in-iraq-amid-unclaimed-airstrikes-on-tehran-backed-militias/|سەردێڕ=US condemns Iranian and militia attacks in Iraq amid unclaimed airstrikes on Tehran-backed militias |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Foundation for Defense of Democracies]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/4824|سەردێڕ=Strikes on PMF bases in Iraq kill at least 30: Sources |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260313232046/https://thenewregion.com/posts/4824 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/899944/slug|سەردێڕ=Airstrikes Hit PMF Positions in Anbar and Kirkuk, Causing Dozens of Casualties |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdistan24 |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ئەو شوێنانەی کە کرانە ئامانج بریتی بوون لە پێگەکانی حەشدی شەعبی لە [[مووسڵ]] و [[دەشتی نەینەوا|دەشتەکانی نەینەوا]] و&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-889728|سەردێڕ=Iran backed militia bases in Iraq targeted in airstrikes {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[کەرکووک]] و [[پارێزگای ئەنبار]]. بەشێک لە ھێرشەکان بە «تووند» وەسف کران و لە ئەنجامدا لانیکەم ٣٠ چەکداری حەشدی شەعبی کوژران و چەند چەکدارێکی دیکەش برینداربوون.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/4824|سەردێڕ=Strikes on PMF bases in Iraq kill at least 30: Sources |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260313232046/https://thenewregion.com/posts/4824 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}&lt;/ref&gt; دەوترێت بەشێک لەو کەسانەی لە کەرکووک کوژراون، ئەندامی [[حەشدی تورکمانی|لیواکانی تورکمان]] (حەشدی تورکمانی) بوون لە ناو حەشدی شەعبی.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

لە ١٨ی ئازاردا، سەرۆکی [[ڕێکخراوەی بەدر]] کە ھاوپەیمانی ئێرانە، [[ھادی عامری]]، ڕایگەیاند کە ھێرشە ئاسمانییەکانی ئەم دوایییە بۆ سەر ھێزی ئاسمانیی بەڕیتانیا زیاتر لە ٦٠ چەکداری کوشتووە و زیاتر لە ١٠٠ چەکداریش برینداربوون، ھێرشەکانی بە پەرەسەندنێکی بەرچاو وەسفکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.newarab.com/news/dozens-killed-strikes-iran-allied-pmf-militia-iraq|سەردێڕ=Dozens killed in strikes on Iran-allied PMF militia in Iraq |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=The New Arab}}&lt;/ref&gt;

=== کاردانەوە دیپلۆماسییەکان ===

==== وڵاتەکان ====
{{Flag|United Arab Emirates}} (ئیمارات): ئیمارات ھێرشەکەی سەر بنکەیەکی پێشمەرگە لە ٢٤ی ئازار ئیدانەکرد و بە «[[تیرۆریزم|ھێرشی تیرۆریستی]] دژی کوردەکان» وەسفکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Frantzman |یەکەم=Seth |ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/6-kurdistan-regional-government-soldiers-killed-in-iranian-attack-on-northern-iraq.php |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=FDD's Long War Journal |زمان=en-US |سەردێڕ=6 Kurdistan Regional Government soldiers killed in Iranian attack on northern Iraq}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://gulfnews.com/world/mena/uae-condemns-irans-unprovoked-terrorist-attacks-targeting-kurdistan-region-of-iraq-1.500486285|سەردێڕ=UAE condemns Iran’s unprovoked terrorist attacks targeting Kurdistan Region of Iraq |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Gulf News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

{{Flag|United Kingdom}} (بەڕیتانیا): وەزیری دەرەوەی بەڕیتانیا ییڤێت کۆپەر ئیدانەی ھێرشە بێفڕۆکەوانەکانی کرد، وە ھاوسۆزیشی بۆ قوربانییەکان دەربڕی، و پشتیوانیی بەڕیتانیاشی بۆ ئاشتی، سەقامگیری و بەردەوامبوونی ھاوکاری لەگەڵ ھەرێمی کوردستان دووپاتکردەوە.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.gulanmedia.com/en/story/357822|سەردێڕ=International Leaders Condemn Drone Attack on Kurdistan Region President’s Residence |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Gulan Media |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

{{Flag|United States}} (ئەمریکا): بەگوێرەی ''ئاکسیۆس'' سەرۆک [[دۆناڵد ترامپ|دۆناڵد تڕامپ]] لەگەڵ سەرکردەکانی دوو حیزبی سەرەکیی ھەرێمی کوردستان، [[مەسعوود بارزانی]] و [[بافڵ تاڵەبانی|بافڵ تاڵەبانیدا]] قسەی کرد، ڕۆژێک دوای ئەوەی ھێرش و بۆردوومانەکان دەستیان پێکرد، گفتوگۆیان لەسەر ئەوە کرد کە بە بابەتە «ھەستیارەکان» وەسفکرابوون. لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، سەرۆکی ھەرێمی کوردستان [[نێچیرڤان بارزانی]] پەیامێکی لە سەرۆکی ئەمریکاوە، دۆناڵد تڕامپ، وەرگرت، کە لەلایەن نێردراوی ئەمریکا [[تۆم بێرێک|تۆم باڕاک]] بڵاوکرایەوە. تڕامپ ھێرشەکانی سەر ھەرێمی کوردستانی ئیدانەکرد، لەنێویاندا ھێرشێکی فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوان بۆ سەر شوێنی نیشتەجێبوونی نێچیرڤان بارزانی لە دھۆک، و ھاوسۆزیی بۆ ھێزی پێشمەرگە دەربڕی کە لە ھێرشێکی مووشەکیی ئێرانی لە ٢٤ی ئازاردا، چەند پێشمەرگەیەک کوژران، کە ھیوایان خواست کە بریندارەکان بەخێرایی چاکببنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=van Wilgenburg |یەکەم=Wladimir |ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://kurdistanchronicle.com/babat/4552 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdistan Chronicle}}&lt;/ref&gt;

{{Flag|France}}: لە ٢٨ی ئازار، سەرۆکی فەڕەنساش [[ئێمانوێل ماکرۆن|ئیمانوێل ماکڕۆن]] ھاوسۆزیی خۆی دەربڕی بۆ سەرۆکی ھەرێمی کوردستان، نێچیرڤان بارزانی، و خێزانەکانی شەش پێشمەرگەکە کە لە ھێرشێکی مووشەکیی ئێرانی لە سۆران، لە ٢٤ی ئازار کوژران، و ئاواتی چاکبوونەوەی خێرای بۆ بریندارەکان خواست.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=van Wilgenburg |یەکەم=Wladimir |ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://kurdistanchronicle.com/babat/4542 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdistan Chronicle}}&lt;/ref&gt;

{{Flag|Germany}}: لە ٢ی نیسان، نێچیرڤان بارزانی پەیوەندیی تەلەفۆنی لەگەڵ گیزا ئاندریاس ڤۆن گەیەر کرد، وەزیری دەرەوەی ئەڵمانیای فیدڕاڵی، سەبارەت بە ھێرشەکانی ئەم دوایییە بۆ سەر ھەرێمی کوردستان، کە ڤۆن گەیەر پشتیوانیی ئەڵمانیای دووپاتکردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/020420261 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=rudaw.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

{{Flag|Jordan}}: شا [[عەبدوڵڵای دووەم|عەبدوڵڵای دووەمی ئوردن]] نامەیەکی نارد کە ھاوسۆزیی بۆ سەرۆکی ھەرێمی کوردستان و خێزانەکانی قوربانییانی ھێرشی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکان لە ٢٤ی ئازار لە بنکەیەکی پێشمەرگە لە سۆران دەربڕی.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.gulanmedia.com/en/story/357822|سەردێڕ=International Leaders Condemn Drone Attack on Kurdistan Region President’s Residence |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Gulan Media |زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.gulanmedia.com/en/story/357822 &quot;International Leaders Condemn Drone Attack on Kurdistan Region President's Residence&quot;]. ''Gulan Media''. 30 March 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;3 April&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

{{Flag|Qatar}}: سەرۆکوەزیرانی قەتەڕ و وەزیری دەرەوەی قەتەڕ محەممەد بنو عەبدولڕەحمان ئەلتانی ھێرشەکانی سەر ھەرێمی کوردستانیان ئیدانەکرد، کە لە ٢٨ی شوباتەوە ئەنجامدراون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=van Wilgenburg |یەکەم=Wladimir |ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://kurdistanchronicle.com/babat/4553 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdistan Chronicle}}&lt;/ref&gt;

{{Flag|Saudi Arabia}}: وەزارەتی دەرەوەی سعوودییە بە تووندی ئیدانەی ئەو ھێرشانەی کرد بۆ سەر شوێنی نیشتەجێبوونی سەرۆکی ھەرێمی کوردستان، نێچیرڤان بارزانی، و سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان مەسعوود بارزانی، ھەروەھا ھەموو ھێرشەکانی تری دژی ھەرێمی کوردستان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://saudigazette.com.sa/article/660218/saudi-arabia/cma-approves-regulatory-framework-to-offer-special-purpose-acquisition-companies-in-nomu-parallel-market|سەردێڕ=CMA approves regulatory framework to offer Special Purpose Acquisition Companies in Nomu parallel market |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Saudi Gazette |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

==== قەوارە نا-وڵاتەکان ====
[[پەڕگە:Protests_qamishlo_March_2026_against_Iranian_attacks_on_the_Kurdistan_Region.png|وێنۆک|لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠٢٦ لە [[قامیشلۆ|شاری قامیشلۆ]]، لە [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا|ڕۆژاڤا]]، [[سووریا]] خۆپیشاندان دژی ھێرشەکانی ئێران بۆ سەر ھەرێمی کوردستان بەڕێوەچوو.]]
{{Flagicon image|Flag of the Arab League.svg}} [[کۆمکاری عەرەبی]]: سکرتێری گشتیی کۆمکاری عەرەبی ئەحمەد ئەبول غەیس لە پەیوەندییێکی تەلەفۆنیدا لەگەڵ سەرۆکی ھەرێمی کوردستان نێچیرڤان بارزانی ھێرشی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانی ئیدانەکرد.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.gulanmedia.com/en/story/357822|سەردێڕ=International Leaders Condemn Drone Attack on Kurdistan Region President’s Residence |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Gulan Media |زمان=en}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.gulanmedia.com/en/story/357822 &quot;International Leaders Condemn Drone Attack on Kurdistan Region President's Residence&quot;]. ''Gulan Media''. 30 March 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;3 April&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

{{Flagicon image|Star Green.svg|border=no}} [[ھاوپەیمانیی عەزم|هاوپەیمانیی عەزم]]: عەزم، کە گرووپێکی سیاسیی سوننەیە، بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە کە ھێرشەکەی سەر شوێنی نیشتەجێبوونی نێچیرڤان بارزانیی ئیدانەکرد.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frantzman |یەکەم=Seth |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/home-of-kurdistan-region-president-targeted-american-universities-threatened-as-attacks-escalate-in-iraq.php|سەردێڕ=Home of Kurdistan Region president targeted, American universities threatened as attacks escalate in Iraq |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=FDD's Long War Journal |زمان=en-US}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFFrantzman2026&quot;&gt;Frantzman, Seth (30 March 2026). [https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/home-of-kurdistan-region-president-targeted-american-universities-threatened-as-attacks-escalate-in-iraq.php &quot;Home of Kurdistan Region president targeted, American universities threatened as attacks escalate in Iraq&quot;]. ''FDD's Long War Journal''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;3 April&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

{{Flagicon image|Flag of Koma Civakên Kurdistanê.svg}} [[کۆما جڤاکێن کوردستان]] (کەجەکە): ڕێکخراوەکە بە تووندی ھێرشەکانی ئیدانەکرد لە بەیاننامەیەکی نووسراودا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.anf-news.com/kurdistan/kck-condemns-the-attack-on-nechirvan-barzani-s-residence-84659|سەردێڕ=KCK condemns the attack on Nechirvan Barzani’s residence |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=ANF News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

{{Flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ئەنجومەنی نیشتمانیی کورد (سووریا)|ئەنجوومەنی نیشتمانیی کورد]] (ئەنەکەسە): سکرتێری گشتیی ئەنەکەسە ھێرشەکانی بە «ھێرشێکی ئاشکرا و دڕندانە» ناوبرد و ئدانەی کردن کە بەشێکە لە ھەوڵە فراوانەکان بۆ «دروستکردنی ناسەقامگیری لە ھەرێمی کوردستان» و لاوازکردنی سەروەرییەکەی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.welattv.net/node/25189|سەردێڕ=Kurdish National Council: Attack on Kurdistan Region Aims to Undermine Security and Constitutional Experience |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=www.welattv.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

{{Flagicon image|Ahekma tayar.png}} [[بزووتنەوەی حیکمەتی نیشتمانی]]: سەرکردەی سیاسیی شیعەی عێراقی [[عەمار حەکیم|عەمماڕ حەکیم]] ھێرشەکانی ئیدانەکرد و داوای «ھەنگاوێکی بەھێزتری بۆ پاراستنی سەقامگیری» کرد.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frantzman |یەکەم=Seth |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/home-of-kurdistan-region-president-targeted-american-universities-threatened-as-attacks-escalate-in-iraq.php|سەردێڕ=Home of Kurdistan Region president targeted, American universities threatened as attacks escalate in Iraq |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=FDD's Long War Journal |زمان=en-US}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFFrantzman2026&quot;&gt;Frantzman, Seth (30 March 2026). [https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/home-of-kurdistan-region-president-targeted-american-universities-threatened-as-attacks-escalate-in-iraq.php &quot;Home of Kurdistan Region president targeted, American universities threatened as attacks escalate in Iraq&quot;]. ''FDD's Long War Journal''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;3 April&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

{{Flag|Rojava}}: خۆپیشاندانی ناڕەزاییدەربڕین لە سەرانسەری ڕۆژاڤادا سەری ھەڵدا، بەتایبەتی لە [[کۆبانی|کۆبانێ]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|ناونیشان=https://www.dengeamerika.com/a/8133307.html|سەردێڕ=Rûniştvanên Kobanîyê bo Piştgirîya Herêma Kurdistanê Dadikevin Kolanan|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٦|زمان=ku|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|via=www.dengeamerika.com}}&lt;/ref&gt; [[قامیشلۆ]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|ناونیشان=https://www.dengeamerika.com/a/8132968.html|سەردێڕ=Rûniştvanên Qamişlo Êrîşên Ser Herêma Kurdistanê Şermezar Dikin|ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=ku|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|via=www.dengeamerika.com}}&lt;/ref&gt; و گیرکە لەکێ،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|ناونیشان=https://www.dengeamerika.com/a/8132963.html|سەردێڕ=Li Girkê Legê Xwepêşandan bo Piştgirîya Herêma Kurdistanê|ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=ku|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|via=www.dengeamerika.com}}&lt;/ref&gt; بۆ پشتیوانیکردن لە ھەرێمی کوردستان دوای ھێرشەکانی ئێران.

== تێبینییەکان ==

== سەرچاوەکان ==
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;
{{تووڵی دەروازە|ئێران|عێراق|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:لێدانی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ململانێی بریکاریی ئێران و ئیسرائیل]]
[[پۆل:ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان بە بەشداریی ئێران]]
[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[پۆل:ھێرشە ئاسمانیییەکان لەلایەن ئێران]]
[[پۆل:ھێرشە ئاسمانییەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]]
[[پۆل:ھێرشە ئاسمانییەکان بۆ سەر عێراق]]
[[پۆل:٢٠٢٦]]</text>
      <sha1>r8jvndki1dqr8sisguz0rbkw5a3myyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>حەشدی تورکمانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296457</id>
    <revision>
      <id>1589611</id>
      <parentid>1589533</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T12:00:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1589611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5779" sha1="fs3a8mnyx62wtqtgl1iqf4l96sfjm9l" xml:space="preserve">
{{Infobox war faction|image=[[File:Flag of Iraqi Turkmans.svg|Flag_of_Iraqi_Turkmans|200px]]|caption=|dates=2014–present&lt;ref name= tugay&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.almadapaper.net/ar/news/483294/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%AA%D9%83%D8%B1%D9%8A%D8%AA-%D8%A8%D9%84|سەردێڕ=الترکمان یشارکون فی معرکة تحریر تکریت بلواء من 4 آلاف مقاتل|ئیش=Almada|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠١٥}} Retrieved 3 June 2016.&lt;/ref&gt;|country={{flag|Iraq}}|allegiance={{flag|Iraq}}|branch=|size=٣٠،٠٠٠ ({{small|٢٠١٦}})|partof={{flagicon image|Popular Mobilization Forces.jpg}} [[حەشدی شەعبی]]|command_structure=|area=* [[پارێزگای سەڵاحەددین]]
* [[پارێزگای کەرکووک]]
* [[پارێزگای نەینەوا]]
* [[پارێزگای ئەنبار]]|garrison_label=|nickname=|patron=|motto=|colors=|clans={{tree list}}
* ڕێکخراوەی بەدر (١٦یەمین لیوا)
** فەوجی بەشیر
** سەییدش شوھەدا
* لیوای ٥٢ـەمین
* لیوای ٩٢ـەمین
** فەوجی تەلەعفەر
* فەوجی ئیمام حوسێن
{{tree list/end}}|colors_label=|march=|mascot=|equipment=|allies=|opponents=|equipment_label=|battles=|anniversaries=|active=٢٠١٤–ئێستا|ideology=|leaders=* سەیید یەڵماز نەججاڕۆغڵوو&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(Supervisor)&lt;/small&gt;
* شەھباز یەڵماز نەججاڕۆغڵوو&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/797249833737058/photos/a.797270097068365.1073741828.797249833737058/1012354298893276 Yılmaz Şehbaz Neccaroğlu 16. Türkmen Tugayı Komutanı açıkladı: &quot;2014'ün Haziran ayı itibariyle terör örgütü IŞİD işgali altında bulunan Türkmen şehri Telafer'i IŞİD'den temizlemek için Irak merkezi hükümetine bağlı olan Halk Gönüllü Teşkilatlar Genel Komutanlığı tarafından 16. Türkmen Tugayı görevlendirildi. En yakın zamanda operasyon başlayacaktır. Telafer ve çevresindeki Türkmen köyleri Türkmenlerin kendi elleriyle kurtalacak. Telaferlilerin en yakın zamanda kendi evlerine dönmeleri için çalışmalar başlatılacaktır.&quot;] {{User-generated source|certain=yes|date=March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(فەرماندە)&lt;/small&gt;
* فاتح یڵدان&lt;ref&gt;[http://www.turkmenelicephesi.com/son-dakikairak-turkmeneli-projesi-onaylandi-gizli-kararlar-aciklanmadi.html Son Dakika:Irak Türkmeneli Projesi Onaylandı Gizli Kararlar Açıklanmadı] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180708071655/http://www.turkmenelicephesi.com/son-dakikairak-turkmeneli-projesi-onaylandi-gizli-kararlar-aciklanmadi.html |date=2018-07-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(فەرماندەی مەیدانی)&lt;/small&gt;|spokesman=سەید عەلی حوسێنی&lt;ref&gt;http://www.tasnimnews.com/ar/news/2016/10/20/1216412/%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%D8%BA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D9%84-%D8%AC%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%A7%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%AA%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%A7-%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%8D-%D9%84%D8%A7-%D8%AD%D8%A7%D8%AC%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%AA%D8%B1%DA%A9%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A7 اردوغان ارسل جیشه الى العراق تجنبا لانقلاب ثانٍ.. لا حاجة للترکمان بترکیا&lt;/ref&gt;|flying_hours=|website=|name=حەشدی تورکمانی|native_name=|native_name_lang=ar|alt=|current_commander=}}

'''لیواکانی تورکمانی''' یان '''حەشدی تورکمانی''' میلیشیایەکی [[تورکمانەکانی عێراق|تورکمانیی عێراقین]] کە لە ساڵی ٢٠١٤ وەک بەشێک لە [[حەشدی شەعبی]] پێکھات.

فەرماندەی کۆمەڵەکە، [[Sayyed Yilmaz|سەیید یەڵماز نەججاڕ]]، پێشنیارەکانی بۆ پێکھێنانی میلیشیایەکی یەکگرتووی تورکمانیی لایەنگری [[تورکیا]] و [[بەرەی تورکمانی عێراق|بەرەی تورکمانیی عێراقیی]] ڕەتکردەوە. نەججاڕ ھۆکاری ڕەتکردنەوەی ئەو پێشنیازەی خۆی ھێنایەوە بەوەی کۆمەڵەکەی ھەردوو تورکمانی [[شیعە]] و [[سوننە|سوننەیان]] ھەیە، لەکاتێکدا بەرەی تورکمانیی عێراقی تایبەتە بە سوننە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشان=http://aa.com.tr/en/world/iraqi-turkmen-to-take-part-in-mosul-attack/49126|سەردێڕ=Iraqi Turkmen to take part in Mosul attack |وێبگە=AA}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦ لیوای ١٦ ڕایگەیاند کە میلیشیاکان بەشداری لە [[ھێرشی حەویجە (٢٠١٧)|ھێرشی حەویجە]] دەکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.wr-news.net/arabic/reports/2192|سەردێڕ=WWW - Report a Player After a Game – League of Legends Support how to begin a report |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160927020821/http://www.wr-news.net/arabic/reports/2192 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|وێبگە=WR news}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
[[پۆل:بزووتنەوەی بەرخۆدان]]
[[پۆل:گرووپە سەربزێوەکان لە عێراق]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
[[پۆل:ھێزە عێراقییەکان]]
[[پۆل:حەشدی شەعبی]]
[[پۆل:یەکە سەربازییەکان و پێکھاتەکانی عێراق]]</text>
      <sha1>fs3a8mnyx62wtqtgl1iqf4l96sfjm9l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589656</id>
      <parentid>1589611</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T17:01:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:عێراق|عێراق]]</comment>
      <origin>1589656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5820" sha1="cbgzpjw6gpvlomo48w6ncul8rdjo0u3" xml:space="preserve">{{Infobox war faction|image=[[File:Flag of Iraqi Turkmans.svg|Flag_of_Iraqi_Turkmans|200px]]|caption=|dates=2014–present&lt;ref name= tugay&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.almadapaper.net/ar/news/483294/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%AA%D9%83%D8%B1%D9%8A%D8%AA-%D8%A8%D9%84|سەردێڕ=الترکمان یشارکون فی معرکة تحریر تکریت بلواء من 4 آلاف مقاتل|ئیش=Almada|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠١٥}} Retrieved 3 June 2016.&lt;/ref&gt;|country={{flag|Iraq}}|allegiance={{flag|Iraq}}|branch=|size=٣٠،٠٠٠ ({{small|٢٠١٦}})|partof={{flagicon image|Popular Mobilization Forces.jpg}} [[حەشدی شەعبی]]|command_structure=|area=* [[پارێزگای سەڵاحەددین]]
* [[پارێزگای کەرکووک]]
* [[پارێزگای نەینەوا]]
* [[پارێزگای ئەنبار]]|garrison_label=|nickname=|patron=|motto=|colors=|clans={{tree list}}
* ڕێکخراوەی بەدر (١٦یەمین لیوا)
** فەوجی بەشیر
** سەییدش شوھەدا
* لیوای ٥٢ـەمین
* لیوای ٩٢ـەمین
** فەوجی تەلەعفەر
* فەوجی ئیمام حوسێن
{{tree list/end}}|colors_label=|march=|mascot=|equipment=|allies=|opponents=|equipment_label=|battles=|anniversaries=|active=٢٠١٤–ئێستا|ideology=|leaders=* سەیید یەڵماز نەججاڕۆغڵوو&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(Supervisor)&lt;/small&gt;
* شەھباز یەڵماز نەججاڕۆغڵوو&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/797249833737058/photos/a.797270097068365.1073741828.797249833737058/1012354298893276 Yılmaz Şehbaz Neccaroğlu 16. Türkmen Tugayı Komutanı açıkladı: &quot;2014'ün Haziran ayı itibariyle terör örgütü IŞİD işgali altında bulunan Türkmen şehri Telafer'i IŞİD'den temizlemek için Irak merkezi hükümetine bağlı olan Halk Gönüllü Teşkilatlar Genel Komutanlığı tarafından 16. Türkmen Tugayı görevlendirildi. En yakın zamanda operasyon başlayacaktır. Telafer ve çevresindeki Türkmen köyleri Türkmenlerin kendi elleriyle kurtalacak. Telaferlilerin en yakın zamanda kendi evlerine dönmeleri için çalışmalar başlatılacaktır.&quot;] {{User-generated source|certain=yes|date=March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(فەرماندە)&lt;/small&gt;
* فاتح یڵدان&lt;ref&gt;[http://www.turkmenelicephesi.com/son-dakikairak-turkmeneli-projesi-onaylandi-gizli-kararlar-aciklanmadi.html Son Dakika:Irak Türkmeneli Projesi Onaylandı Gizli Kararlar Açıklanmadı] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180708071655/http://www.turkmenelicephesi.com/son-dakikairak-turkmeneli-projesi-onaylandi-gizli-kararlar-aciklanmadi.html |date=2018-07-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(فەرماندەی مەیدانی)&lt;/small&gt;|spokesman=سەید عەلی حوسێنی&lt;ref&gt;http://www.tasnimnews.com/ar/news/2016/10/20/1216412/%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%D8%BA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D9%84-%D8%AC%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%A7%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%AA%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%A7-%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%8D-%D9%84%D8%A7-%D8%AD%D8%A7%D8%AC%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%AA%D8%B1%DA%A9%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A7 اردوغان ارسل جیشه الى العراق تجنبا لانقلاب ثانٍ.. لا حاجة للترکمان بترکیا&lt;/ref&gt;|flying_hours=|website=|name=حەشدی تورکمانی|native_name=|native_name_lang=ar|alt=|current_commander=}}

'''لیواکانی تورکمانی''' یان '''حەشدی تورکمانی''' میلیشیایەکی [[تورکمانەکانی عێراق|تورکمانیی عێراقین]] کە لە ساڵی ٢٠١٤ وەک بەشێک لە [[حەشدی شەعبی]] پێکھات.

فەرماندەی کۆمەڵەکە، [[Sayyed Yilmaz|سەیید یەڵماز نەججاڕ]]، پێشنیارەکانی بۆ پێکھێنانی میلیشیایەکی یەکگرتووی تورکمانیی لایەنگری [[تورکیا]] و [[بەرەی تورکمانی عێراق|بەرەی تورکمانیی عێراقیی]] ڕەتکردەوە. نەججاڕ ھۆکاری ڕەتکردنەوەی ئەو پێشنیازەی خۆی ھێنایەوە بەوەی کۆمەڵەکەی ھەردوو تورکمانی [[شیعە]] و [[سوننە|سوننەیان]] ھەیە، لەکاتێکدا بەرەی تورکمانیی عێراقی تایبەتە بە سوننە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشان=http://aa.com.tr/en/world/iraqi-turkmen-to-take-part-in-mosul-attack/49126|سەردێڕ=Iraqi Turkmen to take part in Mosul attack |وێبگە=AA}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦ لیوای ١٦ ڕایگەیاند کە میلیشیاکان بەشداری لە [[ھێرشی حەویجە (٢٠١٧)|ھێرشی حەویجە]] دەکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.wr-news.net/arabic/reports/2192|سەردێڕ=WWW - Report a Player After a Game – League of Legends Support how to begin a report |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160927020821/http://www.wr-news.net/arabic/reports/2192 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|وێبگە=WR news}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

[[پۆل:بزووتنەوەی بەرخۆدان]]
[[پۆل:گرووپە سەربزێوەکان لە عێراق]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
[[پۆل:ھێزە عێراقییەکان]]
[[پۆل:حەشدی شەعبی]]
[[پۆل:یەکە سەربازییەکان و پێکھاتەکانی عێراق]]</text>
      <sha1>cbgzpjw6gpvlomo48w6ncul8rdjo0u3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خێوەتی ناڕەزایەتی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296458</id>
    <revision>
      <id>1589699</id>
      <parentid>1589534</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:02:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1589699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1709" sha1="kh0ipkok0iaypik48a7ppv83d6t0yqy" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
[[پەڕگە:Anti-war protest camp - Westminster - geograph.org.uk - 2639860.jpg|وێنۆک|خێوەتێکی ناڕەزایەتی بۆ ڕاگرتنی شەڕ لە [[شانشینی یەکگرتوو|بەڕیتانیا]]]]
'''خێوەتی ناڕەزایەتی''' ({{lang-en|Protest camp}}) یان '''کەمپی ناڕەزایەتی'''، بریتین لە کەمپی فیزیکی کە لەلایەن چاڵاکوانانەوە دادەنرێن بۆ دابینکردنی شوێنێک بۆ [[ناڕەزایەتی|ناڕەزایەتی دەربڕین]]، یان بۆ دواخستن و ڕێگریکردن لە وەستانی ناڕەزایەتییەکە.

ئەم جۆرە کەمپانە لە ساڵانی ١٩٢٠ دەستیان پێکردووە و لە ساڵی ١٩٨٢ بەناوبانگبوون بە ھۆی ئەو پڕوپاگەندانەی کە لەلایەن کەمپەینی ئاشتیی ژنانی گرینھام لە [[ئینگلتەرا]] ئەنجامدراون. کەمپی ئاشتیی ژنانی گرینھام کەمپێکی ئاشتی بوو کە بۆ ناڕەزایەتی دەربڕین بەرامبەر [[چەکی ناوکی|بە چەکی ئەتۆمی]] لە شاری بێرکشایری ئینگلتەرا دامەزرا.&lt;ref&gt;[http://www.greenhamwpc.org.uk// Greenham Common Women's Peace Camp]&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==

* [https://web.archive.org/web/20180315215803/http://protestcamps.org/ Protest camps research project]
[[پۆل:ناڕەزایییەکان]]</text>
      <sha1>kh0ipkok0iaypik48a7ppv83d6t0yqy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کاریگەریی ژیریی دەستکرد لەسەر پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296465</id>
    <revision>
      <id>1589609</id>
      <parentid>1589583</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T12:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1589609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6579" sha1="1pexxf8irrj55ly3vqg72ykrjk6xjer" xml:space="preserve">{{سخ-و٧}}

= کاریگەریی ژیریی دەستکرد لەسەر پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان =
'''ژیریی دەستکرد (AI)''' لە سەدەی ٢١دا نەک تەنها گۆڕانکاری لە بوارە پیشەسازی و زانستییەکاندا دروستکردووە، بەڵکو بە قووڵی کاریگەری کردووەتە سەر پێکهاتەی کۆمەڵایەتی و پەیوەندییەکانی نێوان مرۆڤەکان. ئەم بابەتە بووەتە جێگەی بایەخی ناوەندە ئەکادیمی و میدیاییەکان (لەوانەش لە پۆدکاستی تەکنۆشەن، ئەڵقەی ١٢)، کە تێیدا تیشک دەخرێتە سەر لایەنە ئەرێنی و نەرێنییەکانی ئەم تەکنەلۆژیا نوێیە لەسەر ژیانی ڕۆژانەی مرۆڤ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بەخێربێیت بۆ تەکنۆشەن |ناونیشان=https://technoshan.com/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=technoshan.com |زمان=ku}}&lt;/ref&gt;

== تەوەرە و کاریگەرییە سەرەکییەکان ==

=== ١. گۆڕانکاری لە جۆری پەیوەندییەکاندا ===

* '''کەمبوونەوەی پەیوەندییە ڕاستەوخۆکان:''' بەهۆی پشتبەستنی زۆری مرۆڤ بە ئەپی زیرەک و پلاتفۆرمەکانی گەیاندن کە کار بە ژیریی دەستکرد دەکەن، گۆڕانکاری لە شێوازی گفتوگۆکاندا هاتووەتە ئاراوە. مرۆڤەکان زیاتر ڕوویان لە پەیوەندی دیجیتاڵی کردووە لەسەر حیسابی چاوپێکەوتنە ڕاستەوخۆ و کۆمەڵایەتییە تەقلیدییەکان.
* '''هاوڕێیەتی دیجیتاڵی (Digital Companionship):''' سەرهەڵدانی چاتبۆتە زیرەکەکان و یاریدەدەرە دەنگییەکان کە توانای ھاوسۆزی و وەڵامدانەوەی زیرەکانەیان هەیە، جۆرێک لە گۆشەگیریی کۆمەڵایەتی دروستکردووە، بە شێوەیەک کە بەشێک لە بەکارهێنەران بۆ کەمکردنەوەی تەنیایی پەنا بۆ قسەکردن لەگەڵ ژیریی دەستکرد دەبەن لەجیاتی مرۆڤەکان.

=== ٢. گۆشەگیری و تەندروستی دەروونی ===

* '''دابڕانی کۆمەڵایەتی:''' ئەلگۆریتمەکانی ژیریی دەستکرد لە سۆشیاڵ میدیادا بە جۆرێک دیزاین کراون کە بەکارهێنەر بۆ ماوەیەکی زۆر لە پشت شاشەکان بهێڵنەوە. ئەمەش دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی چالاکییە جەستەیی و کۆمەڵایەتییەکان لە جیهانی ڕاستەقینەدا، کە دەرئەنجامەکەی زیادبوونی ڕێژەی خەمۆکی و گۆشەگیرییە لە ناو گەنجاندا.
* '''متمانەی کۆمەڵایەتی و دیاردەی دیپ فەیک (Deepfake):''' توانای ژیریی دەستکرد لە دروستکردنی وێنە، دەنگ و ڤیدیۆی ساختە بە شێوەیەکی زۆر ڕیالستی، بووەتە هۆی تێکدانی متمانەی کۆمەڵایەتی. دروستکردنی ئەم جۆرە ناوەڕۆکانە دەکرێت بەکاربهێنرێت بۆ تێکدانی ناوبانگی کەسایەتییەکان یان شێواندنی ڕاستییەکان، کە ئەمەش مەترسییە بۆ سەر سەقامگیری خێزانی و کۆمەڵایەتی.

=== ٣. ئاسانکاری و لایەنە ئەرێنییەکان ===

* '''شکاندنی بەربەستە زمانەوانییەکان:''' سیستەمەکانی وەرگێڕانی دەستبەجێ کە بە ژیریی دەستکرد کاردەکەن، یارمەتی کۆمەڵگە جیاوازەکانی جیهانیان داوە کە بە ئاسانی پێکەوە پەیوەندی بکەن و ئاڵوگۆڕی کلتووری بکەن.
* '''پشتیوانی لە خاوەن پێویستییە تایبەتەکان:''' ژیریی دەستکرد یارمەتیدەرێکی گەورە بووە بۆ گەڕاندنەوەی کەسانی خاوەن پێویستی تایبەت بۆ ناو کۆمەڵگە، لە ڕێگەی ئامێری زیرەکی وەک خوێنەرەوەی دەقی هۆشمەند بۆ نابینایان یان وەرگێڕی زمانی هێما.

== پلان و پاشەڕۆژی پۆدکاستی تەکنۆشەن ==
لە درێژەی گفتوگۆکەدا، ئاماژە بەوە دەکرێت کە پێویستییەکی زۆر هەیە لە کۆمەڵگەی کوردیدا بۆ پەرەپێدانی هۆشیاریی تەکنۆلۆژی. پۆدکاستی تەکنۆشەن (کە لەلایەن پسپۆڕانی ئەکادیمی و ئەندازیارانی وەک د. عەبدولباسط کامل، م. هەردەوان مەحمود، ئەندازیار حازم جاف، و د. هێمن ئیبراهیم بەڕێوەدەچێت) ڕایانگەیاند کە لە وەرزی نوێی پڕۆژەکەیاندا بەردەوام دەبن لە گواستنەوەی زانستی ژیریی دەستکرد بە زمانی کوردی سادە بۆ کەمکردنەوەی لایەنە نەرێنییەکانی تەکنەلۆژیا لەسەر کۆمەڵگەی کوردی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بەخێربێیت بۆ تەکنۆشەن |ناونیشان=https://technoshan.com/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=technoshan.com}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

* پۆدکاستی تەکنۆشەن، ئەڵقەی ١٢: &quot;ژیریی دەستکرد و کاریگەرییەکانی لەسەر پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکاندا&quot;.
* ماڵپەڕی فەرمی تەکنۆشەن (technoshan.com).

=== ڕێنمایی بۆ دانانی لە ویکیپیدیا: ===

# بچۆ ناو لاپەڕەی سەرەکی '''ویکیپیدیای کوردی (سۆرانی)'''.
# لە سندوقی گەڕاندا ناونیشانی وتارەکە بنووسە: '''کاریگەریی ژیریی دەستکرد لەسەر پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان'''.
# ئەگەر وتارەکە بوونی نەبوو، لەسەر بەستەرە سوورەکە کلیک بکە بۆ دروستکردنی لاپەڕەیەکی نوێ.
# ئەم تێکستەی سەرەوە لە چوارچێوەی دەستکاریکردنەکەدا دابنێ و پاشەکەوتی بکە.</text>
      <sha1>1pexxf8irrj55ly3vqg72ykrjk6xjer</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589644</id>
      <parentid>1589609</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T15:00:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}}</comment>
      <origin>1589644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6605" sha1="d7r1eaflw9c9w2s37dra8jhzvp07kmz" xml:space="preserve">{{سخ-و٧}}

= کاریگەریی ژیریی دەستکرد لەسەر پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان =
'''ژیریی دەستکرد (AI)''' لە سەدەی ٢١دا نەک تەنها گۆڕانکاری لە بوارە پیشەسازی و زانستییەکاندا دروستکردووە، بەڵکو بە قووڵی کاریگەری کردووەتە سەر پێکهاتەی کۆمەڵایەتی و پەیوەندییەکانی نێوان مرۆڤەکان. ئەم بابەتە بووەتە جێگەی بایەخی ناوەندە ئەکادیمی و میدیاییەکان (لەوانەش لە پۆدکاستی تەکنۆشەن، ئەڵقەی ١٢)، کە تێیدا تیشک دەخرێتە سەر لایەنە ئەرێنی و نەرێنییەکانی ئەم تەکنەلۆژیا نوێیە لەسەر ژیانی ڕۆژانەی مرۆڤ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بەخێربێیت بۆ تەکنۆشەن |ناونیشان=https://technoshan.com/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=technoshan.com |زمان=ku}}&lt;/ref&gt;

== تەوەرە و کاریگەرییە سەرەکییەکان ==

=== ١. گۆڕانکاری لە جۆری پەیوەندییەکاندا ===

* '''کەمبوونەوەی پەیوەندییە ڕاستەوخۆکان:''' بەهۆی پشتبەستنی زۆری مرۆڤ بە ئەپی زیرەک و پلاتفۆرمەکانی گەیاندن کە کار بە ژیریی دەستکرد دەکەن، گۆڕانکاری لە شێوازی گفتوگۆکاندا هاتووەتە ئاراوە. مرۆڤەکان زیاتر ڕوویان لە پەیوەندی دیجیتاڵی کردووە لەسەر حیسابی چاوپێکەوتنە ڕاستەوخۆ و کۆمەڵایەتییە تەقلیدییەکان.
* '''هاوڕێیەتی دیجیتاڵی (Digital Companionship):''' سەرهەڵدانی چاتبۆتە زیرەکەکان و یاریدەدەرە دەنگییەکان کە توانای ھاوسۆزی و وەڵامدانەوەی زیرەکانەیان هەیە، جۆرێک لە گۆشەگیریی کۆمەڵایەتی دروستکردووە، بە شێوەیەک کە بەشێک لە بەکارهێنەران بۆ کەمکردنەوەی تەنیایی پەنا بۆ قسەکردن لەگەڵ ژیریی دەستکرد دەبەن لەجیاتی مرۆڤەکان.

=== ٢. گۆشەگیری و تەندروستی دەروونی ===

* '''دابڕانی کۆمەڵایەتی:''' ئەلگۆریتمەکانی ژیریی دەستکرد لە سۆشیاڵ میدیادا بە جۆرێک دیزاین کراون کە بەکارهێنەر بۆ ماوەیەکی زۆر لە پشت شاشەکان بهێڵنەوە. ئەمەش دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی چالاکییە جەستەیی و کۆمەڵایەتییەکان لە جیهانی ڕاستەقینەدا، کە دەرئەنجامەکەی زیادبوونی ڕێژەی خەمۆکی و گۆشەگیرییە لە ناو گەنجاندا.
* '''متمانەی کۆمەڵایەتی و دیاردەی دیپ فەیک (Deepfake):''' توانای ژیریی دەستکرد لە دروستکردنی وێنە، دەنگ و ڤیدیۆی ساختە بە شێوەیەکی زۆر ڕیالستی، بووەتە هۆی تێکدانی متمانەی کۆمەڵایەتی. دروستکردنی ئەم جۆرە ناوەڕۆکانە دەکرێت بەکاربهێنرێت بۆ تێکدانی ناوبانگی کەسایەتییەکان یان شێواندنی ڕاستییەکان، کە ئەمەش مەترسییە بۆ سەر سەقامگیری خێزانی و کۆمەڵایەتی.

=== ٣. ئاسانکاری و لایەنە ئەرێنییەکان ===

* '''شکاندنی بەربەستە زمانەوانییەکان:''' سیستەمەکانی وەرگێڕانی دەستبەجێ کە بە ژیریی دەستکرد کاردەکەن، یارمەتی کۆمەڵگە جیاوازەکانی جیهانیان داوە کە بە ئاسانی پێکەوە پەیوەندی بکەن و ئاڵوگۆڕی کلتووری بکەن.
* '''پشتیوانی لە خاوەن پێویستییە تایبەتەکان:''' ژیریی دەستکرد یارمەتیدەرێکی گەورە بووە بۆ گەڕاندنەوەی کەسانی خاوەن پێویستی تایبەت بۆ ناو کۆمەڵگە، لە ڕێگەی ئامێری زیرەکی وەک خوێنەرەوەی دەقی هۆشمەند بۆ نابینایان یان وەرگێڕی زمانی هێما.

== پلان و پاشەڕۆژی پۆدکاستی تەکنۆشەن ==
لە درێژەی گفتوگۆکەدا، ئاماژە بەوە دەکرێت کە پێویستییەکی زۆر هەیە لە کۆمەڵگەی کوردیدا بۆ پەرەپێدانی هۆشیاریی تەکنۆلۆژی. پۆدکاستی تەکنۆشەن (کە لەلایەن پسپۆڕانی ئەکادیمی و ئەندازیارانی وەک د. عەبدولباسط کامل، م. هەردەوان مەحمود، ئەندازیار حازم جاف، و د. هێمن ئیبراهیم بەڕێوەدەچێت) ڕایانگەیاند کە لە وەرزی نوێی پڕۆژەکەیاندا بەردەوام دەبن لە گواستنەوەی زانستی ژیریی دەستکرد بە زمانی کوردی سادە بۆ کەمکردنەوەی لایەنە نەرێنییەکانی تەکنەلۆژیا لەسەر کۆمەڵگەی کوردی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بەخێربێیت بۆ تەکنۆشەن |ناونیشان=https://technoshan.com/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=technoshan.com}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}


* پۆدکاستی تەکنۆشەن، ئەڵقەی ١٢: &quot;ژیریی دەستکرد و کاریگەرییەکانی لەسەر پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکاندا&quot;.
* ماڵپەڕی فەرمی تەکنۆشەن (technoshan.com).

=== ڕێنمایی بۆ دانانی لە ویکیپیدیا: ===

# بچۆ ناو لاپەڕەی سەرەکی '''ویکیپیدیای کوردی (سۆرانی)'''.
# لە سندوقی گەڕاندا ناونیشانی وتارەکە بنووسە: '''کاریگەریی ژیریی دەستکرد لەسەر پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان'''.
# ئەگەر وتارەکە بوونی نەبوو، لەسەر بەستەرە سوورەکە کلیک بکە بۆ دروستکردنی لاپەڕەیەکی نوێ.
# ئەم تێکستەی سەرەوە لە چوارچێوەی دەستکاریکردنەکەدا دابنێ و پاشەکەوتی بکە.</text>
      <sha1>d7r1eaflw9c9w2s37dra8jhzvp07kmz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589693</id>
      <parentid>1589644</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:01:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1589693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6716" sha1="747yew92ope7im1tvh8y66lgwy4dijn" xml:space="preserve">{{سخ-و٧}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
= کاریگەریی ژیریی دەستکرد لەسەر پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان =
'''ژیریی دەستکرد (AI)''' لە سەدەی ٢١دا نەک تەنها گۆڕانکاری لە بوارە پیشەسازی و زانستییەکاندا دروستکردووە، بەڵکو بە قووڵی کاریگەری کردووەتە سەر پێکهاتەی کۆمەڵایەتی و پەیوەندییەکانی نێوان مرۆڤەکان. ئەم بابەتە بووەتە جێگەی بایەخی ناوەندە ئەکادیمی و میدیاییەکان (لەوانەش لە پۆدکاستی تەکنۆشەن، ئەڵقەی ١٢)، کە تێیدا تیشک دەخرێتە سەر لایەنە ئەرێنی و نەرێنییەکانی ئەم تەکنەلۆژیا نوێیە لەسەر ژیانی ڕۆژانەی مرۆڤ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بەخێربێیت بۆ تەکنۆشەن |ناونیشان=https://technoshan.com/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=technoshan.com |زمان=ku}}&lt;/ref&gt;

== تەوەرە و کاریگەرییە سەرەکییەکان ==

=== ١. گۆڕانکاری لە جۆری پەیوەندییەکاندا ===

* '''کەمبوونەوەی پەیوەندییە ڕاستەوخۆکان:''' بەهۆی پشتبەستنی زۆری مرۆڤ بە ئەپی زیرەک و پلاتفۆرمەکانی گەیاندن کە کار بە ژیریی دەستکرد دەکەن، گۆڕانکاری لە شێوازی گفتوگۆکاندا هاتووەتە ئاراوە. مرۆڤەکان زیاتر ڕوویان لە پەیوەندی دیجیتاڵی کردووە لەسەر حیسابی چاوپێکەوتنە ڕاستەوخۆ و کۆمەڵایەتییە تەقلیدییەکان.
* '''هاوڕێیەتی دیجیتاڵی (Digital Companionship):''' سەرهەڵدانی چاتبۆتە زیرەکەکان و یاریدەدەرە دەنگییەکان کە توانای ھاوسۆزی و وەڵامدانەوەی زیرەکانەیان هەیە، جۆرێک لە گۆشەگیریی کۆمەڵایەتی دروستکردووە، بە شێوەیەک کە بەشێک لە بەکارهێنەران بۆ کەمکردنەوەی تەنیایی پەنا بۆ قسەکردن لەگەڵ ژیریی دەستکرد دەبەن لەجیاتی مرۆڤەکان.

=== ٢. گۆشەگیری و تەندروستی دەروونی ===

* '''دابڕانی کۆمەڵایەتی:''' ئەلگۆریتمەکانی ژیریی دەستکرد لە سۆشیاڵ میدیادا بە جۆرێک دیزاین کراون کە بەکارهێنەر بۆ ماوەیەکی زۆر لە پشت شاشەکان بهێڵنەوە. ئەمەش دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی چالاکییە جەستەیی و کۆمەڵایەتییەکان لە جیهانی ڕاستەقینەدا، کە دەرئەنجامەکەی زیادبوونی ڕێژەی خەمۆکی و گۆشەگیرییە لە ناو گەنجاندا.
* '''متمانەی کۆمەڵایەتی و دیاردەی دیپ فەیک (Deepfake):''' توانای ژیریی دەستکرد لە دروستکردنی وێنە، دەنگ و ڤیدیۆی ساختە بە شێوەیەکی زۆر ڕیالستی، بووەتە هۆی تێکدانی متمانەی کۆمەڵایەتی. دروستکردنی ئەم جۆرە ناوەڕۆکانە دەکرێت بەکاربهێنرێت بۆ تێکدانی ناوبانگی کەسایەتییەکان یان شێواندنی ڕاستییەکان، کە ئەمەش مەترسییە بۆ سەر سەقامگیری خێزانی و کۆمەڵایەتی.

=== ٣. ئاسانکاری و لایەنە ئەرێنییەکان ===

* '''شکاندنی بەربەستە زمانەوانییەکان:''' سیستەمەکانی وەرگێڕانی دەستبەجێ کە بە ژیریی دەستکرد کاردەکەن، یارمەتی کۆمەڵگە جیاوازەکانی جیهانیان داوە کە بە ئاسانی پێکەوە پەیوەندی بکەن و ئاڵوگۆڕی کلتووری بکەن.
* '''پشتیوانی لە خاوەن پێویستییە تایبەتەکان:''' ژیریی دەستکرد یارمەتیدەرێکی گەورە بووە بۆ گەڕاندنەوەی کەسانی خاوەن پێویستی تایبەت بۆ ناو کۆمەڵگە، لە ڕێگەی ئامێری زیرەکی وەک خوێنەرەوەی دەقی هۆشمەند بۆ نابینایان یان وەرگێڕی زمانی هێما.

== پلان و پاشەڕۆژی پۆدکاستی تەکنۆشەن ==
لە درێژەی گفتوگۆکەدا، ئاماژە بەوە دەکرێت کە پێویستییەکی زۆر هەیە لە کۆمەڵگەی کوردیدا بۆ پەرەپێدانی هۆشیاریی تەکنۆلۆژی. پۆدکاستی تەکنۆشەن (کە لەلایەن پسپۆڕانی ئەکادیمی و ئەندازیارانی وەک د. عەبدولباسط کامل، م. هەردەوان مەحمود، ئەندازیار حازم جاف، و د. هێمن ئیبراهیم بەڕێوەدەچێت) ڕایانگەیاند کە لە وەرزی نوێی پڕۆژەکەیاندا بەردەوام دەبن لە گواستنەوەی زانستی ژیریی دەستکرد بە زمانی کوردی سادە بۆ کەمکردنەوەی لایەنە نەرێنییەکانی تەکنەلۆژیا لەسەر کۆمەڵگەی کوردی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بەخێربێیت بۆ تەکنۆشەن |ناونیشان=https://technoshan.com/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=technoshan.com}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}


* پۆدکاستی تەکنۆشەن، ئەڵقەی ١٢: &quot;ژیریی دەستکرد و کاریگەرییەکانی لەسەر پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکاندا&quot;.
* ماڵپەڕی فەرمی تەکنۆشەن (technoshan.com).

=== ڕێنمایی بۆ دانانی لە ویکیپیدیا: ===

# بچۆ ناو لاپەڕەی سەرەکی '''ویکیپیدیای کوردی (سۆرانی)'''.
# لە سندوقی گەڕاندا ناونیشانی وتارەکە بنووسە: '''کاریگەریی ژیریی دەستکرد لەسەر پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان'''.
# ئەگەر وتارەکە بوونی نەبوو، لەسەر بەستەرە سوورەکە کلیک بکە بۆ دروستکردنی لاپەڕەیەکی نوێ.
# ئەم تێکستەی سەرەوە لە چوارچێوەی دەستکاریکردنەکەدا دابنێ و پاشەکەوتی بکە.
{{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>747yew92ope7im1tvh8y66lgwy4dijn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>.فەرھاد پیرباڵمێژوو و پەرەسەندنی سیستمی دەرزی سووتەمەنی (Fuel Injection) لە ئۆتۆمبێلدا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296466</id>
    <revision>
      <id>1589610</id>
      <parentid>1589567</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T12:00:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1589610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7948" sha1="g60ekv3rrwdshlle252cn2v1bkwkamd" xml:space="preserve">
{{بگوازەوە|مێژوو و پەرەسەندنی سیستمی دەرزی سووتەمەنی (Fuel Injection) لە ئۆتۆمبێلدا|هۆکار=هەڵەی ڕێنووس و تێکەڵبوونی ناوی تر لە سەردێڕەکەدا}}

= مێژوو و پەرەسەندنی سیستمی دەرزی سووتەمەنی (Fuel Injection) لە ئۆتۆمبێلدا =
سیستمی گەیاندنی سووتەمەنی بۆ ناو بزوێنەر، یەکێکە لە گرنگترین ئەو بوارانەی کە لە مێژووی ئەندازیاریی ئۆتۆمبێلدا گۆڕانکاری گەورەی بەسەردا هاتووە. بۆ چەندین دەیە، ئۆتۆمبێلەکان پشتیان بە کاربۆریتەر (Carburetor) دەبەست بۆ تێکەڵکردنی هەوا و بەنزین، بەڵام لەگەڵ پێشکەوتنی تەکنەلۆژیا، کێبرکێی کۆمپانیاکان و توندبوونی یاساکانی پاراستنی ژینگە، سیستمی دەرزی سووتەمەنی (Fuel Injection) بە تەواوی شوێنی گرتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Foster-Martinez |یەکەم=Madeline |سەردێڕ=Wave ATTEnuation Toolbox (WATTE) |ناونیشان=https://doi.org/10.31390/civil_engineering_data.01 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Civil Engineering Data}}&lt;/ref&gt;

== ١. قۆناغی سەرەتایی: کاربۆریتەر (Carburetor) ==
بۆ ماوەیەکی درێژ، کاربۆریتەر دڵی بزوێنەرەکان بوو. کارەکەی بریتی بوو لە ڕاکێشانی بەنزین بەهۆی پەستانی هەواوە (سیستمی میکانیکی غاردان). هەرچەندە سیستمێکی سادە و کەم تێچوو بوو، بەڵام کێشەی سەرەکی ئەوە بوو کە نەیدەتوانی لە هەموو بارودۆخێکی کەشوهەوادا (وەک سەرمای توند یان گۆڕانی بەرزاییەکان) ڕێژەی تەواو و وردی بەنزین و هەوا تێکەڵ بکات، ئەمەش دەبووە هۆی بەفیڕۆچوونی سووتەمەنی و دەردانی دووکەڵی ژەهراوی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Foster-Martinez |یەکەم=Madeline |سەردێڕ=Wave ATTEnuation Toolbox (WATTE) |ناونیشان=https://doi.org/10.31390/civil_engineering_data.01 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Civil Engineering Data}}&lt;/ref&gt;

== ٢. سیستمی دەرزی سووتەمەنی ناوەندی (TBI - Throttle Body Injection) ==
لە کۆتایی حەفتاکان و سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا، کۆمپانیاکانی ئۆتۆمبێل دەستیان کرد بە بەکارهێنانی سیستمی TBI کە پێشی دەوترێت (Single-Point Injection).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Foster-Martinez |یەکەم=Madeline |سەردێڕ=Wave ATTEnuation Toolbox (WATTE) |ناونیشان=https://doi.org/10.31390/civil_engineering_data.01 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Civil Engineering Data}}&lt;/ref&gt;

* '''چۆن کاری دەکرد؟''' لەم سیستمەدا، تەنها یەک یان دوو دەرزی سووتەمەنی (Injector) لە شوێنی پێشووی کاربۆریتەرەکە دادەنران.
* '''سوودەکەی:''' هەنگاوێکی گەورە بوو بەرەو ئەلیکترۆنیبوونی بزوێنەر، چونکە کۆمپیوتەری ئۆتۆمبێل (ECU) بۆ یەکەمجار بە شێوەیەکی فراوان بەکارهات بۆ کۆنترۆڵکردنی ڕێژەی بەنزینەکە، بەڵام هێشتا بەنزینەکە بە یەکسانیی تەواو نەدەگەیشتە هەموو سیلندەرەکان.

== ٣. سیستمی دەرزی فرە خاڵی (MPI - Multi-Point Injection) ==
ئەم سیستمە شۆڕشێکی ڕاستەقینە بوو لە بزوێنەری ئۆتۆمبێلدا. لەبری بەکارهێنانی یەک دەرزی بۆ تەواوی بزوێنەرەکە، بۆ هەر سیلندەرێک  دەرزییەکی تایبەت لەسەر پشتی زمانەکانی هەوا (Intake Valves) دانرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Foster-Martinez |یەکەم=Madeline |سەردێڕ=Wave ATTEnuation Toolbox (WATTE) |ناونیشان=https://doi.org/10.31390/civil_engineering_data.01 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Civil Engineering Data}}&lt;/ref&gt;

* '''تایبەتمەندی:''' ئەم سیستمە وایکرد کە سوتانی ناو بزوێنەر زۆر ڕێک و خاوێن بێت، هێزی ئەسپ (Horsepower) زیاد بکات و مەسرەفی بەنزین بەشێوەیەکی بەرچاو کەم بکاتەوە. زۆربەی ئۆتۆمبێلە بەهێز و ناسراوەکانی نەوەدەکانی سەدەی ڕابردوو سوودیان لەم تەکنەلۆژیایە بینی.

== ٤. سیستمی دەرزی ڕاستەوخۆ (GDI - Gasoline Direct Injection) ==
ئەمە نوێترین و پێشکەوتووترین سیستمی ئێستای ئۆتۆمبێلە بەنزینەکانە. لە سیستمی GDI دا، دەرزی سووتەمەنییەکە بەنزینەکە ڕاستەوخۆ دەڕشێنێتە ناو خودی ژووری سوتانەکە (Combustion Chamber)، نەک لە پشت زمانەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Foster-Martinez |یەکەم=Madeline |سەردێڕ=Wave ATTEnuation Toolbox (WATTE) |ناونیشان=https://doi.org/10.31390/civil_engineering_data.01 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Civil Engineering Data}}&lt;/ref&gt;

* '''سوودەکان:''' پەستانی ناردنی سووتەمەنییەکە یەکجار بەرزە، ئەمەش هێزێکی زۆر زیاتر بە بزوێنەرەکە دەبەخشێت و لە هەمان کاتدا ئاستی دەردانی غازە ژەهراوییەکان بۆ ژینگە بۆ نزمترین ئاست کەم دەکاتەوە.

== دەرئەنجام ==
گۆڕانی سیستمی غاردانی ئۆتۆمبێل لە میکانیکی گشتییەوە (کاربۆریتەر) بۆ ئەلیکترۆنیی ورد (سیستمی کۆمپیوتەری بزوێنەر یان ECU)، نیشانەی ئەوەیە کە پیشەسازیی ئۆتۆمبێل بەردەوام بەرەو چوستی بەرزتر و پاراستنی ژینگە هەنگاو دەنێت. ئەمڕۆ بەهۆی ئەم پێشکەوتنەوە، بزوێنەرە بچووکەکان دەتوانن هێزێکی یەکجار گەورە و کارامە بەرهەم بهێنن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Foster-Martinez |یەکەم=Madeline |سەردێڕ=Wave ATTEnuation Toolbox (WATTE) |ناونیشان=https://doi.org/10.31390/civil_engineering_data.01 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Civil Engineering Data}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

* '''کتێبە ئەکادیمییەکان:'''
*# Ribbens, William B. (2017). ''Understanding Automotive Electronics''. Butterworth-Heinemann.
*# Hillier, V. A. W., &amp; Coombes, Peter (2004). ''Hillier's Fundamentals of Motor Vehicle Technology''. Nelson Thornes.
* '''سەرچاوە دیجیتاڵییەکان (ماڵپەڕە تەکنیکییەکان):''' 3. ماڵپەڕی فەرمی کۆمپانیای بوش (Bosch Mobility) - بەشی تایبەت بە مێژووی پەرەسەندنی سیستمی دەرزی سووتەمەنی ئەلیکترۆنی (Jetronic). 4. بەشی ئەندازیاریی میکانیک لە ماڵپەڕی ''HowStuffWorks'' - بابەتی &quot;How Fuel Injection Systems Work&quot;. 5. گۆڤاری نێودەوڵەتی ''Car and Driver'' - وتاری تایبەت بە پەرەسەندنی سیستمی GDI و جیاوازییەکانی لەگەڵ سیستمی کۆن.</text>
      <sha1>g60ekv3rrwdshlle252cn2v1bkwkamd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589643</id>
      <parentid>1589610</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T15:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}}</comment>
      <origin>1589643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7974" sha1="cme07ntrzfifw86da0cdstul9b56zvn" xml:space="preserve">
{{بگوازەوە|مێژوو و پەرەسەندنی سیستمی دەرزی سووتەمەنی (Fuel Injection) لە ئۆتۆمبێلدا|هۆکار=هەڵەی ڕێنووس و تێکەڵبوونی ناوی تر لە سەردێڕەکەدا}}

= مێژوو و پەرەسەندنی سیستمی دەرزی سووتەمەنی (Fuel Injection) لە ئۆتۆمبێلدا =
سیستمی گەیاندنی سووتەمەنی بۆ ناو بزوێنەر، یەکێکە لە گرنگترین ئەو بوارانەی کە لە مێژووی ئەندازیاریی ئۆتۆمبێلدا گۆڕانکاری گەورەی بەسەردا هاتووە. بۆ چەندین دەیە، ئۆتۆمبێلەکان پشتیان بە کاربۆریتەر (Carburetor) دەبەست بۆ تێکەڵکردنی هەوا و بەنزین، بەڵام لەگەڵ پێشکەوتنی تەکنەلۆژیا، کێبرکێی کۆمپانیاکان و توندبوونی یاساکانی پاراستنی ژینگە، سیستمی دەرزی سووتەمەنی (Fuel Injection) بە تەواوی شوێنی گرتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Foster-Martinez |یەکەم=Madeline |سەردێڕ=Wave ATTEnuation Toolbox (WATTE) |ناونیشان=https://doi.org/10.31390/civil_engineering_data.01 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Civil Engineering Data}}&lt;/ref&gt;

== ١. قۆناغی سەرەتایی: کاربۆریتەر (Carburetor) ==
بۆ ماوەیەکی درێژ، کاربۆریتەر دڵی بزوێنەرەکان بوو. کارەکەی بریتی بوو لە ڕاکێشانی بەنزین بەهۆی پەستانی هەواوە (سیستمی میکانیکی غاردان). هەرچەندە سیستمێکی سادە و کەم تێچوو بوو، بەڵام کێشەی سەرەکی ئەوە بوو کە نەیدەتوانی لە هەموو بارودۆخێکی کەشوهەوادا (وەک سەرمای توند یان گۆڕانی بەرزاییەکان) ڕێژەی تەواو و وردی بەنزین و هەوا تێکەڵ بکات، ئەمەش دەبووە هۆی بەفیڕۆچوونی سووتەمەنی و دەردانی دووکەڵی ژەهراوی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Foster-Martinez |یەکەم=Madeline |سەردێڕ=Wave ATTEnuation Toolbox (WATTE) |ناونیشان=https://doi.org/10.31390/civil_engineering_data.01 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Civil Engineering Data}}&lt;/ref&gt;

== ٢. سیستمی دەرزی سووتەمەنی ناوەندی (TBI - Throttle Body Injection) ==
لە کۆتایی حەفتاکان و سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا، کۆمپانیاکانی ئۆتۆمبێل دەستیان کرد بە بەکارهێنانی سیستمی TBI کە پێشی دەوترێت (Single-Point Injection).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Foster-Martinez |یەکەم=Madeline |سەردێڕ=Wave ATTEnuation Toolbox (WATTE) |ناونیشان=https://doi.org/10.31390/civil_engineering_data.01 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Civil Engineering Data}}&lt;/ref&gt;

* '''چۆن کاری دەکرد؟''' لەم سیستمەدا، تەنها یەک یان دوو دەرزی سووتەمەنی (Injector) لە شوێنی پێشووی کاربۆریتەرەکە دادەنران.
* '''سوودەکەی:''' هەنگاوێکی گەورە بوو بەرەو ئەلیکترۆنیبوونی بزوێنەر، چونکە کۆمپیوتەری ئۆتۆمبێل (ECU) بۆ یەکەمجار بە شێوەیەکی فراوان بەکارهات بۆ کۆنترۆڵکردنی ڕێژەی بەنزینەکە، بەڵام هێشتا بەنزینەکە بە یەکسانیی تەواو نەدەگەیشتە هەموو سیلندەرەکان.

== ٣. سیستمی دەرزی فرە خاڵی (MPI - Multi-Point Injection) ==
ئەم سیستمە شۆڕشێکی ڕاستەقینە بوو لە بزوێنەری ئۆتۆمبێلدا. لەبری بەکارهێنانی یەک دەرزی بۆ تەواوی بزوێنەرەکە، بۆ هەر سیلندەرێک  دەرزییەکی تایبەت لەسەر پشتی زمانەکانی هەوا (Intake Valves) دانرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Foster-Martinez |یەکەم=Madeline |سەردێڕ=Wave ATTEnuation Toolbox (WATTE) |ناونیشان=https://doi.org/10.31390/civil_engineering_data.01 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Civil Engineering Data}}&lt;/ref&gt;

* '''تایبەتمەندی:''' ئەم سیستمە وایکرد کە سوتانی ناو بزوێنەر زۆر ڕێک و خاوێن بێت، هێزی ئەسپ (Horsepower) زیاد بکات و مەسرەفی بەنزین بەشێوەیەکی بەرچاو کەم بکاتەوە. زۆربەی ئۆتۆمبێلە بەهێز و ناسراوەکانی نەوەدەکانی سەدەی ڕابردوو سوودیان لەم تەکنەلۆژیایە بینی.

== ٤. سیستمی دەرزی ڕاستەوخۆ (GDI - Gasoline Direct Injection) ==
ئەمە نوێترین و پێشکەوتووترین سیستمی ئێستای ئۆتۆمبێلە بەنزینەکانە. لە سیستمی GDI دا، دەرزی سووتەمەنییەکە بەنزینەکە ڕاستەوخۆ دەڕشێنێتە ناو خودی ژووری سوتانەکە (Combustion Chamber)، نەک لە پشت زمانەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Foster-Martinez |یەکەم=Madeline |سەردێڕ=Wave ATTEnuation Toolbox (WATTE) |ناونیشان=https://doi.org/10.31390/civil_engineering_data.01 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Civil Engineering Data}}&lt;/ref&gt;

* '''سوودەکان:''' پەستانی ناردنی سووتەمەنییەکە یەکجار بەرزە، ئەمەش هێزێکی زۆر زیاتر بە بزوێنەرەکە دەبەخشێت و لە هەمان کاتدا ئاستی دەردانی غازە ژەهراوییەکان بۆ ژینگە بۆ نزمترین ئاست کەم دەکاتەوە.

== دەرئەنجام ==
گۆڕانی سیستمی غاردانی ئۆتۆمبێل لە میکانیکی گشتییەوە (کاربۆریتەر) بۆ ئەلیکترۆنیی ورد (سیستمی کۆمپیوتەری بزوێنەر یان ECU)، نیشانەی ئەوەیە کە پیشەسازیی ئۆتۆمبێل بەردەوام بەرەو چوستی بەرزتر و پاراستنی ژینگە هەنگاو دەنێت. ئەمڕۆ بەهۆی ئەم پێشکەوتنەوە، بزوێنەرە بچووکەکان دەتوانن هێزێکی یەکجار گەورە و کارامە بەرهەم بهێنن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Foster-Martinez |یەکەم=Madeline |سەردێڕ=Wave ATTEnuation Toolbox (WATTE) |ناونیشان=https://doi.org/10.31390/civil_engineering_data.01 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Civil Engineering Data}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}


* '''کتێبە ئەکادیمییەکان:'''
*# Ribbens, William B. (2017). ''Understanding Automotive Electronics''. Butterworth-Heinemann.
*# Hillier, V. A. W., &amp; Coombes, Peter (2004). ''Hillier's Fundamentals of Motor Vehicle Technology''. Nelson Thornes.
* '''سەرچاوە دیجیتاڵییەکان (ماڵپەڕە تەکنیکییەکان):''' 3. ماڵپەڕی فەرمی کۆمپانیای بوش (Bosch Mobility) - بەشی تایبەت بە مێژووی پەرەسەندنی سیستمی دەرزی سووتەمەنی ئەلیکترۆنی (Jetronic). 4. بەشی ئەندازیاریی میکانیک لە ماڵپەڕی ''HowStuffWorks'' - بابەتی &quot;How Fuel Injection Systems Work&quot;. 5. گۆڤاری نێودەوڵەتی ''Car and Driver'' - وتاری تایبەت بە پەرەسەندنی سیستمی GDI و جیاوازییەکانی لەگەڵ سیستمی کۆن.</text>
      <sha1>cme07ntrzfifw86da0cdstul9b56zvn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589694</id>
      <parentid>1589643</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:01:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بنبەست|بنبەست]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1589694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8173" sha1="5ngg0jm3d5icorceq4spstkkxa518wj" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بنبەست|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
}}
{{بگوازەوە|مێژوو و پەرەسەندنی سیستمی دەرزی سووتەمەنی (Fuel Injection) لە ئۆتۆمبێلدا|هۆکار=هەڵەی ڕێنووس و تێکەڵبوونی ناوی تر لە سەردێڕەکەدا}}

= مێژوو و پەرەسەندنی سیستمی دەرزی سووتەمەنی (Fuel Injection) لە ئۆتۆمبێلدا =
سیستمی گەیاندنی سووتەمەنی بۆ ناو بزوێنەر، یەکێکە لە گرنگترین ئەو بوارانەی کە لە مێژووی ئەندازیاریی ئۆتۆمبێلدا گۆڕانکاری گەورەی بەسەردا هاتووە. بۆ چەندین دەیە، ئۆتۆمبێلەکان پشتیان بە کاربۆریتەر (Carburetor) دەبەست بۆ تێکەڵکردنی هەوا و بەنزین، بەڵام لەگەڵ پێشکەوتنی تەکنەلۆژیا، کێبرکێی کۆمپانیاکان و توندبوونی یاساکانی پاراستنی ژینگە، سیستمی دەرزی سووتەمەنی (Fuel Injection) بە تەواوی شوێنی گرتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Foster-Martinez |یەکەم=Madeline |سەردێڕ=Wave ATTEnuation Toolbox (WATTE) |ناونیشان=https://doi.org/10.31390/civil_engineering_data.01 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Civil Engineering Data}}&lt;/ref&gt;

== ١. قۆناغی سەرەتایی: کاربۆریتەر (Carburetor) ==
بۆ ماوەیەکی درێژ، کاربۆریتەر دڵی بزوێنەرەکان بوو. کارەکەی بریتی بوو لە ڕاکێشانی بەنزین بەهۆی پەستانی هەواوە (سیستمی میکانیکی غاردان). هەرچەندە سیستمێکی سادە و کەم تێچوو بوو، بەڵام کێشەی سەرەکی ئەوە بوو کە نەیدەتوانی لە هەموو بارودۆخێکی کەشوهەوادا (وەک سەرمای توند یان گۆڕانی بەرزاییەکان) ڕێژەی تەواو و وردی بەنزین و هەوا تێکەڵ بکات، ئەمەش دەبووە هۆی بەفیڕۆچوونی سووتەمەنی و دەردانی دووکەڵی ژەهراوی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Foster-Martinez |یەکەم=Madeline |سەردێڕ=Wave ATTEnuation Toolbox (WATTE) |ناونیشان=https://doi.org/10.31390/civil_engineering_data.01 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Civil Engineering Data}}&lt;/ref&gt;

== ٢. سیستمی دەرزی سووتەمەنی ناوەندی (TBI - Throttle Body Injection) ==
لە کۆتایی حەفتاکان و سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا، کۆمپانیاکانی ئۆتۆمبێل دەستیان کرد بە بەکارهێنانی سیستمی TBI کە پێشی دەوترێت (Single-Point Injection).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Foster-Martinez |یەکەم=Madeline |سەردێڕ=Wave ATTEnuation Toolbox (WATTE) |ناونیشان=https://doi.org/10.31390/civil_engineering_data.01 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Civil Engineering Data}}&lt;/ref&gt;

* '''چۆن کاری دەکرد؟''' لەم سیستمەدا، تەنها یەک یان دوو دەرزی سووتەمەنی (Injector) لە شوێنی پێشووی کاربۆریتەرەکە دادەنران.
* '''سوودەکەی:''' هەنگاوێکی گەورە بوو بەرەو ئەلیکترۆنیبوونی بزوێنەر، چونکە کۆمپیوتەری ئۆتۆمبێل (ECU) بۆ یەکەمجار بە شێوەیەکی فراوان بەکارهات بۆ کۆنترۆڵکردنی ڕێژەی بەنزینەکە، بەڵام هێشتا بەنزینەکە بە یەکسانیی تەواو نەدەگەیشتە هەموو سیلندەرەکان.

== ٣. سیستمی دەرزی فرە خاڵی (MPI - Multi-Point Injection) ==
ئەم سیستمە شۆڕشێکی ڕاستەقینە بوو لە بزوێنەری ئۆتۆمبێلدا. لەبری بەکارهێنانی یەک دەرزی بۆ تەواوی بزوێنەرەکە، بۆ هەر سیلندەرێک  دەرزییەکی تایبەت لەسەر پشتی زمانەکانی هەوا (Intake Valves) دانرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Foster-Martinez |یەکەم=Madeline |سەردێڕ=Wave ATTEnuation Toolbox (WATTE) |ناونیشان=https://doi.org/10.31390/civil_engineering_data.01 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Civil Engineering Data}}&lt;/ref&gt;

* '''تایبەتمەندی:''' ئەم سیستمە وایکرد کە سوتانی ناو بزوێنەر زۆر ڕێک و خاوێن بێت، هێزی ئەسپ (Horsepower) زیاد بکات و مەسرەفی بەنزین بەشێوەیەکی بەرچاو کەم بکاتەوە. زۆربەی ئۆتۆمبێلە بەهێز و ناسراوەکانی نەوەدەکانی سەدەی ڕابردوو سوودیان لەم تەکنەلۆژیایە بینی.

== ٤. سیستمی دەرزی ڕاستەوخۆ (GDI - Gasoline Direct Injection) ==
ئەمە نوێترین و پێشکەوتووترین سیستمی ئێستای ئۆتۆمبێلە بەنزینەکانە. لە سیستمی GDI دا، دەرزی سووتەمەنییەکە بەنزینەکە ڕاستەوخۆ دەڕشێنێتە ناو خودی ژووری سوتانەکە (Combustion Chamber)، نەک لە پشت زمانەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Foster-Martinez |یەکەم=Madeline |سەردێڕ=Wave ATTEnuation Toolbox (WATTE) |ناونیشان=https://doi.org/10.31390/civil_engineering_data.01 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Civil Engineering Data}}&lt;/ref&gt;

* '''سوودەکان:''' پەستانی ناردنی سووتەمەنییەکە یەکجار بەرزە، ئەمەش هێزێکی زۆر زیاتر بە بزوێنەرەکە دەبەخشێت و لە هەمان کاتدا ئاستی دەردانی غازە ژەهراوییەکان بۆ ژینگە بۆ نزمترین ئاست کەم دەکاتەوە.

== دەرئەنجام ==
گۆڕانی سیستمی غاردانی ئۆتۆمبێل لە میکانیکی گشتییەوە (کاربۆریتەر) بۆ ئەلیکترۆنیی ورد (سیستمی کۆمپیوتەری بزوێنەر یان ECU)، نیشانەی ئەوەیە کە پیشەسازیی ئۆتۆمبێل بەردەوام بەرەو چوستی بەرزتر و پاراستنی ژینگە هەنگاو دەنێت. ئەمڕۆ بەهۆی ئەم پێشکەوتنەوە، بزوێنەرە بچووکەکان دەتوانن هێزێکی یەکجار گەورە و کارامە بەرهەم بهێنن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Foster-Martinez |یەکەم=Madeline |سەردێڕ=Wave ATTEnuation Toolbox (WATTE) |ناونیشان=https://doi.org/10.31390/civil_engineering_data.01 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Civil Engineering Data}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}


* '''کتێبە ئەکادیمییەکان:'''
*# Ribbens, William B. (2017). ''Understanding Automotive Electronics''. Butterworth-Heinemann.
*# Hillier, V. A. W., &amp; Coombes, Peter (2004). ''Hillier's Fundamentals of Motor Vehicle Technology''. Nelson Thornes.
* '''سەرچاوە دیجیتاڵییەکان (ماڵپەڕە تەکنیکییەکان):''' 3. ماڵپەڕی فەرمی کۆمپانیای بوش (Bosch Mobility) - بەشی تایبەت بە مێژووی پەرەسەندنی سیستمی دەرزی سووتەمەنی ئەلیکترۆنی (Jetronic). 4. بەشی ئەندازیاریی میکانیک لە ماڵپەڕی ''HowStuffWorks'' - بابەتی &quot;How Fuel Injection Systems Work&quot;. 5. گۆڤاری نێودەوڵەتی ''Car and Driver'' - وتاری تایبەت بە پەرەسەندنی سیستمی GDI و جیاوازییەکانی لەگەڵ سیستمی کۆن.
{{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>5ngg0jm3d5icorceq4spstkkxa518wj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:بەهزاد حارس</title>
    <ns>3</ns>
    <id>296470</id>
    <revision>
      <id>1589627</id>
      <timestamp>2026-06-11T12:26:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>11537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ</comment>
      <origin>1589627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8154" sha1="1o9cruvh6g73xsay5icx9pkepoixqxp" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٢:٢٦، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>1o9cruvh6g73xsay5icx9pkepoixqxp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بوومەلەرزەی ٢٠٢٦ی مینداناو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296471</id>
    <revision>
      <id>1589631</id>
      <timestamp>2026-06-11T13:03:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/75306195|زلزال مينداناو 2026]]»</comment>
      <origin>1589631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3049" sha1="c7v5tkw1qc3y3xwxmehqckkqfxsujhh" xml:space="preserve">في 8 يونيو/حزيران 2026، الساعة 07:37:40 بتوقيت المحيط الهادئ (UTC+8)، ضرب زلزال بقوة 7.8 درجة على مقياس ريختر الساحل الجنوبي لجزيرة ميندناو في الفلبين.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Francas |first=Nova Mae |ڕێکەوت=2026-06-08 |ناونیشان=https://www.mindanaotimes.com.ph/general-santos-airport-cancels-17-flights-due-to-7-8-magnitude-earthquake/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260608175538/https://www.mindanaotimes.com.ph/general-santos-airport-cancels-17-flights-due-to-7-8-magnitude-earthquake/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-06-08 |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-08 |وێبگە=Mindanao Times |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://aawsat.com/node/5281498 |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-08 |وێبگە=aawsat.com |زمان=ar}}&lt;/ref&gt; وكان مركز الزلزال قبالة سواحل مقاطعة سارانغاني في منطقة سوكسكسارجن، على بُعد 26 كيلومترًا (16 ميلًا) غربًا جنوب غرب كابلان.&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us7000srb1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260608000434/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us7000srb1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-06-08 |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-08 |وێبگە=earthquake.usgs.gov}}&lt;/ref&gt; وصدرت تحذيرات من تسونامي في جميع أنحاء جنوب الفلبين، وكذلك في إندونيسيا وماليزيا وبالاو واليابان وتايوان وبابوا غينيا الجديدة. وأسفر الزلزال عن مقتل 35 شخصًا على الأقل، وإصابة 203 آخرين، وفقدان 12 شخصًا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.gmanetwork.com/news/balitambayan/balita/990714/mga-nasawi-sa-malakas-na-lindol-sa-mindanao-35-na-ayon-sa-ocd/story/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260608175535/https://www.gmanetwork.com/news/balitambayan/balita/990714/mga-nasawi-sa-malakas-na-lindol-sa-mindanao-35-na-ayon-sa-ocd/story/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-06-08 |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-08 |وێبگە=Balitambayan |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Corp |first=Pelmorex |ڕێکەوت=2026-06-08 |ناونیشان=https://www.theweathernetwork.com/en/news/weather/severe/powerful-magnitude-7-8-earthquake-strikes-the-philippines |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-08 |وێبگە=The Weather Network |زمان=en}}&lt;/ref&gt; وكان هذا الزلزال الأقوى الذي يضرب البلاد منذ عام 1990. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>c7v5tkw1qc3y3xwxmehqckkqfxsujhh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589632</id>
      <parentid>1589631</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T13:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1589632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3145" sha1="ilybxkgyanuk0hsknfgdtsmfgml5f54" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦، کاتژمێر ٠٧:٣٧:٤٠ بە کاتی ئوقیانوسی ھێمن (یوو تی سی+٨)، بوومەلەرزەیەک بە گوڕی ٧٫٨ پلە لەسەر پێوەری ڕێختەر کەناراوەکانی باشووری دوورگەی مینداناوی لە فلیپین ھەژاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Francas |first=Nova Mae |ڕێکەوت=2026-06-08 |ناونیشان=https://www.mindanaotimes.com.ph/general-santos-airport-cancels-17-flights-due-to-7-8-magnitude-earthquake/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260608175538/https://www.mindanaotimes.com.ph/general-santos-airport-cancels-17-flights-due-to-7-8-magnitude-earthquake/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-06-08 |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-08 |وێبگە=Mindanao Times |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://aawsat.com/node/5281498 |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-08 |وێبگە=aawsat.com |زمان=ar}}&lt;/ref&gt; چەقی بوومەلەرزەکە لە کەناراوەکانی پارێزگای سارانگانی بوو لە ناوچەی سووکسکسارجن، ٢٦ کیلۆمەتر (١٦ میل) لە ڕۆژاوا-باشووری ڕۆژاوای کابلان دوور بوو.&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us7000srb1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260608000434/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us7000srb1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-06-08 |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-08 |وێبگە=earthquake.usgs.gov}}&lt;/ref&gt; ھۆشداریی تسونامی لە سەرانسەری باشووری فلیپین، ھەروەھا لە ئیندۆنیزیا، مالیزیا، پالاو، ژاپۆن، تایوان و پاپوا گینێی نوێ بڵاوکرایەوە. بوومەلەرزەکە بووە ھۆی کوژرانی لانی کەم ٤٧ کەس، و برینداربوونی ٦٨٨ کەسی تر، و بێسەروشوێنبوونی ٣١ کەس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.gmanetwork.com/news/balitambayan/balita/990714/mga-nasawi-sa-malakas-na-lindol-sa-mindanao-35-na-ayon-sa-ocd/story/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260608175535/https://www.gmanetwork.com/news/balitambayan/balita/990714/mga-nasawi-sa-malakas-na-lindol-sa-mindanao-35-na-ayon-sa-ocd/story/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-06-08 |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-08 |وێبگە=Balitambayan |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Corp |first=Pelmorex |ڕێکەوت=2026-06-08 |ناونیشان=https://www.theweathernetwork.com/en/news/weather/severe/powerful-magnitude-7-8-earthquake-strikes-the-philippines |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-08 |وێبگە=The Weather Network |زمان=en}}&lt;/ref&gt; ئەمە بەھێزترین بوومەلەرزە بوو کە لە ساڵی ١٩٩٠ەوە لە وڵاتەکە بدات.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>ilybxkgyanuk0hsknfgdtsmfgml5f54</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589633</id>
      <parentid>1589632</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T13:11:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1358860199|2026 Mindanao earthquake]]»</comment>
      <origin>1589633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2244" sha1="6689k2vxkwlyn5pxp5rppb2qukobc15" xml:space="preserve">
On June 8, 2026, at 07:37:40{{بۆشایییەکان}}PhST (UTC+08:00), a &lt;templatestyles src=&quot;Template:Tooltip/styles.css&quot; /&gt;{{Earthquake magnitude|w|link=y}} 7.8 [[بوومەلەرزە|earthquake]] struck the southern coast of Mindanao in the [[فلیپین|Philippines]]. Its epicenter was off the coast of Sarangani province in the region of Soccsksargen, {{Cvt|26|km|mi}} west-southwest of Kablalan.&lt;ref name=&quot;anss&quot;&gt;{{Cite anss|M 7.8 - 26 km SW of Kablalan, Philippines|2026|us7000srb1}}&lt;/ref&gt; The earthquake was caused by subduction along the Cotabato Trench, a major earthquake-generating structure.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=June 8, 2026 |ناونیشان=https://www.phivolcs.dost.gov.ph/primer-on-the-08-june-2026-magnitude-mw-7-8-offshore-sarangani-earthquake/ |ڕێکەوتی سەردان=June 9, 2026 |وێبگە=Philippine Institute of Volcanology and Seismology}}&lt;/ref&gt; [[تسۆنامی|Tsunami]] warnings were issued across the southern Philippines as well as in Indonesia, Malaysia, Palau, Japan, Taiwan and Papua New Guinea. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە   

At least 47 people died, 688 were injured and 31 were reported missing. The provinces of Sarangani and South Cotabato in Soccsksargen, and Davao Occidental in Davao, were the worst affected. Across Mindanao, more than 18,600 houses were damaged or destroyed, along with numerous buildings and facilities. The earthquake also caused severe damage and injuries in the Sangihe and Talaud Islands in North Sulawesi, Indonesia. The earthquake was the strongest to hit the country since the 1990 Luzon earthquake and is one of the most destructive in the country in five decades. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>6689k2vxkwlyn5pxp5rppb2qukobc15</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589634</id>
      <parentid>1589633</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T13:13:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1589634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2825" sha1="gwl01s3gbgcs1jwfmlz8yeg8h302u3b" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦، کاتژمێر ٠٧:٣٧:٤٠ بە کاتی فلیپین (یوو تی سی+٠٨:٠٠)، بوومەلەرزەیەک بە گوڕی ٧٫٨ [[بوومەلەرزە]] کەناراوەکانی باشووری مینداناوی لە [[فلیپین]] ھەژاند. چەقی بوومەلەرزەکە لە کەناراوەکانی پارێزگای سارانگانی بوو لە ناوچەی سووکسکسارجن، ٢٦ کیلۆمەتر لە ڕۆژاوا-باشووری ڕۆژاوای کابلان دوور بوو.&lt;ref name=&quot;anss&quot;&gt;{{Cite anss|M 7.8 - 26 km SW of Kablalan, Philippines|2026|us7000srb1}}&lt;/ref&gt; بوومەلەرزەکە بەھۆی نوقمبوون (Subduction) لە درێژاییی چاڵەریزی کۆتاباتۆ دروست بوو، کە پێکھاتەیەکی سەرەکیی دروستکەری بوومەلەرزەیە.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=June 8, 2026 |ناونیشان=https://www.phivolcs.dost.gov.ph/primer-on-the-08-june-2026-magnitude-mw-7-8-offshore-sarangani-earthquake/ |ڕێکەوتی سەردان=June 9, 2026 |وێبگە=Philippine Institute of Volcanology and Seismology}}&lt;/ref&gt; ھۆشداریی [[تسۆنامی]] لە سەرانسەری باشووری فلیپین و ھەروەھا لە ئیندۆنیزیا، مالیزیا، پالاو، ژاپۆن، تایوان و پاپوا گینێی نوێ بڵاوکرایەوە.

لانی کەم ٤٧ کەس گیانیان لەدەستدا، ٦٨٨ کەس بریندار بوون و ٣١ کەسیش وەک بێسەروشوێن ڕاپۆرت کران. پارێزگاکانی سارانگانی و کۆتاباتۆی باشوور لە ناوچەی سووکسکسارجن، و داڤاو ئۆکسیدنتال لە ناوچەی داڤاو، خراپترین کاریگەرییان بەرکەوت. لە سەرانسەری مینداناو، زیاتر لە ١٨٬٦٠٠ خانوو زیانیان بەرکەوت یان وێران بوون، لەگەڵ چەندین بینا و دامەزراوەی تر. ھەروەھا بوومەلەرزەکە زیان و برینداریی توندی لە دوورگەکانی سانگیھێ و تالاوود لە باکووری سوولاویێسی لە ئیندۆنیزیا لێکەوتەوە. ئەم بوومەلەرزەیە بەھێزترین بوو کە لە دوای بوومەلەرزەی ١٩٩٠ی لوزۆنەوە لە وڵاتەکە بدات و یەکێکە لە وێرانکەرترین بوومەلەرزەکانی وڵاتەکە لە ماوەی پێنج دەیەی ڕابردوودا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>gwl01s3gbgcs1jwfmlz8yeg8h302u3b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589655</id>
      <parentid>1589634</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T17:00:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:فلیپین|فلیپین]]</comment>
      <origin>1589655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2868" sha1="dorbb3wbo9c327qyd8qp3m13g00kpgf" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦، کاتژمێر ٠٧:٣٧:٤٠ بە کاتی فلیپین (یوو تی سی+٠٨:٠٠)، بوومەلەرزەیەک بە گوڕی ٧٫٨ [[بوومەلەرزە]] کەناراوەکانی باشووری مینداناوی لە [[فلیپین]] ھەژاند. چەقی بوومەلەرزەکە لە کەناراوەکانی پارێزگای سارانگانی بوو لە ناوچەی سووکسکسارجن، ٢٦ کیلۆمەتر لە ڕۆژاوا-باشووری ڕۆژاوای کابلان دوور بوو.&lt;ref name=&quot;anss&quot;&gt;{{Cite anss|M 7.8 - 26 km SW of Kablalan, Philippines|2026|us7000srb1}}&lt;/ref&gt; بوومەلەرزەکە بەھۆی نوقمبوون (Subduction) لە درێژاییی چاڵەریزی کۆتاباتۆ دروست بوو، کە پێکھاتەیەکی سەرەکیی دروستکەری بوومەلەرزەیە.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=June 8, 2026 |ناونیشان=https://www.phivolcs.dost.gov.ph/primer-on-the-08-june-2026-magnitude-mw-7-8-offshore-sarangani-earthquake/ |ڕێکەوتی سەردان=June 9, 2026 |وێبگە=Philippine Institute of Volcanology and Seismology}}&lt;/ref&gt; ھۆشداریی [[تسۆنامی]] لە سەرانسەری باشووری فلیپین و ھەروەھا لە ئیندۆنیزیا، مالیزیا، پالاو، ژاپۆن، تایوان و پاپوا گینێی نوێ بڵاوکرایەوە.

لانی کەم ٤٧ کەس گیانیان لەدەستدا، ٦٨٨ کەس بریندار بوون و ٣١ کەسیش وەک بێسەروشوێن ڕاپۆرت کران. پارێزگاکانی سارانگانی و کۆتاباتۆی باشوور لە ناوچەی سووکسکسارجن، و داڤاو ئۆکسیدنتال لە ناوچەی داڤاو، خراپترین کاریگەرییان بەرکەوت. لە سەرانسەری مینداناو، زیاتر لە ١٨٬٦٠٠ خانوو زیانیان بەرکەوت یان وێران بوون، لەگەڵ چەندین بینا و دامەزراوەی تر. ھەروەھا بوومەلەرزەکە زیان و برینداریی توندی لە دوورگەکانی سانگیھێ و تالاوود لە باکووری سوولاویێسی لە ئیندۆنیزیا لێکەوتەوە. ئەم بوومەلەرزەیە بەھێزترین بوو کە لە دوای بوومەلەرزەی ١٩٩٠ی لوزۆنەوە لە وڵاتەکە بدات و یەکێکە لە وێرانکەرترین بوومەلەرزەکانی وڵاتەکە لە ماوەی پێنج دەیەی ڕابردوودا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|فلیپین}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>dorbb3wbo9c327qyd8qp3m13g00kpgf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589688</id>
      <parentid>1589655</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:00:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1589688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2924" sha1="7hmrvz2agnprbt6swua37ef3cp267l3" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦، کاتژمێر ٠٧:٣٧:٤٠ بە کاتی فلیپین (یوو تی سی+٠٨:٠٠)، بوومەلەرزەیەک بە گوڕی ٧٫٨ [[بوومەلەرزە]] کەناراوەکانی باشووری مینداناوی لە [[فلیپین]] ھەژاند. چەقی بوومەلەرزەکە لە کەناراوەکانی پارێزگای سارانگانی بوو لە ناوچەی سووکسکسارجن، ٢٦ کیلۆمەتر لە ڕۆژاوا-باشووری ڕۆژاوای کابلان دوور بوو.&lt;ref name=&quot;anss&quot;&gt;{{Cite anss|M 7.8 - 26 km SW of Kablalan, Philippines|2026|us7000srb1}}&lt;/ref&gt; بوومەلەرزەکە بەھۆی نوقمبوون (Subduction) لە درێژاییی چاڵەریزی کۆتاباتۆ دروست بوو، کە پێکھاتەیەکی سەرەکیی دروستکەری بوومەلەرزەیە.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=June 8, 2026 |ناونیشان=https://www.phivolcs.dost.gov.ph/primer-on-the-08-june-2026-magnitude-mw-7-8-offshore-sarangani-earthquake/ |ڕێکەوتی سەردان=June 9, 2026 |وێبگە=Philippine Institute of Volcanology and Seismology}}&lt;/ref&gt; ھۆشداریی [[تسۆنامی]] لە سەرانسەری باشووری فلیپین و ھەروەھا لە ئیندۆنیزیا، مالیزیا، پالاو، ژاپۆن، تایوان و پاپوا گینێی نوێ بڵاوکرایەوە.

لانی کەم ٤٧ کەس گیانیان لەدەستدا، ٦٨٨ کەس بریندار بوون و ٣١ کەسیش وەک بێسەروشوێن ڕاپۆرت کران. پارێزگاکانی سارانگانی و کۆتاباتۆی باشوور لە ناوچەی سووکسکسارجن، و داڤاو ئۆکسیدنتال لە ناوچەی داڤاو، خراپترین کاریگەرییان بەرکەوت. لە سەرانسەری مینداناو، زیاتر لە ١٨٬٦٠٠ خانوو زیانیان بەرکەوت یان وێران بوون، لەگەڵ چەندین بینا و دامەزراوەی تر. ھەروەھا بوومەلەرزەکە زیان و برینداریی توندی لە دوورگەکانی سانگیھێ و تالاوود لە باکووری سوولاویێسی لە ئیندۆنیزیا لێکەوتەوە. ئەم بوومەلەرزەیە بەھێزترین بوو کە لە دوای بوومەلەرزەی ١٩٩٠ی لوزۆنەوە لە وڵاتەکە بدات و یەکێکە لە وێرانکەرترین بوومەلەرزەکانی وڵاتەکە لە ماوەی پێنج دەیەی ڕابردوودا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|فلیپین}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>7hmrvz2agnprbt6swua37ef3cp267l3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مینداناو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296472</id>
    <revision>
      <id>1589635</id>
      <timestamp>2026-06-11T13:14:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/75244988|مينداناو]]»</comment>
      <origin>1589635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1009" sha1="o6u00mmdl4ikhcaxykioedo1uhgkw7j" xml:space="preserve">'''مندناو''' أو (نقحرة: '''مينداناو''') هي ثاني أكبر الجزر في الفلبين وهي أيضاً اسم [[کۆمەڵە دوورگە|أرخبيل]] الجزر الجنوبية [[فلیپین|للفلبين]]. تشكل مع كل من لوزون (مجموعة الجزر الشمالية) بيساية (مجموعة الجزر الوسطى) ما يُعرف بأرخبيل الفليبين، تبلغ مساحتها حوالي 140 ألف كم2 وتتبعها 500 جزيرة لا تتجاوز مساحة الواحدة منها 2.6 كم2، ويتكلم سكان مندناو لغة المَرناو وهي الغالبة في الجزيرة تكتب باللغة العربية وتتضمن ألفاظا عربية كثيرة. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:دوورگەکانی فلیپین]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیسپانی]]</text>
      <sha1>o6u00mmdl4ikhcaxykioedo1uhgkw7j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589638</id>
      <parentid>1589635</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T13:15:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1589638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1237" sha1="4jm5icaoqvdw4buuv4tv0khl51xcnah" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''مینداناو''' دووەم گەورەترین دوورگەی فلیپینە و ھەروەھا ناوی [[کۆمەڵە دوورگە]]ی باشووری [[فلیپین|فلیپینە]]. لەگەڵ ھەریەک لە لوزۆن (کۆمەڵە دوورگەکانی باکوور) و ڤیسایا (کۆمەڵە دوورگەکانی ناوەند) ئەو شتە پێکدەھێنن کە بە کۆمەڵە دوورگەکانی فلیپین ناسراوە. ڕووبەرەکەی نزیکەی ١٤٠ ھەزار کیلۆمەتر دووجایە و ٥٠٠ دوورگەی تری بەسەرەوەیە کە ڕووبەری ھیچ کامیان لە ٢٫٦ کیلۆمەتر دووجا تێپەڕ ناکات. دانیشتووانی مینداناو بە زمانی مەراناو قسە دەکەن کە زمانی زاڵی دوورگەکەیە، بە پیتی عەرەبی دەنووسرێت و چەندین وشەی عەرەبی لەخۆدەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:دوورگەکانی فلیپین]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیسپانی]]</text>
      <sha1>4jm5icaoqvdw4buuv4tv0khl51xcnah</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589654</id>
      <parentid>1589638</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T17:00:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:فلیپین|فلیپین]] و [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]]</comment>
      <origin>1589654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1297" sha1="7ha4sqcpdvli8pvlfzbbhi8zs3z7mpe" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''مینداناو''' دووەم گەورەترین دوورگەی فلیپینە و ھەروەھا ناوی [[کۆمەڵە دوورگە]]ی باشووری [[فلیپین|فلیپینە]]. لەگەڵ ھەریەک لە لوزۆن (کۆمەڵە دوورگەکانی باکوور) و ڤیسایا (کۆمەڵە دوورگەکانی ناوەند) ئەو شتە پێکدەھێنن کە بە کۆمەڵە دوورگەکانی فلیپین ناسراوە. ڕووبەرەکەی نزیکەی ١٤٠ ھەزار کیلۆمەتر دووجایە و ٥٠٠ دوورگەی تری بەسەرەوەیە کە ڕووبەری ھیچ کامیان لە ٢٫٦ کیلۆمەتر دووجا تێپەڕ ناکات. دانیشتووانی مینداناو بە زمانی مەراناو قسە دەکەن کە زمانی زاڵی دوورگەکەیە، بە پیتی عەرەبی دەنووسرێت و چەندین وشەی عەرەبی لەخۆدەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|فلیپین|جوگرافیا}}

[[پۆل:دوورگەکانی فلیپین]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیسپانی]]</text>
      <sha1>7ha4sqcpdvli8pvlfzbbhi8zs3z7mpe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589689</id>
      <parentid>1589654</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:00:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1589689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1364" sha1="sov1cd1pm0ggau9wpbyqapqrr4iz0jl" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''مینداناو''' دووەم گەورەترین دوورگەی فلیپینە و ھەروەھا ناوی [[کۆمەڵە دوورگە]]ی باشووری [[فلیپین|فلیپینە]]. لەگەڵ ھەریەک لە لوزۆن (کۆمەڵە دوورگەکانی باکوور) و ڤیسایا (کۆمەڵە دوورگەکانی ناوەند) ئەو شتە پێکدەھێنن کە بە کۆمەڵە دوورگەکانی فلیپین ناسراوە. ڕووبەرەکەی نزیکەی ١٤٠ ھەزار کیلۆمەتر دووجایە و ٥٠٠ دوورگەی تری بەسەرەوەیە کە ڕووبەری ھیچ کامیان لە ٢٫٦ کیلۆمەتر دووجا تێپەڕ ناکات. دانیشتووانی مینداناو بە زمانی مەراناو قسە دەکەن کە زمانی زاڵی دوورگەکەیە، بە پیتی عەرەبی دەنووسرێت و چەندین وشەی عەرەبی لەخۆدەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|فلیپین|جوگرافیا}}

[[پۆل:دوورگەکانی فلیپین]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیسپانی]]</text>
      <sha1>sov1cd1pm0ggau9wpbyqapqrr4iz0jl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بەکارھێنەر:Sozyar osman/خۆڵەپەتانێ</title>
    <ns>2</ns>
    <id>296473</id>
    <revision>
      <id>1589636</id>
      <timestamp>2026-06-11T13:14:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sozyar osman</username>
        <id>76958</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەی دروست کرد بە «=== '''سکویرتی چیە؟''' ===  سکویرتی یەکێکە لە بابتە گرنگەکانی بواری تەکنەلۆژیا لە زمانێ کوردیدا سکویرتی بە مانای (ئاسایش،ئەمنیەت)دێت بوونی سکویرتی و شارەزای دەربارەی سکویرتی پارێزگاریمان لێدەکات لە ھێرشە ئەلیکترۆنیەکان کەروبەروومان دەبنەوە.[https://www.kurd...»ەوە</comment>
      <origin>1589636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10422" sha1="65vf2vr3y9xom5l1u5f4814ydrhubej" xml:space="preserve">=== '''سکویرتی چیە؟''' === 
سکویرتی یەکێکە لە بابتە گرنگەکانی بواری تەکنەلۆژیا لە زمانێ کوردیدا سکویرتی بە مانای (ئاسایش،ئەمنیەت)دێت بوونی سکویرتی و شارەزای دەربارەی سکویرتی پارێزگاریمان لێدەکات لە ھێرشە ئەلیکترۆنیەکان کەروبەروومان دەبنەوە.[https://www.kurdipedia.org/?q=20231020130956526875&amp;lng=1&amp;fbclid=IwRlRTSASXjZJleHRuA2FlbQIxMABzcnRjBmFwcF9pZAo2NjI4NTY4Mzc5AAEecYdMlP1Pi1QkG%20zS%20h3kfB1sp3Ad4NrommAwf4ENES9MfUuN2BY6M4Q5ELg%20aem%20oDsIAG54tdkgRf%20moLl30w]
=== سایبەر سکیوریتی چییە؟ ===
سایبەر سکیوریتی بریتیە لە ڕێگەکانی پارێزگاریکردن لە کۆمپیوتەر، سێرڤەر، مۆبایل، ڕاژە(نێتۆڕک)، هەر جۆرە داتا و ئامێر و سیستەمێکی ئەلیکترۆنی، هەروەها پێشی دەوترێت پارێزگاری تەکنەلۆژیای زانیاری[https://www.kurdipedia.org/?q=20231020130956526875&amp;lng=1&amp;fbclid=IwRlRTSASXjZJleHRuA2FlbQIxMABzcnRjBmFwcF9pZAo2NjI4NTY4Mzc5AAEecYdMlP1Pi1QkG_zS_h3kfB1sp3Ad4NrommAwf4ENES9MfUuN2BY6M4Q5ELg_aem_oDsIAG54tdkgRf_moLl30w].
=== سودی سکویرتی چیە ؟ ===
بەربەستێکە رێگادەگرێت لە دزەکردنی داتا و زانیاری کەسی بە ئاسانی ، یان کەمکردنەوەی بردن و دەستکاری کردنی داتاو زانیاری[https://www.kurdipedia.org/?q=20231020130956526875&amp;lng=1&amp;fbclid=IwRlRTSASXjZJleHRuA2FlbQIxMABzcnRjBmFwcF9pZAo2NjI4NTY4Mzc5AAEecYdMlP1Pi1QkG_zS_h3kfB1sp3Ad4NrommAwf4ENES9MfUuN2BY6M4Q5ELg_aem_oDsIAG54tdkgRf_moLl30w].
=== هاککەر یان هاککردن چییە؟ ===
ھاککردن لە سەردەمی دیجیتاڵی ئەمڕۆدا بووەتە نیگەرانییەکی بەرچاو، لە ساڵانی ڕابردوودا چەندین ھێرشی بەرز ڕاپۆرتکراون. گرنگە تاک و ڕێکخراوەکان ڕێوشوێنی خۆپارێزی لە ھاککردن بگرنەبەر بە جێبەجێکردنی وشەی نھێنی بەھێز و بەکارھێنانی دیواری ئاگر و نەرمەکاڵای دژەڤایرۆس و بەردەوام نوێکردنەو وریابوون لە کاتی کردنەوەی ئیمەیڵەکان لە سەرچاوەی نادیارەوە.
ھاککردن لە سەردەمی دیجیتاڵیدا تادێت بووەتە بوارێکی گرنگ و زۆرێک لە ڕێکخراوەکان بۆ ئەنجامدانی کارەکانی ڕۆژانەیان زۆر پشت بە سیستەمی کۆمپیوتەر و تۆڕەکان دەبەستن. 
لە ئەنجامدا ھاکەرەکان بوونەتە ھەڕەشەیەکی بەرچاو بۆ سەر ئاسایشی ئەم سیستەمە و ئێستا خواست لەسەر ئەو کەسانە زیاد دەکات کە بتوانن یارمەتیدەر بن لە پاراستن لە ھێرشە ئەلیکترۆنییەکان. 
لەکاتێکدا زۆرجار ھاککردن پەیوەندی بە چالاکییە زیانبەخشەکانەوە ھەیە، بەڵام گرنگە ئاماژە بەوە بکەین کە ھەموو ھاکەرەکان خراپ نین. 
بۆ نموونە ھاکەرە ڕەوشتییەکان کاردەکەن بۆ دەستنیشانکردنی لاوازییەکانی ناو سیستەمی کۆمپیوتەر و تۆڕەکان بۆ ئەوەی بتوانرێت چارەسەریان بۆ بکرێت پێش ئەوەی بتوانرێت لەلایەن کەسایەتییە زیانبەخشەکانەوە بقۆزرێتەوە.
ئەو ئامراز و تەکنیکانەی کە ھاکەرەکان بەکاریدەھێنن بەردەوام لە پەرەسەندندان، ئەمەش وای کردووە ڕێکخراوەکان لە ڕووی ئاسایشی ئەلیکترۆنییەوە لە پێش کێشەکەدا بمێننەوە.
 ھەندێک شێوازی باو کە ھاکەرەکان بەکاریدەھێنن بریتین لە ئەندازیاری کۆمەڵایەتی (کە تێیدا ھەوڵدەدەن فێڵ لە خەڵک بکەن بۆ ئەوەی دەستیان بە زانیارییە ھەستیارەکان بگات)، فێڵی فیشینگ (کە تێیدا ئیمەیڵ یان نامە دەنێرن کە بە شێوەیەک داڕێژراون کە یاسایی دەربکەون بەڵام کە بەرنامەی زیانبەخش یان کۆدی زیانبەخشی دیکەی تێدایە)، و ھێرشی ھێزی دڕندە (کە تێیدا ئامرازی نەرمەکاڵا بەکاردەھێنن بۆ پێشبینیکردنی وشەی نھێنی تاوەکو یەکێکیان دەدۆزنەوە کە کاربکات). بۆ پاراستن لەم جۆرە ھێرشانە، تاک و ڕێکخراوەکان پێویستیان بە ڕێبازێکی چالاکانە ھەیە بۆ ئاسایشی ئەلیکترۆنی. ئەمەش بریتییە لە بەکارھێنانی وشەی نھێنی بەھێز کە پێشبینیکردن یان درزکردن بۆ ھاکەرەکان قورسە[https://www.kurdipedia.org/?q=20231020130956526875&amp;lng=1&amp;fbclid=IwRlRTSASXjZJleHRuA2FlbQIxMABzcnRjBmFwcF9pZAo2NjI4NTY4Mzc5AAEecYdMlP1Pi1QkG_zS_h3kfB1sp3Ad4NrommAwf4ENES9MfUuN2BY6M4Q5ELg_aem_oDsIAG54tdkgRf_moLl30w].
=== ھاککەر کێییە ؟ === 
ھاکەر ئەو کەسەیە کە دەتوانێت چەند کردارێکی نائاسیی ئەنجام بدات کە ھەموو خەڵک پێی ناکرێت وە دەشتوانێت پارێزگاری لە سیستەمەکان بە پێی شارەزاییان. گەیشتن بە شوێنێکی نایاسایی و کۆنترۆڵ کردنی شوێنەکە ئەوە مانای ئەوەیە ئەو شوێنەی ھاک کرد (بڕی) ھاک کردن لە زمانی کوردی لە بڕین نێزیکە ئەگەر سایتێک ھاک بکەی واتە سایتێکت بڕی. 
جۆرەکانی ھاکەر:
white hat hackers -1
 grey hat hackers -2
 Black hat hackers -3
 suicide hackers -4
=== چۆنیەتی ھاکردنی ئامێرە ئەلیکترۆنیەکان. ===
ئامێرە ئەلیکترۆنیەکانی وەک مۆبایلە زیرەکەکان، تابلێتەکان، لاپتۆپەکان و ئامێرە زیرەکەکانی ماڵەوە بوونەتە بەشێکی دانەبڕاو لە ژیانی ڕۆژانەمان، بەڵام لەگەڵ زیادبوونی بەکارھێنانی ئەم ئامێرانە مەترسی ھاککردن زیاد دەکات. 
ھاککردنی ئامێرە ئەلیکترۆنیەکان دەتوانێت چەندین شێوەی ھەبێت. 
یەکێک لە ڕێگا باوەکان بریتییە لە بەکارھێنانی بەرنامەی زیانبەخش کە نەرمامێرێکی زیانبەخشە کە بۆ دزەکردنە ناو ئامێرێک و دزینی زانیاری یان زیانگەیاندن دروست کراوە. 
دەتوانرێت بەرنامەی زیانبەخش لە ڕێگەی چەندین ڕێگەی جیاوازەوە بڵاوبکرێتەوە وەک ئیمەیڵی فیشینگ و ماڵپەڕە زیانبەخشەکان و ئەپەکانی تووشبوو.
ئامێرە زیرەکەکانی ماڵەوە بە تایبەتی بەھۆی پەیوەندیکردنیان و نەبوونی ڕێوشوێنی ئەمنییەوە بەرەوڕووی ھاککردن دەبنەوە. ھاککەرەکان دەتوانن لاوازییەکانی ئەم ئامێرانە بقۆزنەوە بۆ دەستڕاگەیشتن بە تۆڕی بەکارھێنەرێک و ئەگەری دزینی زانیاری ھەستیار یان تەنانەت کۆنتڕۆڵکردنی خودی ئامێرەکە.
جۆرێکی دیکەی ھاککردن لە ڕێگەی بەکارھێنانی «دەرگای پشتەوە»یە، کە خاڵی شاراوەی دەستگەیشتنە لە نەرمەکاڵا یان ڕەقامێر کە ڕێگە بە بەکارھێنەرانی بێ مۆڵەت دەدەن ڕێوشوێنە ئەمنییەکان بەدەر بکەن.
ئەم دەرگا پشتەوەیانە دەتوانرێت بە مەبەست لەلایەن بەرھەمھێنەرانەوە بۆ مەبەستی چاککردنەوە لەناو بەرھەمەکاندا دروست بکرێن بەڵام دەتوانرێت لەلایەن خودی ھاکەرەکانەوە زیادبکرێن.
دەرئەنجامەکانی ھاککردنی ئەلیکترۆنیاتی بەکاربەر دەتوانێت لە ناڕەحەتی بچووکەوە دەست پێبکات وەک ڕێکلامە بێزارکەرەکانەوە تا پێشێلکارییە ئەمنییەکانی گەورە کە زانیارییە کەسی و دارایییەکان دەخاتە مەترسییەوە.
 زۆر گرنگە بەکارھێنەران ھەنگاو بنێن بۆ پاراستنی خۆیان، وەک بەکارھێنانی وشەی نھێنی بەھێز، ھێشتنەوەی نەرمەکاڵاکانیان بە نوێی، دوورکەوتنەوە لە بەستەری گوماناوی یان ئیمەیڵ و بەکارھێنانی نەرمەکاڵای دژەڤایرۆس.
 بەگشتی لەگەڵ بەردەوامبوونی گەشەکردنی پشتبەستنمان بە تەکنۆلۆژیا، زۆر گرنگە کە بەرھەمھێنەران ڕێوشوێنی ئەمنی لە پێشی نەدا دابنێن لە پرۆسەی دیزاین و پەرەپێدانی بەرھەمەکانیاندا[https://www.kurdipedia.org/?q=20231020130956526875&amp;lng=1&amp;fbclid=IwRlRTSASXjZJleHRuA2FlbQIxMABzcnRjBmFwcF9pZAo2NjI4NTY4Mzc5AAEecYdMlP1Pi1QkG_zS_h3kfB1sp3Ad4NrommAwf4ENES9MfUuN2BY6M4Q5ELg_aem_oDsIAG54tdkgRf_moLl30w].

=== هەموو ئەم زانیاریانە وەرگیراوە لە کتیبی سکوریتی [https://www.kurdipedia.org/?q=20231020130956526875&amp;lng=1&amp;fbclid=IwRlRTSASXjZJleHRuA2FlbQIxMABzcnRjBmFwcF9pZAo2NjI4NTY4Mzc5AAEecYdMlP1Pi1QkG%20zS%20h3kfB1sp3Ad4NrommAwf4ENES9MfUuN2BY6M4Q5ELg%20aem%20oDsIAG54tdkgRf%20moLl30w ( لینکی کتێبی سکویرتی) ] === 
== '''دەربارەی پەرتووکەکە:''' == 
ناوی کتێب / سکوریتی 
نوسینی / سۆزیار عوسمان
ساڵی بڵاوکردنەوە / ٢٠٢٣ 
کتێبی سکوریتی کتێبێکی سەرەتاییە و زانیاری زۆر ورد و پیویستی تێدایە دەربارەی سکوریتی بەزمانی کوردی .'''</text>
      <sha1>65vf2vr3y9xom5l1u5f4814ydrhubej</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمانی قڕبوو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296474</id>
    <revision>
      <id>1589645</id>
      <timestamp>2026-06-11T15:31:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MeerFarhad97</username>
        <id>74793</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەی دروست کرد بە «[[پەڕگە:Eteocypriot writing.jpg|وێنۆک|پارچەیەک لە نووسینی ئیتیۆسیپرۆس لە ئاماتۆسی [[قوبرس]]، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ۳۰۰ بۆ ٥۰۰ ساڵ پێش زایین، لە مۆزەخانەی ئاشمۆلین داندراوە بۆ نمایش.]] '''زمانی قڕبوو''' یاخود '''زمانی مردوو''' مەبەستە لەو زمانانەی کە چیدیکە هیچ...»ەوە</comment>
      <origin>1589645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4036" sha1="eax6lo481l6uclecztsipejqucp809g" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Eteocypriot writing.jpg|وێنۆک|پارچەیەک لە نووسینی ئیتیۆسیپرۆس لە ئاماتۆسی [[قوبرس]]، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ۳۰۰ بۆ ٥۰۰ ساڵ پێش زایین، لە مۆزەخانەی ئاشمۆلین داندراوە بۆ نمایش.]]
'''زمانی قڕبوو''' یاخود '''زمانی مردوو''' مەبەستە لەو زمانانەی کە چیدیکە هیچ کەسێک وەک زمانی دایک نایزانێت و گفتوگۆی پێ ناکات. هەندێک جار زمانێکی کەلەپووری بوونی هەیە کە قڕبووە بەڵام وەک ناسنامە و سیمبۆلێکی مێژوویی گروپێکی [[ئێتنیک]] دەناسێندرێت. ئەم جۆرە زمانە کەلەپوورییانە زۆربەی کات بە پڕۆسەی پاکتاو کردندا دەڕۆن و سەر لە نوێ ئاشنا دەکرێنەوە.  

==سەرچاوەکان== 
* Adelaar, Willem F. H.; &amp; Muysken, Pieter C. (2004). ''The Languages of the Andes''. Cambridge Language Surveys. Cambridge: Cambridge University Press.  {{ISBN|978-0-521-36275-7}}.
* Brenzinger, Matthias (ed.) (1992) ''Language Death: Factual and Theoretical Explorations with Special Reference to East Africa''. Berlin/New York: Mouton de Gruyter. {{ISBN|978-3-11-013404-9}}.
* Campbell, Lyle; &amp; Mithun, Marianne (Eds.). (1979). ''The Languages of Native America: Historical and Comparative Assessment''. Austin: University of Texas Press.  {{ISBN|0-292-74624-5}}.
* Davis, Wade. (2009). ''The Wayfinders: Why Ancient Wisdom Matters in the Modern World''. House of Anansi Press. {{ISBN|0-88784-766-8}}.
* [[Nancy Dorian|Dorian, Nancy C.]] (1978). 'Fate of Morphological Complexity in Language Death: Evidence from East Sutherland Gaelic.' ''Language'', ''54'' (3), 590–609.
* Dorian, Nancy C. (1981). ''Language Death: The Life Cycle of a Scottish Gaelic dialect''. Philadelphia: University of Pennsylvania Press.  {{ISBN|0-8122-7785-6}}.
* Dressler, Wolfgand &amp; Wodak-Leodolter, Ruth (eds.) (1977) 'Language Death' (International Journal of the Sociology of Language vol. 12). The Hague: Mouton.
* Gordon, Raymond G. Jr. (Ed.). (2005). ''Ethnologue: Languages of the World'' (15th ed.). Dallas, TX: SIL International. {{ISBN|1-55671-159-X}}. (Online version: http://www.ethnologue.com).
* Harrison, K. David. (2007) ''When Languages Die: The Extinction of the World's Languages and the Erosion of Human Knowledge.'' New York and London: Oxford University Press.  {{ISBN|978-0-19-518192-0}}.
* Mithun, Marianne. (1999). ''The Languages of Native North America''. Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-23228-7}} (hbk); {{ISBN|0-521-29875-X}}.
* Mohan, Peggy; &amp; Zador, Paul. (1986). 'Discontinuity in a Life Cycle: The Death of Trinidad Bhojpuri.' ''Language'', ''62'' (2), 291–319.
* Sasse, Hans-Jürgen (1992) 'Theory of Language Death', in Brenzinger (ed.) ''Language Death'', pp.&amp;nbsp;7–30.
* Schilling-Estes, Natalie; &amp; Wolfram, Walt. (1999). 'Alternative Models of Dialect Death: Dissipation vs. Concentration.' ''Language'', ''75'' (3), 486–521.
* Sebeok, Thomas A. (Ed.). (1973). ''Linguistics in North America'' (parts 1 &amp; 2).  Current Trends in Linguistics (Vol. 10). The Hauge: Mouton. (Reprinted as Sebeok 1976).
* Sharp, Joanne. (2008). Chapter 6: 'Can the Subaltern Speak?', in ''Geographies of Postcolonialism''. Glasgow, UK: SAGE Publications Ltd. {{ISBN|978-1-4129-0779-8}}.
* [[Tove Skutnabb-Kangas|Skutnabb-Kangas, Tove]]. (2000). ''Linguistic Genocide in Education or Worldwide Diversity and Human Rights?'' Mahwah, New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates. {{ISBN|0-8058-3468-0}}.
* Thomason, Sarah Grey &amp; Kaufman, Terrence. (1991). ''Language Contact, Creolization, and Genetic Linguistics.'' University of California Press. {{ISBN|0-520-07893-4}}.
* Timmons Roberts, J. &amp; Hite, Amy. (2000). ''From Modernization to Globalization: Perspectives on Development and Social Change.'' Wiley-Blackwell. {{ISBN|978-0-631-21097-9}}.</text>
      <sha1>eax6lo481l6uclecztsipejqucp809g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589646</id>
      <parentid>1589645</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T15:33:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MeerFarhad97</username>
        <id>74793</id>
      </contributor>
      <origin>1589646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4078" sha1="nqq1yuuztfbgu2u7hro3ppa776p7qos" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Eteocypriot writing.jpg|وێنۆک|پارچەیەک لە نووسینی ئیتیۆسیپرۆس لە ئاماتۆسی [[قوبرس]]، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ۳۰۰ بۆ ٥۰۰ ساڵ پێش زایین، لە مۆزەخانەی ئاشمۆلین داندراوە بۆ نمایش.]]
'''زمانی قڕبوو''' یاخود '''زمانی مردوو''' بە ئینگلیزی: (Extinct Language) مەبەستە لەو زمانانەی کە چیدیکە هیچ کەسێک وەک زمانی دایک نایزانێت و گفتوگۆی پێ ناکات. هەندێک جار زمانێکی کەلەپووری بوونی هەیە کە قڕبووە بەڵام وەک ناسنامە و سیمبۆلێکی مێژوویی گروپێکی [[ئێتنیک]] دەناسێندرێت. ئەم جۆرە زمانە کەلەپوورییانە زۆربەی کات بە پڕۆسەی پاکتاو کردندا دەڕۆن و سەر لە نوێ ئاشنا دەکرێنەوە.  

==سەرچاوەکان== 
* Adelaar, Willem F. H.; &amp; Muysken, Pieter C. (2004). ''The Languages of the Andes''. Cambridge Language Surveys. Cambridge: Cambridge University Press.  {{ISBN|978-0-521-36275-7}}.
* Brenzinger, Matthias (ed.) (1992) ''Language Death: Factual and Theoretical Explorations with Special Reference to East Africa''. Berlin/New York: Mouton de Gruyter. {{ISBN|978-3-11-013404-9}}.
* Campbell, Lyle; &amp; Mithun, Marianne (Eds.). (1979). ''The Languages of Native America: Historical and Comparative Assessment''. Austin: University of Texas Press.  {{ISBN|0-292-74624-5}}.
* Davis, Wade. (2009). ''The Wayfinders: Why Ancient Wisdom Matters in the Modern World''. House of Anansi Press. {{ISBN|0-88784-766-8}}.
* [[Nancy Dorian|Dorian, Nancy C.]] (1978). 'Fate of Morphological Complexity in Language Death: Evidence from East Sutherland Gaelic.' ''Language'', ''54'' (3), 590–609.
* Dorian, Nancy C. (1981). ''Language Death: The Life Cycle of a Scottish Gaelic dialect''. Philadelphia: University of Pennsylvania Press.  {{ISBN|0-8122-7785-6}}.
* Dressler, Wolfgand &amp; Wodak-Leodolter, Ruth (eds.) (1977) 'Language Death' (International Journal of the Sociology of Language vol. 12). The Hague: Mouton.
* Gordon, Raymond G. Jr. (Ed.). (2005). ''Ethnologue: Languages of the World'' (15th ed.). Dallas, TX: SIL International. {{ISBN|1-55671-159-X}}. (Online version: http://www.ethnologue.com).
* Harrison, K. David. (2007) ''When Languages Die: The Extinction of the World's Languages and the Erosion of Human Knowledge.'' New York and London: Oxford University Press.  {{ISBN|978-0-19-518192-0}}.
* Mithun, Marianne. (1999). ''The Languages of Native North America''. Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-23228-7}} (hbk); {{ISBN|0-521-29875-X}}.
* Mohan, Peggy; &amp; Zador, Paul. (1986). 'Discontinuity in a Life Cycle: The Death of Trinidad Bhojpuri.' ''Language'', ''62'' (2), 291–319.
* Sasse, Hans-Jürgen (1992) 'Theory of Language Death', in Brenzinger (ed.) ''Language Death'', pp.&amp;nbsp;7–30.
* Schilling-Estes, Natalie; &amp; Wolfram, Walt. (1999). 'Alternative Models of Dialect Death: Dissipation vs. Concentration.' ''Language'', ''75'' (3), 486–521.
* Sebeok, Thomas A. (Ed.). (1973). ''Linguistics in North America'' (parts 1 &amp; 2).  Current Trends in Linguistics (Vol. 10). The Hauge: Mouton. (Reprinted as Sebeok 1976).
* Sharp, Joanne. (2008). Chapter 6: 'Can the Subaltern Speak?', in ''Geographies of Postcolonialism''. Glasgow, UK: SAGE Publications Ltd. {{ISBN|978-1-4129-0779-8}}.
* [[Tove Skutnabb-Kangas|Skutnabb-Kangas, Tove]]. (2000). ''Linguistic Genocide in Education or Worldwide Diversity and Human Rights?'' Mahwah, New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates. {{ISBN|0-8058-3468-0}}.
* Thomason, Sarah Grey &amp; Kaufman, Terrence. (1991). ''Language Contact, Creolization, and Genetic Linguistics.'' University of California Press. {{ISBN|0-520-07893-4}}.
* Timmons Roberts, J. &amp; Hite, Amy. (2000). ''From Modernization to Globalization: Perspectives on Development and Social Change.'' Wiley-Blackwell. {{ISBN|978-0-631-21097-9}}.</text>
      <sha1>nqq1yuuztfbgu2u7hro3ppa776p7qos</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589691</id>
      <parentid>1589646</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:01:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1589691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4284" sha1="l5qn6yk4zjpxuho0t4ab24pfs8uwybg" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
}}
[[پەڕگە:Eteocypriot writing.jpg|وێنۆک|پارچەیەک لە نووسینی ئیتیۆسیپرۆس لە ئاماتۆسی [[قوبرس]]، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ۳۰۰ بۆ ٥۰۰ ساڵ پێش زایین، لە مۆزەخانەی ئاشمۆلین داندراوە بۆ نمایش.]]
'''زمانی قڕبوو''' یاخود '''زمانی مردوو''' بە ئینگلیزی: (Extinct Language) مەبەستە لەو زمانانەی کە چیدیکە هیچ کەسێک وەک زمانی دایک نایزانێت و گفتوگۆی پێ ناکات. هەندێک جار زمانێکی کەلەپووری بوونی هەیە کە قڕبووە بەڵام وەک ناسنامە و سیمبۆلێکی مێژوویی گروپێکی [[ئێتنیک]] دەناسێندرێت. ئەم جۆرە زمانە کەلەپوورییانە زۆربەی کات بە پڕۆسەی پاکتاو کردندا دەڕۆن و سەر لە نوێ ئاشنا دەکرێنەوە.  

==سەرچاوەکان== 
* Adelaar, Willem F. H.; &amp; Muysken, Pieter C. (2004). ''The Languages of the Andes''. Cambridge Language Surveys. Cambridge: Cambridge University Press.  {{ISBN|978-0-521-36275-7}}.
* Brenzinger, Matthias (ed.) (1992) ''Language Death: Factual and Theoretical Explorations with Special Reference to East Africa''. Berlin/New York: Mouton de Gruyter. {{ISBN|978-3-11-013404-9}}.
* Campbell, Lyle; &amp; Mithun, Marianne (Eds.). (1979). ''The Languages of Native America: Historical and Comparative Assessment''. Austin: University of Texas Press.  {{ISBN|0-292-74624-5}}.
* Davis, Wade. (2009). ''The Wayfinders: Why Ancient Wisdom Matters in the Modern World''. House of Anansi Press. {{ISBN|0-88784-766-8}}.
* [[Nancy Dorian|Dorian, Nancy C.]] (1978). 'Fate of Morphological Complexity in Language Death: Evidence from East Sutherland Gaelic.' ''Language'', ''54'' (3), 590–609.
* Dorian, Nancy C. (1981). ''Language Death: The Life Cycle of a Scottish Gaelic dialect''. Philadelphia: University of Pennsylvania Press.  {{ISBN|0-8122-7785-6}}.
* Dressler, Wolfgand &amp; Wodak-Leodolter, Ruth (eds.) (1977) 'Language Death' (International Journal of the Sociology of Language vol. 12). The Hague: Mouton.
* Gordon, Raymond G. Jr. (Ed.). (2005). ''Ethnologue: Languages of the World'' (15th ed.). Dallas, TX: SIL International. {{ISBN|1-55671-159-X}}. (Online version: http://www.ethnologue.com).
* Harrison, K. David. (2007) ''When Languages Die: The Extinction of the World's Languages and the Erosion of Human Knowledge.'' New York and London: Oxford University Press.  {{ISBN|978-0-19-518192-0}}.
* Mithun, Marianne. (1999). ''The Languages of Native North America''. Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-23228-7}} (hbk); {{ISBN|0-521-29875-X}}.
* Mohan, Peggy; &amp; Zador, Paul. (1986). 'Discontinuity in a Life Cycle: The Death of Trinidad Bhojpuri.' ''Language'', ''62'' (2), 291–319.
* Sasse, Hans-Jürgen (1992) 'Theory of Language Death', in Brenzinger (ed.) ''Language Death'', pp.&amp;nbsp;7–30.
* Schilling-Estes, Natalie; &amp; Wolfram, Walt. (1999). 'Alternative Models of Dialect Death: Dissipation vs. Concentration.' ''Language'', ''75'' (3), 486–521.
* Sebeok, Thomas A. (Ed.). (1973). ''Linguistics in North America'' (parts 1 &amp; 2).  Current Trends in Linguistics (Vol. 10). The Hauge: Mouton. (Reprinted as Sebeok 1976).
* Sharp, Joanne. (2008). Chapter 6: 'Can the Subaltern Speak?', in ''Geographies of Postcolonialism''. Glasgow, UK: SAGE Publications Ltd. {{ISBN|978-1-4129-0779-8}}.
* [[Tove Skutnabb-Kangas|Skutnabb-Kangas, Tove]]. (2000). ''Linguistic Genocide in Education or Worldwide Diversity and Human Rights?'' Mahwah, New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates. {{ISBN|0-8058-3468-0}}.
* Thomason, Sarah Grey &amp; Kaufman, Terrence. (1991). ''Language Contact, Creolization, and Genetic Linguistics.'' University of California Press. {{ISBN|0-520-07893-4}}.
* Timmons Roberts, J. &amp; Hite, Amy. (2000). ''From Modernization to Globalization: Perspectives on Development and Social Change.'' Wiley-Blackwell. {{ISBN|978-0-631-21097-9}}.
{{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>l5qn6yk4zjpxuho0t4ab24pfs8uwybg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589729</id>
      <parentid>1589691</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T21:01:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1589729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4325" sha1="4jj1cehsw9njfre6ay0v02l2gjsejj2" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
}}
[[پەڕگە:Eteocypriot writing.jpg|وێنۆک|پارچەیەک لە نووسینی ئیتیۆسیپرۆس لە ئاماتۆسی [[قوبرس]]، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ۳۰۰ بۆ ٥۰۰ ساڵ پێش زایین، لە مۆزەخانەی ئاشمۆلین داندراوە بۆ نمایش.]]
'''زمانی قڕبوو''' یاخود '''زمانی مردوو''' بە ئینگلیزی: (Extinct Language) مەبەستە لەو زمانانەی کە چیدیکە هیچ کەسێک وەک زمانی دایک نایزانێت و گفتوگۆی پێ ناکات. هەندێک جار زمانێکی کەلەپووری بوونی هەیە کە قڕبووە بەڵام وەک ناسنامە و سیمبۆلێکی مێژوویی گروپێکی [[ئێتنیک]] دەناسێندرێت. ئەم جۆرە زمانە کەلەپوورییانە زۆربەی کات بە پڕۆسەی پاکتاو کردندا دەڕۆن و سەر لە نوێ ئاشنا دەکرێنەوە.  

==سەرچاوەکان== 
* Adelaar, Willem F. H.; &amp; Muysken, Pieter C. (2004). ''The Languages of the Andes''. Cambridge Language Surveys. Cambridge: Cambridge University Press.  {{ISBN|978-0-521-36275-7}}.
* Brenzinger, Matthias (ed.) (1992) ''Language Death: Factual and Theoretical Explorations with Special Reference to East Africa''. Berlin/New York: Mouton de Gruyter. {{ISBN|978-3-11-013404-9}}.
* Campbell, Lyle; &amp; Mithun, Marianne (Eds.). (1979). ''The Languages of Native America: Historical and Comparative Assessment''. Austin: University of Texas Press.  {{ISBN|0-292-74624-5}}.
* Davis, Wade. (2009). ''The Wayfinders: Why Ancient Wisdom Matters in the Modern World''. House of Anansi Press. {{ISBN|0-88784-766-8}}.
* [[Nancy Dorian|Dorian, Nancy C.]] (1978). 'Fate of Morphological Complexity in Language Death: Evidence from East Sutherland Gaelic.' ''Language'', ''54'' (3), 590–609.
* Dorian, Nancy C. (1981). ''Language Death: The Life Cycle of a Scottish Gaelic dialect''. Philadelphia: University of Pennsylvania Press.  {{ISBN|0-8122-7785-6}}.
* Dressler, Wolfgand &amp; Wodak-Leodolter, Ruth (eds.) (1977) 'Language Death' (International Journal of the Sociology of Language vol. 12). The Hague: Mouton.
* Gordon, Raymond G. Jr. (Ed.). (2005). ''Ethnologue: Languages of the World'' (15th ed.). Dallas, TX: SIL International. {{ISBN|1-55671-159-X}}. (Online version: http://www.ethnologue.com).
* Harrison, K. David. (2007) ''When Languages Die: The Extinction of the World's Languages and the Erosion of Human Knowledge.'' New York and London: Oxford University Press.  {{ISBN|978-0-19-518192-0}}.
* Mithun, Marianne. (1999). ''The Languages of Native North America''. Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-23228-7}} (hbk); {{ISBN|0-521-29875-X}}.
* Mohan, Peggy; &amp; Zador, Paul. (1986). 'Discontinuity in a Life Cycle: The Death of Trinidad Bhojpuri.' ''Language'', ''62'' (2), 291–319.
* Sasse, Hans-Jürgen (1992) 'Theory of Language Death', in Brenzinger (ed.) ''Language Death'', pp.&amp;nbsp;7–30.
* Schilling-Estes, Natalie; &amp; Wolfram, Walt. (1999). 'Alternative Models of Dialect Death: Dissipation vs. Concentration.' ''Language'', ''75'' (3), 486–521.
* Sebeok, Thomas A. (Ed.). (1973). ''Linguistics in North America'' (parts 1 &amp; 2).  Current Trends in Linguistics (Vol. 10). The Hauge: Mouton. (Reprinted as Sebeok 1976).
* Sharp, Joanne. (2008). Chapter 6: 'Can the Subaltern Speak?', in ''Geographies of Postcolonialism''. Glasgow, UK: SAGE Publications Ltd. {{ISBN|978-1-4129-0779-8}}.
* [[Tove Skutnabb-Kangas|Skutnabb-Kangas, Tove]]. (2000). ''Linguistic Genocide in Education or Worldwide Diversity and Human Rights?'' Mahwah, New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates. {{ISBN|0-8058-3468-0}}.
* Thomason, Sarah Grey &amp; Kaufman, Terrence. (1991). ''Language Contact, Creolization, and Genetic Linguistics.'' University of California Press. {{ISBN|0-520-07893-4}}.
* Timmons Roberts, J. &amp; Hite, Amy. (2000). ''From Modernization to Globalization: Perspectives on Development and Social Change.'' Wiley-Blackwell. {{ISBN|978-0-631-21097-9}}.
{{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
[[پۆل:زمانە مردووەکان]]</text>
      <sha1>4jj1cehsw9njfre6ay0v02l2gjsejj2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نیورۆمارکێتینگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296475</id>
    <revision>
      <id>1589648</id>
      <timestamp>2026-06-11T15:47:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Diamedia.iq</username>
        <id>76378</id>
      </contributor>
      <comment>نیورۆمارکێتینگ (Neuromarketing) بوارێکی توێژینەوەیە کە لە نێوان سێ زانستدا دروستبووە: دەروونناسی، زانستی مێشک، و بازاڕگەری. ئەم بوارە هەوڵ دەدات تێگەیشتنێکی زانستی بدات لەوەی چۆن مێشکی مرۆڤ کاریگەری لەسەر بڕیاردانی کڕین و هەڵبژاردن دەکات.</comment>
      <origin>1589648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9899" sha1="ct7lsb5ps8luqhauys1852twrotd3zq" xml:space="preserve">= نیورۆمارکێتینگ =
[[پەڕگە:Brain_Lateral_(NIH_BioArt_60).svg|alt=ماركێتینگ لە ڕوانگەی زانستی مێشك|وێنۆک|ماركێتینگ لە ڕوانگەی زانستی مێشك]]
'''نیورۆمارکێتینگ ([[:en:Neuromarketing|Neuromarketing]])''' بوارێکی توێژینەوەیە کە لە نێوان سێ زانستدا دروستبووە: دەروونناسی، زانستی مێشک، و بازاڕگەری. ئەم بوارە هەوڵ دەدات تێگەیشتنێکی زانستی بدات لەوەی چۆن مێشکی مرۆڤ کاریگەری لەسەر بڕیاردانی کڕین و هەڵبژاردن دەکات.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ariely |first=Dan |last2=Berns |first2=Gregory S. |date=2010-04 |title=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |url=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=284–292 |doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}&lt;/ref&gt;

== پێناسە ==
نیورۆمارکێتینگ بە شێوەیەکی گشتی دەوترێت:&lt;blockquote&gt;بەکارهێنانی بنەما و ئامرازەکانی زانستی مێشک بۆ تێگەیشتن لە ڕەفتار و وەڵامی مرۆڤ بەرامبەر بە ڕیکلام، براند، و ناوەڕۆکی بازاڕگەری.&lt;/blockquote&gt;بە کوردی دەتوانرێت وەک ئەمە ڕوون بکرێتەوە:&lt;blockquote&gt;بازاڕگەری لە ڕوانگەی زانستی مێشک&lt;/blockquote&gt;

== بنەما زانستییەکان ==
نیورۆمارکێتینگ پشت بە ئەو بیرۆکەیە دەبەستێت کە بڕیاردانی مرۆڤ تەنها لە هۆشیاری ڕاستەوخۆ نییە، بەڵکو زۆر لە کاردانەوەکان لە ئاستی ناڕاستەوخۆی مێشک ڕوودەدەن.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ariely |first=Dan |last2=Berns |first2=Gregory S. |date=2010-04 |title=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |url=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=284–292 |doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}&lt;/ref&gt;

بنەما سەرەکییەکان بریتین لە:

* کاریگەریی هەست و یادی پێشووتر لە بڕیاردان
* ڕۆڵی هۆکارە دەروونییەکان لە هەڵبژاردن
* وەڵامی ناوخۆی مێشک بە ڕیکلام و هێماکان
* پەیوەندی نێوان سەرنج و بڕیاری کڕین

== ئامرازەکانی توێژینەوە ==
لە نیورۆمارکێتینگدا چەند ئامرازێکی زانستی بەکاردەهێنرێت بۆ پێوانەکردنی وەڵامی مێشک و ڕەفتار:&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ariely |first=Dan |last2=Berns |first2=Gregory S. |date=2010-04 |title=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |url=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=284–292 |doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}&lt;/ref&gt;

* '''Eye Tracking''': پێوانەکردنی شوێنی سەرنجی چاوی مرۆڤ
* '''EEG (Electroencephalography)''': تۆمارکردنی چالاکی شەپۆلی مێشک
* '''fMRI (Functional Magnetic Resonance Imaging)''': بینینی چالاکی ناو مێشک لە کاتی وەڵامدانەوە
* تاقیکردنەوەی خێرایی بڕیاردان و وەڵام

== پەیوەندی بە بازاڕگەری ==
نیورۆمارکێتینگ لە بازاڕگەریدا بە مەبەستی تێگەیشتن لە کاریگەریی ئەم هۆکارانە بەکاردەهێنرێت:&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ariely |first=Dan |last2=Berns |first2=Gregory S. |date=2010-04 |title=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |url=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=284–292 |doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ariely |first=Dan |last2=Berns |first2=Gregory S. |date=2010-04 |title=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |url=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=284–292 |doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}&lt;/ref&gt;

* ڕەنگ و دیزاین
* دەنگ و ڕیکلامی دەنگی
* شێوازی نیشاندانی ناوەڕۆک
* براند و ناسنامەی بینراو

ئامانجی سەرەکی ئەم بوارە ئەوەیە کە چۆن ناوەڕۆک دەتوانێت ڕەفتاری بەکاربەر ئاراستە بکات.

== ڕەخنە و گفتوگۆی ئەخلاقی ==
نیورۆمارکێتینگ هەندێک گفتوگۆی ئەخلاقی دروست دەکات، بە تایبەتی لەبارەی:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-05-15 |سەردێڕ=Nature |ناونیشان=https://www.nature.com/nature |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=Nature |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

* سنووری دەستکاری کردنی هەستەکانی مرۆڤ
* ئازادی بڕیاردان
* بەکارهێنانی زانیاری دەروونی بۆ ئامانجی بازرگانی

ئەمانە هێشتا بابەتی توێژینەوە و گفتوگۆی ئەکادیمییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Harvard Business Review - Ideas and Advice for Leaders |ناونیشان=https://hbr.org/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=hbr.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== گەشەی بوارەکە ==
نیورۆمارکێتینگ بوارێکی نوێیە و هێشتا لە قۆناغی گەشەدایە. لە ساڵانی دواییدا بەهۆی پێشکەوتنی تەکنەلۆژیای وەک AI و Data Analytics، گرنگیی ئەم بوارە زیادبووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Harvard Business Review - Ideas and Advice for Leaders |ناونیشان=https://hbr.org/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=hbr.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== چالاکییە ناوخۆییەکان ==
لە چوارچێوەی گەشەی بابەتی نیورۆمارکێتینگ لە ناوچەکەدا، [[دیار قادر ڕەسووڵ]] لە چەند بەرنامە و چاوپێکەوتنی تەلەڤزیۆنی و میدیاییدا بەشداری کردووە کە تێیدا بابەتە پەیوەستەکان بە نیورۆمارکێتینگ و بازاڕگەریی دیجیتاڵ باس کراون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ڕاپۆرتی وێنەیی یەکەمین ماستەرکلاسی نیورۆمارکێتینگ لە عێراق |ناونیشان=https://www.instagram.com/p/DRkZhcejMhg/?img_index=1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=hbr.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ئەم بەشدارییانە لە تۆڕە میدیاییە جیاوازەکاندا هەبووە، لەوانە:&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ariely |first=Dan |last2=Berns |first2=Gregory S. |date=2010-04 |title=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |url=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=284–292 |doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}&lt;/ref&gt;

* [https://www.youtube.com/watch?v=bqs_2BXf62M&amp;list=PLyuLQHbup-LclQxtor8TEWaONqOWkQDnr&amp;index=3 بەرنامە و چاوپێکەوتن لە تۆڕی میدیایی ڕووداو]
* [https://www.youtube.com/watch?v=_V3A2ShO2Dc کوردستان TV]
* [https://www.youtube.com/watch?v=JQbAQMa2ypU ئاڤا میدیا]
* [https://www.youtube.com/watch?v=r8y9cAmK-jU&amp;t=602s کۆبیر (Cobere)]
* [https://www.youtube.com/watch?v=73WcD3NVUgw کەناڵی سپێدە]

لەو بەرنامانەدا، گفتوگۆکان زیاتر لەسەر بنەماکانی نیورۆمارکێتینگ، کاریگەریی زانستی لە بازاڕگەری، و گەشەی ئەم بوارە لە ناوچەکە بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Rudaw Radio |ناونیشان=https://www.youtube.com/channel/UCsq5sH4a9JsK92jnyfmsHng |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=YouTube |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== یەكەمین ماستەرکلاسی نیورۆمارکێتینگ لە كوردستان ==
لە هەولێر یەكەمین ماستەرکلاسێک لە [https://www.rwanga.org/ دەزگای ڕوانگە] ڕێکخرا لەلایەن  [[دیار قادر ڕەسووڵ]] کە تێیدا بابەتە بنەڕەتییەکانی ئەم بوارە باس کران، لەوانە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Instagram |ناونیشان=https://www.instagram.com/p/DRkZhcejMhg/?img_index=1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=www.instagram.com}}&lt;/ref&gt;

* پێناسەی نیورۆمارکێتینگ و بنەماکانی
* ڕۆڵی مێشک لە بڕیاردانی کڕین
* بەکارهێنانی Eye Tracking
* کاریگەری ڕەنگ و دیزاین لە ڕیکلامدا

ئەم جۆرە چالاکییانە بە شێوەیەکی پراکتیکی هەوڵ دەدەن پەیوەندی نێوان تیۆری زانستی و کارگێڕی بازاڕی نزیک بکەنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Instagram |ناونیشان=https://www.instagram.com/p/DRkZhcejMhg/?img_index=1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=www.instagram.com}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوە زانستییەکان ==

* https://www.nature.com/articles/nrn2766
* https://www.sciencedirect.com/topics/neuroscience/neuromarketing
* https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fnins.2019.01007/full
* https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4302436/
* https://hbr.org/2019/01/neuromarketing-what-you-need-to-know
* https://www.nature.com/articles/nn1208-1358
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>ct7lsb5ps8luqhauys1852twrotd3zq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589649</id>
      <parentid>1589648</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T15:50:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Diamedia.iq</username>
        <id>76378</id>
      </contributor>
      <comment>نیورۆ مارکێتینگ (Neuromarketing) بوارێکی توێژینەوەیە کە لە نێوان سێ زانستدا دروستبووە: دەروونناسی، زانستی مێشک، و بازاڕگەری. ئەم بوارە هەوڵ دەدات تێگەیشتنێکی زانستی بدات لەوەی چۆن مێشکی مرۆڤ کاریگەری لەسەر بڕیاردانی کڕین و هەڵبژاردن دەکات.</comment>
      <origin>1589649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9909" sha1="nrfa8cyetq2o36rf2vsdc84kczm5qch" xml:space="preserve">= نیورۆ مارکێتینگ =
[[پەڕگە:Brain_Lateral_(NIH_BioArt_60).svg|alt=ماركێتینگ لە ڕوانگەی زانستی مێشك|وێنۆک|ماركێتینگ لە ڕوانگەی زانستی مێشك]]
'''نیورۆ مارکێتینگ ([[:en:Neuromarketing|Neuromarketing]])''' بوارێکی توێژینەوەیە کە لە نێوان سێ زانستدا دروستبووە: دەروونناسی، زانستی مێشک، و بازاڕگەری. ئەم بوارە هەوڵ دەدات تێگەیشتنێکی زانستی بدات لەوەی چۆن مێشکی مرۆڤ کاریگەری لەسەر بڕیاردانی کڕین و هەڵبژاردن دەکات.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ariely |first=Dan |last2=Berns |first2=Gregory S. |date=2010-04 |title=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |url=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=284–292 |doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}&lt;/ref&gt;

== پێناسە ==
نیورۆمارکێتینگ بە شێوەیەکی گشتی دەوترێت:&lt;blockquote&gt;بەکارهێنانی بنەما و ئامرازەکانی زانستی مێشک بۆ تێگەیشتن لە ڕەفتار و وەڵامی مرۆڤ بەرامبەر بە ڕیکلام، براند، و ناوەڕۆکی بازاڕگەری.&lt;/blockquote&gt;بە کوردی دەتوانرێت وەک ئەمە ڕوون بکرێتەوە:&lt;blockquote&gt;بازاڕگەری لە ڕوانگەی زانستی مێشک&lt;/blockquote&gt;

== بنەما زانستییەکان ==
نیورۆ مارکێتینگ پشت بە ئەو بیرۆکەیە دەبەستێت کە بڕیاردانی مرۆڤ تەنها لە هۆشیاری ڕاستەوخۆ نییە، بەڵکو زۆر لە کاردانەوەکان لە ئاستی ناڕاستەوخۆی مێشک ڕوودەدەن.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ariely |first=Dan |last2=Berns |first2=Gregory S. |date=2010-04 |title=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |url=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=284–292 |doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}&lt;/ref&gt;

بنەما سەرەکییەکان بریتین لە:

* کاریگەریی هەست و یادی پێشووتر لە بڕیاردان
* ڕۆڵی هۆکارە دەروونییەکان لە هەڵبژاردن
* وەڵامی ناوخۆی مێشک بە ڕیکلام و هێماکان
* پەیوەندی نێوان سەرنج و بڕیاری کڕین

== ئامرازەکانی توێژینەوە ==
لە نیورۆ مارکێتینگدا چەند ئامرازێکی زانستی بەکاردەهێنرێت بۆ پێوانەکردنی وەڵامی مێشک و ڕەفتار:&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ariely |first=Dan |last2=Berns |first2=Gregory S. |date=2010-04 |title=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |url=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=284–292 |doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}&lt;/ref&gt;

* '''Eye Tracking''': پێوانەکردنی شوێنی سەرنجی چاوی مرۆڤ
* '''EEG (Electroencephalography)''': تۆمارکردنی چالاکی شەپۆلی مێشک
* '''fMRI (Functional Magnetic Resonance Imaging)''': بینینی چالاکی ناو مێشک لە کاتی وەڵامدانەوە
* تاقیکردنەوەی خێرایی بڕیاردان و وەڵام

== پەیوەندی بە بازاڕگەری ==
نیورۆمار کێتینگ لە بازاڕگەریدا بە مەبەستی تێگەیشتن لە کاریگەریی ئەم هۆکارانە بەکاردەهێنرێت:&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ariely |first=Dan |last2=Berns |first2=Gregory S. |date=2010-04 |title=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |url=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=284–292 |doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ariely |first=Dan |last2=Berns |first2=Gregory S. |date=2010-04 |title=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |url=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=284–292 |doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}&lt;/ref&gt;

* ڕەنگ و دیزاین
* دەنگ و ڕیکلامی دەنگی
* شێوازی نیشاندانی ناوەڕۆک
* براند و ناسنامەی بینراو

ئامانجی سەرەکی ئەم بوارە ئەوەیە کە چۆن ناوەڕۆک دەتوانێت ڕەفتاری بەکاربەر ئاراستە بکات.

== ڕەخنە و گفتوگۆی ئەخلاقی ==
نیورۆمار کێتینگ هەندێک گفتوگۆی ئەخلاقی دروست دەکات، بە تایبەتی لەبارەی:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-05-15 |سەردێڕ=Nature |ناونیشان=https://www.nature.com/nature |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=Nature |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

* سنووری دەستکاری کردنی هەستەکانی مرۆڤ
* ئازادی بڕیاردان
* بەکارهێنانی زانیاری دەروونی بۆ ئامانجی بازرگانی

ئەمانە هێشتا بابەتی توێژینەوە و گفتوگۆی ئەکادیمییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Harvard Business Review - Ideas and Advice for Leaders |ناونیشان=https://hbr.org/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=hbr.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== گەشەی بوارەکە ==
نیورۆمار کێتینگ بوارێکی نوێیە و هێشتا لە قۆناغی گەشەدایە. لە ساڵانی دواییدا بەهۆی پێشکەوتنی تەکنەلۆژیای وەک AI و Data Analytics، گرنگیی ئەم بوارە زیادبووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Harvard Business Review - Ideas and Advice for Leaders |ناونیشان=https://hbr.org/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=hbr.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== چالاکییە ناوخۆییەکان ==
لە چوارچێوەی گەشەی بابەتی نیورۆ مارکێتینگ لە ناوچەکەدا، [[دیار قادر ڕەسووڵ]] لە چەند بەرنامە و چاوپێکەوتنی تەلەڤزیۆنی و میدیاییدا بەشداری کردووە کە تێیدا بابەتە پەیوەستەکان بە نیورۆمارکێتینگ و بازاڕگەریی دیجیتاڵ باس کراون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ڕاپۆرتی وێنەیی یەکەمین ماستەرکلاسی نیورۆمارکێتینگ لە عێراق |ناونیشان=https://www.instagram.com/p/DRkZhcejMhg/?img_index=1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=hbr.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ئەم بەشدارییانە لە تۆڕە میدیاییە جیاوازەکاندا هەبووە، لەوانە:&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ariely |first=Dan |last2=Berns |first2=Gregory S. |date=2010-04 |title=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |url=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=284–292 |doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}&lt;/ref&gt;

* [https://www.youtube.com/watch?v=bqs_2BXf62M&amp;list=PLyuLQHbup-LclQxtor8TEWaONqOWkQDnr&amp;index=3 بەرنامە و چاوپێکەوتن لە تۆڕی میدیایی ڕووداو]
* [https://www.youtube.com/watch?v=_V3A2ShO2Dc کوردستان TV]
* [https://www.youtube.com/watch?v=JQbAQMa2ypU ئاڤا میدیا]
* [https://www.youtube.com/watch?v=r8y9cAmK-jU&amp;t=602s کۆبیر (Cobere)]
* [https://www.youtube.com/watch?v=73WcD3NVUgw کەناڵی سپێدە]

لەو بەرنامانەدا، گفتوگۆکان زیاتر لەسەر بنەماکانی نیورۆ مارکێتینگ، کاریگەریی زانستی لە بازاڕگەری، و گەشەی ئەم بوارە لە ناوچەکە بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Rudaw Radio |ناونیشان=https://www.youtube.com/channel/UCsq5sH4a9JsK92jnyfmsHng |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=YouTube |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== یەكەمین ماستەرکلاسی نیورۆمارکێتینگ لە كوردستان ==
لە هەولێر یەكەمین ماستەرکلاسێک لە [https://www.rwanga.org/ دەزگای ڕوانگە] ڕێکخرا لەلایەن  [[دیار قادر ڕەسووڵ]] کە تێیدا بابەتە بنەڕەتییەکانی ئەم بوارە باس کران، لەوانە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Instagram |ناونیشان=https://www.instagram.com/p/DRkZhcejMhg/?img_index=1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=www.instagram.com}}&lt;/ref&gt;

* پێناسەی نیورۆ مارکێتینگ و بنەماکانی
* ڕۆڵی مێشک لە بڕیاردانی کڕین
* بەکارهێنانی Eye Tracking
* کاریگەری ڕەنگ و دیزاین لە ڕیکلامدا

ئەم جۆرە چالاکییانە بە شێوەیەکی پراکتیکی هەوڵ دەدەن پەیوەندی نێوان تیۆری زانستی و کارگێڕی بازاڕی نزیک بکەنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Instagram |ناونیشان=https://www.instagram.com/p/DRkZhcejMhg/?img_index=1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=www.instagram.com}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوە زانستییەکان ==

* https://www.nature.com/articles/nrn2766
* https://www.sciencedirect.com/topics/neuroscience/neuromarketing
* https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fnins.2019.01007/full
* https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4302436/
* https://hbr.org/2019/01/neuromarketing-what-you-need-to-know
* https://www.nature.com/articles/nn1208-1358
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>nrfa8cyetq2o36rf2vsdc84kczm5qch</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589653</id>
      <parentid>1589649</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T17:00:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:زانست|زانست]] و [[دەروازە:دەروونناسی|دەروونناسی]]</comment>
      <origin>1589653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9971" sha1="10hajssod3cxn1qi671lbob951a0p9r" xml:space="preserve">= نیورۆ مارکێتینگ =
[[پەڕگە:Brain_Lateral_(NIH_BioArt_60).svg|alt=ماركێتینگ لە ڕوانگەی زانستی مێشك|وێنۆک|ماركێتینگ لە ڕوانگەی زانستی مێشك]]
'''نیورۆ مارکێتینگ ([[:en:Neuromarketing|Neuromarketing]])''' بوارێکی توێژینەوەیە کە لە نێوان سێ زانستدا دروستبووە: دەروونناسی، زانستی مێشک، و بازاڕگەری. ئەم بوارە هەوڵ دەدات تێگەیشتنێکی زانستی بدات لەوەی چۆن مێشکی مرۆڤ کاریگەری لەسەر بڕیاردانی کڕین و هەڵبژاردن دەکات.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ariely |first=Dan |last2=Berns |first2=Gregory S. |date=2010-04 |title=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |url=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=284–292 |doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}&lt;/ref&gt;

== پێناسە ==
نیورۆمارکێتینگ بە شێوەیەکی گشتی دەوترێت:&lt;blockquote&gt;بەکارهێنانی بنەما و ئامرازەکانی زانستی مێشک بۆ تێگەیشتن لە ڕەفتار و وەڵامی مرۆڤ بەرامبەر بە ڕیکلام، براند، و ناوەڕۆکی بازاڕگەری.&lt;/blockquote&gt;بە کوردی دەتوانرێت وەک ئەمە ڕوون بکرێتەوە:&lt;blockquote&gt;بازاڕگەری لە ڕوانگەی زانستی مێشک&lt;/blockquote&gt;

== بنەما زانستییەکان ==
نیورۆ مارکێتینگ پشت بە ئەو بیرۆکەیە دەبەستێت کە بڕیاردانی مرۆڤ تەنها لە هۆشیاری ڕاستەوخۆ نییە، بەڵکو زۆر لە کاردانەوەکان لە ئاستی ناڕاستەوخۆی مێشک ڕوودەدەن.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ariely |first=Dan |last2=Berns |first2=Gregory S. |date=2010-04 |title=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |url=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=284–292 |doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}&lt;/ref&gt;

بنەما سەرەکییەکان بریتین لە:

* کاریگەریی هەست و یادی پێشووتر لە بڕیاردان
* ڕۆڵی هۆکارە دەروونییەکان لە هەڵبژاردن
* وەڵامی ناوخۆی مێشک بە ڕیکلام و هێماکان
* پەیوەندی نێوان سەرنج و بڕیاری کڕین

== ئامرازەکانی توێژینەوە ==
لە نیورۆ مارکێتینگدا چەند ئامرازێکی زانستی بەکاردەهێنرێت بۆ پێوانەکردنی وەڵامی مێشک و ڕەفتار:&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ariely |first=Dan |last2=Berns |first2=Gregory S. |date=2010-04 |title=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |url=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=284–292 |doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}&lt;/ref&gt;

* '''Eye Tracking''': پێوانەکردنی شوێنی سەرنجی چاوی مرۆڤ
* '''EEG (Electroencephalography)''': تۆمارکردنی چالاکی شەپۆلی مێشک
* '''fMRI (Functional Magnetic Resonance Imaging)''': بینینی چالاکی ناو مێشک لە کاتی وەڵامدانەوە
* تاقیکردنەوەی خێرایی بڕیاردان و وەڵام

== پەیوەندی بە بازاڕگەری ==
نیورۆمار کێتینگ لە بازاڕگەریدا بە مەبەستی تێگەیشتن لە کاریگەریی ئەم هۆکارانە بەکاردەهێنرێت:&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ariely |first=Dan |last2=Berns |first2=Gregory S. |date=2010-04 |title=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |url=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=284–292 |doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ariely |first=Dan |last2=Berns |first2=Gregory S. |date=2010-04 |title=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |url=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=284–292 |doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}&lt;/ref&gt;

* ڕەنگ و دیزاین
* دەنگ و ڕیکلامی دەنگی
* شێوازی نیشاندانی ناوەڕۆک
* براند و ناسنامەی بینراو

ئامانجی سەرەکی ئەم بوارە ئەوەیە کە چۆن ناوەڕۆک دەتوانێت ڕەفتاری بەکاربەر ئاراستە بکات.

== ڕەخنە و گفتوگۆی ئەخلاقی ==
نیورۆمار کێتینگ هەندێک گفتوگۆی ئەخلاقی دروست دەکات، بە تایبەتی لەبارەی:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-05-15 |سەردێڕ=Nature |ناونیشان=https://www.nature.com/nature |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=Nature |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

* سنووری دەستکاری کردنی هەستەکانی مرۆڤ
* ئازادی بڕیاردان
* بەکارهێنانی زانیاری دەروونی بۆ ئامانجی بازرگانی

ئەمانە هێشتا بابەتی توێژینەوە و گفتوگۆی ئەکادیمییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Harvard Business Review - Ideas and Advice for Leaders |ناونیشان=https://hbr.org/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=hbr.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== گەشەی بوارەکە ==
نیورۆمار کێتینگ بوارێکی نوێیە و هێشتا لە قۆناغی گەشەدایە. لە ساڵانی دواییدا بەهۆی پێشکەوتنی تەکنەلۆژیای وەک AI و Data Analytics، گرنگیی ئەم بوارە زیادبووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Harvard Business Review - Ideas and Advice for Leaders |ناونیشان=https://hbr.org/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=hbr.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== چالاکییە ناوخۆییەکان ==
لە چوارچێوەی گەشەی بابەتی نیورۆ مارکێتینگ لە ناوچەکەدا، [[دیار قادر ڕەسووڵ]] لە چەند بەرنامە و چاوپێکەوتنی تەلەڤزیۆنی و میدیاییدا بەشداری کردووە کە تێیدا بابەتە پەیوەستەکان بە نیورۆمارکێتینگ و بازاڕگەریی دیجیتاڵ باس کراون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ڕاپۆرتی وێنەیی یەکەمین ماستەرکلاسی نیورۆمارکێتینگ لە عێراق |ناونیشان=https://www.instagram.com/p/DRkZhcejMhg/?img_index=1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=hbr.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ئەم بەشدارییانە لە تۆڕە میدیاییە جیاوازەکاندا هەبووە، لەوانە:&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ariely |first=Dan |last2=Berns |first2=Gregory S. |date=2010-04 |title=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |url=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=284–292 |doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}&lt;/ref&gt;

* [https://www.youtube.com/watch?v=bqs_2BXf62M&amp;list=PLyuLQHbup-LclQxtor8TEWaONqOWkQDnr&amp;index=3 بەرنامە و چاوپێکەوتن لە تۆڕی میدیایی ڕووداو]
* [https://www.youtube.com/watch?v=_V3A2ShO2Dc کوردستان TV]
* [https://www.youtube.com/watch?v=JQbAQMa2ypU ئاڤا میدیا]
* [https://www.youtube.com/watch?v=r8y9cAmK-jU&amp;t=602s کۆبیر (Cobere)]
* [https://www.youtube.com/watch?v=73WcD3NVUgw کەناڵی سپێدە]

لەو بەرنامانەدا، گفتوگۆکان زیاتر لەسەر بنەماکانی نیورۆ مارکێتینگ، کاریگەریی زانستی لە بازاڕگەری، و گەشەی ئەم بوارە لە ناوچەکە بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Rudaw Radio |ناونیشان=https://www.youtube.com/channel/UCsq5sH4a9JsK92jnyfmsHng |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=YouTube |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== یەكەمین ماستەرکلاسی نیورۆمارکێتینگ لە كوردستان ==
لە هەولێر یەكەمین ماستەرکلاسێک لە [https://www.rwanga.org/ دەزگای ڕوانگە] ڕێکخرا لەلایەن  [[دیار قادر ڕەسووڵ]] کە تێیدا بابەتە بنەڕەتییەکانی ئەم بوارە باس کران، لەوانە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Instagram |ناونیشان=https://www.instagram.com/p/DRkZhcejMhg/?img_index=1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=www.instagram.com}}&lt;/ref&gt;

* پێناسەی نیورۆ مارکێتینگ و بنەماکانی
* ڕۆڵی مێشک لە بڕیاردانی کڕین
* بەکارهێنانی Eye Tracking
* کاریگەری ڕەنگ و دیزاین لە ڕیکلامدا

ئەم جۆرە چالاکییانە بە شێوەیەکی پراکتیکی هەوڵ دەدەن پەیوەندی نێوان تیۆری زانستی و کارگێڕی بازاڕی نزیک بکەنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Instagram |ناونیشان=https://www.instagram.com/p/DRkZhcejMhg/?img_index=1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=www.instagram.com}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوە زانستییەکان ==

* https://www.nature.com/articles/nrn2766
* https://www.sciencedirect.com/topics/neuroscience/neuromarketing
* https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fnins.2019.01007/full
* https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4302436/
* https://hbr.org/2019/01/neuromarketing-what-you-need-to-know
* https://www.nature.com/articles/nn1208-1358
&lt;references /&gt;
{{تووڵی دەروازە|زانست|دەروونناسی}}</text>
      <sha1>10hajssod3cxn1qi671lbob951a0p9r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589690</id>
      <parentid>1589653</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:00:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1589690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10083" sha1="8fr34wepe3i2dql4tfdd3oy880g42ol" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
= نیورۆ مارکێتینگ =
[[پەڕگە:Brain_Lateral_(NIH_BioArt_60).svg|alt=ماركێتینگ لە ڕوانگەی زانستی مێشك|وێنۆک|ماركێتینگ لە ڕوانگەی زانستی مێشك]]
'''نیورۆ مارکێتینگ ([[:en:Neuromarketing|Neuromarketing]])''' بوارێکی توێژینەوەیە کە لە نێوان سێ زانستدا دروستبووە: دەروونناسی، زانستی مێشک، و بازاڕگەری. ئەم بوارە هەوڵ دەدات تێگەیشتنێکی زانستی بدات لەوەی چۆن مێشکی مرۆڤ کاریگەری لەسەر بڕیاردانی کڕین و هەڵبژاردن دەکات.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ariely |first=Dan |last2=Berns |first2=Gregory S. |date=2010-04 |title=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |url=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=284–292 |doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}&lt;/ref&gt;

== پێناسە ==
نیورۆمارکێتینگ بە شێوەیەکی گشتی دەوترێت:&lt;blockquote&gt;بەکارهێنانی بنەما و ئامرازەکانی زانستی مێشک بۆ تێگەیشتن لە ڕەفتار و وەڵامی مرۆڤ بەرامبەر بە ڕیکلام، براند، و ناوەڕۆکی بازاڕگەری.&lt;/blockquote&gt;بە کوردی دەتوانرێت وەک ئەمە ڕوون بکرێتەوە:&lt;blockquote&gt;بازاڕگەری لە ڕوانگەی زانستی مێشک&lt;/blockquote&gt;

== بنەما زانستییەکان ==
نیورۆ مارکێتینگ پشت بە ئەو بیرۆکەیە دەبەستێت کە بڕیاردانی مرۆڤ تەنها لە هۆشیاری ڕاستەوخۆ نییە، بەڵکو زۆر لە کاردانەوەکان لە ئاستی ناڕاستەوخۆی مێشک ڕوودەدەن.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ariely |first=Dan |last2=Berns |first2=Gregory S. |date=2010-04 |title=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |url=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=284–292 |doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}&lt;/ref&gt;

بنەما سەرەکییەکان بریتین لە:

* کاریگەریی هەست و یادی پێشووتر لە بڕیاردان
* ڕۆڵی هۆکارە دەروونییەکان لە هەڵبژاردن
* وەڵامی ناوخۆی مێشک بە ڕیکلام و هێماکان
* پەیوەندی نێوان سەرنج و بڕیاری کڕین

== ئامرازەکانی توێژینەوە ==
لە نیورۆ مارکێتینگدا چەند ئامرازێکی زانستی بەکاردەهێنرێت بۆ پێوانەکردنی وەڵامی مێشک و ڕەفتار:&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ariely |first=Dan |last2=Berns |first2=Gregory S. |date=2010-04 |title=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |url=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=284–292 |doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}&lt;/ref&gt;

* '''Eye Tracking''': پێوانەکردنی شوێنی سەرنجی چاوی مرۆڤ
* '''EEG (Electroencephalography)''': تۆمارکردنی چالاکی شەپۆلی مێشک
* '''fMRI (Functional Magnetic Resonance Imaging)''': بینینی چالاکی ناو مێشک لە کاتی وەڵامدانەوە
* تاقیکردنەوەی خێرایی بڕیاردان و وەڵام

== پەیوەندی بە بازاڕگەری ==
نیورۆمار کێتینگ لە بازاڕگەریدا بە مەبەستی تێگەیشتن لە کاریگەریی ئەم هۆکارانە بەکاردەهێنرێت:&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ariely |first=Dan |last2=Berns |first2=Gregory S. |date=2010-04 |title=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |url=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=284–292 |doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ariely |first=Dan |last2=Berns |first2=Gregory S. |date=2010-04 |title=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |url=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=284–292 |doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}&lt;/ref&gt;

* ڕەنگ و دیزاین
* دەنگ و ڕیکلامی دەنگی
* شێوازی نیشاندانی ناوەڕۆک
* براند و ناسنامەی بینراو

ئامانجی سەرەکی ئەم بوارە ئەوەیە کە چۆن ناوەڕۆک دەتوانێت ڕەفتاری بەکاربەر ئاراستە بکات.

== ڕەخنە و گفتوگۆی ئەخلاقی ==
نیورۆمار کێتینگ هەندێک گفتوگۆی ئەخلاقی دروست دەکات، بە تایبەتی لەبارەی:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-05-15 |سەردێڕ=Nature |ناونیشان=https://www.nature.com/nature |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=Nature |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

* سنووری دەستکاری کردنی هەستەکانی مرۆڤ
* ئازادی بڕیاردان
* بەکارهێنانی زانیاری دەروونی بۆ ئامانجی بازرگانی

ئەمانە هێشتا بابەتی توێژینەوە و گفتوگۆی ئەکادیمییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Harvard Business Review - Ideas and Advice for Leaders |ناونیشان=https://hbr.org/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=hbr.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== گەشەی بوارەکە ==
نیورۆمار کێتینگ بوارێکی نوێیە و هێشتا لە قۆناغی گەشەدایە. لە ساڵانی دواییدا بەهۆی پێشکەوتنی تەکنەلۆژیای وەک AI و Data Analytics، گرنگیی ئەم بوارە زیادبووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Harvard Business Review - Ideas and Advice for Leaders |ناونیشان=https://hbr.org/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=hbr.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== چالاکییە ناوخۆییەکان ==
لە چوارچێوەی گەشەی بابەتی نیورۆ مارکێتینگ لە ناوچەکەدا، [[دیار قادر ڕەسووڵ]] لە چەند بەرنامە و چاوپێکەوتنی تەلەڤزیۆنی و میدیاییدا بەشداری کردووە کە تێیدا بابەتە پەیوەستەکان بە نیورۆمارکێتینگ و بازاڕگەریی دیجیتاڵ باس کراون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ڕاپۆرتی وێنەیی یەکەمین ماستەرکلاسی نیورۆمارکێتینگ لە عێراق |ناونیشان=https://www.instagram.com/p/DRkZhcejMhg/?img_index=1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=hbr.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ئەم بەشدارییانە لە تۆڕە میدیاییە جیاوازەکاندا هەبووە، لەوانە:&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ariely |first=Dan |last2=Berns |first2=Gregory S. |date=2010-04 |title=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |url=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=284–292 |doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}&lt;/ref&gt;

* [https://www.youtube.com/watch?v=bqs_2BXf62M&amp;list=PLyuLQHbup-LclQxtor8TEWaONqOWkQDnr&amp;index=3 بەرنامە و چاوپێکەوتن لە تۆڕی میدیایی ڕووداو]
* [https://www.youtube.com/watch?v=_V3A2ShO2Dc کوردستان TV]
* [https://www.youtube.com/watch?v=JQbAQMa2ypU ئاڤا میدیا]
* [https://www.youtube.com/watch?v=r8y9cAmK-jU&amp;t=602s کۆبیر (Cobere)]
* [https://www.youtube.com/watch?v=73WcD3NVUgw کەناڵی سپێدە]

لەو بەرنامانەدا، گفتوگۆکان زیاتر لەسەر بنەماکانی نیورۆ مارکێتینگ، کاریگەریی زانستی لە بازاڕگەری، و گەشەی ئەم بوارە لە ناوچەکە بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Rudaw Radio |ناونیشان=https://www.youtube.com/channel/UCsq5sH4a9JsK92jnyfmsHng |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=YouTube |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== یەكەمین ماستەرکلاسی نیورۆمارکێتینگ لە كوردستان ==
لە هەولێر یەكەمین ماستەرکلاسێک لە [https://www.rwanga.org/ دەزگای ڕوانگە] ڕێکخرا لەلایەن  [[دیار قادر ڕەسووڵ]] کە تێیدا بابەتە بنەڕەتییەکانی ئەم بوارە باس کران، لەوانە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Instagram |ناونیشان=https://www.instagram.com/p/DRkZhcejMhg/?img_index=1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=www.instagram.com}}&lt;/ref&gt;

* پێناسەی نیورۆ مارکێتینگ و بنەماکانی
* ڕۆڵی مێشک لە بڕیاردانی کڕین
* بەکارهێنانی Eye Tracking
* کاریگەری ڕەنگ و دیزاین لە ڕیکلامدا

ئەم جۆرە چالاکییانە بە شێوەیەکی پراکتیکی هەوڵ دەدەن پەیوەندی نێوان تیۆری زانستی و کارگێڕی بازاڕی نزیک بکەنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Instagram |ناونیشان=https://www.instagram.com/p/DRkZhcejMhg/?img_index=1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=www.instagram.com}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوە زانستییەکان ==

* https://www.nature.com/articles/nrn2766
* https://www.sciencedirect.com/topics/neuroscience/neuromarketing
* https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fnins.2019.01007/full
* https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4302436/
* https://hbr.org/2019/01/neuromarketing-what-you-need-to-know
* https://www.nature.com/articles/nn1208-1358
&lt;references /&gt;
{{تووڵی دەروازە|زانست|دەروونناسی}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>8fr34wepe3i2dql4tfdd3oy880g42ol</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589730</id>
      <parentid>1589690</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T21:01:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1589730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10143" sha1="276hndtvk58la0ta60q5d52yyzhgyzy" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
= نیورۆ مارکێتینگ =
[[پەڕگە:Brain_Lateral_(NIH_BioArt_60).svg|alt=ماركێتینگ لە ڕوانگەی زانستی مێشك|وێنۆک|ماركێتینگ لە ڕوانگەی زانستی مێشك]]
'''نیورۆ مارکێتینگ ([[:en:Neuromarketing|Neuromarketing]])''' بوارێکی توێژینەوەیە کە لە نێوان سێ زانستدا دروستبووە: دەروونناسی، زانستی مێشک، و بازاڕگەری. ئەم بوارە هەوڵ دەدات تێگەیشتنێکی زانستی بدات لەوەی چۆن مێشکی مرۆڤ کاریگەری لەسەر بڕیاردانی کڕین و هەڵبژاردن دەکات.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ariely |first=Dan |last2=Berns |first2=Gregory S. |date=2010-04 |title=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |url=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=284–292 |doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}&lt;/ref&gt;

== پێناسە ==
نیورۆمارکێتینگ بە شێوەیەکی گشتی دەوترێت:&lt;blockquote&gt;بەکارهێنانی بنەما و ئامرازەکانی زانستی مێشک بۆ تێگەیشتن لە ڕەفتار و وەڵامی مرۆڤ بەرامبەر بە ڕیکلام، براند، و ناوەڕۆکی بازاڕگەری.&lt;/blockquote&gt;بە کوردی دەتوانرێت وەک ئەمە ڕوون بکرێتەوە:&lt;blockquote&gt;بازاڕگەری لە ڕوانگەی زانستی مێشک&lt;/blockquote&gt;

== بنەما زانستییەکان ==
نیورۆ مارکێتینگ پشت بە ئەو بیرۆکەیە دەبەستێت کە بڕیاردانی مرۆڤ تەنها لە هۆشیاری ڕاستەوخۆ نییە، بەڵکو زۆر لە کاردانەوەکان لە ئاستی ناڕاستەوخۆی مێشک ڕوودەدەن.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ariely |first=Dan |last2=Berns |first2=Gregory S. |date=2010-04 |title=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |url=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=284–292 |doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}&lt;/ref&gt;

بنەما سەرەکییەکان بریتین لە:

* کاریگەریی هەست و یادی پێشووتر لە بڕیاردان
* ڕۆڵی هۆکارە دەروونییەکان لە هەڵبژاردن
* وەڵامی ناوخۆی مێشک بە ڕیکلام و هێماکان
* پەیوەندی نێوان سەرنج و بڕیاری کڕین

== ئامرازەکانی توێژینەوە ==
لە نیورۆ مارکێتینگدا چەند ئامرازێکی زانستی بەکاردەهێنرێت بۆ پێوانەکردنی وەڵامی مێشک و ڕەفتار:&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ariely |first=Dan |last2=Berns |first2=Gregory S. |date=2010-04 |title=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |url=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=284–292 |doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}&lt;/ref&gt;

* '''Eye Tracking''': پێوانەکردنی شوێنی سەرنجی چاوی مرۆڤ
* '''EEG (Electroencephalography)''': تۆمارکردنی چالاکی شەپۆلی مێشک
* '''fMRI (Functional Magnetic Resonance Imaging)''': بینینی چالاکی ناو مێشک لە کاتی وەڵامدانەوە
* تاقیکردنەوەی خێرایی بڕیاردان و وەڵام

== پەیوەندی بە بازاڕگەری ==
نیورۆمار کێتینگ لە بازاڕگەریدا بە مەبەستی تێگەیشتن لە کاریگەریی ئەم هۆکارانە بەکاردەهێنرێت:&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ariely |first=Dan |last2=Berns |first2=Gregory S. |date=2010-04 |title=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |url=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=284–292 |doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ariely |first=Dan |last2=Berns |first2=Gregory S. |date=2010-04 |title=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |url=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=284–292 |doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}&lt;/ref&gt;

* ڕەنگ و دیزاین
* دەنگ و ڕیکلامی دەنگی
* شێوازی نیشاندانی ناوەڕۆک
* براند و ناسنامەی بینراو

ئامانجی سەرەکی ئەم بوارە ئەوەیە کە چۆن ناوەڕۆک دەتوانێت ڕەفتاری بەکاربەر ئاراستە بکات.

== ڕەخنە و گفتوگۆی ئەخلاقی ==
نیورۆمار کێتینگ هەندێک گفتوگۆی ئەخلاقی دروست دەکات، بە تایبەتی لەبارەی:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-05-15 |سەردێڕ=Nature |ناونیشان=https://www.nature.com/nature |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=Nature |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

* سنووری دەستکاری کردنی هەستەکانی مرۆڤ
* ئازادی بڕیاردان
* بەکارهێنانی زانیاری دەروونی بۆ ئامانجی بازرگانی

ئەمانە هێشتا بابەتی توێژینەوە و گفتوگۆی ئەکادیمییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Harvard Business Review - Ideas and Advice for Leaders |ناونیشان=https://hbr.org/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=hbr.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== گەشەی بوارەکە ==
نیورۆمار کێتینگ بوارێکی نوێیە و هێشتا لە قۆناغی گەشەدایە. لە ساڵانی دواییدا بەهۆی پێشکەوتنی تەکنەلۆژیای وەک AI و Data Analytics، گرنگیی ئەم بوارە زیادبووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Harvard Business Review - Ideas and Advice for Leaders |ناونیشان=https://hbr.org/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=hbr.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== چالاکییە ناوخۆییەکان ==
لە چوارچێوەی گەشەی بابەتی نیورۆ مارکێتینگ لە ناوچەکەدا، [[دیار قادر ڕەسووڵ]] لە چەند بەرنامە و چاوپێکەوتنی تەلەڤزیۆنی و میدیاییدا بەشداری کردووە کە تێیدا بابەتە پەیوەستەکان بە نیورۆمارکێتینگ و بازاڕگەریی دیجیتاڵ باس کراون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ڕاپۆرتی وێنەیی یەکەمین ماستەرکلاسی نیورۆمارکێتینگ لە عێراق |ناونیشان=https://www.instagram.com/p/DRkZhcejMhg/?img_index=1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=hbr.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ئەم بەشدارییانە لە تۆڕە میدیاییە جیاوازەکاندا هەبووە، لەوانە:&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ariely |first=Dan |last2=Berns |first2=Gregory S. |date=2010-04 |title=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |url=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=284–292 |doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}&lt;/ref&gt;

* [https://www.youtube.com/watch?v=bqs_2BXf62M&amp;list=PLyuLQHbup-LclQxtor8TEWaONqOWkQDnr&amp;index=3 بەرنامە و چاوپێکەوتن لە تۆڕی میدیایی ڕووداو]
* [https://www.youtube.com/watch?v=_V3A2ShO2Dc کوردستان TV]
* [https://www.youtube.com/watch?v=JQbAQMa2ypU ئاڤا میدیا]
* [https://www.youtube.com/watch?v=r8y9cAmK-jU&amp;t=602s کۆبیر (Cobere)]
* [https://www.youtube.com/watch?v=73WcD3NVUgw کەناڵی سپێدە]

لەو بەرنامانەدا، گفتوگۆکان زیاتر لەسەر بنەماکانی نیورۆ مارکێتینگ، کاریگەریی زانستی لە بازاڕگەری، و گەشەی ئەم بوارە لە ناوچەکە بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Rudaw Radio |ناونیشان=https://www.youtube.com/channel/UCsq5sH4a9JsK92jnyfmsHng |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=YouTube |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== یەكەمین ماستەرکلاسی نیورۆمارکێتینگ لە كوردستان ==
لە هەولێر یەكەمین ماستەرکلاسێک لە [https://www.rwanga.org/ دەزگای ڕوانگە] ڕێکخرا لەلایەن  [[دیار قادر ڕەسووڵ]] کە تێیدا بابەتە بنەڕەتییەکانی ئەم بوارە باس کران، لەوانە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Instagram |ناونیشان=https://www.instagram.com/p/DRkZhcejMhg/?img_index=1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=www.instagram.com}}&lt;/ref&gt;

* پێناسەی نیورۆ مارکێتینگ و بنەماکانی
* ڕۆڵی مێشک لە بڕیاردانی کڕین
* بەکارهێنانی Eye Tracking
* کاریگەری ڕەنگ و دیزاین لە ڕیکلامدا

ئەم جۆرە چالاکییانە بە شێوەیەکی پراکتیکی هەوڵ دەدەن پەیوەندی نێوان تیۆری زانستی و کارگێڕی بازاڕی نزیک بکەنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Instagram |ناونیشان=https://www.instagram.com/p/DRkZhcejMhg/?img_index=1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-17 |وێبگە=www.instagram.com}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوە زانستییەکان ==

* https://www.nature.com/articles/nrn2766
* https://www.sciencedirect.com/topics/neuroscience/neuromarketing
* https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fnins.2019.01007/full
* https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4302436/
* https://hbr.org/2019/01/neuromarketing-what-you-need-to-know
* https://www.nature.com/articles/nn1208-1358
&lt;references /&gt;
{{تووڵی دەروازە|زانست|دەروونناسی}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
[[پۆل:نیولۆجیزمەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]</text>
      <sha1>276hndtvk58la0ta60q5d52yyzhgyzy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:نیورۆمارکێتینگ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>296476</id>
    <revision>
      <id>1589650</id>
      <timestamp>2026-06-11T15:51:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34371-70</username>
        <id>77012</id>
      </contributor>
      <comment>/* باشترین رێگا بۆ ماركێتینگ */ بەشی نوێ</comment>
      <origin>1589650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="304" sha1="5z8fidj6v0s2x4228kvzll7idpu4het" xml:space="preserve">== باشترین رێگا بۆ ماركێتینگ ==

باشترین رێگا بۆ ماركێتینگ [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-34371-70|&amp;#126;2026-34371-70]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-34371-70|talk]]) ١٥:٥١، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>5z8fidj6v0s2x4228kvzll7idpu4het</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:زمانی قڕبوو</title>
    <ns>1</ns>
    <id>296477</id>
    <revision>
      <id>1589651</id>
      <timestamp>2026-06-11T15:55:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MeerFarhad97</username>
        <id>74793</id>
      </contributor>
      <comment>/* بەستەری نێوانزمان زیاد ناکرێت. */ بەشی نوێ</comment>
      <origin>1589651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="293" sha1="hzolgrpw5xzcry8hv0almp2gfz5oh73" xml:space="preserve">== بەستەری نێوانزمان زیاد ناکرێت. ==

بەستەری نێوانزمان کێشەی تێدایە [[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ١٥:٥٥، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>hzolgrpw5xzcry8hv0almp2gfz5oh73</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589658</id>
      <parentid>1589651</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T18:20:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>/* بەستەری نێوانزمان زیاد ناکرێت. */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1589658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="705" sha1="4z9i2y6tlek4460xwkfkvn3918li0bp" xml:space="preserve">== بەستەری نێوانزمان زیاد ناکرێت. ==

بەستەری نێوانزمان کێشەی تێدایە [[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ١٥:٥٥، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]: کێشەکە چییە؟ کێشەی نەبوو لای من،  بە زمانەکانی ترەوە گرێما. [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٨:٢٠، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>4z9i2y6tlek4460xwkfkvn3918li0bp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589660</id>
      <parentid>1589658</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T18:24:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>/* بەستەری نێوانزمان زیاد ناکرێت. */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1589660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1167" sha1="j9xgr64uxtgtn6s3xy54fhfpm5m9s0f" xml:space="preserve">== بەستەری نێوانزمان زیاد ناکرێت. ==

بەستەری نێوانزمان کێشەی تێدایە [[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ١٥:٥٥، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]: کێشەکە چییە؟ کێشەی نەبوو لای من،  بە زمانەکانی ترەوە گرێما. [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٨:٢٠، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::بۆ ناوی وتارەکە، من پێشنیاری ''' زمانی لەناوچوو''' ئەکەم نەک '''قڕبوو'''. قڕبوو زیاتر بۆ قڕکردنی نەتەوە و قەوم بە کار یەت. [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٨:٢٤، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>j9xgr64uxtgtn6s3xy54fhfpm5m9s0f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589661</id>
      <parentid>1589660</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T18:26:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>+زیاتر</comment>
      <origin>1589661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1214" sha1="1zlznpolj915ewk2qf251j7bu8bkkqn" xml:space="preserve">== بەستەری نێوانزمان زیاد ناکرێت. ==

بەستەری نێوانزمان کێشەی تێدایە [[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ١٥:٥٥، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]: کێشەکە چییە؟ کێشەی نەبوو لای من،  بە زمانەکانی ترەوە گرێما. [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٨:٢٠، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::بۆ ناوی وتارەکە، من پێشنیاری ''' زمانی لەناوچوو''' ئەکەم نەک '''قڕبوو'''. [https://lex.vejin.net/ck/search?t=%D9%82%DA%95&amp;f=0 قڕ] زیاتر بۆ قڕکردنی نەتەوە و قەوم بە کار یەت. [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٨:٢٤، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>1zlznpolj915ewk2qf251j7bu8bkkqn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>حوسێن خدری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296478</id>
    <revision>
      <id>1589675</id>
      <timestamp>2026-06-11T18:59:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/73175992|حسين خضري]]»</comment>
      <origin>1589675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1631" sha1="dxgdqfj6guvoximsxs84d46mzisxa1h" xml:space="preserve">'''حوسێن خدری''' چالاکوانێکی [[کورد]]&lt;nowiki/&gt;بوو کە لە ساڵی ٢٠٠٩ لەلایەن [[المحكمة الثورية الإسلامية|دادگای ئینقلابی ئیسلامی]] [[ئێران|ئێرانەوە]] [[سزای مەرگ|حوکمی لەسێدارەدانی بەسەردا سەپێندرا،]] تۆمەتەکەی “دووژمنایەتی بەرامبەر خودا” بوو لەڕێگەی ئەندامێتی لە [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]]. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://iranhr.net/spip.php?article1927 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110302193724/http://iranhr.net/spip.php?article1927 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2011-03-02 |ڕێکەوتی سەردان=2011-01-04}}&lt;/ref&gt; ساڵی ٢٠٠٨ لە [[کرماشان]] دەستبەسەر کرا و لە زیندانی [[ورمێ]] ڕاگیرا.

لە ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ لە شاری ورمێ [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژوا]] لە سێدارە درا. خێزان و پارێزەرەکەی لە لەسێدارەدانەکەی ئاگادار نەکرانەوە تا دوای ئەوەی جێبەجێکرا. 

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣]]
[[پۆل:لەسێدارەدراوانی ئێرانی]]
[[پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد]]
[[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠١١]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢]]</text>
      <sha1>dxgdqfj6guvoximsxs84d46mzisxa1h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589676</id>
      <parentid>1589675</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T19:00:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1589676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1529" sha1="1fqnoz5i8gvlclms2xfjzj6x3csrfxf" xml:space="preserve">{{Databox}}'''حوسێن خدری''' چالاکوانێکی [[کورد]] بوو کە لە ساڵی ٢٠٠٩ لەلایەن [[دادگای ئینقلابی ئیسلامی]] [[ئێران|ئێرانەوە]] [[سزای مەرگ|حوکمی لەسێدارەدانی بەسەردا سەپێندرا،]] تۆمەتەکەی «دوژمنایەتی بەرامبەر خودا» بوو لەڕێگەی ئەندامێتی لە [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://iranhr.net/spip.php?article1927 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110302193724/http://iranhr.net/spip.php?article1927 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2011-03-02 |ڕێکەوتی سەردان=2011-01-04}}&lt;/ref&gt; ساڵی ٢٠٠٨ لە [[کرماشان]] دەستبەسەر کرا و لە زیندانی [[ورمێ]] ڕاگیرا. لە ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ لە شاری [[ورمێ]] لە [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] لە سێدارە درا. خێزان و پارێزەرەکەی لە لەسێدارەدانەکەی ئاگادار نەکرانەوە تا دوای ئەوەی جێبەجێکرا.

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣]]
[[پۆل:لەسێدارەدراوانی ئێرانی]]
[[پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد]]
[[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠١١]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢]]</text>
      <sha1>1fqnoz5i8gvlclms2xfjzj6x3csrfxf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589687</id>
      <parentid>1589676</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T20:00:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1589687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1682" sha1="nkmvdvok4rpbo1yfkwtyefou1vdonh9" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
}}
{{Databox}}'''حوسێن خدری''' چالاکوانێکی [[کورد]] بوو کە لە ساڵی ٢٠٠٩ لەلایەن [[دادگای ئینقلابی ئیسلامی]] [[ئێران|ئێرانەوە]] [[سزای مەرگ|حوکمی لەسێدارەدانی بەسەردا سەپێندرا،]] تۆمەتەکەی «دوژمنایەتی بەرامبەر خودا» بوو لەڕێگەی ئەندامێتی لە [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://iranhr.net/spip.php?article1927 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110302193724/http://iranhr.net/spip.php?article1927 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2011-03-02 |ڕێکەوتی سەردان=2011-01-04}}&lt;/ref&gt; ساڵی ٢٠٠٨ لە [[کرماشان]] دەستبەسەر کرا و لە زیندانی [[ورمێ]] ڕاگیرا. لە ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ لە شاری [[ورمێ]] لە [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] لە سێدارە درا. خێزان و پارێزەرەکەی لە لەسێدارەدانەکەی ئاگادار نەکرانەوە تا دوای ئەوەی جێبەجێکرا.

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣]]
[[پۆل:لەسێدارەدراوانی ئێرانی]]
[[پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد]]
[[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠١١]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢]]</text>
      <sha1>nkmvdvok4rpbo1yfkwtyefou1vdonh9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جەمال حەیدەری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296479</id>
    <revision>
      <id>1589678</id>
      <timestamp>2026-06-11T19:04:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1330977535|Jamal al-Haidari]]»</comment>
      <origin>1589678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1461" sha1="rvisw5m15vijnml911r68n69yesdgc1" xml:space="preserve">
'''جەمال حەیدەری''' لە ساڵی ١٩٦٣ کۆچی دوایی کردووە) ڕامیارێکی [[کۆمۆنیزم|کۆمۆنیستی]] [[عێراق|عێراقی]] بووە. لە ساڵی ١٩٤٦ پەیوەندی بە [[حیزبی شیووعیی عێراقی|حیزبی شیووعیی عێراقەوە]] کردووە، لە ماوەی ساڵانی ١٩٥٠دا بووەتە سەرۆکی یەکێتییەکی شیووعیی یاخیبوو. دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٥٦ پەیوەندی بە حیزبی شیووعییەوە کردەوە، بوو بە سەرکردەیەکی دیار بەڵام لە ناکۆکییە ناوخۆییەکانی حیزبەکەدا تێوەگلا. ساڵی ١٩٦٣ لەلایەن ڕژێمی نوێی [[حیزبی بەعس|بەعسەوە]] لەسێدارەدرا.

== پەیوەست بوون بە حیزبی شیووعیی ==
لە ساڵی ١٩٤٦ لەگەڵ سەلاح حەیدەری برایدا لەنێو چەکدارانی گرووپی شیووعیی [[کورد|کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ی ''شوڕش'' بوون کە پەیوەندییان بە حیزبی شیووعیی عێراقەوە کرد نەک تێکەڵ بە [[پارتی دیموکراتی کوردستان|پارتی دیموکراتی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ستان. 

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد]]
[[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٦٣]]</text>
      <sha1>rvisw5m15vijnml911r68n69yesdgc1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589684</id>
      <parentid>1589678</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T19:18:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* پەیوەست بوون بە حیزبی شیووعیی */</comment>
      <origin>1589684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6279" sha1="niikthiv7f2t0a3l997u513dkc4rvce" xml:space="preserve">
'''جەمال حەیدەری''' لە ساڵی ١٩٦٣ کۆچی دوایی کردووە) ڕامیارێکی [[کۆمۆنیزم|کۆمۆنیستی]] [[عێراق|عێراقی]] بووە. لە ساڵی ١٩٤٦ پەیوەندی بە [[حیزبی شیووعیی عێراقی|حیزبی شیووعیی عێراقەوە]] کردووە، لە ماوەی ساڵانی ١٩٥٠دا بووەتە سەرۆکی یەکێتییەکی شیووعیی یاخیبوو. دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٥٦ پەیوەندی بە حیزبی شیووعییەوە کردەوە، بوو بە سەرکردەیەکی دیار بەڵام لە ناکۆکییە ناوخۆییەکانی حیزبەکەدا تێوەگلا. ساڵی ١٩٦٣ لەلایەن ڕژێمی نوێی [[حیزبی بەعس|بەعسەوە]] لەسێدارەدرا.

== پەیوەست بوون بە حیزبی شیووعیی ==
لە ساڵی ١٩٤٦ لەگەڵ سەلاح حەیدەری برایدا لەنێو چەکدارانی گرووپی شیووعیی [[کورد|کوردی]]ی ''شۆڕش'' بوون کە پەیوەندییان بە [[حیزبی شیووعیی عێراقی]]ەوە کرد نەک تێکەڵ بە [[پارتی دیموکراتی کوردستان]].

==سەردەمی «ڕایەت ئەلشەغیلە»==
لە ١٩٥٢دا، لە کاتی زیندانیکردنیدا، حەیدەری لە دژی پەسەندکردنی بەرنامەیەکی نوێی حیزبی شیووعیی یاخی بوو. لەگەڵ ڕەخنەگرانی تری سەرکردایەتیی نوێی حیزب، لە حیزبەکە دەرکران. لە شوباتی ١٩٥٣دا، دوای ئەوەی دەستەی حیزبی شیووعیی ھێرشێکی توند و تیژی لەسەر ناڕازییە دەرکراوەکان بڵاو کردەوە، گرووپەکەی حەیدەری بڕیاریان دا ڕێکخراوێکی نوێ پێک بھێنن، کە بە ناوی دەستەکەیەوە «[[ڕایەت ئەلشەغیلە]]» 'ئاڵای ڕەنجدەران' ناونرا. حەیدەری بوو بە ئاخێوەری سەرەکیی گرووپی «ڕایەت ئەلشەغیلە». حەیدەری وزەی خۆی تەرخان کرد بۆ شەڕکردن لە دژی حیزبی شیووعیی و سەرکردەکەی، باسم، بە تایبەتی. لە نێوان شتەکانی تردا، حەیدەری ھەوڵی دا و سەرکەوتوو نەبوو لەوەی [[پارتی کۆمۆنیستی یەکێتیی سۆڤیەت]] قایل بکات کە گرووپەکەی ئەو لەبری [[حیزبی شیووعیی عێراقی]] بناسێنن.&lt;ref&gt;Ismael, Tareq Y. ''[https://books.google.com/books?id=6uAvs4HqVLIC The Rise and Fall of the Communist Party of Iraq]''. [[کامبریج]]/[[نیوویۆرک]]: چاپخانەی [[زانکۆی کامبریج]]، ٢٠٠٨. لاپەڕەکانی ٤٤–٤٥&lt;/ref&gt;

==مەکتەبی ڕامیاریی حیزبی شیووعیی==
لە ١٩٥٦دا، دوای گۆڕانکاری لە سەرکردایەتیی حیزبی شیووعیی عێراقدا، گرووپەکەی حەیدەری دووبارە لەگەڵ پارتەکەدا یەکیان گرتەوە. دوای یەکگرتنەکە، حەیدەری بوو بە ئەندامی [[مەکتەبی ڕامیاری]]ی حیزبی شیووعیی.&lt;ref&gt;Ismael, Tareq Y. ''[https://books.google.com/books?id=6uAvs4HqVLIC The Rise and Fall of the Communist Party of Iraq]''. [[کامبریج]]/[[نیویۆرک]]: چاپخانەی زانکۆی کامبریج، ٢٠٠٨. لاپەڕەکانی ٦٠، ٦٢–٦٣&lt;/ref&gt; حەیدەری بوو بە ھاوکارێکی نزیکی سکرتێری گشتیی نوێ [[سەلام عادل]]، و عادل و حەیدەری پێکەوە یەکێک لە دوو لایەنەکەی ناو مەکتەبی ڕامیارییان پێک ھێنا (ئەوی تریان، کە بە ناسناوی «دەستەی چوار کەسی» دەناسرا، لە لایەن [[بەھاەدین نووری]] سەرکردایەتی دەکرا). بەرەو کۆتاییی ١٩٥٠کان، بارودۆخی ناو مەکتەبی ڕامیاری تێک چوو. «دەستەی چوار کەسی» عادل و حەیدەرییان تۆمەتبار کرد بە تێکدانی پەیوەندییەکان لەگەڵ [[عەبدولکەریم قاسم]].&lt;ref&gt;Ismael, Tareq Y. ''[https://books.google.com/books?id=6uAvs4HqVLIC The Rise and Fall of the Communist Party of Iraq]''. [[کامبریج]]/[[نیویۆرک]]: چاپخانەی زانکۆی کامبریج، ٢٠٠٨. لاپەڕەکانی ٩٢–٩٣&lt;/ref&gt;

==گەڕانەوە بۆ عێراق، کودەتای بەعسییەکان==
لە ئەیلوولی ١٩٦٢دا عادل و حەیدەری گەڕانەوە بۆ عێراق. عادل دیسانەوە سەرپەرشتیی پارتەکەی گرتە ئەستۆ، و سکرتاریەتێکی نوێی پێک ھێنا کە حەیدەری تێیدا سەرۆکی نووسینگەی جووتیارانی پارتەکە بوو.&lt;ref&gt;Ismael, Tareq Y. ''[https://books.google.com/books?id=6uAvs4HqVLIC The Rise and Fall of the Communist Party of Iraq]''. [[کامبریج]]/[[نیویۆرک]]: چاپخانەی زانکۆی کامبریج، ٢٠٠٨. لاپەڕەکانی ١٠٤–١٠٥&lt;/ref&gt;

لەگەڵ [[شۆڕشی ڕەمەزان|کودەتای ٨ی شوباتی ١٩٦٣ی]] [[پارتی بەعس|بەعسییەکان]]، سەرکوتکردنێک لە دژی حیزبی شیووعیی دەستی پێ کرد. حەیدەری توانی لە دەستگیرکردن ڕابکات و بوو بە نھێنی. لەگەڵ عەبدولجەبار وەھبی و ساڵح ئەلعەبلی، حەیدەری «سەرکردایەتیی ناوەندیی پارت»ێکی نوێی دامەزراند. لە ٢٠ی تەممووزی ١٩٦٣دا، حەیدەری دەستگیر کرا و لە سێدارە درا.&lt;ref&gt;Ismael, Tareq Y. ''[https://books.google.com/books?id=6uAvs4HqVLIC The Rise and Fall of the Communist Party of Iraq]''. [[کامبریج]]/[[نیویۆرک]]: چاپخانەی زانکۆی کامبریج، ٢٠٠٨. لاپەڕەکانی ١٠٧–١٠٨&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد]]
[[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٦٣]]</text>
      <sha1>niikthiv7f2t0a3l997u513dkc4rvce</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589685</id>
      <parentid>1589684</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T19:19:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1589685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6291" sha1="cjwilgofjimjij4wzca4kupjy8q9crz" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''جەمال حەیدەری''' (لە ساڵی ١٩٦٣ کۆچی دوایی کردووە) ڕامیارێکی [[کۆمۆنیزم|کۆمۆنیستی]] [[عێراق|عێراقی]] بووە. لە ساڵی ١٩٤٦ پەیوەندی بە [[حیزبی شیووعیی عێراقی|حیزبی شیووعیی عێراقەوە]] کردووە، لە ماوەی ساڵانی ١٩٥٠دا بووەتە سەرۆکی یەکێتییەکی شیووعیی یاخیبوو. دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٥٦ پەیوەندی بە حیزبی شیووعییەوە کردەوە، بوو بە سەرکردەیەکی دیار بەڵام لە ناکۆکییە ناوخۆییەکانی حیزبەکەدا تێوەگلا. ساڵی ١٩٦٣ لەلایەن ڕژێمی نوێی [[حیزبی بەعس|بەعسەوە]] لەسێدارەدرا.

== پەیوەست بوون بە حیزبی شیووعیی ==
لە ساڵی ١٩٤٦ لەگەڵ سەلاح حەیدەری برایدا لەنێو چەکدارانی گرووپی شیووعیی [[کورد|کوردی]]ی ''شۆڕش'' بوون کە پەیوەندییان بە [[حیزبی شیووعیی عێراقی]]ەوە کرد نەک تێکەڵ بە [[پارتی دیموکراتی کوردستان]].

==سەردەمی «ڕایەت ئەلشەغیلە»==
لە ١٩٥٢دا، لە کاتی زیندانیکردنیدا، حەیدەری لە دژی پەسەندکردنی بەرنامەیەکی نوێی حیزبی شیووعیی یاخی بوو. لەگەڵ ڕەخنەگرانی تری سەرکردایەتیی نوێی حیزب، لە حیزبەکە دەرکران. لە شوباتی ١٩٥٣دا، دوای ئەوەی دەستەی حیزبی شیووعیی ھێرشێکی توند و تیژی لەسەر ناڕازییە دەرکراوەکان بڵاو کردەوە، گرووپەکەی حەیدەری بڕیاریان دا ڕێکخراوێکی نوێ پێک بھێنن، کە بە ناوی دەستەکەیەوە «[[ڕایەت ئەلشەغیلە]]» 'ئاڵای ڕەنجدەران' ناونرا. حەیدەری بوو بە ئاخێوەری سەرەکیی گرووپی «ڕایەت ئەلشەغیلە». حەیدەری وزەی خۆی تەرخان کرد بۆ شەڕکردن لە دژی حیزبی شیووعیی و سەرکردەکەی، باسم، بە تایبەتی. لە نێوان شتەکانی تردا، حەیدەری ھەوڵی دا و سەرکەوتوو نەبوو لەوەی [[پارتی کۆمۆنیستی یەکێتیی سۆڤیەت]] قایل بکات کە گرووپەکەی ئەو لەبری [[حیزبی شیووعیی عێراقی]] بناسێنن.&lt;ref&gt;Ismael, Tareq Y. ''[https://books.google.com/books?id=6uAvs4HqVLIC The Rise and Fall of the Communist Party of Iraq]''. [[کامبریج]]/[[نیوویۆرک]]: چاپخانەی [[زانکۆی کامبریج]]، ٢٠٠٨. لاپەڕەکانی ٤٤–٤٥&lt;/ref&gt;

==مەکتەبی ڕامیاریی حیزبی شیووعیی==
لە ١٩٥٦دا، دوای گۆڕانکاری لە سەرکردایەتیی حیزبی شیووعیی عێراقدا، گرووپەکەی حەیدەری دووبارە لەگەڵ پارتەکەدا یەکیان گرتەوە. دوای یەکگرتنەکە، حەیدەری بوو بە ئەندامی [[مەکتەبی ڕامیاری]]ی حیزبی شیووعیی.&lt;ref&gt;Ismael, Tareq Y. ''[https://books.google.com/books?id=6uAvs4HqVLIC The Rise and Fall of the Communist Party of Iraq]''. [[کامبریج]]/[[نیویۆرک]]: چاپخانەی زانکۆی کامبریج، ٢٠٠٨. لاپەڕەکانی ٦٠، ٦٢–٦٣&lt;/ref&gt; حەیدەری بوو بە ھاوکارێکی نزیکی سکرتێری گشتیی نوێ [[سەلام عادل]]، و عادل و حەیدەری پێکەوە یەکێک لە دوو لایەنەکەی ناو مەکتەبی ڕامیارییان پێک ھێنا (ئەوی تریان، کە بە ناسناوی «دەستەی چوار کەسی» دەناسرا، لە لایەن [[بەھاەدین نووری]] سەرکردایەتی دەکرا). بەرەو کۆتاییی ١٩٥٠کان، بارودۆخی ناو مەکتەبی ڕامیاری تێک چوو. «دەستەی چوار کەسی» عادل و حەیدەرییان تۆمەتبار کرد بە تێکدانی پەیوەندییەکان لەگەڵ [[عەبدولکەریم قاسم]].&lt;ref&gt;Ismael, Tareq Y. ''[https://books.google.com/books?id=6uAvs4HqVLIC The Rise and Fall of the Communist Party of Iraq]''. [[کامبریج]]/[[نیویۆرک]]: چاپخانەی زانکۆی کامبریج، ٢٠٠٨. لاپەڕەکانی ٩٢–٩٣&lt;/ref&gt;

==گەڕانەوە بۆ عێراق، کودەتای بەعسییەکان==
لە ئەیلوولی ١٩٦٢دا عادل و حەیدەری گەڕانەوە بۆ عێراق. عادل دیسانەوە سەرپەرشتیی پارتەکەی گرتە ئەستۆ، و سکرتاریەتێکی نوێی پێک ھێنا کە حەیدەری تێیدا سەرۆکی نووسینگەی جووتیارانی پارتەکە بوو.&lt;ref&gt;Ismael, Tareq Y. ''[https://books.google.com/books?id=6uAvs4HqVLIC The Rise and Fall of the Communist Party of Iraq]''. [[کامبریج]]/[[نیویۆرک]]: چاپخانەی زانکۆی کامبریج، ٢٠٠٨. لاپەڕەکانی ١٠٤–١٠٥&lt;/ref&gt;

لەگەڵ [[شۆڕشی ڕەمەزان|کودەتای ٨ی شوباتی ١٩٦٣ی]] [[پارتی بەعس|بەعسییەکان]]، سەرکوتکردنێک لە دژی حیزبی شیووعیی دەستی پێ کرد. حەیدەری توانی لە دەستگیرکردن ڕابکات و بوو بە نھێنی. لەگەڵ عەبدولجەبار وەھبی و ساڵح ئەلعەبلی، حەیدەری «سەرکردایەتیی ناوەندیی پارت»ێکی نوێی دامەزراند. لە ٢٠ی تەممووزی ١٩٦٣دا، حەیدەری دەستگیر کرا و لە سێدارە درا.&lt;ref&gt;Ismael, Tareq Y. ''[https://books.google.com/books?id=6uAvs4HqVLIC The Rise and Fall of the Communist Party of Iraq]''. [[کامبریج]]/[[نیویۆرک]]: چاپخانەی زانکۆی کامبریج، ٢٠٠٨. لاپەڕەکانی ١٠٧–١٠٨&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد]]
[[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٦٣]]</text>
      <sha1>cjwilgofjimjij4wzca4kupjy8q9crz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589686</id>
      <parentid>1589685</parentid>
      <timestamp>2026-06-11T19:27:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1589686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6482" sha1="riw266ctdvcfgj0fyuops4s8g6flyei" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''جەمال حەیدەری''' (١٩٢٦–١٩٦٣)&lt;ref&gt;https://scppb.org/2018/10/17/%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D9%88%D8%B9%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84/&lt;/ref&gt; [[ڕامیار]]ێکی [[کۆمۆنیزم|کۆمۆنیستی]] [[کورد]] بووە. لە ساڵی ١٩٤٦ پەیوەندی بە [[حیزبی شیووعیی عێراقی|حیزبی شیووعیی عێراقەوە]] کردووە، لە ماوەی ساڵانی ١٩٥٠دا بووەتە سەرۆکی یەکێتییەکی شیووعیی یاخیبوو. دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٥٦ پەیوەندی بە حیزبی شیووعییەوە کردەوە، بوو بە سەرکردەیەکی دیار بەڵام لە ناکۆکییە ناوخۆییەکانی حیزبەکەدا تێوەگلا. ساڵی ١٩٦٣ لەلایەن ڕژێمی نوێی [[حیزبی بەعس|بەعسەوە]] لەسێدارەدرا.

== پەیوەست بوون بە حیزبی شیووعیی ==
لە ساڵی ١٩٤٦ لەگەڵ سەلاح حەیدەری برایدا لەنێو چەکدارانی گرووپی شیووعیی [[کورد|کوردی]]ی ''شۆڕش'' بوون کە پەیوەندییان بە [[حیزبی شیووعیی عێراقی]]ەوە کرد نەک تێکەڵ بە [[پارتی دیموکراتی کوردستان]].

==سەردەمی «ڕایەت ئەلشەغیلە»==
لە ١٩٥٢دا، لە کاتی زیندانیکردنیدا، حەیدەری لە دژی پەسەندکردنی بەرنامەیەکی نوێی حیزبی شیووعیی یاخی بوو. لەگەڵ ڕەخنەگرانی تری سەرکردایەتیی نوێی حیزب، لە حیزبەکە دەرکران. لە شوباتی ١٩٥٣دا، دوای ئەوەی دەستەی حیزبی شیووعیی ھێرشێکی توند و تیژی لەسەر ناڕازییە دەرکراوەکان بڵاو کردەوە، گرووپەکەی حەیدەری بڕیاریان دا ڕێکخراوێکی نوێ پێک بھێنن، کە بە ناوی دەستەکەیەوە «[[ڕایەت ئەلشەغیلە]]» 'ئاڵای ڕەنجدەران' ناونرا. حەیدەری بوو بە ئاخێوەری سەرەکیی گرووپی «ڕایەت ئەلشەغیلە». حەیدەری وزەی خۆی تەرخان کرد بۆ شەڕکردن لە دژی حیزبی شیووعیی و سەرکردەکەی، باسم، بە تایبەتی. لە نێوان شتەکانی تردا، حەیدەری ھەوڵی دا و سەرکەوتوو نەبوو لەوەی [[پارتی کۆمۆنیستی یەکێتیی سۆڤیەت]] قایل بکات کە گرووپەکەی ئەو لەبری [[حیزبی شیووعیی عێراقی]] بناسێنن.&lt;ref&gt;Ismael, Tareq Y. ''[https://books.google.com/books?id=6uAvs4HqVLIC The Rise and Fall of the Communist Party of Iraq]''. [[کامبریج]]/[[نیوویۆرک]]: چاپخانەی [[زانکۆی کامبریج]]، ٢٠٠٨. لاپەڕەکانی ٤٤–٤٥&lt;/ref&gt;

==مەکتەبی ڕامیاریی حیزبی شیووعیی==
لە ١٩٥٦دا، دوای گۆڕانکاری لە سەرکردایەتیی حیزبی شیووعیی عێراقدا، گرووپەکەی حەیدەری دووبارە لەگەڵ پارتەکەدا یەکیان گرتەوە. دوای یەکگرتنەکە، حەیدەری بوو بە ئەندامی [[مەکتەبی ڕامیاری]]ی حیزبی شیووعیی.&lt;ref&gt;Ismael, Tareq Y. ''[https://books.google.com/books?id=6uAvs4HqVLIC The Rise and Fall of the Communist Party of Iraq]''. [[کامبریج]]/[[نیویۆرک]]: چاپخانەی زانکۆی کامبریج، ٢٠٠٨. لاپەڕەکانی ٦٠، ٦٢–٦٣&lt;/ref&gt; حەیدەری بوو بە ھاوکارێکی نزیکی سکرتێری گشتیی نوێ [[سەلام عادل]]، و عادل و حەیدەری پێکەوە یەکێک لە دوو لایەنەکەی ناو مەکتەبی ڕامیارییان پێک ھێنا (ئەوی تریان، کە بە ناسناوی «دەستەی چوار کەسی» دەناسرا، لە لایەن [[بەھاەدین نووری]] سەرکردایەتی دەکرا). بەرەو کۆتاییی ١٩٥٠کان، بارودۆخی ناو مەکتەبی ڕامیاری تێک چوو. «دەستەی چوار کەسی» عادل و حەیدەرییان تۆمەتبار کرد بە تێکدانی پەیوەندییەکان لەگەڵ [[عەبدولکەریم قاسم]].&lt;ref&gt;Ismael, Tareq Y. ''[https://books.google.com/books?id=6uAvs4HqVLIC The Rise and Fall of the Communist Party of Iraq]''. [[کامبریج]]/[[نیویۆرک]]: چاپخانەی زانکۆی کامبریج، ٢٠٠٨. لاپەڕەکانی ٩٢–٩٣&lt;/ref&gt;

==گەڕانەوە بۆ عێراق، کودەتای بەعسییەکان==
لە ئەیلوولی ١٩٦٢دا عادل و حەیدەری گەڕانەوە بۆ عێراق. عادل دیسانەوە سەرپەرشتیی پارتەکەی گرتە ئەستۆ، و سکرتاریەتێکی نوێی پێک ھێنا کە حەیدەری تێیدا سەرۆکی نووسینگەی جووتیارانی پارتەکە بوو.&lt;ref&gt;Ismael, Tareq Y. ''[https://books.google.com/books?id=6uAvs4HqVLIC The Rise and Fall of the Communist Party of Iraq]''. [[کامبریج]]/[[نیویۆرک]]: چاپخانەی زانکۆی کامبریج، ٢٠٠٨. لاپەڕەکانی ١٠٤–١٠٥&lt;/ref&gt;

لەگەڵ [[شۆڕشی ڕەمەزان|کودەتای ٨ی شوباتی ١٩٦٣ی]] [[پارتی بەعس|بەعسییەکان]]، سەرکوتکردنێک لە دژی حیزبی شیووعیی دەستی پێ کرد. حەیدەری توانی لە دەستگیرکردن ڕابکات و بوو بە نھێنی. لەگەڵ عەبدولجەبار وەھبی و ساڵح ئەلعەبلی، حەیدەری «سەرکردایەتیی ناوەندیی پارت»ێکی نوێی دامەزراند. لە ٢٠ی تەممووزی ١٩٦٣دا، حەیدەری دەستگیر کرا و لە سێدارە درا.&lt;ref&gt;Ismael, Tareq Y. ''[https://books.google.com/books?id=6uAvs4HqVLIC The Rise and Fall of the Communist Party of Iraq]''. [[کامبریج]]/[[نیویۆرک]]: چاپخانەی زانکۆی کامبریج، ٢٠٠٨. لاپەڕەکانی ١٠٧–١٠٨&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد]]
[[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٦٣]]</text>
      <sha1>riw266ctdvcfgj0fyuops4s8g6flyei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کەنداوی فارس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296480</id>
    <redirect title="کەنداوی عەرەب" />
    <revision>
      <id>1589702</id>
      <timestamp>2026-06-11T20:02:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <comment>Zemen پەڕەی [[کەنداوی فارس]]ی گواستەوە بۆ [[کەنداوی عەرەب]]: بەپێی وتووێژی پەڕە</comment>
      <origin>1589702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="9cr7m0z65uf0hwk0c1a1nmnwo0dl7zw" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[کەنداوی عەرەب]]</text>
      <sha1>9cr7m0z65uf0hwk0c1a1nmnwo0dl7zw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:کەنداوی فارس</title>
    <ns>1</ns>
    <id>296481</id>
    <redirect title="وتووێژ:کەنداوی عەرەب" />
    <revision>
      <id>1589704</id>
      <timestamp>2026-06-11T20:02:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <comment>Zemen پەڕەی [[وتووێژ:کەنداوی فارس]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:کەنداوی عەرەب]]: بەپێی وتووێژی پەڕە</comment>
      <origin>1589704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="t28wdzl7o07yuozcewzdc5xo7twmnhr" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[وتووێژ:کەنداوی عەرەب]]</text>
      <sha1>t28wdzl7o07yuozcewzdc5xo7twmnhr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>حیزبی شیووعیی عێراقی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296482</id>
    <redirect title="حیزبی شیوعیی عێراقی" />
    <revision>
      <id>1589710</id>
      <timestamp>2026-06-11T20:12:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <comment>Zemen پەڕەی [[حیزبی شیووعیی عێراقی]]ی گواستەوە بۆ [[حیزبی شیوعیی عێراقی]]: ستانداردسازی بەپێی [[وپ:ناوی وتارەکان]]</comment>
      <origin>1589710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="cutxqarcwe68aq07lr04rxaft3rw4hx" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[حیزبی شیوعیی عێراقی]]</text>
      <sha1>cutxqarcwe68aq07lr04rxaft3rw4hx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:حیزبی شیووعیی عێراقی</title>
    <ns>1</ns>
    <id>296483</id>
    <redirect title="وتووێژ:حیزبی شیوعیی عێراقی" />
    <revision>
      <id>1589712</id>
      <timestamp>2026-06-11T20:12:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <comment>Zemen پەڕەی [[وتووێژ:حیزبی شیووعیی عێراقی]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:حیزبی شیوعیی عێراقی]]: ستانداردسازی بەپێی [[وپ:ناوی وتارەکان]]</comment>
      <origin>1589712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73" sha1="pgaf8cotv148yavbfdorslxkd82wtga" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[وتووێژ:حیزبی شیوعیی عێراقی]]</text>
      <sha1>pgaf8cotv148yavbfdorslxkd82wtga</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>حیزبی شیووعیی سووریا - مەکتەبی سیاسی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296484</id>
    <redirect title="حیزبی شیوعیی سووریا (مەکتەبی سیاسی)" />
    <revision>
      <id>1589717</id>
      <timestamp>2026-06-11T20:14:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <comment>Zemen پەڕەی [[حیزبی شیووعیی سووریا - مەکتەبی سیاسی]]ی گواستەوە بۆ [[حیزبی شیوعیی سووریا (مەکتەبی سیاسی)]]: ستانداردسازی بەپێی [[وپ:ناوی وتارەکان]]</comment>
      <origin>1589717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88" sha1="0m3jbxcp5skugzadu7kco1ntgb4zs6z" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[حیزبی شیوعیی سووریا (مەکتەبی سیاسی)]]</text>
      <sha1>0m3jbxcp5skugzadu7kco1ntgb4zs6z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:Djdhheheheh</title>
    <ns>3</ns>
    <id>296485</id>
    <revision>
      <id>1589727</id>
      <timestamp>2026-06-11T20:38:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>11537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ</comment>
      <origin>1589727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8117" sha1="jca9oemj7vgdww8b4jnvew5gfoom5cn" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- &lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;&lt;/span&gt; [[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])&lt;/b&gt; ٢٠:٣٨، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>jca9oemj7vgdww8b4jnvew5gfoom5cn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کۆلێژی تەکنیکی شەقڵاوە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296486</id>
    <revision>
      <id>1589732</id>
      <timestamp>2026-06-11T22:34:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hikmat-Maghdid</username>
        <id>76900</id>
      </contributor>
      <comment>دروستکردنی وتار دەربارەی کۆلێژی تەکنیکی شەقڵاوە</comment>
      <origin>1589732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6437" sha1="ky6lulwwds2tqeasifr6150xvvhliq9" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی زانکۆ|ناو=Shaqlawa Technical College|ناوی_ڕەسەن=کۆلێژی تەکنیکی شەقڵاوە|جۆر=حکوومی|دامەزران=٢٠٠٢|زانکۆ=[[زانکۆی پۆلیتەکنیکی هەولێر]]|ڕاگر=د. عبدالخالق نادر|شار=[[شەقڵاوە]]|وڵات=[[عێراق]]|ماڵپەڕ={{URL|https://epu.edu.iq/shaqlawa-technical-college}}|پۆتانەکان={{coord|36.4065279|N|44.3112479|E|display=inline,title}}|نەخشەی_شوێن=Iraq|mapframe=yes}}

'''کۆلێژی تەکنیکی شەقڵاوە''' دامەزراوەیەکی خوێندنی باڵای حکوومییە کە دەکەوێتە شارۆچکەی [[شەقڵاوە]] لە پارێزگای [[هەولێر]]، لە [[هەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستانی]] عێراق. ئەم کۆلێژە لە ساڵی ٢٠٠٢ دامەزراوە و یەکێکە لە کۆلێژەکانی سەر بە [[:en:Erbil_Polytechnic_University|زانکۆی پۆلیتەکنیکی هەولێر]]. کۆلێژەکە خوێندنی تەکنیکی و پیشەیی لە چەندین بواری جیاوازی زانستی و کارگێڕیدا دابین دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Shaqlawa Technical Collage |ناونیشان=https://epu.edu.iq/shaqlawa-technical-collage/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-11 |وێبگە=Erbil Polytechnic University |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
ئەم دامەزراوەیە سەرەتا لە ساڵی ٢٠٠٢ وەک &quot;پەیمانگای تەکنیکی شەقڵاوە&quot; دەستی بەکارەکانی کرد. بەهۆی فراوانبوونی پڕۆگرامە ئەکادیمییەکان و زیادبوونی ژمارەی خوێندکاران، دواتر گۆڕدرا بۆ کۆلێژی تەکنیکی و خوێندنی چوار ساڵەی (بەکالۆریۆسی تەکنیکی) تێدا کرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Shaqlawa Technical Collage |ناونیشان=https://epu.edu.iq/shaqlawa-technical-collage/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-11 |وێبگە=Erbil Polytechnic University |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== بەشە زانستییەکان ==
کۆلێژەکە لە ڕێگەی چەند بەشێکی پسپۆڕەوە بڕوانامەی بەکالۆریۆس دەبەخشێت:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Shaqlawa Technical Collage |ناونیشان=https://epu.edu.iq/shaqlawa-technical-collage/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-11 |وێبگە=Erbil Polytechnic University |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

* '''پەرستاری:''' مەشق و ڕاهێنانی کلینیکی و تەندروستی دابین دەکات.
* '''تەکنەلۆژیای زانیاری (IT):''' جەخت لەسەر سیستەمە نەرمەکاڵاییەکان و تۆڕەکان دەکاتەوە.
* '''شیکاری نەخۆشییەکان:''' پەرە بە کارامەییەکانی دەستنیشانکردنی تاقیگەیی دەدات.
* '''تەکنیکی نژیاروانی:''' تایبەتە بە دیزاینی ئەندازیاری و وێنەکێشانی تەکنیکی.
* '''دروستکردن و تەلارسازی:''' جەخت لەسەر بنەماکانی ئەندازیاری شارستانی و بەڕێوەبردنی پڕۆژە دەکاتەوە.
* '''ڤێتێرنەری:''' تایبەتە بە تەندروستی ئاژەڵ و زانستە ڤێتێرنەرییەکان.
* '''کارگێڕی کار:''' بوارەکانی بەڕێوەبردنی ڕێکخراوەیی و ژمێریاری دەگرێتەوە.
* '''سیستەمی زانیاریی کارگێڕی (MIS):''' بەڕێوەبردنی کار و تەکنەلۆژیای زانیاری پێکەوە دەبەستێتەوە.
* '''کۆنترۆڵی جۆری خۆراک:''' جەخت لەسەر سەلامەتی خۆراک و ستانداردەکانی تاقیگە دەکاتەوە.
* '''کارگێڕی گەشتیاری:''' ئامانجی پێگەیاندنی کادری شارەزایە بۆ کەرتی گەشتیاری و میوانداری لە ناوچەکەدا.

== داهێنان و چالاکییەکان ==
خوێندکارانی کۆلێژەکە ڕۆڵیان هەبووە لە داهێنانی تەکنیکیدا. لە ساڵی ٢٠٢٣، گروپێک لە خوێندکارانی کۆلێژەکە نموونەیەکی سەرەتایییان بۆ چاویلکەیەکی زیرەک داهێنا کە یارمەتی کەسانی نابینا دەدات، ئەم پڕۆژەیە دەنگدانەوەیەکی میدیایی باشی هەبوو&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=کوردستان 24 |first=Kurdistan24- |ڕێکەوت=2024-05-14 |سەردێڕ=چوار خوێندکار دوو چاویلکەی زیرەکیان بۆ نابینایان دروست کردووە |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/258062/slug |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-11 |وێبگە=چوار خوێندکار دوو چاویلکەی زیرەکیان بۆ نابینایان دروست کردووە}}&lt;/ref&gt;. هەروەها کۆلێژەکە پەیوەندی ئەکادیمی بەردەوامی لەگەڵ زانکۆکانی تری ناوچەکەدا هەیە، وەک [https://knu.edu.iq/news-single.php?newsId=238&amp;lang=ku زانکۆی نۆڵج]، بە مەبەستی ئاڵوگۆڕی زانستی و بەکارهێنانی تاقیگەکان&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=University |first=Knowledge |سەردێڕ=Shaqlawa Technical College held a scientific trip to Knowledge University |ناونیشان=https://knu.edu.iq/news-single.php?newsId=238 |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-11 |وێبگە=Knowledge University |زمان=ar-IQ}}&lt;/ref&gt;.

== دانپێدانانی زانستی ==
کۆلێژی تەکنیکی شەقڵاوە بە فەرمی لەلایەن وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستیی حکوومەتی هەرێمی کوردستانەوە ناسراوە و دانپێدانراوە. هەروەها پەیڕەوی هەموو ستانداردە ئەکادیمییەکانی زانکۆی پۆلیتەکنیکی هەولێر دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Shaqlawa Technical Collage |ناونیشان=https://epu.edu.iq/shaqlawa-technical-collage/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-11 |وێبگە=Erbil Polytechnic University |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>ky6lulwwds2tqeasifr6150xvvhliq9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:کوردانی ئیسرائیل</title>
    <ns>1</ns>
    <id>296487</id>
    <revision>
      <id>1589734</id>
      <timestamp>2026-06-12T00:00:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوە */ بەشی نوێ</comment>
      <origin>1589734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="445" sha1="t2ri69drzkxx9v0x66tdgyei067hak8" xml:space="preserve">== سەرچاوە ==

{{و|Zemen}} سەرچاوە کوا بۆ ئەو پەڕگەیەی داتناوە؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٠٠، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>t2ri69drzkxx9v0x66tdgyei067hak8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589735</id>
      <parentid>1589734</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T00:07:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوە */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1589735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1284" sha1="nj6djk3u0zzp2q4yjxlhefyzzglnfm2" xml:space="preserve">== سەرچاوە ==

{{و|Zemen}} سەرچاوە کوا بۆ ئەو پەڕگەیەی داتناوە؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٠٠، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:ئەو پەڕگانە پێویستیان بە سەرچاوە نییە، لە [[ھاوزایەندخوازی#کوردستان]] ھەمان حاڵەت ھەیە، ئاڵایەکی خەیاڵی کە کەسێ لە خۆیەوە دروستی کردوە، دانراوە گوایە لە سۆشڵ میدیا بەکارھێنانی ھەیە، ئەمەش دەکرێ ھەمان دۆخی ھەبێت. و نەکەی بێ وتووێژ دەستکاری بگەڕێنیتەوە کە دەبوو پێش لابردنیشی وتووێژت بکردایە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٠:٠٧، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>nj6djk3u0zzp2q4yjxlhefyzzglnfm2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589738</id>
      <parentid>1589735</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T00:13:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوە */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1589738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1823" sha1="16k68wcp9ojlkbv0c8xuqenrrsu534l" xml:space="preserve">== سەرچاوە ==

{{و|Zemen}} سەرچاوە کوا بۆ ئەو پەڕگەیەی داتناوە؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٠٠، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:ئەو پەڕگانە پێویستیان بە سەرچاوە نییە، لە [[ھاوزایەندخوازی#کوردستان]] ھەمان حاڵەت ھەیە، ئاڵایەکی خەیاڵی کە کەسێ لە خۆیەوە دروستی کردوە، دانراوە گوایە لە سۆشڵ میدیا بەکارھێنانی ھەیە، ئەمەش دەکرێ ھەمان دۆخی ھەبێت. و نەکەی بێ وتووێژ دەستکاری بگەڕێنیتەوە کە دەبوو پێش لابردنیشی وتووێژت بکردایە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٠:٠٧، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] کێ لە سۆشیال میدیا بەکاری هێناوە؟ ئەتوانیت یەک بەستەر دابێیت بەکارهێنانی بسەلمێنیت؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:١٣، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>16k68wcp9ojlkbv0c8xuqenrrsu534l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589740</id>
      <parentid>1589738</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T00:15:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوە */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1589740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2381" sha1="djllrro7cr0aceugimskoj64u17mmap" xml:space="preserve">== سەرچاوە ==

{{و|Zemen}} سەرچاوە کوا بۆ ئەو پەڕگەیەی داتناوە؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٠٠، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:ئەو پەڕگانە پێویستیان بە سەرچاوە نییە، لە [[ھاوزایەندخوازی#کوردستان]] ھەمان حاڵەت ھەیە، ئاڵایەکی خەیاڵی کە کەسێ لە خۆیەوە دروستی کردوە، دانراوە گوایە لە سۆشڵ میدیا بەکارھێنانی ھەیە، ئەمەش دەکرێ ھەمان دۆخی ھەبێت. و نەکەی بێ وتووێژ دەستکاری بگەڕێنیتەوە کە دەبوو پێش لابردنیشی وتووێژت بکردایە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٠:٠٧، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] کێ لە سۆشیال میدیا بەکاری هێناوە؟ ئەتوانیت یەک بەستەر دابێیت بەکارهێنانی بسەلمێنیت؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:١٣، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::و تکایە [[وپ:ئاکار|شارستانی بە]] لەکاتی گفتوگۆکردن. ویکیپیدیا مەلعەبی تۆ نییە تاکوو بە هەڕەشە قسە لەگەڵ خەڵکی بکەیت. :) &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:١٥، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>djllrro7cr0aceugimskoj64u17mmap</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589742</id>
      <parentid>1589740</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T00:18:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوە */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1589742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3061" sha1="26g7321f23sqk1uebj80ihrwz7vvk48" xml:space="preserve">== سەرچاوە ==

{{و|Zemen}} سەرچاوە کوا بۆ ئەو پەڕگەیەی داتناوە؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٠٠، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:ئەو پەڕگانە پێویستیان بە سەرچاوە نییە، لە [[ھاوزایەندخوازی#کوردستان]] ھەمان حاڵەت ھەیە، ئاڵایەکی خەیاڵی کە کەسێ لە خۆیەوە دروستی کردوە، دانراوە گوایە لە سۆشڵ میدیا بەکارھێنانی ھەیە، ئەمەش دەکرێ ھەمان دۆخی ھەبێت. و نەکەی بێ وتووێژ دەستکاری بگەڕێنیتەوە کە دەبوو پێش لابردنیشی وتووێژت بکردایە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٠:٠٧، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] کێ لە سۆشیال میدیا بەکاری هێناوە؟ ئەتوانیت یەک بەستەر دابێیت بەکارهێنانی بسەلمێنیت؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:١٣، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::و تکایە [[وپ:ئاکار|شارستانی بە]] لەکاتی گفتوگۆکردن. ویکیپیدیا مەلعەبی تۆ نییە تاکوو بە هەڕەشە قسە لەگەڵ خەڵکی بکەیت. :) &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:١٥، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::نووسیومە 'گوایە'، دروستکەرەکەی وای دەوت من نازانم. تەنیا ئاگادارم کردویتەوە بەدوور بیت لە شەڕە دەستکاری، گەر شوێنێک هەبێ بە ناوی پەڕەی وتووێژ و پێشت وابووە شایەنی وتووێژە، ناکرێ دەستکاریی وتارەکە بکەیت. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٠:١٨، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>26g7321f23sqk1uebj80ihrwz7vvk48</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589744</id>
      <parentid>1589742</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T00:23:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوە */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1589744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4561" sha1="jut8xv8qg736s5vlcsqlkoep9cq4yrk" xml:space="preserve">== سەرچاوە ==

{{و|Zemen}} سەرچاوە کوا بۆ ئەو پەڕگەیەی داتناوە؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٠٠، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:ئەو پەڕگانە پێویستیان بە سەرچاوە نییە، لە [[ھاوزایەندخوازی#کوردستان]] ھەمان حاڵەت ھەیە، ئاڵایەکی خەیاڵی کە کەسێ لە خۆیەوە دروستی کردوە، دانراوە گوایە لە سۆشڵ میدیا بەکارھێنانی ھەیە، ئەمەش دەکرێ ھەمان دۆخی ھەبێت. و نەکەی بێ وتووێژ دەستکاری بگەڕێنیتەوە کە دەبوو پێش لابردنیشی وتووێژت بکردایە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٠:٠٧، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] کێ لە سۆشیال میدیا بەکاری هێناوە؟ ئەتوانیت یەک بەستەر دابێیت بەکارهێنانی بسەلمێنیت؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:١٣، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::و تکایە [[وپ:ئاکار|شارستانی بە]] لەکاتی گفتوگۆکردن. ویکیپیدیا مەلعەبی تۆ نییە تاکوو بە هەڕەشە قسە لەگەڵ خەڵکی بکەیت. :) &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:١٥، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::نووسیومە 'گوایە'، دروستکەرەکەی وای دەوت من نازانم. تەنیا ئاگادارم کردویتەوە بەدوور بیت لە شەڕە دەستکاری، گەر شوێنێک هەبێ بە ناوی پەڕەی وتووێژ و پێشت وابووە شایەنی وتووێژە، ناکرێ دەستکاریی وتارەکە بکەیت. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٠:١٨، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] گوایە لە ویکیپیدیا نییە، ئێرە شوێنی سەلماندنیبوونە، بۆیە بەڵگەت هەیە لە ژیانی ڕاستیدا ئەگەر لە ئۆنلاینیش بێت ئەم ئاڵایە لەلایەن هیچ کوردێکی ئیسرائیلییەوە بەکارهاتبێت؟ ئەگەر بەڵێ فەرموو بیسەلمێنە، ئەگەر نا، نابێت ئەو وێنەیە هەبێت چوونکە ئاڵایەکی خەیاڵییەوە و بەکارهێنانی لە داڕێژەی اینفۆبۆکسدا تەنیا بۆ سەرنج ڕاکێشانە بۆی. ویکیپیدیا زانستنامەیەکی کراوەیە کە هەموو کەسێ ئەتوانێ دەستکاری بکات، بۆیە دەکرێ دەستکاری بکەم. لە وەڵامدا ئەڵێم جەنابتان لە شەڕە دەستکاری بووەستن و وتووێژ بکەن، ئەگەر هاتوو یەک بەڵگەی بەکارهێنانی لەلایەن کوردێکی ئیسرائیلییەوە هەیە، فەرموو دایبنێ. کە سەلماندت ئەتوانی دایبنێیتەوە. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٢٣، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>jut8xv8qg736s5vlcsqlkoep9cq4yrk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589750</id>
      <parentid>1589744</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T00:49:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوە */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1589750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5290" sha1="tkbh1ddrt8cvcnqfgdtl84djcaovzrk" xml:space="preserve">== سەرچاوە ==

{{و|Zemen}} سەرچاوە کوا بۆ ئەو پەڕگەیەی داتناوە؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٠٠، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:ئەو پەڕگانە پێویستیان بە سەرچاوە نییە، لە [[ھاوزایەندخوازی#کوردستان]] ھەمان حاڵەت ھەیە، ئاڵایەکی خەیاڵی کە کەسێ لە خۆیەوە دروستی کردوە، دانراوە گوایە لە سۆشڵ میدیا بەکارھێنانی ھەیە، ئەمەش دەکرێ ھەمان دۆخی ھەبێت. و نەکەی بێ وتووێژ دەستکاری بگەڕێنیتەوە کە دەبوو پێش لابردنیشی وتووێژت بکردایە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٠:٠٧، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] کێ لە سۆشیال میدیا بەکاری هێناوە؟ ئەتوانیت یەک بەستەر دابێیت بەکارهێنانی بسەلمێنیت؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:١٣، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::و تکایە [[وپ:ئاکار|شارستانی بە]] لەکاتی گفتوگۆکردن. ویکیپیدیا مەلعەبی تۆ نییە تاکوو بە هەڕەشە قسە لەگەڵ خەڵکی بکەیت. :) &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:١٥، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::نووسیومە 'گوایە'، دروستکەرەکەی وای دەوت من نازانم. تەنیا ئاگادارم کردویتەوە بەدوور بیت لە شەڕە دەستکاری، گەر شوێنێک هەبێ بە ناوی پەڕەی وتووێژ و پێشت وابووە شایەنی وتووێژە، ناکرێ دەستکاریی وتارەکە بکەیت. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٠:١٨، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] گوایە لە ویکیپیدیا نییە، ئێرە شوێنی سەلماندنیبوونە، بۆیە بەڵگەت هەیە لە ژیانی ڕاستیدا ئەگەر لە ئۆنلاینیش بێت ئەم ئاڵایە لەلایەن هیچ کوردێکی ئیسرائیلییەوە بەکارهاتبێت؟ ئەگەر بەڵێ فەرموو بیسەلمێنە، ئەگەر نا، نابێت ئەو وێنەیە هەبێت چوونکە ئاڵایەکی خەیاڵییەوە و بەکارهێنانی لە داڕێژەی اینفۆبۆکسدا تەنیا بۆ سەرنج ڕاکێشانە بۆی. ویکیپیدیا زانستنامەیەکی کراوەیە کە هەموو کەسێ ئەتوانێ دەستکاری بکات، بۆیە دەکرێ دەستکاری بکەم. لە وەڵامدا ئەڵێم جەنابتان لە شەڕە دەستکاری بووەستن و وتووێژ بکەن، ئەگەر هاتوو یەک بەڵگەی بەکارهێنانی لەلایەن کوردێکی ئیسرائیلییەوە هەیە، فەرموو دایبنێ. کە سەلماندت ئەتوانی دایبنێیتەوە. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٢٣، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تکایە ئەو شەڕە دەستکارییە ڕابگرن لەسەر شتێک رێکبکەون ئینجا دەستکاری پەڕەکە بکەن، ھێشتا نازانم بەتەواوی مەسەلە چییە و دواتر سەیرێکی ئەکەم بەڵام ئەم تێبنییە تکایە بۆ ھەردوولا بێت لەدوای ئەمە شەڕە دەستکاری دووبارە نەبێتەوە و گفتوگۆی بەردەوامی پێبدەن... [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٠:٤٩، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>tkbh1ddrt8cvcnqfgdtl84djcaovzrk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589751</id>
      <parentid>1589750</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T00:53:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوە */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1589751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6568" sha1="bztqhhmjzfl6a3t4039logf2v4ji57u" xml:space="preserve">== سەرچاوە ==

{{و|Zemen}} سەرچاوە کوا بۆ ئەو پەڕگەیەی داتناوە؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٠٠، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:ئەو پەڕگانە پێویستیان بە سەرچاوە نییە، لە [[ھاوزایەندخوازی#کوردستان]] ھەمان حاڵەت ھەیە، ئاڵایەکی خەیاڵی کە کەسێ لە خۆیەوە دروستی کردوە، دانراوە گوایە لە سۆشڵ میدیا بەکارھێنانی ھەیە، ئەمەش دەکرێ ھەمان دۆخی ھەبێت. و نەکەی بێ وتووێژ دەستکاری بگەڕێنیتەوە کە دەبوو پێش لابردنیشی وتووێژت بکردایە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٠:٠٧، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] کێ لە سۆشیال میدیا بەکاری هێناوە؟ ئەتوانیت یەک بەستەر دابێیت بەکارهێنانی بسەلمێنیت؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:١٣، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::و تکایە [[وپ:ئاکار|شارستانی بە]] لەکاتی گفتوگۆکردن. ویکیپیدیا مەلعەبی تۆ نییە تاکوو بە هەڕەشە قسە لەگەڵ خەڵکی بکەیت. :) &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:١٥، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::نووسیومە 'گوایە'، دروستکەرەکەی وای دەوت من نازانم. تەنیا ئاگادارم کردویتەوە بەدوور بیت لە شەڕە دەستکاری، گەر شوێنێک هەبێ بە ناوی پەڕەی وتووێژ و پێشت وابووە شایەنی وتووێژە، ناکرێ دەستکاریی وتارەکە بکەیت. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٠:١٨، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] گوایە لە ویکیپیدیا نییە، ئێرە شوێنی سەلماندنیبوونە، بۆیە بەڵگەت هەیە لە ژیانی ڕاستیدا ئەگەر لە ئۆنلاینیش بێت ئەم ئاڵایە لەلایەن هیچ کوردێکی ئیسرائیلییەوە بەکارهاتبێت؟ ئەگەر بەڵێ فەرموو بیسەلمێنە، ئەگەر نا، نابێت ئەو وێنەیە هەبێت چوونکە ئاڵایەکی خەیاڵییەوە و بەکارهێنانی لە داڕێژەی اینفۆبۆکسدا تەنیا بۆ سەرنج ڕاکێشانە بۆی. ویکیپیدیا زانستنامەیەکی کراوەیە کە هەموو کەسێ ئەتوانێ دەستکاری بکات، بۆیە دەکرێ دەستکاری بکەم. لە وەڵامدا ئەڵێم جەنابتان لە شەڕە دەستکاری بووەستن و وتووێژ بکەن، ئەگەر هاتوو یەک بەڵگەی بەکارهێنانی لەلایەن کوردێکی ئیسرائیلییەوە هەیە، فەرموو دایبنێ. کە سەلماندت ئەتوانی دایبنێیتەوە. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٢٣، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تکایە ئەو شەڕە دەستکارییە ڕابگرن لەسەر شتێک رێکبکەون ئینجا دەستکاری پەڕەکە بکەن، ھێشتا نازانم بەتەواوی مەسەلە چییە و دواتر سەیرێکی ئەکەم بەڵام ئەم تێبنییە تکایە بۆ ھەردوولا بێت لەدوای ئەمە شەڕە دەستکاری دووبارە نەبێتەوە و گفتوگۆی بەردەوامی پێبدەن... [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٠:٤٩، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] شەڕە دەستکاری ئەو بەکارهێنەرە دەستی پێ کردووە. ئەیەوێت پەڕگەیەک هەبێت لە وتارەکە پێش ئەوەی بیسەلمێنێت ئەسڵەن ئەم ئاڵایە بەکارهێنانی هەبووە لە هیچ شوێنێک لە سۆشیال میدیا لەلایەن هیچ کوردێکی ئیسرائیلییەوە؟ تەبعەن ئەبێ بەڵگەی بۆ دابنێ پێش ئەوەی لە وتارەکە دابنرێت کە بەکارهێنانی هەیە، ئەگەر چیش پۆستێکی سۆشیال میدیاش بێت لەلایەن ئەندامێکی ئەو کۆمەڵەیەوە. تەنیا تا بیسەلمێنێت لایەنی کەم گرووپێک هەن کە ئەم سیمبۆلەیان پێ گرنگە یان بەکاری دێنن بۆ دەربڕینی شووناسی خۆیان. وایە یان نا؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٥٣، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>bztqhhmjzfl6a3t4039logf2v4ji57u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589754</id>
      <parentid>1589751</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T01:01:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوە */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1589754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7175" sha1="hbxm3oenntkgjzalrp8mguxj6j1hsww" xml:space="preserve">== سەرچاوە ==

{{و|Zemen}} سەرچاوە کوا بۆ ئەو پەڕگەیەی داتناوە؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٠٠، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:ئەو پەڕگانە پێویستیان بە سەرچاوە نییە، لە [[ھاوزایەندخوازی#کوردستان]] ھەمان حاڵەت ھەیە، ئاڵایەکی خەیاڵی کە کەسێ لە خۆیەوە دروستی کردوە، دانراوە گوایە لە سۆشڵ میدیا بەکارھێنانی ھەیە، ئەمەش دەکرێ ھەمان دۆخی ھەبێت. و نەکەی بێ وتووێژ دەستکاری بگەڕێنیتەوە کە دەبوو پێش لابردنیشی وتووێژت بکردایە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٠:٠٧، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] کێ لە سۆشیال میدیا بەکاری هێناوە؟ ئەتوانیت یەک بەستەر دابێیت بەکارهێنانی بسەلمێنیت؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:١٣، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::و تکایە [[وپ:ئاکار|شارستانی بە]] لەکاتی گفتوگۆکردن. ویکیپیدیا مەلعەبی تۆ نییە تاکوو بە هەڕەشە قسە لەگەڵ خەڵکی بکەیت. :) &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:١٥، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::نووسیومە 'گوایە'، دروستکەرەکەی وای دەوت من نازانم. تەنیا ئاگادارم کردویتەوە بەدوور بیت لە شەڕە دەستکاری، گەر شوێنێک هەبێ بە ناوی پەڕەی وتووێژ و پێشت وابووە شایەنی وتووێژە، ناکرێ دەستکاریی وتارەکە بکەیت. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٠:١٨، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] گوایە لە ویکیپیدیا نییە، ئێرە شوێنی سەلماندنیبوونە، بۆیە بەڵگەت هەیە لە ژیانی ڕاستیدا ئەگەر لە ئۆنلاینیش بێت ئەم ئاڵایە لەلایەن هیچ کوردێکی ئیسرائیلییەوە بەکارهاتبێت؟ ئەگەر بەڵێ فەرموو بیسەلمێنە، ئەگەر نا، نابێت ئەو وێنەیە هەبێت چوونکە ئاڵایەکی خەیاڵییەوە و بەکارهێنانی لە داڕێژەی اینفۆبۆکسدا تەنیا بۆ سەرنج ڕاکێشانە بۆی. ویکیپیدیا زانستنامەیەکی کراوەیە کە هەموو کەسێ ئەتوانێ دەستکاری بکات، بۆیە دەکرێ دەستکاری بکەم. لە وەڵامدا ئەڵێم جەنابتان لە شەڕە دەستکاری بووەستن و وتووێژ بکەن، ئەگەر هاتوو یەک بەڵگەی بەکارهێنانی لەلایەن کوردێکی ئیسرائیلییەوە هەیە، فەرموو دایبنێ. کە سەلماندت ئەتوانی دایبنێیتەوە. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٢٣، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تکایە ئەو شەڕە دەستکارییە ڕابگرن لەسەر شتێک رێکبکەون ئینجا دەستکاری پەڕەکە بکەن، ھێشتا نازانم بەتەواوی مەسەلە چییە و دواتر سەیرێکی ئەکەم بەڵام ئەم تێبنییە تکایە بۆ ھەردوولا بێت لەدوای ئەمە شەڕە دەستکاری دووبارە نەبێتەوە و گفتوگۆی بەردەوامی پێبدەن... [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٠:٤٩، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] شەڕە دەستکاری ئەو بەکارهێنەرە دەستی پێ کردووە. ئەیەوێت پەڕگەیەک هەبێت لە وتارەکە پێش ئەوەی بیسەلمێنێت ئەسڵەن ئەم ئاڵایە بەکارهێنانی هەبووە لە هیچ شوێنێک لە سۆشیال میدیا لەلایەن هیچ کوردێکی ئیسرائیلییەوە؟ تەبعەن ئەبێ بەڵگەی بۆ دابنێ پێش ئەوەی لە وتارەکە دابنرێت کە بەکارهێنانی هەیە، ئەگەر چیش پۆستێکی سۆشیال میدیاش بێت لەلایەن ئەندامێکی ئەو کۆمەڵەیەوە. تەنیا تا بیسەلمێنێت لایەنی کەم گرووپێک هەن کە ئەم سیمبۆلەیان پێ گرنگە یان بەکاری دێنن بۆ دەربڕینی شووناسی خۆیان. وایە یان نا؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٥٣، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::[[وتووێژ:ھاوزایەندخوازی|لێرە]] دروستکەری ئاڵاکە کۆمەڵێک بەستەری سۆشڵ میدیای داناوە لەگەڵ ڕێکخراوێکی بووکەڵەیی نافەرمی، ئەمە دەبێتە سەرچاوە؟ گوایە قسەی من نییە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠١:٠١، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>hbxm3oenntkgjzalrp8mguxj6j1hsww</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589758</id>
      <parentid>1589754</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T01:05:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوە */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1589758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7990" sha1="dnvefffhj4ou7ve9ukvt8tqgxc59o2w" xml:space="preserve">== سەرچاوە ==

{{و|Zemen}} سەرچاوە کوا بۆ ئەو پەڕگەیەی داتناوە؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٠٠، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:ئەو پەڕگانە پێویستیان بە سەرچاوە نییە، لە [[ھاوزایەندخوازی#کوردستان]] ھەمان حاڵەت ھەیە، ئاڵایەکی خەیاڵی کە کەسێ لە خۆیەوە دروستی کردوە، دانراوە گوایە لە سۆشڵ میدیا بەکارھێنانی ھەیە، ئەمەش دەکرێ ھەمان دۆخی ھەبێت. و نەکەی بێ وتووێژ دەستکاری بگەڕێنیتەوە کە دەبوو پێش لابردنیشی وتووێژت بکردایە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٠:٠٧، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] کێ لە سۆشیال میدیا بەکاری هێناوە؟ ئەتوانیت یەک بەستەر دابێیت بەکارهێنانی بسەلمێنیت؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:١٣، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::و تکایە [[وپ:ئاکار|شارستانی بە]] لەکاتی گفتوگۆکردن. ویکیپیدیا مەلعەبی تۆ نییە تاکوو بە هەڕەشە قسە لەگەڵ خەڵکی بکەیت. :) &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:١٥، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::نووسیومە 'گوایە'، دروستکەرەکەی وای دەوت من نازانم. تەنیا ئاگادارم کردویتەوە بەدوور بیت لە شەڕە دەستکاری، گەر شوێنێک هەبێ بە ناوی پەڕەی وتووێژ و پێشت وابووە شایەنی وتووێژە، ناکرێ دەستکاریی وتارەکە بکەیت. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٠:١٨، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] گوایە لە ویکیپیدیا نییە، ئێرە شوێنی سەلماندنیبوونە، بۆیە بەڵگەت هەیە لە ژیانی ڕاستیدا ئەگەر لە ئۆنلاینیش بێت ئەم ئاڵایە لەلایەن هیچ کوردێکی ئیسرائیلییەوە بەکارهاتبێت؟ ئەگەر بەڵێ فەرموو بیسەلمێنە، ئەگەر نا، نابێت ئەو وێنەیە هەبێت چوونکە ئاڵایەکی خەیاڵییەوە و بەکارهێنانی لە داڕێژەی اینفۆبۆکسدا تەنیا بۆ سەرنج ڕاکێشانە بۆی. ویکیپیدیا زانستنامەیەکی کراوەیە کە هەموو کەسێ ئەتوانێ دەستکاری بکات، بۆیە دەکرێ دەستکاری بکەم. لە وەڵامدا ئەڵێم جەنابتان لە شەڕە دەستکاری بووەستن و وتووێژ بکەن، ئەگەر هاتوو یەک بەڵگەی بەکارهێنانی لەلایەن کوردێکی ئیسرائیلییەوە هەیە، فەرموو دایبنێ. کە سەلماندت ئەتوانی دایبنێیتەوە. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٢٣، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تکایە ئەو شەڕە دەستکارییە ڕابگرن لەسەر شتێک رێکبکەون ئینجا دەستکاری پەڕەکە بکەن، ھێشتا نازانم بەتەواوی مەسەلە چییە و دواتر سەیرێکی ئەکەم بەڵام ئەم تێبنییە تکایە بۆ ھەردوولا بێت لەدوای ئەمە شەڕە دەستکاری دووبارە نەبێتەوە و گفتوگۆی بەردەوامی پێبدەن... [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٠:٤٩، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] شەڕە دەستکاری ئەو بەکارهێنەرە دەستی پێ کردووە. ئەیەوێت پەڕگەیەک هەبێت لە وتارەکە پێش ئەوەی بیسەلمێنێت ئەسڵەن ئەم ئاڵایە بەکارهێنانی هەبووە لە هیچ شوێنێک لە سۆشیال میدیا لەلایەن هیچ کوردێکی ئیسرائیلییەوە؟ تەبعەن ئەبێ بەڵگەی بۆ دابنێ پێش ئەوەی لە وتارەکە دابنرێت کە بەکارهێنانی هەیە، ئەگەر چیش پۆستێکی سۆشیال میدیاش بێت لەلایەن ئەندامێکی ئەو کۆمەڵەیەوە. تەنیا تا بیسەلمێنێت لایەنی کەم گرووپێک هەن کە ئەم سیمبۆلەیان پێ گرنگە یان بەکاری دێنن بۆ دەربڕینی شووناسی خۆیان. وایە یان نا؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٥٣، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::[[وتووێژ:ھاوزایەندخوازی|لێرە]] دروستکەری ئاڵاکە کۆمەڵێک بەستەری سۆشڵ میدیای داناوە لەگەڵ ڕێکخراوێکی بووکەڵەیی نافەرمی، ئەمە دەبێتە سەرچاوە؟ گوایە قسەی من نییە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠١:٠١، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] تکایە [[وپ:ئاکار|ئاکارت جوان بێ]]، ئێرە ویکیپیدیایە و زانستنامەیە، دووبارە. باس باسی ئەو ئاڵایەیە کە لەم پەڕەیەدا هەیە، بابەت مەگۆڕە و باسی پەڕگەی تر مەکە. کوانێ بەستەرەکانی سۆشیال میدیا کە هەبوون و بەکارهێنانی ئەو پەڕگەیە ئەسەلمێنن؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠١:٠٥، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>dnvefffhj4ou7ve9ukvt8tqgxc59o2w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589761</id>
      <parentid>1589758</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T01:14:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوە */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1589761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9272" sha1="tpd2nhvocqmp8xdrf6ukdjv5oxkl062" xml:space="preserve">== سەرچاوە ==

{{و|Zemen}} سەرچاوە کوا بۆ ئەو پەڕگەیەی داتناوە؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٠٠، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:ئەو پەڕگانە پێویستیان بە سەرچاوە نییە، لە [[ھاوزایەندخوازی#کوردستان]] ھەمان حاڵەت ھەیە، ئاڵایەکی خەیاڵی کە کەسێ لە خۆیەوە دروستی کردوە، دانراوە گوایە لە سۆشڵ میدیا بەکارھێنانی ھەیە، ئەمەش دەکرێ ھەمان دۆخی ھەبێت. و نەکەی بێ وتووێژ دەستکاری بگەڕێنیتەوە کە دەبوو پێش لابردنیشی وتووێژت بکردایە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٠:٠٧، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] کێ لە سۆشیال میدیا بەکاری هێناوە؟ ئەتوانیت یەک بەستەر دابێیت بەکارهێنانی بسەلمێنیت؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:١٣، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::و تکایە [[وپ:ئاکار|شارستانی بە]] لەکاتی گفتوگۆکردن. ویکیپیدیا مەلعەبی تۆ نییە تاکوو بە هەڕەشە قسە لەگەڵ خەڵکی بکەیت. :) &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:١٥، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::نووسیومە 'گوایە'، دروستکەرەکەی وای دەوت من نازانم. تەنیا ئاگادارم کردویتەوە بەدوور بیت لە شەڕە دەستکاری، گەر شوێنێک هەبێ بە ناوی پەڕەی وتووێژ و پێشت وابووە شایەنی وتووێژە، ناکرێ دەستکاریی وتارەکە بکەیت. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٠:١٨، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] گوایە لە ویکیپیدیا نییە، ئێرە شوێنی سەلماندنیبوونە، بۆیە بەڵگەت هەیە لە ژیانی ڕاستیدا ئەگەر لە ئۆنلاینیش بێت ئەم ئاڵایە لەلایەن هیچ کوردێکی ئیسرائیلییەوە بەکارهاتبێت؟ ئەگەر بەڵێ فەرموو بیسەلمێنە، ئەگەر نا، نابێت ئەو وێنەیە هەبێت چوونکە ئاڵایەکی خەیاڵییەوە و بەکارهێنانی لە داڕێژەی اینفۆبۆکسدا تەنیا بۆ سەرنج ڕاکێشانە بۆی. ویکیپیدیا زانستنامەیەکی کراوەیە کە هەموو کەسێ ئەتوانێ دەستکاری بکات، بۆیە دەکرێ دەستکاری بکەم. لە وەڵامدا ئەڵێم جەنابتان لە شەڕە دەستکاری بووەستن و وتووێژ بکەن، ئەگەر هاتوو یەک بەڵگەی بەکارهێنانی لەلایەن کوردێکی ئیسرائیلییەوە هەیە، فەرموو دایبنێ. کە سەلماندت ئەتوانی دایبنێیتەوە. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٢٣، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تکایە ئەو شەڕە دەستکارییە ڕابگرن لەسەر شتێک رێکبکەون ئینجا دەستکاری پەڕەکە بکەن، ھێشتا نازانم بەتەواوی مەسەلە چییە و دواتر سەیرێکی ئەکەم بەڵام ئەم تێبنییە تکایە بۆ ھەردوولا بێت لەدوای ئەمە شەڕە دەستکاری دووبارە نەبێتەوە و گفتوگۆی بەردەوامی پێبدەن... [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٠:٤٩، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] شەڕە دەستکاری ئەو بەکارهێنەرە دەستی پێ کردووە. ئەیەوێت پەڕگەیەک هەبێت لە وتارەکە پێش ئەوەی بیسەلمێنێت ئەسڵەن ئەم ئاڵایە بەکارهێنانی هەبووە لە هیچ شوێنێک لە سۆشیال میدیا لەلایەن هیچ کوردێکی ئیسرائیلییەوە؟ تەبعەن ئەبێ بەڵگەی بۆ دابنێ پێش ئەوەی لە وتارەکە دابنرێت کە بەکارهێنانی هەیە، ئەگەر چیش پۆستێکی سۆشیال میدیاش بێت لەلایەن ئەندامێکی ئەو کۆمەڵەیەوە. تەنیا تا بیسەلمێنێت لایەنی کەم گرووپێک هەن کە ئەم سیمبۆلەیان پێ گرنگە یان بەکاری دێنن بۆ دەربڕینی شووناسی خۆیان. وایە یان نا؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٥٣، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::[[وتووێژ:ھاوزایەندخوازی|لێرە]] دروستکەری ئاڵاکە کۆمەڵێک بەستەری سۆشڵ میدیای داناوە لەگەڵ ڕێکخراوێکی بووکەڵەیی نافەرمی، ئەمە دەبێتە سەرچاوە؟ گوایە قسەی من نییە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠١:٠١، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] تکایە [[وپ:ئاکار|ئاکارت جوان بێ]]، ئێرە ویکیپیدیایە و زانستنامەیە، دووبارە. باس باسی ئەو ئاڵایەیە کە لەم پەڕەیەدا هەیە، بابەت مەگۆڕە و باسی پەڕگەی تر مەکە. کوانێ بەستەرەکانی سۆشیال میدیا کە هەبوون و بەکارهێنانی ئەو پەڕگەیە ئەسەلمێنن؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠١:٠٥، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::::تۆ کە بارکەر و دانەری ئەو پەڕگەیەی کە لە [[وتووێژ:ھاوزایەندخوازی]] باس کراوە، دەبێ بیسەلمێنی چ 'سەرچاوەیەکی فەرمی' ھەیە کە وا پەڕگەکەی لە [[ھاوزایەندخوازی|وتارەکەدا]] ھێشتووەتەوە، دیارە کە یەک سەرچاوەی فەرمی نییە. ھەردوو پەڕگە ھەمان حاڵەتیان ھەیە، بۆ دەبێ ئەمەی ئێرە بسڕدرێتەوە و ئەوەی ئەولاش بمێنێ. ئێرە ویکیپیدیای کوردییە، باسی وتارێکم لە ویکیپیدیای ئینگلیزی نەکردوە، بۆیە سنوور نییە حەز دەکەی بەستەری ئەرشیڤی چەند ساڵ پێش ئێستا دادەنێمەوە. ناشزانم ئاماژەدان بە وپ:ئاکار بۆچی بوو، یان بۆ چەواشەکردن و بەلاڕێدابردنی وتووێژەکەیە؟ [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠١:١٤، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>tpd2nhvocqmp8xdrf6ukdjv5oxkl062</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589764</id>
      <parentid>1589761</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T01:23:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوە */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1589764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11044" sha1="9uu1ye4zwsi6vi8teklcdkfh8abtndt" xml:space="preserve">== سەرچاوە ==

{{و|Zemen}} سەرچاوە کوا بۆ ئەو پەڕگەیەی داتناوە؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٠٠، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:ئەو پەڕگانە پێویستیان بە سەرچاوە نییە، لە [[ھاوزایەندخوازی#کوردستان]] ھەمان حاڵەت ھەیە، ئاڵایەکی خەیاڵی کە کەسێ لە خۆیەوە دروستی کردوە، دانراوە گوایە لە سۆشڵ میدیا بەکارھێنانی ھەیە، ئەمەش دەکرێ ھەمان دۆخی ھەبێت. و نەکەی بێ وتووێژ دەستکاری بگەڕێنیتەوە کە دەبوو پێش لابردنیشی وتووێژت بکردایە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٠:٠٧، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] کێ لە سۆشیال میدیا بەکاری هێناوە؟ ئەتوانیت یەک بەستەر دابێیت بەکارهێنانی بسەلمێنیت؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:١٣، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::و تکایە [[وپ:ئاکار|شارستانی بە]] لەکاتی گفتوگۆکردن. ویکیپیدیا مەلعەبی تۆ نییە تاکوو بە هەڕەشە قسە لەگەڵ خەڵکی بکەیت. :) &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:١٥، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::نووسیومە 'گوایە'، دروستکەرەکەی وای دەوت من نازانم. تەنیا ئاگادارم کردویتەوە بەدوور بیت لە شەڕە دەستکاری، گەر شوێنێک هەبێ بە ناوی پەڕەی وتووێژ و پێشت وابووە شایەنی وتووێژە، ناکرێ دەستکاریی وتارەکە بکەیت. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٠:١٨، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] گوایە لە ویکیپیدیا نییە، ئێرە شوێنی سەلماندنیبوونە، بۆیە بەڵگەت هەیە لە ژیانی ڕاستیدا ئەگەر لە ئۆنلاینیش بێت ئەم ئاڵایە لەلایەن هیچ کوردێکی ئیسرائیلییەوە بەکارهاتبێت؟ ئەگەر بەڵێ فەرموو بیسەلمێنە، ئەگەر نا، نابێت ئەو وێنەیە هەبێت چوونکە ئاڵایەکی خەیاڵییەوە و بەکارهێنانی لە داڕێژەی اینفۆبۆکسدا تەنیا بۆ سەرنج ڕاکێشانە بۆی. ویکیپیدیا زانستنامەیەکی کراوەیە کە هەموو کەسێ ئەتوانێ دەستکاری بکات، بۆیە دەکرێ دەستکاری بکەم. لە وەڵامدا ئەڵێم جەنابتان لە شەڕە دەستکاری بووەستن و وتووێژ بکەن، ئەگەر هاتوو یەک بەڵگەی بەکارهێنانی لەلایەن کوردێکی ئیسرائیلییەوە هەیە، فەرموو دایبنێ. کە سەلماندت ئەتوانی دایبنێیتەوە. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٢٣، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تکایە ئەو شەڕە دەستکارییە ڕابگرن لەسەر شتێک رێکبکەون ئینجا دەستکاری پەڕەکە بکەن، ھێشتا نازانم بەتەواوی مەسەلە چییە و دواتر سەیرێکی ئەکەم بەڵام ئەم تێبنییە تکایە بۆ ھەردوولا بێت لەدوای ئەمە شەڕە دەستکاری دووبارە نەبێتەوە و گفتوگۆی بەردەوامی پێبدەن... [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٠:٤٩، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] شەڕە دەستکاری ئەو بەکارهێنەرە دەستی پێ کردووە. ئەیەوێت پەڕگەیەک هەبێت لە وتارەکە پێش ئەوەی بیسەلمێنێت ئەسڵەن ئەم ئاڵایە بەکارهێنانی هەبووە لە هیچ شوێنێک لە سۆشیال میدیا لەلایەن هیچ کوردێکی ئیسرائیلییەوە؟ تەبعەن ئەبێ بەڵگەی بۆ دابنێ پێش ئەوەی لە وتارەکە دابنرێت کە بەکارهێنانی هەیە، ئەگەر چیش پۆستێکی سۆشیال میدیاش بێت لەلایەن ئەندامێکی ئەو کۆمەڵەیەوە. تەنیا تا بیسەلمێنێت لایەنی کەم گرووپێک هەن کە ئەم سیمبۆلەیان پێ گرنگە یان بەکاری دێنن بۆ دەربڕینی شووناسی خۆیان. وایە یان نا؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٥٣، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::[[وتووێژ:ھاوزایەندخوازی|لێرە]] دروستکەری ئاڵاکە کۆمەڵێک بەستەری سۆشڵ میدیای داناوە لەگەڵ ڕێکخراوێکی بووکەڵەیی نافەرمی، ئەمە دەبێتە سەرچاوە؟ گوایە قسەی من نییە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠١:٠١، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] تکایە [[وپ:ئاکار|ئاکارت جوان بێ]]، ئێرە ویکیپیدیایە و زانستنامەیە، دووبارە. باس باسی ئەو ئاڵایەیە کە لەم پەڕەیەدا هەیە، بابەت مەگۆڕە و باسی پەڕگەی تر مەکە. کوانێ بەستەرەکانی سۆشیال میدیا کە هەبوون و بەکارهێنانی ئەو پەڕگەیە ئەسەلمێنن؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠١:٠٥، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::::تۆ کە بارکەر و دانەری ئەو پەڕگەیەی کە لە [[وتووێژ:ھاوزایەندخوازی]] باس کراوە، دەبێ بیسەلمێنی چ 'سەرچاوەیەکی فەرمی' ھەیە کە وا پەڕگەکەی لە [[ھاوزایەندخوازی|وتارەکەدا]] ھێشتووەتەوە، دیارە کە یەک سەرچاوەی فەرمی نییە. ھەردوو پەڕگە ھەمان حاڵەتیان ھەیە، بۆ دەبێ ئەمەی ئێرە بسڕدرێتەوە و ئەوەی ئەولاش بمێنێ. ئێرە ویکیپیدیای کوردییە، باسی وتارێکم لە ویکیپیدیای ئینگلیزی نەکردوە، بۆیە سنوور نییە حەز دەکەی بەستەری ئەرشیڤی چەند ساڵ پێش ئێستا دادەنێمەوە. ناشزانم ئاماژەدان بە وپ:ئاکار بۆچی بوو، یان بۆ چەواشەکردن و بەلاڕێدابردنی وتووێژەکەیە؟ [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠١:١٤، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] چ 'سەرچاوەیەکی فەرمی' هەیە کە هەبوونی ئەم ئاڵایە لە داڕێژەدا بهێڵێتەوە؟ یانیش لەکۆتاییدا ئارگیومێنتت ئەوەیە کە ئەم پەڕگەیە هەبێ بەبێ هیچ سەرچاوەیەک گوایە کوردانی ئیسرائیل بەکاری دێنن، دەی ئەم دووڕووییە چییە ئیتر و بۆ هەمان ستاندارد بەولاش نادەن کە وا هەر ئاماژەی پێ دەدەن؟ ئەگەر ئەو پەڕگەیە هەبێت لەوێ، منیش پەڕگەی ئاڵاکەی بیدائەت هەبوو لە ئینفۆبۆکس ئەگەڕێنمەوە سەر شوێنی خۆی. جا چ من چەندین بەڵگەم لەسەر هەبوون و بەکارهێنانی ئاڵای ئەولام دانا، تۆ هەر هیچت بۆ ئەمە نییە. بریا ئاماژەت بە &quot;ڕێکخراوێکی بووکەڵە&quot; یان پۆستێکی سۆشیال میدیا دابایە، هەر تا تۆزێ جدی تر وەرت گرین. و بەستەریشم داناوە لەبەر ئەوەی بە کوردی خۆمان داوات لێ ئەکەم بەئەخلاقەوە مامەڵە بکە، چەند جار لە پرۆژەکانی تریش ئاگادار کرایتەوە بەس دیارە ئینگلیزییەکەو زۆر باش نییە و پێت نەگەیشتووە. ;) &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠١:٢٣، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>9uu1ye4zwsi6vi8teklcdkfh8abtndt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589780</id>
      <parentid>1589764</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T09:16:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zemen</username>
        <id>40346</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوە */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1589780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12543" sha1="9m0dxil34j71ychclp4h1zr4496xbpa" xml:space="preserve">== سەرچاوە ==

{{و|Zemen}} سەرچاوە کوا بۆ ئەو پەڕگەیەی داتناوە؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٠٠، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)

:ئەو پەڕگانە پێویستیان بە سەرچاوە نییە، لە [[ھاوزایەندخوازی#کوردستان]] ھەمان حاڵەت ھەیە، ئاڵایەکی خەیاڵی کە کەسێ لە خۆیەوە دروستی کردوە، دانراوە گوایە لە سۆشڵ میدیا بەکارھێنانی ھەیە، ئەمەش دەکرێ ھەمان دۆخی ھەبێت. و نەکەی بێ وتووێژ دەستکاری بگەڕێنیتەوە کە دەبوو پێش لابردنیشی وتووێژت بکردایە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٠:٠٧، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] کێ لە سۆشیال میدیا بەکاری هێناوە؟ ئەتوانیت یەک بەستەر دابێیت بەکارهێنانی بسەلمێنیت؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:١٣، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::و تکایە [[وپ:ئاکار|شارستانی بە]] لەکاتی گفتوگۆکردن. ویکیپیدیا مەلعەبی تۆ نییە تاکوو بە هەڕەشە قسە لەگەڵ خەڵکی بکەیت. :) &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:١٥، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::نووسیومە 'گوایە'، دروستکەرەکەی وای دەوت من نازانم. تەنیا ئاگادارم کردویتەوە بەدوور بیت لە شەڕە دەستکاری، گەر شوێنێک هەبێ بە ناوی پەڕەی وتووێژ و پێشت وابووە شایەنی وتووێژە، ناکرێ دەستکاریی وتارەکە بکەیت. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٠:١٨، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] گوایە لە ویکیپیدیا نییە، ئێرە شوێنی سەلماندنیبوونە، بۆیە بەڵگەت هەیە لە ژیانی ڕاستیدا ئەگەر لە ئۆنلاینیش بێت ئەم ئاڵایە لەلایەن هیچ کوردێکی ئیسرائیلییەوە بەکارهاتبێت؟ ئەگەر بەڵێ فەرموو بیسەلمێنە، ئەگەر نا، نابێت ئەو وێنەیە هەبێت چوونکە ئاڵایەکی خەیاڵییەوە و بەکارهێنانی لە داڕێژەی اینفۆبۆکسدا تەنیا بۆ سەرنج ڕاکێشانە بۆی. ویکیپیدیا زانستنامەیەکی کراوەیە کە هەموو کەسێ ئەتوانێ دەستکاری بکات، بۆیە دەکرێ دەستکاری بکەم. لە وەڵامدا ئەڵێم جەنابتان لە شەڕە دەستکاری بووەستن و وتووێژ بکەن، ئەگەر هاتوو یەک بەڵگەی بەکارهێنانی لەلایەن کوردێکی ئیسرائیلییەوە هەیە، فەرموو دایبنێ. کە سەلماندت ئەتوانی دایبنێیتەوە. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٢٣، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تکایە ئەو شەڕە دەستکارییە ڕابگرن لەسەر شتێک رێکبکەون ئینجا دەستکاری پەڕەکە بکەن، ھێشتا نازانم بەتەواوی مەسەلە چییە و دواتر سەیرێکی ئەکەم بەڵام ئەم تێبنییە تکایە بۆ ھەردوولا بێت لەدوای ئەمە شەڕە دەستکاری دووبارە نەبێتەوە و گفتوگۆی بەردەوامی پێبدەن... [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٠:٤٩، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] شەڕە دەستکاری ئەو بەکارهێنەرە دەستی پێ کردووە. ئەیەوێت پەڕگەیەک هەبێت لە وتارەکە پێش ئەوەی بیسەلمێنێت ئەسڵەن ئەم ئاڵایە بەکارهێنانی هەبووە لە هیچ شوێنێک لە سۆشیال میدیا لەلایەن هیچ کوردێکی ئیسرائیلییەوە؟ تەبعەن ئەبێ بەڵگەی بۆ دابنێ پێش ئەوەی لە وتارەکە دابنرێت کە بەکارهێنانی هەیە، ئەگەر چیش پۆستێکی سۆشیال میدیاش بێت لەلایەن ئەندامێکی ئەو کۆمەڵەیەوە. تەنیا تا بیسەلمێنێت لایەنی کەم گرووپێک هەن کە ئەم سیمبۆلەیان پێ گرنگە یان بەکاری دێنن بۆ دەربڕینی شووناسی خۆیان. وایە یان نا؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٥٣، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::[[وتووێژ:ھاوزایەندخوازی|لێرە]] دروستکەری ئاڵاکە کۆمەڵێک بەستەری سۆشڵ میدیای داناوە لەگەڵ ڕێکخراوێکی بووکەڵەیی نافەرمی، ئەمە دەبێتە سەرچاوە؟ گوایە قسەی من نییە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠١:٠١، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] تکایە [[وپ:ئاکار|ئاکارت جوان بێ]]، ئێرە ویکیپیدیایە و زانستنامەیە، دووبارە. باس باسی ئەو ئاڵایەیە کە لەم پەڕەیەدا هەیە، بابەت مەگۆڕە و باسی پەڕگەی تر مەکە. کوانێ بەستەرەکانی سۆشیال میدیا کە هەبوون و بەکارهێنانی ئەو پەڕگەیە ئەسەلمێنن؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠١:٠٥، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::::تۆ کە بارکەر و دانەری ئەو پەڕگەیەی کە لە [[وتووێژ:ھاوزایەندخوازی]] باس کراوە، دەبێ بیسەلمێنی چ 'سەرچاوەیەکی فەرمی' ھەیە کە وا پەڕگەکەی لە [[ھاوزایەندخوازی|وتارەکەدا]] ھێشتووەتەوە، دیارە کە یەک سەرچاوەی فەرمی نییە. ھەردوو پەڕگە ھەمان حاڵەتیان ھەیە، بۆ دەبێ ئەمەی ئێرە بسڕدرێتەوە و ئەوەی ئەولاش بمێنێ. ئێرە ویکیپیدیای کوردییە، باسی وتارێکم لە ویکیپیدیای ئینگلیزی نەکردوە، بۆیە سنوور نییە حەز دەکەی بەستەری ئەرشیڤی چەند ساڵ پێش ئێستا دادەنێمەوە. ناشزانم ئاماژەدان بە وپ:ئاکار بۆچی بوو، یان بۆ چەواشەکردن و بەلاڕێدابردنی وتووێژەکەیە؟ [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠١:١٤، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] چ 'سەرچاوەیەکی فەرمی' هەیە کە هەبوونی ئەم ئاڵایە لە داڕێژەدا بهێڵێتەوە؟ یانیش لەکۆتاییدا ئارگیومێنتت ئەوەیە کە ئەم پەڕگەیە هەبێ بەبێ هیچ سەرچاوەیەک گوایە کوردانی ئیسرائیل بەکاری دێنن، دەی ئەم دووڕووییە چییە ئیتر و بۆ هەمان ستاندارد بەولاش نادەن کە وا هەر ئاماژەی پێ دەدەن؟ ئەگەر ئەو پەڕگەیە هەبێت لەوێ، منیش پەڕگەی ئاڵاکەی بیدائەت هەبوو لە ئینفۆبۆکس ئەگەڕێنمەوە سەر شوێنی خۆی. جا چ من چەندین بەڵگەم لەسەر هەبوون و بەکارهێنانی ئاڵای ئەولام دانا، تۆ هەر هیچت بۆ ئەمە نییە. بریا ئاماژەت بە &quot;ڕێکخراوێکی بووکەڵە&quot; یان پۆستێکی سۆشیال میدیا دابایە، هەر تا تۆزێ جدی تر وەرت گرین. و بەستەریشم داناوە لەبەر ئەوەی بە کوردی خۆمان داوات لێ ئەکەم بەئەخلاقەوە مامەڵە بکە، چەند جار لە پرۆژەکانی تریش ئاگادار کرایتەوە بەس دیارە ئینگلیزییەکەو زۆر باش نییە و پێت نەگەیشتووە. ;) &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠١:٢٣، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::::::ئەگەر ھیچ سەرچاوەیەکیش نەبێ ھەر دەکرێ بمێنێتەوە، چونکە نوێنەرایەتی ناوەڕۆکی وتارەکە دەکات و خەڵک دەتوانن باشتر وتارەکە بناسنەوە، وەک ئەو ئاڵایەی کە نوێنەرایەتی کۆمەڵەی پەلکوزێڕینە دەکات لە [[ھاوزایەندخوازی]]. ئێرە ویکییەکی سەربەخۆیە ناوی ویکییەکانی تر مەھێنە وەک لە پرۆژەکانی تر ھەر دەکڕوزایەوە چونکە لە ویکییەکی تر شتێ ڕوویدا بوو، ئەوەی باشە حسابیان بۆ ئەوە نەدەکرد. جدی وەری دەگری یان نا جار بە جەهەنەم، بەستەرەکەم داناوە کە ھەر خۆت دوو سێ لینکی سۆشیالت وەک سەرچاوە داناوە لەگەڵ بەستەری ڕێکخراوێکی نافەرمی و حساب بۆ نەکراو کە کەس نازانێ کێ ساحێبێتی. ھەوڵیشبە یەک تۆز دەم و لەفزت باش بکەی، زۆر نا، یەک تۆز. ئەمنیش بە ئەندازەی خۆت وەڵامت دەدەمەوە. [[User:Zemen|&lt;b style=&quot;color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;&quot;&gt;&amp;#160;زەمەنCefayî&amp;#160;&lt;/b&gt;]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٩:١٦، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>9m0dxil34j71ychclp4h1zr4496xbpa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کاریگەری ئایینەکان لەسەر ئایینی زەردەشتی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296488</id>
    <revision>
      <id>1589772</id>
      <timestamp>2026-06-12T06:41:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>هزيا</username>
        <id>64444</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەی دروست کرد بە «'''کاریگەری ئایینەکان لەسەر زەردەشتی''' لەسەر بیروباوەڕ و پراکتیزەکردنی زەردەشتی. ئایینی بابلی و هێلینیستی و مەسیحی و ئیسلامی بە گەورەترین کاریگەری لەسەری دادەنرێت.  == کاریگەری ئایینی ئیلامی == لە ئەرشیفی قەڵاکانی [[پەرسپۆلیس|پەرسەپۆلیسدا]] ، حەمبان...»ەوە</comment>
      <origin>1589772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5571" sha1="n7oahu7iiq5bm9av3trkn5ktq5v0wa3" xml:space="preserve">'''کاریگەری ئایینەکان لەسەر زەردەشتی''' لەسەر بیروباوەڕ و پراکتیزەکردنی زەردەشتی. ئایینی بابلی و هێلینیستی و مەسیحی و ئیسلامی بە گەورەترین کاریگەری لەسەری دادەنرێت.

== کاریگەری ئایینی ئیلامی ==
لە ئەرشیفی قەڵاکانی [[پەرسپۆلیس|پەرسەپۆلیسدا]] ، حەمبان (خودایەکی ئیلامی) زیاتر لە هەموو خوداوەندێکی تری ئیلامی یان فارسی دەردەکەوێت، بە کۆی گشتی بیست و شەش ئاماژە (بۆ بەراوردکردن، ئاهورا مەزدا کە فۆرمێکی سەرەتایی ئاهورا مەزدایە، تەنها دە جار دەردەکەوێت). باس لەوە کراوە کە لەم ماوەیەدا دەبێ بە فارسی هەژمار بکرێت، نەک بە خوداوەندێکی تەنیا ئیلامی. &lt;ref&gt;Henkelman, Wouter F. M. (2008). ''The other gods who are: studies in Elamite-Iranian acculturation based on the Persepolis fortification texts''. Leiden: Nederlands Instituut voor het Nabije Oosten. ISBN 978-90-6258-414-7. page. 353.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Henkelman, Wouter F. M. (2008). ''The other gods who are: studies in Elamite-Iranian acculturation based on the Persepolis fortification texts''. Leiden: Nederlands Instituut voor het Nabije Oosten. ISBN 978-90-6258-414-7. page. 374.&lt;/ref&gt; بەگشتی زۆرترین ژمارەی پێشکەشکردنی لە هەموو ئەو خوداوەندانەی وەرگرتووە کە لە سەرچاوە دەقییەکان بەڵگەدارکراون. &lt;ref&gt;Henkelman, Wouter F.M. (2017). &quot;Humban &amp; Auramazdā: Royal Gods in a Persian Landscape&quot;. ''Persian Religion in the Achaemenid Period/La Religion Perse à l'époque Achéménide''. Harrassowitz Verlag. pp. 273–346. doi:10.2307/j.ctvckq50d.11., page. 315&lt;/ref&gt; بڕی دانەوێڵە کە لەلایەن ئیدارەی هەخامەنییەکانەوە پێشکەشی کرابوو سێ هێندە زیاتر بوو لەوەی کە پێشکەشی ئاهورا مەزدای کردبوو. &lt;ref&gt;Henkelman, Wouter F. M. (2008). ''The other gods who are: studies in Elamite-Iranian acculturation based on the Persepolis fortification texts''. Leiden: Nederlands Instituut voor het Nabije Oosten. ISBN 978-90-6258-414-7. page. 353&lt;/ref&gt; ئەو پێشکەشکردنانەی کە بۆی دەکرێن لە چەندین حاڵەتدا پێی دەوترێت باکاداوسیام &lt;ref&gt;Henkelman, Wouter F.M. (2017). &quot;Humban &amp; Auramazdā: Royal Gods in a Persian Landscape&quot;. ''Persian Religion in the Achaemenid Period/La Religion Perse à l'époque Achéménide''. Harrassowitz Verlag. pp. 273–346. doi:10.2307/j.ctvckq50d.11. page. 310&lt;/ref&gt; ئەم زاراوەیە، هەرچەندە ئیلامی، بەڵام وشەیەکی قەرزکراوی فارسی کۆنە و دەتوانرێت بە &quot;(ئاهەنگ)ی پێشکەشکردن بۆ (خودا) وەربگێڕدرێت. &lt;ref&gt;Henkelman, Wouter F.M. (2017). &quot;Humban &amp; Auramazdā: Royal Gods in a Persian Landscape&quot;. ''Persian Religion in the Achaemenid Period/La Religion Perse à l'époque Achéménide''. Harrassowitz Verlag. pp. 273–346. doi:10.2307/j.ctvckq50d.11 page. 306&lt;/ref&gt; بەم پێیە پێدەچێت ئاماژەیە بۆ جەژنێکی گشتی. &lt;ref&gt;Henkelman, Wouter F.M. (2017). &quot;Humban &amp; Auramazdā: Royal Gods in a Persian Landscape&quot;. ''Persian Religion in the Achaemenid Period/La Religion Perse à l'époque Achéménide''. Harrassowitz Verlag. pp. 273–346. doi:10.2307/j.ctvckq50d.11. page. 319&lt;/ref&gt; ڕێوڕەسمی هاوشێوە تەنیا بۆ چەند خوداوەندێکی دیکە بەڵگەدار کراوە. &lt;ref&gt;Henkelman, Wouter F.M. (2017). &quot;Humban &amp; Auramazdā: Royal Gods in a Persian Landscape&quot;. ''Persian Religion in the Achaemenid Period/La Religion Perse à l'époque Achéménide''. Harrassowitz Verlag. pp. 273–346. doi:10.2307/j.ctvckq50d.11. page. 313&lt;/ref&gt; ووتێر هێنکلمان پێشنیاری ئەوە دەکات کە ئاماژەکردن بە پاکادوشیام هومبان پێدەچێت ڕەنگدانەوەی جەماوەری و پێگەی ئەو وەک خوداوەندێکی شاهانە بێت. &lt;ref&gt;Henkelman, Wouter F.M. (2017). &quot;Humban &amp; Auramazdā: Royal Gods in a Persian Landscape&quot;. ''Persian Religion in the Achaemenid Period/La Religion Perse à l'époque Achéménide''. Harrassowitz Verlag. pp. 273–346. doi:10.2307/j.ctvckq50d.11 page. 315–316.&lt;/ref&gt; زۆربەی ئەو شوێنانەی کە هومبانیان تێدا دەپەرسترا لە سەردەمی هەخامەنەکاندا شارەکان بوون کە لە نزیک تۆڕی ڕێگاکانی شاهانە بوون &lt;ref&gt;Henkelman, Wouter F. M. (2008). ''The other gods who are: studies in Elamite-Iranian acculturation based on the Persepolis fortification texts''. Leiden: Nederlands Instituut voor het Nabije Oosten. ISBN 978-90-6258-414-7 page. 374.&lt;/ref&gt;

== بەستەری دەرەکی ==

* [https://www.noor-book.com/en/ebook-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D8%B3-%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%87%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D9%8A%D9%85-pdf كتاب تحريف الفرس لتاريخهم الديني القديم]
* [[iarchive:talebaimanov_gmail_20160608_1405|كتاب تحريف الزرادشتيين للديانة الزرادشتية في العصر الإسلامي]]

== پێداچوونەوەکارەکە ==</text>
      <sha1>n7oahu7iiq5bm9av3trkn5ktq5v0wa3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1589777</id>
      <parentid>1589772</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T07:00:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>هزيا</username>
        <id>64444</id>
      </contributor>
      <origin>1589777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5701" sha1="19l7jnl42os80sy85tw9bffzw9ihj3p" xml:space="preserve">'''کاریگەری ئایینەکان لەسەر زەردەشتی'''  عربي ( [[:ar:تأثير_الأديان_على_الزرادشتية|تأثير الأديان على الزرادشتية]] ) لەسەر بیروباوەڕ و پراکتیزەکردنی زەردەشتی. ئایینی بابلی و هێلینیستی و مەسیحی و ئیسلامی بە گەورەترین کاریگەری لەسەری دادەنرێت.

== کاریگەری ئایینی ئیلامی ==
لە ئەرشیفی قەڵاکانی [[پەرسپۆلیس|پەرسەپۆلیسدا]] ، حەمبان (خودایەکی ئیلامی) زیاتر لە هەموو خوداوەندێکی تری ئیلامی یان فارسی دەردەکەوێت، بە کۆی گشتی بیست و شەش ئاماژە (بۆ بەراوردکردن، ئاهورا مەزدا کە فۆرمێکی سەرەتایی ئاهورا مەزدایە، تەنها دە جار دەردەکەوێت). باس لەوە کراوە کە لەم ماوەیەدا دەبێ بە فارسی هەژمار بکرێت، نەک بە خوداوەندێکی تەنیا ئیلامی. &lt;ref&gt;Henkelman, Wouter F. M. (2008). ''The other gods who are: studies in Elamite-Iranian acculturation based on the Persepolis fortification texts''. Leiden: Nederlands Instituut voor het Nabije Oosten. ISBN 978-90-6258-414-7. page. 353.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Henkelman, Wouter F. M. (2008). ''The other gods who are: studies in Elamite-Iranian acculturation based on the Persepolis fortification texts''. Leiden: Nederlands Instituut voor het Nabije Oosten. ISBN 978-90-6258-414-7. page. 374.&lt;/ref&gt; بەگشتی زۆرترین ژمارەی پێشکەشکردنی لە هەموو ئەو خوداوەندانەی وەرگرتووە کە لە سەرچاوە دەقییەکان بەڵگەدارکراون. &lt;ref&gt;Henkelman, Wouter F.M. (2017). &quot;Humban &amp; Auramazdā: Royal Gods in a Persian Landscape&quot;. ''Persian Religion in the Achaemenid Period/La Religion Perse à l'époque Achéménide''. Harrassowitz Verlag. pp. 273–346. doi:10.2307/j.ctvckq50d.11., page. 315&lt;/ref&gt; بڕی دانەوێڵە کە لەلایەن ئیدارەی هەخامەنییەکانەوە پێشکەشی کرابوو سێ هێندە زیاتر بوو لەوەی کە پێشکەشی ئاهورا مەزدای کردبوو. &lt;ref&gt;Henkelman, Wouter F. M. (2008). ''The other gods who are: studies in Elamite-Iranian acculturation based on the Persepolis fortification texts''. Leiden: Nederlands Instituut voor het Nabije Oosten. ISBN 978-90-6258-414-7. page. 353&lt;/ref&gt; ئەو پێشکەشکردنانەی کە بۆی دەکرێن لە چەندین حاڵەتدا پێی دەوترێت باکاداوسیام &lt;ref&gt;Henkelman, Wouter F.M. (2017). &quot;Humban &amp; Auramazdā: Royal Gods in a Persian Landscape&quot;. ''Persian Religion in the Achaemenid Period/La Religion Perse à l'époque Achéménide''. Harrassowitz Verlag. pp. 273–346. doi:10.2307/j.ctvckq50d.11. page. 310&lt;/ref&gt; ئەم زاراوەیە، هەرچەندە ئیلامی، بەڵام وشەیەکی قەرزکراوی فارسی کۆنە و دەتوانرێت بە &quot;(ئاهەنگ)ی پێشکەشکردن بۆ (خودا) وەربگێڕدرێت. &lt;ref&gt;Henkelman, Wouter F.M. (2017). &quot;Humban &amp; Auramazdā: Royal Gods in a Persian Landscape&quot;. ''Persian Religion in the Achaemenid Period/La Religion Perse à l'époque Achéménide''. Harrassowitz Verlag. pp. 273–346. doi:10.2307/j.ctvckq50d.11 page. 306&lt;/ref&gt; بەم پێیە پێدەچێت ئاماژەیە بۆ جەژنێکی گشتی. &lt;ref&gt;Henkelman, Wouter F.M. (2017). &quot;Humban &amp; Auramazdā: Royal Gods in a Persian Landscape&quot;. ''Persian Religion in the Achaemenid Period/La Religion Perse à l'époque Achéménide''. Harrassowitz Verlag. pp. 273–346. doi:10.2307/j.ctvckq50d.11. page. 319&lt;/ref&gt; ڕێوڕەسمی هاوشێوە تەنیا بۆ چەند خوداوەندێکی دیکە بەڵگەدار کراوە. &lt;ref&gt;Henkelman, Wouter F.M. (2017). &quot;Humban &amp; Auramazdā: Royal Gods in a Persian Landscape&quot;. ''Persian Religion in the Achaemenid Period/La Religion Perse à l'époque Achéménide''. Harrassowitz Verlag. pp. 273–346. doi:10.2307/j.ctvckq50d.11. page. 313&lt;/ref&gt; ووتێر هێنکلمان پێشنیاری ئەوە دەکات کە ئاماژەکردن بە پاکادوشیام هومبان پێدەچێت ڕەنگدانەوەی جەماوەری و پێگەی ئەو وەک خوداوەندێکی شاهانە بێت. &lt;ref&gt;Henkelman, Wouter F.M. (2017). &quot;Humban &amp; Auramazdā: Royal Gods in a Persian Landscape&quot;. ''Persian Religion in the Achaemenid Period/La Religion Perse à l'époque Achéménide''. Harrassowitz Verlag. pp. 273–346. doi:10.2307/j.ctvckq50d.11 page. 315–316.&lt;/ref&gt; زۆربەی ئەو شوێنانەی کە هومبانیان تێدا دەپەرسترا لە سەردەمی هەخامەنەکاندا شارەکان بوون کە لە نزیک تۆڕی ڕێگاکانی شاهانە بوون &lt;ref&gt;Henkelman, Wouter F. M. (2008). ''The other gods who are: studies in Elamite-Iranian acculturation based on the Persepolis fortification texts''. Leiden: Nederlands Instituut voor het Nabije Oosten. ISBN 978-90-6258-414-7 page. 374.&lt;/ref&gt;

== بەستەری دەرەکی ==

* [https://www.noor-book.com/en/ebook-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D8%B3-%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%87%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D9%8A%D9%85-pdf كتاب تحريف الفرس لتاريخهم الديني القديم]
* [[iarchive:talebaimanov_gmail_20160608_1405|كتاب تحريف الزرادشتيين للديانة الزرادشتية في العصر الإسلامي]]

== پێداچوونەوەکارەکە ==</text>
      <sha1>19l7jnl42os80sy85tw9bffzw9ihj3p</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>