ویکیپیدیا ckbwiki https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9 MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter میدیا تایبەت وتووێژ بەکارھێنەر لێدوانی بەکارھێنەر ویکیپیدیا لێدوانی ویکیپیدیا پەڕگە وتووێژی پەڕگە میدیاویکی وتووێژی میدیاویکی داڕێژە وتووێژی داڕێژە یارمەتی وتووێژی یارمەتی پۆل وتووێژی پۆل دەروازە لێدوانی دەروازە ویکیپرۆژە لێدوانی ویکیپرۆژە ڕەشنووس لێدوانی ڕەشنووس TimedText TimedText talk مۆدیوول لێدوانی مۆدیوول Event Event talk 0 362 1613710 1589008 2026-07-31T11:00:11Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1613710 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پارێزگای سلێمانی | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|محافظة السلیمانیة}}<br>{{lang-en| Sulaymaniyah Governorate}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پارێزگا]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = View of Sulaimani - Slemani - City in Southern Kurdistan in Spring 2016.JPG | photo2a = Interior, the Kurd's Heritage Museum, Sulaymaniyah, Iraqi Kurdistan.jpg | photo2b = Castle Sherwana & Heme pasha.jpg | photo3a = Romanian amphitheater - sulaymaniyah.jpg | photo3b = Sharaf Khan Bidlisi Statue at Slemani Public Park.jpg | photo4a = Grand Millennium Sulaimani Hotel in Sulaymaniyah, Kurdistan.jpg | photo4b = | photo5a = | spacing = 2 | size = 280 | foot_montage = سەرەوە- خوارەوە, ڕاست-چەپ:{{br}}دیمەنی سلێمانی {{br}} [[مۆزەخانەی سلێمانی]] • [[قەڵای شێروانە]] {{br}} شانۆی ڕۆمانی • پەیکەری [[شەرەفخانی بەدلیسی]] {{br}} سلێمانی لە شەودا }} | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = Flag of Sulaymaniyah Governorate.png | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = پەڕگە:Sulaymaniyah Governorate logo.png|وێنۆک | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=7|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.58333|frame-long=45.33333|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = '''پارێزگای سلێمانی''' | وێنەی_نەخشە١ = {{Photomontage | photo1a = As-Sulaymaniyyah in Iraq.svg | photo2a = | photo2b = Kurdistan_governorates_2015.png | photo3a = | photo3b = | photo4a = | photo4b = | photo5a = | spacing = 2 | size = 280 | foot_montage = }} | قەبارەی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_نەخشە١ = نەخشەی سەرەوە:{{ھن}} {{map caption |countryprefix=|location_color=سوور |region=[[عێراق]] |region_color=سوور, بێجی و ڕەساسی کاڵ |subregion=[[ھەرێمی کوردستان]]{{spaces|2}}(سوور و بێجی) |subregion_color=none}}{{ھن}}نەخشەی خوارەوە:{{ھن}} پارێزگاری سلێمانی لە چوارچێوەی [[ھەرێمی کوردستان]]دا | وێنەی_نەخشە٢ = Kurdistan_governorates_2015.png | قەبارەی_نەخشە٢ = 300px | شرۆڤەی_نەخشە٢ = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.krso.net/Default.aspx?page=article&id=1142&l=1 |سەردێڕ=Map of area of Kurdistan Region & its Governorates |بڵاوکەرەوە=www.krso.net}}</ref> | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = ژمارەی [[قەزا]]کان | ناوی_دابەشکراو٣ = <span style="color:#090;">١٨</span> | جۆری_دابەشکراو٤ = ژمارەی [[ناحیە]]کان | ناوی_دابەشکراو٤ = <span style="color:#090;">٥٥</span> | جۆری_دابەشکراو٥ = [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|ژمارەی ئەندامانی پەرلەمان]] | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color: #090;">١٥</span> <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[پارێزگا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٢٠]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = [[ئیبراھیم پاشای بابان]] | ھۆکاری_ناونران = سڵێمان پاشای بابان <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = حکومەتی خۆجییی | جۆری_دەسەڵات = ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = پارێزگار | ناوی_سەرۆک = [[ھەڤاڵ ئەبووبەکر]] | سەرناوی_سەرۆک١ = ژ. ئەندامانی ئەنجومەن | ناوی_سەرۆک١ = ٣٠ | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = 17,786–17,913 | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = ٣٠٠ | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ٢ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = ٣٫٤٠٤ | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٥٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٣٦٠٧ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٢٥٠ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢،٤٠١،٧٢٤ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ١١٥،٦ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = سلێمانێیی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]] و [[ھەورامی]]) [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی تورکمانی|تورکمانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]] و [[شیعە]])، [[مەسیحی]] و [[یارسان]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٫٧٠٦<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]] <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = ٤٣٠٠٠ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٩٦٤+ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = https://slemani.gov.krd/so/ | پەراوێزەکان = }} '''پارێزگای سلێمانی''' یەکێکە لە پارێزگاکانی کۆماری [[عێراق]] و [[ھەرێمی کوردستان]]، ناوەندی پارێزگای سلێمانی بریتییە لە شاری [[سلێمانی]]، ژمارەی سەرجەم دانیشتووانی ئەم پارێزگایە بە ٢،٤٠١،٧٢٤ کەس مەزەندە کراوە لە ساڵی ٢٠٢٤ بەپێی دەستەی ئاماری عێراق. == جوگرافیا == پارێزگای سلێمانی بەشی ڕۆژھەڵاتی [[ھەرێمی کوردستان]] و باکووری ڕۆژھەڵاتی دەوڵەتی [[عێراق]] پێکدەھێنێت. لە ڕۆژھەڵاتەوە ھاوسنوورە لەگەڵ [[ئێران]]دا([[پارێزگای کوردستان]]، [[پارێزگای کرماشان]] و [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]])، لە باکوور و باکووری ڕۆژاواوە لە گەڵ [[پارێزگای ھەولێر]]دا، لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[پارێزگای کەرکووک]]دا، لە باشووری ڕۆژاواوە لەگەڵ [[پارێزگای سەلاحەددین]] و لە باشوورەوە لەگەڵ [[پارێزگای دیالە]]دا. == مێژوو == === مێژووی کۆن === ناوچەی سلێمانی، بەھۆیە ناوچەیەکی [[کێو|چیایی]] و جەنگەڵ و [[دارستان]] و ھەوراز و نشێو بووەو دەیان [[ئەشکەوت]]ی تێدا بووە، ھەر لە کۆنەوە جێگەی مانەوەی [[مرۆڤ]] بووە و یەکێک بووە لەو ناوچانەی [[جیھان]]ە کە سەرەتایی شارستانییەتی تێدا دەرکەوتووە، لە چاخی بلایستۆسینەوە ئەشکەوت و دۆڵەکانی ئەم ناوچەیە مرۆڤی لەخۆی گرتووە. نزیکەی ھەموو ئەشکەوتەکانی ئەم ناوچەیە جێ پێی مرۆڤی چاخە کۆنەکانی پێوە دیارە و تەنانەت لە ھەندێک ناوچە بێ ھەڵکۆڵین ماددەی ئارکیۆلۆژی وەک پارچە گۆزە و دیزە و ئامرازی بەردین ..ھتد دەدۆزینەوە. بەگشتی ناوچەی کوردستان و بەتایبەتیش ئەوەی ئەمرۆ پێی دەڵین پارێزگای سلێمانی وەک خاڵێکی سەرەتا بۆ مێژووی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] بەگشتی و ناوچەی [[مێزۆپۆتامیا]]. ھەر لە چاخی بەردینی کۆنەوە واتە پێش(١٢٠٠٠٠) ساڵ پێش ئێستا لەھەندێک لە ئەشکەوتەکانی ئەم ناوچەیەدا پاشماوە و جێی پێی مرۆڤی چاخی بەردینی تێدا دۆزراوەتەوە، کە تەمەنی ھەندێک لەوانە دەگەڕێتەوە بۆ زیاتر لە ١٢٠ ھەزار ساڵ پێش ئێستا بۆ نمونە ناوچەی بەردە بەڵەک، کە دەکەوێتە باکوری خۆرھەڵاتی [[چەمچەماڵ]] بەدووریی دوو کیلۆمەتر. کە چەندین ئامرازی ئارکیۆلۆژی لەلایەن تیمێکی زانکۆی شیکاگۆی ئەمریکی تێدا دۆزراوەتەوە. کە بریتین لە پارچە بەردی ڕاو، ھەروەھا چەنیدن ئێسکی بەبەردبووی ئاژەڵی ئەو سەردەمەی وەک [[فیل]] و [[مانگا|گا]] و [[پەز|مەڕ]] و [[بزن]]. کەمێژوویان دەگەڕێتەوە بۆ ١٠٠ ھەزار تا٦٠ ھەروەھا شوێنەواری مێژووی چاخی بەردینی کۆن لە ھەردوو [[ئەشکەوتی زەرزی]] لە چەمی رێزان سەر بە [[ناحیەی سورداش]]ی [[قەزای دووکان]] و [[ئەشکەوتی ھەزارمێرد]] لە [[چیای بەرانان]] لەبەرامبەر [[شار]]ی [[سلێمانی]] دۆزراوەتەوە کە تەمەنیان دەگەرێتەوە بۆ ٦٠ ھەزار ساڵ لەمەوبەر. لەھەردوو ئەو ئەشکەوتەدا چەندین ئێسکی مرۆڤی چاخی بەردینی کۆن دۆزراوەتەوە. ھەمان ئەم ئەشکەوتانە لە چینەکانی سەروتریاندا جێ پێی مرۆڤی چاخی بەردینی ناوەراست و نوێش دۆزراونەتەوە. لەو قۆناخەنەدا مرۆڤەکان بە کۆمەڵی بچووک لە پێدەشت و ئەشکەوتەکان و نزیک [[ڕووبار]]ەکاندا ژیاون فێری ڕاوەماسی و بەخێوکردنی ھەندێک ئاژەڵی ماڵی بوون، ئەم مرۆڤە کۆنانە کە لەچاخی بەردینی نوێدا ھەوڵی نیشتەجێ بوونیان داوە بۆ نمونە ناوچەکانی (کەریم شار) لە ناوچەی سلێمانی پێش ١٠ ھەزار ساڵ یەکەمین ھەوڵی نیشتەجێ بوون دەبینرێت. کە بەشێوەی کاتی و [[ھاوین]]ان تیدا نیشتەجێ بوون و [[زستان]]ان لەبەر بەفروباران گەراونەتەوە ئەشکەوتەکان. بەپێی نوێترین لێکۆڵینەوەی شوێنەواری لە گوندی [[بێستانسووری گەورە|بێستانسوور]]ی ناوچەی شارەزوو ١٢ ھەزار ساڵ لەمەوبەر یەکەمین ھەوڵی نیشتەجێ بوون لەوێ ڕوویداوە. بەڵام گوندی [[چەرمۆ]] لە [[چەمچەماڵ]] کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ زیاتر لە ٦٫٧٠٠ ھەزار ساڵ پێش زایین، رەنگە یەکەمین گوندی ھەمیشەی بێت لە ناوچەکەدا، کە ٢٥ خانوو پێکھاتووە و ھەر خانوویەکیان لە چەند ژوورێکی بچووک دروست کراون. ھەروەھا لەم گوندەدا [[بزن]] و [[سەگ]] ماڵی کراون و خەڵکی ئەم گوندە جگەلە بەخێوکردنی ئاژەڵ و راوکردنیان، کشتوکاڵیشیان زانیووە و دانەوێڵەی وەک [[گەنم]] و [[جۆ]] و ھەروەھا پاقلەی بەخەڵوززبووی تێدا دۆزراوەتەوە. جگەلە دۆزینەوەی دەسکەوان بۆ کوتانی دانەوێڵە و بەئاردکردنی. گوندی [[چەرمۆ]] بە کۆنترین گوند دادەنرێت کە [[مرۆڤ]]ی کۆنی تێدا نیشتەجێ بوو بێت و کشتوکاڵی کردبێت. لەو گوندەدا پیشەسازی دەفر و ئامانی لە قوڕ دروست کراو و کەلوپەلی کشتوکاڵی و راو پەرەی پێدراوە. جگەلە دروستکردنی خوداوەندی دایک کە چەند پەیکەرێکی بچوکی ژنە بۆ پەرەستنی ئاینی بەکارھێنراون. ئەو گاسنانەی تا ئەم دوایەش کە جوتیارانی [[کورد]] بەکاریان دەھێنا بۆ کێڵانی زەوی قەد شاخەکان سەرەتای دروست بوونی دەگەڕێتەوە بۆ گوندی [[چەرمۆ]]. لە [[ھەرێمی کوردستان]] بەرەسمی نزیکەی ٣٣٦٤ ناوچەی شوێنەواری تۆمارکراون و بەشێکی بەرچاوی ئەو شوێنەوارانە لە [[سلێمانی]] ھەڵکەوتوون، بەڵام ژمارەیەکی ئێجگار کەمیان کنەوپشکنیان بۆ کراوەو بەم ھۆیەش گەلێک نھێنی و رازی مێژووی کۆنی ئەم ناوچەیە ھێشتا لەژێر خاکدا. ناوچەی سلێمانی دائەنرێ بەیەکێک لە شووێنە کۆنەکانی نیشتەجێبوونی مرۆفی سەرەتایی بەپێی لێکۆڵەرەوە و زانکۆ و پشکنەر و پڕٶفیسۆرە جیھانیەکان، لە سەردەمی ( چاخی بەردینی ھەرە کۆن )ەوە مرۆڤ تیایدا ژیاوە لە ماوەی نزیکەی ١٢٠ ھەزار ساڵی ڕابردوو دا کە ناوەندی مرۆڤە سەرەتاییەکان بووە لە مرۆڤی نیادەرتاڵ و ھاوشێوەکانی: * '''شووێنەواری بەردەبەڵەک''': لە ڕۆژھەڵاتی [[چەمچەماڵ]] سەر بە چاخی بەردینی ھەرە کۆنە ٦٠٠ھەزار پێش زایین لە ساڵ ١٩٤٩ (دۆرش کاردۆ) پشکنینی تیاکردوە و ھەروەھا ژھاری ڕێیت و پڕۆس ھاوەر) سەردانی کردوە و پشکنینیان بۆ کردوە . * '''ئەشکەوتی ھەزار مێرد''': لەباشوری رۆژئاوای [[سلێمانی]] سەر بە چاخی بەردینی کۆنی ناوەراست ٦٠٠ ھەزار بۆ ١٢٠ ھەزار پێش زایین. * '''ئەشکەوتی زەرزی''': لە [[سورداش]]ی سلێمانی، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ چاخی بەردینی کۆن ٣٥ ھەزار ساڵ پێش زانین. * '''شوێنەواری کەریم شایەر''': پێش ١٠ ھەزار ساڵ و لەچاخی بەردینی ناوەراستدا مرۆڤی تێدا ژیاوە. * '''گوندی چەرمۆ''': کە مێژووەکەی ٧ ھەزار پێش زانینەو سەر بە چاخی بەردینی نوێیە. جگە لەوەی بەپێی ئەو شوێنەوارانەی باسکران، سەرەتای کشتوکاڵ شارستانی و نیشتەجێ بوون لە ناوچەکانی [[کوردستان]] و بەتایبەت ئەوەی ئەمرۆ پارێزگای سلێمانییە سەری ھەڵداوە، بگرە رەنگە سەرەتای نوسینیش بگەڕێتەوە بۆ ئەم ناوچەیە، لەبەرئەوەی ھەندێک لەمێژوونووسان جەخت دەکەنەوە کە [[سۆمەر]]ییەکان کە داھێنەری نوسین بوون نوسینی وێنەییان داھێناوە لە بنەڕەتەوە لەھەمان ئەو خەڵکانەبوون کە پێشتر لەناوچە شاخاوییەکان ژیاون. (دکتۆر پاکیزە رەحیم حلمی) بروای وایە نوسینی سۆمەری بێ پێشینە نییە و مۆرەکانی شوێنەواری [[تەپە گەورە]] پلەیەکەم و ھەنگاوی یەکەمی خەتی وێنەی(ھیرۆگلیفی)ن. ھەروەک بەم دواییانە لە ناوچەی رۆژئاوای [[دەریاچەی دەربەندیخان]] و لەنزیک گوندی [[گوڵانی حەمەی مەحموود|گوڵان]] لەپارێزگای سلێمانی شوێنەوارێک دۆزراوەتەوە کە بەقەد بە شاخێکەوە وێنەی چەند [[گاکێوی|ئاسکە]] کێویەک ھەڵکەندراوە، ھەرچەندە مێژووەکەی بەشێوەیەکی زانستی دیاری نەکراوە بەڵام بەرای ھەندێک شارەزا مێژوویان بۆ چاخی بەردینی ناوەراست دەگەڕێتەوە، ئەگەر ئەمەش وابێت دەبێت ھەنگاوی سەرەتایی نوسینی ھێمای لە ناوچەی [[سلێمانی]]یەوە دەستی پێکردبێت.<ref> https://slemani.gov.krd/so/newsDetail.php?newsID=786&secID=45</ref> === مەڵبەندەکانی فەرمانڕەوای بابان پێش سلێمانی === [[میرنشینی بابان|بابانەکان]] پێش بونیادنانی [[سلێمانی]] مەڵبەندی حوکمرانیان لە چەند ناوچەیەک بووە، بەم شێوەیەی خوارەوە: * [[گوند]]ی [[مەرگە]]:دێیەکی گەورەبووە لە [[ناحیەی بنگرد]]ی [[قەزای دووکان]]، ئەم گوندە لەسەردەمی فەرمانرەوای [[سولەیمان قانوونی|سوڵتان سلێمانی قانوونی عوسمانی]] ١٥٦٩ز مەڵبەندی فەرمانرەوای بابانەکان بووە. * [[گوند]]ی [[دارەشمانە]]: ئەم گوندە کەوتووەتە [[ناحیەی ھەڵشۆ]]ی [[قەزای پشدەر]]، لەسەردەمی [[فەقێ ئەحمەدی دارەشمانە]] و بابە سلێمانی کوڕیدا لەسەدەی شازدەی زاینی مەڵبەندی بابانەکان بووە. * [[شارەدێ]]ی [[ماوەت]]: کە ئێستا قەزایە و دەکەوێتە ناوچەی [[شارباژێڕ]] لەسەردەمی بەکر بەگ(بەکرەسور)١٦٠٨-١٦١٩مەڵبەندی بابانەکان بووە. * قەڵای بەکراوا: لەسەردەمی بەکربەگ و کوڕ و کوڕزاکانی ١٦١٩-١٦٢٧مەڵبەندێکی تری بابان بووە. * [[قەڵاچوالان]]: دەکەوێتە دامێنی [[شارۆچکە]]ی [[چوارتا]] و سەر رووباری قەڵاچوالان, مێژووی زۆر کۆنە, لە ساڵی ١٦٦٩-١٧٨٤ بۆ ماوەی ١١٥ ساڵ مەڵبەندی فەرمانرەوای [[میر]]انی بابان بووە. شارێکی گەورە و گەشاوە و مەڵبەندی زانین و زانایانی ئەو سەردەمە بووە.<ref> https://slemani.gov.krd/so/newsDetail.php?newsID=787&secID=48</ref> === لیوای سلێمانی لە سەردەمی عوسمانییەکاندا: ١٨٥١-١٩١٨ === ئەم پارێزگایە تا نیوەی سەدەی نۆزدەھەم خوودی [[میرنشینی بابان]] بوو لە سنووری [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا، ناوەندی ئەم میرنشینە سەرەتا لە [[قەڵاچوالان]] بوو. پاشان لە ساڵی (١١٩٩ک - ١٧٨٤ز)دا [[ئیبراھیم پاشای بابان]] فەرمانی دروستکردنی ناوەندێکی تازەی بۆ میرنشینەکەدا، پایتەختی گواستەوە بۆ شارە تازەکە و ناوینا [[سلێمانی]]، ئەم [[میرنشین]]ە لە ساڵی ١٨٥١ز دا کۆتایی پێھات و بچووککرایەوە بۆ لیوا و لکێندرا بە [[ئەیالەتی شارەزوور]]ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرجەمی بەرھەمەکانی ئەمین زەکی بەگ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2013/89282.PDF?ver=130201161430000000 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = [[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]] |زمان = [[زمانی کوردی|کورد]]}}</ref> ==== قۆناغی یەکەم: لە نێوان ساڵانی ١٨٥١-١٨٦٩ ==== سیستەمی کارگێڕی ئەم قۆناغە لەژێر ھەژموونی دابەشبوونی جوگرافیای [[ھۆز]]ەکاندا بووە، سنووری ئەم لیوایە و لیوا ھاوسنوورەکانی میراسی ناکۆکی نێوان ھەردوو [[میرنشینی بابان]] و [[میرنشینی سۆران]] بوو، لەکاتێکدا دەسەڵاتی [[میر محەممەد]]ی ڕەواندوز ھەردەھات فراوانتر دەبوو تاگەیشتە سنووری [[کۆیە]] و [[ڕانیە]] و دەربازی دەستە چەپی [[زێی بچووک]]یش بوو. چەندین ناحییەی [[ئەیالەتی شارەزوور]]ی خستە سەر میرنشینەکەی لەوانە ناحیەکانی([[عەسکەر]]، [[ئاغجەلەر]]، کێوەچەرمەڵە، [[چیاسەوز، ئاغجەلەر|چیاسەوز]]، [[گڵناغاجی گەورە|گڵناغاج]]، [[قەسرۆک، ئاغجەلەر|قەسرۆک]]، [[گردخەبەر]]، جبق قلعە و [[ناحیەی شوان|شوان]]) لەگەڵ مەنگوڕایەتیدا. ناکۆکی نێوان میرانی بابان ھەر بەردەوام بوو، [[میر محەممەد]] بە ھەلی زانی ھێرش بکاتە سەر [[میرنشینی بابان]]، وەزیر (عەلی پاشا-والی [[بەغدا]]) لەگەڵ حکومەتی ئێراندا ھاوپەیمانییەکی دژی [[میرنشینی سۆران]] بەست و ھەردووکیان ھاوکاری سڵێمان پاشای بابانیان کرد، ئەمە لە کاتێکدا ھێزی سۆران لە پێشڕەویدا بوون و گەیشتبوونە [[سورداش]] سوپای ھەردوولا لە [[قەمچوغە]] گەیشتنە یەک و شەڕێکی قورس لە نێوانیاندا ڕوویدا و سوپای سۆران ناچار بوو پاشەکشێ بکات بۆ [[کۆیە]] و ھێزی سڵێمان پاشای بابان کەوتە دوای و لە نزیک کۆیە جارێکیتر [[شەڕ]] ڕوویدا، ھێزی بابان و ھاوپەیمانەکانی زیانی زۆریان بەرکەوت و ھەردوولا گەیشتنە ڕێکەوتن کە ھێڵی [[ڕانیە]]، بتوێن، [[خەلەکان]]، چناران تا زێی بچووک و دەربەند ببێتە سنووری نێوانیان. دوای لە ناوچوونی ھەردوو میرنشینەکە(سۆران لە ١٨٣٦) و (بابان لە ١٨٥١)دا ئەم سنوورە وەک خۆی مایەوە و لیوای سلێمانی (١٧)[[قەزا]]ی لە خۆدەگرت، ئەمەش لە ھەرسێ ساڵنامەی عوسمانی ژمارە(١١-١٢-١٣)دا دەردەکەوێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =عشائر العراق | ناونیشان = https://www.noor-book.com/en/ebook-History-موسوعھ-عشائر-العراق-ج-1-عباس-العزاوی-pdf |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = عباس العزاوی |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ ناو و جێکەوتی قەزاکانی لیوای سلێمانی لە نێوان ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩) |- ! ژ !! ناوی قەزا !! یەکەی کارگێڕی |- |١ || [[سلێمانی]]، [[سەرچنار]]، ھۆزی مەنمی || [[سەرچنار]] |- |٢ || [[قەرەداغ]]، زەردیاوا || [[قەرەداغ]] |- |٣ || مەحال دەلۆ || [[سەنگاو]] |- |٤ || مەحال (زەند، زەنگەنە، شێخان، داودە) || [[قادرکەرەم]] و شێروانە |- | ٥ || [[بازیان]]، [[چەمچەماڵ]]،{{ھن}} نورە، ھۆزی [[ھەمەوەند]] || [[چەمچەماڵ]] و [[بازیان]] |- | ٦ || پیرحەیاتی، [[چیاسەوز]] || [[ئاغجەلەر]] |- |٧ || [[سەرچنار، ئاغجەلەر|سەرچنار]]، [[گڵناغاجی گەورە|گڵناغاج]]، [[قەسرۆک]]،{{ھن}} [[گردخەبەر]] || [[ئاغجەلەر]] |- |٨ || جبق قلعە، قەڵاسێوکە، سەیفەدین، [[ئاغجەلەر]]، [[عەسکەر]]، ھۆزی سمایل عوزێری || [[ئاغجەلەر]] |- |٩ || [[سورداش]] || [[سورداش]] |- |١٠ || [[مەرگە]] || [[مەرگە]] |- |١١ || [[پشدەر]]، ھۆزی [[مەنگوڕ]]، مامش،{{ھن}} ڕەمەک || [[پشدەر]] و [[ناودەشت]] |- |١٢ || [[شینکی]]، [[گەڵاڵە، ماوەت|گەڵاڵە]]، [[ماوەت]]،{{ھن}} سیوەیل || [[ماوەت]]، [[ناحیەی سیوەیل|سیوەیل]] |- |١٣ || ئالان و [[سەراو، ماوەت|سەراو]] و [[میراوا، ماوەت|میراوا]] || [[ناحیەی سیوەیل|سیوەیل]] |- |١٤ || [[شارباژێڕ]]، [[قەڵاچوالان]]، بەرکێو || [[شارباژێڕ]] |- |١٥ || [[ناحیەی سرۆچک|سرۆچک]]، [[قزڵجە]]، [[تەڕاتەوەن]]،{{ھن}} [[چەوتان]]، [[پێنجوێن]] || [[ناحیەی سرۆچک|سرۆچک]] و [[پێنجوێن]] |- |١٦ || گوڵعەنبەر، [[ھەڵەبجە]] و وارماوا || [[خورماڵ]]، وارماوا، پێباز |- |١٧ || [[شەمێران]] و شێخ مەیدان و ھۆزی چاقر || [[ھەڵەبجە]] |} [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە نێوان ساڵانی (١٨٥١-١٨٦٩)دا.png|وێنۆک|400px|ناوەڕاست|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩)دا]] ==== قۆناغی دووەم؛ لە نێوان ساڵانی ١٨٦٩-١٨٧٢ ==== قۆناغی (مەدحەت پاشا)یە کە بۆ ماوەی سێ ساڵ والی [[بەغدا]] بوو، ھەرچەندە تەمەنی ئەم قۆناغە کەم بوو، بەڵام تێیدا گۆڕانکاری جەوھەری ئەنجامدرا لەوانە: # ھەڵوەشاندنەوی فرە ناوەندی [[قەزا]]کان: بەشێکی زۆری قەزاکان فرە ناوەند بوون و بەشێکی ئەم ناوەندانە بەناوی [[ھۆز]]ەکانەوە بوو، لەم قۆناغەدا فرە ناوەندەکان ھەڵوەشێنرانەوە و لە جیاتی ئەوە یەک ناوی بۆ دانرا. لەوانە ناوی قەزای [[بازیان]] لە جیاتی قەزای([[بازیان]]، [[چەمچەماڵ]]، نورە، عەشرەتی [[ھەمەوەند]])، گوڵعەنبەر لە جیاتی (گوڵعەنبەر، [[ھەڵەبجە]] و وارماوا)، [[قزڵجە]] لە جیاتی ([[قزڵجە]]، [[تەڕاتەوەن]]، [[چەوتان]]، [[پێنجوێن]])، زەنگەنە لە بری(زەند، زەنگەنە، شێخان داودە)، [[شارباژێڕ]] لە بری([[شارباژێڕ]]، [[قەڵاچوالان]]، بەرکێو) داندرا. # کۆکردنەوەی قەزاکان: بەشێک لە قەزاکان کۆکرانەوە لە یەک قەزادا، و یەک ناوی بۆ داندرا، بۆ نموونە کۆکردنەوەی ھەر سێ قەزای(پیرحەیاتی، چیاسەوز)، (سەرچنار، گڵناغاج، قەسرۆک، گدخەبەر، جبق قلعە) و (قەڵاسێوکە، [[ئاغجەلەر]]، [[عەسکەر]]، عەشرەتی سمایل عوزێری) لە ناو قەزای قەڵاسێوکەدا. ھەردوو قەزای(گوڵعەنبەر، [[ھەڵەبجە]] و وارماوا) و ([[شەمێران]]، شێخ مەیدان و عەشرەتی چاقر) لە ناو قەزای گوڵعەنبەردا. # دابەشکردنی قەزاکان: بەھۆی فراوانبوونی ڕووبەری قەزای([[ناحیەی سرۆچک|سرۆچک]]، [[قزڵجە]]، [[تەڕاتەوەن]]، [[چەوتان]]، [[پێنجوێن]]) حکومەت ئەم قەزاییەی دابەشکردە سەر ھەردوو قەزای [[ناحیەی سرۆچک|سرۆچک]] و [[قزڵجە]]. # ھەڵوەشاندنەوەی قەزای([[سلێمانی]]، [[سەرچنار]]، عەشرەتی مندمی). # گۆڕینی ناوی قەزای دەلۆ بۆ [[سەنگاو]] ھۆکارەکەشی لەوانەیە بۆ گواستنەوەی زۆرەملێی ھۆزی دەلۆ بۆ ناوچەی [[کفری]] بێت. # ڕێکخستنەوەی پێکھاتەی ھەردوو قەزای([[شینکی]]، [[گەڵاڵە، ماوەت|گەڵاڵە]]، [[ماوەت]] و سیوەیل) و (ئالان و [[سەراو، ماوەت|سەراو]] و [[میراوا، ماوەت|میراوا]]) لە ناو ھەردوو [[قەزای ماوەت]] و سیوەیل(وصال)دا. # ھێنانەکایەی قەزای [[زڕگوێز]] بەدابڕاندنی ڕووبەرێک لە [[قەزای سلێمانی]]. # ھێنانەکایەی قەزایەک بۆ [[ئێڵ]]ی غەوارەی کۆچەری کە ھیچ گوندێکی لەسەر نییە. # ئاڵوگۆڕی نێوان ھەرسێ لیواکانی [[سلێمانی]]، [[کەرکووک]] و [[ڕەواندز]]. [[قەزای پشدەر]] لە لیوای سلێمانی دابڕێندراو خرایە سەر لیوای [[ڕەواندز]] و لەبری ئەو قەزای شوان لە لیوای [[کەرکووک]] دابڕێندراو خرایە سەر لیوای [[سلێمانی]]. ئەم گۆڕانکاریانە لە ناوەڕۆکی ھەردوو ساڵنامەی دەوڵەتی عوسمانی ژمارە(٢٤) و (٢٧)ی ساڵانی (١٢٨٦ک-١٨٦ۆز) و (١٢٨٩ک-١٨٧٢ز)دا ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ قەزاکانی لیوای سلێمانی لە نێوان ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢ز) |- ! ژ !! ناوی قەزا لە ساڵنامەکاندا !! ناوی ڕاستەقینە !! ژ !! ناوی قەزا لە ساڵنامەکاندا !! ناوی ڕاستەقینە |- | ١ || قرطاغ || [[قەرەداغ]] || ٩ || قزلجة || [[قزڵجە]] |- | ٢ || گلعنبر || گوڵعەنبەر || ١٠ || شھربازاری || [[شارباژێڕ]] |- | ٣ || بارتان || [[بازیان]] || ١١ || سنکان || [[سەنگاو]] |- | ٤ || سوریچک || [[ناحیەی سرۆچک|سرۆچک]] || ١٢ || وصال || سیوەیل |- | ٥ || زنیکة || زەنگەنە || ١٣ || قوار || غەوارە |- | ٦ || شوان || شوان || ١٤ || قلعة سوکة || قەڵاسێوکە |- | ٧ || سورطان || [[سورداش]] || ١٥ || مساوات || [[ماوەت]] |- | ٨ || ھرکیة || [[مەرگە]] || ١٦ || زرگوز || [[زڕگوێز]] |- |} [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە نێوان ساڵانی (١٨٦٩ - ١٨٧٢)دا.png|وێنۆک|400px|ناوەڕاست|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢)]] ==== قۆناغی سێیەم لەنێوان ساڵانی ١٨٧٣-١٩١٨ ==== لەم قۆناغەدا چەندین گۆڕانکاری سازدرا، لەوانە لیواکانی دەوڵەتی [[عێراق]]ی ئێستا کەمکرایەوە بۆ (٨)سنجاغ-لیوا، لیواکانی کەش کران بە [[قەزا]] و بەشێکی زۆری قەزاکانیش کرانە [[ناحیە]]. یەکە کارگێڕییەکانی [[باشووری کوردستان]] دەکەونە سنووری سنجاغەکانی(مووسڵ و شارەزوور و بەغدا). تا پێکھێنانی [[ویلایەتی مووسڵ]] لە ساڵی(١٢٩٦ک-١٨٧٩ز)دا ھەموو سنجاغەکانی سەرەوە سەر بە [[ویلایەتی بەغدا]] بوون و دوای ئەو بەروارە ھەردوو لیوای سلێمانی و شارەزوور خرایە سەر [[ویلایەتی مووسڵ]]. خاڵی گرنگی ئەم قۆناغە لەوەدایە کە تۆماری زانیاری وردی یەکە کارگێڕییەکان لە ساڵنامەی ویلایەتەکاندایە، لە قۆناغی دووەمی سەردەمی عوسمانیدا [[زێی بچووک]] کرابووە سنووری نێوان ھەردوو لیوای سلێمانی و ڕەواندز، لەم قۆناغەدا چەمی ژاراوە و زێی بچووک بووە سنووری نێوان سنجاغی شارەزوور و سلێمانی. * '''یەکە کارگێڕییەکان لە ساڵی ١٨٧٥دا:''' # [[قەزای پشدەر|ناحیەی پشدەر]] خرایە سەر لیوای سلێمانی و شوێنی ھۆزەکانی(مەنگوڕ و مامش و ڕەمەک) لە پشدەر جیاکرایەوە و خرایە سەر [[قەزای ڕانیە]]. پاش ئەوەی لە لیوای ڕەواندز دابڕێنرا. # [[ناحیەی شوان]]یش گەڕایەوە سەر [[پارێزگای کەرکووک|سنجاغی شارەزوور]]. # [[قەزای قەرەداغ]] ھەڵوەشێنرا و کرایە ناحیە و لکێندرا بە [[قەزای سلێمانی]]یەوە و لەبری ناحیەی زەنگەنە ناحیەی گل ھاتووەتە کایەوە و خراوەتە سەر لیوای کەرکووک، بەمەش چەمی ئاوەسپی بووە سنووری نێوان ئەم ناحیەیە و ناوەندی قەزای صلاحیە([[کفری]]). # قەزای زڕگوێز بچووکرایەوە و کرایە [[ناحیەی تانجەرۆ|ناحیەی زڕگوێز]] و لکێندرا بە [[قەزای سلێمانی]]یەوە. # قەزای سیوەیل ھەڵوەشێنرا و ڕووبەرەکەی خرایە سەر [[قەزای شارباژێڕ]]. # قەزای ماوەت ھەڵوەشێنرا و ڕووبەرەکەی خرایە سەر [[قەزای شارباژێڕ]]. # قەزای سرۆچک بچووکرایەوە و کرایە [[ناحیەی سرۆچک]] و لکێندرا بە [[قەزای ھەڵەبجە|قەزای گوڵعەنبەر]]ەوە. # قەزای قزڵجە بچووکرایەوە و کرایە [[قەزای پێنجوێن|ناحیەی قزڵجە]] و لکێندرا بە [[قەزای ھەڵەبجە|قەزای گوڵعەنبەر]]ەوە. # قەزای سورداش بچووکرایەوە و کرایە [[ناحیەی سورداش]] و لکێندرا بە [[قەزای پشدەر|قەزای مەرگە]]ەوە. # قەزای قەڵاسێوکە بچووکرایەوە و کرایە [[ناحیەی ئاغجەلەر|ناحیەی قەڵاسێوکە]] و لکێندرا بە [[قەزای چەمچەماڵ|قەزای بازیان]]ەوە. # قەزای سەنگاو بچووکرایەوە و کرایە [[ناحیەی سەنگاو]] و لکێندرا بە [[قەزای قەرەداغ]]ەوە. # قەزای زەنگەنە بچووکرایەوە و کرایە [[ناحیەی قادرکەرەم|ناحیەی زەنگەنە]] و لکێندرا بە [[قەزای قەرەداغ]]ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت بغداد | ناونیشان = https://www.dig-doc.org/index.php?page=Ym9vaw%3D%3D&op=ZGlzcGxheV9ib29rX2RldGFpbHNfdQ%3D%3D&book_id=NjE4&lan=YXI%3D |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ یەکە کارگێڕییەکانی سنجاغی سلێمانی لە ساڵی(١٢٩٢ک-١٨٧٥ز)دا |- ! ژ !! قەزا !! ناحیە |- |١ | [[قەزای سلێمانی]] | [[ناحیەی تانجەرۆ|ناحیەی زڕگوێز]] |- | rowspan=2 | ٢ | rowspan=2 | [[قەزای ھەڵەبجە|قەزای گوڵعەبەر]] | [[ناحیەی سرۆچک]] <!-- column 3 of this row occupied by cell B (which is to the left) --> |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن|ناحیەی قزڵجە]] |- | rowspan=2 | ٣ | rowspan=2 | [[قەزای قەرەداغ]] | [[ناحیەی سەنگاو]] |- | [[ناحیەی قادرکەرەم|ناحیەی زەنگەنە]] <!-- columns 2 and 3 of this row occupied by cell F (above) --> |- | ٤ | [[قەزای بازیان]] | [[ناحیەی ئاغجەلەر|ناحیەی قەڵاسێوکە]] |- <!-- columns 2 and 3 of this row occupied by cell H (to the left) --> | rowspan=2 | ٥ | rowspan=2 | [[ناحیەی بنگرد|قەزای مەرگە]] | [[ناحیەی سورداش]] |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر|ناحیەی پشدەر]] |- | ٦ | [[قەزای شارباژێڕ]] | style="text-align: center;" | — |- | ٧ | قەزای عەشایری جاف | style="text-align: center;" | — |- |} [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٨٧٥)دا.png|وێنۆک|450px|ناوەڕاست|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٨٧٥دا]] * '''یەکە کارگێڕییەکان لە ساڵی ١٨٩٤دا:''' # ھاتنە کایەی [[قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]] لە سنووری [[قەزای شارباژێڕ]]. # [[قەزای قەرەداغ]] ھەڵوەشێنرا و کرایە ناحیەی قەرەداغ و لکێندرا بە [[قەزای سلێمانی]]یەوە. # [[ناحیەی سەنگاو]] پاش ھەڵوەشاندنەوەی [[قەزای قەرەداغ]] لکێندرا بە [[قەزای چەمچەماڵ|قەزای بازیان]]ەوە. # [[ناحیەی قادرکەرەم|ناحیەی زەنگەنە]] پاش ھەڵوەشاندنەوەی [[قەزای قەرەداغ]] ناوەکەی گوڕدرا بە ناحیەی گل و لکێندرا بە [[قەزای کەرکووک]]ەوە. # ناوی [[ناحیەی تانجەرۆ|ناحیەی زڕگوێز]] گۆڕدرا بە ناحیەی سەرچناری ڕۆژھەڵات بە ھەمان سنووری خۆی، ھەروەھا ناحیەی ناوەندی قەزای سلێمانی گۆڕدرا بە ناحیەی سەرچناری ڕۆژاوا. {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ یەکە کارگێڕییەکانی سنجاغی سلێمانی لە ساڵی(١٨٩٠ - ١٨٩٤)دا<ref> https://dig-doc.org/index.php?page=Ym9vaw==&op=ZGlzcGxheV9ib29rX2RldGFpbHNfdQ==&book_id=NTk5&lan=</ref> ! colspan="3" | ساڵی ١٨٩٠ ! colspan="3" href=|ساڵی ١٨٩٢ ! colspan="3" href=|ساڵی ١٨٩٤ |- ! ژ ! قەزا ! ناحیە ! ژ ! قەزا !ناحیە !ژ !قەزا !ناحیە |- | rowspan=4 | ١ | rowspan=4 style="text-align: center;" | بازیان{{ھن}}([[بازیان]]) | قەڵا سێوکە | rowspan=4 | ١ | rowspan=4 | ناوەندی قەزا{{ھن}}([[سلێمانی]]) | ڕۆژھەڵات | rowspan=4 |١ |rowspan=4 | ناوەندی قەزا{{ھن}}([[سلێمانی]]) |سەرچناری ڕۆژھەڵات |- | سەنگاو{{ھن}}([[سەنگاو]]) | ڕۆژاوا | سەرچناری ڕۆژاوا |- | style="text-align: center;" | — | style="text-align: center;" | قەرەداغ {{ھن}}([[قەرەداغ]]) | style="text-align: center;" | قەرەداغ {{ھن}}([[قەرەداغ]]) |- | style="text-align: center;" | — | style="text-align: center;" | غەوارە | style="text-align: center;" | ئێڵی غەوارە |- | rowspan=2 | ٢ | rowspan=2 | مەرگە {{ھن}}([[مەرگە]]) | style="text-align: center;" | سورداش {{ھن}}([[سورداش]]) | rowspan=2 | ٢ | rowspan=2 | بازیان | style="text-align: center;" | قەڵاسێوکە | rowspan=2 |٢ | rowspan=2 | بازیان{{ھن}}([[چەمچەماڵ]]) | style="text-align: center;" | قەڵاسێوکە |- | style="text-align: center;" | پشدەر {{ھن}}([[قەڵادزێ]]) | style="text-align: center;" | سەنگاو {{ھن}}([[سەنگاو]]) | style="text-align: center;" | سەنگاو {{ھن}}([[سەنگاو]]) |- | rowspan=2 | ٣ | rowspan=2 | گوڵعەنبەر {{ھن}}([[خورماڵ]]) | style="text-align: center;" | سرۆچک {{ھن}}([[گێڵدەرە]]) | rowspan=2 | ٣ | rowspan=2 | مەرگە {{ھن}}([[مەرگە]]) | style="text-align: center;" | سورداش {{ھن}}([[سورداش]]) | rowspan=2 |٣ | rowspan=2 | مەرگە{{ھن}}([[مەرگە]]) | style="text-align: center;" | سورداش {{ھن}}([[سورداش]]) |- | style="text-align: center;" | قزڵجە {{ھن}}([[قزڵجە]]) | style="text-align: center;" | پشدەر | style="text-align: center;" | پشدەر |- | rowspan=2 | ٤ | rowspan=2 | شارباژێڕ | style="text-align: center;" | ماوەت | rowspan=2 | ٤ | rowspan=2 | گوڵعەنبەر {{ھن}}([[خورماڵ]]) | style="text-align: center;" | سرۆچک {{ھن}}([[گێڵدەرە]]) | rowspan=2 | ٤ | rowspan=2 | گوڵعەنبەر{{ھن}}([[ھەڵەبجە]]) | style="text-align: center;" | سرۆچک {{ھن}}([[گێڵدەرە]]) |- | style="text-align: center;" | — | style="text-align: center;" | قزلجە | style="text-align: center;" | قزڵجە |- | ٥ | style="text-align: center;" | — | style="text-align: center;" | — | ٥ | شارباژێڕ | style="text-align: center;" | ماوەت | ٥ | شارباژێڕ{{ھن}}([[سیتەک]]) | style="text-align: center;" | ماوەت |- |} [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٨٩٤)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٨٩٤دا]] * '''یەکە کارگێڕییەکان لە ساڵی ١٩١٢دا:''' # [[ناحیەی سورداش]] لە [[قەزای پشدەر|قەزای مەرگە]] دابڕێنرا و خرایە سەر [[قەزای سلێمانی]]. # ناوەندی [[قەزای پشدەر|قەزای مەرگە]] لە گوندی [[مەرگە]]وە گواسترایەوە بۆ شارۆچکەی [[قەڵادزێ]]. {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ یەکە کارگێڕییەکانی سنجاغی سلێمانی لە ساڵی(١٩٠٧ - ١٩١١)دا<ref> https://dig-doc.org/index.php?page=Ym9vaw==&op=ZGlzcGxheV9ib29rX2RldGFpbHNfdQ==&book_id=NTk5&lan=</ref> ! colspan="4" | ساڵی ١٩٠٧ ! colspan="5" href="شھرستان پیشوا" |ساڵی ١٩١١ |- ! ژ ! قەزا ! ناوەندی قەزا ! ناحیە ! ژ ! قەزا ! ناوەندی قەزا ! ناحیە ! ژ.گوند |- | rowspan=5 | ١ | rowspan=5 style="text-align: center;" | ناوەندی{{ھن}}قەزا | rowspan=5 | [[سلێمانی]] | سەرچناری ڕۆژھەڵات | rowspan=5 | ١ | rowspan=5 style="text-align: center;" | ناوەندی{{ھن}}قەزا | rowspan=5 style="text-align: center;" | [[سلێمانی]] | سەرچناری ڕۆژھەڵات | rowspan=2 style="text-align: center;" | ١٣٩ |- | سەرچناری ڕۆژاوا | سەرچناری ڕۆژاوا |- | style="text-align: center;" | قەرەداغ{{ھن}}([[قەرەداغ]]) | ئێڵی غەوارە(گەڕۆک) | style="text-align: center;" | ٠ |- | ئێڵی غەوارە(گەڕۆک) | style="text-align: center;" | قەرەداغ {{ھن}}([[قەرەداغ]]) | style="text-align: center;" | ١٧٣ |- | style="text-align: center;" | — | style="text-align: center;" | سورداش {{ھن}}([[سورداش]]) | style="text-align: center;" | ٦٩ |- | rowspan=3 | ٢ | rowspan=3 style="text-align: center;" | بازیان | rowspan=3 | [[چەمچەماڵ]] | style="text-align: center;" | قەڵاسێوکە | rowspan=3 | ٢ | rowspan=3 style="text-align: center;" | بازیان | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[چەمچەماڵ]] | ناوەندی قەزا | style="text-align: center;" | ٧٠ |- | style="text-align: center;" | سەنگاو {{ھن}}([[سەنگاو]]) | style="text-align: center;" | قەڵاسێوکە | style="text-align: center;" | ٥٣ |- | style="text-align: center;" | — | style="text-align: center;" | سەنگاو {{ھن}}([[سەنگاو]]) | style="text-align: center;" | ٣٦ |- | rowspan=3 | ٣ | rowspan=3 style="text-align: center;" | گوڵعەنبەر | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[ھەڵەبجە]] | style="text-align: center;" | سرۆچک {{ھن}}([[گێڵدەرە]]) | rowspan=3 | ٣ | rowspan=3 style="text-align: center;" | گوڵعەنبەر | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[ھەڵەبجە]] | ناوەندی قەزا | style="text-align: center;" | ١١٣ |- | style="text-align: center;" | قزڵجە {{ھن}}([[قزڵجە]]) | style="text-align: center;" | قزڵجە {{ھن}}([[قزڵجە]]) | style="text-align: center;" | ٩٠ |- | style="text-align: center;" | — | style="text-align: center;" | سرۆچک {{ھن}}([[گێڵدەرە]]) | style="text-align: center;" | ١٠٦ |- | rowspan=2 | ٤ | rowspan=2 style="text-align: center;" | مەعمورە ئەلحەمید | rowspan=2 | [[قەڵادزێ]] | style="text-align: center;" | پشدەر | rowspan=2 | ٤ | rowspan=2 | مەعمورە ئەلحەمید | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[قەڵادزێ]] | style="text-align: center;" | مەرگە {{ھن}}([[مەرگە]]) | style="text-align: center;" | ٤٥ |- | style="text-align: center;" | مەرگە {{ھن}}([[مەرگە]]) | style="text-align: center;" | پشدەر | style="text-align: center;" | ٦٣ |- | rowspan=2 | ٥ | rowspan=3 style="text-align: center;" | شارباژێڕ | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[سیتەک]] | style="text-align: center;" | ماوەت {{ھن}}([[ماوەت]]) | rowspan=2 | ٥ | rowspan=2 style="text-align: center;" | شارباژێڕ | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[سیتەک]] | style="text-align: center;" | ناوەندی قەزا | style="text-align: center;" | ٨٩ |- | style="text-align: center;" | — | style="text-align: center;" | ماوەت {{ھن}}([[ماوەت]]) | style="text-align: center;" | ٣٦ |- ! colspan="4" | ! colspan="3" | کۆی گشتی | ١١ [[ناحیە]] | ١٠٨٢ |- |} [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٩١٢)دا.png|وێنۆک|450px|ناوەڕاست|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٩١٢دا]] === لیوای سلێمانی لە سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتییدا: ١٩١٨-١٩٥٨ === لەدوای نەمانی دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانیەکان]] و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێ، بۆ چەند ساڵێک ئیدارەی لیوای سلێمانی ڕاستەوخۆ لە ژێر ھەژموونی ئینگلیزدا بوو، بە پێچەوانەی لیواکانی تر کە سەر بە بەغدا بوون، بەڵام دوای واژۆکردنی پڕۆتۆکۆلێک لە نێوان [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] و [[عێراق]]دا، ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق لە (١١/تەممووزی/١٩٢٣)دا بڕیاری لکاندنی [[سلێمانی]] بە [[عێراق]]ەوە درا، ئەم بڕیارەش لە ساڵی دوایدا جێبەجێکرا بە ناردنی(٥) ئەندام وەکو نوێنەری لیواکە لە ئەنجوومەنی دامەزراندنی عێراقدا(المجلیس التأسیس العراقی)، دواتر لە کاتی لێکۆڵینەوەی تایبەت بە ناکۆکی نیوان [[عێراق]] - [[تورکیا]] لە سەر دواڕۆژی [[ویلایەتی مووسڵ]]، کۆمەڵەی گەلان لە شوباتی ١٩٢٥ز دا لیژنەی خۆی ڕەوانەی ئەم ویلایەتە کرد، بە کۆتایی ھاتنی ئەم کێشەیە ئیتر [[سلێمانی]] بووە بەشێک لە دەوڵەتی [[عێراق]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = الدلیل العراقی الرسمی لسنة ١٩٣٦ | ناونیشان = https://archive.org/details/iraqdirectory1935dangoor |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = محمود فھمی درویش |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ئەم سەردەمەش دابەشی سێ قۆناغ دەکرێت. ==== قۆناغی یەکەم - لە نێوان ساڵانی ١٩١٨-١٩٣٦ ==== لەم قۆناغەدا حکومەتی پاشایەتی ھەستا بە:- # ڕێکخستنەوەی سنوری نێوان ھەردوو لیوای [[کەرکووک]] و [[سلێمانی]] بە شێوەیەک زنجیرە چیای قەرەداغ و بازیان بوو بە سنووری نێوانیان، بەمەش قەزای بازیان کە ناوەندەکەی [[چەمچەماڵ]] بوو، کرا بە دوو بەشەوە بەشی یەکەم [[قەزای چەمچەماڵ]] بە ھەردوو ناحیەی(قەڵاسێوکە و سەنگاو) و بەشی دووەم [[ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان|ناحیەی بازیان]]، یەکەم بەشیان لە لیوای سلێمانی دابڕێنرا و خرایە سەر لیوای کەرکووک، دووەمیان لەسەر لیوای سلێمانی مایەوە. # بەشی خواری [[ناحیەی زەڕایەن|ناحیەی وارماوا]]ش کە دواتر بوو بە [[ناحیەی پێباز]] خرایە سەر [[قەزای کفری]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = الکورد فی الوثائق البریطانیة | ناونیشان = https://www.noor-book.com/کتاب-الکورد-فی-الوثائق-البریطانیھ-pdf |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عثمان علی |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> # ھەڵوەشانەوەی قەزای مەعمورە و لکاندنی ھەردوو ناحیەی (پشدەری ١) و (پشدەری ٢) بە [[قەزای شارباژێڕ]]ەوە. # ناوی ناحیەی سەرچناری ڕۆژھەڵات بوو بە [[ناحیەی تانجەرۆ]] و ناوەندەکەی لە گوندی [[زڕگوێز]]ەوە گواسترایەوە بۆ شارەدێی [[عەربەت]]. # ناوی ناحیەی سەرچناری ڕۆژاوا بوو بە ناحیەی ناوەندی قەزای سلێمانی. بەم شێوەیە لیوای سلێمانی لە سییەکاندا لە(٣)[[قەزا]] و (١١) [[ناحیە]] پێکھاتبوو. {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ یەکە کارگێڕییەکانی لیوای سلێمانی لە ساڵی(١٩٣٦)دا<ref> https://dig-doc.org/index.php?page=Ym9vaw==&op=ZGlzcGxheV9ib29rX2RldGFpbHNfdQ==&book_id=NTk5&lan=</ref> ! ژ ! [[قەزا]] ! [[ناحیە]] ! ژ ! [[قەزا]] ! [[ناحیە]] ! ژ ! [[قەزا]] ! [[ناحیە]] |- | rowspan=4 | ١ | rowspan=5 style="text-align: center;" | [[قەزای سلێمانی]] | [[ناحیەی تانجەرۆ]]{{ھن}}([[عەربەت]]) | rowspan=4 | ٢ | rowspan=5 style="text-align: center;" | [[قەزای ھەڵەبجە]] | [[ناحیەی خورماڵ]]{{ھن}}([[خورماڵ]]) | rowspan=4 | ٣ | rowspan=5 style="text-align: center;" | [[قەزای شارباژێڕ]] | [[ناحیەی سرۆچک]]{{ھن}}([[گێڵدەرە]]) |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ|ناحیەی قەرەداغ]]{{ھن}}([[قەرەداغ]]) | [[ناحیەی زەڕایەن|ناحیەی وارماوا]]{{ھن}}([[زەڕایەن]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]]{{ھن}}([[ماوەت]]) |- | [[ناحیەی سورداش]]{{ھن}}([[سورداش]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن|ناحیەی پێنجوێن]]{{ھن}}([[پێنجوێن]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر|ناحیەی پشدەر١]]{{ھن}}([[قەڵادزێ]]) |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان|ناحیەی بازیان]]{{ھن}}([[بازیان]]) | — | [[ناحیەی بنگرد|ناحیەی پشدەر ٢]]{{ھن}}([[مەرگە]]) |- ! colspan="2" | کۆی گشتی ! colspan="7" | ٣ [[قەزا]] و ١١ [[ناحیە]] |- |} [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٣٦)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی کارگێڕی لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٩٣٦دا]] ==== قۆناغی دووەم - لە نێوان ساڵانی ١٩٣٦-١٩٤٧ ==== حکومەت لەم قۆناغەدا سەرلەنوێ [[قەزای پشدەر]]ی ھێنایە کایەوە بە دابڕانی لە [[قەزای شارباژێڕ]]، بەم شێوەیە ئەم لیوایە لە (٤)[[قەزا]] و (١٠) [[ناحیە]] پێکھاتبوو، لە پڕۆسەی سەرژمێری ساڵی ١٩٤٧دا زانیاری ورد و تایبەت بە ڕەوشی کارگێڕی لیواکانی [[عێراق]] تۆمارکرا، وەکو یەکە کارگێڕییەکان، ڕووبەر و دانیشتوانەکەی، ئەمە لەلایەک و لەلایەکیترەوە پێویستی یەکە کارگێڕییەکان لە دوای تەواو بوونی پرۆسەی یەکلاکردنەوەی مافی زەوییەکانی ھەریەک لەلایەن فەرمانگەکانی تەسوییەوە کێشرا. سنووری ئەم لیوایە لە سەرەتای ئەنجامدانی پرۆسەی یەکلاکردنەوەی مافی زەوییەکاندا(تسویة) بە پێی بڕیاری (٢٩)ی ساڵی ١٩٣٨دا ″کە بەکردار لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا دەستی پێکرد و تا پەنجاکانیش بەردەوام بوو″.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٤٧)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٤٧دا]] ==== قۆناغی سێیەم - لە نێوان ساڵانی ١٩٤٧-١٩٥٨ ==== لەدوای سەرژمێری ساڵی ١٩٤٧ و کۆتایی ئەم سەردەمە چەندین گۆڕانکاری کارگێڕی لە سنووری ئەم لیوایە ئەنجامدرا، گرنگترینیان فراوان بوونی سنووری ئەم لیوایەیە بە دابڕاندنی [[قەزای ڕانیە]] لە لیوای ئەربیل و لکاندنی بەم لیوایەوە. # گواستنەوەی ناوەندی ناحیەی ناوەندی [[قەزای ھەڵەبجە]] لە شوێنی ئێستای بۆ گوندی [[سەید سادق]] و ناویش نرا بە ناحیەی شارەزوور بە پێی بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ لە ساڵی ١٩٥٥دا. # دابڕاندنی ناحیەی شارەزوور لە [[قەزای ھەڵەبجە]] و لکاندنی بە [[قەزای سلێمانی]]یەوە. # ھێنانە کایەی [[ناحیەی سیوەیل]] لە سنووری [[قەزای شارباژێڕ]] و ناوەندەکەشی لە گوندی [[مڕانە]]، بەپێی ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٨٥٧) لە ٥/١٠/١٩٥٥دا. # دابڕاندنی [[قەزای ڕانیە]] بە ھەردوو ناحیەی چناران و ناودەشت لە لیوای ئەربیل و لکاندنی بە لیوای سلێمانییەوە بە پێی ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٦١٠) لە ١٢/٧/١٩٥٦دا. # گواستنەوەی ناوەندی [[ناحیەی سیوەیل]] لە گوندی [[مڕانە]]وە بۆ گوندی [[باسنێ]] بەپێی بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ لە ساڵی ١٩٥٦دا. # بە بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ لە سەرەتای ساڵی ١٩٥٧دا ناوەندی ناحیەی چناران لە گوندی [[میرزا ڕۆستەمی گەورە]]وە بۆ گوندی [[دووکان]] گواسترایەوە و لەگەڵ دابڕانی گوندەکانی( [[دووکان]]، [[تۆپزاوا]]، [[جۆبڵاخ]] و قەشقۆڵی) لە [[ناحیەی سورداش]]ی سەر بە [[قەزای سلێمانی]] و لکاندنی بە ناحیەی چنارانەوە لە [[قەزای ڕانیە]].<ref> http://buratha.com/librory/books.php?books=11229</ref> {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ یەکە کارگێڕییەکانی لیوای سلێمانی لە ساڵی(١٩٥٨)دا<ref> https://dig-doc.org/index.php?page=Ym9vaw==&op=ZGlzcGxheV9ib29rX2RldGFpbHNfdQ==&book_id=NTk5&lan=</ref> ! ژ ! [[قەزا]] ! [[ناحیە]] ! ناوەند ! ژ ! [[قەزا]] ! [[ناحیە]] ! ناوەند |- | rowspan=6 | ١ | rowspan=6 style="text-align: center;" | [[قەزای سلێمانی]] | ناوەندی قەزا | [[سلێمانی]] | rowspan=6 | ٤ | rowspan=6 style="text-align: center;" | [[قەزای شارباژێڕ]] | ناوەندی قەزا | [[چوارتا]] |- | [[ناحیەی تانجەرۆ]] | [[عەربەت]] | [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]] | [[ماوەت]] |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ|ناحیەی قەرەداغ]] | [[قەرەداغ]] | [[ناحیەی سرۆچک]] | [[بەرزنجە]] |- | [[ناحیەی سورداش]] | [[سورداش]] | [[ناحیەی سیوەیل]] | [[باسنێ]] |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان|ناحیەی بازیان]] | [[بازیان]] | — | — |- | ناحیەی شارەزوور | [[سەید سادق]] | — | — |- | rowspan=4 | ٢ | rowspan=4 style="text-align: center;" | [[قەزای ھەڵەبجە]] | ناوەندی قەزا | [[ھەڵەبجە]] | rowspan=4 | ٥ | rowspan=4 style="text-align: center;" | [[قەزای ڕانیە]] | ناوەندی قەزا | [[ڕانیە]] |- | [[ناحیەی خورماڵ]] | [[خورماڵ]] | [[ناحیەی ناودەشت]] | [[سەنگەسەر]] |- | [[ناحیەی زەڕایەن|ناحیەی وارماوا]] | [[دەربەندیخان]] | [[ناحیەی خدران|ناحیەی چناران]] | [[دووکان]] |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن|ناحیەی پێنجوێن]] | [[پێنجوێن]] | — | — |- | rowspan=2 | ٣ | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[قەزای پشدەر]] | ناوەندی قەزا | [[قەڵادزێ]] |- | [[ناحیەی بنگرد|ناحیەی مەرگە]] | [[بنگرد]] |} [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٥٨)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٩٥٨دا]] === پارێزگای سلێمانی لە سەردەمی کۆماریدا: ١٩٥٨-١٩٩٠ === ئەم سەردەمە بە نەمانی دەسەڵاتی پادشایی و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێیە، ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی [[عەبدولکەریم قاسم]] (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی [[عەبدولسەلام عارف]]، دواتر براکەی [[عەبدولڕەحمان عارف]] (٥) ساڵ، دەسەڵاتی [[حیزبی بەعس|بەعسییەکان]] لە دوو قۆناغدا، [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و [[سەددام حوسێن]] (١٩٧٩ - ٢٠٠٣)، دەسەڵاتی سەددام لەسەر ئەم پارێزگایە تا ساڵی ١٩٩١ بوو. کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە [[سیاسەت]]ی عێراق، لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەوانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان. ئەم سەردەمە دابەشی پێنج قۆناغ دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ==== قۆناغی یەکەم - لە نێوان ساڵانی ١٩٥٨-١٩٦٥ ==== # ھێنانە کایەی [[ناحیەی بەکرەجۆ|ناحیەی سەرچنار]] لە سنووری [[قەزای سلێمانی]] بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٧١٥) لە ١٠/١١/١٩٥٩دا.<ref> https://www.refworld.org/cgi-bin/texis/vtx/rwmain/opendocpdf.pdf?reldoc=y&docid=5c76654f4</ref> # ھێنانە کایەی [[قەزای پێنجوێن]] لە سنووری پارێزگای سلێمانی بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٧١٦) لە ١٠/١١/١٩٥٩دا. # دابڕانی (٧) کەرت و گوندی [[ناحیەی سیوەیل]] و لکاندنی بە ناوەندی [[قەزای شارباژێڕ]]ەوە بە پێی بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ لە ساڵی ١٩٦٠دا.<ref> http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/25.html</ref> # ھێنانە کایەی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]] لە سنووری [[قەزای ڕانیە]]، ناوەندەکەی گوندی [[چوارقوڕنە]] بوو بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٦٨٥) لە ١٧/١١/١٩٦٠دا.<ref>http://librarycatalog.bau.edu.lb/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=95508 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123124833/http://librarycatalog.bau.edu.lb/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=95508 |date=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ }}</ref> # ھێنانە کایەی [[ناحیەی گەرمک]] لە سنووری [[قەزای پێنجوێن]]، ناوەندەکەی گوندی [[گەرمک]] بوو بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٧١٩) لە ٤/١٢/١٩٦٠دا. # گۆڕینی ناوی ناحیەی ھەڵەبجە بۆ [[ناحیەی سیروان]] و گواستنەوەی ناوەندەکەی بۆ گوندی [[کێلەسپی]] بە پێی بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ ژمارە(٤٤٨) لە ٢٨/١١\١٩٦٠دا. # ھەڵوەشاندنەوەی [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن|ناحیەی پێنجوێن]] و لکاندنی ھەموو کەرتەکانی بە ناوەندی [[قەزای پێنجوێن]]ەوە بە پێی فەرمانی ژمارە(٧٥٢) لە ١٥\٨\١٩٦٣دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.irakipedia.org/wiki/3774/%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A9 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230513041238/https://www.irakipedia.org/wiki/3774/%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A9 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ یەکە کارگێڕییەکانی لیوای سلێمانی لە ساڵی(١٩٦٥)دا<ref> https://www.noor-book.com/tag/دلیل-الجمھوریة-العراقیة-لسنة-1960</ref> ! ژ ! [[قەزا]] ! [[ناحیە]] ! ناوەندی ناحیە ! ژمارەی کەرت ! ژمارەی [[گوند]]ەکان |- | rowspan=6 | ١ | rowspan=6 style="text-align: center;" | [[قەزای سلێمانی]]{{ھن}}([[سلێمانی]]) | [[ناحیەی بەکرەجۆ|ناحیەی سەرچنار]] | style="text-align: center | [[سەرچنار]] | style="text-align: center | ٦١ | rowspan=6 style="text-align: center;" | ٣٣٢ |- | [[ناحیەی تانجەرۆ]] | style="text-align: center | [[عەربەت]] | style="text-align: center | ٥٨ |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ|ناحیەی قەرەداغ]] | style="text-align: center | [[قەرەداغ]] | style="text-align: center | ٦١ |- | [[ناحیەی سورداش]] | style="text-align: center | [[سورداش]] | style="text-align: center | ٥٩ |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان|ناحیەی بازیان]] | style="text-align: center | [[تەیناڵ]] | style="text-align: center | ٤٢ |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق|ناحیەی شارەزوور]] | style="text-align: center | [[سەید سادق]] | style="text-align: center | ٢٤ |- | rowspan=3 | ٢ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای ھەڵەبجە]]{{ھن}}([[ھەڵەبجە]]) | [[ناحیەی سیروان]] | style="text-align: center | [[کێلەسپی]] | style="text-align: center | ٧١ | rowspan=3 style="text-align: center;" | ٢٥٢ |- | [[ناحیەی خورماڵ]] | style="text-align: center | [[خورماڵ]] | style="text-align: center | ٣٩ |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای دەربەندیخان|ناحیەی دەربەندیخان]] | style="text-align: center | [[دەربەندیخان]] | style="text-align: center | ٣٧ |- | rowspan=2 | ٣ | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[قەزای پێنجوێن]]{{ھن}}([[پێنجوێن]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن|ناحیەی پێنجوێن]] | style="text-align: center | [[پێنجوێن]] | style="text-align: center | ٥١ | rowspan=2 style="text-align: center;" | ١٠٢ |- | [[ناحیەی گەرمک]] | style="text-align: center | [[گەرمک]] | style="text-align: center | ٥٩ |- | rowspan=4 | ٤ | rowspan=4 style="text-align: center;" | [[قەزای شارباژێڕ]]{{ھن}}([[چوارتا]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]] | style="text-align: center | [[چوارتا]] | style="text-align: center | ٨٦ | rowspan=4 style="text-align: center;" | ٢٦٧ |- | [[ناحیەی سیوەیل]] | style="text-align: center | [[باسنێ]] | style="text-align: center | ٤٥ |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]] | style="text-align: center | [[ماوەت]] | style="text-align: center | ٥٧ |- | [[ناحیەی سرۆچک]] | style="text-align: center | [[بەرزنجە]] | style="text-align: center | ٥٦ |- | rowspan=2 | ٥ | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[قەزای پشدەر]]{{ھن}}([[قەڵادزێ]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر]] | style="text-align: center | [[قەڵادزێ]] | style="text-align: center | ٨٢ | rowspan=2 style="text-align: center;" | ١٣٨ |- | [[ناحیەی بنگرد|ناحیەی مەرگە]] | style="text-align: center | [[بنگرد]] | style="text-align: center | ٥٥ |- | rowspan=3 | ٦ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای ڕانیە]]{{ھن}}([[ڕانیە]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]] | style="text-align: center | [[چوارقوڕنە]] | style="text-align: center | ٩٥ | rowspan=3 style="text-align: center;" | ٢١٠ |- | [[ناحیەی خەلەکان|ناحیەی چناران]] | style="text-align: center | [[دووکان]] | style="text-align: center | ٤٢ |- | [[ناحیەی ناودەشت]] | style="text-align: center | [[سەنگەسەر]] | style="text-align: center | ٧٥ |- ! colspan="2" | کۆی گشتی | style="text-align: center |١٨ ناحیە | style="text-align: center |— | style="text-align: center |١١٥٥ | style="text-align: center | ١٣٠١ |} [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٦٥)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٦٥دا]] ==== قۆناغی دووەم - لە نێوان ساڵانی ١٩٦٥-١٩٧٧ ==== # دابڕاندنی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق|ناحیەی شارەزوور]] لە [[قەزای سلێمانی]] و لکاندنی بە [[قەزای ھەڵەبجە]]وە. # ھێنانەکایەی [[ناحیەی بیارە]] لە [[قەزای ھەڵەبجە]] بە دابڕاندنی (٢و)کەرت لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای خورماڵ|ناحیەی خورماڵ]] و ناوەندەکەشی گوندی [[بیارە]]یە، بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(١٤٤) لە ٦\٤\١٩٧١دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = احداث ناحیة فی محافظة السلیمانیة باسم ناحیة بیارة | ناونیشان = /https://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/5482.html| نووسەر = القوانین والتشریعات العراقیة |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> # ھێنانە کایەی [[قەزای دووکان]] لە سنووری پارێزگای سلێمانی، ناوەندەکەشی لە جێکەوتی [[بەنداوی دووکان]]، لە کەرتی (٤٧/[[تۆپزاوا]]) و ھەردوو [[ناحیەی سورداش]] و [[ناحیەی خەلەکان|ناحیەی چناران]] بەستران بەم قەزایەوە بەپێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٤٧) لە ١٦\٦\١٩٧١دا. # ھێنانە کایەی [[قەزای دەربەندیخان]] لە سنووری پارێزگای سلێمانی، ناوەندەکەشی لە جێکەوتی [[بەنداوی دەربەندیخان]]ە، و [[ناحیەی ناوەندی قەزای دەربەندیخان|ناحیەی دەربەندیخانی]] پێوە بەسترایەوە، بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٤١٩) لە ١١\١٠\١٩٧١دا. # دابڕانی [[ناحیەی بنگرد|ناحیەی مەرگە]] لە [[قەزای پشدەر]] و لکاندنی بە [[قەزای ڕانیە]]وە، بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٦٠) لە ٨\١١\١٩٧١دا و دابڕانی [[ناحیەی ناودەشت]] لە [[قەزای ڕانیە]] و لکاندنی بە [[قەزای پشدەر]]ەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٦١) لە ٨\١١\١٩٧١دا. # گۆڕینی ناوی [[ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر|ناحیەی قەڵادزێ]] بۆ [[ناحیەی ھێرۆ]] و گواستنەوەی ناوەندەکەی لە شارۆچکەی [[قەڵادزێ]]وە بۆ گوندی [[ھێرۆ (گوند)|ھێرۆ]] و بەستنەوەی (٢٦) کەرت بەم ناحیەیەوە، بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٦) لە ٢٣\١\١٩٧٢دا. # دابڕانی ھەردوو [[قەزای کەلار]] و [[قەزای چەمچەماڵ]] لە [[پارێزگای کەرکووک]] و بەستنەوەیان بە پارێزگای سلێمانییەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٦٠٨) لە ٦\١١\١٩٧٥دا. # دابڕانی (٦) کەرت لە ناوەندی [[قەزای چەمچەماڵ]]ی سەر بە پارێزگای سلێمانی و لکاندنیان بە [[ناحیەی لەیلان|ناحیەی قەرەحەسەن]]ی سەر بە [[قەزای کەرکووک]] بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٣٢) لە ٢٤\١\١٩٧٦دا. # ھێنانە کایەی [[ناحیەی بێتواتە]] لە سنووری [[قەزای ڕانیە]] بە دابڕاندنی (٢٠) کەرت لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]] بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٨٧) لە ٥\٦\١٩٧٦دا. # دابڕانی کەرتی (١٤\[[گردەنازێ]] و مەستەکان) لە [[ناحیەی خورماڵ]]ی [[قەزای ھەڵەبجە]] و لکاندنیان بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق|ناحیەی شارەزوور]]ەوە لە ھەمان قەزادا، بە پێی بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ ژمارە(١٤٥٣١) لە ساڵی ١٩٧٧دا.<ref> http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/7968.html</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٩٧٧)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٧٧دا]] ==== قۆناغی سێیەم - لە نێوان ساڵانی ١٩٧٧-١٩٨٦ ==== # دابڕاندن (٢٠)کەرت لە [[ناحیەی سیروان]]ی سەر بە [[قەزای ھەڵەبجە]] و لکاندنیان بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای دەربەندیخان|ناحیەی دەربەندیخانی]] سەر بە [[قەزای دەربەندیخان]]ەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٢) لە ٢٦\١\١٩٧٨دا. # دابڕاندنی [[ناحیەی بنگرد|ناحیەی مەرگە]] لە [[قەزای ڕانیە]] و لکاندنی بە [[قەزای دووکان]]ەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٦) لە ٢٨\١\١٩٧٨دا. # دابڕاندنی (٤) کەرت لە [[ناحیەی سورداش]] و (٧) کەرت لە [[ناحیەی خەلەکان|ناحیەی چناران]] و لکاندنیان بە ناوەندی [[قەزای دووکان]]ەوە بە پێی بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ ژمارە(٢٣٣) لە ساڵی ١٩٧٨دا. # دابڕاندنی کەرتێک لە [[قەزای چەمچەماڵ]] و لکاندنی بە [[ناحیەی قەرەھەنجیر]]ی سەر بە [[قەزای کەرکووک]] بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٣٣) لە ٦\٥\١٩٧٩دا. # ھەڵوەشاندنەوەی [[ناحیەی ھێرۆ]] و لکاندنی ھەموو کەرتەکانی بە ناوەندی [[قەزای پشدەر]]ەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٠٣) لە ٣\١٠\١٩٧٩دا. # '''(أ)''' گۆڕینی ناوی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]] بۆ [[ناحیەی کارێزە]] و گواستنەوەی ناوەندەکە لە گوندی [[ماوەت]]ەوە بۆ گوندی [[کارێزە، گاپیڵۆن|کارێزە]](موجەمەعی کارێزە) و لکاندنی (٦) کەرتی ناوەندی [[قەزای شارباژێڕ]] بە [[ناحیەی کارێزە]]وە بە پێی بڕیاری وەزارەتی حکومح مەحەللی ژمارە(٢٤٣٣٥)ی ساڵی ١٩٧٩، '''(ب)''' گۆڕینی ناوی [[ناحیەی سیوەیل]] بۆ [[ناحیەی کەناروێ]] و گواستنەوەی ناوەندەکەی لە گوندی [[باسنێ]]وە بۆ گوندی [[کەناروێ]](موجەمەعی کەناروێ) و لکاندنی (١٢) کەرتی ناوەندی [[قەزای شارباژێڕ]] بە ناحیەی کەناروێوە بە بە پێی بڕیاری وەزارەتی حکومی مەحەللی (٢٤٣٩٦)ی ساڵی ١٩٧٩. '''(ج)''' دابڕاندنی ھەموو کەرتەکانی [[ناحیەی گەرمک]] و لکادنیان بە ناوەندی [[قەزای پێنجوێن]]ەوە و گۆڕینی ناوی ناحیەی ناوبراو بۆ [[ناحیەی ناڵپارێز]] و گواستنەوەی ناوەندەکەی لە گوندی [[گەرمک]]ەوە بۆ گوندی [[ناڵپارێز]] و لکاندنی (٢٦) کەرتی ناوەندی [[قەزای پێنجوێن]] بە [[ناحیەی ناڵپارێز]]ەوە بە پێی بڕیاری وەزارەتی حکومی مەحەللی ژمارە(٢٤٧٩٦)ی ساڵی ١٩٧٩. # دابڕانی (١٤) کەرت لە [[ناحیەی سرۆچک]]ی سەر بە [[قەزای شارباژێڕ]] و لکاندنیان بە [[ناحیەی ناڵپارێز]]ی سەر بە [[قەزای پێنجوێن]]ەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٢١) لە ١٦\١٠\١٩٧٩دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://moj.gov.iq/upload/pdf/4617.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230328115448/https://moj.gov.iq/upload/pdf/4617.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> # دابڕانی (٢) کەرت لە [[ناحیەی سرۆچک]]ی سەر بە [[قەزای شارباژێڕ]] و لکاندنیان بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق|ناحیەی شارەزوور]]ی سەر بە [[قەزای ھەڵەبجە]]وە. # دابڕانی (٣٤) کەرت لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای دەربەندیخان|ناحیەی دەربەندیخان]] و لکاندنیان بە ناوەندی [[قەزای دەربەندیخان]] و گۆڕینی ناوی [[ناحیەی ناوەندی قەزای دەربەندیخان|ناحیەی دەربەندیخان]] بۆ [[ناحیەی زەڕایەن]] و گواستنەوەی ناوەندەکەی لە شارۆچکەی [[دەربەندیخان]]ەوە بۆ گوندی [[زەڕایەن]] و مانەوەی (٢٣) کەرت لە سنووری ئەم ناحیەیە بە پێی بڕیاری وەزارەتی حکومی مەحەللی ژمارە(٢٧٣٦٨)ی ساڵی ١٩٧٩. # دابڕانی (١١) کەرتی [[ناحیەی تانجەرۆ]]ی [[قەزای سلێمانی]] و لکاندنیان بە [[ناحیەی زەڕایەن]]ی سەر بە [[قەزای دەربەندیخان]]ەوە، بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٥٨) لە ٢٠\١١\١٩٧٩دا. # گواستەوەی ناوەندی [[ناحیەی سورداش]] لە گوندی [[سورداش]]ەوە بۆ گوندی [[سوسێی سەیدان]] بە پێی بڕیاری وەزارەتی حکومی مەحەللی ژمارە(٤١٠٦)ی ساڵی ١٩٨١. # گواستنەوەی ناوەندی [[ناحیەی بەکرەجۆ|ناحیەی سەرچنار]] لە [[سەرچنار]]ەوە بۆ [[بەکرەجۆ]] بە پێی بڕیاری وەزارەتی حکومی مەحەللی ژمارە(١٢٩٢٥) لە ساڵی ١٩٨٤دا.<ref>https://moj.gov.iq/upload/pdf/4510.pdf{{بەستەری مردوو|url=https://moj.gov.iq/upload/pdf/4510.pdf |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> # ھێنانەکایەی [[ناحیەی سەرکەپکان]] لە سنووری [[قەزای ڕانیە]] بە دابڕاندنی (٣١)کەرت لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]]، ناوەندەکەشی لە گوندی [[سەرکەپکان]] بوو بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٣٠) لە ٢٣\٦\١٩٨٦دا. # گواستنەوەی ناوەندی [[ناحیەی کارێزە]] لە جێکەوتی ئێستای بۆ ناوەندی [[قەزای شارباژێڕ]] بە پێی فەرمانی وەزارەتی حکومی مەحەلی ژمارە(٧٨١) لە ساڵی ١٩٨٦دا.<ref> http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/6829.html</ref> {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ یەکە کارگێڕییەکانی لیوای سلێمانی لە ساڵی(١٩٨٦)دا<ref> https://www.noor-book.com/tag/دلیل-الجمھوریة-العراقیة-لسنة-1960</ref> ! ژ ! [[قەزا]] ! [[ناحیە]] ! ناوەندی ناحیە ! ژمارەی کەرت ! تێبینی |- | rowspan=4 | ١ | rowspan=4 style="text-align: center;" | [[قەزای سلێمانی]]{{ھن}}([[سلێمانی]]) | [[ناحیەی بەکرەجۆ|ناحیەی سەرچنار]] | style="text-align: center|[[بەکرەجۆ]] | style="text-align: center| ٦١ | |- | [[ناحیەی تانجەرۆ]] | style="text-align: center | [[عەربەت]] | style="text-align: center | ٤٧ | |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ|ناحیەی قەرەداغ]] | style="text-align: center | [[قەرەداغ]] | style="text-align: center | ٦١ | |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان|ناحیەی بازیان]] | style="text-align: center | [[تەیناڵ]] | style="text-align: center | ٤٢ | |- | rowspan=4 | ٢ | rowspan=4 style="text-align: center;" | [[قەزای ھەڵەبجە]]{{ھن}}([[ھەڵەبجە]]) | [[ناحیەی سیروان]] | style="text-align: center | [[کێلەسپی]] | style="text-align: center | ٥١ | |- | [[ناحیەی خورماڵ]] | style="text-align: center | [[خورماڵ]] | style="text-align: center | ١٦ | |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق|ناحیەی شارەزوور]] | style="text-align: center | [[سەید سادق]] | style="text-align: center | ٢٧ | |- | [[ناحیەی بیارە]] | style="text-align: center | [[بیارە]] | style="text-align: center | ٢٢ | |- | rowspan=2 | ٣ | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[قەزای پێنجوێن]]{{ھن}}([[پێنجوێن]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن]] | style="text-align: center | [[پێنجوێن]] | style="text-align: center | ٨٤ | |- | [[ناحیەی ناڵپارێز]] | style="text-align: center | [[ناڵپارێز]] | style="text-align: center | ٤٠ | |- | rowspan=4 | ٤ | rowspan=4 style="text-align: center;" | [[قەزای شارباژێڕ]]{{ھن}}([[چوارتا]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]] | style="text-align: center | [[چوارتا]] | style="text-align: center | ٦٨ | |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی کارێزە]] | style="text-align: center | [[کارێزە، گاپیڵۆن|کارێزە]] | style="text-align: center | ٦٣ | |- | [[ناحیەی سیوەیل|ناحیەی کەناروێ]] | style="text-align: center | [[کەناروێ]] | style="text-align: center | ٥٧ | |- | [[ناحیەی سرۆچک]] | style="text-align: center | [[بەرزنجە]] | style="text-align: center | ٤٠ | |- | rowspan=2 | ٥ | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[قەزای پشدەر]]{{ھن}}([[قەڵادزێ]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر]] | style="text-align: center | [[قەڵادزێ]] | style="text-align: center | ٨٢ | |- | [[ناحیەی ناودەشت]] | style="text-align: center | [[سەنگەسەر]] | style="text-align: center | ٦٥ | style="text-align: center | (١٠) کەرتی ھەڵوەشێنراون |- | rowspan=3 | ٦ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای ڕانیە]]{{ھن}}([[ڕانیە]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]] | style="text-align: center | [[چوارقوڕنە]] | style="text-align: center | ٤٣ | style="text-align: center | کەرتی (٨٧) لەگەڵ (٨٨) کراوەتە یەک |- | [[ناحیەی بێتواتە]] | style="text-align: center | [[بێتواتە]] | style="text-align: center | ٢٠ | |- | [[ناحیەی سەرکەپکان]] | style="text-align: center | [[سەرکەپکان]] | style="text-align: center | ٣١ | |- | rowspan=4 | ٧ | rowspan=4 style="text-align: center;" | [[قەزای دووکان]]{{ھن}}([[دووکان]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووکان]] | style="text-align: center | [[دووکان]] | style="text-align: center | ١١ | |- | [[ناحیەی خەلەکان|ناحیەی چناران]] | style="text-align: center | [[خەلەکان]] | style="text-align: center | ٣١ | |- | [[ناحیەی سورداش]] | style="text-align: center | [[سوسێی سەیدان]] | style="text-align: center | ٥٩ | |- | [[ناحیەی بنگرد|ناحیەی مەرگە]] | style="text-align: center | [[بنگرد]] | style="text-align: center | ٥٥ | |- | rowspan=2 | ٨ | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[قەزای دەربەندیخان]]{{ھن}}([[دەربەندیخان]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای دەربەندیخان|ناحیەی دەربەندیخان]] | style="text-align: center | [[دەربەندیخان]] | style="text-align: center | ٣٤ | |- | [[ناحیەی زەڕایەن]] | style="text-align: center | [[زەڕایەن]] | style="text-align: center | ٣٤ | |- | rowspan=3 | ٩ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای چەمچەماڵ]]{{ھن}}([[چەمچەماڵ]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]] | style="text-align: center | [[چەمچەماڵ]] | style="text-align: center | ٥٩ | |- | [[ناحیەی ئاغجەلەر]] | style="text-align: center | [[ئاغجەلەر]] | style="text-align: center | ٦٠ | |- | [[ناحیەی سەنگاو]] | style="text-align: center | [[سەنگاو]] | style="text-align: center | ٥٧ | |- | rowspan=3 | ١٠ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای کەلار]]{{ھن}}([[کەلار]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەلار]] | style="text-align: center | [[کەلار]] | style="text-align: center | ٢١ | |- | [[ناحیەی ڕزگاری|ناحیەی تیلەکۆ]] | style="text-align: center | [[تیلەکۆی گەورە]] | style="text-align: center | ٦١ | |- | [[ناحیەی پێباز]] | style="text-align: center | [[باوەنور]] | style="text-align: center | ٦٢ | |- ! colspan="3" | کۆی گشتی | style="text-align: center | | style="text-align: center | ١٤٦٤ | style="text-align: center | |} [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٨٦)دا.png|450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٨٦دا]] ==== قۆناغی پێنجەم - لە نێوان ساڵانی ١٩٨٨-١٩٩٠ ==== # ھەڵوەشاندنەوەی [[قەزای شارباژێڕ]] و بەستنەوەی ھەموو کەرتەکانی بە [[قەزای سلێمانی]]یەوە. # ھێنانەکایەی (قەزای الاخوة) ناوەندەکەی لە موجەمەعی(الاخوة - برایەتی - [[کۆمەڵگای باریکە|باریکە]]) بوو و [[ناحیەی تانجەرۆ]]ی لەسەر بوو. # ھەڵوەشاندنەوەی [[قەزای ھەڵەبجە]] و ھێنانەکایەی ناحیەی ھەڵەبجە ناوەندەکەشی [[ھەڵەبجەی تازە]] بوو بەسترایەوە بە (قەزای الاخوة)، بەپێی فەرمانی کۆماری ژمارە(١٠٤٧) لە ١٠\١٠\١٩٨٨دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =الغاء قضاء حلبجة واستحداث ناحیة حلبجة فی محافظة السلیمانیة | ناونیشان = https://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/8302.html | نووسەر = القوانین والتشریعات العراقیة |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> # گۆڕینی ناوی شارۆچکەی [[ھەڵەبجەی تازە]] بۆ (صدامیة حلبجة). # گۆڕینی ناوی [[شارەدێ]]ی [[عەربەت]] بۆ (الاخوة).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = مرسوم تغییر اسم قضاء ناحیتین فی محافظة السلمانیة | ناونیشان = https://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/14901.html| نووسەر = القوانین والتشریعات العراقیة |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> # ھەڵوەشاندنەوەی [[قەزای پێنجوێن]] و ھێنانەکایەی [[قەزای پێنجوێن|ناحیەی پێنجوێن]] و بەستنەوەی بە (قەزای الاخوة). # ھەڵوەشاندنەوەی [[ناحیەی بێتواتە]] و بەستنەوەی ھەموو کەرتەکانی بە [[قەزای ڕانیە]]وە. # ھێنانەکایەی (ناحیەی صمود) لە سنووری [[قەزای کەلار]] و ناوەندەکەشی لە [[ڕزگاری]](مجمع الصمود)بوو. # '''(أ)''' گۆڕینی ناوی (قەزای الاخوة) بۆ (قەزای صدامیة حلبجة) و گواستنەوەی ناوەندەکەی بۆ شارۆچکەی صدامیة حلبجة([[ھەڵەبجەی تازە]]). '''(ب)''' گۆڕینی ناوی [[ناحیەی تانجەرۆ]] بۆ (ناحیەی الاخوة) و ناوەندەکەشی لە موجەمەعی(الاخوة - برایەتی - [[کۆمەڵگای باریکە|باریکە]]) بوو. '''(ج)''' گۆڕینی ناوی [[ناحیەی زەڕایەن]] بۆ (ناحیەی شارەزوور) و دابڕانی لە [[قەزای دەربەندیخان]] و لکاندنی بە (قەزای صدامیة حلبجة)وە، بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٣١١) لە ٢٨\٦\١٩٨٩دا.<ref> https://uomustansiriyah.edu.iq/books/94357.html</ref> # دابڕانی (ناحیەی الاخوة) لە (قەزای صدامیة حلبجة) و لکاندنی بە [[قەزای سلێمانی]]یەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ یەکە کارگێڕییەکانی لیوای سلێمانی لە ساڵی(١٩٨٩)دا<ref> https://www.noor-book.com/tag/دلیل-الجمھوریة-العراقیة-لسنة-1960</ref> ! ژ ! [[قەزا]] ! [[ناحیە]] ! ناوەندی ناحیە ! ژمارەی کەرت |- | rowspan=3 | ١ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای سلێمانی]]{{ھن}}([[سلێمانی]]) | ناوەندی قەزا | style="text-align: center|[[سلێمانی]] | style="text-align: center| ٣٥٠ |- | ناحیەی الاخوة | style="text-align: center | [[عەربەت]] | style="text-align: center | ٤٧ |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان|ناحیەی بازیان]] | style="text-align: center | [[تەیناڵ]] | style="text-align: center | ٤٢ |- | rowspan=3 | ٢ | rowspan=3 style="text-align: center;" | صدامیة حلبجة{{ھن}}([[ھەڵەبجەی تازە]]) | ناوەندی قەزا | style="text-align: center | [[ھەڵەبجەی تازە]] | style="text-align: center | ١١٦ |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن]] | style="text-align: center | [[پێنجوێن]] | style="text-align: center | ١٢٤ |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق|ناحیەی شارەزوور]] | style="text-align: center | [[زەڕایەن]] | style="text-align: center | ٣٤ |- | rowspan=2 | ٣ | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[قەزای پشدەر]]{{ھن}}([[قەڵادزێ]]) | ناوەندی قەزا | style="text-align: center | [[قەڵادزێ]] | style="text-align: center | ٨٢ |- | [[ناحیەی ناودەشت]] | style="text-align: center | [[سەنگەسەر]] | style="text-align: center | ٦٥ |- | rowspan=1 | ٤ | rowspan=1 style="text-align: center;" | [[قەزای ڕانیە]]{{ھن}}([[ڕانیە]]) | ناوەندی قەزا | style="text-align: center | [[ڕانیە]] | style="text-align: center | ٩٤ |- | rowspan=1 | ٥ | rowspan=1 style="text-align: center;" | [[قەزای دووکان]]{{ھن}}([[دووکان]]) | ناوەندی قەزا | style="text-align: center | [[دووکان]] | style="text-align: center | ١٥٦ |- | rowspan=1 | ٦ | rowspan=1 style="text-align: center;" | [[قەزای دەربەندیخان]]{{ھن}}([[دەربەندیخان]]) | ناوەندی قەزا | style="text-align: center | [[دەربەندیخان]] | style="text-align: center | ٣٤ |- | rowspan=1 | ٧ | rowspan=1 style="text-align: center;" | [[قەزای چەمچەماڵ]]{{ھن}}([[چەمچەماڵ]]) | ناوەندی قەزا | style="text-align: center | [[چەمچەماڵ]] | style="text-align: center | ٢٥٧ |- | rowspan=2 | ٨ | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[قەزای کەلار]]{{ھن}}([[کەلار]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەلار]] | style="text-align: center | [[کەلار]] | style="text-align: center | ١٤٤ |- | [[ناحیەی ڕزگاری|ناحیەی صمود]] | style="text-align: center | [[ڕزگاری]] | style="text-align: center | ٠ |- ! colspan="2" | کۆی گشتی | style="text-align: center | ٦ ناحیە | style="text-align: center | | style="text-align: center | ١٥٤٥ |} [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٩٠)دا.png|450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٨٩دا]] === یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگای سلێمانی لە نێوان ساڵانی ١٩٤٧-١٩٨٩ === {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگای سلێمانی لە نێوان ساڵانی(١٩٤٧ - ١٩٨٩)دا<ref> https://www.noor-book.com/tag/دلیل-الجمھوریة-العراقیة-لسنة-1960</ref> ! rowspan=2 |ژ ! rowspan=2 | [[قەزا]] ! rowspan=2 | [[ناحیە]] ! colspan=7 | ژمارەی کەرتەکان |- ! ساڵی{{ھن}}١٩٤٧ !! ساڵی{{ھن}}١٩٦٥ !! ساڵی{{ھن}}١٩٧٧ !! ساڵی{{ھن}}١٩٨٦ !! ساڵی{{ھن}}١٩٨٧ !! ساڵی{{ھن}}١٩٨٩ ! تێبینی |- | rowspan=6 | ١ | rowspan=6 style="text-align: center;" | [[قەزای سلێمانی]]{{ھن}}([[سلێمانی]]) | [[ناحیەی بەکرەجۆ|ناحیەی سەرچنار]] | style="text-align: center| ٦١ | style="text-align: center| ٦١ | style="text-align: center| ٦١ | style="text-align: center| ٦١ | style="text-align: center| ١٢٢ | style="text-align: center| ٣٥٠ | |- | [[ناحیەی تانجەرۆ]] | style="text-align: center | ٥٨ | style="text-align: center | ٥٨ | style="text-align: center| ٥٨ | style="text-align: center| ٤٧ | style="text-align: center| ٤٧ | style="text-align: center| ٤٧ | |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ|ناحیەی قەرەداغ]] | style="text-align: center | ٦١ | style="text-align: center | ٦١ | style="text-align: center| ٦١ | style="text-align: center| ٦١ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان|ناحیەی بازیان]] | style="text-align: center | ٤٢ | style="text-align: center | ٤٢ | style="text-align: center| ٤٢ | style="text-align: center| ٤٢ | style="text-align: center| ٤٢ | style="text-align: center| ٤٢ | |- | [[ناحیەی سورداش]] | style="text-align: center | ٦٣ | style="text-align: center | ٥٩ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق|ناحیەی شارەزوور]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٢٤ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | |- | rowspan=6 | ٢ | rowspan=6 style="text-align: center;" | [[قەزای ھەڵەبجە]]{{ھن}}([[ھەڵەبجە]]) | [[ناحیەی سیروان]] | style="text-align: center| ٧١ | style="text-align: center| ٧١ | style="text-align: center| ٧١ | style="text-align: center| ٥١ | style="text-align: center| ٨٩ | style="text-align: center| ١١٦ | |- | [[ناحیەی خورماڵ]] | style="text-align: center | ٦٣ | style="text-align: center | ٣٩ | style="text-align: center| ١٦ | style="text-align: center| ١٦ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن|ناحیەی پێنجوێن]] | style="text-align: center | ١١٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | |- | [[ناحیەی زەڕایەن|ناحیەی وارماوا]] | style="text-align: center | ٣٧ | style="text-align: center | ٣٧ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق|ناحیەی شارەزوور]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center| ٢٥ | style="text-align: center| ٢٧ | style="text-align: center| ٢٧ | style="text-align: center| ٠ | |- | [[ناحیەی بیارە]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center| ٢٢ | style="text-align: center| ٢٢ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | rowspan=3 | ٣ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای پێنجوێن]]{{ھن}}([[پێنجوێن]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن|ناحیەی پێنجوێن]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٥١ | style="text-align: center | ٥١ | style="text-align: center | ٨٤ | style="text-align: center | ١٢٤ | style="text-align: center | ١٢٤ | |- | [[ناحیەی ناڵپارێز]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٤٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | [[ناحیەی گەرمک]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٥٩ | style="text-align: center | ٥٩ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | rowspan=4 | ٤ | rowspan=4 style="text-align: center;" | [[قەزای شارباژێڕ]]{{ھن}}([[چوارتا]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]] | style="text-align: center | ١٣١ | style="text-align: center | ٨٦ | style="text-align: center | ٨٦ | style="text-align: center | ٦٨ | style="text-align: center | ١٢٥ | style="text-align: center | ٠ | |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]] | style="text-align: center | ٥٧ | style="text-align: center | ٥٧ | style="text-align: center | ٥٧ | style="text-align: center | ٦٣ | style="text-align: center | ٦٣ | style="text-align: center | ٠ | |- | [[ناحیەی سیوەیل]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٤٥ | style="text-align: center | ٤٥ | style="text-align: center | ٥٧ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | [[ناحیەی سرۆچک]] | style="text-align: center | ٥٦ | style="text-align: center | ٥٦ | style="text-align: center | ٥٦ | style="text-align: center | ٤٠ | style="text-align: center | ٤٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | rowspan=4 | ٥ | rowspan=4 style="text-align: center;" | [[قەزای پشدەر]]{{ھن}}([[قەڵادزێ]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر]] | style="text-align: center | ٨٢ | style="text-align: center | ٨٢ | style="text-align: center | ٥٦ | style="text-align: center | ٨٢ | style="text-align: center | ٨٢ | style="text-align: center | ٨٢ | |- | [[ناحیەی ناودەشت]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٧٥ | style="text-align: center | ٦٥ | style="text-align: center | ٦٥ | style="text-align: center | ٦٥ | style="text-align: center | (١٠) کەرتی ھەڵوەشێنراون |- | [[ناحیەی بنگرد|ناحیەی مەرگە]] | style="text-align: center | ٥٥ | style="text-align: center | ٥٥ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | [[ناحیەی ھێرۆ]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٢٦ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | |- | rowspan=6 | ٦ | rowspan=6 style="text-align: center;" | [[قەزای ڕانیە]]{{ھن}}([[ڕانیە]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە|ناحیەی ڕانیە]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٩٥ | style="text-align: center | ٧٤ | style="text-align: center | ٤٣ | style="text-align: center | ٧٤ | style="text-align: center | ٩٤ | style="text-align: center | کەرتی (٨٧) لەگەڵ (٨٨) کراوەتە یەک |- | [[ناحیەی ناودەشت]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٧٥ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | [[ناحیەی خەلەکان|ناحیەی چناران]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٤٢ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | [[ناحیەی بنگرد|ناحیەی مەرگە]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٥٥ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | [[ناحیەی بێتواتە]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٢٠ | style="text-align: center | ٢٠ | style="text-align: center | ٢٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | [[ناحیەی سەرکەپکان]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٣١ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | rowspan=4 | ٧ | rowspan=4 style="text-align: center;" | [[قەزای دووکان]]{{ھن}}([[دووکان]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووکان]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ١١ | style="text-align: center | ١٥٦ | style="text-align: center | ١٥٦ | |- | [[ناحیەی خەلەکان|ناحیەی چناران]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٤٢ | style="text-align: center | ٣١ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | [[ناحیەی سورداش]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٥٩ | style="text-align: center | ٥٩ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | [[ناحیەی بنگرد|ناحیەی مەرگە]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٥٥ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | rowspan=2 | ٨ | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[قەزای دەربەندیخان]]{{ھن}}([[دەربەندیخان]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای دەربەندیخان|ناحیەی دەربەندیخان]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٣٧ | style="text-align: center | ٣٤ | style="text-align: center | ٣٤ | style="text-align: center | ٣٤ | |- | [[ناحیەی زەڕایەن]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٣٤ | style="text-align: center | ٣٤ | style="text-align: center | ٣٤ | |- | rowspan=4 | ٩ | rowspan=4 style="text-align: center;" | [[قەزای چەمچەماڵ]]{{ھن}}([[چەمچەماڵ]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٥٩ | style="text-align: center | ٥٩ | style="text-align: center | ٢٥٧ | style="text-align: center | ٢٥٧ | style="text-align: center | (٨١)کەرتی ناحیەی قادرکەرەم خرایە سەر ناحیەی چەمچەماڵ |- | [[ناحیەی قادرکەرەم]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | [[ناحیەی ئاغجەلەر]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٦٠ | style="text-align: center | ٦٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | [[ناحیەی سەنگاو]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٥٧ | style="text-align: center | ٥٧ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | rowspan=3 | ١٠ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای کەلار]]{{ھن}}([[کەلار]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەلار]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٢١ | style="text-align: center | ٢١ | style="text-align: center | ١٤٤ | style="text-align: center | ١٤٤ | |- | [[ناحیەی ڕزگاری|ناحیەی تیلەکۆ]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٦١ | style="text-align: center | ٦١ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | [[ناحیەی پێباز]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٦٢ | style="text-align: center | ٦٢ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- ! colspan="2" | کۆی گشتی | style="text-align: center | | style="text-align: center | ٩٤٧ | style="text-align: center | ١١٥٥ | style="text-align: center | ١٤٧٤ | style="text-align: center | ١٤٦٤ | style="text-align: center | ١٥٤٥ | style="text-align: center | ١٥٤٥ | |} === پارێزگای سلێمانی لە دوای ڕاپەڕین === ==== قۆناغی یەکەم ساڵی ١٩٩١-١٩٩٢ ==== * لەم قۆناغەدا پارێزگای سلێمانی و [[پارێزگای ھەولێر]] و [[پارێزگای دھۆک]] لە لایەن [[بەرەی کوردستانی]]ەوە بە ڕێوەدەبرا، کە لەسەر ھەمان سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی ساڵی ١٩٨٩ بەڕیوەدەبرا، لەبەرئەوەی گوندەکان تازە ئاوەدان دەکرانەوە، ھەروەھا لەڕووی کارگێڕییەوە [[ھەرێمی کوردستان]] دروست نەببوو تاوەکو لەساڵی ١٩٩٢ [[پەرلەمانی کوردستان]] پێکھێنرا. ئینجا یەکە کارگێڕییەکان دروستکرانەوە. ==== قۆناغی دووەم ساڵی ١٩٩٢-٢٠٠٣ ==== * لەم قۆناغەدا یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگای سلێمانی بە پێی ئاوەدانکردنەوە نوێ کرانەوە و یەکە کارگێڕییەکان چوونەوە جێی خۆیان و ناوی کوردییان لێنرانەوە، ھەرچەندە [[شەڕی براکوژی]] کاریگەری خۆی لەسەر ئەم ئاواکردنەوەیەش دانا و [[ھەرێمی کوردستان]] بووە دوو حکومەتی جوودا و تاوەکو ئێستاش کاریگەری لەسەر پڕۆسەی حکومداری جێھێشتووە. ==== قۆناغی سێیەم ٢٠٠٣-٢٠١٤ ==== لەم قۆناغەدا چەند گۆڕانکارییەک لە یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگای سلێمانیدا کرا لەوانەم: # لەساڵی ٢٠٠٧دا ھێنانە کایەی [[قەزای سەید سادق]] و دابڕاندنی [[ناحیەی سرۆچک]] لە [[قەزای شارباژێڕ]] و بەستنەوەی بە قەزای ناوبراوەوە. # ھێنانە کایەی [[قەزای ماوەت]] لەساڵی ٢٠٠٧دا لە کەرتەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]]ی سەر بە [[قەزای شارباژێڕ]] و دابڕاندنی لە [[قەزای شارباژێڕ]]. # ھێنانە کایەی [[قەزای قەرەداغ]] لەساڵی ٢٠٠٧دا لە کەرتەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ|ناحیەی قەرەداغ]] سەر بە [[قەزای سلێمانی]] و دابڕاندنی لە قەزای سلێمانی و دروستکردنی [[ناحیەی سێوسێنان]] و خستنە پاڵ [[قەزای قەرەداغ]]. # ھێنانە کایەی ھەرسێ [[ناحیەی سیتەک]] و [[ناحیەی زەلان]] و [[ناحیەی گاپیڵۆن]] لە [[قەزای شارباژێڕ]]. # ھێنانە کایەی [[ناحیەی شێخ تەویل]] لە [[قەزای کەلار]]. # ھێنانە کایەی [[ناحیەی تەکیەی جەباری]] لە [[قەزای چەمچەماڵ]]. # ھێنانە کایەی [[ناحیەی باوەخۆشێن]] لە [[قەزای دەربەندیخان]]. # لکاندنی [[ناحیەی قادرکەرەم]] بە [[قەزای چەمچەماڵ]]ەوە و جیاکردنەوەی لە [[قەزای دووزخورماتوو]]. # ھێنانە کایەی [[ناحیەی شۆڕش]] لە [[قەزای چەمچەماڵ]]. # ھێنانە کایەی [[ناحیەی ئاوەسپی]] لە [[قەزای کفری]]. # دروستکردنی ھەردوو [[ئیدارەی ڕاپەڕین]] و [[ئیدارەی گەرمیان]] لە پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ٢٠٠٨دا. # دروستکردنی [[پارێزگای ھەڵەبجە]] لە قەزا و ناحیەکانی ھەڵەبجە و دابڕاندنی لە پارێزگای سلێمانی لە ١٣ ئازار ٢٠١٤ بە بڕیاری [[نێچیرڤان بارزانی]] سەرۆکی کابینەی حەوتەمی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] کراوەتە [[پارێزگا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = دامەزراندنی پارێزگای (ھەڵەبجە) لە ھەرێمی کوردستان -عێراق | ناونیشان = https://www.yasaii.info/a/item/1200-cccc23.html | نووسەر = بنکەی یاسادانانی ھەرێم | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.yasaii.info/a/item/1200-cccc23.html |date=تەممووزی ٢٠٢٦ }}</ref> == پارێزگارەکان == لە ساڵی ١٩٢٧وە دوای دانانی مەتەسەریف، ژمارەیەکی زۆر موتەسەریف و پارێزگار سەرۆکی یەکەی ئیداری پارێزگای سلێمانی بوون لەم خشتەیەدا ئاماژەی پێکراوە: {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ پارێزگارەکانی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٩٢٥ تاوەکو ئێستا)<ref> https://slemani.gov.krd/so/newsDetail.php?newsID=557&secID=19</ref> ! ژ ! پارێزگار{{ھن}}(متصریف) ! ماوەی دەسەڵات ! ژ ! پارێزگار{{ھن}}(متصریف) ! ماوەی دەسەڵات |- ! colspan="6" href=| سەردەمی پاشایەتی |- ! ١ | style="text-align: center;" | ئەحمەد تۆفیق ساڵەح سڵیمان بەگ | style="text-align: center;" | (٧\٣\١٩٢٥ - ١٩\٤\١٩٢٧) ! ٢ | style="text-align: center;" | ئەحمەد عوسمان ئەربیللی | style="text-align: center;" | (٢٩\٤\١٩٢٧ - ١٠\٥\١٩٣٠) |- ! ٣ | style="text-align: center;" |[[تۆفیق وەھبی]] | style="text-align: center;" |(١١\٥\١٩٣٠ - ٢٢\٨\١٩٣٠) ! ٤ | style="text-align: center;" | ئەحمەد تۆفیق ساڵەح سڵیمان بەگ | style="text-align: center;" |(٢٨\٩\١٩٣٠ - ٢٤\٤\١٩٣٥) |- ! ٥ | style="text-align: center;" | ساڵەح زەکی بەگی ساحێبقڕان | style="text-align: center;" | (١\٥\١٩٣٥ - ١٢\٧\١٩٣٦) ! ٦ | style="text-align: center;" | ناجی عەلی ھورمزی | style="text-align: center;" |(٢٥\٧\١٩٣٦ - ٣٠\٩\١٩٣٧) |- ! ٧ | style="text-align: center;" | عبدالمجید العقوبی | style="text-align: center;" | (١\١٠\١٩٣٧ - ١٧\٢\١٩٣٩) ! ٨ | style="text-align: center;" | حاجی ڕەمەزان | style="text-align: center;" | (١٣\٣\١٩٤٠ - ١\٧\١٩٤٠) |- ! ٩ | style="text-align: center;" | حمید عبدالمجید صرصر | style="text-align: center;" | (٨\٧\١٩٤٠ - ٥\٥\١٩٤١) ! ١٠ | style="text-align: center;" | حسێن فەوزی | style="text-align: center;" | (٥\٥\١٩٤١ - ٢٧\٦\١٩٤١) |- ! ١١ | style="text-align: center;" | موستەفا مەحمود عەبدولڕحمان قەرەداغی | style="text-align: center;" |(٢٨\٦\١٩٤١ - ٣٠\١٠\١٩٤٣) ! ١٢ | style="text-align: center;" | وەفیق حەبیب | style="text-align: center;" | (٣١\١٠\١٩٤٣ - ٥\٢\١٩٤٤) |- ! ١٣ | style="text-align: center;" | بھاءادین نوری | style="text-align: center;" | (١٢\٢\١٩٤٤ - ٥\٨\١٩٤٤) ! ١٤ | style="text-align: center;" | [[مەعروف جیاوک]] | style="text-align: center;" | (٧\٨\١٩٤٤ - ٣\٤\١٩٤٦) |- ! ١٥ | style="text-align: center;" | موسی شاکر | style="text-align: center;" | (١٨\٤\١٩٤٦ - ٢٧\٦\١٩٤٦) ! ١٦ | style="text-align: center;" | حسن عبداللە شێخ رضا | style="text-align: center;" |(١١\٨\١٩٤٦ - ١٧\١\١٩٤٨) |- ! ١٧ | style="text-align: center;" | سید علی الحجازی | style="text-align: center;" | (١٩\١\١٩٤٨ - ١٣\٤\١٩٤٨) ! ١٨ | style="text-align: center;" | جمیل رشید | style="text-align: center;" | (١١\٥\١٩٤٨ - ١٢\٩\١٩٤٨) |- ! ١٩ | style="text-align: center;" | نجم الدین صائب | style="text-align: center;" | (٥\١١\١٩٤٨ - ٢١\١١\١٩٥٠) ! ٢٠ | style="text-align: center;" | جەلال خالید | style="text-align: center;" | (٢\١٢\١٩٥٢ - ٢٠\٧\١٩٥٤) |- ! ٢١ | style="text-align: center;" | مزاحم ماھر | style="text-align: center;" | (٢٠\٧\١٩٥٤ - ٢١\٧\١٩٥٤) ! ٢٢ | style="text-align: center;" | شامل الیعقوبی | style="text-align: center;" | (٢٢\٧\١٩٥٤ - ١٦\٩\١٩٥٤) |- ! ٢٣ | style="text-align: center;" | عومەر عەلی | style="text-align: center;" | (٢٠\٩\١٩٥٤ - ١٥\٥\١٩٥٧) ! ٢٣ | style="text-align: center;" | عبدالمطلب الامین | style="text-align: center;" | (١٧\٥\١٩٥٧ - ٤\٩\١٩٥٨) |- ! colspan="6" href=| سەردەمی کۆماری |- ! ٢٤ | style="text-align: center;" | عادل جلال | style="text-align: center;" | (٢١\١\١٩٥٩ - ١٣\٨\١٩٥٩) ! ٢٥ | style="text-align: center;" | عبدالمطلب الامین | style="text-align: center;" |(٢٠\٨\—١٩٥٩ - ٢\٥\١٩٦٠) |- ! ٢٦ | style="text-align: center;" | باقر الدجیلی | style="text-align: center;" | (١١\٦\١٩٦٠ - ١٣\٥\١٩٦١) ! ٢٧ | style="text-align: center;" | عبدالھادی صالح | style="text-align: center;" | (١٠\٨\١٩٦١ - ١٣\٥\١٩٦٣) |- ! ٢٨ | style="text-align: center;" | بایز دزەیی | style="text-align: center;" |(٢٥\٦\١٩٦٣ - ٥\٦\١٩٦٣) ! ٢٩ | style="text-align: center;" | عبدالرزاق سید محمود | style="text-align: center;" | (٦\٦\١٩٦٣ - ٧\١٢\١٩٦٤) |- ! ٣٠ | style="text-align: center;" | محمد رشاد الحمامي | style="text-align: center;" | (٧\٢\١٩٦٤ - ١١\١٠\١٩٦٥) ! ٣١ | style="text-align: center;" | جمیل السعودی | style="text-align: center;" | (٦\١١\١٩٦٥ - ٧\٤\١٩٦٦) |- ! ٣٢ | style="text-align: center;" | عامر الحسک | style="text-align: center;" |(١٢\٥\١٩٦٦ - ٨\١٠\١٩٦٦) ! ٣٣ | style="text-align: center;" | بایز دزەیی | style="text-align: center;" |(١٥\١٠\١٩٦٦ - ١\٧\١٩٦٨) |- ! ٣٤ | style="text-align: center;" | کەریم حەسەن قەرەنی | style="text-align: center;" | (٧\٧\١٩٦٨ - ٢٧\١٠\١٩٦٩) ! ٣٥ | style="text-align: center;" | شوکری صەبری الحدیثی | style="text-align: center;" | (٢٤\١\١٩٧٠ - ١٥\١\١٩٧١) |- ! ٣٦ | style="text-align: center;" | عەلی عبداللە امین | style="text-align: center;" | (٣\٢\١٩٧١ - ١\٣\١٩٧٤) ! ٣٧ | style="text-align: center;" | نوری رشید محمود | style="text-align: center;" | (١\٤\١٩٧٤ - ٢٣\٤\١٩٧٤) |- ! ٣٨ | style="text-align: center;" | بابکر محمود پشدەری | style="text-align: center;" |(٢٤\٤\١٩٧٤ - ١٠\١٠\١٩٧٤) ! ٣٩ | style="text-align: center;" | حادی رسول محمد | style="text-align: center;" | (١١\١٠\١٩٧٤ - ٣٠\٦\١٩٧٥) |- ! ٤٠ | style="text-align: center;" | محمدامین محمد ئەحمەد | style="text-align: center;" | (١\٧\١٩٧٥ - ٢٠\٢\١٩٧٧) ! ٤١ | style="text-align: center;" | محمد صالح عەنبەر | style="text-align: center;" |(٢٢\٣\١٩٧٧ - ٢٧\٦\١٩٧٧) |- ! ٤٢ | style="text-align: center;" | ئەرشەد محمد احمد زێباری | style="text-align: center;" |(٢٢\٨\١٩٧٧ - ٢٠\٨\١٩٨٠) ! ٤٣ | style="text-align: center;" | جعفر عبدالکریم بەرزنجی | style="text-align: center;" |(١٨\٢\١٩٨١ - ١\٩\١٩٨٩) |- ! ٤٤ | style="text-align: center;" | کاکل حمد مولود | style="text-align: center;" |(١٥\٩\١٩٨٩ - ٨\٣\١٩٩١) ! ٤٥ | style="text-align: center;" | نجم الدین النقشبندی | style="text-align: center;" | (٢٥\٤\١٩٩١ - ١٦\١٠\١٩٩١) |- ! colspan="6" href=| سەردەمی حکوومەتی ھەرێم(دوای ڕاپەڕین) |- ! ٤٦ | style="text-align: center;" | جمال عەبدول محمد | style="text-align: center;" |(٥\٩\١٩٩٢ - ٥\٣\١٩٩٤) ! ٤٧ | style="text-align: center;" | سالار عزیز محمد | style="text-align: center;" | (٦\٣\١٩٩٤ - ٣١\١\١٩٩٧) |- ! ٤٨ | style="text-align: center;" | فەرەیدوون عەبدولقادر | style="text-align: center;" |(١\٢\١٩٩٧ - ٢٧\٩\١٩٩٧) ! ٤٩ | style="text-align: center;" | قادر حەمەجان عەزیز | style="text-align: center;" |(٢٨\٩\١٩٩٧ - ٥\٥\٢٠٠١) |- ! ٥٠ | style="text-align: center;" | ئاسۆ شێخ نوری ڕەزا | style="text-align: center;" |(٢٠٠١ - ٢٠٠٥) ! ٥١ | style="text-align: center;" | دانا ئەحمەد مەجید | style="text-align: center;" |(٤\٥\٢٠٠٥ - ٢٨\١٢\٢٠٠٩) |- ! ٥٢ | style="text-align: center;" | بەھرۆز حەمەساڵەح | style="text-align: center;" |(٢٧\١\٢٠١٠ - ٢٧\١٢\٢٠١٤) ! ٥٣ | style="text-align: center;" |[[ئاسۆ فەرەیدوون]] | style="text-align: center;" | (٧\١\٢٠١٥ - ٢٥\٨\٢٠١٦) |- ! ٥٤ | style="text-align: center;" |[[ھەڤاڵ ئەبووبەکر]] | style="text-align: center;" |(٤\١٢\٢٠١٧ - ئێستا) |- |} == قەزاکانی پارێزگای سلێمانی == [[قەزای سلێمانی]]، ، ، [[قەزای چەمچەماڵ]]، ، [[قەزای سەید سادق]]، [[قەزای دووکان]]، [[قەزای شارەزوور]]، [[قەزای بازیان]]، [[دەربەندیخان]]، [[قەزای پێنجوێن]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، ، [[قەزای قەرەداغ]] و [[قەزای ماوەت]] {| class="wikitable sortable" |- ! ڕیزبەندی{{ھن}}ژ. دانیشتووان!! ناوی قەزا!! ژمارەی دانیشتووان!! ناحیەکان!! ئیدارە |- | ١ || [[قەزای سلێمانی]] || ٨٢٩٢٤٥ || ناوەندی سلێمانی، بەکرەجۆ، تانجەرۆ || |- | ٤ || [[قەزای چەمچەماڵ]] || ١٦٠٢٨٧ || || |- | ٦ || [[قەزای سەید سادق]] || ١٠٧٠٠٠|| [[ناحیەی سرۆچک|سرۆچک]] || |- | ٧ || [[قەزای بازیان]] |} == دانیشتووان == {| class="wikitable sortable" |- ! ڕیزبەندی{{ھن}}ژ. دانیشتووان!! ناوی قەزا!! ژمارەی دانیشتووان!! ناحیەکان!! ئیدارە |- | ١ || [[قەزای سلێمانی]] || ٨٢٩٢٤٥ || ناوەندی سلێمانی، بەکرەجۆ، بازیان، تانجەرۆ || |- | ٤ || [[قەزای چەمچەماڵ]] || ١٦٠٢٨٧ || || |- | ٦ || [[قەزای سەید سادق]] || ١٠٧٠٠٠|| [[ناحیەی سرۆچک|سرۆچک]] || |- | ٧ || [[قەزای دووکان]] || ٦٨٠٣١ || ناوەندی دووکان، سوورداش، پیرەمەگروون،خدران، بنگرد || |- | ٨ || [[قەزای شارەزوور]] || ٦٦٢٧٢ ||[[زەڕایەن]]|| |- | ١٠ || [[قەزای دەربەندیخان]] || ٤٧٥٣٩ || ناوەندی دەربەندیخان، باوەخۆشین || |- | ١١ || [[قەزای پێنجوێن]] || ٤٣٤٤٤ || پێنجوێن، گەرمک، ناڵپارێز || |- | ١٢ || [[قەزای شارباژێڕ|قەزای شارباژێر]] || ٢٠٠٦٩ || چوارتا، سیوەیل، سیتەک، زەڵان، گاپیلۆن || |- | ١٤ || [[قەزای قەرەداغ]] || ١٠٢٥٤ || ناوەندی قەرەداغ، سیوسینان || |- | ١٥ || [[قەزای ماوەت]] || ٨٨٩١ || ماوەت || |} == پێشانگا == <gallery> Kurdistan governorates 2012.png|پارێزگاکانی ھەرێم Silemani governorate 2012.png|قەزاکان </gallery> == ئەمانە ببینە == * [[قەزای سلێمانی]] * [[سلێمانی]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]] * [[مۆزەخانەی سلێمانی]] * [[باشووری کوردستان]] * [[ھەرێمی کوردستان]] * [[پارێزگاکانی کوردستان]] * [[پارێزگاکانی عێراق]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * [http://krso.net/ دەستەی ئاماری ھەرێم - وەزارەتی پلان دانان] {{پارێزگای سلێمانی}} {{قەزاکانی ھەرێمی کوردستان}} {{پارێزگاکانی کوردستان}} {{پارێزگاکانی عێراق}} {{ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای سلێمانی|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Sulaymaniyah Governorate}} [[پۆل:پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:پارێزگاکانی کوردستان|سلێمانی]] [[پۆل:پارێزگاکانی عێراق|سلێمانی]] [[پۆل:پارێزگاکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] 4om4s6wah0z7kdj8exp9yzltkw7ihhr 0 1034 1613552 1612209 2026-07-30T17:12:08Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:کات|کات]] 1613552 wikitext text/x-wiki {{ڕێدۆزی ساڵ|1901}} ساڵی '''1901''' زایینی (ڕێکەوتی 11 بەفرانباری 1279 کۆچیی هەتاوی تا 10 بەفرانباری 1280 کۆچیی هەتاوی) یەکەمین ساڵی [[سەدەی 20]]ە. == ڕووداو == === کوردستان === * [[تورک]]ەکان لەشکرێکی گەورەیان ناردە سەر [[پارێزگای دێرسم|دێرسم]]، تاوەکو [[كورد]]ەکان سەرکوت بکەن، لە ئەنجامدا 170 کەسیان لێ کوژرا و بریندار كرا. <ref>م.س.لازاریڤ، "کێشەی كورد", 1896 - 1917 - د.كاوس قەفتان, لە ڕووسییەوە کردوویە بە كوردی و پێشەکی و پەراوێزی بۆ نووسیوە، بەشی یەکەم، چاپخانەی ئەلجاحیز، بەغداد، 1989. لاپەڕە: 184 ([[هاوڕێ باخەوان]]، "هاوڕێنامە بۆ مێژووى کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەى چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (16)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانى، 1999.) </ref> * هاوینی ئەم ساڵ: دادگایەک بۆ [[كورد]]ەکانی [[كازیجان]] سازكرا و لە 17 کەس، 7یان بەرەڵڵا كران و ئەوانی تر بۆ ماوەی جیاجیا زیندانی كران، ئەو کوردانە ئەوانە بوون کە پەلاماری ڕووسەکانیان دابوو.<ref> م.س.لازاریڤ، "کێشەی كورد", 1896، 1917، د.كاوس قەفتان, لە ڕووسییەوە کردوویە بە كوردی و پێشەکی و پەراوێزی بۆ نووسیوە، بەشی یەکەم، چاپخانەی ئەلجاحیز، بەغداد، 1989. لاپەڕە: 139 ([[هاوڕێ باخەوان]]، "هاوڕێنامە بۆ مێژووى کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەى چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (16)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانى، 1999.) </ref> * تا 1904: هەڵگیرسانی ڕاپەرینێک بە سەرۆکایەتیی [[ئیبراهیم پاشا]] لە چیاکانی [[كەرەجال داش]]. <ref> م.س.لازاریڤ، "کێشەی كورد", 1896، 1917، د.كاوس قەفتان, لە ڕووسییەوە کردوویە بە كوردی و پێشەکی و پەراوێزی بۆ نووسیوە، بەشی یەکەم، چاپخانەی ئەلجاحیز، بەغداد، 1989. لاپەڕە: 184 ([[هاوڕێ باخەوان]]، "هاوڕێنامە بۆ مێژووى کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەى چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (16)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانى، 1999.) </ref> * لە ناوچەی [[موش]] و [[ساسۆن]] دا، 64 کەس کوژران و 18 ئافرەتیش خراپ كران، کە هەموویان [[ئەرمەنی]] بوون. <ref> م.س.لازاریڤ، کێشەی كورد, 1896، 1917، د.كاوس قەفتان, لە ڕووسییەوە کردوویە بە كوردی و پێشەکی و پەراوێزی بۆ نووسیوە، بەشی یەکەم، چاپخانەی ئەلجاحیز، بەغداد، 1989. لاپەڕە: 107 ([[هاوڕێ باخەوان]]، "هاوڕێنامە بۆ مێژووى کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەى چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (16)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانى، 1999.) </ref> == لە دایک بوون == * لەدایکبوونی [[سەعید بەگ]]ی میری [[شێخان]] و [[یەزیدی]]یەکان. <ref> ڤوت الاكراد، لسان حال الحزب الدیمقراڵی الكردی فی لبنان "البارتی"، نڤف شهریە، العدد 26، لندن، 10-2-1997. لاپەڕە: 7 ([[هاوڕێ باخەوان]]، "هاوڕێنامە بۆ مێژووى کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەى چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (16)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانى، 1999.) </ref> == مەرگ == * کۆچی دوایی هۆزانەوان [[شێخ سەعید شێخ موحەمەدی دۆلاش]]. <ref> عەلادین سەجادی، مێژووی ئەدەبی كوردی، مێژوو, ئەدەب, زانیاری، ئێڕاق، 1952. لاپەڕە: 544 ([[هاوڕێ باخەوان]]، "هاوڕێنامە بۆ مێژووى کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەى چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (16)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانى، 1999.) </ref> == سەرچاوەکان == {{reflist}} {{پۆلی کۆمنز|1901}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر|کات}} [[پۆل:١٩٠١]] [[nv:1901 – 1950]] fpzwb9fiaerklnnhu9axwn6hiqjzpja 0 1036 1613550 1612215 2026-07-30T17:11:28Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:کات|کات]] 1613550 wikitext text/x-wiki {{ڕێدۆزی ساڵ|۱۹۰۲}} ساڵی '''۱۹۰۲''' زایینی (ڕێکەوتی ۱۱ بەفرانباری ۱۲۸۰ کۆچیی هەتاوی تا ۹ بەفرانباری ۱۲۸۱ کۆچیی هەتاوی) دوویەمین ساڵی [[سەدەی ۲۰]]ە. == ڕووداو == === کوردستان === * [[مارك سایكس]] لە كاتی گەشتە بەنێوبانگەکەیدا لە شاری [[سلێمانی]]، ۱٥۰ دوكانی [[چەخماخسازی]]ی ژماردووە. <ref> د.کەمال مەزهەر، "چەند لاپەڕەیەک لە مێژووی گەلی كورد"، بەشی یەکەم، چاپی یەکەم، چاپخانەی (ئەلئەدیب ئەلبەغدادییە)، بەغداد، ۱۹۸٥. لاپەڕە: ۱۸۳ ([[هاوڕێ باخەوان]]، "هاوڕێنامە بۆ مێژووى کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەى چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (۱٦)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانى، ۱۹۹۹.) </ref> * بەستنی یەکەمین کۆنگرەی کۆمەڵەی یەکێتی و پێشکەوتنی [[توركیا]] لە [[پاریس]]، کە دوو سەرۆکی [[كورد]] تێیدا بەشدار بوون، ئەوانیش [[عەبدولڕەحمان بەدرخان]] و [[حیكمەت بابان]] بوون. <ref> الدكتور عبدالستار ڵاهر شریف، "الجمعیات و المنÙمات و الاحزاب الکردیە فی نڤف قرن" ۱۹۰۸، ۱۹٥۸، الطبعة الاولی، شرکە المعرفە لـلنشر و التوزیع، بغداد ۱۹۸۹. لاپەڕە: ۱۳ و د.[[سادق شەرەفكەندی]]، "کورتە مێژووی بزووتنەوە نەتەوایەتییەکانی کورد"، وەرگێرانی لە فارسییەوە, تەها عەتیقی، چاپخانەی ئاپیک، سوید، ۱۹۹٥. لاپەڕە: ٥۳ ([[هاوڕێ باخەوان]]، "هاوڕێنامە بۆ مێژووى کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەى چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (۱٦)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانى، ۱۹۹۹.) </ref> * دامەزراندنی یەکەمین [[كۆمەڵەی كوردی]] لە [[میسر]]، بە نێوی [[كۆمەڵەی عەزمی هێزەكانی كوردستان]]. <ref> نپار، ژ، ۱، خولی پێنجەم، ۲٥-۰۳-۱۹۹٥، دەنگی کۆمیتەی ئاشتی و پشتگیری نیشتمانی كوردستان، فینڵاند. لاپەڕە: ۲٦ ([[هاوڕێ باخەوان]]، "هاوڕێنامە بۆ مێژووى کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەى چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (۱٦)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانى، ۱۹۹۹.) </ref> * [[جەمال بەگ]] بۆ ماوەی ساڵێک بووە فەرمانڕەوای [[سلێمانی]]. <ref> ئەکرەمی مەحموودی ساڵحی ڕەشە، "شاری سلێمانی"، پێداچوونەوە و پێشەکیی د. عیزەدین موستەفا ڕەسوڵ، بەرگی یەکەم، چاپی یەکەم، چاپخانەی دار الحریە، بەغداد، ۱۹۸۷. لاپەڕە: ٤۲٤ ([[هاوڕێ باخەوان]]، "هاوڕێنامە بۆ مێژووى کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەى چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (۱٦)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانى، ۱۹۹۹.) </ref> * [[مینۆڕسكی]] پەڕتووکی پیرۆزی [[ئەهلی حەق]]، [[سەرنجام]]ی دۆزییەوە، ئەم پەڕتووکە لە سەدەی ڕابردوودا نووسراوەتەوە. <ref> دوکتۆر مارف خەزنەدار، "لە بابەت مێژووی ئەدەبی کوردییەوە", بریتییە لە چواردە لێکۆڵینەوە، بەغداد، چاپخانەی الموسسە العراقیە لـلدعایە و التباعە، ۱۹۸٤. لاپەڕە: ۱۰۱ ([[هاوڕێ باخەوان]]، "هاوڕێنامە بۆ مێژووى کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەى چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (۱٦)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانى، ۱۹۹۹.) </ref> * چوونی [[ساڵح زەكی ساحیبقران]] بۆ [[ئەستانە]]، بۆ خوێندنی سەربازی. <ref> ڤوت الاكراد، لسان حال الحزب الدیمقراڵی الكردی فی لبنان "البارتی"، نڤف شهریە، العدد ۳۲، لندن، ۱٦-٦-۱۹۹۷. لاپەڕە: ٦ ([[هاوڕێ باخەوان]]، "هاوڕێنامە بۆ مێژووى کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەى چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (۱٦)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانى، ۱۹۹۹.) </ref> * دەرچوونی دواژمارەی [[ڕۆژنامەی كوردستان]] لە [[جنێڤ]] کە ژمارە ۳۱ بوو. <ref> موحەمەد ڕەسوڵ هاوار، "سمکۆ (ئیسمایل ئاغای شوكاك) و بزووتنەوەی نەتەوایەتیی كورد"، چاپخانەی ئاپێک، چاپی یەکەم، سوید, ستۆکهۆڵم، ۱۹۹٥. لاپەڕە: ۲۹٤ ([[هاوڕێ باخەوان]]، "هاوڕێنامە بۆ مێژووى کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەى چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (۱٦)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانى، ۱۹۹۹.) </ref> == لە دایک بوون == * لەدایکبوونی هۆزانەوان ڕەمزیی [[مەلا مارف]] لە شاری [[سلێمانی]]. <ref> ئەکرەمی مەحموودی ساڵحی ڕەشە، "شاری سلێمانی"، پێداچوونەوە و پێشەکیی د. عیزەدین موستەفا ڕەسوڵ، بەرگی یەکەم، چاپی یەکەم، چاپخانەی دار الحریە، بەغداد، ۱۹۸۷. لاپەڕە: ٤۱۳ ([[هاوڕێ باخەوان]]، "هاوڕێنامە بۆ مێژووى کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەى چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (۱٦)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانى، ۱۹۹۹.) </ref> * لەدایکبوونی هۆزانەوان [[عەبدولجەبار ئاغا]] كانی. <ref> دوکتۆر مارف خەزنەدار، "لە بابەت مێژووی ئەدەبی کوردییەوە", بریتییە لە چواردە لێکۆڵینەوە، بەغداد، چاپخانەی الموسسە العراقیە لـلدعایە و التباعە، ۱۹۸٤. لاپەڕە: ۲۱۳ ([[هاوڕێ باخەوان]]، "هاوڕێنامە بۆ مێژووى کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەى چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (۱٦)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانى، ۱۹۹۹.) </ref> * لەدایکبوونی نووسەر و چاکسازی کورد [[نەجمەدین مەلا]] لە [[سلێمانی]]. <ref> ئەکرەمی مەحموودی ساڵحی ڕەشە، "شاری سلێمانی"، پێداچوونەوە و پێشەکیی د. عیزەدین موستەفا ڕەسوڵ، بەرگی یەکەم، چاپی یەکەم، چاپخانەی دار الحریە، بەغداد، ۱۹۸۷. لاپەڕە: ٤۱٦ ([[هاوڕێ باخەوان]]، "هاوڕێنامە بۆ مێژووى کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەى چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (۱٦)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانى، ۱۹۹۹.) </ref> == سەرچاوەکان == {{reflist}} {{پۆلی کۆمنز|1902}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر|کات}} [[پۆل:١٩٠٢]] igeizseddtdsybf7kx7ii8huxda0gj6 0 1084 1613551 1612211 2026-07-30T17:11:48Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:کات|کات]] 1613551 wikitext text/x-wiki {{ڕێدۆزی ساڵ|1904}} ساڵی '''1904''' زایینی (ڕێکەوتی 10 بەفرانباری 1282 کۆچیی هەتاوی تا 10 بەفرانباری 1283 کۆچیی هەتاوی) چوارەمین ساڵی [[سەدەی 20]]ە. == ڕووداو == === کوردستان === * بڵاوکردنەوەی بەرهەمەکانی هۆزانەوان، [[مەلای جزیری]] بە لیتۆگراف لە [[ئەڵمانیا]]، لەلایەن [[هارتمان]]ەوە. <ref> مینۆڕسکی - كورد - د. مارف خەزنەدار, کردوویەتی بە عارەبی - حەمە سەعید حەمە کەریم, کردوویەتی بە كوردی - چاپخانەی زانکۆی سەڵاحەدین - هەولێر - 1984. لاپەڕە: 89 ([[هاوڕێ باخەوان]]، "هاوڕێنامە بۆ مێژووى کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەى چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (16)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانى، 1999.) </ref> * [[تۆفیق ئاغا]] بۆ ماوەی ساڵێک بووە فەرمانڕەوای [[سلێمانی]]. <ref> ئەکرەمی مەحموودی ساڵحی ڕەشە - شاری سلێمانی - پێداچوونەوە و پێشەکیی د. عیزەدین موستەفا ڕەسوڵ - بەرگی یەکەم - چاپی یەکەم - چاپخانەی دار الحریە - بەغداد - 1987. لاپەڕە: 424 ([[هاوڕێ باخەوان]]، "هاوڕێنامە بۆ مێژووى کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەى چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (16)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانى، 1999.) </ref> * بڵاوبوونەوەی نەخۆشیی ڕشانەوە لە [[سلێمانی]] و دەوروبەریدا. <ref> ئەکرەمی مەحموودی ساڵحی ڕەشە - شاری سلێمانی - پێداچوونەوە و پێشەکیی د. عیزەدین موستەفا ڕەسوڵ - بەرگی دووەم - چاپی دووەم - چاپخانەی دار الحریە - بەغداد - 1989. لاپەڕە: 325 ([[هاوڕێ باخەوان]]، "هاوڕێنامە بۆ مێژووى کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەى چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (16)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانى، 1999.) </ref> * [[شێخ سدیق]] پەلاماری سنووری [[ئێران]]ی دا و لە نێوچەی [[ساما]]-[[بەراندوز]] قەڵایەکی دروستكرد. <ref> م. س. لازاریڤ - کێشەی كورد, 1896 - 1917 - د. كاوس قەفتان, لە ڕووسییەوە کردوویە بە كوردی و پێشەکی و پەراوێزی بۆ نووسیوە - بەشی یەکەم - چاپخانەی ئەلجاحیز - بەغداد - 1989. لاپەڕە: 201 ([[هاوڕێ باخەوان]]، "هاوڕێنامە بۆ مێژووى کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەى چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (16)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانى، 1999.) </ref> *دامەزراندنی یەکێتی تۆپی پێی نێودەوڵەتی (فیفا) == لە دایک بوون == * لەدایکبوونی هونەرکاری [[گۆرانیبێژ]]، مامۆستا [[عەلی مەردان]] لە [[شار]]ی [[كەركوك]]. <ref> مامۆستای كورد - ژمارە 22 - سوید - هاوینی 1994. لاپەڕە: 77 ([[هاوڕێ باخەوان]]، "هاوڕێنامە بۆ مێژووى کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەى چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (16)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانى، 1999.) </ref> * لەدایکبوونی [[هۆزانەوان]]ی كورد [[گۆران]]. <ref> مامۆستای كورد - ژمارە 26 - سوید - هاوینی 1995. لاپەڕە: 33 ([[هاوڕێ باخەوان]]، "هاوڕێنامە بۆ مێژووى کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەى چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (16)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانى، 1999.) </ref> * لەدایکبوونی [[زمانەوان]] و ئایینی [[شێخ موحەممەدی خاڵ]]. <ref> ئەکرەمی مەحموودی ساڵحی ڕەشە - شاری سلێمانی - پێداچوونەوە و پێشەکیی د. عیزەدین موستەفا ڕەسوڵ - بەرگی یەکەم - چاپی یەکەم - چاپخانەی دار الحریە - بەغداد - 1987. لاپەڕە: 418 ([[هاوڕێ باخەوان]]، "هاوڕێنامە بۆ مێژووى کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەى چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (16)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانى، 1999.) </ref> * لەدایکبوونی [[هۆزانەوان]] [[شێخ ئەحمەدی سریلاوه]]. <ref> عەلادین سوجادی - مێژووی ئەدەبی كوردی - مێژوو, ئەدەب, زانیاری - ئێڕاق - 1952. لاپەڕە: 550 ([[هاوڕێ باخەوان]]، "هاوڕێنامە بۆ مێژووى کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەى چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (16)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانى، 1999.) </ref> * لەدایکبوونی م[[وحەممەد سەعید قەزاز]] لە [[سلێمانی]]. * لەدایکبوونی [[شوکور مستەفا]]. <ref> [[هاوڕێ باخەوان]]، "هاوڕێنامە بۆ مێژووى کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەى چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (16)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانى، 1999. </ref> * [[تشرینی دووەم 19]] - لەدایکبوونی [[هۆزانەوان]] و [[نووسەر]] [[عەبدولواحید نوری]]. <ref> تەلەڤزیۆنی پدک Kurdistan TV ([[هاوڕێ باخەوان]]، "هاوڕێنامە بۆ مێژووى کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەى چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (16)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانى، 1999.) </ref> == مەرگ == * * کۆچی دوایی [[هۆزانەوان]] [[مەحوی]]. <ref> عەلادین سوجادی - مێژووی ئەدەبی كوردی - مێژوو, ئەدەب, زانیاری - ئێڕاق - 1952. لاپەڕە: 329 ([[هاوڕێ باخەوان]]، "هاوڕێنامە بۆ مێژووى کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەى چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (16)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانى، 1999.) </ref> * کوژرانی [[هۆزانەوان]] [[مایل]]، نێوی [[مەلا ڕەشیدی لاوە]]یە و خەڵکی [[سلێمانی]] بووە.<ref> دوکتۆر مارف خەزنەدار - لە بابەت مێژووی ئەدەبی کوردییەوە, بریتییە لە چواردە لێکۆڵینەوە - بەغداد - چاپخانەی الموسسە العراقیە لـلدعایە و التباعە - 1984. لاپەڕە: 21 ([[هاوڕێ باخەوان]]، "هاوڕێنامە بۆ مێژووى کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەى چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (16)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانى، 1999.) </ref> == سەرچاوەکان == {{reflist}} {{پۆلی کۆمنز|1904}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر|کات}} [[پۆل:١٩٠٤]] [[nv:1901 – 1950]] f6vwrf8jlpu1kg8i8x6ycwdjgwty06s 0 1290 1613517 1612175 2026-07-30T16:39:42Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Albania}} 1613517 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = کۆماری ئەلبانیا | native_name = {{Native name|sq|Republika e Shqipërisë}} | common_name = ئەلبانیا | image_flag = Flag of Albania.svg | alt_flag = ئاڵایەکی سوور کە ھەڵۆیەکی ڕەشی دووسەر لە ناوەڕاستیدایە | image_coat = [[File:Coat of arms of Albania.svg|60px]] | national_motto = {{native phrase|sq|[[Ti Shqipëri, më jep nder, më jep emrin Shqipëtar|Ti Shqipëri, më jep nder,<br />më jep emrin Shqipëtar]]|paren=no|italic=yes}}<br />"ئەی ئەلبانیا، تۆ شەرەفم پێ دەبەخشیت،<br />ناوی ئەلبانیی وەک سەربەرزی پێم دەبەخشیت" | national_anthem = {{lang|sq|"[[Himni i Flamurit]]"|italic=no}}<br />"سروودی ئاڵا"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Hymni i Flamurit instrumental.ogg]]</div> | image_map = [[File:Location Albania Europe.png|225px|frameless]] | map_caption = شوێنی ئەلبانیا (سەوز)<br /> لە {{بنز|ئەورووپا|en|Europe|lt=ئەورووپا}}دا (خۆڵەمێشیی تۆخ) | capital = {{بنز|تیرانا|en|Tirana|lt=تیرانا}} | largest_city = {{بنز|تیرانا|en|Tirana|lt=تیرانا}} | coordinates = {{Coord|41|19|N|19|49|E|type:city(557,000)_region:AL-11}} | official_languages = {{بنز|زمانی ئەلبانی|en|Albanian language|lt=ئەلبانی}} | languages2_type = زمانی کەمینە بڕواپێکراوەکان | languages2 = {{Hlist|{{بنز|زمانی یۆنانی|en|Greek language|lt=یۆنانی}}|{{بنز|زمانی ئارۆمانی|en|Aromanian language|lt=ئارۆمانی}}|{{بنز|زمانی مەقدۆنی|en|Macedonian language|lt=مەقدۆنی}}}} | ethnic_groups = {{Unbulleted list |٩٦٫٤٤٪ {{بنز|ئەلبانییەکان|en|Albanians|lt=ئەلبانی}} |١٫٠٤٪ {{بنز|یۆنانییەکانی ئەلبانیا|en|Greeks in Albania|lt=یۆنانی}} |٠٫٥٥٪ {{بنز|ئەشکاڵی و میسرییەکانی بەڵکان|en|Ashkali and Balkan Egyptians|lt=میسری}} |١٫٣٣٪ {{بنز|کەمینەکانی ئەلبانیا|en|Minorities of Albania|lt=ئەوانی تر}} |٠٫٦٥٪ ڕانەگەەیەندراو{{efn|ھەم ھەڵبژاردەی "پێم باشترە وەڵام نەدەمەوە" (٠٫٦٪) و ھەم ھەڵبژاردەی "ھیچیان" (٠٫٠٥٪) لەخۆ دەگرێت.}} }} | ethnic_groups_ref = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.instat.gov.al/media/13581/cens-i-popullsise-2023.pdf|سەردێڕ=Censi I Popullsisë Dhe Banesave Në Shqipëri 2023|وێبگە=www.instat.gov.al|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240803125847/https://www.instat.gov.al/media/13581/cens-i-popullsise-2023.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |پەڕە=٧٥}}</ref>{{efn|بێجگە لەو دانیشتووانەی کە زانیارییان لەسەر بەردەست نییە.}} | ethnic_groups_year = 2023 | religion = {{ublist | {{Tree list}} * ٥٠٫٦٧٪ {{بنز|ئیسلام لە ئەلبانیا|en|Islam in Albania|lt=ئیسلام}} ** ٤٥٫٨٦٪ {{بنز|سوننە|en|Sunni|lt=سوننە}} ** ٤٫٨١٪ {{بنز|بەکتاشیزم لە ئەلبانیا|en|Bektashism in Albania|lt=بەکتاشیزم}} {{Tree list/end}} | {{Tree list}} * ١٦٫٠٢٪ {{بنز|مەسیحییەت لە ئەلبانیا|en|Christianity in Albania|lt=مەسیحییەت}} ** ٨٫٣٩٪ {{بنز|کەنیسەی کاتۆلیک لە ئەلبانیا|en|Catholic Church in Albania|lt=کاتۆلیک}} ** ٧٫٢٣٪ {{بنز|کەنیسەی ئۆرسۆدۆکسی ئەلبانیا|en|Albanian Orthodox Church|lt=ئۆرسۆدۆکس}} ** ٠٫٤٠٪ {{بنز|پڕۆتێستانتیزم لە ئەلبانیا|en|Protestantism in Albania|lt=پڕۆتێستانت}} {{Tree list/end}} | {{Tree list}} * ١٧٫٣٧٪ {{بنز|بێدینی لە ئەلبانیا|en|Irreligion in Albania|lt=بێدینی}} ** ١٣٫٨٣٪ {{بنز|باوەڕداران بەبێ دین|en|Believers without religion|lt=باوەڕدارانی بێ ئایین}} ** ٣٫٥٥٪ {{بنز|ئیلحاد|en|Atheism|lt=بێباوەڕی}} {{Tree list/end}} | ١٥٫٩٢٪ ڕانەگەەیەندراو}} | religion_year = 2023 | religion_ref = {{sfn|2023 Albanian census|2024|p=76}} | demonym = {{بنز|ئەلبانییەکان|en|Albanians|lt=ئەلبانی}} | government_type = {{بنز|کۆماری پەرلەمانیی یەکگرتوو|en|Unitary parliamentary republic|lt=کۆماری پەرلەمانیی یەکگرتوو}} | leader_title1 = {{بنز|سەرۆکی ئەلبانیا|en|President of Albania|lt=سەرۆک کۆمار}} | leader_name1 = {{بنز|بایرام بێگای|en|Bajram Begaj|lt=بایرام بێگای}} | leader_title2 = {{بنز|سەرۆک وەزیرانی ئەلبانیا|en|Prime Minister of Albania|lt=سەرۆک وەزیران}} | leader_name2 = {{بنز|ئێدی ڕاما|en|Edi Rama|lt=ئێدی ڕاما}} | legislature = {{بنز|پەرلەمانی ئەلبانیا|en|Parliament of Albania|lt=کوڤێندی}} | leader_title3 = {{بنز|سەرۆکی پەرلەمانی ئەلبانیا|en|Speaker of the Parliament of Albania|lt=سەرۆکی پەرلەمان}} | leader_name3 = {{بنز|نیکۆ پەلێشی|en|Niko Peleshi|lt=نیکۆ پەلێشی}} | sovereignty_type = {{بنز|مێژووی ئەلبانیا|en|History of Albania|lt=مێژووی دامەزراندن}} | established_event1 = {{بنز|میرنشینی ئاربانۆن|en|Principality of Arbanon|lt=میرنشینی ئاربانۆن}} | established_date1 = 1190 | established_event2 = {{بنز|میرنشینەکانی ئەلبانیا|en|Albanian principalities|lt=میرنشینەکانی ئەلبانیا}} | established_date2 = سەدەکانی ١٢ھەم–١٥ھەم | established_event3 = {{بنز|شانشینی ئەلبانیا (سەدەکانی ناوەڕاست)|en|Kingdom of Albania (medieval)|lt=شانشینی ئەلبانیا}} | established_date3 = شوباتی ١٢٧٢ | established_event4 = {{بنز|میرنشینی ئەلبانیا (سەدەکانی ناوەڕاست)|en|Principality of Albania (medieval)|lt=میرنشینی ئەلبانیا}} | established_date4 = 1359 | established_event5 = {{بنز|پەیمانی لێژە|en|League of Lezhë|lt=پەیمانی لێژە}} | established_date5 = ٢ی ئاداری ١٤٤٤ | established_event6 = {{بنز|پاشالکی ئیشکۆدرا|en|Pashalik of Scutari|lt=پاشالکی ئیشکۆدرا}}/{{بنز|پاشالکی یانینا|en|Pashalik of Janina|lt=یانینا}}/{{بنز|پاشالکی بێرات|en|Pashalik of Berat|lt=بێرات}} | established_date6 = ١٧٥٧/١٧٨٧ | established_event7 = {{بنز|کۆمەڵەی پڕیزرێن|en|League of Prizren|lt=کۆمەڵەی پڕیزرێن}} | established_date7 = ١٠ی حوزەیرانی ١٨٧٨ | established_event8 = {{بنز|ئەلبانیای سەربەخۆ|en|Independent Albania|lt=ئەلبانیای سەربەخۆ}} | established_date8 = ٢٨ی تشرینی دووەمی ١٩١٢ | established_event9 = {{بنز|میرنشینی ئەلبانیا|en|Principality of Albania|lt=میرنشینی ئەلبانیا}} | established_date9 = ٢٩ی تەممووزی ١٩١٣ | established_event10 = {{بنز|کۆماری ئەلبانیا (١٩٢٥-١٩٢٨)|en|Albanian Republic (1925–1928)|lt=کۆماری یەکەمی ئەلبانیا}} | established_date10 = ٣١ی کانونی دووەمی ١٩٢٥ | established_event11 = {{بنز|شانشینی ئەلبانیا (١٩٢٨–١٩٣٩)|en|Albanian Kingdom (1928–39)|lt=شانشینی ئەلبانیا}} | established_date11 = ١ی ئەیلوولی ١٩٢٨ | established_event12 = {{بنز|کۆماری گەلی ئەلبانیا|en|People's Republic of Albania|lt=کۆماری دووەمی ئەلبانیا}} | established_date12 = ١٠ی کانونی دووەمی ١٩٤٦ | established_event13 = {{بنز|دەستووری کۆماری سۆشیالیستیی گەلی ئەلبانیا|en|Constitution of the People's Socialist Republic of Albania|lt=کۆماری سێیەمی ئەلبانیا}} | established_date13 = ٢٨ی کانوونی پەڕەمی ١٩٧٦ | established_event14 = کۆماری چوارەمی ئەلبانیا | established_date14 = ٢٩ی نیسانی ١٩٩١ | established_event15 = {{nowrap|{{بنز|دەستووری ئەلبانیا|en|Constitution of Albania|lt=دەستووری ئێستا}}}} | established_date15 = ٢٨ی تشرینی دووەمی ١٩٩٨ | area_km2 = 28,748 | area_sq_mi = 11,100 | area_rank = ١٤٠ەم | percent_water = 4.7 | population_census = {{DecreaseNeutral}} ٢,٣٣٥,٩٣٠<ref name="Population 2026 January 1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.instat.gov.al/en/themes/demography-and-social-indicators/population/publication/2026/population-of-albania-on-1st-january-2026/ |سەردێڕ=Population of Albania on 1st January 2026 |بڵاوکەرەوە=Institute of Statistics |شوێن=Albania |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> | population_census_year = 2026 | population_census_rank = ١٤٣یەم | population_density_km2 = 81.3 | GDP_PPP = {{increase}} $٦٧٫٣٧٠ ملیار<ref name="IMFWEO.AL">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ALB |سەردێڕ=IMF Data Mapper (Albania) |بڵاوکەرەوە=[[International Monetary Fund]] |وێبگە=IMF.org |ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> | GDP_PPP_rank = ١١٨یەم | GDP_PPP_year = 2026 | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $٢٥,٢٥٠<ref name="IMFWEO.AL" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ٨٠یەم | GDP_nominal = {{increase}} $٣٣٫٣٣٠ ملیار<ref name="IMFWEO.AL" /> | GDP_nominal_rank = ١١٤یەم | GDP_nominal_year = 2026 | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $١٢,٤٩٠<ref name="IMFWEO.AL" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = ٧٩یەم | Gini_year = 2021 | Gini = 29.4 | Gini_change = decrease | Gini_ref = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=1W-AL&most_recent_value_desc=false|زمان=en|سەردێڕ=Gini Coefficient Index-World, Albania|بڵاوکەرەوە=WorldBank Group, World Bank Open Data|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250807011036/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=1W-AL&most_recent_value_desc=false|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | HDI_year = 2023 | HDI_change = increase | HDI = 0.810 | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Human Development Report 2025 |ناونیشان=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=[[United Nations Development Programme]] |زمان=en}}</ref> | HDI_rank = ٧١ەم | currency = {{بنز|لێکی ئەلبانی|en|Albanian lek|lt=لێک}} | currency_code = ALL | patron_saint = {{بنز|خانمی شایستەی ئەنجومەنی باش|en|Our Lady of Good Counsel|lt=خانمی شایستەی ئەنجومەنی باش}} | time_zone = {{بنز|کاتژمێری ناوەڕاستی ئەورووپا|en|Central European Time|lt=کاتژمێری ناوەڕاستی ئەورووپا}} | utc_offset = +1 | time_zone_DST = {{بنز|کاتژمێری ھاوینەی ناوەڕاستی ئەورووپا|en|Central European Summer Time|lt=کاتژمێری ھاوینەی ناوەڕاستی ئەورووپا}} | utc_offset_DST = +2 | calling_code = {{بنز|ژمارە تەلەفۆنەکانی ئەلبانیا|en|Telephone numbers in Albania|lt=+355}} | cctld = {{بنز|.al|en|.al|lt=.al}} }} '''ئەلبانیا'''،{{efn|{{IPAc-en|audio=en-us-Albania.ogg|æ|l|ˈ|b|eɪ|n|i|ə|,_|ɔː|l|-}} {{respell|a(w)l|BAY|nee|ə}}; {{langx|sq|Shqipëri}} یان {{lang|sq|Shqipëria}})، {{IPA|sq|ʃcipəˈɾi(a)|pron}}; {{langx|aln|Shqipni}} یان {{langx|aln|Shqipnia}}، ھەروەھا {{langx|aln|Shqypni}} یان {{langx|aln|Shqypnia}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/fialuurivoghels00junggoog|سەردێڕ=Fialuur i voghel scc...p e ltinisct mle...un prei P. Jak Junkut t' Scocniis ...|دوایین=Giacomo Jungg|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٨٩٥|بڵاوکەرەوە=N'Sckoder t' Scc...pniis|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٦|via=the Internet Archive}}</ref>}} بە فەرمی '''کۆماری ئەلبانیا'''،{{efn|{{langx|sq|Republika e Shqipërisë|link=no}}، {{IPA|sq|ɾɛpuˈblika ɛ ʃcipəˈɾisə|pron}}}} وڵاتێکە لە {{بنز|باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا|en|Southeast Europe|lt=باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا}}. کەوتووەتە شەنشینی {{بنز|بەڵکان|en|Balkans|lt=بەڵکان}}، لەسەر دەریای {{بنز|دەریای ئادریاتیک|en|Adriatic Sea|lt=ئادریاتیک}} و {{بنز|دەریای یۆنیان|en|Ionian Sea|lt=دەریای یۆنیان}} لەناو {{بنز|دەریای ناوەڕاست|en|Mediterranean Sea|lt=دەریای ناوەڕاستدا}}، و {{بنز|سنووری وشکانی|en|Land border|lt=سنووری وشکانیی}} ھەیە لەگەڵ {{بنز|شاخە ڕەش|en|Montenegro|lt=مۆنتینیگرۆ}} لە باکووری ڕۆژئاوا، {{بنز|کۆسۆڤۆ|en|Kosovo|lt=کۆسۆڤۆ}} لە باکووری ڕۆژھەڵات، {{بنز|مەقدۆنیای باکوور|en|North Macedonia|lt=مەقدۆنیای باکوور}} لە ڕۆژھەڵات و {{بنز|یۆنان|en|Greece|lt=یۆنان}} لە باشوور. بە ڕووبەری {{Convert|28748|sqkm|abbr=on}}، خاوەنی کۆمەڵێک مەرجی جیاوازی کەشوھەوا، جیوۆلۆجی، ھایدرۆلۆجی و مۆرفۆلۆجییە. دیمەنە سروشتییەکانی ئەلبانیا لە شاخە سەرکەشە بەفرپۆشەکانی {{بنز|ئەپڵەکانی ئەلبانیا|en|Accursed Mountains|lt=ئەپڵەکانی ئەلبانیا}} و {{بنز|کۆراب|en|Korab|lt=کۆراب}}، {{بنز|شاخەکانی سکاندەربێگ|en|Central Mountain Range, Albania#Skanderbeg Mountains|lt=سکاندەربێگ}}، {{بنز|پیندۆس|en|Pindus|lt=پیندۆس}} و {{بنز|شاخەکانی سیراونیان|en|Ceraunian Mountains|lt=سیراونیان}}ەوە دەست پێ دەکات تا دەکاتە دەشتاییە زەویە بەپێتەکانی کەناراوەکان کە لە كەناراوەكانی {{بنز|کەناراوەکانی دەریای ئادریاتیک لە ئەلبانیا|en|Albanian Adriatic Sea Coast|lt=ئادریاتیک}} و {{بنز|کەناراوەکانی دەریای یۆنیان لە ئەلبانیا|en|Albanian Ionian Sea Coast|lt=یۆنیان}}ەوە درێژ دەبنەوە. {{بنز|تیرانا|en|Tirana|lt=تیرانا}} پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتەکەیە، کە بەدوایدا شارەکانی {{بنز|دوورێس|en|Durrës|lt=دوورێس}}، {{بنز|ڤلۆرا|en|Vlorë|lt=ڤلۆرا}}، و {{بنز|ئیشکۆدرا|en|Shkodër|lt=ئیشکۆدرا}} دێن. ئەلبانیا لەلایەن چەندین {{بنز|پێڕستی گەلانی ئیلیری|en|List of Illyrian peoples and tribes|lt=ھۆزی ئیلیرییەوە}} ئاوەدان کرابوو، لەنێویاندا {{بنز|ئاردیایی|en|Ardiaei|lt=ئاردیایی}}، {{بنز|بیلیۆنەکان|en|Bylliones|lt=بیلیۆنەکان}}، {{بنز|داساریتی|en|Dassaretii|lt=داساریتی}}، {{بنز|ئەنکێلی|en|Enchele|lt=ئەنکێلی}}، و {{بنز|تاولانتی|en|Taulantii|lt=تاولانتییەکان}}، ھەروەھا {{بنز|کاوونییەکان|en|Chaonians|lt=کاوونییەکان}} کە لە باشووری ڕۆژئاوادا نیشتەجێ بووبوون. چەندین کۆلۆنی لەلایەن یۆنانییە کۆنەکانەوە لەسەر کەناراوەکانی ئەلبانیا دامەزرێنران، کە دیارترینیان {{بنز|ئاپۆلۆنیا (ئیلیریا)|en|Apollonia (Illyria)|lt=ئاپۆلۆنیا}} بوو. {{بنز|شانشینی ئیلیریا|en|Illyrian kingdom|lt=ئیلیرییەکان}} دەسەڵاتی باڵادەست بوون لە ئەلبانیا پێش {{بنز|سەرھەڵدانی مەقدۆنیا|en|rise of Macedon|lt=سەربڵندبوونی مەقدۆنیا}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Howe|یەکەم=T.|chapter=Plain tales from the hills: Illyrian influences on Argead military development|editor-last1=Müller|editor-first1=S.|editor-last2=Howe|editor-first2=Tim|editor-last3=Bowden|editor-first3=H.|editor-last4=Rollinger|editor-first4=R. |سەردێڕ=The History of the Argeads: New Perspectives |بڵاوکەرەوە=Wiesbaden|ساڵ=٢٠١٧|ژپنک=٩٧٨-٣٤٤٧١٠٨٥١٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=3_S_swEACAAJ|پەڕە=١٠٨}}</ref> دوای {{بنز|شەڕەکانی ئیلیریا|en|Illyrian Wars|lt=شەڕەکانی ئیلیریا}}، ئەلبانیا خرایە سەر {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی|en|Roman Empire|lt=ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی}} و دوای {{بنز|دابەشبوونی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی|en|Fall of the Western Roman Empire|lt=دابەشبوونی ئیمپراتۆریەتەکە}} لەناو {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی بێزەنتی|en|Byzantine Empire|lt=ئیمپراتۆریەتیی بێزەنتیدا}} مایەوە. لە سەدەکانی ناوەڕاستدا، چەندین {{بنز|میرنشینەکانی ئەلبانیا|en|Albanian principalities|lt=میرنشینی ئەلبانی}} سەریان ھەڵدا، لەوانە {{بنز|میرنشینی ئاربانۆن|en|Principality of Arbanon|lt=میرنشینی ئاربانۆن}}، {{بنز|شانشینی ئەلبانیا (سەدەکانی ناوەڕاست)|en|Kingdom of Albania (medieval)|lt=شانشینی ئەلبانیا}}، {{بنز|میرنشینی ئەلبانیا (سەدەکانی ناوەڕاست)|en|Principality of Albania (medieval)|lt=میرنشینی ئەلبانیا}} و {{بنز|ئەلبانیای ڤێنیسی|en|Albania Veneta|lt=ئەلبانیای ڤێنیسی}}. لە سەدەی ١٥ھەمدا، ئەلبانیا بووە ناوەندی بەرەنگاربوونەوەی {{بنز|شەڕەکانی عوسمانی لە ئەورووپا|en|Ottoman wars in Europe|lt=پەرەسەندنی عوسمانییەکان}} لەژێر سەرکردایەتیی {{بنز|ئەسکەندەر بەگ|en|Skanderbeg|lt=جۆرج کاستریۆتی ئەسکەندەر بەگ}}، کە ھەڵمەتە سەربازییەکانی بۆ زیاتر لە دوو دەیە ڕێگرییان لە پێشڕەوییەکانی عوسمانی کرد. ھەرچەندە خرایە سەر {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|en|Ottoman Empire|lt=ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}}، ئەلبانیا مۆرك و ناسنامەی جیاوازی ڕۆشنبیری و کۆمەڵایەتیی خۆی لە ماوەی چوار سەدە لە دەسەڵاتی بێگانە پاراست، کە لە سەدەی ١٩ھەمدا گەیشتە لووتکە لە ڕێگەی {{بنز|ڕێنێسانسی ئەلبانی|en|Albanian National Awakening|lt=ڕێنێسانسی ئەلبانییەوە}}. ئەلبانیا لە ساڵی ١٩١٢دا {{بنز|ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی ئەلبانیا|en|Albanian Declaration of Independence|lt=سەربەخۆیی خۆی ڕاگەیاند}}، کە دواتر سەدەی ٢٠ھەمی ئاڵۆزی بەخۆیەوە بینی بە پاشایەتی، داگیرکاریی بێگانە لە کاتی ھیچکامی شەڕە جیھانییەکاندا، و {{بنز|کۆماری سۆشیالیستیی گەلی ئەلبانیا|en|People's Socialist Republic of Albania|lt=ڕژێمێکی کۆمۆنیستی}} لەژێر سەرکردایەتیی {{بنز|ئەنڤەر خۆجە|en|Enver Hoxha|lt=ئەنڤەر خۆجە}}دا.<ref name=zolo2002>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Zolo |یەکەم=D. |سەردێڕ=Invoking Humanity: War, Law and Global Order |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=t7KNgpZRnM8C&q=Albania+nazi+protectorate&pg=PA181 |بڵاوکەرەوە=Continuum International Publishing Group |ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٠٢|پەڕە=١٨٠|ژپنک=٩٧٨٠٨٢٦٤٥٦٥٦٤}}</ref> لە کاتی سەربەخۆیی خۆییەوە لە ساڵی ١٩١٢، ئەلبانیا تووشی چەندین گۆڕانکاریی سیاسی بووە، و لە {{بنز|پاشایەتی|en|monarchy|lt=پاشایەتییەوە}} گوازراوەتەوە بۆ ڕژێمێکی {{بنز|کۆمۆنیزم|en|Communism|lt=کۆمۆنیستی}} پێش ئەوەی ببێتە {{بنز|دەوڵەتی سەربەخۆ|en|sovereign state|lt=کۆمارێکی}} {{بنز|کۆماری پەرلەمانی|en|parliamentary republic|lt=پەرلەمانیی}} {{بنز|کۆماری دەستووری|en|constitutional republic|lt=دەستووری}}. پەیڕەو لە {{بنز|دەستووری ئەلبانیا|en|Constitution of Albania|lt=دەستوورێک}} دەکات کە پێشینەی بە جیاکردنەوەی دەسەڵاتەکان داوە، پەیکەری سیاسیی وڵاتەکە پێکھاتووە لە {{بنز|پەرلەمانی ئەلبانیا|en|Parliament of Albania|lt=پەرلەمان}}، {{بنز|سەرۆکی ئەلبانیا|en|President of Albania|lt=سەرۆک کۆمارێکی}} ڕێوڕەسمی، {{بنز|سەرۆک وەزیرانی ئەلبانیا|en|Prime Minister of Albania|lt=سەرۆک وەزیرانێکی}} جێبەجێکار و پلەبەندیی دادگاکان. ئەلبانیا {{بنز|وڵاتێکی لەحالەتەشەنەسەندندا|en|developing country|lt=وڵاتێکی لەپەرەسەندندایە}} کە خاوەنی {{بنز|پێڕستی وڵاتان بەپێی دراوی نەتەوەیی بەپێی سەرانە|en|List of countries by GNI (nominal, Atlas method) per capita#Upper-middle-income group|lt=ئابوورییەکی داهات مامناوەندی سەرووە}} لە {{بنز|ئابووریی ئەلبانیا|en|Economy of Albania|lt=ئابووریی ئەلبانیادا}} کە زیاتر پشتی بە کەرتی خزمەتگوزاری بەستووە، ھاوکات پیشەسازیی دروستکردن و {{بنز|گەشتوگوزار لە ئەلبانیا|en|Tourism in Albania|lt=گەشتوگوزار}}، کە لە ساڵی ٢٠٢٤دا ڕایەڵی زیاتر لە ١١ ملیۆن سەردانکەری کردووە، ڕۆڵێکی بەرچاو دەگێڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania |ناونیشان=http://data.worldbank.org/country/albania/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |بڵاوکەرەوە=The World Bank |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140921063450/http://data.worldbank.org/country/albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref> {{بنز|بازرگانیی بەقاچاخھێنانی دەرمانە نایاساییەکان لە ئەلبانیا|en|illegal drug trade in Albania|lt=بازرگانیی نایاسایی دەرمان لە ئەلبانیا}} ساڵانە نزیکەی ١٠٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی دەخاتە ناو ئابووریی وڵاتەکەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=[[United Nations Office on Drugs and Crime]] |سەردێڕ=Opiates and Methamphetamine Trafficking on the Balkan Route: Drug Flows, Illicit Incomes and Illicit Financial Flows |ناونیشان=https://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/IFF/2025/Balkan_Route.pdf}}</ref> دوای ھەڵوەشاندنەوەی سیستمی کۆمۆنیستی، وڵاتەکە لە {{بنز|ئابووریی ئاراستەکراو|en|Planned economy|lt=پلانڕێژیی ناوەندییەوە}} گوازراوەتەوە بۆ {{بنز|بازاڕی ئازاد|en|Open market|lt=ئابوورییەکی بازاڕی}} {{بنز|ئابووریی بازاڕ|en|market economy|lt=ئازاد}}. ھاووڵاتیانی ئەلبانیا دەستگەیشتنیان بە {{بنز|چاودێریی تەندروستیی جیھانی|en|universal health care|lt=چاودێریی تەندروستیی گشتی}} و پەروەردەی سەرەتایی و ناوەندیی خۆڕایی ھەیە. وڵاتەکە کاندیدێکی فەرمییە بۆ ئەندامێتی لە یەکێتیی ئەورووپا، و لە ساڵی ٢٠٢٢ەوە لە {{بنز|چوونەناو یەکێتیی ئەورووپای ئەلبانیا|en|Accession of Albania to the European Union|lt=گفتوگۆکانی چوونەناوەوەدایە}}. {{TOC limit|3}} {{anchor|Etymology|Toponymy|Names}} == ڕەچەڵەکی ناو == ڕەچەڵەکی ناوی "ئەلبانیا" دەکرێت بگەڕێنرێتەوە بۆ {{بنز|لاتینیی سەدەکانی ناوەڕاست|en|medieval Latin|lt=لاتینیی سەدەکانی ناوەڕاست}} و پەیوەندیی بە {{بنز|ھۆزی ئیلیری|en|Illyrian tribe|lt=ھۆزی ئیلیریی}} {{بنز|ئەلبانی (ھۆزی ئیلیری)|en|Albani (Illyrian tribe)|lt=ئەلبانییەوە}} ھەیە. ئەم پەیوەندییە زیاتر بە نووسینەکانی جوگرافیناسی یۆنانی کۆن {{بنز|پتۆلەمایۆس|en|Ptolemy|lt=پتۆلەمایۆس}} لە سەدەی ٢ی زاینیدا پشتڕاست دەکرێتەوە، کە تێیدا ئاوەدانیی {{بنز|ئەلبانۆپۆلیس|en|Albanopolis|lt=ئەلبانۆپۆلیسی}} گرتووەتە خۆ کە کەوتبووە باکووری ڕۆژھەڵاتی {{بنز|دوورێس|en|Durrës|lt=دوورێس}}.<ref>Madrugearu A, Gordon M. The wars of the [[Balkan Peninsula]]. Rowman & Littlefield, 2007. p. 146.</ref><ref>{{Barrington Atlas|map=49}}</ref> بوونی ئاوەدانییەکی سەدەکانی ناوەڕاست بە ناوی {{بنز|میرنشینی ئاربانۆن|en|Principality of Arbanon|lt=ئەلبانۆن}} یان ئاربانۆن ئاماژە بە ئەگەری بەردەوامیی مێژوویی دەکات. پەیوەندیی ورد لە نێوان ئەم ئاماژە مێژووییانە و پرسیار لەسەر ئەوەی ئایا ئەلبانۆپۆلیس هاومانای ئاربانۆن بووە یان نا، وەک بابەتێکی گەنگەشەی زانستی دەمێنێتەوە.<ref>The Illyrians by J. J. Wilkes, 1992, {{ISBN|978-0-631-19807-9}}, page 279,"We cannot be certain that the Arbanon of Anna Comnena is the same as Albanopolis of the Albani, a place located on the map of Ptolemy (3.12)"</ref> مێژوونووسی بێزەنتی {{بنز|مایکڵ ئاتالیاتێس|en|Michael Attaliates|lt=مایکڵ ئاتالیاتێس}}، لە گێڕانەوە مێژوویییەکەی سەدەی ١١یەمیدا، یەکەم ئاماژەی بێگومان بۆ ئەلبانییەکان دەخاتە ڕوو، کاتێک وەک بەشداربوویەک لە ڕاپەڕینێک دژ بە {{بنز|قوستەنتینیە|en|Constantinople|lt=قوستەنتینیە}} لە ساڵی ١٠٧٩دا ناویان دەبات.<ref name="MadgearuGordon25b">{{harvnb|Madgearu|Gordon|2008|p=25}}. "It is still disputed by scholars that those Albanoi from 1042 were Normans from Sicily, [Southern Italy], or if they are in fact the Albanoi [a large clan of that belongs to the many clans of Albanians] found in Albanian lands during this time frame."</ref> ھەروەھا ئەو ئاربانیتایەکان وەک ژێردەستەی {{بنز|دووکی دوورازۆ|en|Duke of Durazzo (title)|lt=دووکی دیرکیۆم}} دیاری دەکات.<ref>Robert Elsei. ''The Albanian lexicon of Dion Von Kirkman. Earliest reference to the existence of the Albanian language'', pp. 113–122.</ref> لە سەدەکانی ناوەڕاستدا، ئەلبانیا بە {{lang|sq|Arbëri|i=yes}} یان {{lang|sq|Arbëni|i=yes}} لەلایەن دانیشتووانەکەیەوە ئاماژەی پێ دەکرا، کە خۆیان وەک {{lang|sq|Arbëreshë|i=yes}} یان {{lang|sq|Arbëneshë|i=yes}} دەناساند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.pinocacozza.it/|سەردێڕ=pinocacozza.it|وێبگە=pinocacozza.it|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191230223257/http://www.pinocacozza.it/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەلبانییەکان دەستەواژەکانی {{lang|sq|Shqipëri|i=yes}} یان {{lang|sq|Shqipëria|i=yes}} بۆ وڵاتەکەیان بەکار دێنن، کە دەستەواژەگەلێکن ڕەچەڵەکی مێژوویییان دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ١٤ھەم.<ref name=Matasović>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Matasović|یەکەم=Ranko|ساڵ=٢٠١٩|سەردێڕ=A Grammatical Sketch of Albanian for Students of Indo European|ناونیشان=http://mudrac.ffzg.unizg.hr/~rmatasov/Albanian.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://mudrac.ffzg.unizg.hr/~rmatasov/Albanian.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|شوێن=Zagreb|بڵاوکەرەوە=Ranko Matasovic|پەڕە=٣٩}}</ref> بەڵام تەنھا لە کۆتاییەکانی سەدەی ١٧ھەم و سەرەتای سەدەی ١٨ھەمدا ئەم دەستەواژانە بە ھێواشی لە شوێنی {{lang|sq|Arbëria|i=yes}} و {{lang|sq|Arbëreshë|i=yes}} لای ئەلبانییەکان جێگیر بوون.<ref name=Matasović /><ref name=Lloshi>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lloshi |یەکەم=Xhevat |chapter=Albanian |editor1-last=Hinrichs |editor1-first=Uwe |editor2-last=Büttner |editor2-first=Uwe |سەردێڕ=Handbuch der Südosteuropa-Linguistik |ساڵ=١٩٩٩|شوێن=Wiesbaden |بڵاوکەرەوە=Otto Harrassowitz Verlag |ژپنک=٩٧٨٣٤٤٧٠٣٩٣٩٠|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Phyvk2tPaYQC |پەڕە=٢٧٧}}</ref> ئەم دوو دەربڕینە بە شێوەیەکی بەربڵاو وەک ھێمای "منداڵانی ھەڵۆکان" و "زەوی ھەڵۆکان" تێدەگەیەنرێن.<ref>Kristo Frasheri. ''History of Albania (A Brief Overview)''. Tirana, 1964.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mirror.undp.org/albania/download/pdf/albanian.pdf |سەردێڕ=The Albanian Language |دوایین=Lloshi |یەکەم=Xhevat |بڵاوکەرەوە=United Nations Development Programme |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110709114947/http://mirror.undp.org/albania/download/pdf/albanian.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> == مێژوو == === پێش مێژوو === [[File:Kamenicë Tumulus, Albania 2018 02.jpg|thumb|right|پاشماوەکانی {{بنز|گردەگۆڕی کامێنیسا|en|Kamenica Tumulus|lt=گردەگۆڕی کامێنیسا}} لە {{بنز|پارێزگای کۆرچێ|en|county of Korçë|lt=پارێزگای کۆرچێ}}]] نیشتەجێبوونی سەردەمی بەردینی ناوەڕاست (مێزۆلیتیک) لە ئەلبانیا لە چەندین شوێنی کراوەدا کە نزیک بوون لە کەناراوەکانی ئادریاتیک و لە ئەشکەوتەکاندا سەلمێنراوە. کەلوپەلەکانی مێزۆلیتیک کە لە ئەشکەوتێکی نزیک زارێ دۆزراونەتەوە، کەلوپەلی {{بنز|بەردی چەقماخ|en|flint|lt=چەقماخ}} و {{بنز|یاشم|en|jasper|lt=یاشم}} لەگەڵ ئێسکە بەبەردبووەکانی ئاژەڵان لەخۆ دەگرن، لە کاتێکدا دۆزراوەکانی کێوی دایت ئامرازەکانی ئێسک و بەرد لەخۆ دەگرن کە ھاوشێوەی کلتوری {{بنز|کلتوری ئۆریگناسیان|en|Aurignacian culture|lt=ئۆریگناسیانن}}.<ref name="Prendi">F. Prendi, "The Prehistory of Albania", ''The Cambridge Ancient History'', 2nd edn., vol. 3, part 1: ''[https://books.google.com/books?id=vXljf8JqmkoC&pg=PA187 The Prehistory of the Balkans; and the Middle East and the Aegean World, Tenth to Eighth Centuries B.C.]'', ed. John Boardman et al. (Cambridge: Cambridge UP, 1982), 189–90.</ref> سەردەمی {{بنز|نیۆلیتیک|en|Neolithic|lt=نوێبەردین (نیۆلیتیک)}} لە ئەلبانیا لە دەوروبەری ٧٠٠٠ی پێش زایین دەستی پێکرد و لەو دۆزراوانەدا سەلمێنراوە کە ئاماژە بە ماڵیکردنی مەڕ و بزن و کشتوکاڵی بچووک دەکەن. بەشێک لە دانیشتووانی نیۆلیتیک لەوانەیە ھەمان دانیشتووانی مێزۆلیتیکی باشووری بەڵکان بووبن، وەک لە ئەشکەوتی {{بنز|کۆنیسپۆل|en|Konispol|lt=کۆنیسپۆل}}، کە چینەکانی مێزۆلیتیک ھاوکاتن لەگەڵ دۆزراوەکانی نیۆلیتیکی پێشگۆزەگەری. کلتوری {{بنز|گۆزەگەریی کاردیۆم|en|Cardium pottery|lt=گۆزەگەریی کاردیۆم}} لە کەناراوەکانی ئەلبانیا و لە سەرانسەری ئادریاتیک لە دوای ٦٥٠٠ی پێش زایین دەردەکەوێت، لە کاتێکدا ئاوەدانییەکانی ناوخۆ بەشدارییان لە پرۆسەی دروستبوونی {{بنز|کلتوری ستارچێڤۆ|en|Starčevo culture|lt=کلتوری ستارچێڤۆدا}} کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Bunguri |یەکەم١=Adem |سەردێڕ=Different models for the Neolithisation of Albania |journal=Documenta Praehistorica |ڕێکەوت=٢٠١٤|بەرگ=٣٢|ناونیشان=https://www.academia.edu/51430439}}</ref> کانەکانی {{بنز|قیڕی قەترانی|en|bitumen|lt=قیڕی}} ئەلبانی لە {{بنز|سێلینیسا|en|Selenicë|lt=سێلینیسا}} بەڵگەی پێشوەختە لەسەر بەکارھێنانی قیڕ لە ئەورووپا دابین دەکەن، کە دەگەڕێتەوە بۆ کۆتاییەکانی نیۆلیتیکی ئەلبانیا (لە ٥٠٠٠ی پێش زایینەوە)، کاتێک کۆمەڵگە خۆجێییەکان وەک ڕەنگ بۆ ڕازاندنەوەی سەر سیرامیک، {{بنز|دژەئاوکەردن|en|waterproofing|lt=دژەئاوکردن}}، و {{بنز|ماددەی لکێنەر|en|adhesive|lt=ماددەی لکێنەر}} بۆ چاککردنەوەی قاپە شکاوەکان بەکاریان دەھێنا. قیڕی سێلینیسا لە سەرەتای ھەزارەی ٥ەمی پێش زایینەوە بەرەو ڕۆژھەڵاتی ئەلبانیا ڕوانراوە. یەکەم بەڵگە لەسەر ھەناردەکردنی بازرگانیی دەریایی لە نیۆلیتیک و سەردەمی بڕۆنز لە باشووری {{بنز|ئیتاڵیا|en|Italy|lt=ئیتاڵیاوە}} دێت. قیڕی کوالێتی بەرزی سێلینیسا لە سەرانسەری سەردەمە مێژوویییەکاندا لە کۆتاییەکانی سەردەمی نیۆلیتیکەوە تا ئەمڕۆ بەکارھێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Connan |یەکەم١=J. |دوایین٢=Elezi |یەکەم٢=G. |دوایین٣=Engel |یەکەم٣=M.H. |دوایین٤=Zumberge |یەکەم٤=A. |سەردێڕ=Natural asphalt on Late Neolithic (5000 – 4500 BCE) potsherds from southeastern Albania: A geochemical study |journal=Journal of Archaeological Science: Reports |بەرگ=٥٣|ساڵ=٢٠٢٤|پەڕەکان=٢–٣, ١١|article-number=104343 |bibcode=2024JArSR..53j4343C |issn=2352-409X |eissn=2352-4103 |doi=10.1016/j.jasrep.2023.104343 |doi-access=free}}</ref> {{بنز|کۆچی ھیندۆئەورووپییەکان|en|Indo-European migrations|lt=ھیندۆئەورووپیبوونی}} ئەلبانیا لە چوارچێوەی ھیندۆئەورووپیبوونی بەڵکانی ڕۆژئاوادا لە دوای ٢٨٠٠ی پێش زایینەوە دەستی پێکرد. بوونی {{بنز|گردەگۆڕ|en|Tumulus|lt=گردەگۆڕەکانی}} سەردەمی بڕۆنزی سەرەتایی لە نێزیکایەتیی {{بنز|ئاپۆلۆنیا (ئیلیریا)|en|Apollonia (Illyria)|lt=ئاپۆلۆنیای دواتر}} دەگەڕێتەوە بۆ ٢٦٧٩±١٧٤ پێش زایین. ئەم گردەگۆڕانە سەر بە دەربڕینی باشووری کلتوری ئادریاتیک-لیوبلیانان (کە پەیوەندیدارە بە {{بنز|کلتوری سێتینا|en|Cetina culture|lt=کلتوری سێتینای دواتر}})، کە بەرەو باشوور بە درێژایی ئادریاتیک لە باکووری بەڵکانەوە گوازراونەتەوە. ھەمان کۆمەڵگە گردی ھاوشێوەیان لە مۆنتینیگرۆ (ڕاکیچا کوچی) و باکووری ئەلبانیا (شتۆج) دروست کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Govedarica |یەکەم١=Blagoje |سەردێڕ=The Stratigraphy of Tumulus 6 in Shtoj and the Appearance of the Violin Idols in Burial Complexes of the South Adriatic Region |journal=Godišnjak Centra za balkanološka ispitivanja |ڕێکەوت=٢٠١٦|issue=45 |پەڕەکان=٢٢–٢٥|ناونیشان=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=528608 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|issn=0350-0020 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230107183524/https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=528608 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> یەکەم دۆزراوەی {{بنز|شوێنەوارناسیی بۆماوەیی|en|Archaeogenetics|lt=شوێنەوارناسیی بۆماوەیی}} پەیوەندیدار بە ھیندۆئەورووپیبوونی ئەلبانیا پیاوێک لەخۆ دەگرێت کە زیاتر ڕەچەڵەکی {{بنز|شوانکارەکانی دەشتی ڕۆژئاوا|en|Western Steppe Herders|lt=شوانکارەکانی دەشتی ڕۆژئاوای}} ھەیە و لە گردەگۆڕێکی باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەلبانیا نێژراوە، کە دەگەڕێتەوە بۆ ٢٦٦٣–٢٤٧٢ پێش زایین.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Lazaridis |یەکەم١=Iosif |دوایین٢=Alpaslan-Roodenberg |یەکەم٢=Songül |display-authors=et al. |سەردێڕ=The genetic history of the Southern Arc: A bridge between West Asia and Europe |journal=Science |بەرگ=٣٧٧|issue=6609 |ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠٢٢|پەڕە=٢٩|وتەگێڕانەوە=: Supplementary Materials |pmid=٣٦٠٠٧٠٥٥|pmc=١٠٠٦٤٥٥٣|s2cid=251843620 |doi=10.1126/science.abm4247 |bibcode=2022Sci...377m4247L | issn = 0036-8075}}</ref> لە سەردەمی بڕۆنزی ناوەڕاستدا، شوێن و دۆزراوەکانی کلتوری سێتینا لە ئەلبانیا دەردەکەون. کلتوری سێتینا بەرەو باشوور لە سەرانسەری ئادریاتیک لە {{بنز|دۆڵی سێتینا|en|Cetina|lt=دۆڵی سێتینای}} {{بنز|دالماتیا|en|Dalmatia|lt=دالماتیاوە}} گوازراوەتەوە. لە ئەلبانیا، دۆزراوەکانی سێتینا لە دەوری باشووری {{بنز|دەریاچەی ئیشکۆدرا|en|Lake Shkodër|lt=دەریاچەی ئیشکۆدرا}} کۆبووبوونەوە و بە شێوەیەکی تایبەت لە گۆڕستانە گردییەکاندا دەردەکەون، وەک لە شکڕێل و شتۆج، و قەڵا گردییەکان وەک گاژتان (ئیشکۆدرا)، ھەروەھا لە شوێنە ئەشکەوتییەکان وەک بلاز، نێزیر، و کەپوتا (ناوەڕاستی ئەلبانیا) و شوێنە دەریاچەیییەکان وەک سوڤیان (باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەلبانیا).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Gori |یەکەم١=Maja |دوایین٢=Recchia |یەکەم٢=Giulia |دوایین٣=Tomas |یەکەم٣=Helen |سەردێڕ=The Cetina phenomenon across the Adriatic during the 2nd half of the 3rd millennium BC: new data and research perspectives |journal=38° Convegno Nazionale Sulla Preistoria, Protostoria, Storia della Daunia |ڕێکەوت=٢٠١٨|پەڕە=٢٠١|ناونیشان=https://www.academia.edu/36936788 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230415002003/https://www.academia.edu/36936788 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === سەردەمی کۆن === [[File:The City and the Prokletije from the castle.jpg|thumb|شاری {{بنز|ئیشکۆدرا|en|Scodra|lt=ئیشکۆدرا}} کە لە سەدەی ٤ی پێش زایین دامەزراوە، پایتەختی {{بنز|شانشینی ئیلیریا|en|Illyrian kingdom|lt=شانشینی ئیلیریی}} {{بنز|ئاردیایی|en|Ardiaei|lt=ئاردیایی}} و {{بنز|لابەیاتای|en|Labeatae|lt=لابەیاتای}} بوو.]] خاکی گرتراوەی ئەلبانیا لە مێژوودا لەلایەن {{بنز|گەلانی ھیندۆئەورووپی سەرەتایی|en|Proto-Indo-Europeans|lt=گەلانی ھیندۆئەورووپییەوە}} ئاوەدان کرابوو، لەنێویاندا چەندین ھۆزی {{بنز|پێڕستی گەلانی ئیلیری|en|Illyrian tribes|lt=ئیلیری}} و {{بنز|ئیپیرۆس (دەوڵەتی کۆن)|en|Epirus (ancient state)|lt=ئیپیرۆتی}}. ھەروەھا چەندین {{بنز|کۆلۆنیکردنی یۆنانی|en|Greek colonization|lt=کۆلۆنیی یۆنانی}} ھەبوون. ئەو خاکەی کە وەک {{بنز|ئیلیریا|en|Illyria|lt=ئیلیریا}} ئاماژەی پێ دەکرا تا ڕادەیەک لەگەڵ ناوچەی ڕۆژھەڵاتی {{بنز|دەریای ئادریاتیک|en|Adriatic Sea|lt=دەریای ئادریاتیک}} لە {{بنز|دەریای ناوەڕاست|en|Mediterranean Sea|lt=دەریای ناوەڕاستدا}} دەگونجا، کە لە باشوورەوە تا دەمی ڕووباری {{بنز|ڤجۆسە|en|Vjosë|lt=ڤجۆسە}} درێژ دەبۆوە.<ref>The Illyrians (The Peoples of Europe) by John Wilkes, 1996, {{ISBN|978-0-631-19807-9}}, page 92, "Appian's description of the Illyrian territories records a southern boundary with Chaonia and Thesprotia, where ancient Epirus began south of river Aoous (Vjose)" [https://books.google.com/books?id=4Nv6SPRKqs8C&pg=PR20 also map]</ref><ref>Cambridge University Press. [https://books.google.com/books?id=0qAoqP4g1fEC&pg=PA266 ''The Cambridge ancient history'']. 2000. {{ISBN|0-521-23447-6}}, page 261,"...&nbsp;down to the mouth of Aous"</ref> یەکەم گێڕانەوەی گرووپە ئیلیرییەکان لە {{بنز|پێریپلۆسی دەریای ئەوکساین|en|Periplus of the Euxine Sea|lt=پێریپلۆسی دەریای ڕەشەوە}} دێت، کە دەقێکی یۆنانییە لە سەدەی ٤ی پێش زاییندا نووسراوە.<ref name=wilkes/> {{بنز|بریجەکان|en|Bryges|lt=بریجەکانیش}} لە ناوەڕاستی ئەلبانیا ئامادەیییان ھەبوو، لە کاتێکدا باشوور لەلایەن {{بنز|کاوونییەکان|en|Chaonians|lt=کاوونییە}} ئیپیرۆتییەکانەوە ئاوەدان کرابوو، کە پایتەختەکەیان لە {{بنز|فۆینیس|en|Phoenice|lt=فۆینیس}} بوو.<ref name=wilkes/><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Boardman|یەکەم١=John|دوایین٢=Hammond|یەکەم٢=Nicholas Geoffrey Lemprière|سەردێڕ=The Cambridge Ancient History: The Expansion of the Greek World, Eighth to Six Centuries B.C|شوێن=Cambridge, United Kingdom|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=١٩٨٢|ژپنک=٠-٥٢١-٢٣٤٤٧-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0qAoqP4g1fEC |پەڕە=٢٨٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lewis|یەکەم١=David Malcolm|دوایین٢=Boardman|یەکەم٢=John|سەردێڕ=The Cambridge Ancient History, Volume 6: The Fourth Century BC|شوێن=Cambridge, United Kingdom|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=١٩٩٤|ژپنک=٠-٥٢١-٢٣٣٤٨-٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=vx251bK988gC |پەڕەکان=٤٣٠, ٤٣٤}}</ref> کۆلۆنییەکانی تر، وەک {{بنز|ئاپۆلۆنیا (ئیلیریا)|en|Apollonia (Illyria)|lt=ئاپۆلۆنیا}} و {{بنز|ئێپیدامنۆس|en|Epidamnos|lt=ئێپیدامنۆس}}، لەلایەن شارە-دەوڵەتە یۆنانییەکانەوە لەسەر کەناراوەکان تا سەدەی ٧ی پێش زایین دامەزرێنران.<ref name=wilkes>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilkes|یەکەم=John|سەردێڕ=The Illyrians|شوێن=Oxford, United Kingdom|بڵاوکەرەوە=Blackwell Publishing|ساڵ=١٩٩٥|ژپنک=٠-٦٣١-١٩٨٠٧-٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4Nv6SPRKqs8C |پەڕەکان=٩٤, ٩٦, ١٠٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilson|یەکەم=Nigel Guy|سەردێڕ=Encyclopedia of Ancient Greece|شوێن=New York, New York and Oxford, United Kingdom|بڵاوکەرەوە=Routledge (Taylor & Francis)|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٨٧٣٩٦-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-aFtPdh6-2QC |پەڕە=٥٩٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chamoux|یەکەم=François|سەردێڕ=Hellenistic Civilization|شوێن=Oxford, United Kingdom|بڵاوکەرەوە=Blackwell Publishing|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٠-٦٣١-٢٢٢٤٢-١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nafU9ADpCwcC|پەڕە=٩٧}}</ref> [[File:Parku Arkeologjik i Apollonisë 04.jpg|thumb|left|{{بنز|ئاپۆلۆنیا (ئیلیریا)|en|Apollonia (Illyria)|lt=ئاپۆلۆنیا}} {{بنز|کۆلۆنییەکانی سەردەمی کۆن#کۆلۆنییە یۆنانییەکان|en|Colonies in antiquity#Greek colonies|lt=کۆلۆنییەکی یۆنانیی}} گرنگ بوو لەسەر کەناراوەکانی {{بنز|ئیلیریا|en|Illyria|lt=ئیلیریا}} بە درێژایی {{بنز|دەریای ئادریاتیک|en|Adriatic Sea|lt=دەریای ئادریاتیک}} و یەکێک بوو لە خاڵەکانی ڕۆژئاوای ڕێگەی {{بنز|ڤیا ئێگناتیا|en|Via Egnatia|lt=ڤیا ئێگناتیا}}، کە ڕۆما و {{بنز|قوستەنتینیە|en|Constantinople|lt=قوستەنتینیەی}} بەستەبووەوە.]] ھۆزی ئیلیریی {{بنز|تاولانتی|en|Taulantii|lt=تاولانتی}} ھۆزێکی بەھێزی ئیلیری بوون لەنێو سەرەتاییترین ھۆزە تۆمارکراوەکان لە ناوچەکەدا. ئەوان لە ناوچەیەکدا دەژیان کە لەگەڵ بەشێکی زۆری ئەلبانیای ئێستادا دەگونجێت. لەگەڵ فەرمانڕەوای دارمانی {{بنز|کلیتوس (کوڕی باردیلیس)|en|Cleitus (son of Bardylis)|lt=کلیتوس}}، {{بنز|گلاوکیاسی تاولانتی|en|Glaucias of Taulantii|lt=گلاوکیاس}}، فەرمانڕەوای شانشینی تاولانتی، دژی {{بنز|ئەلێکساندەری مەزن|en|Alexander the Great|lt=ئەلێکساندەری مەزن}} لە {{بنز|گەمارۆدانی پێلیۆم|en|Siege of Pelium|lt=نەبەردی پێلیۆمدا}} لە ساڵی ٣٣٥ی پێش زاییندا شەڕیان کرد. بە تێپەڕبوونی کات، فەرمانڕەوای مەقدۆنیای کۆن، {{بنز|کاساندەر|en|Cassander|lt=کاساندەری مەقدۆنیا}}، ئاپۆلۆنیای گرت و لە ڕووباری {{بنز|ئیشکومبین|en|Shkumbin|lt=ژێنوسوس (ئیشکومبین)}} لە ساڵی ٣١٤ی پێش زاییندا پەڕییەوە. دوای چەند ساڵێک، گلاوکیاس گەمارۆی ئاپۆلۆنیای دا و کۆلۆنیی یۆنانیی {{بنز|ئێپیدامنۆس|en|Epidamnos|lt=ئێپیدامنۆسی}} دەست بەسەردا گرت.<ref>Justin, ''Epitome'', 17.3</ref> ھۆزی ئیلیریی {{بنز|ئاردیایی|en|Ardiaei|lt=ئاردیایی}}، کە ناوەندەکەی لە مۆنتینیگرۆ بوو، فەرمانڕەوایی زۆربەی خاکی باکووری ئەلبانیای دەکرد. {{بنز|شانشینی ئاردیایی|en|Ardiaean Kingdom|lt=شانشینی ئاردیایییان}} گەیشتە گەورەترین ئاستی خۆی لەژێر دەسەڵاتی {{بنز|ئاگرۆنی ئیلیریا|en|Agron of Illyria|lt=پاشا ئاگرۆن}}، کوڕی {{بنز|پلێوراتوسی دووەم|en|Pleuratus II|lt=پلێوراتوسی دووەم}}. ئاگرۆن دەسەڵاتی خۆی بۆ سەر ھۆزە ھاوسێییەکانی تریش درێژ کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hammond |یەکەم١=Nicholas Geoffrey Lemprière |دوایین٢=Walbank |یەکەم٢=Frank William |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٢|سەردێڕ=A History of Macedonia: 336–167 B.C. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qpb3JdwuDQIC |بڵاوکەرەوە=Clarendon Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٨١٤٨١٥-٩}}</ref> دوای کۆچی دوایی ئاگرۆن لە ساڵی ٢٣٠ی پێش زاییندا، ھاوسەرەکەی، {{بنز|تەوتا|en|Teuta|lt=تەوتا}}، دەسەڵاتی شانشینی ئاردیایی بەمیرات گرت. ھێزەکانی تەوتا کردەوەکانی خۆیانیان بەرەو باشوورتر بۆ سەر دەریای یۆنیان فراوان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jackson-Laufer |یەکەم=Guida Myrl |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|سەردێڕ=Women Rulers Throughout the Ages: An Illustrated Guide |ناونیشان=https://archive.org/details/isbn_9791576070917 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO |پەڕەکان=[https://archive.org/details/isbn_٩٧٩١٥٧٦٠٧٠٩١٧/page/٣٨٢ ٣٨٢]–٣٨٣|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٦٠٧-٠٩١-٨}}</ref> لە ساڵی ٢٢٩ی پێش زاییندا، ڕۆما جەنگی دژ بە شانشینەکە ڕاگەیاند<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The History of Rome |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=j74oAAAAYAAJ |بڵاوکەرەوە=D. Appleton & Company |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٨٤٦|پەڕە=٢٥٩}}</ref> بەھۆی تاڵانکردنی بەرفراوانی کەشتییە ڕۆمییەکان. جەنگەکە بە شکستی ئیلیرییەکان لە ساڵی ٢٢٧ی پێش زاییندا کۆتایی ھات. لە کۆتاییدا {{بنز|جێنتیوس|en|Gentius|lt=جێنتیوس}} لە ساڵی ١٨١ی پێش زاییندا شوێنی تەوتای گرتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Illyrians |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4Nv6SPRKqs8C |بڵاوکەرەوە=Wiley |ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ١٩٩٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٣١-١٩٨٠٧-٩|یەکەم=John |دوایین=Wilkes |پەڕە=١٨٩}}</ref> جێنتیوس لە ساڵی ١٦٨ی پێش زاییندا لەگەڵ ڕۆمییەکان تووشی پێکدادان بوو، کە بووە ھۆی دەستپێکردنی {{بنز|شەڕی سێیەمی ئیلیریا|en|Third Illyrian War|lt=شەڕی سێیەمی ئیلیریا}}. ململانێکە بە داگیرکاریی ڕۆمییەکان بۆ سەر ناوچەکە تا ساڵی ١٦٧ی پێش زایین کۆتایی ھات. ڕۆمییەکان ناوچەکەیان بۆ سێ دابەشکاریی کارگێڕی بەش کرد.<ref>Marjeta Šašel Kos, "The Illyrian King Ballaeus – Some Historical Aspects", ''Épire, Illyrie, Macédoine: Mélanges offerts au professeur Pierre Cabanes'', ed. Danièle Berranger (Clermont-Ferrand: Presses Universitaires Blaise Pascal, 2007), 127.</ref> === سەدەکانی ناوەڕاست === [[File:Krujë-KrujaAlbania 2016.jpg|thumb|شاری {{بنز|کرۆیا|en|Krujë|lt=کرۆیا}} پایتەختی {{بنز|میرنشینی ئاربانۆن|en|Principality of Arbanon|lt=میرنشینی ئاربانۆن}} بوو لە سەدەکانی ناوەڕاستدا.]] {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی|en|Roman Empire|lt=ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی}} لە ساڵی ٣٩٥دا دوای کۆچی دوایی {{بنز|تیۆدۆسیوسی یەکەم|en|Theodosius I|lt=تیۆدۆسیوسی یەکەم}} دابەش بوو بۆ دوو بەشی {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی ڕۆژھەڵات|en|Eastern Roman Empire|lt=ڕۆژھەڵات}} و {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی ڕۆژئاوا|en|Western Roman Empire|lt=ڕۆژئاوا}}، ئەمەش بەشێک بەھۆی زیادبوونی پەستانی ھەڕەشەکان لە کاتی {{بنز|داگیرکاریی بەربەرەکان|en|Barbarian Invasions|lt=داگیرکاریی بەربەرەکاندا}}. لە سەدەی ٦ەمەوە تا سەدەی ٧ەم، {{بنز|سلاڤەکانی باشوور|en|South Slavs|lt=سلاڤەکان}} لە ڕووباری {{بنز|دانوب|en|Danube|lt=دانوب}} پەڕینەوە و بە شێوەیەکی بەرفراوان یۆنانییە ڕەسەنەکان، ئیلیرییەکان و تراسییەکانیان لە {{بنز|بەڵکان|en|Balkans|lt=بەڵکاندا}} ھەڵلووشی؛ بەم شێوەیە، ئیلیرییەکان بۆ دوا جار لە تۆمارە مێژوویییەکاندا لە سەدەی ٧ەمدا ئاماژەیان پێ کرا.<ref name="BideleuxJeffries2007">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bideleux|یەکەم١=Robert|دوایین٢=Jeffries|یەکەم٢=Ian|سەردێڕ=Balkans: A Post-Communist History|ناونیشان=https://archive.org/details/balkanspostcommu0000bide|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٥٨٣٢٨-٧|پەڕە=[https://archive.org/details/balkanspostcommu٠٠٠٠bide/page/٢٥ ٢٥]|وتەگێڕانەوە=From AD 548 onward, the lands now known as Albania began to be overrun from the north by ever-increasing&nbsp;...}}</ref><ref name="Schaefer2008">{{بیرخستنەوە|دوایین=Schaefer|یەکەم=Richard T.|سەردێڕ=Encyclopedia of Race, Ethnicity, and Society|ساڵ=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=SAGE Publications|ژپنک=٩٧٨-١-٤١٢٩-٢٦٩٤-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=jscZAQAAIAAJ}}</ref> لە سەدەی ١١ھەمدا، {{بنز|لێکترازانی گەورەی ١٠٥٤|en|Great Schism of 1054|lt=لێکترازانی گەورە}} بە ڕەسمی پچڕانی پەیوەندیی نێوان {{بنز|کەنیسەی ئۆرسۆدۆکسی ڕۆژھەڵات|en|Eastern Orthodox Church|lt=ئۆرسۆدۆکسی ڕۆژھەڵات}} و {{بنز|کەنیسەی کاتۆلیکی ڕۆژئاوا|en|Western Catholic Church|lt=کەنیسەی کاتۆلیکی ڕۆژئاوای}} چەسپاند، کە لە ئەلبانیادا لە ڕێگەی سەرھەڵدانی باکوورێکی کاتۆلیک و باشوورێکی ئۆرسۆدۆکسەوە ڕەنگی دایەوە. گەلی ئەلبانی لە ڕۆژئاوای {{بنز|دەریاچەی ئۆھرید|en|Lake Ochrida|lt=دەریاچەی ئۆھرید}} و دۆڵی سەرووی {{بنز|ئیشکومبین|en|Shkumbin|lt=ڕووباری ئیشکومبین}}دا نیشتەجێ بوون و {{بنز|میرنشینی ئاربانۆن|en|Principality of Arbanon|lt=میرنشینی ئاربانۆنیان}} لە ساڵی ١١٩٠دا لەژێر سەرکردایەتیی {{بنز|پڕۆگۆن، لۆردی کرۆیا|en|Progon, Lord of Kruja|lt=پڕۆگۆنی کرۆیا}} دامەزراند.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nicol|یەکەم=Donald MacGillivray|سەردێڕ=Studies in late Byzantine history and prosopography|ساڵ=١٩٨٦|بڵاوکەرەوە=Variorum Reprints|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=XnKgAAAAMAAJ&q=Alain+Ducellier|ژپنک=٩٧٨٠٨٦٠٧٨١٩٠٥}}</ref> کوڕەکانی بە ناوەکانی {{بنز|جین پڕۆگۆنی|en|Gjin Progoni|lt=جین پڕۆگۆنی}} و {{بنز|دیمیتریۆ پڕۆگۆنی|en|Demetrio Progoni|lt=دیمیتریۆ پڕۆگۆنی}} شوێنیان گرتەوە. دوای کۆچی دوایی دیمیتریۆ، خاکەکە کەوتە ژێر دەسەڵاتی {{بنز|گریگۆریۆس کامۆناس|en|Gregorios Kamonas|lt=گریگۆریۆس کامۆناسی}} ئەلبانی-یۆنانی و دواتریش لەژێر دەسەڵاتی {{بنز|گۆلێمی کرۆیا|en|Golem of Kruja|lt=گۆلێمی کرۆیادا}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/illyrischalbanis00thaluoft |سەردێڕ=Illyrisch-albanische Forschungen |بڵاوکەرەوە=Duncker & Humblot |دوایین١=Jireček |یەکەم١=Konstantin |دوایین٢=Thopia |ساڵ=١٩١٦|پەڕە=[https://archive.org/details/illyrischalbanis٠٠thaluoft/page/٢٣٩ ٢٣٩]|وتەگێڕانەوە=Griechen Gregorios Kamonas}}</ref><ref name=Abulafia>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bclfdU_2lesC&pg=PA786 |سەردێڕ=The New Cambridge Medieval History: Volume 5, C.1198-c.1300 |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٣٦٢٨٩-٤|دوایین١=Abulafia |یەکەم١=David |دوایین٢=McKitterick |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩|پەڕە=٧٨٦|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |وتەگێڕانەوە=Greco-Albanian lord Gregorios Kamonas}}</ref><ref name=Genealogist>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=J7pnAAAAMAAJ&q=gregorios+kamonas |سەردێڕ=The Genealogist |ساڵ=١٩٨٠|پەڕە=٤٠}}</ref> لە سەدەی ١٣ھەمدا، میرنشینەکە ھەڵوەشایەوە.<ref name=Clements31>Clements, John (1992), ''Clements encyclopedia of world governments'', Vol. 10. Political Research, Inc. p. 31: "By 1190, Byzantium's power had so receded that the archon Progon succeeded in establishing the first Albanian state of the Middle Ages, a principality"</ref><ref name="PickardÇeliku2008">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Pickard |یەکەم١=Rob |دوایین٢=Çeliku |یەکەم٢=Florent |سەردێڕ=Analysis and Reform of Cultural Heritage Policies in South-East Europe |ساڵ=٢٠٠٨|شوێن=Strasbourg |بڵاوکەرەوە=Council of Europe Publishing |ژپنک=٩٧٨-٩٢-٨٧١-٦٢٦٥-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Bi8fjENzJacC |پەڕە=١٦}}</ref><ref name="Norris1993">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Norris |یەکەم=H. T. |سەردێڕ=Islam in the Balkans: religion and society between Europe and the Arab world |ناونیشان=https://archive.org/details/islaminbalkansre00norr |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ساڵ=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=University of South Carolina Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧٢٤٩-٩٧٧-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/islaminbalkansre٠٠norr/page/٣٥ ٣٥]}}</ref> ئاربانۆن وەک یەکەم پێشنیاری دەوڵەتێکی ئەلبانی ھەژمار دەکرێت، کە پێگەیەکی {{بنز|نیمچەسەربەخۆ|en|semi-autonomous|lt=نیمچەسەربەخۆی}} وەک پەڕگیری ڕۆژئاوای {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی بێزەنتی|en|Byzantine Empire|lt=ئیمپراتۆریەتیی بێزەنتی}} لەژێر دەسەڵاتی بێزەنتییەکانی {{بنز|دووکاس|en|Doukas|lt=دووکاسی}} {{بنز|دەسپۆتاتی ئیپیرۆس|en|Despotate of Epirus|lt=ئیپیرۆس}} یان {{بنز|لاسکاریستەکان|en|Laskaris|lt=لاسکاریستەکانی}} {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی نیسیا|en|Empire of Nicaea|lt=نیسیادا}} ھێشتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Pipa |یەکەم١=Arshi |دوایین٢=Repishti |یەکەم٢=Sami |ساڵ=١٩٨٤|سەردێڕ=Studies on Kosova |زنجیرە=East European Monographs #155 |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٨٠٣٣-٠٤٧-٣|پەڕەکان=٧–٨}}</ref> [[File:Venezia_-_Ex_Scola_degli_albanesi_(sec._XV)_-_Foto_Giovanni_Dall%27Orto,_12-Aug-2007_-_11_-_Maometto_II_assedia_Scutari.jpg|thumb|left|نەخشەیەکی بەرزی {{بنز|سکۆلا دێگڵی ئەلبانیزی|en|Scuola degli Albanesi|lt=سکۆلا دێگڵی ئەلبانیزی}} کە یادی {{بنز|گەمارۆدانی ئیشکۆدرا|en|siege of Shkodra|lt=گەمارۆدانی ئیشکۆدرا}} دەکاتەوە. وێنەی {{بنز|سوڵتانی عوسمانی|en|Ottoman Sultan|lt=سوڵتان}} {{بنز|محەممەدی دووەم|en|Mehmet II|lt=محەممەدی دووەم}} دەکێشێت کە گەمارۆی شاری ئەلبانیی ئیشکۆدرا دەدات، کە لەو کاتەدا بەشێک بوو لە {{بنز|کۆماری ڤێنیس|en|Venetian Empire|lt=ئیمپراتۆریەتیی ڤێنیسی}}.]] بەرەو کۆتایی سەدەی ١٢ەم و سەرەتای سەدەی ١٣ەم، {{بنز|شانشینی سەرپیا (سەدەکانی ناوەڕاست)|en|Kingdom of Serbia (medieval)|lt=سڕبەکان}} و {{بنز|کۆماری ڤێنیس|en|Venetian Empire|lt=ڤێنیسییەکان}} دەستیان کرد بە دەستبەسەرداگرتنی خاکەکە.<ref name="Barbarian Invasions">{{بیرخستنەوەی وێب|editor1-last=Zickel |editor1-first=Raymond |editor2-last=Iwaskiw |editor2-first=Walter R. |ساڵ=١٩٩٤|سەردێڕ="The Barbarian Invasions and the Middle Ages," Albania: A Country Study |ناونیشان=http://countrystudies.us/albania/15.htm |ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211124100556/http://countrystudies.us/albania/15.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> {{بنز|ڕەچەڵەکی نەتەوەیی|en|ethnogenesis|lt=پەرەسەندنی ڕەچەڵەکی}} ئەلبانییەکان نادیارە؛ بەڵام یەکەم ئاماژەی بێگومان بۆ ئەلبانییەکان لە تۆمارە مێژوویییەکاندا دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٠٧٩ یان ١٠٨٠ لە بەرھەمێکی {{بنز|مایکڵ ئاتالیاتێس|en|Michael Attaleiates|lt=مایکڵ ئاتالیاتێسدا}}، کە ئاماژەی بە {{بنز|ئەلبانۆی|en|Albanoi|lt=ئەلبانۆی}} کردووە وەک بەشداربوویەک لە ڕاپەڕینێک دژ بە {{بنز|قوستەنتینیە|en|Constantinople|lt=قوستەنتینیە}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Madgearu|یەکەم١=Alexandru|دوایین٢=Gordon|یەکەم٢=Martin|سەردێڕ=The wars of the Balkan Peninsula: Their medieval origins|ساڵ=٢٠٠٨|شوێن=Lanham|بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press|ناونیشان=https://archive.org/details/warsofbalkanpeni0000madg|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|پەڕە=[https://archive.org/details/warsofbalkanpeni٠٠٠٠madg/page/٤٣ ٤٣]|وتەگێڕانەوە=Albanoi.|ژپنک=٩٧٨٠٨١٠٨٥٨٤٦٦}}</ref> لەم خاڵەدا، ئەلبانییەکان بە تەواوی مەسیحی ببوون. دوای ھەڵوەشاندنەوەی ئاربانۆن، {{بنز|شارلی یەکەمی ئەنجۆ|en|Charles I of Anjou|lt=شارلی یەکەمی ئەنجۆ}} ڕێککەوتنێکی لەگەڵ فەرمانڕەوا ئەلبانییەکاندا ئیمزا کرد، بەڵێنی دا کە پارێزگاری لەوان و ئازادییە کۆنەکانیان بکات. لە ساڵی ١٢٧٢دا، ئەو {{بنز|شانشینی ئەلبانیا (سەدەکانی ناوەڕاست)|en|Kingdom of Albania (medieval)|lt=شانشینی ئەلبانیای}} دامەزراند و ناوچەکانی لە {{بنز|دەسپۆتاتی ئیپیرۆس|en|Despotate of Epirus|lt=دەسپۆتاتی ئیپیرۆس}} سەندەوە. شانشینەکە داوای سەرجەم خاکی ناوەڕاستی ئەلبانیای دەکرد لە {{بنز|دوورێس|en|Dyrrhachium|lt=دیرکیۆمەوە}} بە درێژایی کەناراوەکانی دەریای ئادریاتیک تا دەکاتە {{بنز|بوترینت|en|Butrint|lt=بوترینت}}. پەیکەری سیاسیی کاتۆلیکی بنەمایەک بوو بۆ پلانەکانی پاپا بۆ بڵاوکردنەوەی {{بنز|کەنیسەی کاتۆلیک|en|Catholic Church|lt=کاتۆلیکیزم}} لە نیمچەدوورگەی بەڵکاندا. ئەم پلانە ھەروەھا پشتیوانیی {{بنز|ھێلین لە ئەنجۆ|en|Helen of Anjou, Queen of Serbia|lt=ھێلینی ئەنجۆیان}} بەدەستھێنا. نزیکەی ٣٠ کەنیسە و دێری کاتۆلیکی لە سەردەمی فەرمانڕەوایی ئەودا دروست کران، بەتایبەتی لە باکووری ئەلبانیادا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Regnum Albaniae, the Papal Curia, and the Western Visions of a Borderline Nobility |دوایین=Etleva |یەکەم=Lala |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ساڵ=٢٠٠٨|ناونیشان=http://www.etd.ceu.hu/2009/mphlae01.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.etd.ceu.hu/2009/mphlae01.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ململانێی ناوخۆیی دەسەڵات لەناو ئیمپراتۆریەتیی بێزەنتیدا لە سەدەی ١٤ھەمدا ڕێگەی بە بەھێزترین فەرمانڕەوای سەدەکانی ناوەڕاستی سڕبەکان، {{بنز|ستێفان دوشان|en|Stefan Dušan|lt=ستێفان دوشان}}، دا کە {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی سڕبی|en|Serbian Empire|lt=ئیمپراتۆریەتێکی تەمەنکورت}} دامەزرێنێت کە سەرجەم ئەلبانیای جگە لە دوورێس لەخۆ دەگرت.<ref name="Barbarian Invasions"/> [[File:Albanian Principalities, ca. 1390 (modern Albania).png|thumb|میرنشینەکانی ئەلبانیا، {{Circa|1390}}، بێجگە لە {{بنز|دەسپۆتاتی ئارتا|en|Despotate of Arta|lt=دەسپۆتاتی ئارتا}}]] لە ساڵی ١٣٦٧دا، فەرمانڕەوا ئەلبانییەکان {{بنز|دەسپۆتاتی ئارتا|en|Despotate of Arta|lt=دەسپۆتاتی ئارتایان}} دامەزراند. لەو ماوەیەدا، چەندین {{بنز|میرنشینەکانی ئەلبانیا|en|Albanian principalities|lt=میرنشینی ئەلبانی}} دامەزرێنران، بەتایبەتی {{بنز|میرنشینی ئەلبانیا (سەدەکانی ناوەڕاست)|en|Principality of Albania (medieval)|lt=میرنشینی ئەلبانیا}}، {{بنز|میرنشینی کاستریۆتی|en|Principality of Kastrioti|lt=میرنشینی کاستریۆتی}}، {{بنز|گوندنشینی بێرات|en|Lordship of Berat|lt=گوندنشینی بێرات}}، و {{بنز|میرنشینی دوکاگجینی|en|Principality of Dukagjini|lt=میرنشینی دوکاگجینی}}. لە نیوەی یەکەمی سەدەی ١٥ھەمدا، {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|en|Ottoman Empire|lt=ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} زۆربەی ئەلبانیای داگیر کرد، و {{بنز|پەیمانی لێژە|en|League of Lezhë|lt=پەیمانی لێژە}} لەژێر فەرمانڕەوایی {{بنز|ئەسکەندەر بەگ|en|Skanderbeg|lt=ئەسکەندەر بەگدا}} ڕێکخرا، کە بووە قارەمانی نیشتمانیی مێژووی سەدەکانی ناوەڕاستی ئەلبانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Qeriqi |یەکەم=Ahmet |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Gjergj Kastrioti-Skënderbeu, heroi kombëtar dhe personaliteti më i njohur i Shqipërisë |ناونیشان=https://www.radiokosovaelire.com/gjergj-kastrioti-skenderbeu-heroi-kombetar-dhe-protagonisti-njohur-shqiperise-2/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Radio Kosova e Lirë |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gjergj Kastrioti Skënderbeu - heroi kombëtar i shqiptarëve |ناونیشان=https://www.archivioradiovaticana.va/storico/2010/01/17/gjergj_kastrioti_sk%C3%ABnderbeu_-_heroi_komb%C3%ABtar_i_shqiptar%C3%ABve/alb-349788 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.archivioradiovaticana.va}}</ref> ==== ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی ==== {{multiple image | align = left | total_width = 230 | image_style = border:none; | image1 = Skanderbeg by Antonio Maria Crespi.jpg | alt1 = جۆرج کاستریۆتی ئەسکەندەر بەگ | caption1 = دوای خزمەتکردنی {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|en|Ottoman Empire|lt=ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} بۆ نزیکەی ٢٠ ساڵ، {{بنز|ئەسکەندەر بەگ|en|Gjergj Kastrioti Skanderbeg|lt=جۆرج کاستریۆتی ئەسکەندەر بەگ}} هەڵھات و دەستی بە {{بنز|ڕاپەڕینی ئەسکەندەر بەگ|en|Skanderbeg's rebellion|lt=ڕاپەڕینێک دژ بە ئیمپراتۆریەتەکە}} کرد کە پێشڕەویی عوسمانییەکانی بۆ ناو ئەورووپا بۆ ماوەی ٢٥ ساڵ ڕاگرت. | image2 = Monvoisin, Raymond - Ali Pacha y Vasiliki -1832 ost 345x272 PalCous frg1.jpg | alt2 = عەلی پاشا تەپەلێنا | caption2 = {{بنز|عەلی پاشا شۆڕشگێڕ|en|Ali Pasha Tepelena|lt=عەلی پاشا تەپەلێنا}} فەرمانڕەوایەکی سەر بە خۆبەڕێوەبەری عوسمانی-ئەلبانی بوو، کە فەرمانڕەوایی {{بنز|پاشالکی یانینا|en|Pashalik of Yanina|lt=پاشالکی یانینای}} دەکرد. }} بە {{بنز|فەتحی قوستەنتینیە|en|fall of Constantinople|lt=کەوتنی قوستەنتینیە}}، ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی چووە نێو قۆناغێکی درێژخایەنی داگیرکاری و فراوانخوازیی سەربازییەوە، کە سنوورەکانی بە ھێواشی لە قووڵایی {{بنز|فەتحی عوسمانی لە بەڵکاندا|en|Ottoman conquest of the Balkans|lt=باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپادا}} فراوان ببوونەوە. لە ساڵی ١٣٨٥دا، ئەوان گەیشتنە {{بنز|کەناراوەکانی دەریای یۆنیان لە ئەلبانیا|en|Albanian Ionian Sea Coast|lt=کەناراوەکانی دەریای یۆنیان}}، لە کاتێکدا لە ساڵی ١٤١٥دا، بنکە سەربازییەکانیان لە سراپای {{بنز|باشووری ئەلبانیا|en|Southern Albania|lt=باشووری ئەلبانیادا}} دامەزراند، و لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٤٣١دا زۆربەی ئەلبانیایان داگیر کرد.<ref>{{Cite thesis |last=Licursi |first=Emiddio Pietro |title=Empire of Nations: The Consolidation of Albanian and Turkish National Identities in the Late Ottoman Empire, 1878–1913 |url=https://www.scribd.com/doc/72122169/7/Pashko-Vasa |year=2011 |publisher=Columbia University |location=New York |page=19 |quote=By 1415, after a chaotic interregnum, Sultan Mehmet I sent the military to erect the first Ottoman garrisons throughout southern Albania, establishing direct military authority in the region&nbsp;... l jurisdiction over most of Albania&nbsp;... |hdl=10022/AC:P:10297 |archive-date=26 September 2020 |access-date=8 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200926073717/https://www.scribd.com/doc/72122169/Licursi-Senior-Thesis/ |url-status=live }}</ref><ref name="Hupchich110">[https://books.google.com/books?id=sQGIDAAAQBAJ&q=albania+vassal+serbia&pg=PA120 The Balkans: From Constantinople to Communism] by D. Hupchick, page 110</ref> لە ئەنجامدا ھەزاران ئەلبانی ھەڵھاتن بۆ ئەورووپای ڕۆژئاوا، بەتایبەتی بۆ {{بنز|کالابریا|en|Calabria|lt=کالابریا}}، {{بنز|شانشینی ناپۆلی|en|Kingdom of Naples|lt=ناپۆلی}}، {{بنز|کۆماری ڕاگوسا|en|Republic of Ragusa|lt=ڕاگوسا}}، و {{بنز|شانشینی سیسیل|en|Kingdom of Sicily|lt=سیسیل}}، لە کاتێکدا چەندین کەسی تر لە {{بنز|جوگرافیای ئەلبانیا|en|Geography of Albania|lt=شاخە سەختەکانی ئەلبانیادا}} پەنایان گرت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Gjonça, Arjan |سەردێڕ=Communism, Health and Lifestyle: The Paradox of Mortality Transition in Albania, 1950–1990|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=OKEal7FHClUC&pg=PA7|ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Greenwood Publishing Group|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣١٥٨٦-٢|پەڕە=٧}}</ref><ref name="Norris1993" /> لەبەر ئەوەی زۆرینەی ھەرە زۆری ئەلبانییەکان پەیڕەوی لە مەسیحییەت دەکرد، ئەوان وەک {{بنز|ڕەعیەت|en|Rayah|lt=چینێکی نزمتر لە خەڵک}} ھەژمار دەکران، کە بووە ھۆی ئەوەی بە شێوازی جیاواز جیاکارییان بەرامبەر بکڕێت، لەوانە سەپاندنی {{بنز|جزیە|en|Jizya|lt=باجی قورس}}. سەرەڕای ئەوەش، سیستمی {{بنز|دۆشیرمە|en|Devshirme|lt=دۆشیرمە}} ڕێگەی بە {{بنز|سوڵتان|en|Sultan|lt=سوڵتان}} دەدا کە ڕێژەیەکی پێویست لە گەنجانی مەسیحی لە خێزانەکانیان وەربگرێت بۆ دروستکردنی سوپای {{بنز|یەنیچەری|en|Janissary|lt=یەنیچەری}}. داگیرکاریی عوسمانی ھەروەھا ھاوکات بوو لەگەڵ پرۆسەی پلەبەندیی {{بنز|ئیسلامیکردن|en|Islamisation|lt=ئیسلامیکردن}} و دروستکردنی خێرای مزگەوتەکان. شۆڕشێکی گەشەسەندوو و درێژخایەن دوای پێکھێنانی {{بنز|پەیمانی لێژە|en|League of Lezhë|lt=پەیمانی لێژە}} تا {{بنز|گەمارۆدانی ئیشکۆدرا|en|Siege of Shkodra|lt=کەوتنی ئیشکۆدرا}} لەژێر سەرکردایەتیی {{بنز|ئەسکەندەر بەگ|en|Skanderbeg|lt=جۆرج کاستریۆتی ئەسکەندەر بەگدا}} سەری ھەڵدا، کە بە بەردەوامی سوپا گەورەکانی عوسمانی بە سەرکردایەتیی {{بنز|سوڵتان|en|Sultan|lt=سوڵتانەکانی}} وەک {{بنز|مورادی دووەم|en|Murad II|lt=مورادی دووەم}} و {{بنز|محەممەدی دووەم|en|Mehmed II|lt=محەممەدی دووەم}} تێکدەشکاند. ئەسکەندەر بەگ توانی چەندین میرنشینی ئەلبانی لەنێویاندا خێزانەکانی {{بنز|خێزانی ئاریانیتی|en|Arianiti family|lt=ئاریانیتی}}، {{بنز|خێزانی دوکاگجینی|en|Dukagjini family|lt=دوکاگجینی}}، {{بنز|خێزانی زاخاریا|en|Zaharia family|lt=زاخاریا}}، و {{بنز|خێزانی سۆپیا|en|Thopia family|lt=سۆپیا}} یەکبخات و دەسەڵاتێکی ناوەندی لەسەر زۆربەی ناوچە داگیرنەکراوەکان دامەزرێنێت، و بباتە {{بنز|ئەسکەندەر بەگ|en|Skanderbeg|lt=لۆردی ئەلبانیا}}.<ref name="League of Lezhë">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Rob Pickard |سەردێڕ=Analysis and Reform of Cultural Heritage Policies in South-East Europe |ڕێکەوت=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٨٧١-٦٢٦٥-٦|پەڕە=١٦|بڵاوکەرەوە=Council of Europe |edition=Europarat}}</ref> فراوانخوازیی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی وەستا لەو ماوەیەی کە ھێزەکانی ئەسکەندەر بەگ بەرەنگارییان دەکرد، و ئەو وەک یەکێک لە ھۆکارە سەرەکییەکانی دواکەوتنی فراوانبوونی عوسمانییەکان بۆ ناو {{بنز|ئەورووپای ڕۆژئاوا|en|Western Europe|lt=ئەورووپای ڕۆژئاوا}} دابینکرا، کە کاتی زیاتری بە میرنشینە ئیتاڵییەکان دا بۆ ئەوەی باشتر خۆیان بۆ {{بنز|گەمارۆدانی ئۆترانتۆ|en|Siege of Otranto|lt=گەیشتنی عوسمانییەکان}} ئامادە بکەن.{{sfn|Hodgkinson|2005|p=240}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Skënderbeu, heroi i popujve të Europës |ناونیشان=https://www.zemrashqiptare.net/news/40277/skenderbeu-heroi-i-popujve-te-europes.html |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Zemra Shqiptare}}</ref> بەڵام شکستی زۆربەی وڵاتانی ئەورووپا، جگە لە ناپۆلی، لە پشتیوانیکردنی گونجاو لەو، لەگەڵ شکستی پلانەکانی پاپا پیوسی دووەم بۆ ڕێکخستنی جەنگێکی خاچپەرستیی بەڵێنپێدراو دژ بە عوسمانییەکان، ئەوەی دەردەخست کە ھیچ کۆششێکی سەرکەوتنی ئەسکەندەر بەگ بە شێوەیەکی ھەمیشەیی ڕێگری لە عوسمانییەکان نەکرد لە داگیرکردنی بەڵکانی ڕۆژئاوا.{{sfn|Hodgkinson|2005|p=xii}}<ref name="Pitcher1968">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Donald Edgar Pitcher |سەردێڕ=An Historical Geography of the Ottoman Empire: From Earliest Times to the End of the Sixteenth Century |بڵاوکەرەوە=Brill |ساڵ=١٩٦٨|پەڕە=٨٨}}</ref> سەرەڕای لێھاتوویی وەک سەرکردەیەکی سەربازی، سەرکەوتنەکانی ئەسکەندەر بەگ بەسەر {{بنز|سوپای ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|en|Military of the Ottoman Empire|lt=سوپای ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا}} تەنھا کاریگەرییەکی کورتخایەنیان ھەبوو، چونکە ھێزەکانی نەیاکانتوانی بە شێوەیەکی ھەمیشەیی پێشڕەویی عوسمانییەکان ڕابگرن؛ بۆیە، تەنھا بە شێوەیەکی کاتی داگیرکاریی کۆتایی خاکی ئەلبانیایان دواخست. داگیرکارییە بەردەوامەکانی عوسمانی بووە ھۆی وێرانکاریی گەورە بۆ ئەلبانیا، بە شێوەیەکی بەرچاو ژمارەی دانیشتووانی کەم کردەوە و ئاژەڵ و بەرھەمە کشتوکاڵییەکانی لەناو برد. بێجگە لە خۆدەستبەدەستدانەوە، ھیچ ڕێگەیەک نەبوو کە ئەسکەندەر بەگ بتوانێت داگیرکارییەکانی عوسمانی ڕابگرێت سەرەڕای ئەوەی ھێزە سەربازییەکانی چەندین سەرکەوتنی یەکبەدوایەکیان بەدەستھێنابوو. لەنێو ھۆکارەکانی تردا، ھێزی مرۆیی و سەرچاوەکانی بۆ جەنگێکی درێژخایەن بەس نەبوون، کە ڕێگری لە فراوانکردنی ھەوڵەکانی جەنگ و دەرکردنی تورکەکان لە سنوورەکانی ئەلبانیا کرد. بۆیە ئەلبانیا مەحکوم بوو بە ڕووبەڕووبوونەوەی زنجیرەیەک ھێرشی نەپچڕاوی عوسمانی تا ئەوەی لە کۆتاییدا ساڵانێک دوای کۆچی دوایی ئەو کەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fine |یەکەم=John V.A. |سەردێڕ=The late medieval Balkans: a critical survey from the late twelfth century to the Ottoman conquest |ڕێکەوت=١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=University of Michigan Press |شوێن=Ann Arbor, MI |ژپنک=٩٧٨٠٤٧٢٠٨٢٦٠٥|پەڕە=٥٩٨|edition=2. print |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LvVbRrH1QBgC |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241225072456/https://books.google.com/books?id=LvVbRrH1QBgC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کاتێک عوسمانییەکان پێگەیەکی جێگیریان لە ناوچەکەدا بەدەستھێنا، شارۆچکە ئەلبانییەکان لە چوار {{بنز|سنجاق|en|Sanjak|lt=سنجاقی}} سەرەکیدا ڕێکخران. حکوومەت گەشەی بە بازرگانی دا بە جێگیرکردنی کۆلۆنییەکی بەرچاوی پەنابەرانی دەربەدەرکراوی جوولەکە لە ئیسپانیایەوە. شاری {{بنز|ڤلۆرا|en|Vlorë|lt=ڤلۆرا}} بینەری تێپەڕبوونی کەلەپەلی ھاوردەکراوی ئەورووپا بوو لە بەندەرەکانییەوە، وەک مەخمەل، کەلوپەلی لۆکەیی، مووھێر، فەرش، بەھارات، و چەرم لە {{بنز|بۆرسە|en|Bursa|lt=بۆرسە}} و {{بنز|قوستەنتینیە|en|Constantinople|lt=قوستەنتینیەوە}}. ھەندێک لە ھاووڵاتیانی ڤلۆرا تەنانەت ھاوبەشی کاروباری بازرگانییان لە سەرانسەری ئەورووپادا ھەبوو.<ref name=Arnawutlu/> دیاردەی ئیسلامیکردن لەنێو ئەلبانییەکاندا بە پلەی یەکەم لە سەدەی ١٧ھەمەوە بەربڵاو بوو و تا سەدەی ١٨ھەمی خایاند.<ref name="referenceworks.brillonline"/> ئیسلام دەرفەتی یەکسان و پێشکەوتنی لەناو ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا پێ بەخشین. بەڵام، بەپێی ھەندێک لە زانایان، ھۆکارەکانی موسڵمانبوون جۆراوجۆر بوون بەپێی دەقەکە؛ ھەرچەندە کەمیی سەرچاوەکان بە شێوەیەکی بەرچاو ڕێگری لە ھەوڵەکان دەکات بۆ لێکۆڵینەوە لەو جۆرە پرسانە.<ref name="referenceworks.brillonline"/> لە ئەنجامی زیادبوونی سەرکوتکاریی عوسمانییەکان بەرامبەر کاتۆلیکیزم، زۆربەی ئەلبانییە کاتۆلیکەکان لە سەدەی ١٧ھەمدا موسڵمان بوون، لە کاتێکدا ئەلبانییە ئۆرسۆدۆکسەکان بە شێوەیەکی سەرەکی لە سەدەی دواتردا پەیڕەوییان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Islamizimi i shqiptarëve – Ftillimi |ناونیشان=https://ftillimi.org/historia/sundimi/proceset/islamizimi-i-shqiptareve/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|زمان=en-GB |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250803193657/https://ftillimi.org/historia/sundimi/proceset/islamizimi-i-shqiptareve/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=R |یەکەم=K. |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Përdhosja e Historisë |ناونیشان=https://gazetadita.al/perdhosja-e-historise-mbi-arsyet-dhe-menyren-e-perhapjes-se-myslimanizmit-ne-shqiperi/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Gazeta Dita |زمان=sq |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241115005346/https://gazetadita.al/perdhosja-e-historise-mbi-arsyet-dhe-menyren-e-perhapjes-se-myslimanizmit-ne-shqiperi/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەبەر ئەوەی ناوچە ئاوەدانەکانی ئەلبانی وەک ناوچەی ستراتیژیی گرنگ ھەژمار دەکران، ئەلبانییەکان ڕێژەیەکی بەرچاوی سوپا و بیرۆکراسیی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانییان پێکھێنا. لە ئەنجامدا، زۆرێک لە ئەلبانییە موسڵمانەکان گەیشتنە پێگە سیاسی و سەربازییە گرنگەکان، لە کاتێکدا کارەکانیان بەشدارییەکی ڕۆشنبیریی بەرچاوی لە {{بنز|جیھانی ئیسلامی|en|Islamic world|lt=جیھانی ئیسلامیی بەرفراوانتردا}} کرد.<ref name="referenceworks.brillonline">Clayer, Nathalie (2012). [http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/albania-COM_23054 "Albania"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160629135200/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/albania-COM_23054 |date=29 June 2016 }} in ''Encyclopaedia of Islam'', Gudrun Krämer, Denis Matringe, Rokovet, John Nawas, Everett Rowson (eds.). Brill Online.</ref> بە بەھرەمەندبوون لەم پێگە ئیمتیازدارە، ئەوان پۆستە کارگێڕییە بەرزەکانیان بەدەستھێنا، کە لەنێویاندا زۆرتر لە دوو دەرزەن ئەلبانی وەک {{بنز|وەزیری اعظم|en|Grand vizier|lt=وەزیری ئەعزەمی}} ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی خزمەتیان کرد. سەرەڕای ئەوەش، ئەلبانییە دیارەکانی تر خێزانە بەناوبانگەکانی {{بنز|خێزانی کۆپڕولو|en|Köprülü family|lt=کۆپڕولو}}، {{بنز|زەغانۆس پاشا|en|Zagan Pasha|lt=زەغانۆس پاشا}}، {{بنز|محەممەد عەلی پاشا|en|Muhammad Ali of Egypt|lt=محەممەد عەلی پاشای میسر}}، و {{بنز|عەلی پاشای یانینا|en|Ali Pasha of Yanina|lt=عەلی پاشای تەپەلێنا}}ی لەخۆ دەگرت. جگە لەوەش، دوو سوڵتانی عوسمانی، {{بنز|بایەزیدی دووەم|en|Bayezid II|lt=بایەزیدی دووەم}} و {{بنز|محەممەدی سێیەم|en|Mehmed III|lt=محەممەدی سێیەم}}، لە دایکانی خاوەن ڕەچەڵەکی نەتەوەییی ئەلبانی لەدایک بوون.<ref name=Arnawutlu>[http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/arnawutluk-COM_0065 "Arnawutluḳ."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160629135458/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/arnawutluk-COM_0065 |date=29 June 2016 }} in ''Encyclopaedia of Islam'', Second Edition. Brill Online, 2012.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Babinger|یەکەم=Franz|سەردێڕ=Mehmed the Conqueror and His Time|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PPxC6rO7vvsC&q=Albanian&pg=PA175|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=[[Princeton University Press]]|ژپنک=٠-٦٩١-٠١٠٧٨-١|پەڕە=٥١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire |دوایین=Peirce |یەکەم=Leslie P. |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press, Inc. |ساڵ=١٩٩٣|ژپنک=٠-١٩-٥٠٧٦٧٣-٧|شوێن=New York |پەڕە=٩٤}}</ref> === ڕێنێسانس ( ڕیلینجا) === [[File:Dora d'Istria (drawing).jpg|thumb|180px|{{بنز|دۆرا دئیستریا|en|Dora d'Istria|lt=دۆرا دئیستریا}} لەنێو داواکارە سەرەکییەکاندا بوو لە ئەورووپا بۆ {{بنز|ڕێنێسانسی ئەلبانی|en|Albanian Renaissance|lt=پرسی ئەلبانی}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Observator Cultural |سەردێڕ=Dor de Dunăre şi alte nostalgii cosmopolite |ناونیشان=https://www.observatorcultural.ro/articol/dor-de-dunare-si-alte-nostalgii-cosmopolite-2/ |وێبگە=observatorcultural.ro |زمان=ro|بەستەری نووسەر١=Observator Cultural}}</ref>]] {{بنز|ڕێنێسانسی ئەلبانی|en|Albanian Renaissance|lt=ڕێنێسانسی ئەلبانی}} قۆناغێک بوو کە ڕەگ و ڕیشەی لە کۆتاییەکانی سەدەی ١٨ھەمدا بوو و تا سەدەی ١٩ھەمی خایاند، کە تێیدا گەلی ئەلبانی ھێزی ڕۆحی و ڕۆشنبیرییان بۆ ژیانێکی سەربەخۆی ڕۆشنبیری و سیاسی لەناو {{بنز|ئەلبانیای سەربەخۆ|en|Independent Albania|lt=نەتەوەیەکی سەربەخۆدا}} کۆکرده‌وه‌. {{بنز|ڕۆشنبیریی ئەلبانی|en|Albanian culture|lt=ڕۆشنبیریی ھاوچەرخی ئەلبانی}} گەشەی کرد، بەتایبەتی {{بنز|ئەدەبی ئەلبانی|en|Albanian literature|lt=ئەدەبی ئەلبانی}} و {{بنز|ھونەری ئەلبانی|en|Albanian art|lt=ھونەرەکان}}، و زۆرجار بە کاریگەرییەکانی {{بنز|ڕۆمانتیسیزم|en|Romanticism|lt=ڕۆمانتیسیزم}} و پڕەنسیپەکانی {{بنز|سەردەمی ڕۆشنبیری|en|Age of Enlightenment|lt=سەردەمی ڕۆشنبیرییەوە}} دەبەسترایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Sarah Amsler |سەردێڕ=Theorising Social Change in Post-Soviet Countries: Critical Approaches |بڵاوکەرەوە=Peter Lang, 2007 |ژپنک=٩٧٨٣٠٣٩١٠٣٢٩٤|پەڕەکان=٩٦١٠٥|edition=Balihar Sanghera, Sarah Amsler, Tatiana Yarkova |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=MzXP_r6oAxwC&pg=PA96 |ساڵ=٢٠٠٧}}</ref> پێش {{بنز|سەرھەڵدانی نەتەوەپەرستی لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا|en|Rise of nationalism in the Ottoman Empire|lt=سەرھەڵدانی نەتەوەپەرستی}}، دەسەڵاتدارانی عوسمانی ھیچ دەربڕینێکی یەکێتی یان ھۆشیاریی نەتەوەیییان لەلایەن گەلی ئەلبانییەوە سەرکوت دەکرد. سەرکەوتنی ڕووسیا بەسەر ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا دوای {{بنز|شەڕی ڕووسیا و عوسمانی|en|Russian-Ottoman War|lt=جەنگەکانی ڕووسیا و عوسمانی}} بووە ھۆی جێبەجێکردنی {{بنز|پەیماننامەی سان ستێفانۆ|en|Treaty of San Stefano|lt=پەیماننامەی سان ستێفانۆ}} کە زەوییە ئاوەدانەکانی ئەلبانیای بەخشییە دراوسێ سلاڤ و یۆنانییەکانیان. بەڵام، {{بنز|شانشینی یەکگرتووی بەریتانیای مەزن و ئیرلەندا|en|United Kingdom of Great Britain and Ireland|lt=شانشینی یەکگرتوو}} و {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی نەمسا-مەجەڕ|en|Austro-Hungarian Empire|lt=ئیمپراتۆریەتیی نەمسا-مەجەڕ}} لە ئەنجامدا ڕێککەوتنەکەیان بلۆک کرد و بوونە ھۆی دروستبوونی {{بنز|پەیماننامەی بەرلین (١٨٧٨)|en|Treaty of Berlin (1878)|lt=پەیماننامەی بەرلین}}. لەم خاڵەوە، ئەلبانییەکان دەستیان کرد بە ڕێکخستنی خۆیان بە ئامانجی پاراستن و یەکخستنی زەوییە ئاوەدانەکانی ئەلبانی بۆ ناو نەتەوەیەکی یەکگرتوو، کە بووە ھۆی پێکھێنانی {{بنز|کۆمەڵەی پڕیزرێن|en|League of Prizren|lt=کۆمەڵەی پڕیزرێن}}. کۆمەڵەکە لە سەرەتادا پشتیوانیی دەسەڵاتدارانی عوسمانیی ھەبوو کە پێگەیان لەسەر ھاوپشتیی ئایینیی خەڵکی موسڵمان و خاوەن زەوییەکانی پەیوەندیدار بە {{بنز|دەرباری عوسمانی|en|Ottoman Porte|lt=ئیدارەی عوسمانییەوە}} دامەزرابوو. ئەوان پشتیوانییان لە ھاوپشتیی موسڵمانان دەکرد و لە ھەمان کاتدا داوای بەرگریکردن لە زەوییە موسڵمانەکانیان دەکرد، کە ھۆکاری ناونانی کۆمەڵەکە بوو بە {{بنز|کۆمەڵەی پڕیزرێن#پێکھێنان|en|League of Prizren#Formation|lt=لیژنەی موسڵمانانی ڕاستەقینە}}.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین١=Kopecek |یەکەم١=Michal |دوایین٢=Ersoy |یەکەم٢=Ahmed |دوایین٣=Gorni |یەکەم٣=Maciej |دوایین٤=Kechriotis |یەکەم٤=Vangelis |دوایین٥=Manchev |یەکەم٥=Boyan |دوایین٦=Trencsenyi |یەکەم٦=Balazs |دوایین٧=Turda |یەکەم٧=Marius |سەردێڕ=Discourses of collective identity in Central and Southeast Europe (1770–1945) |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=k5Vsjg508EYC&pg=PA349 |بەرگ=١|ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Central European University Press |شوێن=Budapest, Hungary |ژپنک=٩٧٨-٩٦٣-٧٣٢٦-٥٢-٣|پەڕە=٣٤٨|وتەگێڕانەوە=The position of the League in the beginning was based on religious solidarity. It was even called ''Komiteti i Myslimanëve të Vërtetë'' (The Committee of the Real Muslims)&nbsp;... decisions are taken and supported mostly by landlords and people closely connected with Ottoman administration and religious authorities..}}</ref> نزیکەی ٣٠٠ موسڵمان بەشدارییان لە ئەنجومەنەکەدا کرد کە پێکھاتبوو لە نوێنەرانی بۆسنیا، {{بنز|سنجاقبەگ|en|sanjakbey|lt=کارگێڕی}} {{بنز|سنجاقی پڕیزرێن|en|Sanjak of Prizren|lt=سنجاقی پڕیزرێن}} وەک نوێنەرانی دەسەڵاتە ناوەندییەکان و ھیچ نوێنەرێک لە {{بنز|ویلایەتی ئیشکۆدرا|en|Vilayet of Scutari|lt=ویلایەتی ئیشکۆدراوە}} نەبوو.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین١=Kopeček |یەکەم١=Michal |دوایین٢=Ersoy |یەکەم٢=Ahmed |دوایین٣=Gorni |یەکەم٣=Maciej |دوایین٤=Kechriotis |یەکەم٤=Vangelis |دوایین٥=Manchev |یەکەم٥=Boyan |دوایین٦=Trencsenyi |یەکەم٦=Balazs |دوایین٧=Turda |یەکەم٧=Marius |سەردێڕ=Discourses of collective identity in Central and Southeast Europe (1770–1945) |chapter-url=https://books.google.com/books?id=k5Vsjg508EYC&pg=PA349 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|بەرگ=١|ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Central European University Press |شوێن=Budapest, Hungary |ژپنک=٩٧٨-٩٦٣-٧٣٢٦-٥٢-٣|پەڕە=٣٤٧|chapter=Program of the Albanian League of Prizren |وتەگێڕانەوە=there were no delegates from Shkodra villayet and a few Bosnian delegates also participated. Present was also mutasarrif (administrator of sandjak) of Prizren as representative of the central authorities}}</ref> کۆمەڵەکە کە تەنھا لەلایەن ٤٧ نوێنەری موسڵمانەوە ئیمزا کرابوو، {{بنز|قەرارنامە (کۆمەڵەی پڕیزرێن)|en|Kararname (League of Prizren)|lt=قەرارنامەی}} دەرکرد کە ڕاگەیەندراوێکی لەخۆ دەگرت کە خەڵکی باکووری ئەلبانیا، {{بنز|ئیپیرۆس|en|Epirus|lt=ئیپیرۆس}} و {{بنز|بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا|en|Bosnia and Herzegovina|lt=بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا}} ئامادەن بەرگری لە {{بنز|تەواویەتیی خاکی|en|territorial integrity|lt=تەواویەتیی خاکی}} ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بە سەرجەم ئامرازە ڕێگەپێدراوەکان بکەن دژ بە سوپای {{بنز|شانشینی بۆلگاریا|en|Kingdom of Bulgaria|lt=بۆلگاریا}}، {{بنز|شانشینی سڕبیا|en|Kingdom of Serbia|lt=سڕبیا}} و {{بنز|شانشینی مۆنتینیگرۆ|en|Kingdom of Montenegro|lt=مۆنتینیگرۆ}}.<ref name="albanianhistory.net">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.albanianhistory.net/texts19/AH1878_2.html |سەردێڕ=1878 The Resolutions of the League of Prizren |دوایین=Elsie |یەکەم=Robert |بەستەری نووسەر=Robert Elsie |بڵاوکەرەوە=albanianhistory.net |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100908114200/http://www.albanianhistory.net/texts19/AH1878_2.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٠|وتەگێڕانەوە=On 10 June 1878,&nbsp;... The League of Prizren, Alb. Lidhja e Prizrenit,&nbsp;... On 13 June 1878, the League submitted an eighteen-page memorandum to Benjamin Disraeli, the British representative at the Congress of Berlin}}</ref> دەسەڵاتدارانی عوسمانی پشتیوانییەکانی خۆیانیان ھەڵوەشاندەوە کاتێک کۆمەڵەکە، لەژێر سەرکردایەتیی {{بنز|عەبدول فراشێری|en|Abdyl Frashëri|lt=عەبدول فراشێریدا}}، سەرنجی خستە سەر کارکردن بۆ خۆبەڕێوەبەریی ئەلبانی و داوای یەکخستنی چوار {{بنز|ویلایەتی عوسمانی|en|Ottoman vilayet|lt=ویلایەتی عوسمانی}} کرد، لەوانە {{بنز|ویلایەتی کۆسۆڤۆ|en|Kosovo Vilayet|lt=کۆسۆڤۆ}}، {{بنز|ویلایەتی ئیشکۆدرا|en|Scutari Vilayet|lt=ئیشکۆدرا}}، {{بنز|ویلایەتی مۆناستیر|en|Monastir Vilayet|lt=مۆناستیر}} و {{بنز|ویلایەتی یانینا|en|Janina Vilayet|lt=یانینا}}، بۆ ناو ویلایەتێکی یەکگرتوو بە ناوی {{بنز|ویلایەتی ئەلبانی|en|Albanian Vilayet|lt=ویلایەتی ئەلبانی}}. کۆمەڵەکە ھێزی سەربازیی بەکارھێنا بۆ ڕێگریکردن لە لکاندنی ناوچەکانی {{بنز|شارەوانی پڵاڤ|en|Plav Municipality|lt=پڵاڤ}} و {{بنز|گوسینجیە|en|Gusinje|lt=گوسینجیە}} کە بەخشرا بوون بە مۆنتینیگرۆ. دوای چەندین نەبەردی سەرکەوتووانە لەگەڵ ھێزەکانی مۆنتینیگرۆدا، وەک {{بنز|نەبەردی نۆڤشیچە|en|Battle of Novšiće|lt=نەبەردی نۆڤشیچە}}، کۆمەڵەکە ناچار بوو لە ناوچە کێشەلەسەرەکانیان بکشێتەوە. کۆمەڵەکە دواتر لەلایەن سوپای عوسمانییەوە کە لەلایەن سوڵتانەوە نێردرابوو تێکشکێنرا.<ref name="League of Prizren">{{cite encyclopedia|title=Albanian League|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/12553/Albanian-League|encyclopedia=Encyclopædia Britannica |access-date=5 January 2012}}</ref> ==== سەربەخۆیی ==== [[File:Ismail Qemali (portrait).jpg|thumb|right|180px|{{بنز|ئیسماعیل کەمال|en|Ismail Qemali|lt=ئیسماعیل کەمال}} وەک {{بنز|پێڕستی دامەزرێنەرانی نەتەوەیی#ئەلبانیا|en|List of national founders#Albania|lt=باوکی دامەزرێنەری}} نەتەوەی ھاوچەرخی ئەلبانی ھەژمار دەکرێت.]] ئەلبانیا لە ٢٨ی تشرینی دووەمی ١٩١٢دا {{بنز|ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی ئەلبانیا|en|Albanian Declaration of Independence|lt=سەربەخۆیی خۆی لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی ڕاگەیاند}}، کە ھاوکات بوو لەگەڵ دامەزراندنی {{بنز|سێناتی ئەلبانیا|en|Senate of Albania|lt=سێنات}} و {{بنز|حکوومەتی کاتیی ئەلبانیا|en|Provisional Government of Albania|lt=حکوومەت}} لەلایەن {{بنز|ئەنجومەنی ڤلۆرا|en|Assembly of Vlorë|lt=ئەنجومەنی ڤلۆراوە}} لە ٤ی کانوونی دووەمی ١٩١٢دا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Giaro |یەکەم=Tomasz |سەردێڕ=Modernisierung durch Transfer zwischen den Weltkriegen |chapter-url=https://books.google.com/books?id=dmrRCdTQBTcC&q=Provisional%20government%20of%20vlore%20december%204%201912&pg=PA185 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Vittorio Klosterman GmbH |شوێن=Frankfurt am Main, Germany |ژپنک=٩٧٨-٣-٤٦٥-٠٤٠١٧-٠|پەڕە=١٨٥|chapter=The Albanian legal and constitutional system between the World Wars |وتەگێڕانەوە=From its own members congress elected a senate (Pleqësi), composed of 18 members, which assumed advisory role to the government.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1920.html |سەردێڕ=Ismail Kemal bey Vlora: Memoirs |یەکەم=Ismail |دوایین=Qemali |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|وتەگێڕانەوە=On the resumption of the sitting, I was elected President of the Provisional Government, with a mandate to form a Cabinet&nbsp;... |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100617232905/http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1920.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Giaro |یەکەم=Tomasz |سەردێڕ=Modernisierung durch Transfer zwischen den Weltkriegen |chapter-url=https://books.google.com/books?id=dmrRCdTQBTcC&q=Provisional%20government%20of%20vlore%20december%204%201912&pg=PA185 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Vittorio Klosterman GmbH |شوێن=Frankfurt am Main, Germany |ژپنک=٩٧٨-٣-٤٦٥-٠٤٠١٧-٠|پەڕە=١٨٥|chapter=The Albanian legal and constitutional system between the World Wars |وتەگێڕانەوە=a provisional government, consisting of ten members and led by Vlora, was formed on 4 December.}}</ref> سەروەرییەکەی لەلایەن {{بنز|کۆنفرانسی لەندەنی ١٩١٢–١٩١٣|en|London Conference of 1912–1913|lt=کۆنفرانسی لەندەنەوە}} دانی پێدا نرا. لە ٢٩ی تەممووزی ١٩١٣دا، {{بنز|پەیماننامەی لەندەن (١٩١٣)|en|Treaty of London (1913)|lt=پەیماننامەی لەندەن}} سنوورەکانی وڵاتەکە و دراوسێکانی دیاری کرد، کە چەندین ئەلبانیی لە دەرەوەی ئەلبانیا ھێشتەوە، کە بە شێوەیەکی سەرەکی {{بنز|دابەشکردن (سیاسەت)|en|Partition (politics)|lt=دابەشکرابوون}} لە نێوان {{بنز|شانشینی مۆنتینیگرۆ|en|Kingdom of Montenegro|lt=مۆنتینیگرۆ}}، {{بنز|شانشینی سڕبیا|en|Kingdom of Serbia|lt=سڕبیا}}، و {{بنز|شانشینی یۆنان|en|Kingdom of Greece|lt=یۆناندا}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Elsie |یەکەم=Robert |سەردێڕ=1913 The Conference of London |ناونیشان=http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1913_2.html |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110717005551/http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1913_2.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> بە بنکەکەی لە ڤلۆرا، {{بنز|لیژنەی نێودەوڵەتیی کۆنتڕۆڵ|en|International Commission of Control|lt=لیژنەی نێودەوڵەتیی کۆنتڕۆڵ}} لە ١٥ی تشرینی یەکەمی ١٩١٣دا دامەزرا بۆ چاودێریکردنی کارگێڕیی ئەلبانیا تا ئەوکاتەی دامەزراوە سیاسییەکانی خۆی ڕێکدەخران.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Jelavich |یەکەم=Barbara |سەردێڕ=History of the Balkans: Twentieth century |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Hd-or3qtqrsC&pg=PA100 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|بەرگ=٢|orig-year=1983 |ساڵ=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=The Press Syndicate of University of Cambridge |شوێن=Cambridge, United Kingdom |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٧٤٥٩-٣|پەڕە=[https://archive.org/details/historyofbalkans٠٠٠٠jela/page/١٠١ ١٠١]|chapter=The end of Ottoman rule in Europe |وتەگێڕانەوە=the International Commission&nbsp;... had headquarters in Vlorë |ناونیشان=https://archive.org/details/historyofbalkans0000jela/page/101}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cecl.gr/RigasNetwork/databank/REPORTS/r23/ZAHARIA.html |سەردێڕ=The post – 1989 constitutional course of south east Europe |دوایین=Zaharia |یەکەم=Perikli |ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Centre for European Constitutional Law |شوێن=Athens |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110616151647/http://www.cecl.gr/RigasNetwork/databank/REPORTS/r23/ZAHARIA.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١١}}</ref> {{بنز|ژاندارمەریی نێودەوڵەتی|en|International Gendarmerie|lt=ژاندارمەریی نێودەوڵەتی}} وەک یەکەم ئاژانسی جێبەجێکردنی یاسای {{بنز|میرنشینی ئەلبانیا|en|Principality of Albania|lt=میرنشینی ئەلبانیا}} دامەزرا. لە تشرینی دووەمدا، یەکەم ئەندامانی ژاندارمەری گەیشتنە وڵاتەکە. شازادەی ئەلبانیا {{بنز|ویلھێلمی ڤید|en|Wilhelm of Wied|lt=ویلھێلمی ڤید}} وەک یەکەم شازادەی میرنشینەکە ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین١=Seton-Watson |یەکەم١=R.W. |دوایین٢=Wilson |یەکەم٢=J. Dover |دوایین٣=Zimmern |یەکەم٣=Alfred E. |دوایین٤=Greenwood |یەکەم٤=Arthur |سەردێڕ=The War and Democracy |chapter-url=http://www.gutenberg.org/files/10668/10668.txt |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121113042806/http://www.gutenberg.org/files/10668/10668.txt |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤|orig-year=1915 |بڵاوکەرەوە=MacMillan |edition=1st |شوێن=London |chapter=III Germany |وتەگێڕانەوە=Prince William of Wied, the first Prince of Albania}}</ref> لە ٧ی ئاداردا، ئەو گەیشتە پایتەختی کاتیی {{بنز|دوورێس|en|Durrës|lt=دوورێس}} و دەستی کرد بە ڕێکخستنی حکوومەتەکەی، و {{بنز|تورھان پاشا پێرمێتی|en|Turhan Pasha Përmeti|lt=تورھان پاشا پێرمێتی}} ڕاسپارد بۆ پێکھێنانی یەکەم کابینەی وەزیرانی ئەلبانی. لە تشرینی دووەمی ١٩١٣دا، ھێزە لایەنگرەکانی عوسمانی ئەلبانی تاجی ئەلبانیایان پێشکەش بە وەزیری جەنگی عوسمانی بە ڕەچەڵەک ئەلبانی، {{بنز|ئەحمەد عیزەت پاشا|en|Ahmed Izzet Pasha|lt=ئەحمەد عیزەت پاشا}} کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.albanianphotography.net/en/dmm.html |سەردێڕ=Albania under prince Wied |یەکەم=Robert |دوایین=Elsie |بەستەری نووسەر=Robert Elsie |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110717003848/http://www.albanianphotography.net/en/dmm.html |وتەگێڕانەوە=pro-Ottoman forces&nbsp;... were opposed to the increasing Western influence&nbsp;... In November 1913, these forces,&nbsp;... had offered the vacant Albanian throne to General Izzet Pasha&nbsp;... War Minister who was of Albanian origin. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١١}}</ref> جووتیارە لایەنگرەکانی عوسمانی بڕوایان وابوو کە ڕژێمە نوێیەکە ئامرازێکی شەش دۆستی مەسیحیی {{بنز|زلھێزەکان|en|Great Power|lt=زلھێزەکان}} و خاوەن زەوییە خۆجێییەکانە، کە نیوەی زەوییە کێڵدراوەکانیان بەدەستەوە بوو.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Jelavich |یەکەم=Barbara |سەردێڕ=History of the Balkans: Twentieth century |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Hd-or3qtqrsC&pg=PA100 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|بەرگ=٢|orig-year=1983 |ساڵ=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=The Press Syndicate of University of Cambridge |شوێن=Cambridge, United Kingdom |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٧٤٥٩-٣|پەڕە=١٠٣|وتەگێڕانەوە=peasants..willing listeners to Ottoman propaganda&nbsp;... attached the new regime as a tool of the beys and Christian powers}}</ref> لە شوباتی ١٩١٤دا، {{بنز|کۆماری سەربەخۆی باکووری ئیپیرۆس|en|Autonomous Republic of Northern Epirus|lt=کۆماری سەربەخۆی باکووری ئیپیرۆس}} لە {{بنز|جیرۆکاستێر|en|Gjirokastër|lt=جیرۆکاستێر}} لەلایەن {{بنز|یۆنانییەکانی ئەلبانیا|en|Greeks in Albania|lt=دانیشتووانی یۆنانیی خۆجێییەوە}} دژ بە لکاندنیان بە ئەلبانیا ڕاگەیەندرا. ئەم دەستپێشخەرییە تەمەنی کورت بوو، و لە ساڵی ١٩٢١دا پارێزگا باشوورییەکان خرانە سەر میرنشینی ئەلبانی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bowden|یەکەم١=William|سەردێڕ=Epirus Vetus : the archaeology of a late antique province |ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Duckworth |شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٥٦-٣١١٦-٤|پەڕە=٢٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IjsbAAAAYAAJ&q=%22+Autonomous+Republic+of+Northern+Epirus.%22 |وتەگێڕانەوە=the Greek Epirote population of the area refused to be incorporated into the new Albanian state and in February 1914 declared the Autonomous Republic of Northern Epirus&nbsp;... in 1921 Albania was recognised as an independent sovereign state, with its borders established on their present lines.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=ed|یەکەم١=Gregory C. Ference|سەردێڕ=Chronology of 20th century eastern European history |ڕێکەوت=١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=Gale Research|شوێن=Detroit [u.a.]|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٣-٨٨٧٩-٦|پەڕە=٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=RSLsAAAAMAAJ|وتەگێڕانەوە=February 28 George Zographos, a former foreign minister of Greece, proclaims at Gjirokaster the establishment of the Autonomous Republic of Northern Epirus, with Zographos as president. He notifies the International Commission that his government has been established because the Great Powers have not provided the Greeks in southern Albania any guarantees for the protection of the life, property and religious freedom, and ethnic existence.}}</ref> پیاوانی ئایینیی بەرزی ئۆرسۆدۆکس لەنێو سەرسەختترین دژبەرانی {{بنز|ڕێنێسانسی ئەلبانی|en|Albanian National Awakening|lt=ڕێنێسانسی ئەلبانی}} بوون. ڕاپۆرتەکانی ئەو سەردەمە، لەوانەش هی چاودێرە نێودەوڵەتییەکان، سووتاندنی گوندەکان و قوربانیانی مەدەنییان بەڵگەدار کردووە. یاخیبووانی ئۆرسۆدۆکسی نەتەوەپەرست تۆمەتبار کران بە بەئامانجگرتنی دانیشتووانی ئەلبانیی موسڵمان بۆ چەسپاندنی داواکارییە خاکیەکانیان بۆ یۆنان.<ref name="italianattitudetowards">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Shuka |یەکەم١=Xhilda |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/276458592|سەردێڕ=Italian Attitude Towards the Albanian Issue: Albania's Southern Border at the Conference of Ambassadors in London 1912-1913|journal=Mediterranean Journal of Social Sciences|ڕێکەوت=٢٠١٥|doi=10.5901/mjss.2015.v6n3p325 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> لە ھەمان کاتدا، {{بنز|ڕاپەڕینی جووتیاران لە ئەلبانیا|en|Peasant Revolt in Albania|lt=ڕاپەڕینی جووتیارانی ئەلبانی}} دژ بە ڕژێمە نوێیەکە لەژێر سەرکردایەتیی گرووپێک لە مامۆستایانی ئایینیی موسڵمان کە لە دەوری {{بنز|ئەسعەد پاشا تۆپتانی|en|Essad Pasha Toptani|lt=ئەسعەد پاشا تۆپتانی}} کۆببوونەوە، تەقییەوە، کە خۆی وەک ڕزگارکەری ئەلبانیا و ئیسلام ڕاگەیاندبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.albaniainbrief.com/Albanian%20History/Fighting%20for%20amputated%20Albania.htm |سەردێڕ=The Efforts to settle amputated Albania state |بڵاوکەرەوە=albaniainbrief.com |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110601023209/http://albaniainbrief.com/Albanian%20History/Fighting%20for%20amputated%20Albania.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=usurped |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|وتەگێڕانەوە=Thousands of muslim peasants,&nbsp;... were exploited by their leaders Haxhi Qamili, Arif Hiqmeti, Musa Qazimi and Mustafa Ndroqi,&nbsp;... to rebel}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Vickers |یەکەم=Miranda |سەردێڕ=The Albanians: a modern history |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris |ساڵ=١٩٩٩|وتەگێڕانەوە=He gathered round him a group of discontented Muslim priests&nbsp;... and proclaimed himself the savior of Albania and the Champion of Islam. |پەڕە=٨١|ژپنک=٩٧٨-١-٨٦٠٦٤-٥٤١-٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IzI0uOZ2j6gC}}</ref> بۆ بەدەستھێنانی پشتیوانیی خۆبەخشانی کاتۆلیکی {{بنز|میردیتا (ھۆز)|en|Mirdita (tribe)|lt=میردیتا}} لە باکووری ئەلبانیاوە، شازادە {{بنز|ویلھێلمی ڤید|en|Wilhelm of Wied|lt=ڤید}} سەرکردەکەیانی، {{بنز|پرێنک بیبە دۆدا|en|Prênk Bibë Doda|lt=پرێنک بیبە دۆدا}}ی بە وەزیری دەرەوەی میرنشینی ئەلبانیا دەستنیشان کرد. لە ئایار و حوزەیرانی ١٩١٤دا، {{بنز|عیسا بۆلێتینی|en|Isa Boletini|lt=عیسا بۆلێتینی}} و پیاوەکانی، کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە {{بنز|کۆسۆڤۆ|en|Kosovo|lt=کۆسۆڤۆوە}} ھاتبوون، پەیوەندییان بە ژاندارمەریی نێودەوڵەتییەوە کرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.albanianphotography.net/en/dmm.html |سەردێڕ=Albania under prince Wied |یەکەم=Robert |دوایین=Elsie |بەستەری نووسەر=Robert Elsie |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110717003848/http://www.albanianphotography.net/en/dmm.html |وتەگێڕانەوە=mostly volunteers from Kosova under their leader Isa Boletini |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١١}}</ref> و یاخیبووان کاتۆلیکەکانی باکووری {{بنز|میردیتا (ھۆز)|en|Mirdita (tribe)|lt=میردیتایان}} تێکشکاند، و زۆربەی ناوەڕاستی ئەلبانیایان تا کۆتایی ئابی ١٩١٤ دەست بەسەردا گرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.albanianphotography.net/en/dmm.html |سەردێڕ=Albania under prince Wied |یەکەم=Robert |دوایین=Elsie |بەستەری نووسەر=Robert Elsie |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110717003848/http://www.albanianphotography.net/en/dmm.html |وتەگێڕانەوە=Panic broke out in Durrës, and the royal family sought refuge on an Italian vessel&nbsp;... |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١١}}</ref> ڕژێمەکەی شازادە ڤید ڕووخا، و لە ٣ی ئەیلوولی ١٩١٤دا وڵاتەکەی بەجێھێشت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Springer |یەکەم١=Elisabeth |دوایین٢=Kammerhofer |یەکەم٢=Leopold |سەردێڕ=Archiv und Forschung |بڵاوکەرەوە=Oldenbourg Wissenschaftsverlag |ساڵ=١٩٩٣|پەڕە=٣٤٦|ژپنک=٩٧٨-٣-٤٨٦-٥٥٩٨٩-٧}}</ref> === کۆماری یەکەم === [[File:Fan Stilian Noli.jpg|thumb|right|upright|{{بنز|فان نۆلی|en|Fan Noli|lt=فان نۆلی}} ڕۆڵێکی دیاری لە سەدەی ٢٠ەمدا گێڕا، بە داواکردنی سەربەخۆیی ئەلبانیا و بوژاندنەوەی ڕۆشنبیری، ھاوکات وەک {{بنز|سەرۆک وەزیرانی ئەلبانیا|en|Prime Minister of Albania|lt=سەرۆک وەزیران}} لە ساڵی ١٩٢٤دا و دواتریش وەک سەرۆکی {{بنز|کەنیسەی ئۆرسۆدۆکسی ئەلبانیا|en|Albanian Orthodox Church|lt=کەنیسەی ئۆرسۆدۆکسی ئەلبانیا}} خزمەتی کرد.]] قۆناغی {{بنز|سەردەمی نێوان دوو جەنگ|en|interwar period|lt=نێوان دوو جەنگ}} لە ئەلبانیا بە گرفتە ئابووری و کۆمەڵایەتییە بەردەوامەکان، ناستەقامگیریی سیاسی و دەستوەردانی بێگانە دیاری کرا.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> دوای {{بنز|جەنگی جیهانیی یەکەم|en|World War I|lt=جەنگی جیهانیی یەکەم}}، ئەلبانیا فاقدی حکوومەتێکی جێگیر و سنوورە ناسێنراوە نێودەوڵەتییەکان بوو، کە وای کرد لاواز بێت لە بەرامبەر دەسەڵاتە ھاوسێییەکانی وەک یۆنان، ئیتاڵیا و یوگۆسلاڤیا، کە ھەموویان ھەوڵیان دەدا کاریگەریی خۆیان فراوان بکەن.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> ئەمەش بووە ھۆی نادیاریی سیاسی، کە لە ساڵی ١٩١٨دا کاتێک {{بنز|کۆنگرەی دوورێس|en|Congress of Durrës|lt=کۆنگرەی دوورێس}} داوای پاراستنی {{بنز|کۆنفرانسی ئاشتیی پاریس (١٩١٩–١٩٢٠)|en|Paris Peace Conference (1919–1920)|lt=کۆنفرانسی ئاشتیی پاریسی}} کرد بەڵام ڕەتکرایەوە، زیاتر پێگەی ئەلبانیای لە گۆڕەپانی نێودەوڵەتیدا ئاڵۆزتر کرد. گرژییە خاکیستانییەکان زیادیان کرد کاتێک یوگۆسلاڤیا، بەتایبەتی سڕبیا، ھەوڵی کۆنتڕۆڵکردنی باکووری ئەلبانیای دەدا، لە کاتێکدا یۆنان ئامانجی باڵادەستی بوو لە باشووری ئەلبانیادا. دۆخەکە لە ساڵی ١٩١٩دا خراپتر بوو کاتێک سڕبەکان ھێرشیان کردە سەر دانیشتووانی ئەلبانی، لەنێو شوێنەکانی تر لە {{بنز|گوسینجیە|en|Gusinje|lt=گوسینجیە}} و {{بنز|پڵاڤ، مۆنتینیگرۆ|en|Plav, Montenegro|lt=پڵاڤ}}، کە بووە ھۆی {{بنز|کۆمەڵکوژییەکانی پڵاڤ–گوسینجیە (١٩١٢–١٩١٣)|en|Plav–Gusinje massacres (1912–1913)|lt=کۆمەڵکوژی و ئاوارەبوونی بەرفراوان}}.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Davies |یەکەم١=Norman |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=Vanished Kingdoms: The History of Half-Forgotten Europe |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Z4G_Cz9TF88C&q=Serbian+atrocities&pg=RA4-PR26 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=[[Penguin Group|Penguin Books Limited]] |ژپنک=٩٧٨-٠-١٤-١٩٦٠٤٨-٧|پەڕە=١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230913120242/https://books.google.com/books?id=Z4G_Cz9TF88C&q=Serbian+atrocities&pg=RA4-PR26 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Pettifer |یەکەم١=James |دوایین٢=Buchanan |یەکەم٢=Tom |ڕێکەوت=٢٠١٥|سەردێڕ=War in the Balkans: Conflict and Diplomacy before World War I |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=g7eKDwAAQBAJ&q=Gusinye+massacre&pg=PA32 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٧٧٢-٦٤١-٤|پەڕە=٣٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230913120417/https://books.google.com/books?id=g7eKDwAAQBAJ&q=Gusinye+massacre&pg=PA32 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref> لە ھەمان کاتدا، کاریگەریی ئیتاڵیا لەم ماوەیەدا بەردەوام بوو لە فراوانبوون، کە بەھۆی بەرژەوەندییە ئابوورییەکان و تەماحە سیاسییەکانەوە بوو.<ref name="Vickers"/><ref name="Gerwarth">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gerwarth |یەکەم١=Robert |ڕێکەوت=٢٠٠٧|سەردێڕ=Twisted Paths: Europe 1914-1945 |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Ts4SDAAAQBAJ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩٩٢-٨١٨٥-٥|پەڕەکان=٢٤٢–٢٦١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230913120715/https://books.google.com/books?id=Ts4SDAAAQBAJ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref> {{بنز|فان نۆلی|en|Fan Noli|lt=فان نۆلی}}، کە بە {{بنز|ئایدیاڵیزم|en|idealism|lt=ئایدیاڵیزمەکەی}} ناسرابوو، لە ساڵی ١٩٢٤دا بووە سەرۆک وەزیران، بە ڕوانگەیەک بۆ دامەزراندنی حکوومەتێکی دەستووریی بە شێوازی ڕۆژئاوایی، ھەڵوەشاندنەوەی دەرەبەگایەتی، ڕووبەڕووبوونەوەی کاریگەریی ئیتاڵیا، و باشترکردنی سێکتەرە گرنگەکان، لەوانە ژێرخان، پەروەردە و چاودێریی تەندروستی.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> ئەو ڕووبەڕووی بەرەنگاریی ھاوپەیمانانی پێشووی بووەوە، کە یارمەتییان دابوو لە لادانی {{بنز|زۆگی یەکەمی ئەلبانیا|en|Zog I of Albania|lt=زۆگ}} لە دەسەڵات، و خەباتی کرد بۆ بەدەستھێنانی یاررمەتیی بێگانە بۆ جێبەجێکردنی کارنامەکەی. بڕیارەکەی نۆلی بۆ دامەزراندنی پەیوەندیی دیپلۆماسی لەگەڵ یەکێتیی سۆڤیەتدا، کە دوژمنی نوخبەی سڕبی بوو، بووە ھۆی تۆمەتبارکردنی بە {{بنز|بۆلشێڤیزم|en|bolshevism|lt=بۆلشێڤیزم}} لەلایەن بێلگرادەوە.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> ئەمەش لە بەرامبەردا بووە ھۆی زیاتربوونی پەستان لەلایەن ئیتاڵیاوە و لە کۆتاییدا بە گەڕانەوەی زۆگ بۆ دەسەڵات گەیشتە لووتکە. لە ساڵی ١٩٢٨دا، زۆگ ئەلبانیای لە کۆمارەوە گۆڕی بۆ پاشایەتییەک کە پشتیوانیی {{بنز|ئیتاڵیای فاشیست (١٩٢٢-١٩٤٣)|en|Fascist Italy (1922–1943)|lt=ئیتاڵیای فاشیستی}} بەدەستھێنا، و زۆگ نازناوی پاشا زۆگی یەکەمی وەرگرت. گۆڕانکارییە دەستوورییە سەرەکییەکان سێناتیان ھەڵوەشاندەوە و ئەنجومەنی نیشتمانیی یەکپارچەیان دامەزراند ھاوکات لەگەڵ پاراستنی دەسەڵاتە دەسەڵاتخوازەکانی زۆگدا.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> لە ساڵی ١٩٣٩دا، ئیتاڵیا لەژێر دەسەڵاتی {{بنز|بینیتۆ موسۆلینی|en|Benito Mussolini|lt=بینیتۆ موسۆلینیدا}} داگیرکارییەکی سەربازیی بۆ سەر ئەلبانیا دەست پێکرد، کە بووە ھۆی دەربەدەربوونی زۆگ و دروستکردنی {{بنز|پارێزراوی ئیتاڵیی ئەلبانیا (١٩٣٩–١٩٤٣)|en|Italian protectorate of Albania (1939–1943)|lt=ناوچەیەکی پارێزراوی ئیتاڵی}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Keegan |یەکەم١=John |دوایین٢=Churchill |یەکەم٢=Winston |ڕێکەوت=١٩٨٦|سەردێڕ=The Second World War (Six Volume Boxed Set) |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=e0_3Nrc8D0wC&pg=PA314 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |شوێن=[[Boston]], United States |بڵاوکەرەوە=[[Mariner Books]] |ژپنک=٠-٣٩٥-٤١٦٨٥-X|پەڕە=٣١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230913121029/https://books.google.com/books?id=e0_3Nrc8D0wC&pg=PA314 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref><ref name="isbn0-8240-7029-1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Zabecki |یەکەم= David T. |سەردێڕ=World War II in Europe: an encyclopedia |بڵاوکەرەوە=Garland Pub |شوێن=New York |ساڵ=١٩٩٩|پەڕەکان=١٣٥٣|ژپنک=٠-٨٢٤٠-٧٠٢٩-١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gYDN-UfehEEC&q=albania+%22Italian+protectorate%22&pg=PA1353}}</ref> کاتێک {{بنز|جەنگی جیهانیی دووەم|en|World War II|lt=جەنگی جیهانیی دووەم}} پێشڕەویی کرد، ئیتاڵیا ئامانجی بوو دەسەڵاتی خاکی خۆی لە بەڵکاندا فراوان بکات، لەوانە داواکاریی خاکی لەسەر ناوچەکانی یۆنان ({{بنز|چامیریا|en|Chameria|lt=چامیریا}})، مەقدۆنیا، مۆنتینیگرۆ و کۆسۆڤۆ. ئەم تەماحانە بنەمای {{بنز|پارێزراوی ئیتاڵیی ئەلبانیا (١٩٣٩–١٩٤٣)|en|Italian protectorate of Albania (1939–1943)|lt=ئەلبانیای مەزنیان}} داڕشت، کە ئامانجی یەکخستنی سەرجەم ناوچەکانی خاوەن زۆرینەی دانیشتووانی ئەلبانی بوو بۆ ناو یەک وڵات.<ref name="BogdaniLoughlin2007">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bogdani|یەکەم١=Mirela|دوایین٢=Loughlin|یەکەم٢=John|سەردێڕ=Albania and the European Union: The Tumultuous Journey Towards Integration and Accession|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=32Wu8H7t8MwC&pg=PA230 |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٥١١-٣٠٨-٧|پەڕە=٢٣٠}}</ref> لە ساڵی ١٩٤٣دا، کاتێک کۆنتڕۆڵی ئیتاڵیا دابەزی، {{بنز|ئاڵمانیای نازی|en|Nazi Germany|lt=ئاڵمانیای نازی}} کۆنتڕۆڵی ئەلبانیای گرتە دەست، و ئەلبانیییەکانی خستە ژێر کاری زۆره‌ملێ، ئیستغڵالی ئابووری و سەرکوتکاری لەژێر {{بنز|داگیرکاریی ئاڵمانیا بۆ سەر ئەلبانیا|en|German occupation of Albania|lt=دەسەڵاتی ئاڵمانیادا}}. ئەم قۆناغە بینەری دەرکردنی زۆره‌ملێ و کۆمەڵکوژیی {{بنز|ئەلبانیییەکانی چام|en|Cham Albanians|lt=ئەلبانیییەکانی چام}} بوو، کە گرووپێکی زۆرینە موسڵمان بوون. دابەشبوونی ئایینی وەک پاساوێک بۆ توندوتیژی بەکارھێنرا، و ھەندێک لە ئۆرسۆدۆکسە خۆجێییەکان دراوسێ موسڵمانەکانی خۆیانیان بۆ گرووپە نیمچەسەربازییەکان دیاری دەکرد، کە بووە ھۆی کۆمەڵکوژی و دەرکردنی زۆره‌ملێی ھەزاران کەس.<ref name="italianattitudetowards" /><ref name="Morrock2010">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Morrock|یەکەم=Richard|سەردێڕ=The Psychology of Genocide and Violent Oppression: A Study of Mass Cruelty from Nazi Germany to Rwanda|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=CZtnAbKkOmIC&pg=PA55 |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=McFarland|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٥٦٢٨-٤|پەڕە=٥٥|وتەگێڕانەوە=The nationalist Balli Kombetar, which had fought against Italy, made a deal with the German invaders, and formed a "neutral" government in Tirana which&nbsp;...}}</ref> ئاراستەکە لە ساڵی ١٩٤٤دا گۆڕا کاتێک ھێزە پارتیزانە ئەلبانیییەکان، لەژێر سەرکردایەتیی {{بنز|ئەنڤەر خۆجە|en|Enver Hoxha|lt=ئەنڤەر خۆجە}} و سەرکردە کۆمۆنیستەکانی تردا، بە سەرکەوتوویی ئەلبانیایان لە داگیرکاریی ئاڵمانیا ڕزگار کرد.<ref name="Albanian Nationalism">{{cite encyclopedia|title=Albanian Nationalism|url=https://www.britannica.com/place/Albania/Albanian-nationalism|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=22 November 2016|archive-date=15 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230315031702/https://www.britannica.com/place/Albania/Albanian-nationalism|url-status=live}}</ref> === کۆماری سۆشیالیستی === [[File:Enver Hoxha (portret).jpg|thumb|right|upright|{{بنز|ئەنڤەر خۆجە|en|Enver Hoxha|lt=ئەنڤەر خۆجە}} سەرکردەی دامەزرێنەری ئەلبانیای کۆمۆنیست بوو و فەرمانڕەوای بۆ زیاتر لە چوار دەیە بوو، کە ڕژێمێکی جێبەجێ کرد بە {{بنز|دەسەڵاتخوازی|en|authoritarianism|lt=دەسەڵاتخوازی}} و {{بنز|گۆشەگیریخوازی|en|isolationism|lt=گۆشەگیریخوازییەوە}} دیاری کرابوو.]] دامەزراندنی {{بنز|کۆماری سۆشیالیستیی گەلی ئەلبانیا|en|People's Socialist Republic of Albania|lt=کۆماری گەلی ئەلبانیا}} لەژێر سەرکردایەتیی {{بنز|ئەنڤەر خۆجە|en|Enver Hoxha|lt=ئەنڤەر خۆجەدا}} سەردەمێکی گرنگ بوو لە مێژووی ھاوچەرخی ئەلبانیادا.<ref>{{cite encyclopedia|title=Enver Hoxha|url=https://www.britannica.com/biography/Enver-Hoxha|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=22 November 2016|archive-date=25 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190725152021/https://www.britannica.com/biography/Enver-Hoxha|url-status=live}}</ref> ڕژێمەکەی خۆجە ئامێزی بۆ {{بنز|مارکسیزم-لێنینیزم|en|Marxism–Leninism|lt=ئایدۆلۆژیای مارکسیستی-لێنینیستی}} گرت و سیاسەتە {{بنز|دەسەڵاتخوازی|en|Authoritarianism|lt=دەسەڵاتخوازەکانی}} جێبەجێ کرد، لەوانە قەدەغەکردنی ڕێوڕەسمە ئایینییەکان، سزای توند لەسەر گەشتکردن، و ھەڵوەشاندنەوەی مافی موڵکایەتیی تایبەت.<ref name="HRW C">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Human Rights Watch]] (HRW) |سەردێڕ=Human Rights in Post-Communist Albania |ناونیشان=https://www.hrw.org/legacy/summaries/s.albania963.html |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230911115340/https://www.hrw.org/legacy/summaries/s.albania963.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا بە نموونەیەکی بەردەوام لە پاکتاوکردن، سەرکوتکاریی بەرفراوان، خیانەت، و دژایەتیکردنی کاریگەرییە دەرەکییەکان پێناسە دەکرا.<ref name="HRW C"/> ھەر جۆرە دژایەتییەک یان بەرەنگاربوونەوەیەک بۆ دەسەڵاتەکەی بە سزای خێرا و توند وەڵام دەدرایەوە، وەک دوورخستنەوەی ناوخۆیی، زیندانیکردنی درێژخایەن، و لەسێدارەدان.<ref name="HRW C"/> ڕژێمەکە ڕووبەڕووی کۆمەڵێک ئاڵۆزی بووەوە، لەوانە ھەژاریی بەرفراوان، نەخوێندەواری، قەیرانی تەندروستی و نایەکسانیی جێندەری.<ref name="Albanian Nationalism"/> لە وەڵامدا، خۆجە دەستپێشخەرییەکی ھاوچەرخکردنی دەست پێکرد بە ئامانجی بەدەستھێنانی ڕزگاربوونی ئابووری و کۆمەڵایەتی و گۆڕینی ئەلبانیا بۆ کۆمەڵگەیەکی پیشەسازی.<ref name="Albanian Nationalism"/> ڕژێمەکە لەپێشینەی بەرزی دا بە ھەمەجۆرکردنی ئابووری لە ڕێگەی پیشەسازیکردن بە شێوازی سۆڤیەت، پەرەپێدانی گشتگیری ژێرخان وەک ناساندنی {{بنز|ھێڵی ئاسنی ئەلبانیا|en|Hekurudha Shqiptare|lt=سیستمی ھێڵی ئاسن}}، فراوانکردنی خزمەتگوزارییەکانی پەروەردە و چاودێریی تەندروستی، لەناوبردنی نەخوێندەواریی گەورەساڵان، و پێشکەوتنی ئامانجدار لە ناوچەکانی وەک مافەکانی ئافرەتاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fischer |یەکەم=Bernd |وێبگە=[[OpenDemocracy]] |سەردێڕ=Albania and Enver Hoxha's legacy |ناونیشان=https://www.opendemocracy.net/en/albania-and-enver-hoxhas-legacy/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230911122056/https://www.opendemocracy.net/en/albania-and-enver-hoxhas-legacy/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pano |یەکەم=Aristotel |سەردێڕ=Panorama of the Economic-Social Development of Socialist Albania |ناونیشان=http://www.revolutionarydemocracy.org/archive/panorama.htm |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230531224429/http://www.revolutionarydemocracy.org/archive/panorama.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>''40 Years of Socialist Albania'', Dhimiter Picani</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Qori|یەکەم=Arlind|ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=From Faculty to Factory|ناونیشان=https://jacobinmag.com/2019/02/albania-student-movement-higher-education|ئیش=[[Jacobin (magazine)|Jacobin]]|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190223155513/https://jacobinmag.com/2019/02/albania-student-movement-higher-education/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[File:Bunker in Albanian Alps.jpg|thumb|left|{{بنز|سەنگەرەکانی ئەلبانیا|en|Bunkers in Albania|lt=سەنگەرەکان لە ئەلبانیا}} دروست کران بۆ ڕێگریکردن لە داگیرکاریی دەرەکیی ئەگەری. تا ساڵی ١٩٨٣، نزیکەی ١٧٣,٣٧١ سەنگەر لە سەرانسەری خاکەکەیدا بەڵاو ببوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://shqiptarja.com/speciale/2751/ekskluzive-hapet-dosja-ja-harta-e-bunkereve-e-tuneleve-sekrete-257289.html|سەردێڕ=Hapet dosja, ja harta e bunkerëve dhe tuneleve sekretë|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170917171111/http://shqiptarja.com/speciale/2751/ekskluzive-hapet-dosja-ja-harta-e-bunkereve-e-tuneleve-sekrete-257289.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>]] مێژووی دیپلۆماسیی ئەلبانیا لەژێر دەسەڵاتی خۆجەدا بە ململانێی بەرچاو دیاری کرا.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> لە سەرەتادا وەک دەوڵەتێکی مانگی دەستکرد لەگەڵ یوگۆسلاڤیادا ھاوپەیمان بوو، بەڵام پەیوەندییەکە خراپتر بوو کاتێک یوگۆسلاڤیا ئامانجی بوو ئەلبانیا بخاتە ناو خاکی خۆیەوە.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> دواتر، ئەلبانیا پەیوەندیی لەگەڵ یەکێتیی سۆڤیەتدا دامەزراند و چوونە نێو ڕێککەوتنی بازرگانی لەگەڵ وڵاتانی تری ئەورووپای ڕۆژھەڵاتدا، بەڵام تووشی ناکۆکی بوو لەسەر سیاسەتەکانی سۆڤیەت، کە بووە ھۆی ئاڵۆزبوونی پەیوەندییەکان لەگەڵ مۆسکۆ و پچڕانی دیپلۆماسی لە ساڵی ١٩٦١دا.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> لە ھەمان کاتدا، گرژییەکان لەگەڵ ڕۆژئاوادا زیادیان کرد بەھۆی ڕەتکردنەوەی ئەلبانیا بۆ ئەنجامدانی ھەڵبژاردنی ئازاد و تۆمەتبارکردنی پشتیوانیی ڕۆژئاوا بۆ {{بنز|دژەکۆمۆنیزم|en|Anti-communism|lt=ڕاپەڕینە دژەکۆمۆنیستەکان}}. ھاوبەشیی بەردەوامی ئەلبانیا لەگەڵ چیندا بوو؛ لە کاتی {{بنز|لێکترازانی چین و سۆڤیەت|en|Sino-Soviet split|lt=ململانێی چین و سۆڤیەتدا}} لایەنگریی پەکینی کرد، کە بووە ھۆی پچڕانی پەیوەندییەکان لەگەڵ یەکێتیی سۆڤیەت و کشانەوە لە {{بنز|پەیمانی وارشۆ|en|Warsaw Pact|lt=پەیمانی وارشۆ}} لە وەڵامی داگیرکردنی چێکۆسلۆڤاکیا لە ساڵی ١٩٦٨دا. بەڵام پەیوەندییەکانیان لە ساڵی ١٩٧٠دا وەک وەستانێک مایەوە، کە ھەردوولای ھاندا ھەڵسەنگاندن بۆ پابەندبوونی خۆیان بکەنەوە، و ئەلبانیا بە شێوەیەکی چالاکانە پاشکۆیەتیی خۆی بۆ چین کەم کردەوە.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> لەژێر ڕژێمەکەی خۆجەدا، ئەلبانیا تووشی ھەڵمەتێکی بەرفراوان بووەوە کە پیاوانی ئایینیی ئایینە جیاوازەکانی بەئامانج دەگرت، کە بووە ھۆی چەوساندنەوەی گشتی و لەسێدارەدان، بەتایبەتی بەئامانجگرتنی موسڵمانان، کاتۆلیکە ڕۆمانییەکان و پەیڕەوانی ئۆرسۆدۆکسی ڕۆژھەڵات.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> لە ساڵی ١٩٤٦دا، موڵکە ئایینییەکان تووشی خۆماڵیکردن بوونەوە، کە ھاوکات بوو لەگەڵ داخستن یان گۆڕینی دامەزراوە ئایینییەکان بۆ مەبەستی جۆراوجۆری تر.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> ئەمەش لە ساڵی ١٩٧٦دا گەیشتە لووتکە، کاتێک ئەلبانیا بووە یەکەم دەوڵەتی بێباوەڕی دەستووری لە جیھاندا.<ref name="Elsie p27">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Historical Dictionary of Albania|دوایین=Elsie|یەکەم=Robert|بڵاوکەرەوە=[[The Scarecrow Press]]|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٦١٨٨-٦|edition=2nd|زنجیرە=Historical Dictionaries of Europe, No. 75|شوێن=Lanham, MD, and Plymouth|پەڕە=[https://books.google.com/books?id=haFlGXIg٨uoC&pg=PA٢٧ ٢٧]}}</ref> لەژێر ئەم ڕژێمەدا، ھاووڵاتیان ناچار کران دەست لە بڕوا ئایینییەکانیان ھەڵبگرن، شێوازی ژیانی عەلمانی بگرنە بەر، و ئایدۆلۆژیای سۆشیالیستی پەیڕەو بکەن.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/><ref name="Elsie p27"/> === کۆماری چوارەم === [[File:Tirana Square 1988.jpg|thumb|right|لە ساڵی ١٩٨٨دا، یەکەم بێگانەکان ڕێگەیان پێ درا بچنە ناو {{بنز|مەیدانی ئەسکەندەر بەگ|en|Skanderbeg Square|lt=مەیدانی ئەسکەندەر بەگ}} بێ ئۆتۆمبێل لە {{بنز|تیرانا|en|Tirana|lt=تیرانا}}.]] دوای چوار دەیە لە کۆمۆنیزم ھاوکات لەگەڵ {{بنز|شۆڕشەکانی ١٩٨٩|en|revolutions of 1989|lt=شۆڕشەکانی ١٩٨٩دا}}، ئەلبانیا بینەری زیادبوونی بەرچاوی چالاکیی سیاسی بوو، بەتایبەتی لەنێو خوێندکاراندا، کە بووە ھۆی گۆڕانکاری لە سیستمی باودا. دوای یەکەم {{بنز|ھەڵبژاردنی چەند حزبی|en|multi-party elections|lt=ھەڵبژاردنی چەند حزبیی}} ساڵی {{بنز|ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەلبانیا (١٩٩١)|en|Albanian parliamentary election, 1991|lt=١٩٩١}}، حزبی کۆمۆنیست پێگەیەکی بەھێزی لە پەرلەماندا پاراست تا تێکشکاندنی لە {{بنز|ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەلبانیا (١٩٩٢)|en|Albanian parliamentary election, 1992|lt=ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی ١٩٩٢دا}} لەلایەن {{بنز|حزبی دیموکراتیی ئەلبانیا|en|Democratic Party of Albania|lt=حزبی دیموکراتەوە}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Commission on Security and Cooperation in Europe]] (CSCE) |سەردێڕ=Report: The Elections in Albania |ناونیشان=https://www.csce.gov/international-impact/publications/report-elections-albania |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001110932/https://www.csce.gov/international-impact/publications/report-elections-albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٤ی نیسانی ١٩٩١}}</ref> سەرچاوە ئابووری و دارایییە بەرچاوەکان بۆ {{بنز|شەمای ئیستغڵالی ھەرەم لە ئەلبانیا|en|Pyramid schemes in Albania|lt=شەمای ئیستغڵالی ھەرەمی}} تەرخان کران کە بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن حکوومەتەوە پشتیوانی دەکران. شەمایەکە لە نێوان یەک لە شەش تا یەک لە سێی دانیشتووانی وڵاتەکەی گرتبۆوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Jarvis |یەکەم=Christopher |ساڵ=٢٠٠٠|ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2000/03/jarvis.htm |سەردێڕ=The Rise and Fall of the Albanian Pyramid Schemes |journal=Finance and Development |بەرگ=٣٧|issue=1 |پەڕەکان=١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٠٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20000510075306/http://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2000/03/jarvis.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bezemer |یەکەم=Dirk |ساڵ=٢٠٠١|سەردێڕ=Post-socialist Financial Fragility: The Case of Albania |journal=Cambridge Journal of Economics |بەرگ=٢٥|issue=1 |پەڕەکان=١–٢٥|doi=10.1093/cje/25.1.1 |jstor=23599718 |hdl=10419/85494 |hdl-access=free |ناونیشان=http://papers.tinbergen.nl/99045.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://papers.tinbergen.nl/99045.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سەرەڕای ئاگادارکردنەوەکانی {{بنز|سندووقی نێودەوڵەتیی پول|en|International Monetary Fund|lt=سندووقی نێودەوڵەتیی پول}}، {{بنز|سالی بەرانیشا|en|Sali Berisha|lt=سالی بەرانیشا}} بەرگری لە شەمایەکە کرد وەک کۆمپانیای وەبەرھێنانی گەورە، کە بووە ھۆی ئەوەی کەسانی زیاتر پارەکانیان بگوازنەوە و خانوو و ئاژەڵەکانیان بپڕۆشن بۆ ئەوەی بخرێتە ناو شەمایەکەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Musaraj |یەکەم=Smoki |ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=Tales from Albarado: The Materiality of Pyramid Schemes in Post-socialist Albania |journal=Cultural Anthropology |بەرگ=٢٦|issue=1 |پەڕەکان=٨٤–١١٠|doi=10.1111/j.1548-1360.2010.01081.x|doi-access=free}}</ref> شەمایەکان لە کۆتایی ساڵی ١٩٩٦دا دەستیان کرد بە داڕمان، کە بووە ھۆی ئەوەی زۆرێک لە وەبەرھێنەران پەیوەندی بە خۆپێشاندانی ھێمنانەی سەرەتایییەوە بکەن دژ بە حکوومەت، و داوای گەڕاندنەوەی پارەکانیان بکەن. خۆپێشاندانەکان لە شوباتی ١٩٩٧دا بوونە توندوتیژی کاتێک ھێزەکانی حکوومەت وەڵامیان دایەوە بە تەقەکردن لە خۆپێشاندەران. لە ئاداردا، پۆلیس و پاسەوانی کۆماری ڕایانکرد، و چەکخانەکانیان بە کراوەیی ھێشتەوە. ئەم چەکانە خێرا لەلایەن میلیشیا و گرووپە تاوانکارییەکانەوە بەتاڵ کران. {{بنز|ئاڵۆزیی شاریی ئەلبانی لە ١٩٩٧|en|1997 Albanian civil unrest|lt=جەنگی ناوخۆیی}} ئەنجامدراو بووە ھۆی شەپۆلێکی چۆڵکردنی ھاووڵاتیانی بێگانە و پەنابەران.<ref>For the most part, the [[Albanian diaspora|Albanian refugees]] emigrated to [[Albanians in Italy|Italy]], [[Albanian communities in Greece|Greece]], [[Albanians in Switzerland|Switzerland]], [[Albanians in Germany|Germany]], or North America.</ref> قەیرانەکە بووە ھۆی دەستلەکارکێشانەوەی ھەم {{بنز|ئەلێکساندەر مەکسی|en|Aleksandër Meksi|lt=ئەلێکساندەر مەکسی}} و ھەم {{بنز|سالی بەرانیشا|en|Sali Berisha|lt=سالی بەرانیشا}} لە پۆستەکانیان دوای ھەڵبژاردنی گشتی. لە نیسانی ١٩٩٧دا، {{بنز|ئۆپراسیۆنی ئالبا|en|Operation Alba|lt=ئۆپراسیۆنی ئالبا}}، ھێزێکی پاراستنی ئاشتیی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان بە سەرکردایەتیی ئیتاڵیا، چووە نێو ئەلبانیاوە بە دوو ئامانج: بۆ یارمەتیدان لە چۆڵکردنی بێگانەکان و دابینکردنی زەمینە بۆ ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان. ڕێکخراوی نێودەوڵەتیی سەرەکیی بەشداربوو بەشی {{بنز|کێشەی جەنگی ناوخۆیی ئەلبانیا لە ١٩٩٧#دەستوەردانی نێودەوڵەتی|en|Albanian civil war of 1997#International intervention|lt=چەند نەتەوەییی}} {{بنز|یەکێتیی ئەورووپای ڕۆژئاوا|en|Western European Union|lt=یەکێتیی ئەورووپای ڕۆژئاوا}} و {{بنز|پۆلیسی ئەلبانیا|en|Albanian Police|lt=پۆلیسی ئەلبانی}} بوو، کە لەگەڵ حکوومەتدا کاری کرد بۆ دووبارە ڕێکخستنەوەی {{بنز|سیستمی دادوەریی ئەلبانیا|en|Judicial system of Albania|lt=سیستمی دادوەری}} و لە ھەمان کاتدا پۆلیسی ئەلبانی. === سەردەمی ھاوچەرخ === [[File:2019-11-26_Mamurras,_Albania_M6.4_earthquake_shakemap_(USGS).jpg|thumb|upright|{{بنز|بوومەلەرزەی ئەلبانیا (٢٠١٩)|en|2019 Albania earthquake|lt=بوومەلەرزەی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}} بەھێزترین بوومەلەرزە بوو کە لە زیاتر لە چوار دەیەدا لە ئەلبانیای دا بێت.<ref>{{cite anss|Albania|2019|us70006d0m|M 6.4 – 16 km WSW of Mamurras, Albania|access-date=1 December 2019}}</ref>]] دوای کەوتنی سیستمی کۆمۆنیستی، ئەلبانیا ھەوڵی یەکگرتنەوەی لەگەڵ دامەزراوە یۆرۆ-ئەتلەنتیکییەکاندا دا. بە فەرمی لە ٢٨ی نیسانی ٢٠٠٩دا داواکاریی ئەندامێتیی لە {{بنز|یەکێتیی ئەورووپا|en|European Union|lt=یەکێتیی ئەورووپا}} پێشکەش کرد و لە ھەمان ساڵدا پەیوەندیی بە {{بنز|ناتۆ|en|NATO|lt=ناتۆوە}} کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[European Commission]] |سەردێڕ=Albania{{spaced ndash}}EU-Albania relations |ناونیشان=http://ec.europa.eu/enlargement/potential-candidate-countries/albania/eu_albania_relations_en.htm |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130626032053/http://ec.europa.eu/enlargement/potential-candidate-countries/albania/eu_albania_relations_en.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name = "Albania_Croatia_EU">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[NATO|North Atlantic Treaty Organization]] |سەردێڕ=Ceremony marks the accession of Albania and Croatia to NATO |ناونیشان=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_52902.htm |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230903225736/https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_52902.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە حوزەیرانی ٢٠١٤دا پێگەی کاندیدی یەکێتیی ئەورووپای پێ بەخشرا، لە کاتێکدا گفتوگۆکانی چوونەناوەوە بە یەکەم کۆنفرانسی نێوان حکوومەتەکان لە تەممووزی ٢٠٢٢دا دەستیان پێکرد.<ref name="EU CS">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=European Commission |سەردێڕ=EU candidate status for Albania |ناونیشان=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/MEMO_14_439 |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505211210/https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/MEMO_14_439 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name = "EUcouncil">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania |ناونیشان=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/albania/ |بڵاوکەرەوە=Council of the European Union |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> ئەلبانیا گفتوگۆکانی لەسەر پێڕستی بنەما بنەڕەتییەکان لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤دا کێشایەوە و، تا کۆتایی ساڵی ٢٠٢٥، سەرجەم پێڕستەکانی گفتوگۆی کردەوە، کە لەلایەن کۆمسیۆنی ئەورووپاوە وەک وەرچەرخانێکی گرنگ لە پرۆسەی چوونەناوەوەدا وەسف کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania |ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://enlargement.ec.europa.eu/countries/albania_en |بڵاوکەرەوە=European Commission |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Accession Conference with Albania: EU opens negotiations on the fundamentals cluster |ناونیشان=https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/international-ministerial-meetings/2024/10/15/ |بڵاوکەرەوە=Council of the European Union |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> {{بنز|ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەلبانیا (٢٠١٣)|en|2013 Albanian parliamentary election|lt=ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی ٢٠١٣ی ئەلبانیا}} کۆتایی بە ھەشت ساڵ دەسەڵاتی {{بنز|حزبی دیموکراتیی ئەلبانیا|en|Democratic Party of Albania|lt=حزبی دیموکرات}} لەژێر سەرکردایەتیی {{بنز|سالی بەرانیشا|en|Sali Berisha|lt=سالی بەرانیشادا}} ھێنا. {{بنز|حزبی سۆشیالیستیی ئەلبانیا|en|Socialist Party of Albania|lt=حزبی سۆشیالیست}}، بە سەرکردایەتیی {{بنز|ئێدی ڕاما|en|Edi Rama|lt=ئێدی ڕاما}}، ھەڵبژاردنەکەی وەک ھێزی سەرەکیی {{بنز|ھاوبەشیی بۆ ئەلبانیایەکی ئەورووپی|en|Alliance for a European Albania|lt=ھاوبەشیی بۆ ئەلبانیایەکی ئەورووپی}} بردەوە، لەگەڵ {{بنز|بزووتنەوەی سۆشیالیستی بۆ یەکگرتنەوە|en|Socialist Movement for Integration|lt=بزووتنەوەی سۆشیالیستی بۆ یەکگرتنەوە}} وەک ھاوبەشی ھاوپەیمانی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Albanian leader concedes defeat, soothes fears of poll dispute |ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-albania-election/albanian-leader-concedes-defeat-soothes-fears-of-poll-dispute-idUSBRE95P1BN20130626/ |ئیش=Reuters |ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Albania's new Socialist-led government targets economy, EU |ناونیشان=https://www.reuters.com/article/world/albanias-new-socialist-led-government-targets-economy-eu-idUSBRE98E0CH/ |ئیش=Reuters |ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> حکوومەتەکانی ڕاما چاکسازیی دادوەری، گۆڕانکاریی لە ئیدارەی گشتیدا، دووبارە ئاوەدانکردنەوەی شارەکان، بەدیجیتاڵکردنی خزمەتگوزارییە گشتییەکان، گەشەپێدانی گەشتوگوزار و چوونەناو یەکێتیی ئەورووپایان وەک لەپێشینە سەرەکییەکان بەرز کردەوە. پاکێجێکی گەورەی چاکسازیی دادپەروەری کە لە ساڵی ٢٠١٦دا پەسەند کرا، دامەزراوەی نوێی دروست کرد لەوانە {{بنز|پەیکەری تایبەت دژ بە گەندەڵی و تاوانی ڕێکخراو|en|Special Structure against Corruption and Organized Crime|lt=پەیکەری تایبەت دژ بە گەندەڵی و تاوانی ڕێکخراو}} (SPAK)، کە دواتر بووە ناوەندی دادگاییکردنی کەیسەکانی گەندەڵیی ئاستی بەرز و تاوانی ڕێکخراو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=OSCE Presence in Albania supports SPAK and Special Courts |ناونیشان=https://www.osce.org/presence-in-albania/556881 |بڵاوکەرەوە=OSCE |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> لە ھەمان کاتدا، خولی درێژخایەنی ڕاما زیاتر بووە بابەتێکی جێی گەنگەشە. حزبی سۆشیالیست لە ھەڵبژاردنە پەرلەمانییەکانی {{بنز|ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەلبانیا (٢٠١٧)|en|2017 Albanian parliamentary election|lt=٢٠١٧}}، {{بنز|ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەلبانیا (٢٠٢١)|en|2021 Albanian parliamentary election|lt=٢٠٢١}} و {{بنز|ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەلبانیا (٢٠٢٥)|en|2025 Albanian parliamentary election|lt=٢٠٢٥دا}} سەرکەوتنی بەدەستھێنا، کە ڕامای کردە یەکەم سەرۆک وەزیرانی ئەلبانی کە چوار خولی بەردەوام مسۆگەر بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Deutsche Welle]] |سەردێڕ=Albania: PM Edi Rama secures third term for Socialist Party |ناونیشان=https://www.dw.com/en/albania-pm-edi-rama-secures-third-term-for-socialist-party/a-57356202 |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210610072140/https://www.dw.com/en/albania-pm-edi-rama-secures-third-term-for-socialist-party/a-57356202 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Albania's Rama wins historic fourth term, opposition says vote stolen |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/europe/albanias-rama-on-brink-landslide-election-win-2025-05-13/ |ئیش=Reuters |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> باڵادەستیی ئەو ھاوکات بوو لەگەڵ ڕەخنەی بەردەوامی حزبەکانی ئۆپۆزسیۆن، کۆمەڵگەی مەدەنی و چاودێرە نێودەوڵەتییەکان لەسەر گەندەڵی، لاوازیی کۆنتڕۆڵ و ھاوسەنگی، دەستبەسەرداگرتنی دەوڵەت، پەستانی میدیایی و بەکارھێنانی سەرچاوەکانی دەوڵەت لە ھەڵبژاردنەکاندا. ڕێکخراوی {{بنز|فریدم ھاوس|en|Freedom House|lt=فریدم ھاوس}} ئەلبانیای وەک "بەشێک بە ئازاد" و وەک "ڕژێمێکی گواستنەوەیی یان ھێبریدی" پۆلێن کردووە، ھاوکات ئاماژەی بەوە داوە کە ھەڵبژاردنەکان کێبڕکێکارانەن بەڵام سیاسەت زۆر جەمسەربەندە، لە دەوری کەسایەتییە باڵادەستەکان ڕێکخراوە، و بەھۆی گەندەڵی و بەرتیلدانەوە کاریگەریی لەسەر دروست بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania: Freedom in the World 2026 Country Report |ناونیشان=https://freedomhouse.org/country/albania/freedom-world/2026 |بڵاوکەرەوە=Freedom House |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania: Country Profile |ناونیشان=https://freedomhouse.org/country/albania |بڵاوکەرەوە=Freedom House |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> ھەڵسەنگاندنی ''نەتەوەکان لە گواستنەوەدا''ی فریدم ھاوس حکومڕانیی نیشتمانیی ئەلبانیای وەک دیموکراتیک وەسف کردووە بەڵام ژێر دەسەڵاتی سیاسەتی حزبیی کڵاینتلیستی و کەسایەتییە تاکەکەسییەکان، و ڕایگەیاندووە کە ھەڵبژاردنەکان زۆرجار بە کڕینی دەنگ، دەستکاری، ساختەکاری و لایەنگری لە سنووردارکردنی بازنەکانی ھەڵبژاردندا شێوێنراون.<ref name="albanianationsin">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania: Nations in Transit 2024 Country Report |ناونیشان=https://freedomhouse.org/country/albania/nations-transit/2024 |بڵاوکەرەوە=Freedom House |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> شڵەژانی سەبارەت بە دەستبەسەرداگرتنی دەوڵەت ھەروەھا بووە بابەتی دووبارە لە ھەڵسەنگاندنەکانی ئەلبانیادا. لە ساڵی ٢٠٢١دا، {{بنز|شەفافیەتی نێودەوڵەتی|en|Transparency International|lt=شەفافیەتی نێودەوڵەتی}} و پەیمانگەی دیموکراسی و ناوەندگەرایی نووسراوی ''هەڵوەشاندنەوەی دەستبەسەرداگرتنی دەوڵەت لە ئەلبانیا''یان بڵاوکردەوە، کە ڕاپۆرتێک بوو پشکنینی بۆ کەیسەکانی گەندەڵیی گەورە و "یاسا دروستکراوەکان" لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە تا ٢٠٢٠ دەکرد. ڕاپۆرتەکە ڕایگەیاند کە میانیزمەکانی دەستبەسەرداگرتنی دەوڵەت لە ئەلبانیادا تۆڕە کڵاینتلیستییەکان، گەندەڵی لە دادوەریدا و یاساکانی دیزاینکراو بۆ سوودگەیاندن بە بەرژەوەندییە تایبەتە دیاریکراوەکان لەخۆ دەگرێت.<ref name="deconstructingstatecapture">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Deconstructing State Capture in Albania: An Examination of Grand Corruption Cases and Tailor-Made Laws from 2008 to 2020 |ناونیشان=https://www.transparency.org/en/publications/deconstructing-state-capture-in-albania-an-examination-of-grand-corruption-cases-and-tailor-made-laws-from-2008-to-2020 |بڵاوکەرەوە=Transparency International |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{cite report |title=Deconstructing State Capture in Albania: An Examination of Grand Corruption Cases and Tailor-Made Laws from 2008 to 2020 |url=https://idmalbania.org/wp-content/uploads/2021/11/2021_Report_DeconstructingStateCaptureAlbania_English.pdf |publisher=Institute for Democracy and Mediation / Transparency International |date=2021 |access-date=3 July 2026}}</ref> {{بنز|پێڕستی گۆڕانکاریی بێرتێلسمان|en|Bertelsmann Transformation Index|lt=پێڕستی گۆڕانکاریی بێرتێلسمان}} لە ساڵی ٢٠٢٦دا ڕایگەیاند کە تۆڕە سیاسی و ڕێوڕەسمییەکان بەردەوام بوون لە تێکدانی شایستەسالاری و پسپۆڕیی بیرۆکراسی، و لێکۆڵینەوەکانی گەندەڵیی ئاستی بەرز دەریانخستبوو کە ڕۆڵی تۆڕەکان گرێبەستەکان و سەرچاوەکانی دەوڵەتیان بەرەو ھاوبەشە سیاسییەکان، کۆمپانیا پەیوەندیدارەکان، ئەندامانی خێزان و تۆڕە تاوانکارییەکان لادابوو.<ref name="bti2026albania">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BTI 2026 Albania Country Report |ناونیشان=https://bti-project.org/en/reports/country-report/ALB |بڵاوکەرەوە=Bertelsmann Stiftung |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> تەواویەتیی ھەڵبژاردنەکان لە کاتی خولەکانی دواتری ڕامادا بە جێی کێشە مایەوە. {{بنز|نووسینگەی دەزگاکانی دیموکراتیک و مافەکانی مرۆڤی ڕێکخراوی ئاسایش و ھاوکاریی ئەورووپا|en|OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|lt=نووسینگەی دەزگاکانی دیموکراتیک و مافەکانی مرۆڤی ڕێکخراوی ئاسایش و ھاوکاریی ئەورووپا}} ڕایگەیاند کە {{بنز|ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەلبانیا (٢٠٢٥)|en|2025 Albanian parliamentary election|lt=ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی ٢٠٢٥}} کێبڕکێکارانە بوو و بە شێوازێکی پیشەیی بەڕێوەچوو، بەڵام لە ژینگەیەکی زۆر جەمسەربەنددا ڕووی دا و بەشداربووان لە بوارێکی یەکساندا نەبوون. ڕاپۆرتی کۆتایی ئاماژەی بە ڕاپۆرتەکانی ترساندن، خراپ بەکارھێنانی سەرچاوە گشتییەکان و پەستان لەسەر کارمەندانی گشتی کرد، کە دەرفەتە یەکسانەکانی تێکدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania parliamentary elections 2025: ODIHR final report |ناونیشان=https://odihr.osce.org/odihr/elections/albania/600169 |بڵاوکەرەوە=OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> ڕۆیتەرز ڕایگەیاند کە ھەڵمەتی ساڵی ٢٠٢٥ لەژێر باڵادەستیی بەڵێنی ڕاما بۆ مسۆگەرکردنی ئەندامێتی لە یەکێتیی ئەورووپا تا ساڵی ٢٠٣٠ و تۆمەتەکانی گەندەڵیی بەرفراواندا بوو، لە کاتێکدا ڕەخنەگران پێیان وابوو کە ئەو دەسەڵاتێکی زۆری کۆکردووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Albania's Rama seeks fourth term in election dominated by graft, EU membership |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/albanias-rama-seeks-fourth-term-election-dominated-by-graft-eu-membership-2025-05-08/ |ئیش=Reuters |ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> دوای ھەڵبژاردنەکە، ڕاما خولی چوارەمی خۆی لە ئەیلوولی ٢٠٢٥دا دەست پێکرد و ئەندامێتیی یەکێتیی ئەورووپای تا ساڵی ٢٠٣٠ وەک ئامانجی سەرەکیی خولەکەی ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Albania's Rama starts fourth term as PM, targets EU membership |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/albanias-rama-starts-fourth-term-pm-targets-eu-membership-2025-09-18/ |ئیش=Reuters |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> چەسپاندنی دەسەڵاتی ڕاما ھاوکات بوو لەگەڵ شەپۆلێک لە لێکۆڵینەوەکانی SPAK دژ بە کەسایەتییە ئاست بەرزەکان ھەم لە زۆرینەی فەرمانڕەوا و ھەم لە ئۆپۆزسیۆندا. سەرۆک وەزیرانی پێشوو سالی بەرانیشا لە ساڵی ٢٠٢٤دا بە تۆمەتی گەندەڵی سزادرا، سەرۆکی پێشوو {{بنز|ئیلیر مێتا|en|Ilir Meta|lt=ئیلیر مێتا}} دەستگیرکرا و دواتر لە کەیسێکی گەندەڵی و سپیکردنەوەی پولدا تۆمەتبار کرا، و سەرۆکی شارەوانیی تیرانا {{بنز|ئێریۆن ڤێلیای|en|Erion Veliaj|lt=ئێریۆن ڤێلیای}}، کە کەسایەتییەکی باڵای حزبی سۆشیالیست بوو، لە ساڵی ٢٠٢٥دا بە تۆمەتی گەندەڵی و سپیکردنەوەی پول ڕاگیرا، کە ئەویش ڕەتی کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Former Albanian PM Indicted for Corruption |ناونیشان=https://www.occrp.org/en/news/former-albanian-pm-indicted-for-corruption |ئیش=Organized Crime and Corruption Reporting Project |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Albanian ex-president Meta held on corruption charges |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/europe/albanias-ex-president-meta-detained-by-police-spokesman-says-2024-10-21/ |ئیش=Reuters |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=An Albanian court orders the capital's mayor into custody and accuses him of corruption |ناونیشان=https://apnews.com/article/98d0fa2e987eaf57b9e41123c832e8dc |ئیش=Associated Press |ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> جێگری سەرۆک وەزیران و وەزیری ژێرخان {{بنز|بێلیندا باڵووکو|en|Belinda Balluku|lt=بێلیندا باڵووکو}} دواتر لەسەر ئیدیعای تەندەری گشتی لێکۆڵینەوەی لەگەڵدا کرا، ئەنجامدانی کاری هەڵەی ڕەت کردەوە، و لەلایەن ڕاماوە لە شوباتی ٢٠٢٦دا دوورخرایەوە کاتێک کەیسەکە بەھێزتر بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Albanian PM fires deputy as corruption investigation heats up |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/albanian-pm-fires-deputy-corruption-investigation-heats-up-2026-02-26/ |ئیش=Reuters |ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> بەرپرسانی یەکێتیی ئەورووپا ستایشی کاری SPAKیان کرد وەک بنەمایەک بۆ چاکسازیی سەروەریی یاسا، ھاوکات ئاگادارییان دا کە پێشکەوتنی ئەلبانیا لە یەکێتیی ئەورووپادا بەستراوەتەوە بە سەربەخۆیی دادوەری و ئەنجامە باوەڕپێکراوەکانی دژەگەندەڵی.<ref name = albania2025Report>{{cite report |title=Albania 2025 Report |url=https://enlargement.ec.europa.eu/document/download/fe9138b7-90fe-4277-a12c-3a03f6d1957f_en?filename=albania-report-2025.pdf |publisher=European Commission |date=4 November 2025 |access-date=3 July 2026}}</ref> لە ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩دا، {{بنز|بوومەلەرزەی ئەلبانیا (٢٠١٩)|en|2019 Albania earthquake|lt=بوومەلەرزەیەک}} بە گوڕی ٦٫٤ لە سەرپێوەری {{بنز|پێوەری گوڕی مۆمێنت|en|Moment magnitude scale|lt=مۆمێنت}} لە ئەلبانیای دا، کە ناوەندەکەی نزیکەی {{convert|16|km|mi|0|abbr=on}} لە باکووری ڕۆژئاوای {{بنز|ماموراس|en|Mamurras|lt=ماموراس}} بوو.<ref>{{cite anss|Albania|2019|us70006d0m|M 6.4 – 16 km WSW of Mamurras, Albania|access-date=1 December 2019}}</ref> تەزینی بوومەلەرزەکە لە {{بنز|تیرانا|en|Tirana|lt=تیرانا}} و لە شوێنە دوورەکانی وەک {{بنز|تارانتۆ|en|Taranto|lt=تارانتۆ}} لە ئیتاڵیا، و {{بنز|بێلگراد|en|Belgrade|lt=بێلگراد}} لە سڕبیا ھەستی پێکرا، لە کاتێکدا ئەو ناوچانەی زۆرترین کاریگەرییان بەرکەوت {{بنز|دوورێس|en|Durrës|lt=دوورێس}} و {{بنز|کۆدێر-تومانە|en|Kodër-Thumanë|lt=کۆدێر-تومانە}} بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://earthquake-report.com/2019/11/26/very-strong-earthquake-albania-november-26-2019/ |سەردێڕ=Very Strong earthquake – Albania – November 26, 2019 |ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=Earthquake-Report |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128174146/https://earthquake-report.com/2019/11/26/very-strong-earthquake-albania-november-26-2019/ |ڕەوشی ناونیشان=usurped}}</ref> وەڵامدانەوەکە کۆمەککردنی مرۆیی لەلایەن {{بنز|دیاسپۆڕای ئەلبانی|en|Albanian diaspora|lt=دیاسپۆڕای ئەلبانی}} و چەندین حکوومەتی بێگانەی لەخۆ دەگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Exit News |سەردێڕ=Albanians Raise $13 Million in 3 Days for Earthquake Relief |ناونیشان=https://exit.al/en/2019/11/29/albanians-raise-13-million-in-3-days-for-earthquake-relief/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200803175535/https://exit.al/en/2019/11/29/albanians-raise-13-million-in-3-days-for-earthquake-relief/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> لە ٩ی ئاداری ٢٠٢٠دا، {{بنز|پەتای کۆڤید-١٩ لە ئەلبانیا|en|COVID-19 pandemic in Albania|lt=پەتای کۆڤید-١٩}} پشتڕاست کرایەوە کە بڵاوبووەتەوە بۆ ئەلبانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Ministry of Health and Social Protection]] |سەردێڕ=Ministria e Shëndetësisë: Konfirmohen dy rastet e para me koronavirusin e ri |ناونیشان=https://shendetesia.gov.al/ministria-e-shendetesise-konfirmohen-dy-rastet-e-para-me-koronavirusin-e-ri/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200723160112/https://shendetesia.gov.al/ministria-e-shendetesise-konfirmohen-dy-rastet-e-para-me-koronavirusin-e-ri/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا، خۆپێشاندانی گەورەی دژەحکوومەت کە بە {{بنز|شۆڕشی فلامینگۆ|en|Flamingo Revolution|lt=شۆڕشی فلامینگۆ}} ناسراون، سەریان ھەڵدا دوای ئەوەی پەرەپێدانی کەناراوە لوکسە پێشنیارکراوەکان لەسەر {{بنز|دوورگەی سازان|en|Sazan Island|lt=دوورگەی سازان}} و {{بنز|ناوچەی پارێزراوی ڤجۆسە-نارتا|en|Vjosa–Narta Protected Landscape|lt=نیمچەدوورگەی زڤێرنێس}}، لەوانەش پڕۆژەکانی پەیوەندیدار بە {{بنز|جارێد کۆشنەر|en|Jared Kushner|lt=جارێد کۆشنەرەوە}}، بوونە جێی سەرنجی خۆپێشاندانە ژینگەیی و دژەگەندەڵییەکان. خۆپێشاندەران حکوومەتەکەی ڕامایان تۆمەتبار کرد بە نەبوونی شەفافیەت، مەترسی بۆ سەر سیستمی ژینگەییی پارێزراو و شکستی لە چارەسەرکردنی گەندەڵی یان باشترکردنی خزمەتگوزارییە گشتییەکان.<ref name="albanianpoliceuse">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Albanian police use teargas to disperse anti-graft demonstrators |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/albanian-police-use-teargas-disperse-anti-graft-demonstrators-2026-07-02/ |ئیش=Reuters |ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref><ref name="albanianpoliceuse_1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Albanian police use tear gas and pepper spray as Tirana protest turns violent |ناونیشان=https://apnews.com/article/063288405ee82156e32e6bde500d0569 |ئیش=Associated Press |ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> خۆپێشاندانەکان، کە لە سەرەتادا سەرنجیان لەسەر پاراستنی ژینگە بوو، فراوان بوون بۆ داواکاریی بەرفراوانتر بۆ لێپرسینەوە لە حکوومەت، ھەڵبژاردنی پێشوەختە و دەستلەکارکێشانەوەی ڕاما. کەسایەتییەکانی پەرلەمانی ئەورووپاش ئاگادارییان دا کە پلانەکانی پەرەپێدانی کەناراوەکان دەکرێت کاریگەری لەسەر پرۆسەی چوونەناوی ئەلبانیا لە یەکێتیی ئەورووپا دابنێت ئەگەر لەگەڵ پابەندبوونە ژینگەیییەکان و پێوەرە دیموکراتییەکاندا ناکۆک بن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Albania warned EU accession at risk over Jared Kushner-backed resort plans |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2026/jul/01/albania-warned-eu-accession-at-risk-jared-kushner-resort-plans |ئیش=The Guardian |ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> == جوگرافیا == [[File:Valbona_nga_Kukaj.jpg|thumb|right|300px|{{بنز|ئەپڵەکانی ئەلبانیا|en|Albanian Alps|lt=ئەڵپەکانی ئەلبانیا}} درێژکراوە و لە ھەمان کاتدا بەرزترین بەشی {{بنز|ئەڵپەکانی دیناریک|en|Dinaric Alps|lt=ئەڵپەکانی دیناریکن}}.]] ئەلبانیا دەکەوێتە بەردەم {{بنز|دەریای ناوەڕاست|en|Mediterranean Sea|lt=دەریای ناوەڕاست}} لەسەر {{بنز|نیمچەدوورگەی بەڵکان|en|Balkan Peninsula|lt=نیمچەدوورگەی بەڵکان}} لە {{بنز|باشووری ئەورووپا|en|Southern Europe|lt=باشوور}} و {{بنز|باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا|en|Southeast Europe|lt=باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپادا}}، و ڕووبەرەکەی {{convert|28748|km2|0|abbr=on}}ە.<ref name="Albania pdf">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Eftimi |یەکەم=R. |سەردێڕ=Some Considerations on Seawater-freshwater Relationship in Albanian Coastal Area |ناونیشان=http://aguas.igme.es/igme/publica/tiac-02/ALBANIA-I.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200725011907/http://aguas.igme.es/igme/publica/tiac-02/ALBANIA-I.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|شوێن=Tirana}}</ref> لە ڕۆژئاواوە لەگەڵ {{بنز|دەریای ئادریاتیک|en|Adriatic Sea|lt=دەریای ئادریاتیک}}، لە باکووری ڕۆژئاواوە لەگەڵ {{بنز|شاخە ڕەش|en|Montenegro|lt=مۆنتینیگرۆ}}، لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ {{بنز|کۆسۆڤۆ|en|Kosovo|lt=کۆسۆڤۆ}}، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ {{بنز|مەقدۆنیای باکوور|en|North Macedonia|lt=مەقدۆنیای باکوور}}، لە باشوورەوە لەگەڵ {{بنز|یۆنان|en|Greece|lt=یۆنان}}، و لە باشووری ڕۆژئاواوە لەگەڵ {{بنز|دەریای یۆنیان|en|Ionian Sea|lt=دەریای یۆنیاندا}} سنووردارە. لە نێوان ھێڵەکانی پانیی {{بنز|پلەی ٤٢ی باکوور|en|42nd parallel north|lt=٤٢°}} و {{بنز|پلەی ٣٩ی باکوور|en|39th parallel north|lt=٣٩°ی باکوور}} و ھێڵەکانی درێژیی {{بنز|پلەی ٢١ی ڕۆژھەڵات|en|21st meridian east|lt=٢١°}} و {{بنز|پلەی ١٩ی ڕۆژھەڵات|en|19th meridian east|lt=١٩°ی ڕۆژھەڵاتدایە}}. پۆتانە جوگرافییەکان لەوانە {{بنز|ڤێرمۆش|en|Vërmosh|lt=ڤێرمۆش}} لە ٤٢° ٣٥' ٣٤"ی پانیی باکوور وەک باکووریترین خاڵ، {{بنز|کۆنیسپۆل|en|Konispol|lt=کۆنیسپۆل}} لە ٣٩° ٤٠' ٠"ی پانیی باکوور وەک باشووریترین خاڵ، {{بنز|دوورگەی سازان|en|Sazan Island|lt=سازان}} لە ١٩° ١٦' ٥٠"ی درێژیی ڕۆژھەڵات وەک ڕۆژئاواییترین خاڵ، و {{بنز|ڤێرنیک|en|Vërnik|lt=ڤێرنیک}} لە ٢١° ١' ٢٦"ی درێژیی ڕۆژھەڵات وەک ڕۆژھەڵاتیترین خاڵ لەخۆ دەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Institute of Statistics (Albania)|Instituti i Statistikës]] (INSTAT) |ناونیشان=http://www.instat.gov.al/graphics/doc/downloads/publikime/Tregues%20sipas%20qarqeve2006.pdf |سەردێڕ=Tregues Sipas Qarqeve Indicators by Prefectures |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110724163040/http://www.instat.gov.al/graphics/doc/downloads/publikime/Tregues%20sipas%20qarqeve2006.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> {{بنز|کۆراب|en|Mount Korab|lt=کێوی کۆراب}}، کە بەرزییەکەی {{convert|2764|m|ft|2|abbr=on}} {{بنز|مەتر لەسەر ئاستی دەریای ئادریاتیک|en|Metres above the Adriatic|lt=لە سەرووی ئادریاتیکەوەیە}}، بەرزترین خاڵە، لە کاتێکدا دەریای ناوەڕاست، لە {{convert|0|m|ft|2|abbr=on}}، نزمترین خاڵە. وڵاتەکە {{convert|148|km|mi|0|abbr=on}} لە ڕۆژھەڵاتەوە بۆ ڕۆژئاوا و نزیکەی {{convert|340|km|mi|0|abbr=on}} لە باکوورەوە بۆ باشوور درێژ دەبێتەوە. ئەلبانیا خاوەنی دیمەنێکی سروشتیی جۆراوجۆرە بە شاخ و گردەکانەوە کە خاکی وڵاتەکەیان لە ئاراستەی جیاوازدا بڕیوە. وڵاتەکە زێدی زنجیرە شاخە بەرفراوانەکانە، لەوانە {{بنز|ئەپڵەکانی ئەلبانیا|en|Albanian Alps|lt=ئەڵپەکانی ئەلبانیا}} لە باکوور، {{بنز|کۆراب|en|Korab Mountains|lt=شاخەکانی کۆراب}} لە ڕۆژھەڵات، {{بنز|پیندۆس|en|Pindus Mountains|lt=شاخەکانی پیندۆس}} لە باشووری ڕۆژھەڵات، {{بنز|شاخەکانی سیراونیان|en|Ceraunian Mountains|lt=شاخەکانی سیراونیان}} لە باشووری ڕۆژئاوا، و {{بنز|شاخەکانی سکاندەربێگ|en|Skanderbeg Mountains|lt=شاخەکانی سکاندەربێگ}} لە ناوەڕاستدا. لە باکووری ڕۆژئاوادا {{بنز|دەریاچەی ئیشکۆدرا|en|Lake of Shkodër|lt=دەریاچەی ئیشکۆدرا}} ھەیە، کە گەورەترین دەریاچەی باشووری ئەورووپایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Bolevich|یەکەم١=Maria|سەردێڕ=Largest lake in southern Europe under threat from "eco-resort"|ناونیشان=https://www.newscientist.com/article/2116873-largest-lake-in-southern-europe-under-threat-from-eco-resort/|وێبگە=New Scientist|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170104154915/https://www.newscientist.com/article/2116873-largest-lake-in-southern-europe-under-threat-from-eco-resort/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەرەو {{بنز|کەناراوەکانی دەریاچەی ئۆھرید لە ئەلبانیا|en|Albanian Ohrid Lake Coast|lt=باشووری ڕۆژھەڵات}} {{بنز|دەریاچەی ئۆھرید|en|Lake of Ohrid|lt=دەریاچەی ئۆھرید}} دەردەکەوێت، کە یەکێکە لە کۆنترین دەریاچە نەپچڕاوەکانی جیھان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Natural and Cultural Heritage of the Ohrid region|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/99|بڵاوکەرەوە=UNESCO|پەڕەکان=UNESCO|وتەگێڕانەوە=Situated on the shores of Lake Ohrid, the town of Ohrid is one of the oldest human settlements in Europe; Lake Ohrid is a superlative natural phenomenon, providing refuge for numerous endemic and relict freshwater species of flora and fauna dating from the tertiary period. As a deep and ancient lake of tectonic origin, Lake Ohrid has existed continuously for approximately two to three million years.|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171217090041/https://whc.unesco.org/en/list/99|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> باشوورتر، پاناییەکە دەریاچەی {{بنز|دەریاچەی پڕێسپا|en|Prespa Lake|lt=گەورە}} و {{بنز|دەریاچەی پڕێسپای بچووک|en|Small Prespa Lake|lt=بچووکی پڕێسپا}} لەخۆ دەگرێت، کە لە بەرزترین دەریاچەکانی بەڵکانن. ڕووبارەکان زیاتر لە ڕۆژھەڵاتەوە سەرچاوە دەگرن و دەڕژێنە ناو دەریای ئادریاتیک و یۆنیانەوە. درێژترین ڕووباری وڵاتەکە، کە لە دەمەوە تا سەرچاوەکەی دەپێورێت، ڕووباری {{بنز|ڕووباری درین|en|Drin River|lt=درین}}ە، کە لە یەکگرتنی دوو سەرچاوەکەیەوە، {{بنز|درینی ڕەش|en|Black Drin|lt=درینی ڕەش}} و {{بنز|درینی سپی|en|White Drin|lt=درینی سپی}} دەست پێ دەکات. گرنگییەکی تایبەت بۆ ڕووباری {{بنز|ڤجۆسە|en|Vjosë|lt=ڤجۆسە}} ھەیە، کە یەکێکە لە دوا سیستمی ڕووبارە گەورە دەستکاری‌نەکراوەکانی ئەورووپا. لە ئەلبانیادا {{بنز|ڕووپۆشی دارستانکان|en|forest cover|lt=ڕووپۆشی دارستان}} نزیکەی ٢٩٪ی کۆی ڕووبەری زەوییە، کە یەکسانە بە ٧٨٨,٩٠٠ ھێکتار دارستان لە ساڵی ٢٠٢٠دا، کە لە ٧٨٨,٨٠٠ ھێکتار لە ساڵی ١٩٩٠دا زیادی کردووە. لە دارستانە سروشتییە دووبارە ڕواوەکاندا ١١٪ وەک {{بنز|دارستانی سەرەتایی|en|primary forest|lt=دارستانی سەرەتایی}} ڕاگەیەندراوە (کە پێکھاتووە لە جۆرە دارە خۆجێییەکان بەبێ ھیچ ئاماژەیەکی ڕوونی چالاکیی مرۆڤ) و نزیکەی ٠٪ی ڕووبەری دارستانەکان لە ناوچە پارێزراوەکاندا دۆزرایەوە. بۆ ساڵی ٢٠١٥، ٩٧٪ی ڕووبەری دارستانەکان لەژێر {{بنز|موڵکایەتیی دەوڵەت|en|State ownership|lt=موڵکایەتیی گشتیدا}} بووە، ٣٪ لەژێر {{بنز|موڵکایەتیی تایبەت|en|Private property|lt=موڵکایەتیی تایبەتدا}} و ٠٪ بە موڵکایەتیی تر یان نەزانراو لێست کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/a6e225da-4a31-4e06-818d-ca3aeadfd635/content |سەردێڕ=Terms and Definitions FRA 2025 Forest Resources Assessment, Working Paper 194 |بڵاوکەرەوە=Food and Agriculture Organization of the United Nations |ساڵ=٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240911122341/https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/a6e225da-4a31-4e06-818d-ca3aeadfd635/content |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Global Forest Resources Assessment 2020, Albania |ناونیشان=https://fra-data.fao.org/assessments/fra/2020/ALB/home/overview |وێبگە=Food Agriculture Organization of the United Nations |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240911104726/https://fra-data.fao.org/assessments/fra/2020/ALB/home/overview/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === کەشوھەوا === [[File:Gjipe_beach,_Albania.JPG|thumb|right|{{بنز|جیپێ|en|Gjipe|lt=جیپێ}} لەسەر یەکگرتنی دەریای {{بنز|دەریای ئادریاتیک|en|Adriatic Sea|lt=ئادریاتیک}} و {{بنز|دەریای یۆنیان|en|Ionian Sea|lt=دەریای یۆنیان}} کەوتووە، لەسەر {{بنز|ریڤێرای ئەلبانی|en|Albanian Riviera|lt=ریڤێرای ئەلبانی}}.]] {{بنز|کەشوھەوای ئەلبانیا|en|climate of Albania|lt=کەشوھەوای ئەلبانیا}} ئاستێکی دیاری گۆڕانکاری و ھەمەجۆری پێشان دەدات بەھۆی جیاوازی لە ھێڵی پانی، درێژی و بەرزی لە ئاستی دەریادا.<ref name="climate"/><ref name="climate2"/> ئەلبانیا کەشوھەوای {{بنز|کەشوھەوای دەریای ناوەڕاست|en|Mediterranean climate|lt=دەریای ناوەڕاست}} و {{بنز|کەشوھەوای کیشوەری|en|Continental climate|lt=کیشوەری}} بەخۆیەوە دەبینێت، کە بە بوونی چوار وەرزی جیاواز دیاری کراوە.<ref name="climate1"/> بەپێی {{بنز|پۆلێنکردنی کەشوھەوای کۆپن|en|Köppen climate classification|lt=پۆلێنکردنی کۆپن}}، ئەلبانیا پێنج جۆری کەشوھەوای سەرەکی لەخۆ دەگرێت، کە لە دەریای ناوەڕاست و {{بنز|کەشوھەوای شێداری ژێر خولگەیی|en|Humid subtropical climate|lt=ژێر خولگەییی شێدارەوە}} لە نیوەی ڕۆژئاوادا تا دەکاتە {{بنز|کەشوھەوای زەریایی|en|Oceanic climate|lt=زەریایی}}، {{بنز|کەشوھەوای شێداری کیشوەری|en|Humid continental climate|lt=کیشوەریی شێدار}} و {{بنز|کەشوھەوای ژێر جەمسەری|en|Subarctic climate|lt=ژێر جەمسەری}} لە نیوەی ڕۆژھەڵاتی وڵاتەکەدا درێژ دەبێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=World Bank Group |سەردێڕ=Albania: Climate Change Overview |ناونیشان=https://climateknowledgeportal.worldbank.org/country/albania |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230708191821/https://climateknowledgeportal.worldbank.org/country/albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ناوچە کەناراوەکانی بە درێژایی دەریای {{بنز|کەناراوەکانی دەریای ئادریاتیک لە ئەلبانیا|en|Albanian Adriatic Sea Coast|lt=ئادریاتیک}} و {{بنز|کەناراوەکانی دەریای یۆنیان لە ئەلبانیا|en|Albanian Ionian Sea Coast|lt=یۆنیان}} لە ئەلبانیادا وەک گەرمترین ناوچەکان دەناسرێن، لە کاتێکدا ناوچەکانی باکوور و ڕۆژھەڵات کە {{بنز|ئەپڵەکانی ئەلبانیا|en|Albanian Alps|lt=ئەڵپەکانی ئەلبانیا}} و {{بنز|کۆراب|en|Korab Mountains|lt=شاخەکانی کۆراب}} دەگرنە خۆ وەک ساردترین ناوچەکانی وڵاتەکە دەناسرێن.<ref name="climate3"/> لە سەرانسەری ساڵدا، پلەی گەرمیی مانگانەی ناوەند گۆڕانکاریی بەسەردا دێت، کە لە {{convert|-1|°C|°F|lk=on}} لە مانگەکانی زستاندا تا دەکاتە {{convert|21.8|°C|°F|lk=off}} لە مانگەکانی ھاویندا. بە تایبەتی، بەرزترین پلەی گەرمیی تۆمارکراوی {{convert|43.9|°C|°F|lk=off}} لە {{بنز|کوچۆڤا|en|Kuçovë|lt=کوچۆڤا}} لە ١٨ی تەممووزی ١٩٧٣دا بینرا، لە کاتێکدا نزمترین پلەی گەرمیی {{convert|-29|°C|°F|lk=off}} لە شتیڵە، {{بنز|لیبراژد|en|Librazhd|lt=لیبراژد}} لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧دا تۆمار کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.chemicals.al/doc/profili_shqip.pdf|سەردێڕ=PERGATITJA E PROFILIT KOMBETAR SHQIPETAR PER TE VLERESUAR STRUKTUREN KOMBETARE NE MENAXHIMIN E KIMIKATEVE DHE ZBATIMIN E UDHEZIMEVE TE SAICM|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190411202329/http://www.chemicals.al/doc/profili_shqip.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://shqiptarja.com/aktualitet/2731/--8203-moti-regjistrohet-temperatura-rekord-ne-shqiperi---29-grade-ne-librazhd-396120.html|سەردێڕ=Moti, regjistrohet temperatura rekord në Shqipëri, – 29 gradë në Librazhd|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180304172653/https://shqiptarja.com/aktualitet/2731/--8203-moti-regjistrohet-temperatura-rekord-ne-shqiperi---29-grade-ne-librazhd-396120.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەلبانیا زۆربەی {{بنز|دابارین (کەشواھەوا)|en|precipitation (meteorology)|lt=دابارین}} لە مانگەکانی زستاندا بەدەست دێنێت و کەمتر لە مانگەکانی ھاویندا.<ref name="climate2"/> تێکڕای دابارین نزیکەی {{convert|1485|mm|in|abbr=off}}ە.<ref name="climate3"/> ناوەندی دابارینی ساڵانە لە نێوان {{convert|600|and|3000|mm|in|abbr=off}} دایە بەپێی شوێنی جوگرافی.<ref name="climate1"/> بەرزاییەکانی {{بنز|کێوەکانی باکووری ئەلبانیا|en|Northern Mountain Range (Albania)|lt=باکووری ڕۆژئاوا}} و {{بنز|کێوەکانی باشووری ئەلبانیا|en|Southern Mountain Range (Albania)|lt=باشووری ڕۆژھەڵات}} بڕی دابارینی چڕتر وەردەگرن، لە کاتێکدا بەرزاییەکانی {{بنز|کێوەکانی باکووری ئەلبانیا|en|Northern Mountain Range (Albania)|lt=باکووری ڕۆژھەڵات}} و {{بنز|کێوەکانی باشووری ئەلبانیا|en|Southern Mountain Range (Albania)|lt=باشووری ڕۆژئاوا}} ھەروەھا {{بنز|دەشتاییەکانی ڕۆژئاوا|en|Western Lowlands|lt=دەشتاییەکانی ڕۆژئاوا}} بڕی دیاریکراوتر وەردەگرن.<ref name="climate3">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Alban Kuriqi|سەردێڕ=Climate and climate change data for Albania|ناونیشان=http://drinkadria.fgg.uni-lj.si/externalapp/content/climate/FB11_CC_Albania_national.pdf|وێبگە=drinkadria.fgg.uni-lj.si|شوێن=Tirana|پەڕەکان=٣–٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171201043318/http://drinkadria.fgg.uni-lj.si/externalapp/content/climate/FB11_CC_Albania_national.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {{بنز|ئەپڵەکانی ئەلبانیا|en|Albanian Alps|lt=ئەڵپەکانی ئەلبانیا}} لەوپەڕی باکووری وڵاتەکەدا وەک نموونەی شێدارترین ناوچەکانی ئەورووپا ھەژمار دەکرێن، کە لانی کەم {{convert|3100|mm|1|abbr=on}} باران ساڵانە بەدەست دێنن.<ref name="climate3"/> چوار {{بنز|ڕووباری بەستەڵەکی|en|glacier|lt=ڕووباری بەستەڵەکی}} لەناو ئەم شاخانەدا لە بەرزیی ڕێژەییی نزمی {{convert|2000|m|ft}}دا دۆزرانەوە، کە زۆر دەگمەنە بۆ ھێڵی پانیی باشووری وەھا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|journal=Arctic, Antarctic, and Alpine Research |بەرگ=٤١|issue=4 |پەڕەکان=٤٥٥–٤٥٩|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|دوایین١=Hughes |یەکەم١=Philip D. |سەردێڕ=Twenty-first Century Glaciers and Climate in the Prokletije Mountains, Albania|doi=10.1657/1938-4246-41.4.455|bibcode=2009AAAR...41..455H |doi-access=free}}</ref> === ھەمەجۆریی زیندەیی === [[File:Golden_eagle_(13434882845).jpg|thumb|right|{{بنز|ھەڵۆی زێڕین|en|golden eagle|lt=ھەڵۆی زێڕین}} ھێمای نیشتمانی و ئاژەڵی نیشتمانیی ئەلبانیایە.]] وەک {{بنز|ناوچەی گەرمی ھەمەجۆریی زیندەیی|en|biodiversity hotspot|lt=شوێنێکی گەرمی ھەمەجۆریی زیندەیی}}، ئەلبانیا خاوەنی {{بنز|ھەمەجۆریی زیندەیی|en|biodiversity|lt=ھەمەجۆرییەکی زیندەییی}} زۆر دەوڵەمەند و جیاوازە بەھۆی شوێنی جوگرافیی لە ناوەڕاستی {{بنز|دەریای ناوەڕاست|en|Mediterranean Sea|lt=دەریای ناوەڕاست}} و ھەمەجۆریی گەورە لە مەرجەکانی {{بنز|کەشوھەوا|en|climatic|lt=کەشوھەوا}}، جیوۆلۆجی و {{بنز|ھایدرۆلۆجی|en|hydrological|lt=ھایدرۆلۆجیدا}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[BirdLife International]] |سەردێڕ=Mediterranean Basin Biodiversity Hotspot |ناونیشان=https://www.cepf.net/sites/default/files/mediterranean-basin-2017-ecosystem-profile-english_0.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200730213136/https://www.cepf.net/sites/default/files/mediterranean-basin-2017-ecosystem-profile-english_0.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[National Agency of Protected Areas (Albania)|National Agency of Protected Areas]] |سەردێڕ=Biodiversity in Albania |ناونیشان=https://macfungi.webs.com/Fungi-Albanici/Report%20on%20National%20Situation%20of%20Biodiversity%20in%20Albania.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200730213513/https://macfungi.webs.com/Fungi-Albanici/Report%20on%20National%20Situation%20of%20Biodiversity%20in%20Albania.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> بەھۆی دوورییەوە، شاخ و گردەکانی ئەلبانیا خاوەنی دارستان، دار و گیان کە زۆر گرنگن بۆ ژیانی کۆمەڵێک ئاژەڵی جۆراوجۆر، لەنێویاندا بۆ دوو لە {{بنز|جۆرەکانی لەژێر مەترسیی لەناوچووندان|en|endangered species|lt=جۆرە لەژێر مەترسییەکاندا لەناوچووەکانی}} وڵاتەکە، {{بنز|وشکیی بەڵکان|en|Balkan lynx|lt=وشک}} و {{بنز|ورچی قاوەیی|en|brown bear|lt=ورچی قاوەیی}}، ھەروەھا {{بنز|پشیلەی کێوی|en|wildcat|lt=پشیلەی کێوی}}، {{بنز|گورگی خۆڵەمێشی|en|grey wolf|lt=گورگی خۆڵەمێشی}}، {{بنز|ڕێوی سەرخۆڵ|en|red fox|lt=ڕێوی سوور}}، {{بنز|چەقاڵی زێڕین|en|golden jackal|lt=چەقاڵی زێڕین}}، {{بنز|سیسڕەی میسری|en|Egyptian vulture|lt=سیسڕەی میسری}} و {{بنز|ھەڵۆی زێڕین|en|golden eagle|lt=ھەڵۆی زێڕین}}، کە ئەمەی دوایییان ئاژەڵی نیشتمانیی وڵاتەکەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Ministry of Tourism and Environment (Albania)|Ministry of Tourism and Environment]] |سەردێڕ=Fifth National Report of Albania to the United Nations Convention on Biological Diversity (CBD) |ناونیشان=https://www.cbd.int/doc/world/al/al-nr-05-en.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.cbd.int/doc/world/al/al-nr-05-en.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|پەڕە=٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=UNECE|سەردێڕ=Albania Environmental Performance Reviews|ناونیشان=http://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/epr/epr_studies/AlbaniaII.pdf|وێبگە=unece.org|پەڕە=١٤١|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140227090205/http://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/epr/epr_studies/AlbaniaII.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=On the status and distribution of the large carnivores (Mammalia: Carnivora) in Albania |ناونیشان=http://www.catsg.org/balkanlynx/07_library/7_2_publications/Pdfs/Bego_2000_Status_and_distribution_of_large_carnivores_in_Albania.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.catsg.org/balkanlynx/07_library/7_2_publications/Pdfs/Bego_2000_Status_and_distribution_of_large_carnivores_in_Albania.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|شوێن=Tirana |پەڕە=٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Die potentielle Verbreitung der Wildkatze (Felis silvestris silvestris) in Österreich als Entscheidungsgrundlage für weitere Schutzmaßnahmen |ناونیشان=https://www.wildkatze-in-oesterreich.at/pages_file/de/62/Habitateignung-Felis-silvestris-silvestris-Da-sarah-friembichler.pdf |وێبگە=wildkatze-in-oesterreich.at |شوێن=Salzburg |پەڕە=١٩|زمان=de |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180909073952/https://www.wildkatze-in-oesterreich.at/pages_file/de/62/Habitateignung-Felis-silvestris-silvestris-Da-sarah-friembichler.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەمە ڕووبارەکان، زۆنگاوەکان و دەریاچەکان گرنگییەکی نائاسایییان ھەیە بۆ {{بنز|فلامینگۆی گەورە|en|greater flamingo|lt=فلامینگۆی گەورە}}، {{بنز|قازەقوڕتکی بچووک|en|pygmy cormorant|lt=قازەقوڕتکی بچووک}} و بالندەی زۆر دەگمەن و ڕەنگە ئایکۆنیترین بالندەی وڵاتەکە، {{بنز|پێلیکانی دالماتیا|en|dalmatian pelican|lt=پێلیکانی دالماتیا}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Protection and Preservation of Natural Environment in Albania|سەردێڕ=Albanian Nature|ناونیشان=http://www.ppnea.org/albanian_nature.html|وێبگە=ppnea.org |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180831152920/http://ppnea.org/albanian_nature.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> گرنگییەکی تایبەتیان ھەیە {{بنز|فۆکی ڕەبەنانی دەریای ناوەڕاست|en|Mediterranean monk seal|lt=فۆکی ڕەبەنانی دەریای ناوەڕاست}}، {{بنز|کیسەڵە دەریایییەکەی لۆگەڕھێد|en|loggerhead sea turtle|lt=کیسەڵی دەریاییی لۆگەڕھێد}} و {{بنز|کیسەڵی دەریاییی سەوز|en|green sea turtle|lt=کیسەڵی دەریاییی سەوز}} کە ھێلانە لەسەر ئاوە کەناراوەکان و شۆڕەکان دەکەن. لە ڕووی {{بنز|جوگرافیای ڕووەکناسی|en|phytogeography|lt=جوگرافیای ڕووەکناسییەوە}}، ئەلبانیا بەشێکە لە {{بنز|شانشینی بۆریال|en|Boreal Kingdom|lt=شانشینی بۆریال}} و بە تایبەتی لەناو پارێزگای ئیلیریی {{بنز|ناوچەی سێرکۆمبۆریال|en|Circumboreal Region|lt=سێرکۆمبۆریال}} و {{بنز|حەوزی دەریای ناوەڕاست|en|Mediterranean Basin|lt=ناوچەی دەریای ناوەڕاستدا}} درێژ دەبێتەوە. خاکەکەی دەکرێت دابەش بکرێت بۆ چوار {{بنز|ناوچەی ئێکۆڵۆژی|en|ecoregion|lt=ناوچەی ئێکۆڵۆژیی}} وشکانیی {{بنز|پەڵەی پالێئارکتیک|en|Palearctic realm|lt=پەڵەی پالێئارکتیک}} واتە لەناو {{بنز|دارستانە ڕووەکوەریوەکانی ئیلیریا|en|Illyrian deciduous forests|lt=دارستانە ڕووەکوەریوەکانی ئیلیریا}}، {{بنز|دارستانە تێکەڵاوەکانی بەڵکان|en|Balkan mixed forests|lt=دارستانە تێکەڵاوەکانی بەڵکان}}، {{بنز|دارستانە تێکەڵاوەکانی شاخەکانی پیندۆس|en|Pindus Mountains mixed forests|lt=دارستانە تێکەڵاوەکانی شاخەکانی پیندۆس}} و {{بنز|دارستانە تێکەڵاوەکانی شاخەکانی دیناریک|en|Dinaric Mountains mixed forests|lt=دارستانە تێکەڵاوەکانی شاخەکانی دیناریک}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=NaturAL|سەردێڕ=Albania towards NATURA 2000|ناونیشان=http://www.natura.al/page.php?lang=en&section=albaniatowardsn2000|وێبگە=natura.al|شوێن=Tirana|پەڕە=١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170311223347/http://www.natura.al/page.php?lang=en&section=albaniatowardsn2000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The National Parks of Albania The fifteen national parks in Albania encompass an area of 210,668.48 hectares which accounts for about 3.65% of the overall territory of the country.|ناونیشان=http://www.worldatlas.com/articles/the-national-parks-of-albania-protecting-the-natural-treasures-of-the-country.html|وێبگە=worldatlas.com|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وتەگێڕانەوە=The territory of Albania can be divided into four ecoregions: Dinaric Alpine (mixed forests in the far north). Balcanic (mixed forest in the north-east). Pindus mountain (mixed forests covering the central and southeast mountains). Illyrian deciduous (forest covering the rest of the country).|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180913223325/https://www.worldatlas.com/articles/the-national-parks-of-albania-protecting-the-natural-treasures-of-the-country.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> نزیکەی ٣,٥٠٠ جۆری جیاوازی ڕووەک لە ئەلبانیادا دۆزرابوونەتەوە کە زیاتر ئاماژەن بۆ تایبەتمەندیی {{بنز|دەریای ناوەڕاست|en|Mediterranean|lt=دەریای ناوەڕاست}} و {{بنز|ئۆراسیای|en|Eurasia|lt=ئۆراسیا}}. وڵاتەکە نەریتی زیندووی بەکارھێنانی گیا و دەرمانی پەیڕەو دەکات. لانی کەم ٣٠٠ ڕووەک کە لە ناوخۆدا دەڕوێن لە ئامادەکردنی گیا و دەرماندا بەکار دەھێنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Ministry of Environment |سەردێڕ=Gap Analysis for Nature Protection Legal Acts on Wild Fauna Conservation and Hunting (Albania) |ناونیشان=https://www.al.undp.org/content/dam/albania/docs/FINAL%20GAP.pdf |وێبگە=al.undp.org |پەڕەکان=٨٦–٩٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181014204539/https://www.al.undp.org/content/dam/albania/docs/FINAL%20GAP.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|بەستەری نووسەر=Ministry of Environment (Albania)}}</ref> دارەکانی ناو دارستانەکان بە پلەی یەکەم {{بنز|سنۆبەر|en|fir|lt=سنۆبەر}}، {{بنز|بەڕوو|en|oak|lt=بەڕوو}}، {{بنز|ڕاش|en|beech|lt=ڕاش}} و {{بنز|کاج|en|pine|lt=کاجن}}. === پاراستنی ژینگە === [[File:Ksamill-1.jpg|thumb|right|{{بنز|دوورگە بچووکەکانی کسامیل|en|islets of Ksamil|lt=دوورگە بچووکەکانی کسامیل}} لە {{بنز|پارکی نیشتمانیی بوترینت|en|Butrint National Park|lt=پارکی نیشتمانیی بوترینتدان}}.]] ئەلبانیا بەشداربوویەکی چالاکی چەندین ڕێککەوتننامە و کۆنفرانسی نێودەوڵەتی بووە بە ئامانجی بەھێزکردنی پابەندبوونی خۆی بۆ پاراستن و بەڕێوەبردنی بەردەوامی ھەمەجۆریی زیندەیی. لە ساڵی ١٩٩٤ەوە، وڵاتەکە لایەنێکە لە {{بنز|پەیماننامەی ھەمەجۆریی زیندەیی|en|Convention on Biological Diversity|lt=پەیماننامەی ھەمەجۆریی زیندەیی}} (CBD) و {{بنز|پڕۆتۆکۆلی کارتاگینا لەسەر سەلامەتیی زیندەیی|en|Cartagena Protocol on Biosafety|lt=پڕۆتۆکۆلەکانی کارتاگینا}} و {{بنز|پڕۆتۆکۆلی ناگۆیا|en|Nagoya Protocol|lt=ناگۆیا}}ی پەیوەندیدار.<ref name="CBD">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Convention on Biological Diversity]] (CBD) |سەردێڕ=Country Profiles: Albania{{spaced ndash}}Main Details |ناونیشان=https://www.cbd.int/countries/profile/?country=al#:~:text=In%20Albania%2C%203%2C200%20taxa%20of,are%20endemic%20to%20the%20country. |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230904154959/https://www.cbd.int/countries/profile/?country=al |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بۆ ڕاگرتنی ئەم پابەندبوونانە، ستراتیژی و پلانێکی کاری گشتگیری {{بنز|پلانی کاری ھەمەجۆریی زیندەیی|en|Biodiversity action plan|lt=نیشتمانیی بۆ ھەمەجۆریی زیندەیی}} (NBSAP) پەرەپێداوە و جێبەجێی کردووە.<ref name="CBD"/> سەرەڕای ئەوەش، ئەلبانیا ھاوبەشییەکی لەگەڵ {{بنز|یەکێتیی نێودەوڵەتی بۆ پاراستنی سروشت|en|International Union for Conservation of Nature|lt=یەکێتیی نێودەوڵەتی بۆ پاراستنی سروشتدا}} (IUCN) دامەزراندووە، کە ھەوڵەکانی پاراستنی لەسەر ئاستی نیشتمانی و نێودەوڵەتی پێشخستووە. بە ڕێنمایی IUCN، وڵاتەکە پێشکەوتنی بەرچاوی بەدەستھێناوە لە دامەزراندنی {{بنز|ناوچەی پارێزراو|en|protected area|lt=ناوچە پارێزراوەکاندا}} لەناو سنوورەکانیدا، کە ١٢ {{بنز|پارکی نیشتمانی|en|national park|lt=پارکی نیشتمانی}} لەخۆ دەگرێت لەوانە {{بنز|پارکی نیشتمانیی بوترینت|en|Butrint National Park|lt=بوترینت}}، {{بنز|پارکی دەریاییی کارابورون-سازان|en|Karaburun-Sazan Marine Park|lt=کارابورون-سازان}}، {{بنز|پارکی نیشتمانیی ڵۆگارا|en|Llogara National Park|lt=ڵۆگارا}}، {{بنز|پارکی نیشتمانیی پڕێسپا (ئەلبانیا)|en|Prespa National Park (Albania)|lt=پڕێسپا}} و {{بنز|پارکی نیشتمانیی ڕووباری کێویی ڤجۆسە|en|Vjosa Wild River National Park|lt=ڤجۆسە}}.<ref name="New NP">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Për miratimin e ndryshimit të statusit dhe të sipërfaqes së ekosistemeve natyrore park kombëtar (kategoria ii) të zonave të mbrojtura mjedisore |ناونیشان=https://qbz.gov.al/alfresco/api/-default-/public/alfresco/versions/1/nodes/9bdebcfb-5b0f-4d93-9854-5183906bd793/content?attachment=true&alf_ticket=TICKET_e8d425ce36bd2eaf13017ada30e7b7e30a4a8a93 |journal=[[Official Publishing Center (Albania)|Qendra e Botimeve Zyrtare]] |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230922122722/https://qbz.gov.al/alfresco/api/-default-/public/alfresco/versions/1/nodes/9bdebcfb-5b0f-4d93-9854-5183906bd793/content?attachment=true&alf_ticket=TICKET_e8d425ce36bd2eaf13017ada30e7b7e30a4a8a93 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەک ئیمزاکەرێکی {{بنز|پەیماننامەی ڕامسار|en|Ramsar Convention|lt=پەیماننامەی ڕامسار}}، ئەلبانیا دانپێدانانی تایبەتی بە بەخشیوە بە چوار زۆنگاو، و وەک زۆنگاوی خاوەن گرنگیی نێودەوڵەتیی دیاری کردوون، لەوانە {{بنز|بۆنا (دەریای ئادریاتیک)|en|Buna (Adriatic Sea)|lt=بۆنا}}-{{بنز|دەریاچەی ئیشکۆدرا|en|Lake Skadar|lt=ئیشکۆدرا}}، {{بنز|گۆلاوی بوترینت|en|Butrint Lagoon|lt=بوترینت}}، {{بنز|گۆلاوی کاراڤاستا|en|Karavasta Lagoon|lt=کاراڤاستا}} و {{بنز|دەریاچەی پڕێسپا|en|Lake Prespa|lt=پڕێسپا}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Ramsar Convention]] |سەردێڕ=Annotated List of Wetlands of International Importance: Albania |ناونیشان=https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Albania.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230904155518/https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Albania.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پابەندبوونی وڵاتەکە بۆ پاراستن زیاتر بۆ ناو کایەی {{بنز|یونسکۆ|en|UNESCO|lt=یونسکۆ}} لە {{بنز|تۆڕی جیھانیی یەدەگە سەرچاوەیییەکان|en|World Network of Biosphere Reserves|lt=تۆڕی جیھانیی یەدەگە ژینگەیییەکاندا}} درێژ دەبێتەوە، کە لە چوارچێوەی {{بنز|بەرنامەی مرۆڤ و زیندەوەران|en|Man and the Biosphere Programme|lt=بەرنامەی مرۆڤ و زیندەوەراندا}} کار دەکات، کە ئەمەش بە بەشداربوونی لە {{بنز|یەدەگی زیندەییی نێوان سنوورەکانی ئۆھرید-پڕێسپا|en|Ohrid-Prespa Transboundary Biosphere Reserve|lt=یەدەگی زیندەییی نێوان سنوورەکانی ئۆھرید-پڕێسپادا}} سەلمێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) |سەردێڕ=Ohrid-Prespa Transboundary Biosphere Reserve, Albania/North Macedonia |ناونیشان=https://en.unesco.org/biosphere/eu-na/ohrid-prespa |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230904155725/https://en.unesco.org/biosphere/eu-na/ohrid-prespa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Euronatur |سەردێڕ=Prespa-Ohrid region: Ancient lakes and undiscovered mountain ranges |ناونیشان=https://www.euronatur.org/en/what-we-do/project-areas/project-areas-a-z/balkan-green-belt/projects/prespa-ohrid-region/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210920142057/https://www.euronatur.org/en/what-we-do/project-areas/project-areas-a-z/balkan-green-belt/projects/prespa-ohrid-region/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، ئەلبانیا میوانداریی دوو شوێنی سروشتیی {{بنز|شوێنی کەلەپووری جیھانی|en|World Heritage Site|lt=کەلەپووری جیھانی}} دەکات، کە ناوچەی ئۆھرید و ھەردوو {{بنز|ڕووباری گاشی|en|Gashi River|lt=ڕووباری گاشی}} و {{بنز|ڕایجکە|en|Rrajce|lt=ڕایجکە}} وەک بەشێک لە {{بنز|دارستانە کۆنەکانی ڕاشی کاپاتیا و ناوچەکانی تری ئەورووپا|en|Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe|lt=دارستانە کۆنەکانی ڕاشی کاپاتیا و ناوچەکانی تری ئەورووپا}} لەخۆ دەگرێت.<ref name="Ancient Primeval Beech Forests">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organisation (UNESCO) |سەردێڕ=Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe |ناونیشان=http://whc.unesco.org/en/list/1133 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210912222952/http://whc.unesco.org/en/list/1133 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ==== ناوچە پارێزراوەکان ==== [[File:A fishermen house in Karavasta Lagoon (Divjakë-Karavasta National Park).jpg|thumb|{{بنز|گۆلاوی کاراڤاستا|en|lagoon of Karavasta|lt=گۆلاوی کاراڤاستا}} لەناو {{بنز|پارکی نیشتمانیی دیڤجاکە-کاراڤاستا|en|Divjakë-Karavasta National Park|lt=پارکی نیشتمانیی دیڤجاکە-کاراڤاستا}}]] {{بنز|ناوچە پارێزراوەکانی ئەلبانیا|en|protected areas of Albania|lt=ناوچە پارێزراوەکانی ئەلبانیا}} ئەو ناوچانەن کە لەلایەن {{بنز|حکوومەتی ئەلبانیا|en|Albanian government|lt=حکوومەتی ئەلبانیایەوە}} دیاری دەکرێن و بەڕێوە دەبرێن. ١٢ {{بنز|پارکی نیشتمانی|en|national park|lt=پارکی نیشتمانی}}، ٤ {{بنز|شوێنی ڕامسار|en|ramsar site|lt=شوێنی ڕامسار}}، ١ {{بنز|یەدەگی زیندەیی|en|biosphere reserve|lt=یەدەگی زیندەیی}} و ٧٨٦ جۆری تری یەدەگی پاراستن لە ئەلبانیادا ھەن.<ref name="New NP"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Shumka |یەکەم=Spase |بڵاوکەرەوە=[[United Nations Development Programme]] (UNDP) |سەردێڕ=Albania's Biodiversity and Protected Areas An Executive Summary |ناونیشان=https://www.undp.org/content/dam/albania/docs/short_report_design.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726213843/https://www.undp.org/content/dam/albania/docs/short_report_design.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> کەوتبووە باکوورەوە، پارکی نیشتمانیی ئەڵپەکانی ئەلبانیا، کە {{بنز|پارکی نیشتمانیی تێت|en|Theth National Park|lt=پارکی نیشتمانیی پێشووی تێت}} و {{بنز|پارکی نیشتمانیی دۆڵی ڤالبۆنا|en|Valbonë Valley National Park|lt=پارکی نیشتمانیی دۆڵی ڤالبۆنا}}ی لەخۆ دەگرت، لەناو لووتکە بەرزەکانی {{بنز|ئەپڵەکانی ئەلبانیا|en|Accursed Mountains|lt=ئەڵپەکانی ئەلبانیادا}} دەورە دراوە. لە ڕۆژھەڵاتدا، بەشێک لە شاخە سەختەکانی {{بنز|کۆراب|en|Korab|lt=کۆراب}}، {{بنز|نەمێرچکە|en|Nemërçka|lt=نەمێرچکە}} و {{بنز|شێبێنیک|en|Shebenik|lt=شێبێنیک}} لەناو سنوورەکانی {{بنز|پارکی نیشتمانیی سنۆبەری ھۆتۆڤە-دانگێڵی|en|Fir of Hotovë-Dangëlli National Park|lt=پارکی نیشتمانیی سنۆبەری ھۆتۆڤە-دانگێڵی}}، {{بنز|پارکی نیشتمانیی شێبێنیک|en|Shebenik National Park|lt=پارکی نیشتمانیی شێبێنیک}} و {{بنز|پارکی نیشتمانیی پڕێسپا (ئەلبانیا)|en|Prespa National Park (Albania)|lt=پارکی نیشتمانیی پڕێسپادا}} پارێزراون، کە ئەمەی دوایییان بەشی ئەلبانیا لە دەریاچەی {{بنز|دەریاچەی پڕێسپا|en|Prespa Lake|lt=گەورە}} و {{بنز|دەریاچەی پڕێسپای بچووک|en|Small Prespa Lake|lt=بچووکی پڕێسپا}} لەخۆ دەگرێت. بەرەو باشوور، {{بنز|شاخەکانی سیراونیان|en|Ceraunian Mountains|lt=شاخەکانی سیراونیان}} دیاریی {{بنز|کەناراوەکانی دەریای یۆنیان لە ئەلبانیا|en|Albanian Ionian Sea Coast|lt=کەناراوەکانی دەریای یۆنیان}} دەکەن، و دیمەنی سروشتیی {{بنز|پارکی نیشتمانیی ڵۆگارا|en|Llogara National Park|lt=پارکی نیشتمانیی ڵۆگارا}} دروست دەکەن، کە درێژ دەبێتەوە بۆ ناو {{بنز|نیمچەدوورگەی کارابورون، ئەلبانیا|en|Karaburun Peninsula, Albania|lt=نیمچەدوورگەی کارابورون}}، و {{بنز|پارکی دەریاییی کارابورون-سازان|en|Karaburun-Sazan Marine Park|lt=پارکی دەریاییی کارابورون-سازان}} پێکھێنێت. باشوورتر {{بنز|پارکی نیشتمانیی بوترینت|en|Butrint National Park|lt=پارکی نیشتمانیی بوترینت}} کەوتووە، کە دەست دەگرێت بەسەر نیمچەدوورگەیەکدا کە بە دەریاچەی بوترینت و {{بنز|کەناڵی ڤیڤاری|en|Channel of Vivari|lt=کەناڵی ڤیڤاری}} دەورە دراوە. لە ڕۆژئاواوە، بە درێژایی {{بنز|کەناراوەکانی دەریای ئادریاتیک لە ئەلبانیا|en|Albanian Adriatic Sea Coast|lt=کەناراوەکانی دەریای ئادریاتیک}}، {{بنز|پارکی نیشتمانیی دیڤجاکە-کاراڤاستا|en|Divjakë-Karavasta National Park|lt=پارکی نیشتمانیی دیڤجاکە-کاراڤاستا}} شانازی بە {{بنز|گۆلاوی کاراڤاستا|en|Lagoon of Karavasta|lt=گۆلاوی بەرفراوانی کاراڤاستاوە}} دەکات، کە یەکێکە لە گەورەترین سیستمەکانی گۆلاو لە دەریای ناوەڕاستدا. بە دیاریکراوی، یەکەم پارکی نیشتمانیی ڕووباری کێوی لە ئەورووپا، {{بنز|پارکی نیشتمانیی ڕووباری کێویی ڤجۆسە|en|Vjosa Wild River National Park|lt=پارکی نیشتمانیی ڤجۆسە}}، پارێزگاری لە {{بنز|ڤجۆسە|en|Vjosa|lt=ڕووباری ڤجۆسە}} و لقە سەرەکییەکانی دەکات، کە لە شاخەکانی {{بنز|پیندۆس|en|Pindus|lt=پیندۆسەوە}} سەرچاوە دەگرێت و دەڕژێتە ناو دەریای ئادریاتیکەوە. {{بنز|پارکی نیشتمانیی کێوی دایتی|en|Dajti Mountain National Park|lt=پارکی نیشتمانیی کێوی دایتی}}، {{بنز|پارکی نیشتمانیی کێوی ڵورە-دێجە|en|Lurë-Dejë Mountain National Park|lt=پارکی نیشتمانیی کێوی ڵورە-دێجە}} و {{بنز|پارکی نیشتمانیی کێوی تۆمۆر|en|Tomorr Mountain National Park|lt=پارکی نیشتمانیی کێوی تۆمۆر}} پارێزگاری لە زەوییە شاخاوییەکانی ناوەڕاستی ئەلبانیا دەکەن، لەوانە شاخەکانی {{بنز|تۆمۆر|en|Tomorr|lt=تۆمۆر}} و {{بنز|شاخەکانی سکاندەربێگ|en|Skanderbeg Mountains|lt=سکاندەربێگ}}. ==== کێشە ژینگەیییەکان ==== [[File:Show Your Stripes change in temperature graphic for All of Albania with bars with labels.png|thumb|گۆڕانی پلەی گەرمی لە ئەلبانیا. ھەر ھێڵێک نوێنەرایەتیی پلەی گەرمیی ساڵێک دەکات.]] کێشە ژینگەیییەکان لە ئەلبانیادا بە دیاریکراوی {{بنز|پیسبوونی ھەوا|en|Air pollution|lt=پیسبوونی ھەوا}} و {{بنز|پیسبوونی ئاو|en|water pollution|lt=ئاو}}، کاریگەرییەکانی {{بنز|گۆڕانی کەشواھەوا لە ئەلبانیا|en|Climate change in Albania|lt=گۆڕانی کەشوھەوا}}، کەموکوڕییەکانی {{بنز|بەڕێوەبردنی خاشاک|en|waste management|lt=بەڕێوەبردنی خاشاک}}، {{بنز|بایۆلۆجیی پاراستن|en|Conservation biology|lt=لەدەستدانی ھەمەجۆریی زیندەیی}} و پێویستیی دەستبەجێ بۆ {{بنز|پاراستنی سروشت|en|nature conservation|lt=پاراستنی سروشت}} لەخۆ دەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Sida's Helpdesk for Environment and Climate Change (SLU) |سەردێڕ=Albania Environment and Climate Change Policy Brief |ناونیشان=https://sidaenvironmenthelpdesk.se/digitalAssets/1616/1616252_albania-eccpb-alb-nov-2011.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210905140139/https://sidaenvironmenthelpdesk.se/digitalAssets/1616/1616252_albania-eccpb-alb-nov-2011.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|پەڕە=٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[United Nations Development Programme|United Nations Development Programme Albania]] (UNDP) |سەردێڕ=Albania: Environment and Climate Change |ناونیشان=https://www.al.undp.org/content/albania/en/home/crisis-response/in-depth.html |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200922152100/https://www.al.undp.org/content/albania/en/home/crisis-response/in-depth.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پێشبینی دەکرێت گۆڕانی کەشوھەوا کاریگەریی بەرچاو بخاتە سەر ئاستی ژیان لە ئەلبانیادا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[World Bank]] |سەردێڕ=Climate Risk Country Profile Albania |ناونیشان=https://climateknowledgeportal.worldbank.org/sites/default/files/2021-06/15812-Albania%20Country%20Profile-WEB.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210906121926/https://climateknowledgeportal.worldbank.org/sites/default/files/2021-06/15812-Albania%20Country%20Profile-WEB.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|پەڕە=١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەلبانیا یەکێکە لەو وڵاتە ئەورووپییانەی کە زۆرترین مەترسی و لاوازییان ھەیە لە بەرامبەر {{بنز|کارەساتی سروشتی|en|natural disaster|lt=کارەساتی سروشتیدا}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=World Bank |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Albania—Country Climate and Development Report |ناونیشان=https://www.worldbank.org/en/country/albania/publication/albania-country-climate-and-development-report#:~:text=Background,in%20the%20year%202050%20alone. |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=World Bank |زمان=en}}</ref> کارەساتە سروشتییەکان، وەک {{بنز|لاپەڕەی لافاو|en|flood|lt=لافاو}}، {{بنز|ئاگری کێوی|en|Wildfire|lt=ئاگری دارستانەکان}}، و {{بنز|ڕاماڵینی زەوی|en|landslide|lt=ڕاماڵینی زەوی}}، لە ئەلبانیادا بەھۆی گۆڕانی کەشوھەواوە ڕوو لە زیابوونن، و زیانی بەرچاو دەگەیەنن.<ref name="imfcountryreport"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Ministry of Tourism and Environment (Albania)|Ministry of Environment]] |سەردێڕ=Third National Communication of the Republic of Albania under the United Nations Framework Convention on Climate Change |ناونیشان=https://unfccc.int/sites/default/files/resource/Albania%20NC3_13%20October%202016_0.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210707035551/https://unfccc.int/sites/default/files/resource/Albania%20NC3_13%20October%202016_0.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تەممووزی ٢٠٢١|پەڕە=١٤٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> چاوەڕوان دەکرێت بەرزبوونی ئاستی دەریایش کاریگەریی نەرێنی لەسەر کۆمەڵگە کەناراوییەکان و پیشەسازیی گەشتوگوزار دابنێت.<ref name="imfcountryreport" /> لە ساڵی ٢٠٢٣دا ئەلبانیا ٧٫٦٧ ملیۆن تۆن {{بنز|گازی گەرمخانەیی|en|greenhouse gas|lt=گازی گەرمخانەیی}} دەردەکرد،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Jones |یەکەم١=Matthew W. |دوایین٢=Peters |یەکەم٢=Glen P. |دوایین٣=Gasser |یەکەم٣=Thomas |دوایین٤=Andrew |یەکەم٤=Robbie M. |دوایین٥=Schwingshackl |یەکەم٥=Clemens |دوایین٦=Gütschow |یەکەم٦=Johannes |دوایین٧=Houghton |یەکەم٧=Richard A. |دوایین٨=Friedlingstein |یەکەم٨=Pierre |دوایین٩=Pongratz |یەکەم٩=Julia |دوایین١٠=Le Quéré |یەکەم١٠=Corinne |ڕێکەوت=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=National contributions to climate change due to historical emissions of carbon dioxide, methane, and nitrous oxide since 1850 |ناونیشان=https://doi.org/10.1038/s41597-023-02041-1 |journal=Scientific Data |بەرگ=١٠|issue=1 |پەڕە=١٥٥|doi=10.1038/s41597-023-02041-1 |pmid=٣٦٩٩١٠٧١|issn=2052-4463|pmc=١٠٠٦٠٥٩٣|bibcode=2023NatSD..10..155J}}</ref> کە یەکسانە بە ٢٫٧٣ تۆن بۆ ھەر کەسێک،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Ritchie |یەکەم١=Hannah |دوایین٢=Rosado |یەکەم٢=Pablo |دوایین٣=Roser |یەکەم٣=Max |ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Greenhouse gas emissions |ناونیشان=https://ourworldindata.org/greenhouse-gas-emissions |journal=Our World in Data |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200803102846/https://ourworldindata.org/greenhouse-gas-emissions |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کە ئەمەش دەیکاتە وڵاتێکی ڕێژەیی کەم دەرکەر. ئەلبانیا بەڵێنی کەمکردنەوەی ٢٠٫٩٪ی دەرکردنی گازی گەرمخانەییی داوە تا ساڵی ٢٠٣٠، و {{بنز|دەردانی تۆڕی سفر|en|Net-zero emissions|lt=تۆڕی سفر}} تا ساڵی ٢٠٥٠.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania Climate Change Data {{!}} Emissions and Policies |ناونیشان=https://www.climatewatchdata.org/countries/ALB?end_year=2021&start_year=1990 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.climatewatchdata.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241219112538/https://www.climatewatchdata.org/countries/ALB%3Fend_year%3D2021%26start_year%3D1990 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وڵاتەکە ئاستێکی مامناوەند و باشتربووی لە {{بنز|پێڕستی ئەنجامدانی ژینگەیی|en|Environmental Performance Index|lt=پێڕستی ئەنجامدانی ژینگەییدا}} ھەیە بە پلەی گشتیی ٦٢ لە نێوان ١٨٠ وڵاتدا لە ساڵی ٢٠٢٢دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Environmental Performance Index]] (EPI) |سەردێڕ=2022 Environmental Performance Index Results |ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://epi.yale.edu/epi-results/2022/component/epi |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230610151325/https://epi.yale.edu/epi-results/2022/component/epi |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەڵام، پلەی ئەلبانیا دابەزیوە لە دوای بەرزترین پێگەی لە پلەی ١٥ لە پێڕستی ئەنجامدانی ژینگەییی ساڵی ٢٠١٢دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Columbia University]], [[Yale University]] |سەردێڕ=2012 Environmental Performance Index and Pilot Trend Environmental Performance Index |ناونیشان=https://wbc-rti.info/object/document/7519/attach/2012EPI_Report.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200528081455/https://wbc-rti.info/object/document/7519/attach/2012EPI_Report.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠|پەڕە=١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سیاسەت == لە کاتی ڕاگەیاندنی سەربەخۆیییەوە لە ساڵی ١٩١٢دا، ئەلبانیا تووشی گۆڕانکاریی سیاسیی بەرچاو بووە، کە لە قۆناغە جیاوازەکاندا تێپەڕیوە کە دەسەڵاتی پاشایەتی، ڕژێمێکی کۆمۆنیستی و لە کۆتاییدا دامەزراندنی سیستمی دیموکراتییان لەخۆ دەگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[NATO|North Atlantic Treaty Organization]] (NATO) |سەردێڕ=Legal and Institutional Reform in albania after the Democratic Revolution (1991{{spaced ndash}}1997) |ناونیشان=https://www.nato.int/acad/fellow/95-97/luarasi.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230910150444/https://www.nato.int/acad/fellow/95-97/luarasi.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٨دا، ئەلبانیا گوازراوەتەوە بۆ {{بنز|دەوڵەتی سەربەخۆ|en|sovereign state|lt=کۆمارێکی}} {{بنز|کۆماری پەرلەمانی|en|parliamentary republic|lt=پەرلەمانیی}} {{بنز|کۆماری دەستووری|en|constitutional republic|lt=دەستووریی}} سەربەخۆ، کە نیشانەی وەرچەرخانێکی بنەڕەتی بوو لە پەرەسەندنی سیاسییدا.<ref name="Kushtetuta">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Organization for Security and Co-operation in Europe]] (OSCE) |سەردێڕ=Constitution of the Republic of Albania |ناونیشان=https://www.osce.org/albania/41888 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230910145807/https://www.osce.org/albania/41888 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پەیکەری حکومڕانییەکەی لەژێر {{بنز|دەستووری ئەلبانیا|en|Constitution of Albania|lt=دەستوورێکدا}} کار دەکات کە وەک بەڵگەنامەی سەرەکیی وڵاتەکە خزمەت دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Food and Agriculture Organization]] (FAO) |سەردێڕ=Constitution of Albania |ناونیشان=https://www.fao.org/faolex/results/details/en/c/LEX-FAOC072561/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230910150216/https://www.fao.org/faolex/results/details/en/c/LEX-FAOC072561/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دەستوورەکە لەسەر بنەمای پڕەنسیپی {{بنز|جیاکردنەوەی دەسەڵاتەکان|en|separation of powers|lt=جیاکردنەوەی دەسەڵاتەکان}} دامەزراوە، بە سێ باڵی حکوومەت کە یاسادانان لە {{بنز|پەرلەمانی ئەلبانیا|en|Parliament of Albania|lt=پەرلەماندا}} بەرجەستە دەبێت، جێبەجێکار بە سەرکردایەتیی {{بنز|سەرۆکی ئەلبانیا|en|President of Albania|lt=سەرۆک کۆمار}} وەک {{بنز|سەرۆکی وڵات|en|head of state|lt=سەرۆکی ڕێوڕەسمیی دەوڵەت}} و {{بنز|سەرۆک وەزیرانی ئەلبانیا|en|Prime Minister of Albania|lt=سەرۆک وەزیران}} وەک {{بنز|سەرۆکی حکوومەت|en|head of government|lt=سەرۆکی جێبەجێکاری حکوومەت}}، و دادوەری بە پلەبەندیی دادگاکان، لەوانە دادگاکانی {{بنز|دادگای دەستووریی ئەلبانیا|en|Constitutional Court of Albania|lt=دەستووری}} و {{بنز|دادگای باڵای ئەلبانیا|en|Supreme Court of Albania|lt=باڵا}} ھەروەھا چەندین دادگای {{بنز|دادگاکانی پێداچوونەوەی ئەلبانیا|en|Appeals courts of Albania|lt=پێداچوونەوە}} و {{بنز|دادگا کارگێڕییەکان لە ئەلبانیا|en|Administrative Courts in Albania|lt=کارگێڕی}}.<ref name="Kushtetuta"/> سیستمی یاساییی ئەلبانیا بە شێوازێک ڕێکخراوە کە پارێزگاری لە مافە سیاسییەکانی خەڵکەکەی بکات، بەبێ ڕەچاوکردنی پەیوەندییە نەتەوەیی، زمانی، ڕەگەزی، یان ئایینییەکانیان.<ref name="Kushtetuta"/><ref name="FH2023">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Freedom House]] |سەردێڕ=Albania: Freedom in the World 2023 |ناونیشان=https://freedomhouse.org/country/albania/freedom-world/2023 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230910183519/https://freedomhouse.org/country/albania/freedom-world/2023 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سەرەڕای ئەم پڕەنسیپانە، نیگەرانیی بەرچاو لەسەر مافەکانی مرۆڤ لە ئەلبانیادا ھەن کە پێویستیان بە سەرنجە.<ref name="USDS Politics">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[United States Department of State]] |سەردێڕ=2022 Country Reports on Human Rights Practices: Albania |ناونیشان=https://www.state.gov/reports/2022-country-reports-on-human-rights-practices/albania/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230910184101/https://www.state.gov/reports/2022-country-reports-on-human-rights-practices/albania/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم نیگەرانییانە پرسیارەکانی پەیوەندیدار بە سەربەخۆییی دادوەری، نەبوونی کەرتی میدیای ئازاد و کێشەی بەردەوامی گەندەڵی لەناو دەستە جۆراوجۆرەکانی حکوومەت، ئاژانسەکانی جێبەجێکردنی یاسا و دامەزراوەکانی تردا لەخۆ دەگرن.<ref name="USDS Politics"/> لە کاتێکدا ئەلبانیا ڕێگەی خۆی بەرەو ئەندامێتی لە یەکێتیی ئەورووپادا دەپێوێت، ھەوڵی چالاکانە دەدرێت بۆ بەدەستھێنانی باشتربوونی بەرچاو لەم ناوچانەدا بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێوەر و ستانداردەکانی یەکێتیی ئەورووپادا.<ref name="FH2023"/> === دۆخی سیاسی === لە کاتێکەوە کە {{بنز|ئێدی ڕاما|en|Edi Rama|lt=ئێدی ڕاما}} و {{بنز|حزبی سۆشیالیستیی ئەلبانیا|en|Socialist Party of Albania|lt=حزبی سۆشیالیست}} لە ساڵی ٢٠١٣دا گەیشتنە دەسەڵات، ئەلبانیا بینەری کۆبوونەوەیەکی بێپێشینەی دەسەڵاتی جێبەجێکار بووە، کە حزبی سۆشیالیست چوار ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی یەکبەدوایەکی لە ساڵانی ٢٠١٣، ٢٠١٧، ٢٠٢١ و ٢٠٢٥دا بردەوە. پشتیوانان ستایشی حکوومەتەکەی ڕاما دەکەن بۆ خێراکردنی گفتوگۆکانی چوونەناو یەکێتیی ئەورووپا، جێبەجێکردنی چاکسازیی دادوەریی ساڵی ٢٠١٦، فراوانکردنی خزمەتگوزارییە گشتییە دیجیتاڵییەکان، باشترکردنی ژێرخان و زیاتربوونی گەشتوگوزار.<ref name = "EUcouncil"/> لە ھەمان کاتدا، خولی درێژخایەنی ڕاما بووەتە ھۆی ڕەخنەی بەردەوامی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی. حزبەکانی ئۆپۆزسیۆن، ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی و چەندین شیکەرەوە ڕایانگەیاندووە کە ئەلبانیا تووشی پاشەکشەیەکی دیموکراتیی بەرچاو بووەوە کە بە زیاتربوونی باڵادەستیی دەسەڵاتی جێبەجێکار، لاوازبوونی کۆنتڕۆڵ و ھاوسەنگیی دامەزراوەیی، حکومڕانیی کڵاینتلیستی و پاترۆناژی سیاسیی بەرفراوان پێناسە دەکرێت.<ref name="albanianationsin_1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania: Nations in Transit 2024 |بڵاوکەرەوە=Freedom House |ناونیشان=https://freedomhouse.org/country/albania/nations-transit/2024}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BTI 2026 Albania Country Report |بڵاوکەرەوە=Bertelsmann Stiftung |ناونیشان=https://bti-project.org/en/reports/country-report/ALB}}</ref> ڕێکخراوی فریدم ھاوس ئەلبانیا وەک وڵاتێکی "بەشێک بە ئازاد" وەسف دەکات و ئاماژە بەوە دەدات کە سیاسەت لەژێر باڵادەستیی سەرکردە بەھێزەکانی حزبەکاندا دەخولێتەوە، لە کاتێکدا گەندەڵی وەک ئاڵۆزییەکی بەردەوام دەمێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania: Freedom in the World 2026 |بڵاوکەرەوە=Freedom House |ناونیشان=https://freedomhouse.org/country/albania/freedom-world/2026}}</ref> ڕاپۆرتی ''نەتەوەکان لە گواستنەوەدا''ی حکومڕانیی نیشتمانیی ئەلبانیا وەک ئەوەی لەژێر باڵادەستیی سیاسەتی حزبیی کڵاینتلیستیدا بێت دادەنێت و ڕایدەگەیەنێت کە ھەڵبژاردنەکان بەردەوام بەھۆی کڕینی دەنگ، دەستکاری، ساختەکاری و لایەنگری لە سنووردارکردنی بازنەکانی ھەڵبژاردندا شێوێنراون.<ref name="albanianationsin_1" /> نیگەرانییەکان سەبارەت بە دەستبەسەرداگرتنی دەوڵەت ھەروەھا بە شێوەیەکی دیار لە ھەڵسەنگاندنەکانی سیستمی سیاسیی ئەلبانیادا دەرکەوتوون. لە ساڵی ٢٠٢١دا، {{بنز|شەفافیەتی نێودەوڵەتی|en|Transparency International|lt=شەفافیەتی نێودەوڵەتی}} و پەیمانگەی دیموکراسی و ناوەندگەرایی نووسراوی ''هەڵوەشاندنەوەی دەستبەسەرداگرتنی دەوڵەت لە ئەلبانیا''یان بڵاوکردەوە، کە ڕایانگەیاند گەندەڵیی گەورە، تۆڕە کڵاینتلیستییەکان، لاوازیی دادوەری و یاسادانانی تایبەت میانیزمەکانی دەستبەسەرداگرتنی دەوڵەتیان چالاک کردووە کە کاریگەرییان لەسەر حکومڕانی و دامەزراوە گشتییەکان داناوە.<ref name="deconstructingstatecapture"/> تەواویەتیی ھەڵبژاردنەکان وەک بابەتێکی جێی کێشە مایەوە. دوای {{بنز|ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەلبانیا (٢٠٢٥)|en|2025 Albanian parliamentary election|lt=ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی ٢٠٢٥}}، {{بنز|نووسینگەی دەزگاکانی دیموکراتیک و مافەکانی مرۆڤی ڕێکخراوی ئاسایش و ھاوکاریی ئەورووپا|en|OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|lt=نووسینگەی دەزگاکانی دیموکراتیک و مافەکانی مرۆڤی ڕێکخراوی ئاسایش و ھاوکاریی ئەورووپا}} گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە ھەڵبژاردنەکە کێبڕکێکارانە بوو و بە شێوازێکی پیشەیی بەڕێوەچوو، بەڵام دەرکەوت کە لە ژینگەیەکی زۆر جەمسەربەنددا و بەبێ بوارێکی یەکسان بەڕێوەچوو. شاندی چاودێری ڕاپۆرتی لەسەر خراپ بەکارھێنانی سەرچاوە گشتییەکان، پەستان لەسەر کارمەندانی گشتی، ئیدیعای ترساندن و مەرجەکانی نایەکسانی ھەڵمەتەکان دا کە دەرفەتە یەکسانەکانی لە نێوان کاندیدەکاندا تێکدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania Parliamentary Elections, 11 May 2025: Final Report |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=OSCE/ODIHR |ناونیشان=https://odihr.osce.org/odihr/elections/albania/600028}}</ref> فراوانبوونی {{بنز|پەیکەری تایبەت دژ بە گەندەڵی و تاوانی ڕێکخراو|en|Special Structure against Corruption and Organized Crime|lt=پەیکەری تایبەت دژ بە گەندەڵی و تاوانی ڕێکخراو}} (SPAK) بووە ھۆی لێکۆڵینەوە و دادگاییکردنی سیاسەتمەدارانی ئاست بەرز ھەم لە زۆرینەی فەرمانڕەوا و ھەم لە ئۆپۆزسیۆندا، لەوانە سەرۆک وەزیرانی پێشوو {{بنز|سالی بەرانیشا|en|Sali Berisha|lt=سالی بەرانیشا}}، سەرۆکی پێشوو {{بنز|ئیلیر مێتا|en|Ilir Meta|lt=ئیلیر مێتا}}، سەرۆکی شارەوانیی تیرانا {{بنز|ئێریۆن ڤێلیای|en|Erion Veliaj|lt=ئێریۆن ڤێلیای}} و بەرپرسانی باڵای تر.<ref name="albanianationsin_1" /> کۆمسیۆنی ئەورووپا بە گشتی ستایشی کاری SPAKی کردووە ھاوکات بەردەوام جەختی کردووەتەوە کە گەندەڵی لە زۆرێک لە سێکتەرەکاندا بەربڵاو دەمێنێتەوە و دەبێت سەربەخۆییی دادوەری لە پەستانی سیاسی بپارێزرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2025 Rule of Law Report – Albania |بڵاوکەرەوە=European Commission |ناونیشان=https://commission.europa.eu/document/download/3732ae59-5ab4-48a6-a3e6-0ef9aa593863_en?filename=2025+Rule+of+Law+Report+-+Country+Chapter+Albania.pdf}}</ref> لە کاتی خولی چوارەمی ڕامادا، خۆپێشاندانی دژەحکوومەت چڕتر بووەوە. لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٥دا دەستی پێکرد و لە کاتی {{بنز|شۆڕشی فلامینگۆ|en|Flamingo Revolution|lt=شۆڕشی فلامینگۆدا}} لە ساڵی ٢٠٢٦دا زیاتر فراوان بوو، خۆپێشاندەران حکوومەتیان تۆمەتبار کرد بە گەندەڵیی سیستمی، نەبوونی شەفافیەت، خراپ بەکارھێنانی سەرچاوە گشتییەکان و لایەنگریی بەرژەوەندییە بازرگانییە سیاسییەکان. خۆپێشاندانەکان، کە لە سەرەتادا بەھۆی دژایەتیکردنی پڕۆژەکانی پەرەپێدانی کەناراوەکانەوە دەستیان پێکردبوو، فراوان بوون بۆ داواکاریی بەرفراوانتر بۆ چاکسازیی دیموکراتی، لێپرسینەوە لە حکوومەت و دەستلەکارکێشانەوەی ڕاما.<ref name="albanianpoliceuse"/><ref name="albanianpoliceuse_1"/> پشتیوانییەکانی مافەکانی مرۆڤ لەلایەن دەستوورەوە بەبێ ڕەچاوکردنی نەتەوە، زمان، ڕەگەز یان ئایین گەرەنتی کراون.<ref name="Kushtetuta"/><ref name="FH2023"/> سەرەڕای ئەوەش، ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان بەردەوامن لە دەستنیشانکردنی نیگەرانییەکان سەبارەت بە سەربەخۆییی دادوەری، گەندەڵی، فرەییی میدیایی و کاریگەریی سیاسی لەسەر دامەزراوەکانی دەوڵەت، ھاوکات ئاماژە بەوە دەدەن کە پێشکەوتن لەم ناوچانەدا بە توندی بەستراوەتەوە بە پرۆسەی چوونەناوی ئەلبانیا لە یەکێتیی ئەورووپادا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[United States Department of State]] |سەردێڕ=2022 Country Reports on Human Rights Practices: Albania |ناونیشان=https://www.state.gov/reports/2022-country-reports-on-human-rights-practices/albania/}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2025 Rule of Law Report – Albania |بڵاوکەرەوە=European Commission |ناونیشان=https://commission.europa.eu/document/download/3732ae59-5ab4-48a6-a3e6-0ef9aa593863_en?filename=2025+Rule+of+Law+Report+-+Country+Chapter+Albania.pdf}}</ref> === مافەکانی مرۆڤ === مافەکانی مرۆڤ لە ئەلبانیادا بە فەرمی لەلایەن {{بنز|دەستووری ئەلبانیا|en|Constitution of Albania|lt=دەستووری ئەلبانیاوە}} پارێزراون، کە یەکسانی لە بەرامبەر یاسادا، ئازادیی دەربڕین، ئازادیی کۆبوونەوە، ئازادیی ئایینی و پاراستن لە جیاکاری گەرەنتی دەکات.<ref name="Kushtetuta"/> ھەڵسەنگاندنە نێودەوڵەتییەکان بە گشتی ئەلبانیا وەک دیموکراسییەکی کێبڕکێکارانە بەڵام لاوازبوو وەسف دەکەن، بە کێشەی بەردەوامی وەک گەندەڵی، پەستانی سیاسی لەسەر دامەزراوەکان، ئازادیی میدیا، توندوتیژیی جێندەری، مەرجەکانی زیندان و جیاکاری دژ بە گرووپە لاوازەکان.<ref name="FH2026">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania: Freedom in the World 2026 Country Report |ناونیشان=https://freedomhouse.org/country/albania/freedom-world/2026 |بڵاوکەرەوە=Freedom House |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref><ref name="State2024HR">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2024 Country Reports on Human Rights Practices: Albania |ناونیشان=https://www.state.gov/reports/2024-country-reports-on-human-rights-practices/albania |بڵاوکەرەوە=United States Department of State |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref><ref name="Amnesty2024">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Human rights in Albania |ناونیشان=https://www.amnesty.org/en/location/europe-and-central-asia/western-central-and-south-eastern-europe/albania/report-albania/ |بڵاوکەرەوە=Amnesty International |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> لە کاتی سەرۆکایەتیی درێژخایەنی {{بنز|ئێدی ڕاما|en|Edi Rama|lt=ئێدی ڕامادا}}، کە {{بنز|حزبی سۆشیالیستیی ئەلبانیا|en|Socialist Party of Albania|lt=حزبی سۆشیالیستەکەی}} لە ساڵی ٢٠١٣ەوە حکومڕانی دەکات، نیگەرانییەکانی مافەکانی مرۆڤ زۆرجار بەستراونەتەوە بە ڕەخنەی بەرفراوانتر لە پاشەکشەی دیموکراتی، کۆبوونەوەی دەسەڵاتی جێبەجێکار، سیاسەتی حزبیی کڵاینتلیستی و کۆنتڕۆڵی لاوازی دامەزراوەکان. {{بنز|فریدم ھاوس|en|Freedom House|lt=فریدم ھاوس}} ئەلبانیا وەک "بەشێک بە ئازاد" پۆلێن دەکات و ڕایدەگەیەنێت کە گەندەڵی و بەرتیلدان وەک کێشەی سەرەکی دەمێننەوە، لە کاتێکدا ھەڵسەنگاندنی ''نەتەوەکان لە گواستنەوەدا''ی حکومڕانیی نیشتمانی وەک ئەوەی لەژێر باڵادەستیی سیاسەتی حزبیی کڵاینتلیستی و کەسایەتییە تاکەکەسییەکاندا بێت وەسف دەکات.<ref name="FH2026"/><ref name="albanianationsin" /> حزبەکانی ئۆپۆزسیۆن و ڕەخنەگران فەرمانڕەواییی ڕامایان وەک دەسەڵاتخوازیی زیاتر وەسف کردووە، لە کاتێکدا حکوومەت و پشتیوانانی ئاماژە بە چاکسازیی دادوەری، پێشکەوتنی چوونەناو یەکێتیی ئەورووپا و کاری دامەزراوەکانی دژەگەندەڵی وەک بەڵگەی چەسپاندنی دیموکراتی دەکەن.<ref name="bti2026albania" /><ref name= "albania2025Report"/> ئازادیی دەربڕین و سەربەخۆییی میدیا وەک نیگەرانیی سەرەکی دەمێننەوە. ڕاپۆرتی مافەکانی مرۆڤی ساڵی ٢٠٢٤ی وەزارەتی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان پێشێلکاریی توندی ئازادیی دەربڕین و ئازادیی میدیای دەستنیشان کردووە، لەوانە سانسۆرکردنی خۆبەخۆیی ڕۆژنامەنوسان، ھەڕەشە و ھەڵمەتی ناوزڕاندن دژ بەو ڕۆژنامەنوسانەی ڕاپۆرت لەسەر گەندەڵیی ئەگەری دەکەن.<ref name="State2024HR"/> ڕێکخراوی {{بنز|ڕۆژنامەنوسانی بێ سنوور|en|Reporters Without Borders|lt=ڕۆژنامەنوسانی بێ سنوور}} ڕایگەیاندووە کە ڕۆژنامەنوسان لە ئەلبانیادا ڕووبەڕووی پەستانی سیاسی دەبنەوە، بەتایبەتی لە کاتی ھەڵبژاردنەکاندا، ھەروەھا پەستانی خاوەن میدیاکان و ناستەقامیی ئابووری.<ref name="RSFAlbania">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania |ناونیشان=https://rsf.org/en/country/albania |بڵاوکەرەوە=Reporters Without Borders |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> لە {{بنز|پێڕستی ئازادیی ڕۆژنامەگەریی جیھانی|en|World Press Freedom Index|lt=پێڕستی ئازادیی ڕۆژنامەگەریی جیھانیی}} ساڵی ٢٠٢٦دا، ئەلبانیا پلەی ٨٣ی لە نێوان ١٨٠ وڵاتدا بەدەستھێنا، کە گرووپەکانی مافی میدیا ئاماژەیان بە کێشەی پەیکەریی بەردەوام کرد کە کاریگەرییان لەسەر سەربەخۆییی سەرنووسەری و سەلامەتیی ڕۆژنامەنوسان داناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania ranks 83rd in RSF 2026 Index amid continued global decline in press freedom |ناونیشان=https://safejournalists.net/albania-ranks-83rd-in-rsf-2026-index-amid-continued-global-decline-in-press-freedom/ |بڵاوکەرەوە=SafeJournalists Network |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> ئازادیی کۆبوونەوە بە گشتی دانپێدانراوە، بەڵام پۆلیسیکردنی خۆپێشاندانەکان لە کاتی سەردەمەکانی ناستەقامیی سیاسییدا سەرنجی ڕاکێشاوە. لە ساڵی ٢٠٢٦دا، پۆلیس غازی فرمێسکڕێژ، سپڕەی بیبەر و تۆپی ئاوی لە کاتی خۆپێشاندانەکانی دژەحکوومەت لە تیرانا بەکارھێنا کە پەیوەندیدار بوون بە ئیدیعاکانی گەندەڵی و {{بنز|شۆڕشی فلامینگۆ|en|Flamingo Revolution|lt=شۆڕشی فلامینگۆ}}، کە بزووتنەوەیەکی خۆپێشاندان بوو لەسەر پلانەکانی پەرەپێدانی کەناراوەکان دەستی پێکرد و فراوان بوو بۆ داواکاریی بەرفراوانتر بۆ شەفافیەت، پاراستنی ژینگە و لێپرسینەوە لە حکوومەت.<ref name="albanianpoliceuse" /><ref name="albanianpoliceuse_1" /> دەسەڵاتداران ڕایانگەیاند کە وەڵامدانەوەی پۆلیس دوای ھێرشکردنە سەر کارمەندان و زیانگەیاندن بە موڵکایەتی ھات، لە کاتێکدا خۆپێشاندەران و کەسایەتییەکانی ئۆپۆزسیۆن حکوومەتیان تۆمەتبار کرد بە بەکارھێنانی ھێز بۆ سەرکوتکردنی دژایەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Police fire tear gas as Albania opposition protest turns violent |ناونیشان=https://www.euronews.com/2026/02/11/police-fire-tear-gas-as-albania-opposition-protest-turns-violent |ئیش=Euronews |ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> گەندەڵی ھەروەھا کاریگەریی ڕاستەوخۆی لەسەر مافەکانی مرۆڤ و متمانەی گشتی بە دامەزراوەکان ھەیە. ڕاپۆرتە نێودەوڵەتییەکان بە بەردەوامی گەندەڵی لە حکوومەت، جێبەجێکردنی یاسا، دادوەری و ئیدارەی خۆجێییدا وەک کێشەیەکی سەرەکی دەستنیشان کردووە.<ref name="State2024HR"/><ref name="FH2026"/> لە ساڵی ٢٠٢١دا، {{بنز|شەفافیەتی نێودەوڵەتی|en|Transparency International|lt=شەفافیەتی نێودەوڵەتی}} و پەیمانگەی دیموکراسی و ناوەندگەرایی ڕایانگەیاند کە ئەلبانیا ئاماژەکانی دەستبەسەرداگرتنی دەوڵەت پێشان دەدات لە ڕێگەی گەندەڵیی گەورە، تۆڕە کڵاینتلیستییەکان و یاساکانی دروستکراو بە بەرژەوەندیی تایبەت.<ref name="deconstructingstatecapture" /> دروستکردنی {{بنز|پەیکەری تایبەت دژ بە گەندەڵی و تاوانی ڕێکخراو|en|Special Structure against Corruption and Organized Crime|lt=پەیکەری تایبەت دژ بە گەندەڵی و تاوانی ڕێکخراو}} (SPAK) بووە ھۆی لێکۆڵینەوە لە گەندەڵیی ئاستی بەرز دژ بە کەسایەتییەکانی ھەم حکوومەت و ھەم ئۆپۆزسیۆن، بەڵام ڕاپۆرتەکانی یەکێتیی ئەورووپا بەردەوام ڕادەگەیەنن کە گەندەڵی بەربڵاو دەمێنێتەوە و دەبێت سەربەخۆییی دادوەری لە پەستانی سیاسی بپارێزرێت.<ref name="EC2025HR">{{cite report |title=2025 Rule of Law Report: Country Chapter on the rule of law situation in Albania |url=https://commission.europa.eu/document/download/3732ae59-5ab4-48a6-a3e6-0ef9aa593863_en?filename=2025+Rule+of+Law+Report+-+Country+Chapter+Albania.pdf |publisher=European Commission |date=8 July 2025 |access-date=3 July 2026}}</ref> مەرجەکانی ناو زیندانەکان و ناوەندەکانی ڕاگرتن وەک نیگەرانیی مافەکانی مرۆڤ ماونەتەوە. ڕێکخراوی ئەمنستی ئینتەرناشناڵ ڕایگەیاند کە کەسانی ناو زیندانەکان تووشی قەرەباڵغیی زۆر و چاودێریی تەندروستیی نەگونجاو بوونەتەوە، لە کاتێکدا ئەنجومەنی ئەورووپا و دەسەڵاتدارانی ئەلبانی چاکسازیی زیندان و پاراستنی مافەکانی زیندانیانیان وەک لەپێشینەی بەردەوام دەستنیشان کردووە.<ref name="Amnesty2024"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Enhancing the protection of human rights of prisoners in Albania |ناونیشان=https://www.coe.int/en/web/tirana/news/-/asset_publisher/SENehJ2ESZrW/content/enhancing-the-protection-of-human-rights-of-prisoners-in-albania |بڵاوکەرەوە=Council of Europe Office in Tirana |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> پێشکەشکردنی کۆمەڵگەی مەدەنی بۆ لیژنەی دژ بە ئەشکەنجەی نەتەوە یەکگرتووەکان ھەروەھا نیگەرانییان سەبارەت بە قەرەباڵغیی زۆر، مەرجە خراپەکانی ڕاگرتن، دەستگەیشتنی سنووردار بۆ وەکالەتی یاسایی و لێکۆڵینەوەی ناتەواو لە ئیدیعاکانی بەکارھێنانی خراپ بەرزکردووەتەوە.<ref>{{cite report |title=Albania's Compliance with the Convention against Torture |url=https://www.theadvocatesforhumanrights.org/Res/ALBANIA%20CAT%202025-%20HRDC-AHR_VF_Oct%2013.pdf |publisher=Human Rights in Democracy Centre / The Advocates for Human Rights |date=13 October 2025 |access-date=3 July 2026}}</ref> توندوتیژی دژ بە ئافرەتان و کچان بە بەربڵاوی دەمێنێتەوە. نزیکەی ٦٠٪ی ئافرەتان لە ناوچە گوندییەکاندا تووشی توندوتیژیی جەستەیی یان دەروونی دەبنەوە و نزیکەی ٨٪ قوربانیی توندوتیژیی سێکسین. بڕیارەکانی پاراستن زۆرجار پێشێل دەکرێن. لە ساڵی ٢٠١٤دا {{بنز|لیژنەی ھێلسینکیی ئەلبانی|en|Albanian Helsinki Committee|lt=لیژنەی ھێلسینکیی ئەلبانی}} (AHC) ڕایگەیاند کە ژمارەی قوربانیانی ئافرەتی کوژراو بە بەرزی دەمێنێتەوە.<ref name="civilRightsDefenders">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.civilrightsdefenders.org/country-reports/human-rights-in-albania/ |سەردێڕ=Human Rights in Albania |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180114170645/http://www.civilrightsdefenders.org/country-reports/human-rights-in-albania/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کۆمسیاری پاراستن لە جیاکاری نیگەرانییەکانی سەبارەت بە یاسای تۆمارکردنی خێزان بەرزکردووەتەوە کە جیاکاری دژ بە ئافرەتان دەکات. لە ئەنجامدا، سەرۆکی خێزانەکان، کە زۆرینەی ھەرە زۆریان پیاوانن، مافی گۆڕینی شوێنی نیشتەجێبوونی خێزانیان ھەیە بەبێ مۆڵەتی ھاوبەشەکانیان.<ref name="civilRightsDefenders"/> لە ساڵی ٢٠٢٤دا، دەستەی چاودێریی GREVIOی ئەنجومەنی ئەورووپا پێشکەوتنی لە چوارچێوەی ئەلبانیادا دژ بە توندوتیژی بەرامبەر ئافرەتان ڕاگەیاند، بەڵام وتی کەموکوڕیی توند ماونەتەوە، لەوانە ستێریۆتایپە جێندەرییە بەردەوامەکان، ڕاپۆرتکردنی زۆر کەمی توندوتیژیی سێکسی و خزمەتگوزارییە پسپۆڕییە سنووردارەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=GREVIO: Progress in efforts to stop violence against women but significant gaps remain among findings in new thematic report |ناونیشان=https://www.coe.int/en/web/tirana/-/grevio-progress-in-efforts-to-stop-violence-against-women-but-significant-gaps-remain-among-findings-in-new-thematic-report |بڵاوکەرەوە=Council of Europe Office in Tirana |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا، ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ئەلبانیادا پێشوازیی لە پەسەندکردنی یاسایەکی نوێ کرد بۆ ڕێگری و پاراستن لە توندوتیژی دژ بە ئافرەتان و توندوتیژیی خێزانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=United Nations in Albania congratulates Albania on the adoption of new Law on the Prevention and Protection from Violence against Women and Domestic Violence |ناونیشان=https://albania.un.org/en/309050-united-nations-albania-congratulates-albania-adoption-new-law-prevention-and-protection |بڵاوکەرەوە=United Nations Albania |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> کۆمەڵگەکانی ڕۆما، میسرییەکانی بەڵکان و کەمینەکانی تر بەردەوامن لە ڕووبەڕووبوونەوەی کۆسپ لە پەروەردە، نیشتەجێبوون، کار و دەستگەیشتن بە خزمەتگوزارییە گشتییەکاندا. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، لیژنەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ نەمانی جیاکاریی ڕەگەزی جێبەجێکردنی پابەندبوونەکانی دژەجیاکاریی ئەلبانیای پێداچووەوە و تاوتوێی دۆخی کۆمەڵگەکانی ڕۆما و میسری کرد، لەوانە پەروەردە، یارمەتیی یاسایی و چاودێریی وتاری ڕق و کینە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Experts of the Committee on the Elimination of Racial Discrimination Commend Albania on Legal Aid Offered to Ethnic Minorities, Ask Questions on Discrimination Faced by Roma and Egyptians and Measures to Combat Hate Speech |ناونیشان=https://www.ohchr.org/en/meeting-summaries/2024/04/examen-de-lalbanie-devant-le-cerd-la-situation-des-roms-des-egyptiens-des |بڵاوکەرەوە=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> ئەلبانیا خاوەنی پاراستنی یاسایییە دژ بە جیاکاری لەسەر بنەمای ئاڕاستەی سێکسی و ناسنامەی جێندەری، و ڕێکخراوەکانی LGBT چالاکیی گشتی ئەنجام دەدەن وەک شانازیی تیرانا. لە ساڵی ٢٠١٥دا، ڕێکخراوی {{بنز|ئیڵگا-ئەورووپا|en|ILGA-Europe|lt=ئیڵگا-ئەورووپا}} ئەلبانیای لە پلەی ١٩ھەمدا پۆلێن کرد لە ڕووی مافەکانی LGBTدا لە نێوان ٤٩ وڵاتی بەشداربووی ئەورووپادا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Annual Review of the Human Rights Situation of Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex People in Europe |ناونیشان=http://www.ilga-europe.org/sites/default/files/Attachments/01_full_annual_review_updated.pdf |وێبگە=ilga-europe.org |بڵاوکەرەوە=ILGA-Europe |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوت=٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150711045221/http://www.ilga-europe.org/sites/default/files/Attachments/01_full_annual_review_updated.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ڕاپۆرتی ئەورووپای پەلکەزێڕینەی ساڵی ٢٠٢٢دا، نەبوونی پێشکەوتن بووە ھۆی ئەوەی ئەلبانیا لە پلەی ٢٨ەمدا بێت لە نێوان ٤٩ وڵاتدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rainbow Europe |ناونیشان=https://www.rainbow-europe.org/#8618/0/0 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=[www.rainbow-europe.org](http://www.rainbow-europe.org) |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210108180320/https://rainbow-europe.org/#8618/0/0 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕاپۆرتەکانی دواتری ئیڵگا-ئەورووپا بەردەوام بوون لە دەستنیشانکردنی جیاکاری و ژینگەی مەترسیداری قوتابخانەکان بۆ کەسانی LGBTI، کە ڕاپرسییەکی سەرانسەریی ساڵانی ٢٠٢٤–٢٠٢٥ لەلایەن ئەلیانکا LGBTIوە ڕایگەیاند کە زۆربەی وەڵامدانەوەکان قوتابخانەکانیان وەک نائارام بۆ گرووپە پەڕواوخراوەکان، لەوانەش خوێندکارانی LGBTI بینیوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania |ناونیشان=https://rainbowmap.ilga-europe.org/countries/albania/ |بڵاوکەرەوە=ILGA-Europe Rainbow Map |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> === پەیوەندییە دەرەکییەکان === [[File:Artigianato Arberesh.jpg|thumb|right|بە یارمەتیی حکوومەتەکانی {{بنز|کۆسۆڤۆ|en|Kosovo|lt=کۆسۆڤۆ}} و ئەلبانیا، داواکارییەکی فەرمی بۆ گرتنەبەری {{بنز|گەلی ئاربێرێشێ|en|Arbëreshë people|lt=گەلی ئاربێرێشێ}} لە پێڕستی {{بنز|پێڕستەکانی کەلەپووری ڕۆشنبیریی ناپێژراوی یونسکۆ|en|UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|lt=کەلەپووری ڕۆشنبیریی ناپێژراوی}} {{بنز|یونسکۆ|en|UNESCO|lt=یونسکۆدا}} ئامادە دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Telegrafi |سەردێڕ=Arbëreshët kërkojnë ndihmë nga Tirana (Video) |ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشان=https://telegrafi.com/arbereshet-kerkojne-ndihme-nga-tirana-video/ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٧|زمان=sq}}</ref>]] بە دەربازبوون لە چەندین دەیە گۆشەگیری دوای کەوتنی کۆمۆنیزم، ئەلبانیا ئاراستەیەکی {{بنز|پەیوەندییە دەرەکییەکانی ئەلبانیا|en|Foreign relations of Albania|lt=سیاسەتی دەرەوەی}} گرتووەتە بەر کە ناوەندەکەی ھاوکاریی چالاک و بەشداریکردنە لە کاروباری نێودەوڵەتیدا. لە ناوەندی سیاسەتە دەرەکییەکانی ئەلبانیادا کۆمەڵێک ئامانج ھەن، کە پابەندبوون بە پاراستنی سەروەری و تەواویەتیی خاکی خۆی، بەخێوکردنی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکان لەگەڵ وڵاتانی تر، داواکردن بۆ {{بنز|دانپێدانانی نێودەوڵەتیی کۆسۆڤۆ|en|international recognition of Kosovo|lt=دانپێدانانی نێودەوڵەتیی کۆسۆڤۆ}}، چارەسەرکردنی نیگەرانییەکانی پەیوەندیدار بە {{بنز|دەرکردنی ئەلبانیییەکانی چام|en|expulsion of Cham Albanians|lt=دەرکردنی ئەلبانیییەکانی چام}}، ھەوڵدان بۆ یەکگرتنی یۆرۆ-ئەتلەنتیکی و پاراستنی مافەکانی ئەلبانییەکان لە {{بنز|ئەلبانیییەکان لە کۆسۆڤۆ|en|Albanians in Kosovo|lt=کۆسۆڤۆ}}، {{بنز|ئەلبانیییەکان لە یۆنان|en|Albanians in greece|lt=یۆنان}}، {{بنز|گەلی ئاربێرێشێ|en|Arbëreshë people|lt=ئیتاڵیا}}، {{بنز|ئەلبانیییەکان لە مۆنتینیگرۆ|en|Albanians in Montenegro|lt=مۆنتینیگرۆ}}، {{بنز|ئەلبانیییەکان لە مەقدۆنیای باکوور|en|Albanians in Macedonia|lt=مەقدۆنیای باکوور}}، {{بنز|ئەلبانیییەکان لە باشووری سڕبیا|en|Albanians in south Serbia|lt=سڕبیا}} و {{بنز|دیاسپۆڕای ئەلبانی|en|Albanian diaspora|lt=دیاسپۆڕادا}} لەخۆ دەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Aydın |یەکەم١=Abdurrahim F. |دوایین٢=Progonati |یەکەم٢=Erjada |سەردێڕ=Albanian foreign policy in the post-communist era |journal=Unisci Discussion Papers |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠١١|بەرگ=٢٦|doi=10.5209/REV_UNIS.2011.V26.37824 |s2cid=154016018 |doi-access=free |ناونیشان=https://www.redalyc.org/pdf/767/76718800012.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240804133532/https://www.redalyc.org/pdf/767/76718800012.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کاروباری دەرەوەی ئەلبانیا جەخت لەسەر تەرخانکردنی وڵاتەکە بۆ سەقامگیریی ناوچەیی و یەکگرتن لەناو دامەزراوە نێودەوڵەتییە سەرەکییەکاندا دەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Ministry for Europe and Foreign Affairs (Albania)|Ministry for Europe and Foreign Affairs]] |سەردێڕ=Albania in the region |ناونیشان=https://punetejashtme.gov.al/en/shqiperia-ne-rajon/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230603154057/https://punetejashtme.gov.al/en/shqiperia-ne-rajon/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەلبانیا بووە ئەندامی {{بنز|نەتەوە یەکگرتووەکان|en|United Nations|lt=نەتەوە یەکگرتووەکان}} (UN) لە ساڵی ١٩٥٥دا، کەمێک دوای دەربازبوون لە قۆناغێکی گۆشەگیری لە سەردەمی کۆمۆنیستیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Ministry for Europe and Foreign Affairs |سەردێڕ=Meeting Global Challenges Through Partnership Albania For UN Security Council 2022{{spaced ndash}}2023 |ناونیشان=https://punetejashtme.gov.al/wp-content/uploads/2021/12/Security-Council-UN.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230904125516/https://punetejashtme.gov.al/wp-content/uploads/2021/12/Security-Council-UN.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وڵاتەکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا بە بەدەستھێنانی ئەندامێتی لە ناتۆدا گەیشتە دەستکەوتێکی گەورە لە سیاسەتی دەرەوەیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[NATO|North Atlantic Treaty Organization]] (NATO) |سەردێڕ=Nato member countries |ناونیشان=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_52044.htm |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230903225501/https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_52044.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name = "Albania_Croatia_EU"/> لە کاتی بەدەستھێنانی پێگەی کاندید لە ساڵی ٢٠١٤ەوە، وڵاتەکە ھەروەھا دەستی کردووە بە کارنامەیەکی چاکسازیی گشتگیر بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێوەرەکانی چوونەناو یەکێتیی ئەورووپادا (EU)، بە ئامانجی بوون بە دەوڵەتێکی ئەندامی یەکێتیی ئەورووپا.<ref name="EU CS"/> ئەلبانیا و کۆسۆڤۆ پەیوەندییەکی برایانەی بەھێز پەیڕەو دەکەن کە بەھۆی بەستەرە ڕۆشنبیری، نەتەوەیی و مێژوویییە بەرچاوەکانیانەوە بەھێز بووە.<ref name="AlbKosRelation">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Ministry for Europe and Foreign Affairs |سەردێڕ=Relations with Regional Countries |ناونیشان=https://punetejashtme.gov.al/en/shqiperia-ne-rajon/marredheniet-me-vendet-e-rajonit/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260110144623/https://punetejashtme.gov.al/en/marredheniet-me-vendet-e-rajonit/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەردوو وڵات بەستەری دیپلۆماسیی بەردەوام بەخێو دەکەن، بە شێوەیەک ئەلبانیا بە چالاکی پشتیوانی لە گەشەپێدانی کۆسۆڤۆ و ھەوڵەکانی یەکگرتنی نێودەوڵەتی دەکات.<ref name="AlbKosRelation"/> بەشدارییە بنەڕەتییەکەی بۆ {{بنز|ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی کۆسۆڤۆ لە ٢٠٠٨|en|2008 Kosovo declaration of independence|lt=ڕێگەی کۆسۆڤۆ بەرەو سەربەخۆیی}} جەختی لەسەر کراوەتەوە لە ڕێگەی {{بنز|دانپێدانانی نێودەوڵەتیی کۆسۆڤۆ|en|International recognition of Kosovo|lt=دانپێدانانی پێشوەختەی بۆ سەروەریی کۆسۆڤۆ}} لە ساڵی ٢٠٠٨دا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dhimolea |یەکەم=Antonela |بڵاوکەرەوە=[[Friedrich Ebert Foundation]] |سەردێڕ=Comprehensive cooperation between Albania and Kosovo as an auxiliary instrument to a speedy regional economic integration |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://library.fes.de/pdf-files/bueros/albanien/20321.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230904133234/https://library.fes.de/pdf-files/bueros/albanien/20321.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، ھەردوو حکوومەت کۆبوونەوەی ساڵانەی ھاوبەش ئەنجام دەدەن، کە یەکەم کۆبوونەوە لە ساڵی ٢٠١٤دا بەڕێوەچوو، کە وەک پلاتفۆڕمێکی فەرمی خزمەت دەکات بۆ بەھێزکردنی ھاوکاریی دوو قۆڵی و بەھێزکردنی پابەندبوونی ھاوبەشیان بە سیاسەتانێک کە گەشە بە سەقامگیری و خۆشگوزەرانیی ناوچەی بەرفراوانتری ئەلبانی دەدەن.<ref name="AlbKosRelation"/> === سوپا === [[File:Albanian special operations forces, provide security as Afghan Border Police (ABP) break ground on a new checkpoint in the district of Spin Boldak, Kandahar province, Afghanistan, March 25, 2013 130325-A-MX357-127.jpg|thumb|right|{{بنز|ھێزی وشکانیی ئەلبانیا|en|Albanian Land Force|lt=سەربازانی ئەلبانی}} لە {{بنز|پارێزگای قەندەھار|en|Kandahar Province|lt=پارێزگای قەندەھار}}، ئەفغانستان]] {{بنز|ھێزە چەکدارەکانی ئەلبانیا|en|Albanian Armed Forces|lt=ھێزە چەکدارەکانی ئەلبانیا}} پێکھاتوون لە ھێزەکانی {{بنز|ھێزی وشکانیی ئەلبانیا|en|Albanian Land Force|lt=وشکانی}}، {{بنز|ھێزی ئاسمانیی ئەلبانیا|en|Albanian Air Force|lt=ئاسمانی}} و {{بنز|ھێزی دەریاییی ئەلبانیا|en|Albanian Naval Force|lt=دەریایی}} و ھێزە سەربازی و نیمچەسەربازییەکانی وڵاتەکە پێک دێنن. ئەوان لەلایەن {{بنز|فەرماندەی گشتی|en|commander-in-chief|lt=فەرماندەی گشتییەوە}} لەژێر سەرپەرشتیی {{بنز|وەزارەتی بەرگری (ئەلبانیا)|en|Ministry of Defence (Albania)|lt=وەزارەتی بەرگڕی}} و لەلایەن {{بنز|سەرۆکی ئەلبانیا|en|President of Albania|lt=سەرۆک کۆمارەوە}} وەک فەرماندەی باڵا لە کاتی جەنگدا سەرکردایەتی دەکرێن. بەڵام، لە کاتی ئاشتیدا دەسەڵاتەکانی لە ڕێگەی {{بنز|سەرۆک وەزیرانی ئەلبانیا|en|Prime Minister of Albania|lt=سەرۆک وەزیران}} و {{بنز|وەزارەتی بەرگری (ئەلبانیا)|en|Ministry of Defence (Albania)|lt=وەزیری بەرگرییەوە}} جێبەجێ دەکرێن.<ref name="constitution">{{cite constitution |article=169 |section=1 |country=Albania |ratified=28 November 1998 |url=http://www.osce.org/albania/41888 |access-date=6 July 2016}}</ref> ئامانجی سەرەکیی ھێزە چەکدارەکانی ئەلبانیا بەرگریکردنە لە سەربەخۆیی، {{بنز|سەروەری|en|sovereignty|lt=سەروەری}} و {{بنز|تەواویەتیی خاکی|en|territorial integrity|lt=تەواویەتیی خاکی}} وڵاتەکە، ھەروەھا بەشداریکردن لە ئۆپراسیۆنە مرۆیی، شەڕکەر، نەبەرد و پشتیوانیی ئاشتیدا.<ref name="constitution"/> {{بنز|خزمەتی سەربازی|en|Military service|lt=خزمەتی سەربازی}} لە ساڵی ٢٠١٠ەوە ئارەزوومەندانەیە و تەمەنی ١٩ ساڵ کەمترین تەمەنی یاسایییە بۆ خزمەتکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania to end conscription by 2010|ناونیشان=https://www.wri-irg.org/node/745|وێبگە=wri-irg.org|ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160428115732/http://www.wri-irg.org/node/745|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania Military 2017|ناونیشان=http://www.theodora.com/wfbcurrent/albania/albania_military.html|وێبگە=theodora.com|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170428012454/http://www.theodora.com/wfbcurrent/albania/albania_military.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەلبانیا پابەند بووە بە زیاترکردنی بەشداریکردن لە ئۆپراسیۆنە چەند نەتەوەیییەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Ministry of Defence|سەردێڕ=Engagement Policy and evidence of AAF participation in PK missions|ناونیشان=http://www.mod.gov.al/arkiv/eng/index.php?option=com_content&view=article&id=902:politika-e-angazhimit-dhe-evidenca-e-pjesemarrjes-se-farsh-ne-misione-paqeruajtese-dhe-luftarake-te-drejtuara-nga-nato-be-dhe-okb&catid=197:misione-nderkombetare&Itemid=588|وێبگە=mod.gov.al|بەستەری نووسەر١=Ministry of Defence (Albania)|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171014101410/http://www.mod.gov.al/arkiv/eng/index.php?option=com_content&view=article&id=902:politika-e-angazhimit-dhe-evidenca-e-pjesemarrjes-se-farsh-ne-misione-paqeruajtese-dhe-luftarake-te-drejtuara-nga-nato-be-dhe-okb&catid=197:misione-nderkombetare&Itemid=588|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە دوای کەوتنی کۆمۆنیزم، وڵاتەکە بەشداریی لە شەش نێرردراوی نێودەوڵەتیدا کردووە بەڵام تەنھا یەک نێرردراوی نەتەوە یەکگرتووەکان لە {{بنز|نێرردراوی چاودێریی نەتەوە یەکگرتووەکان لە جۆرجیا|en|UNOMIG|lt=جۆرجیا}}، کە سێ چاودێری سەربازیی نارد. لە شوباتی ٢٠٠٨ەوە، ئەلبانیا بە فەرمی بەشداریی لە {{بنز|ئۆپراسیۆنی ھەوڵی چالاک|en|Operation Active Endeavor|lt=ئۆپراسیۆنی ھەوڵی چالاکی}} ناتۆدا کردووە لە {{بنز|دەریای ناوەڕاست|en|Mediterranean Sea|lt=دەریای ناوەڕاستدا}}.<ref>[http://www.nato.int/isminor sues/active_endeavour/index.html Operation Active Endeavour]. nato.int {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110830210539/http://www.nato.int/issues/active_endeavour/index.html |date=30 August 2011}}</ref> لە ٣ی نیسانی ٢٠٠٨دا داوەت کرا بۆ چوونەناو ناتۆ، و لە ٢ی نیسانی ٢٠٠٩دا بووە ئەندامی تەواو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania membership Nato |بڵاوکەرەوە=NATO |ناونیشان=http://www.nato.int/issues/nato_albania/evolution.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110728003727/http://www.nato.int/issues/nato_albania/evolution.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> ئەلبانیا ژمارەی سەربازە چالاکەکانی لە ٦٥,٠٠٠ لە ساڵی ١٩٨٨دا کەم کردەوە بۆ ١٤,٥٠٠ لە ساڵی ٢٠٠٩دا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1935630.stm |ئیش=BBC News |سەردێڕ=Albania sells off its military hardware |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٠٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/features/2008/08/21/feature-03 |سەردێڕ=Albania to abolish conscription by 2010 |ئیش=Southeast European Times |ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180930144906/http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/features/2008/08/21/feature-03 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سوپا لە ئێستادا بە سەرەکی لە کەشتیگەلێکی بچووکی فڕۆکە و کەشتیی دەریایی پێکھاتووە. زیاتکردنی بودجەی سەربازی یەکێک بوو لە مەرجە ھرە گرنگەکان بۆ یەکگرتن لەگەڵ {{بنز|ناتۆ|en|NATO|lt=ناتۆدا}}. لە ساڵی ١٩٩٦دا خەرجیی سەربازی نزیکەی ١٫٥٪ی بەرھەمی ناوخۆییی خاوی وڵاتەکە بوو، تەنھا بۆ ئەوەی لە ساڵی ٢٠٠٩دا بگاتە لووتکە لە ٢٪ و دووبارە دابەزێتەوە بۆ ١٫٥٪.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albanian military expenditure as % of GDP|ناونیشان=https://www.google.com/publicdata/explore?ds=d5bncppjof8f9_&met_y=ms_mil_xpnd_gd_zs&idim=country:ALB&dl=en&q=military+expenditure+of+albania#!ctype=l&strail=false&bcs=d&nselm=h&met_y=ms_mil_xpnd_gd_zs&scale_y=lin&ind_y=false&rdim=region&idim=country:ALB&ifdim=region&dl=en&ind=false|بڵاوکەرەوە=World Bank|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190618174644/https://www.google.com/publicdata/explore?ds=d5bncppjof8f9_&met_y=ms_mil_xpnd_gd_zs&idim=country:ALB&dl=en&q=military+expenditure+of+albania#!ctype=l&strail=false&bcs=d&nselm=h&met_y=ms_mil_xpnd_gd_zs&scale_y=lin&ind_y=false&rdim=region&idim=country:ALB&ifdim=region&dl=en&ind=false|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === دابەشکارییە کارگێڕییەکان === ئەلبانیا لە ناوچەیەکی خاکی بە ڕووبەری {{convert|28748|km2|0|abbr=on}} لە {{بنز|نیمچەدوورگەی بەڵکان|en|Balkan Peninsula|lt=نیمچەدوورگەی بەڵکاندا}} پێناسە دەکرێت. بە شێوەیەکی ناوفەرمی دابەش دەبێت بۆ سێ ھەرێم، {{بنز|باکووری ئەلبانیا|en|Northern Albania|lt=ھەرێمەکانی باکوور}}، {{بنز|ناوەڕاستی ئەلبانیا|en|Central Albania|lt=ناوەڕاست}} و {{بنز|باشووری ئەلبانیا|en|Southern Albania|lt=باشوور}}. لە کاتی {{بنز|ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی ئەلبانیا|en|Albanian Declaration of Independence|lt=ڕاگەیاندنی سەربەخۆیییەوە}} لە ساڵی ١١٩١٢دا، ئەلبانیا ٢١ جار چاکسازیی لە {{بنز|دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ئەلبانیا#مێژوو|en|Administrative divisions of Albania#History|lt=ڕێکخستنی ناوخۆییی خۆیدا}} کردووە. لە ئێستادا، {{بنز|دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ئەلبانیا|en|administrative divisions of Albania|lt=یەکە کارگێڕییە}} سەرەکییەکان بریتین لە دوانزە {{بنز|پارێزگاکانی ئەلبانیا|en|counties of Albania|lt=پارێزگاکان}} ({{lang|sq|{{linktext|qarqe|lang=sq}}/{{linktext|qarqet|lang=sq}}}})، کە پێگەی یەکسانیان لەژێر یاسادا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Government of Albania]] |سەردێڕ=Reforma Administrativo-territoriale |ناونیشان=https://www.parlament.al/download/studime_propozime_per_komisioni_p--r_reform--n_administrativo-territoriale/KRITERET-TEKNIKE-PROPOZIMI-PER-KOMISIONIN-28-PRILL-2014.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.parlament.al/download/studime_propozime_per_komisioni_p--r_reform--n_administrativo-territoriale/KRITERET-TEKNIKE-PROPOZIMI-PER-KOMISIONIN-28-PRILL-2014.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |پەڕە=٨|زمان=sq}}</ref> پارێزگاکان پێشتر لە ساڵانی ١٩٥٠کاندا بەکارھێنراون و لە ٣١ی تەممووزی ٢٠٠٠دا دووبارە دروست کرانەوە بۆ یەکخستنی ٣٦ {{بنز|ناوچەکانی ئەلبانیا|en|Districts of Albania|lt=ناوچەی (ناوچەکانی)}} ئەوکاتە ({{lang|sq|{{linktext|rrathë|lang=sq}}/{{linktext|rrathët|lang=sq}}}}).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A Brief History of the Administrative-territorial Organisation in Albania |ناونیشان=http://www.reformaterritoriale.al/en/reform/history |وێبگە=reformaterritoriale.al |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170609225417/http://www.reformaterritoriale.al/en/reform/history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref><ref name="terref">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.reformaterritoriale.al/en/roadmap/history |سەردێڕ=A Brief History of the Administrative-territorial Organization in Albania |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150524170836/http://www.reformaterritoriale.al/en/roadmap/history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> گەورەترین پارێزگا لە ئەلبانیادا بەپێی ژمارەی دانیشتووان {{بنز|پارێزگای تیرانا|en|Tirana County|lt=پارێزگای تیرانایە}} بە زیاتر لە ٨٠٠,٠٠٠ کەس. بچووکترین پارێزگا بەپێی ژمارەی دانیشتووان {{بنز|پارێزگای جیرۆکاستێر|en|Gjirokastër County|lt=پارێزگای جیرۆکاستێرە}} بە زیاتر لە ٧٠,٠٠٠ کەس. گەورەترین پارێزگا بەپێی ڕووبەر {{بنز|پارێزگای کۆرچێ|en|Korçë County|lt=پارێزگای کۆرچێیە}} کە {{convert|3711|km²|sqmi}} لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەلبانیا دەگرێتە خۆ. بچووکترین پارێزگا بەپێی ڕووبەر {{بنز|پارێزگای دوورێس|en|Durrës County|lt=پارێزگای دوورێسە}} بە ڕووبەری {{convert|766|km²|sqmi}} لە ڕۆژئاوای ئەلبانیادا. پارێزگاکان لە ٦١ دابەشکاریی ئاستی دووەم پێکھاتوون کە بە {{بنز|شارەوانییەکانی ئەلبانیا|en|municipalities of Albania|lt=شارەوانییەکان}} ({{lang|sq|{{linktext|bashki|lang=sq}}/{{linktext|bashkia|lang=sq}}}}) ناسراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Fletorja Zyrtare e Republikës së Shqipërisë]] |سەردێڕ=STRATEGJIA NDËRSEKTORIALE PËR DECENTRALIZIMIN DHE QEVERISJEN VENDORE 2015–2020 |ناونیشان=http://www.qbz.gov.al/botime/fletore_zyrtare/2015/PDF-2015/147-2015.pdf |پەڕە=٩|زمان=sq |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630232453/http://qbz.gov.al/botime/fletore_zyrtare/2015/PDF-2015/147-2015.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شارەوانییەکان ئاستی یەکەمی حکومڕانیی خۆجێیین، کە بەرپرسن لە پێداویستییە خۆجێییەکان و {{بنز|جێبەجێکردنی یاسا لە ئەلبانیا|en|Law enforcement in Albania|lt=جێبەجێکردنی یاسا}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.moi.gov.al/english/images/pdf/qeverisja_vendore.pdf |سەردێڕ=On the Organization and Functioning of the Local Government, Republic of Albania, 2000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100215175046/http://www.moi.gov.al/english/images/pdf/qeverisja_vendore.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.shekulli.com.al/web/p.php?id=38109&kat=88 |سەردێڕ=Ndarja e re, mbeten 28 bashki, shkrihen komunat &#124; Shekulli Online |بڵاوکەرەوە=Shekulli.com.al |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20140113102623/http://www.shekulli.com.al/web/p.php?id=38109&kat=88 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.reformaterritoriale.al/ |سەردێڕ=Reforma Territoriale – KRYESORE |بڵاوکەرەوە=Reformaterritoriale.al |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170514063154/http://www.reformaterritoriale.al/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref> ئەوان سیستمی پێشووی شارەوانییە {{بنز|شارەوانییە شارستانییەکانی ئەلبانیا|en|urban municipalities of Albania|lt=شارستانی}} و {{بنز|شارەوانییە گوندیییەکانی ئەلبانیا|en|rural municipalities of Albania|lt=گوندییەکان}} یان {{بنز|کۆمۆنەکانی ئەلبانیا|en|Communes of Albania|lt=کۆمۆنەکانیان}} ({{lang|sq|{{linktext|komuna|lang=sq}}/{{linktext|komunat|lang=sq}}}}) لە ساڵی ٢٠١٥دا یەکخست و سادەیان کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.top-channel.tv/lajme/artikull.php?id=292404|سەردێڕ=Ndarja administrative, njësitë vendore në lagje dhe fshatra|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170925225940/http://top-channel.tv/lajme/artikull.php?id=292404|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.shekulli.com.al/web/p.php?id=38109&kat=88|سەردێڕ=Ndarja e re, mbeten 28 bashki, shkrihen komunat – Shekulli Online|بڵاوکەرەوە=Shekulli.com.al |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20140113102623/http://www.shekulli.com.al/web/p.php?id=38109&kat=88 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> بۆ پرسیارە بچووکەکانی حکومڕانیی خۆجێیی، شارەوانییەکان بۆ ٣٧٣ {{بنز|یەکە کارگێڕییەکانی ئەلبانیا|en|administrative units of Albania|lt=یەکەی کارگێڕی}} ({{lang|sq|njësia}}/{{lang|sq|njësitë administrative}}) ڕێکخراون. ھەروەھا ٢٩٨٠ گوند ({{lang|sq|{{linktext|fshatra|lang=sq}}/{{linktext|fshatrat|lang=sq}}}})، گەڕەک ({{lang|sq|{{linktext|lagje|lang=sq}}/{{linktext|lagjet|lang=sq}}}})، و شوێن ({{lang|sq|{{linktext|lokalitete|lang=sq}}/{{linktext|lokalitetet|lang=sq}}}}) ھەن کە پێشتر وەک یەکەی کارگێڕی بەکارھێنراون. {| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:85%; margin:1em auto;" |- style="font-size:100%; text-align:right;" ! style="width:25px;" | {{بنز|نیشانی نیشتمانی|en|Coat of arms|lt=نیشان}} !! style="width:100px;"| {{بنز|پارێزگاکانی ئەلبانیا|en|Counties of Albania|lt=پارێزگا}} !! style="width:87px;"| پایتەخت !! style="width:75px;" | ڕووبەر <br />(km²) !! style="width:90px;" | دانیشتووان (٢٠٢٣)<ref name="INSTAT2025pop" /> !! style="width:70px;" | {{بنز|پێڕستی پارێزگاکانی ئەلبانیا بەپێی پێڕستی گەشەپێدانی مرۆیی|en|List of counties of Albania by Human Development Index|lt=HDI}} (٢٠٢٢)<ref name="GDL2022" /> |- ! scope="row" style="text-align:center" | [[File:Flag of Albania.svg|17px|alt=Flag of Albania]] | '''ئەلبانیا (کۆی گشتی)''' || {{بنز|تیرانا|en|Tirana|lt=تیرانا}} || style="text-align:right" | ٢٨,٧٤٨ || style="text-align:right" | '''٢,٤٠٢,١١٣''' || style="text-align:right" | '''٠٫٨٠٦''' |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Berat.svg|17px|alt=Emblem of Berat County]] | {{بنز|پارێزگای بێرات|en|Berat County|lt=بێرات}} || {{بنز|بێرات|en|Berat|lt=بێرات}} || style="text-align:right" | ١,٧٩٨ || style="text-align:right" | ١٤٠,٩٥٦ || style="text-align:right" | ٠٫٧٩٣ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:ALB Qarku i Dibrës COA.svg|17px|alt=Emblem of Dibër County]] | {{بنز|پارێزگای دیبێر|en|Dibër County|lt=دیبێر}} || {{بنز|پێشکۆپی|en|Peshkopi|lt=پێشکۆپی}} || style="text-align:right" | ٢,٥٨٦ || style="text-align:right" | ١٠٧,١٧٨ || style="text-align:right" | ٠٫٧٦٥ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Durrës.svg|17px|alt=Emblem of Durrës County]] | {{بنز|پارێزگای دوورێس|en|Durrës County|lt=دوورێس}} || {{بنز|دوورێس|en|Durrës|lt=دوورێس}} || style="text-align:right" | ٧٦٦ || style="text-align:right" | ٢٢٦,٨٦٣ || style="text-align:right" | ٠٫٨١٣ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Elbasan.svg|17px|alt=Emblem of Elbasan County]] | {{بنز|پارێزگای ئۆڵباسان|en|Elbasan County|lt=ئۆڵباسان}} || {{بنز|ئۆڵباسان|en|Elbasan|lt=ئۆڵباسان}} || style="text-align:right" | ٣,١٩٩ || style="text-align:right" | ٢٣٢,٥٨٠ || style="text-align:right" | ٠٫٧٩٥ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Fier.svg|17px|alt=Emblem of Fier County]] | {{بنز|پارێزگای فیێر|en|Fier County|lt=فیێر}} || {{بنز|فیێر|en|Fier|lt=فیێر}} || style="text-align:right" | ١,٨٩٠ || style="text-align:right" | ٢٤٠,٣٧٧ || style="text-align:right" | ٠٫٧٧٩ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Gjirokastër.svg|17px|alt=Emblem of Gjirokastër County]] | {{بنز|پارێزگای جیرۆکاستێر|en|Gjirokastër County|lt=جیرۆکاستێر}} || {{بنز|جیرۆکاستێر|en|Gjirokastër|lt=جیرۆکاستێر}} || style="text-align:right" | ٢,٨٨٤ || style="text-align:right" | ٦٠,٠١٣ || style="text-align:right" | ٠٫٨٠٦ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Korçë.svg|17px|alt=Emblem of Korçë County]] | {{بنز|پارێزگای کۆرچێ|en|Korçë County|lt=کۆرچێ}} || {{بنز|کۆرچێ|en|Korçë|lt=کۆرچێ}} || style="text-align:right" | ٣,٧١١ || style="text-align:right" | ١٧٣,٠٩١ || style="text-align:right" | ٠٫٨٠١ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Kukës.svg|17px|alt=Emblem of Kukës County]] | {{بنز|پارێزگای کۆکێس|en|Kukës County|lt=کۆکێس}} || {{بنز|کۆکێس|en|Kukës|lt=کۆکێس}} || style="text-align:right" | ٢,٣٧٤ || style="text-align:right" | ٦١,٩٩٨ || style="text-align:right" | ٠٫٧٦٠ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Lezhë.svg|17px|alt=Emblem of Lezhë County]] | {{بنز|پارێزگای لێژە|en|Lezhë County|lt=لێژە}} || {{بنز|لێژە|en|Lezhë|lt=لێژە}} || style="text-align:right" | ١,٦٢٠ || style="text-align:right" | ٩٩,٣٨٤ || style="text-align:right" | ٠٫٧٨٠ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Shkodër.svg|17px|alt=Emblem of Shkodër County]] | {{بنز|پارێزگای ئیشکۆدرا|en|Shkodër County|lt=ئیشکۆدرا}} || {{بنز|ئیشکۆدرا|en|Shkodër|lt=ئیشکۆدرا}} || style="text-align:right" | ٣,٥٦٢ || style="text-align:right" | ١٥٤,٤٧٩ || style="text-align:right" | ٠٫٧٩٥ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Tiranë.svg|17px|alt=Emblem of Tirana County]] | {{بنز|پارێزگای تیرانا|en|Tirana County|lt=تیرانا}} || {{بنز|تیرانا|en|Tirana|lt=تیرانا}} || style="text-align:right" | ١,٦٥٢ || style="text-align:right" | ٧٥٨,٥١٣ || style="text-align:right" | ٠٫٨٣٢ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Vlorë.svg|17px|alt=Emblem of Vlorë County]] | {{بنز|پارێزگای ڤلۆرا|en|Vlorë County|lt=ڤلۆرا}} || {{بنز|ڤلۆرا|en|Vlorë|lt=ڤلۆرا}} || style="text-align:right" | ٢,٧٠٦ || style="text-align:right" | ١٤٦,٦٨١ || style="text-align:right" | ٠٫٨١٤ |- |-class="sortbottom" | colspan=20 align="left" |ژێدەرەکان:<ref name="INSTAT2025pop">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Instituti i Statistikës (INSTAT) |سەردێڕ=Popullsia e Shqipërisë, 1 Janar 2025 |ناونیشان=https://www.instat.gov.al/media/y5diizmw/finale-popullsia-1-janar-2025-dt-12062025.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|زمان=sq |وتەگێڕانەوە=County totals for 1 Jan 2023 on pp. 64–65.}}</ref><ref name="GDL2022">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sub-national HDI – Global Data Lab (Albania, 2022) |ناونیشان=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/?levels=1+4&years=2022&interpolation=0&extrapolation=0 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|زمان=en}}</ref> |} == ئابووری == {{Main|ئابووریی ئەلبانیا}} [[File:Toptani Shopping Mall Tirana 2016.jpg|thumb|right|ناوچەی گەورە شاری دورانا، کە شارەکانی [[تیرانا]] و [[دڕەس]] دەگرێتەوە، وەک ناوەندی سەرەکیی ئابووریی ئەلبانیا کار دەکات.<ref name="harvnb_unece_country">{{harvnb|UNECE Country Profile|2024|p=68}}</ref>]] بە تێپەڕبوون لە [[ئابووریی پلان بۆ داڕێژراو|ئابوورییەکی پلاندارێژراوی]] [[سۆسیالیزم|سۆسیالیستییەوە]] بەرەو [[ئابووریی تێکەڵ|ئابوورییەکی تێکەڵی]] [[سەرمایەداری]]، ئەلبانیا وەک [[بازاڕی کراوە|بازاڕێکی کراوەی]] [[وڵاتی تازەپێگەیشتوو|تازەپێگەیشتوو]] پۆلێن دەکرێت کە خاوەنی پێگەی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (نەوی، شێوازی ئەتڵەس) بۆ ھەر تاکێک#گرووپی داھاتی مامناوەندی سەروو|داھاتی مامناوەندی سەرووە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[OECD iLibrary]] |سەردێڕ=Overview: Identifying strategic opportunities for Albania |ناونیشان=https://www.oecd-ilibrary.org/sites/7c2fa8bd-en/index.html?itemId=/content/component/7c2fa8bd-en |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230708145742/https://www.oecd-ilibrary.org/sites/7c2fa8bd-en/index.html?itemId=/content/component/7c2fa8bd-en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Independent Evaluation Group]] (IEG) |سەردێڕ=Albania Country Program Evaluation: Chapter 1 {{!}} Country Context and World Bank Group Strategy and Program FY11{{spaced ndash}}19 |ناونیشان=https://ieg.worldbankgroup.org/evaluations/albania-country-program-evaluation/chapter-1-country-context-and-world-bank-group |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230708145947/https://ieg.worldbankgroup.org/evaluations/albania-country-program-evaluation/chapter-1-country-context-and-world-bank-group |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[ئابووریی ئەلبانیا]] بە [[کەرتی سێیەمی ئابووری|کەرتی خزمەتگوزارییەکی]] بەھێز جیادەکرێتەوە، کە ٤٨٫٦٪ی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (GDP) پێکدەھێنێت، بە بەشداریی سەرەکی لە بازرگانیی کۆ و تاک، [[گەشتیاری لە ئەلبانیا|گەشتیاری]]، خانووبەرە، و لۆجستی.<ref name="Eco: Sectors">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[OECD|Organisation for Economic Co-operation and Development]] (OECD) |سەردێڕ=Competitiveness in South East Europe 2021: Albania profile |ناونیشان=https://www.oecd-ilibrary.org/content/thematicgrouping/5c0afb54-en/sectionchapters?fmt=ahah |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240926095247/https://www.oecd-ilibrary.org/content/thematicgrouping/5c0afb54-en/sectionchapters?fmt=ahah |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە دوای ئەمەشەوە، [[کەرتی دووەمی ئابووری|کەرتی پیشەسازی]] ٢٠٫٢٪ پێکدەھێنێت، کە بەتایبەتی کاریگەریی کەرتی بیناسازیی لەسەرە، لەکاتێکدا [[کەرتی یەکەمی ئابووری|کەرتی کشتوکاڵ]] کە دارستانەکان و ماسیگریش دەگرێتەوە، ١٨٫٥٪ پێکدەھێنێت، و [[کەرتی دووەمی ئابووری|کەرتی بەرھەمھێنان (کارگەکان)]] بە ڕێژەیەکی کەمتر و بە ٦٫٣٪ بەشداری لە ئابووریدا دەکات.<ref name="Eco: Sectors"/> تا ساڵی ٢٠٢٥، نەوی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (GDP)ی ئەلبانیا بە ٢٦٫٩١١ ملیار دۆلار ڕاگەیەندراوە لەگەڵ [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی#تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی نەوی و ڕێکخستنەکانی|تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێک]] کە ٩٬٤٧٤ دۆلارە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[International Monetary Fund]] (IMF) |سەردێڕ=World Economic Outlook Database: April 2024 |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=914,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2024&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240925114333/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=914,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2024&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پێشبینیی گەشەی ساڵانەی ئابووری بۆ ساڵی ٢٠٢٥ بە ٣٫٨٪ مەزەندە دەکرێت، لەگەڵ پێشبینیی مامناوەندبوونەوە بۆ ٣٫٥٪ تا ساڵی ٢٠٢٩.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=International Monetary Fund (IMF) |سەردێڕ=Real GDP growth Annual percent change |ناونیشان=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDP_RPCH@WEO/ALB |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240925114333/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=914,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2024&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەلبانیا چوارچێوەیەکی گشتگیری بۆ بازرگانیی نێونەتەوەیی پەرەپێداوە لە ڕێگەی چەندین ڕێکەوتننامەی گرنگ لەگەڵ ناوچە جیاوازەکاندا. [[پرۆسەی جێگیرکردن و کۆمەڵە|ڕێکەوتننامەی جێگیرکردن و کۆمەڵە]] (SAA) لەگەڵ یەکێتیی ئەورووپا، کە لە ساڵی ٢٠٠٦دا واژوو کراوە، یەکێکە لە ھەرە گرنگترین ڕێکەوتننامەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[EUR-Lex]] |سەردێڕ=Stabilisation and Association Agreement with Albania |ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٠٩|ناونیشان=https://eur-lex.europa.eu/EN/legal-content/summary/stabilisation-and-association-agreement-with-albania.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240925125844/https://eur-lex.europa.eu/EN/legal-content/summary/stabilisation-and-association-agreement-with-albania.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم ڕێکەوتننامەیە سوودی بازرگانیی ھەستیار دەستەبەر دەکات و وەک بنەمایەک بۆ تێکەڵبوونی ئەلبانیا لەگەڵ یەکێتیی ئەورووپا کار دەکات. لە ساڵی ٢٠٠٩دا، ئەلبانیا ڕێکەوتننامەی بازرگانیی ئازادی (FTA) لەگەڵ [[کۆمەڵەی بازرگانیی ئازادی ئەورووپا]] (EFTA) واژوو کرد، کە زیاتر دەرفەتەکانی بازرگانی و گەیشتن بە بازاڕەکان فراوان دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[European Free Trade Association]] (EFTA) |سەردێڕ=Free Trade Network: Albania |ناونیشان=https://www.efta.int/trade-relations/free-trade-network/albania |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240925130321/https://www.efta.int/trade-relations/free-trade-network/albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا وڵاتەکە بەشدارە لە [[ڕێکەوتننامەی بازرگانیی ئازادی ناوەڕاستی ئەورووپا]] (CEFTA) و [[ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئابووریی دەریای ڕەش]] (BSEC)، کە بەمەش ھاندەری بازرگانیی ناوچەیی و ھاوکارییە لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=World Bank Group |سەردێڕ=Albania: Trade Impact of CEFTA |ناونیشان=https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/865891548426513058/albania-trade-impact-of-cefta |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240925130557/https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/865891548426513058/albania-trade-impact-of-cefta |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Organization of the Black Sea Economic Cooperation]] (BSEC) |سەردێڕ=BSCE Member States |ناونیشان=https://www.bsec-organization.org/member-states |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240926104232/https://www.bsec-organization.org/member-states |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> جگە لەوەش، وڵاتەکە پەیوەندییە بازرگانییە دووقۆڵییەکانی لە ڕێگەی ڕێکەوتننامەی بازرگانیی ئازاد لەگەڵ تورکیا، شانشینی یەکگرتوو، و پەیماننامەیەکی وەبەرھێنانی دووقۆڵی لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەھێزتر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[General Directorate of Customs (Albania)]] |سەردێڕ=Free Trade Agreements |ناونیشان=https://www.dogana.gov.al/english/d/182/249/0/263/free-trade-agreements |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240905190504/https://www.dogana.gov.al/english/d/182/249/0/263/free-trade-agreements |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[International Trade Administration]] (ITA) |سەردێڕ=Albania - Country Commercial Guide: Market Overview |ناونیشان=https://www.trade.gov/country-commercial-guides/albania-market-overview |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240925131133/https://www.trade.gov/country-commercial-guides/albania-market-overview |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕاپۆرتی ساڵی ٢٠٢٣ی [[ئازادیی ئابووریی جیھان]]، ئەلبانیای لە ڕیزبەندیی ٣١ەمین دانا، بە تێبینیی ھەبوونی ئاستێکی بەرچاوی سەربەخۆیی ئابووری و پەسەندکردنی کاریگەری سیاسەتە بازاڕییەکان.<ref name="Economic Freedom of the World 2023">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Gwartney |یەکەم١=James |دوایین٢=Lawson |یەکەم٢=Robert A. |دوایین٣=Murphy |یەکەم٣=Ryan |دوایین٤=Abubaker |یەکەم٤=Matanda |دوایین٥=Celico |یەکەم٥=Andrea |دوایین٦=Hammond |یەکەم٦=Alexander C. R. |دوایین٧=McMahon |یەکەم٧=Fred |دوایین٨=Rode |یەکەم٨=Martin |بڵاوکەرەوە=[[Fraser Institute]] |سەردێڕ=Economic Freedom of the World: 2023 Annual Report |ناونیشان=https://www.fraserinstitute.org/studies/economic-freedom-of-the-world-2023-annual-report |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240926101128/https://www.fraserinstitute.org/studies/economic-freedom-of-the-world-2023-annual-report |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[پێوەرەکانی گۆڕانکاریی بێرتڵسمان]] لە ساڵی ٢٠٢٤دا، ئەلبانیای لە ڕیزبەندی ٢٠ەمین دانا و دانی نا بە بەرەوپێشچوونێکی بەرچاو لە گۆڕانکارییە سیاسی و ئابوورییەکاندا.<ref name="Bertelsmann Transformation Index 2024">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Bertelsmann Stiftung]] |سەردێڕ=Albania Country Report 2024 |ناونیشان=https://bti-project.org/en/reports/country-report/ALB |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240804080224/https://bti-project.org/en/reports/country-report/ALB |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەر لە ساڵی ٢٠٢٤دا، وڵاتەکە لە پلەی ٢٣ەمینی [[ڕاپۆرتی کەلێنی جێندەری جیھانی|پێوەری کەلێنی جێندەری جیھانی]] جێگیر بوو، و لە بەشی بەشداریی ئابووری و دەرفەتەکان لە ڕیزبەندی ١٦ەمینی جیھاندا سەرکەوتنی بەدەستھێنا، کە ئەوەش پێشڤەچوونێکی گەورە لە بەشداریی ئابووریی ژنان نیشان دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=World Economic Forum (WEF) |سەردێڕ=Global Gender Gap Report 2024 |ناونیشان=https://www.weforum.org/publications/global-gender-gap-report-2024/digest/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240927093119/https://www.weforum.org/publications/global-gender-gap-report-2024/digest/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، ئابووریی ئەلبانیا، بەبێ گوێدانە نیشاندانی خۆڕاگرییەکی بەرچاو، ڕووبەڕووی لاوازیی گەورە دەبێتەوە کە ڕێگرن لە پەرەسەندنەکەی.<ref name="ICS US">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[United States Department of State]] |سەردێڕ=2024 Investment Climate Statements: Albania |ناونیشان=https://www.state.gov/reports/2024-investment-climate-statements/albania/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240926110424/https://www.state.gov/reports/2024-investment-climate-statements/albania/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئاڵەنگارییە سەرەکییەکان بریتین لە گەندەڵییەکی بەربڵاو، کێبڕکێی شێواو، و گۆڕانکارییە بەردەوامەکان لە یاسای دارایی.<ref name="ICS US"/> سەرەڕای ئەوەش، جێبەجێنەکردنی تەواوەتیی گرێبەستەکان، کەرتی نافەرمیی گەورە، و کەمیی بەردەوامی دەستی کار، بەشێوەیەکی ئاڵۆزتر ڕێگرن لە پێشکەوتنی ئابووریی نیشتمانی.<ref name="Bertelsmann Transformation Index 2024"/><ref name="ICS US"/> دیمەنی ئابووری لە ئەلبانیا بە نایەکسانیی ناوچەیی جیادەکرێتەوە، کە بەتایبەتی لە چڕبوونەوەی چالاکییە ئابوورییەکان لەو ناوچە سێگۆشەیییەدا دەردەکەوێت کە لە نێوان [[تیرانا]]، [[دڕەس]] و [[لاچ]]دا پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Regjistri elektronik per Njoftimet dhe Konsultimet publike |سەردێڕ=Strategjia Kombëtare për Mbrojtjen Sociale 2024–2030 |ناونیشان=https://konsultimipublik.gov.al/Konsultime/Detaje/684 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240927115305/https://konsultimipublik.gov.al/Konsultime/Detaje/684 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|پەڕە=٧|زمان=sq |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم ناوچە گەورە شارە، کە بە دورانا ناسراوە، وەک ناوەندی ئابووریی سەرەکیی ئەلبانیا کار دەکات.<ref name="harvnb_unece_country" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Karafili |یەکەم=Elona |بڵاوکەرەوە=[[Springer Nature|Springer International Publishing]] |سەردێڕ=Cluster Dynamics in Transition Economies The Case of Albania |ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠٢١|ژپنک=٩٧٨-٣-٠٣٠-٦٩٨٤٢-٣|پەڕە=٤٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kFUkEAAAQBAJ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240927132331/https://www.google.com/books/edition/Cluster_Dynamics_in_Transition_Economies/kFUkEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=0 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢١دا، [[پارێزگای تیرانا]] ڕێژەیەکی بەرچاوی ٤٤٪ی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی نیشتمانیی پێکدەھێنا، ھەروەھا پارێزگاکانی [[پارێزگای فیێر|فیێر]] و [[پارێزگای دڕەس|دڕەس]]یش ڕۆڵی دانەبڕاویان لە ئابووریدا ھەیە، و بە ڕێککەوت بە ١١٪ و ١٠٪ بەشدارییان لە تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییدا ھەیە.<ref name="GDP by County">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Instituti i Statistikës (INSTAT) |سەردێڕ=Gross Domestic Product by Statistical Regions NUTS in Albania, year 2021 |ناونیشان=https://www.instat.gov.al/en/themes/economy-and-finance/regional-accounts-in-albania/publication/2023/gross-domestic-product-by-statistical-regions-nuts-in-albania-year-2021/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240927131103/https://www.instat.gov.al/en/themes/economy-and-finance/regional-accounts-in-albania/publication/2023/gross-domestic-product-by-statistical-regions-nuts-in-albania-year-2021/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|شوێن=Tirana |پەڕە=٢|زمان=sq |ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ناوەندە ئابوورییە گەورەکانی دیکە، وەک [[ئەلباسان]] و شارە کەناراوییەکانی [[ساراندە]] و [[ڤلۆرە]]، تیشک دەخەنە سەر دابەشبوونی نایەکسانی پەرەپێدانی ئابووری لە سەرانسەری وڵاتدا.<ref name="harvnb_unece_country_1">{{harvnb|UNECE Country Profile|2024|p=73}}</ref> ناوچە کولتوورییەکان، لەوانە [[بێرات]] و [[کۆرچە]]، سەرەڕای دووریی جوگرافییان لە ناوەندە ئابوورییە سەرەکییەکانەوە، سوودێکی زۆریان لە فراوانبوونی کەرتی گەشتیاری وەرگرتووە.<ref name="harvnb_unece_country_1" /> نیگەرانییەکان لەسەر دارایی نایاسایی، سپیکردنەوەی پارە و کاریگەریی تاوانی ڕێکخراو لە ھەڵسەنگاندنەکانی ئابووریی ئەلبانیادا زیاتر دەرکەوتوون. [[وەزارەتی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، ئەلبانیای وەک وڵاتێکی لاواز بەرامبەر بە سپیکردنەوەی پارە دەستنیشان کردووە، کە داھاتی تاوانکاری لە ڕێگەی کڕینی خانووبەرە، پڕۆژەکانی بیناسازی، سامانە گریمانەیییەکان و گەشەپێدانی بازرگانییەوە سپی دەکرێنەوە.<ref>{{cite report |title=2025 International Narcotics Control Strategy Report, Volume II: Money Laundering |url=https://www.state.gov/wp-content/uploads/2025/03/2025-International-Narcotics-Control-Strategy-Volume-2-Accessible.pdf |publisher=United States Department of State |date=2025 |access-date=3 July 2026}}</ref> ھەروەھا بەیاننامەی کەشوھەوای وەبەرھێنان لە ساڵی ٢٠٢٥، گەشەپێدانی ئابووریی ئەلبانیای بە لاواز وەسف کردووە بەھۆی گەندەڵیی بەربڵاو، تاوانی ڕێکخراو، کێبڕکێی شێواو، کەمیی دەستی کار، بەرھەمداریی نزم و کەرتی نافەرمیی گەورە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2025 Investment Climate Statements: Albania |ناونیشان=https://www.state.gov/reports/2025-investment-climate-statements/albania |بڵاوکەرەوە=United States Department of State |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> پێوەری تاوانی ڕێکخراوی جیھانیی ٢٠٢٥ی سەر بە [[دەستپێشخەریی جیھانی دژی تاوانی ڕێکخراوی نێودەوڵەتی]]، ئەلبانیای وەک شوێنێکی دیار بۆ سپیکردنەوەی پارە وەسف کرد، و ڕای گەیاند کە ڕێکخراوە تاوانکارییەکان کەرتی خانووبەرە، گەشتیاری و بیناسازی بەکاردەھێنن بۆ ئەوەی قازانجە نایاسایییەکانیان ڕەوا بکەن. ھەروەھا ڕاپۆرتی دا کە کەرتی بیناسازی بەشێوەیەکی قورس دزەی پێکراوە لەلایەن پارەی نایاسایییەوە کە بازاڕی شێواندووە، و گەندەڵی لە نێو دامەزراوە سیاسی و یاسا جێبەجێکارەکاندا بەردەوامە لە ئاسانکاری بۆ تاوانی ڕێکخراو.<ref>{{cite report |title=Global Organized Crime Index 2025: Albania |url=https://ocindex.net/assets/downloads/2025/english/ocindex_profile_albania_2025.pdf |publisher=Global Initiative Against Transnational Organized Crime |date=2025 |access-date=3 July 2026}}</ref> ڕەخنەگرانی مۆدێلی ئابووریی سەرۆک وەزیران [[ئێدی ڕاما]]، ئەم نیگەرانییانەیان بەستووەتەوە بە فراوانبوونی خێرای بیناسازی، خانووبەرە و گەشتیاریی لوکس لە ماوەی دەسەڵاتی درێژخایەنی ئەودا، بەو بیانووەی کە پڕۆژەکانی گەشەپێدان کە لەلایەن دەوڵەتەوە پاڵپشتی دەکرێن و نەبوونی ڕێوشوێنی پاراستن، ڕێگەیان داوە بە بەرژەوەندییە بازرگانییە سیاسییەکان و سەرمایەی نایاسایی کە کاریگەری پەیدا بکەن. حکوومەت بەگشتی تۆمەتەکانی پاراستنی سیاسی بۆ تاوانی ڕێکخراو ڕەتکردووەتەوە و وەک بەڵگەی پێشکەوتن ئاماژەی بە چاکسازیی دادوەری، ڕێوشوێنەکانی دژی سپیکردنەوەی پارە و لێکۆڵینەوەکانی [[پێکھاتەی تایبەت دژی گەندەڵی و تاوانی ڕێکخراو]] کردووە. === کەرتی یەکەم === [[File:Berat_kale_-_panoramio.jpg|thumb|right|ترێ لە [[بێرات]]. بەھۆی [[ئاووھەوای دەریای ناوین]]ەوە، [[شەرابی ئەلبانی|شەراب]]، [[زەیتوون]] و [[میوە مزرەمەنییەکان|مزرەمەنییەکان]] زۆربەیان لە باشووری ئەلبانیا بەرھەم دەھێنرێن.]] ئەلبانیا بڕێکی بەرچاو بەرھەم دەھێنێت لە میوەکان (سێو، [[زەیتوون]]، ترێ، پرتەقاڵ، لیمۆ، [[قەیسی]]، [[قۆخ]]، [[گێلاس]]، [[ھەنجیر]]، [[ئاڵووبالوو]]، [[ھەڵوژە]]، و [[شلیک]])، [[ڕووەکە زەیتدارەکان|سەوزەکان]] (پەتاتە، تەماتە، [[گەنمەشامی]]، پیاز، و گەنم)، [[چەوەندەری شەکر]]، تووتن، گۆشت، [[ھەنگوین]]، [[بەرھەمە شیرەمەنییەکان]]، پزیشکیی نەریتی و [[ڕۆنی سروشتی|ڕووەکە بۆندارەکان]]. ھەروەھا، وڵاتەکە یەکێکە لە بەرھەمھێنەرە گرنگەکانی جیھان بۆ [[مریەم گۆتا]]، [[ڕۆزماری]] و [[ژەنتانی زەرد]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Dhimitër Doka|سەردێڕ=Albaniens vergessener Exportschlager|ناونیشان=https://www.humboldt-foundation.de/web/kosmos-humboldtianer-im-fokus-91-4.html|وێبگە=humboldt-foundation.de|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٦|زمان=de|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171201082108/https://www.humboldt-foundation.de/web/kosmos-humboldtianer-im-fokus-91-4.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> نزیکیی وڵاتەکە لە [[دەریای ئایۆنی]] و [[دەریای ئادریاتیک]]، توانا و شارەزایییەکی زۆر بە پیشەسازیی ماسیگرییە کەم گەشەسەندووەکەی دەبەخشێت. ئابووریناسانی [[بانکی جیھانی]] و [[کۆمەڵگەی ئەورووپا]] ڕاپۆرت دەدەن کە، پیشەسازیی ماسیگری ئەلبانیا توانایەکی باشی ھەیە بۆ پەیداکردنی داھاتی ھەناردەکردن چونکە نرخەکان لە بازاڕە نزیکەکانی یۆنان و ئیتالیادا چەندین ھێندە بەرزترن لەو نرخانەی لە بازاڕی ئەلبانیادا ھەن. ئەو ماسییانەی لە کەناراوەکانی وڵاتەکەدا دەست دەکەون بریتین لە [[ماسیی کارپ]]، [[قەلەماسی]]، [[سی بریم]]، [[گوێچکەماسی|گوێچکەماسییەکان]] و [[توێکڵدارەکان]]. ئەلبانیا خاوەنی یەکێک لە درێژترین مێژووەکانی ئەورووپایە بۆ [[مێوکاری]].<ref name="winealbania1">[http://www.winealbania.com winealbania.com] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208101841/http://winealbania.com/ |date=8 February 2011}} Wine Albania Portal</ref> ناوچەکەی ئێستا یەکێک بوو لەو کەمینە شوێنانەی کە مێو بە شێوەیەکی سروشتی لە سەردەمی سەھۆڵبەنداندا تێیدا گەشەی دەکرد. کۆنترین تۆوە دۆزراوەکان لە ناوچەکەدا تەمەنیان لە ٤٬٠٠٠ بۆ ٦٬٠٠٠ ساڵ دەبێت.<ref name="Stevenson2011">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Tom Stevenson|سەردێڕ=The Sotheby's Wine Encyclopedia|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8S7IkQEACAAJ|ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Dorling Kindersley|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٥٣-٥٩٧٩-٥}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٩دا، نەتەوەکە بە مەزەندەکراوی نزیکەی ١٧٬٥٠٠ تۆن شەرابی بەرھەمھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://faostat.fao.org/site/636/DesktopDefault.aspx?PageID=636#ancor |سەردێڕ=Wine production (tons) |بڵاوکەرەوە=[[Food and Agriculture Organization]] |پەڕە=٢٨|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110520105103/http://faostat.fao.org/site/636/DesktopDefault.aspx?PageID=636 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠١١}}</ref> === کەرتی دووەم === [[File:Something in Albania (10759257413).jpg|thumb|right|کارگەی [[چیمەنتۆی ئەنتیا|ئەنتیا]] لە [[فوشێ-کرویێ]]]] کەرتی دووەمی ئابووریی ئەلبانیا لەدوای ڕووخانی ڕژێمی کۆمۆنیستییەوە گۆڕانکاری و ھەمەجۆری زۆری بەخۆیەوە بینیوە. ئەو کەرتە زۆر ھەمەجۆرە، لە [[پیشەسازیی ئەلیکترۆنیک|ئەلیکترۆنیک]]، [[پیشەسازیی بەرھەمھێنان|کارگەکان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Manufacturing & garment industry|ناونیشان=https://invest-in-albania.org/manufacturing-garment-industry/|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180818214425/https://invest-in-albania.org/manufacturing-garment-industry/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[پیشەسازیی ڕستن و چنین|ڕستن و چنین]]، تا دەگاتە [[پیشەسازیی خۆراک|خۆراک]]، [[پیشەسازیی چیمەنتۆ|چیمەنتۆ]]، [[پیشەسازیی کانزاکاری|کانزاکاری]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mining sector|ناونیشان=https://invest-in-albania.org/mining-sector/|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170418082906/https://invest-in-albania.org/mining-sector/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و [[پیشەسازیی وزە|وزە]]. وێستگەی [[چیمەنتۆی ئەنتیا]] لە [[فوشێ-کرویێ]] بە یەکێک لە گەورەترین وەبەرھێنانە پیشەسازییە سەوزەکانی نەتەوەکە دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ANTEA, the company with the highest working standards|ناونیشان=http://www.anteacement.com/2015/06/20/antea-the-company-with-the-highest-working-standards/|وێبگە=anteacement.com|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170418081831/http://www.anteacement.com/2015/06/20/antea-the-company-with-the-highest-working-standards/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> نەوت و غازی ئەلبانیا یەکێکە لە پڕئومێدترین کەرتەکانی ئابوورییەکەی، ھەرچەندە بە توندی ڕێکخراوە. ئەلبانیا خاوەنی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی یەدەگی سەلمێنراوی نەوت|دووەم گەورەترین یەدەگی نەوتە]] لە [[نیمچەدوورگەی باڵکان]] لە دوای [[ڕۆمانیا]]، و گەورەترین [[کێڵگەی نەوتی پاتۆس-مارینزا|یەدەگی نەوتە]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/bankerspetroleum-idUSL3E7F724020110407 |ئیش=Reuters |سەردێڕ=UPDATE 1-Bankers Petroleum's key Albanian oilfield output jumps in Q1 |ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924152246/http://www.reuters.com/article/2011/04/07/bankerspetroleum-idUSL3E7F724020110407 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ئەورووپادا. کۆمپانیای [[ئەلبپێترۆل]] خاوەندارێتییەکەی دەگەڕێتەوە بۆ دەوڵەتی ئەلبانیا و چاودێریی ڕێکەوتننامەکانی نەوتی دەوڵەت دەکات لە وڵاتەکەدا. پیشەسازیی ڕستن و چنین فراوانبوونێکی گەورەی بەخۆیەوە بینیوە بە نزیکبوونەوەی کۆمپانیاکانی [[یەکێتیی ئەورووپا]] (EU) لە ئەلبانیا. بەپێی ئاماری [[دامەزراوەی ئامار (ئەلبانیا)|ئاماری ئەلبانیا (INSTAT)]]، تا ساڵی ٢٠١٦، بەرھەمھێنانی ڕستن و چنین گەشەی ساڵانەی بە ڕێژەی ٥٫٣٪ ھەبووە و قەبارەی بازرگانیی ساڵانەی نزیکەی ١٫٥ ملیار یۆرۆ بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Textile industry in Albania is unprepared for a potential influx of import orders|ناونیشان=http://www.balkaneu.com/textile-industry-albania-unprepared-potential-influx-import-orders/|وێبگە=balkaneu.com|ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170418081528/http://www.balkaneu.com/textile-industry-albania-unprepared-potential-influx-import-orders/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەلبانیا بەرھەمھێنەرێکی گرنگی کانزاکانە و لە ڕیزبەندی پێشەنگەکانی بەرھەمھێنان و ھەناردەکردنی [[کرۆم]]دایە لە جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Europe Review 2003/04: The Economic and Business Report|پەڕەکان=٣–٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Hwi0s3I5jLEC&q=largest%20chrome%20producer%20in%20the%20world%20albania&pg=PA5 |ژپنک=٩٧٨٠٧٤٩٤٤٠٦٧١|ساڵ=٢٠٠٣|دوایین١=Page|یەکەم١=Kogan Kogan|بڵاوکەرەوە=Kogan Page Publishers}}</ref> ھەروەھا نەتەوەکە بەرھەمھێنەرێکی دیاری مس، نیکڵ و خەڵووزە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania – Mining and Minerals|ناونیشان=https://www.export.gov/article?id=Albania-Mining-and-Minerals|ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170418083842/https://www.export.gov/article?id=Albania-Mining-and-Minerals|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[کانی باترا]]، [[کانی بولقیزە]]، و [[کانی ثێکنا]] لە ناسراوترین کانەکانی ئەلبانیان کە تا ئێستاش کار دەکەن. === کەرتی سێیەم === [[File:Ksamil Albania . Albanian Riviera.jpg|thumb|right|[[دوورگەکانی کسامیل]]، لە باشووری [[کەناراوەکانی دەریای ئایۆنیی ئەلبانیا]]]] [[کەرتی سێیەمی ئابووری|کەرتی سێیەم (خزمەتگوزاری)]] نوێنەرایەتیی خێراترین کەرتی گەشەسەندووی ئابووری وڵاتەکە دەکات. ٣٦٪ی دانیشتووان لە کەرتی خزمەتگوزاریدا کار دەکەن کە ٦٥٪ی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی وڵاتەکە پێکدەھێنێت.<ref name="DSSA">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم١=Oltiana|دوایین١= Muharremi|یەکەم٢= Filloreta|دوایین٢= Madani|یەکەم٣= Erald|دوایین٣= Pelari |سەردێڕ=The Development of the Service Sector in Albania and Its Future |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/271105196 |journal=Mediterranean Journal of Social Sciences |ڕێکەوت= ٢٠١٣|پەڕەکان=٢–٩|doi= 10.5901/mjss.2013.v4n10p556}}</ref> لە کۆتاییی سەدەی بیستەمەوە، [[پیشەسازیی بانکداری]] پێکھاتەیەکی سەرەکیی کەرتی سێیەمە و بە گشتی لە دۆخێکی باشدا ماوەتەوە بەھۆی [[تایبەتکاری]] و [[سیاسەتی دراو]]ی جێگەی ستایشەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Analysis of the Albanian Banking System in the Transition Years |ناونیشان=https://www.ijbcnet.com/2-4/IJBC-12-2406.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.ijbcnet.com/2-4/IJBC-12-2406.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |وێبگە=ijbcnet.com}}</ref><ref name="DSSA"/> [[پیشەسازیی پەیوەندییەکان]]، کە پێشتر یەکێک بوو لە [[پەراوێزخستن|پەراوێزخراوترین]] و کۆنترۆڵکراوترینەکان لە جیھاندا، لە ئێستادا بەشداربوویەکی سەرەکییە لەو کەرتەدا. زیاتر لە ڕێگەی تایبەتکاری و وەبەرھێنانی دواتری وەبەرھێنەرانی ناوخۆیی و بیانییەوە گەشەی کردووە.<ref name="DSSA"/> کۆمپانیاکانی [[ئێگل مۆبایل|ئێگل]]، [[ڤۆدافۆن ئەلبانیا|ڤۆدافۆن]] و [[تێلێکۆمی ئەلبانیا]] پێشەنگی [[دابینکەری خزمەتگوزاریی پەیوەندییەکان]]ن لە وڵاتەکەدا. گەشتیاری وەک پیشەسازییەکی خاوەن گرنگیی نیشتمانی دانی پێدانراوە و لە سەرەتای سەدەی بیست و یەکەمەوە بە شێوەیەکی بەردەوام ڕووی لە زیادبوون کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=TOURISM AND EMPLOYMENT IN ALBANIA – IS THERE A STRONG CORRELATION? |ناونیشان=http://www.asecu.gr/files/13th_conf_files/Tourism-and-Employment-in-Albania-Is-There-A-Strong-Correlation.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.asecu.gr/files/13th_conf_files/Tourism-and-Employment-in-Albania-Is-There-A-Strong-Correlation.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |وێبگە=asecu.gr |پەڕەکان=١–٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر١=Eglantina Hysa – Epoka University |سەردێڕ=INFLUENCE OF TOURISM SECTOR IN ALBANIAN GDP: ESTIMATION USING MULTIPLE REGRESSION METHOD |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/308111717 |وێبگە=researchgate.net |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٢|شوێن=Tirana |پەڕەکان=٢٣–٢٦}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦دا بەشێوەیەکی ڕاستەوخۆ ٨٫٤٪ی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی پێکدەھێنا ھەرچەندە ئەگەر بەشدارییە ناڕاستەوخۆکانیش ھەژمار بکرێن، ڕێژەکە بەرز دەبێتەوە بۆ ٢٦٪.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=World Travel & Tourism Council|سەردێڕ=Travel & Tourism: Economic Impact 2017: Albania|ناونیشان=https://www.wttc.org/.../econo.../countries-2017/albania2017.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.wttc.org/.../econo.../countries-2017/albania2017.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=wttc.org|شوێن=London|پەڕە=١٢|بەستەری نووسەر١=World Travel & Tourism Council}}{{dead link|date=November 2017}}</ref> ھەر لەو ساڵەدا، وڵاتەکە پێشوازیی لە نزیکەی ٤٫٧٤ ملیۆن سەردانکەر کردووە کە زۆربەیان لە سەرانسەری ئەورووپا و ھەروەھا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Arrivals of foreign citizens by Lëvizjet e shtetasve shqiptarë dhe të huaj and Month|ناونیشان=http://databaza.instat.gov.al/.../Tr.../table/tableViewLayout2/...|وێبگە=databaza.instat.gov.al}}{{dead link|date=November 2017}}</ref> زیادبوونی ژمارەی سەردانکەرانی بیانی زۆر بەرچاو بووە. ئەلبانیا لە ساڵی ٢٠٠٥دا تەنھا ٥٠٠٬٠٠٠ سەردانکەری ھەبوو، و بە مەزەندەی ٤٫٢ ملیۆن لە ساڵی ٢٠١٢دا، کە زیادبوونێکی بەرچاوی بە ڕێژەی ٧٤٠ لەسەد نیشان دەدات. بەپێی ئاماری [[ڕێکخراوەی گەشتیاریی نەتەوە یەکگرتووەکان]] (UN Tourism)، ئەلبانیا پێشوازیی لە نزیکەی ١١٫٧ ملیۆن گەشتیار کردووە لە ساڵی ٢٠٢٤دا، کە ئەمەش زیادبوونێکی گەورەیە بەراورد بە ساڵانی پێشوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[UN Tourism]] |سەردێڕ=Tourism Doing Business: Investing in Albania |ناونیشان=https://www.unwto.org/investment/tourism-doing-business-investing-in-albania |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250503130056/https://www.unwto.org/investment/tourism-doing-business-investing-in-albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەشێکی زۆری پیشەسازیی گەشتیاری لە درێژایی دەریای [[دەریای ئادریاتیک|ئادریاتیک]] و [[دەریای ئایۆنی|ئایۆنی]] لە ڕۆژاوای وڵاتەکەدا چڕبووەتەوە. بەڵام [[ڕیڤێرای ئەلبانی]] لە باشووری ڕۆژاوا خاوەنی جوانترین و پاکترین کەناراوەکانە؛ کەناراوەکەی درێژییەکی بەرچاوی ھەیە کە دەگاتە {{convert|446|km|abbr=off}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Sustainable Development of Sea-Corridors and Coastal Waters: The TEN ECOPORT project in South East Europe|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٩٧٨٣٣١٩١١٣٨٥٢|پەڕە=٨٥|edition=Chrysostomos Stylios, Tania Floqi, Jordan Marinski, Leonardo Damiani |ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠١٥}}</ref> کەناراوەکە تایبەتمەندییەکی جیاوازی ھەیە، دەوڵەمەندە بە جۆرەھا کەناراوە دەستلێنەدراوەکان، کەنداوەکان، کەنداوە داپۆشراوەکان، گۆماوەکان، کەناراوە بچووکە چەوییەکان، ئەشکەوتە دەریایییەکان، و زۆرێک لە شێوەکانی زەوی. ھەندێک بەشی ئەم کەنارە لە ڕووی ژینگەیییەوە زۆر پاکن، لەوانە ناوچە نەدۆزراوەکان، کە زۆر دەگمەنن لە ناوچەی [[دەریای ناوین|دەریای ناویندا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://albania.al/explore/natural-heritage/coast-line |سەردێڕ=Coastline &#124; The Official website of Albanian Tourism |بڵاوکەرەوە=Albania.al |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140809003858/http://www.albania.al/explore/natural-heritage/coast-line |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئابی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شوێنە سەرنجڕاکێشەکانی دیکە بریتین لە ناوچە شاخاوییەکان وەک [[ئەڵپەکانی ئەلبانیا]]، [[چیاکانی سیراونی]] و چیاکانی [[کۆراب]]، ھەروەھا شارە مێژووییەکانی وەکوو [[بێرات]]، [[دڕەس]]، [[گیرۆکاستێر]]، [[ساراندە]]، [[شکۆدەر]] و [[کۆرچە]]. === گواستنەوە === [[File:Autostrada Durrës-Morina-05.jpg|thumb|right|[[ڕێگای خێرای دڕەس-کوکێس|ڕوگا ئی کۆمبیت]]، [[دەریای ئادریاتیک]] لە ڕێگەی پێدەشتەکانی ڕۆژاواوە دەبەستێتەوە بە [[ئەڵپەکانی ئەلبانیا|ئەڵپەکانی ئەلبانیاوە]].]] گواستنەوە لە ئەلبانیا لە ژێر سەرپەرشتی و ئەرکەکانی [[وەزارەتی ژێرخان و وزە (ئەلبانیا)|وەزارەتی ژێرخان و وزە]] بەڕێوەدەبرێت، ھەروەھا دەزگاکانی وەک [[دەسەڵاتی ڕێگاوبانەکانی ئەلبانیا]] (ARRSH)، کە بەرپرسە لە دروستکردن و پاراستنی [[ڕێگای خێرا لە ئەلبانیا|ڕێگا خێراکان]] و [[ئۆتۆبانەکان لە ئەلبانیا|ئۆتۆبانەکانی ئەلبانیا]]، لەگەڵ [[دەسەڵاتی فڕۆکەوانیی شارستانی (ئەلبانیا)|دەسەڵاتی فڕۆکەوانیی ئەلبانی]] (AAC)، کە بەرپرسیارە لە ھەماھەنگی فڕۆکەوانیی شارستانی و فڕۆکەخانەکانی وڵاتەکە. [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی تیرانا نەنە تێرێزا|فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی]] [[تیرانا]] دەروازەی سەرەکیی ئاسمانییە بۆ وڵاتەکە، و ھەروەھا خاڵی سەرەکییە بۆ ھێڵی ئاسمانیی نیشتمانیی ئەلبانیا، بەناوی [[ئەیر ئەلبانیا]]. فڕۆکەخانەکە لە ساڵی ٢٠١٩دا زیاتر لە ٣٫٣ ملیۆن گەشتیاری گواستووەتەوە و گرێدراوە بە چەندین شوێنی مەبەستەوە لە وڵاتانی دیکەی دەوروبەری [[ئەورووپا]]، [[ئەفریقا]] و [[ئاسیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Instituti i Statistikës (INSTAT) |سەردێڕ=Statistikat e transportit |ناونیشان=http://www.instat.gov.al/media/6649/statistikat-e-transportit_dhjetor_2019.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.instat.gov.al/media/6649/statistikat-e-transportit_dhjetor_2019.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|پەڕە=٢|زمان=sq |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> وڵاتەکە پلان دادەنێت بەشێوەیەکی پلەبەپلە ژمارەی فڕۆکەخانەکان زیاد بکات بەتایبەتی لە باشووردا، لەگەڵ شوێنە پێشنیارکراوەکانی وەک [[ساراندە]]، [[گیرۆکاستێر]] و [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ڤلۆرە|ڤلۆرە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Tirana Times |سەردێڕ=Turkish consortium bids to build Vlora airport as Albania prepares to launch national carrier |ناونیشان=http://www.tiranatimes.com/?p=135404 |وێبگە=tiranatimes.com |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> [[ڕێگای خێرا لە ئەلبانیا|ڕێگا خێراکان]] و [[ئۆتۆبانەکان لە ئەلبانیا|ئۆتۆبانەکان]] بەشێوەیەکی گونجاو چاکسازییان بۆ دەکرێت و زۆرجاریش ھێشتا لە قۆناغی دروستکردن و نۆژەنکردنەوەدان. [[ئۆتۆبانی ١ (ئەلبانیا)|ئۆتۆسترادا ١]] (A1) ڕێڕەوێکی گواستنەوەی سەرەکییە و درێژترین ئۆتۆبانی وڵاتەکەیە. پلان وایە کە [[دڕەس]] لەسەر دەریای ئادریاتیک لە ڕێگەی [[پریشتینا]] لە کۆسۆڤۆ ببەستێتەوە بە [[ڕێڕەوی پان-ئەورووپی ١٠|ڕێڕەوی پان-ئەورووپیی دەیەم]] لە سڕبیا.<ref name="SEETO">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=South East Europe Transport Observatory (SEETO) |سەردێڕ=The Core Transport Network – South-East Europe Transport Observatory |ناونیشان=https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/sites/near/files/pdf/projects-in-focus/donor-coordination/2-3_april_2009/working_group_transport_seeto_en.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/sites/near/files/pdf/projects-in-focus/donor-coordination/2-3_april_2009/working_group_transport_seeto_en.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=European Commission |پەڕە=٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Serbia and Kosovo Only Beginning to Form Infrastructural Links: Peace Highway to Connect the Region |ناونیشان=https://kossev.info/serbia-and-kosovo-only-beginning-to-form-infrastructural-links-peace-highway-to-connect-the-region/ |وێبگە=kossev.info |ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١٨}}</ref> [[ئۆتۆبانی ٢ (ئەلبانیا)|ئۆتۆسترادا ٢]] (A2) بەشێکە لە [[ئۆتۆبانی ئادریاتیک–ئایۆنی|ڕێڕەوی ئادریاتیک–ئایۆنی]] و ھەروەھا [[ڕێڕەوی پان-ئەورووپی ٨|ڕێڕەوی پان-ئەورووپیی ھەشتەم]]، و [[فیێر]] بە [[ڤلۆرە]] دەبەستێتەوە.<ref name="SEETO"/> [[ئۆتۆبانی ٣ (ئەلبانیا)|ئۆتۆسترادا ٣]] (A3) لە قۆناغی دروستکردندایە و دوای تەواوبوونی [[تیرانا]] و [[ئەلباسان]] بە ڕێڕەوی پان-ئەورووپیی ھەشتەمەوە دەبەستێتەوە. کاتێک ھەر سێ ڕێڕەوەکە تەواو دەبن، ئەلبانیا مەزەندەی {{convert|759|km}} ڕێگای خێرای دەبێت، کە بە ھەموو وڵاتانی دراوسێوەی دەبەستێتەوە. [[بەندەری دڕەس|دڕەس]] قەرەباڵغترین و گەورەترین [[بەندەری دەریایی]]یە لە وڵاتەکەدا، لە دوای ئەویش [[بەندەری ڤلۆرە|ڤلۆرە]]، [[بەندەری شێنگجین|شێنگجین]] و [[بەندەری ساراندە|ساراندە]] دێن. تۆڕی شەمەندەفەر لەلایەن کۆمپانیای شەمەندەفەری نیشتمانیی [[ھێکورودا شقیپتارێ]] بەڕێوەدەبرێت. ھێڵێکی نوێی شەمەندەفەر لە تیرانا و فڕۆکەخانەکەیەوە بەرەو دڕەس پلانی بۆ دانراوە. شوێنی ئەم شەمەندەفەرە، کە پڕدانیشتووانترین ناوچە شارستانییەکانی ئەلبانیا بەیەکەوە دەبەستێتەوە، دەیکاتە پڕۆژەیەکی گرنگی گەشەپێدانی ئابووری.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Rabeta|یەکەم١=Lorenc|سەردێڕ=Trenat e rinj Tiranë-Durrës-Rinas me 222 pasagjerë, 112 të ulur|ناونیشان=http://shqiptarja.com/news.php?IDNotizia=396302|وێبگە=dailynews.al|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170113141207/http://shqiptarja.com/news.php?IDNotizia=396302|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hekurudha Tiranë-Rinas-Durrës, Haxhinasto: Projekti përfundon në 2019|ناونیشان=http://www.top-channel.tv/lajme/artikull.php?id=329857|وێبگە=top-channel.tv|زمان=sq |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170928055749/http://top-channel.tv/lajme/artikull.php?id=329857 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> === وزە === [[File:Albania electricity production.svg|thumb|بەرھەمھێنانی کارەبا لە ئەلبانیا لە ١٩٨٠ تا ٢٠١٩]] بەھۆی ھەڵکەوتەی جوگرافی و سەرچاوە سروشتییەکانییەوە، ئەلبانیا خاوەنی چەندین جۆری جیاوازی [[سەرچاوەی وزە|سەرچاوەکانی وزە]]یە، کە لە غاز، نەوت، و خەڵووزەوە دەست پێدەکات تا دەگاتە [[وزەی با|با]]، [[وزەی خۆر|خۆر]]، [[وزەی ئاو|ئاو]]، و سەرچاوە [[وزەی نوێبووەوە|نوێبووەوەکانی]] دیکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Ministry of Tourism and Environment (Albania)|Ministry of Environment]] |سەردێڕ=Albania's Technology Needs Assessment (Final Draft) |ناونیشان=https://unfccc.int/files/meetings/seminar/application/pdf/sem_albania_sup2.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171209062915/http://unfccc.int/files/meetings/seminar/application/pdf/sem_albania_sup2.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٠٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Zavalani |یەکەم=Orion |بڵاوکەرەوە=[[European Commission]] (EC) |سەردێڕ=Renewable energy potentials of Albania |ناونیشان=https://cordis.europa.eu/article/id/124474-renewable-energy-potentials-of-albania |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200829151705/https://cordis.europa.eu/article/id/124474-renewable-energy-potentials-of-albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> بەپێی پێوەری گواستنەوەی وزەی ٢٠٢٣ (ETI)ی سەر بە [[کۆڕبەندی ئابووریی جیھانی]]، وڵاتەکە لە ڕیزبەندی ٢١ەمینی جیھاندایە، کە تیشک دەخاتە سەر پێشکەوتنەکانی لە کارنامەی گواستنەوەی وزەیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[World Economic Forum]] |سەردێڕ=Fostering Effective Energy Transition 2023 Edition |ناونیشان=https://www3.weforum.org/docs/WEF_Fostering_Effective_Energy_Transition_2023.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230708154526/https://www3.weforum.org/docs/WEF_Fostering_Effective_Energy_Transition_2023.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|پەڕە=١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ئێستادا، کەرتی بەرھەمھێنانی کارەبا لە ئەلبانیا پشتبەستووە بە [[کارەبای ئاوی]]، کە لە ڕووی سەدییەوە لە پلەی پێنجەمی جیھاندایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Ministry of Infrastructure and Energy (Albania)]] |سەردێڕ=Albania Renewable Energy Progress Reports 2014–2015 |ناونیشان=https://www.energy-community.org/dam/jcr:fbad98e2-6780-430b-a465-2ab46e9cb499/AL_RE_progress_2017.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.energy-community.org/dam/jcr:fbad98e2-6780-430b-a465-2ab46e9cb499/AL_RE_progress_2017.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |پەڕە=٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[World Bank]] |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/EG.ELC.HYRO.ZS?year_high_desc=true |سەردێڕ=Electricity production from hydroelectric sources (% of total) |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170928103117/https://data.worldbank.org/indicator/EG.ELC.HYRO.ZS?year_high_desc=true |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[The World Factbook]] |سەردێڕ=Electricity – from hydroelectric plants |ناونیشان=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/259rank.html#AL |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200817215245/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/259rank.html#AL |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پێشبینی دەکرێت مەترسییەکانی لافاو و وشکەساڵی بەھۆی [[گۆڕانی ئاووھەوا]]وە مەترسی بخاتە سەر بەرھەمھێنانی کارەبا.<ref name="imfcountryreport"/> ڕووباری [[درین (ڕووبار)|درین]]، لە باکوور، خاوەنی چوار [[وێستگەی کارەبای ئاوی]]یە، لەوانە [[وێستگەی کارەبای ئاویی فیێرزا|فیێرزا]]، [[وێستگەی کارەبای ئاویی کۆمان|کۆمان]]، [[وێستگەی کارەبای ئاویی سکاڤیکا|سکاڤیکا]] و [[وێستگەی کارەبای ئاویی ڤاو ئی دێیێس|ڤاو ئی دێیێس]]. دوو وێستگەی دیکە، وەک [[وێستگەی کارەبای ئاویی بانجێ|بانجێ]] و [[وێستگەی کارەبای ئاویی مۆگلیچێ|مۆگلیچێ]]، لەسەر ڕووباری [[دێڤۆل (ڕووبار)|دێڤۆل]] لە باشوور جێگیرکراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[International Hydropower Association]] (IHA) |سەردێڕ=Profile: Albania |ناونیشان=https://www.hydropower.org/country-profiles/albania |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200829161126/https://www.hydropower.org/country-profiles/albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> ئەلبانیا خاوەنی یەدەگێکی بەرچاوی نەوتە. یەدەگەکەی ١٠ەمین گەورەترینە لە ئەورووپا و ٥٨ەمینە لە جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Energy Information Administration|سەردێڕ=Crude Oil Proved Reserves 2016|ناونیشان=http://www.eia.gov/cfapps/ipdbproject/IEDIndex3.cfm?tid=5&pid=57&aid=6|وێبگە=eia.gov|پەڕەکان=١|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦|بەستەری نووسەر١=Energy Information Administration|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160816185057/http://www.eia.gov/CFapps/ipdbproject/IEDIndex3.cfm?tid=5&pid=57&aid=6|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کێڵگە نەوتییە سەرەکییەکانی وڵاتەکە لە دەوروبەری [[کەناراوەکانی دەریای ئادریاتیکی ئەلبانیا]] و دەشتی [[میزێقێ]] لە ناو [[پێدەشتەکانی ڕۆژاوا]] ھەڵکەوتوون، کە گەورەترین یەدەگی وڵاتەکەی تێدایە. ھەروەھا، [[کێڵگەی نەوتی پاتۆس-مارینزا|پاتۆس-مارینزا]] کە لە ھەمان ناوچەدا ھەڵکەوتووە، گەورەترین [[کێڵگەی نەوت]]ی سەر وشکانییە لە ئەورووپادا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Lorenc Gordani|سەردێڕ=Albania, from the largest continental onshore oil reserves in Europe, to the new bridge between the Balkans and Italy, by Dr Lorenc Gordani|ناونیشان=http://esc.albaniaenergy.org/en/2017/06/21/albania-oil-reserves-natural-gas-dr-lorenc-gordani-21th-june-2017/|وێبگە=esc.albaniaenergy.org|پەڕەکان=١|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}{{Dead link|date=January 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[بۆریی ئادریاتیکی تێپەڕ]] (TAP)، کە بەشێکە لە [[ڕێڕەوی غازی باشوور]] کە پلانی بۆ دانراوە، بە درێژاییی {{convert|215|km|0|abbr=off}} بەناو خاکی ئەلبانیادا تێدەپەڕێت پێش ئەوەی بگاتە [[کەناراوەکانی دەریای ئادریاتیکی ئەلبانیا]] کە بە نزیکەیی دەکەوێتە {{convert|17|km|0|abbr=off}} باکووری ڕۆژاوای [[فیێر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Trans Adriatic Pipeline]] (TAP) |سەردێڕ=Scoping Report for the ESIA (Environmental and Social Impact Assessment) Albania |ناونیشان=https://www.tap-ag.com/assets/07.reference_documents/english/scoping_document/albania/TAP_Scoping_report_ESIA_English.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200725013409/https://www.tap-ag.com/assets/07.reference_documents/english/scoping_document/albania/TAP_Scoping_report_ESIA_English.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١١}}</ref> [[سەرچاوە ئاوییەکان]]ی ئەلبانیا لە سەرجەم ناوچەکانی وڵاتەکەدا زۆر و زەبەندن و پێکدێن لە [[دەریاچەکانی ئەلبانیا|دەریاچەکان]]، [[ڕووبارەکانی ئەلبانیا|ڕووبارەکان]]، کانییەکان، و چینە ئاودارە ژێرزەوییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[European Commission]] (EC) |سەردێڕ=06/11347 – Albania – Benefits of Compliance with environmental acquis – final report |ناونیشان=https://ec.europa.eu/environment/archives/international_issues/pdf/report_albania.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200829133812/https://ec.europa.eu/environment/archives/international_issues/pdf/report_albania.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref> تێکڕای قەبارەی بەردەستی [[ئاوی شیرین]] بۆ ھەر دانیشتوویەک لە ساڵێکدا بە {{convert|129.7|m3|0|abbr=off}} مەزەندە دەکرێت، کە یەکێکە لە بەرزترین ڕێژەکان لە ئەورووپادا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[European Statistical Office]] (Eurostat) |سەردێڕ=Water statistics |ناونیشان=https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Water_statistics#:~:text=Among%20the%20EU%20countries%2C%20Finland,Sweden%20(19%20410%20m%C2%B3). |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200829132407/https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Water_statistics#:~:text=Among%20the%20EU%20countries%2C%20Finland,Sweden%20(19%20410%20m%C2%B3). |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> بەپێی ئەو داتایانەی کە لەلایەن [[بەرنامەی چاودێریی ھاوبەش بۆ دابینکردنی ئاو و ئاوەڕۆ]] (JMP) لە ساڵی ٢٠١٥دا خراوەتەڕوو، نزیکەی ٩٣٪ی کۆی دانیشتووانی وڵاتەکە دەستیان بە خزمەتگوزارییە [[ئاوەڕۆ|باشکراوەکانی ئاوەڕۆ]] گەیشتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[United Nations Children's Fund]] (UNICEF) and [[World Health Organization]] (WHO) |سەردێڕ=Progress on Sanitation and Drinking Water : 2015 Update and MDG Assessment |ناونیشان=http://www.wssinfo.org/fileadmin/user_upload/resources/JMP-Update-report-2015_English.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304112745/http://www.wssinfo.org/fileadmin/user_upload/resources/JMP-Update-report-2015_English.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> === ڕاگەیاندن === {{See also|سینەمای ئەلبانیا}} [[File:Villa_of_the_former_Radio_Tirana_(03).jpg|thumb|گۆڕەپانی پێشووی بارەگای سەرەکیی [[ڕادیۆی تیرانا]] لە پایتەخت، [[تیرانا]]. {{lang|sq|[[Radio Televizioni Shqiptar]]|italic=no}} (RTSH) لە سەرەتادا بە ناوی ڕادیۆ تیرانا لە ساڵی ١٩٣٨ پێش [[جەنگی جیھانیی دووەم]] کرایەوە.]] [[ئازادیی ڕۆژنامەگەری]] و [[ئازادیی ڕادەربڕین]]، و مافی ڕادەربڕینی ئازاد لەلایەن [[دەستووری ئەلبانیا|دەستووری ئەلبانیاوە]] دەستەبەر کراون.<ref name="Kushtetuta"/> بەڵام لە کارپێکردندا، ئازادیی ڕاگەیاندن بەھۆی پەستانی سیاسی، خاوەندارێتی چڕ، دارایی ناڕوون، تۆقاندنی ڕۆژنامەنووسان و تێکەڵبوونی بەرژەوەندییەکانی ڕاگەیاندن، بازرگانی و سیاسییەوە لاواز بووە.<ref name="RSFAlbania"/><ref name="MFRR2024">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Media in Albania, under the blows of power |ناونیشان=https://www.mfrr.eu/media-in-albania-under-the-blows-of-power/ |بڵاوکەرەوە=Media Freedom Rapid Response |ڕێکەوت=٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> ئەلبانیا لە ڕیزبەندی ٨٤ەمینی [[پێوەری ئازادیی ڕۆژنامەگەریی جیھانی]]ی ساڵی ٢٠٢٠دا جێگیر بوو کە لەلایەن [[پەیامنێرانی بێسنوور]]ەوە ئامادە کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Reporters Without Borders]] |سەردێڕ=2020 World Press Freedom Index |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://rsf.org/en/ranking |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201003131858/https://rsf.org/en/ranking |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> پەیامنێرانی بێسنوور بەردەوامە لە وەسفکردنی ژینگەی ڕاگەیاندنی ئەلبانیا بە لاواز، و ڕایدەگەیەنێت کە ئازادیی ڕۆژنامەگەری و سەربەخۆییی ڕاگەیاندن لەلایەن ململانێی بەرژەوەندییەکانی نێوان بازرگانی و سیاسەت، چوارچێوەیەکی یاساییی کەمایەسیدار و ڕێکخستنی حزبییەوە مەترسی لەسەرە.<ref name="RSFAlbania"/> لە ساڵی ٢٠٢٦دا، ئەلبانیا لە ڕیزبەندی ٨٣ەمین ھات لە نێوان ١٨٠ وڵاتدا لە پێوەری ئازادی ڕۆژنامەگەری جیھانیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=RSF: Rama should focus on improving the media landscape, not challenging the Index |ناونیشان=https://citizens.al/en/2026/05/28/rsf-rama-te-fokusohet-ne-permiresimin-e-peizazhit-mediatik-jo-ne-sfidimin-e-indeksit/ |ئیش=Citizens.al |ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> {{lang|sq|[[Radio Televizioni Shqiptar]]|italic=no}} (RTSH) پەخشی [[پەخشی گشتی|ڕاگەیاندنی گشتیی]] ئەلبانیایە، کە کەناڵە تەلەڤیزیۆنی و وێستگەکانی ڕادیۆ لە سەرانسەری وڵاتەکەدا بەڕێوەدەبات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Konrad Adenauer Foundation]] |سەردێڕ=Media Outlets in Albania |ناونیشان=https://www.kas.de/de/web/balkanmedia/media-outlets |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201003115348/https://www.kas.de/de/web/balkanmedia/media-outlets |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> پەخشکارە تایبەتە سەرەکییەکان بریتین لە [[تۆپ چانێڵ]]، [[تی ڤی کلان]]، [[ڤیزیۆن پڵەس]]، ئەی٢ سی ئێن ئێن (A2 CNN)، [[تەلەڤیزیۆنی سیری|سیری تی ڤی]] و ئۆرا نیوز. بەرھەمە تەلەڤیزیۆنییەکانی ئەلبانیا ھەروەھا لە [[کۆسۆڤۆ]] و ناوچە ئەلبانی زمانەکانی دیکەش دابەش دەکرێن. خاوەندارێتیی ڕاگەیاندن بە زۆری لای چەند لایەنێک چڕبووەتەوە. پەیامنێرانی بێسنوور ڕایدەگەیەنێت کە کاریگەرترین دەزگا ڕاگەیاندنەکانی کەرتی تایبەت خاوەندارێتییەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ ژمارەیەکی کەم لە کۆمپانیاکان کە پەیوەندییان بە جیھانی سیاسەت و ئەو کەرتانەوە ھەیە کە بە توندی ڕێکخراون وەک کەرتی بیناسازی.<ref name="RSFAlbania"/> دەزگای وەڵامدانەوەی خێرای ئازادیی ڕاگەیاندن (Media Freedom Rapid Response) ڕاپۆرتی دا کە چوار گەورەترین خاوەنەکانی بازاڕی تەلەڤیزیۆنی ئەلبانیا دەگەنە نێوان ٤٨٫٩٣٪ و ٥٨٫٦٠٪ی بینەران، و کە سنووری نێوان ڕاگەیاندن، سیاسەت و ئابووری ھێشتا ناڕوونە.<ref name="MFRR2024"/> بەپێی ئەم ھەڵسەنگاندنانە، خاوەنەکانی ڕاگەیاندن زۆرجار دەزگاکانیان بۆ پاراستنی بەرژەوەندییە بازرگانییەکان یان کاریگەری خستنە سەر حکوومەتەکان و پارتە سیاسییەکان بەکاردەھێنن، لەکاتێکدا ڕیکلامەکانی دەوڵەت و پارە گشتییەکان بە شێوەیەکی ناڕوون دابەش دەکرێن کە ئەمەش دەکرێت پشت پێ بەستنی سیاسی دروست بکات.<ref name="RSFAlbania"/><ref name="albanianationsin" /> ژینگەی ڕاگەیاندن بووەتە بەشێکی ناوەندی لە ڕەخنەکانی سەر حوکمی درێژخایەنی سەرۆک وەزیران [[ئێدی ڕاما]]. ڕێکخراوەکانی ئازادیی ڕاگەیاندنی نێودەوڵەتی و ڕۆژنامەنووسانی ئەلبانی حکوومەتیان تۆمەتبار کردووە بە بەکارھێنانی ناوەندیکردنی پەیوەندییەکان، گەیشتنی دیاریکراو، بابەتی پەیوەندییە گشتییەکان و ھێرشکردنە سەر پەیامنێرانی ڕەخنەگر بۆ زاڵبوون بەسەر بۆشاییی زانیاریدا.<ref name="RSFAlbania"/><ref name="MFRR2024"/> پەیامنێرانی بێسنوور ڕایگەیاندووە کە ڕۆژنامەنووسان ڕووبەڕووی پەستانی سیاسی دەبنەوە، بەتایبەتی لە کاتی ھەڵبژاردنەکاندا، و کە سیاسەتمەداران بە بەکارھێنانی ڕێکخەرەکان و پەخشکاری گشتی بۆ مەرامی سیاسی خۆیان، سەربەخۆیی سەرنووسەرایەتی سنووردار دەکەن.<ref name="RSFAlbania"/> دەزگای وەڵامدانەوەی خێرای ئازادی ڕاگەیاندن لە زاری گیێرگ ئێرێبارا، سەرنووسەری بێرن ئەلبانیاوە (BIRN Albania) بڵاوی کردووەتەوە کە بەشێکی زۆر لە پانتاییی ڕاگەیاندنی ئەلبانیا لەژێر پەستانی پڕوپاگەندەی حکوومەت و زانیاریی چەواشەدا کار دەکەن.<ref name="MFRR2024"/> ئەو ڕۆژنامەنووسانەی لێکۆڵینەوە لە گەندەڵی، تاوانی ڕێکخراو یان بەرژەوەندییە بازرگانییە پەیوەستەکان بە سیاسەت دەکەن، ڕووبەڕووی مەترسییەکی تایبەت دەبنەوە. پەیامنێرانی بێسنوور ڕایدەگەیەنێت کە ڕۆژنامەنووسانی لێکۆڵەر لە تاوان و گەندەڵی زۆرجار دەبنە ئامانجی ھەڕەشە، و سانسۆری خودی لە ناو ڕۆژنامەنووساندا بەربڵاوە.<ref name="RSFAlbania"/> ھەروەھا ڕاپۆرت دەدات کە ڕۆژنامەنووسانی ڕەخنەگر ڕووبەڕووی ھێرشی ناوزڕاندن دەبنەوە لەلایەن ھەردوو سیاسەتمەدارانی حکوومەت و ئۆپۆزسیۆنەوە، لەکاتێکدا تاوانی ڕێکخراو وەک ھەڕەشەیەکی گەورە بۆ سەر سەلامەتی ڕۆژنامەنووسان دەمێنێتەوە.<ref name="RSFAlbania"/> لە ئازاری ٢٠٢٣دا، بارەگای سەرەکیی تۆپ چانێڵ بە چەکی ئۆتۆماتیکی ھێرشی کرایە سەر، کە بووە ھۆی گیانلەدەستدانی پاسەوانێکی ئاسایش.<ref name="RSFAlbania"/> پەخشکاری گشتیش بەشێک بووە لە مشتومڕەکانی دەستبەسەرداگرتنی ڕاگەیاندن و پەستانی سیاسی. لە ساڵی ٢٠٢٦دا، ڕێکخراوەکانی ئازادیی ڕاگەیاندنی نێودەوڵەتی ھۆشدارییان دا کە چاکسازی دیموکراسیانەی RTSH نابێت لە ڕێگەی کەمکردنەوەی بودجە، ھەڵپەساردن یان داخستنەوە ئەنجام بدرێت، بەو بیانووەی کە ڕێوشوێنی لەم جۆرە پێشێلی ستانداردە ئەورووپییەکان دەکات بۆ ڕاگەیاندنی خزمەتگوزارییە گشتییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania: Democratic reform of public broadcaster RTSH remains only viable option |ناونیشان=https://www.ecpmf.eu/albania-democratic-reform-of-public-broadcaster-rtsh-remains-only-viable-option/ |بڵاوکەرەوە=European Centre for Press and Media Freedom |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> سینەمای ئەلبانیا ڕەگ و ڕیشەی لە سەدەی بیستەمدایە و پاش [[جاڕنامەی سەربەخۆییی ئەلبانیا|ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی]] وڵاتەکە گەشەی کرد.<ref name="Cinema">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=The Albanian Cinema Project |سەردێڕ=An Overview of Albanian Film History |ناونیشان=https://www.thealbaniancinemaproject.org/albanian-history.html |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201003140224/https://www.thealbaniancinemaproject.org/albanian-history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> یەکەمین [[ھۆڵی سینەما]] کە بەتەواوی تەرخانکرابێت بۆ پیشاندانی [[وێنەی جووڵاو|وێنە جووڵاوەکان]] لە ساڵی ١٩١٢ لە [[شکۆدەر]] دروست کرا.<ref name="Cinema"/> لە سەردەمی [[کۆماری گەلی ئەلبانیا]]دا، سینەمای ئەلبانیا بە خێرایی پەرەی سەند لەگەڵ کردنەوەی [[ستۆدیۆی فیلمی کینۆستودیۆ شقیپێریا ئی ڕی|کینۆستودیۆ شقیپێریا ئی ڕی]] لە تیرانا.<ref name="Cinema"/> لە ساڵی ١٩٥٣دا، [[فیلمی ئەپیک|فیلمی داستانیی]] ھاوبەشی ئەلبانی-سۆڤیەتی ''[[جەنگاوەری مەزن سکاندەربێگ]]'' بڵاوکرایەوە، کە ژیان و خەباتی پاڵەوانی سەدەکانی ناوەڕاستی ئەلبانی، [[سکاندەربێگ]] دەگێڕێتەوە. دواتر لە [[ڤیستیڤاڵی فیلمی کانی ١٩٥٤|ڤیستیڤاڵی فیلمی کان لە ساڵی ١٩٥٤دا]] خەڵاتێکی نێونەتەوەیی بەدەست ھێنا. لە ساڵی ٢٠٠٣دا، [[ڤیستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی تیرانا]] دامەزرا، کە گەورەترین ڤیستیڤاڵی فیلمە لە وڵاتەکەدا. ھەروەھا [[شانۆی کراوەی دڕەس|ئامفی شانۆی دڕەس]] میوانداری [[ڤیستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دڕەس]] دەکات، کە دووەم گەورەترین ڤیستیڤاڵی فیلمی وڵاتەکەیە. === تەکنۆلۆژیا === لە دوای [[ڕووخانی کۆمۆنیزم لە ئەلبانیا|ڕووخانی کۆمۆنیزم]] لە ساڵی ١٩٩١دا، سەرچاوە مرۆیییەکان لە بواری زانست و تەکنۆلۆژیادا لە ئەلبانیا بە ڕێژەیەکی بەرچاو کەمیان کردووە. بەپێی چەندین ڕاپۆرتی جیاواز، لە ماوەی نێوان ساڵانی ١٩٩١ بۆ ٢٠٠٥ نزیکەی ٥٠٪ی مامۆستایان و زانایانی زانکۆکان و دامەزراوە زانستییەکان لە وڵاتەکەدا ئەلبانیایان بەجێھێشتووە.<ref name="dfid">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dfid.gov.uk/R4D/SearchResearchDatabase.asp?OutputID=177440|سەردێڕ=Research for Development|بڵاوکەرەوە=DFID|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110511122050/http://www.dfid.gov.uk/R4D/SearchResearchDatabase.asp?OutputID=177440|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەلبانیا لە [[پێوەری داھێنانی جیھانی]]دا بۆ ساڵی ٢٠٢٥ لە ڕیزبەندی ٦٧ەمیندا بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025 |ناونیشان=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/albania |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=WIPO |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250720164245/https://www.wipo.int/gii-ranking/en/albania |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Dutta |یەکەم١=Soumitra |ناونیشان=https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2025/en/index.html |سەردێڕ=Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads |دوایین٢=Lanvin |یەکەم٢=Bruno |بڵاوکەرەوە=[[World Intellectual Property Organization]] |ساڵ=٢٠٢٥|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٨٠٥-٣٧٩٧-٠|پەڕە=١٩|زمان=en |doi=10.34667/tind.58864 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251012035001/https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2025/en/index.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania ranking in the Global Innovation Index 2025|ناونیشان=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/albania|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.wipo.int|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250720164245/https://www.wipo.int/gii-ranking/en/albania|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پەیوەندییەکان یەکێکە لەو کەرتانەی کە خێراترین گەشەی ھەیە و چالاکترینە لە ئەلبانیادا.<ref name="National Plan">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Ministry of Infrastructure and Energy (Albania)|Ministry of Infrastructure and Energy]] |سەردێڕ=Plani Kombëtar për Zhvillimin e Qëndrueshëm të Infrastrukturës Digjitale Broadband 2020–2025 |ناونیشان=https://www.infrastruktura.gov.al/wp-content/uploads/2020/04/DRAFT-PLANI-KOMBETAR-PER-ZHVILLIMIN-E-QENDRUESHEM-TE-INFRASTRAKTURES-BROADBAND-2020-2025-2.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200830111001/https://www.infrastruktura.gov.al/wp-content/uploads/2020/04/DRAFT-PLANI-KOMBETAR-PER-ZHVILLIMIN-E-QENDRUESHEM-TE-INFRASTRAKTURES-BROADBAND-2020-2025-2.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠٢٠|پەڕە=٨|زمان=sq}}</ref><ref name="DSSA"/> کۆمپانیاکانی [[ڤۆدافۆن ئەلبانیا]]، [[تێلێکۆمی ئەلبانیا]] و [[ئەلبتیلیکۆم]] سێ دابینکەری گەورەی تۆڕی [[پێشکەشکاری تۆڕی مۆبایل|مۆبایل]] و [[ئینتەرنێت]]ن لە ئەلبانیا.<ref name="National Plan"/> بەپێی ئاماری [[دەسەڵاتی پەیوەندییە ئەلیکترۆنی و پۆستەیییەکان (ئەلبانیا)|دەسەڵاتی پەیوەندییە ئەلیکترۆنی و پۆستەیییەکان]] (AKEP) لە ساڵی ٢٠١٨دا، وڵاتەکە خاوەنی نزیکەی ٢٫٧ ملیۆن بەکارھێنەری چالاکی مۆبایل بووە لەگەڵ نزیکەی ١٫٨ ملیۆن بەشداربووی چالاکی ھێڵی خێرای ئینتەرنێت.<ref name="AKEP">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Electronic and Postal Communications Authority (Albania)|Electronic and Postal Communications Authority]] (AKEP) |سەردێڕ=2019 Raporti Vjetor |ناونیشان=https://www.parlament.al/Files/Kerkese/20200518141712RAPORT%20VJETOR%202019%20%20-%20AKEP_compressed%20(1).pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200830122238/https://www.parlament.al/Files/Kerkese/20200518141712RAPORT%20VJETOR%202019%20%20-%20AKEP_compressed%20%281%29.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠٢٠|پەڕەکان=١٦, ١٩|زمان=sq}}</ref> تەنھا ڤۆدافۆن ئەلبانیا خزمەتگوزاریی بۆ زیاتر لە ٩٣١٬٠٠٠ بەکارھێنەری مۆبایل دابین کردووە، تێلێکۆمی ئەلبانیا نزیکەی ٦٠٥٬٠٠٠ بەکارھێنەری ھەبووە و ئەلبتیلیکۆم زیاتر لە ٢٧٢٬٠٠٠ بەکارھێنەری ھەبووە.<ref name="AKEP"/> لە [[پێڕستی ھەڵدانی گەشتە ئاسمانییەکان لە کانوونی دووەم-حوزەیرانی ٢٠٢٣|کانوونی دووەمی ٢٠٢٣دا]]، ئەلبانیا [[پێڕستی یەکەم مانگە دەستکردەکان بەپێی وڵات|یەکەم دوو مانگی دەستکردی خۆی]]، بە ناوەکانی ''ئەلبانیا ١'' و ''ئەلبانیا ٢''، ھەڵدا بۆ ناو [[خولگەی مانگی دەستکرد|خولگە]]، لە ھەنگاوێکدا کە وەک دەستکەوتێکی مێژوویی سەیر دەکرێت بۆ چاودێریکردنی خاکی وڵاتەکە و دیاریکردنی چالاکییە نایاسایییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Petrushevska |یەکەم=Dragana |ئیش=SeeNews |سەردێڕ=SpaceX launches two Albanian satellites{{spaced ndash}}PM Rama |ناونیشان=https://seenews.com/news/spacex-launches-two-albanian-satellites-pm-rama-810332 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20230117144132/https://seenews.com/news/spacex-launches-two-albanian-satellites-pm-rama-810332 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ئیش=bne IntelliNews |سەردێڕ=Albania's first satellites launched into space |ناونیشان=https://bne.eu/albania-s-first-satellites-launched-into-space-265909/?source=albania |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20230117144321/https://bne.eu/albania-s-first-satellites-launched-into-space-265909/?source=albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەندازیاری ئەلبانی-ئەمریکی [[میرا موراتی]]، کە بەڕێوەبەری سەرەکیی تەکنۆلۆژیایە لە ڕێکخراوی توێژینەوەی [[ئۆپن‌ئەی‌آی]] (OpenAI)، ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبووە لە پەرەپێدان و بڵاوکردنەوەی خزمەتگوزارییەکانی ژیریی دەستکردی وەک [[چات‌جی‌پی‌تی]]، [[کۆدێکس (نوێنەری ژیریی دەستکرد)|کۆدێکس]] و [[داڵ-ئی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Metz |یەکەم١=Cade |دوایین٢=Mickle |یەکەم٢=Tripp |ئیش=[[The New York Times]] |سەردێڕ=Meet Mira Murati, the Engineer Now Leading OpenAI |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2023/11/17/technology/mira-murati-openai.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224151442/https://www.nytimes.com/2023/11/17/technology/mira-murati-openai.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Aratani |یەکەم=Lauren |ئیش=[[The Guardian]] |سەردێڕ=How OpenAI interim chief Mira Murati helped launch AI into the mainstream |ناونیشان=https://www.theguardian.com/technology/2023/nov/19/how-openai-interim-chief-mira-murati-helped-launch-ai-into-the-mainstream |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224151723/https://www.theguardian.com/technology/2023/nov/19/how-openai-interim-chief-mira-murati-helped-launch-ai-into-the-mainstream |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە مانگی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣دا، سەرۆک وەزیران ئێدی ڕاما پلانەکانی بۆ ھاوکاریی نێوان حکوومەتی ئەلبانیا و چات‌جی‌پی‌تی ڕاگەیاند، کە لە ڕێگەی گفتوگۆکان لەگەڵ موراتی ئاسانکاریی بۆ کرا.<ref name="Taylor">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Taylor |یەکەم=Alice |ئیش=[[Euractiv]] |سەردێڕ=Albania to speed up EU accession using ChatGPT |ناونیشان=https://www.euractiv.com/section/politics/news/albania-to-speed-up-eu-accession-using-chatgpt/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224152827/https://www.euractiv.com/section/politics/news/albania-to-speed-up-eu-accession-using-chatgpt/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ئیش=Telegrafi |سەردێڕ='Bisedova me Mira Muratin', Rama: Përafrimi i legjislacionit me BE-në bëhet me ChatGPT |ناونیشان=https://telegrafi.com/bisedova-mira-muratin-rama-perafrimi-legjislacionit-ne-behet-chatgpt/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231216042231/https://telegrafi.com/bisedova-mira-muratin-rama-perafrimi-legjislacionit-ne-behet-chatgpt/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=sq |ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕاما جەختی لەسەر ئەو مەبەستە کردەوە کە کارئاسانی بکرێت بۆ گونجاندنی یاساکانی ئەلبانیا لەگەڵ ڕێنمایییەکانی یەکێتیی ئەورووپا، بە ئامانجی کەمکردنەوەی تێچووەکانی پەیوەست بە وەرگێڕان و خزمەتگوزارییە یاسایییەکان.<ref name="Taylor"/> == دیمۆگرافیا == [[File:Albania_demography.svg|thumb|پەرەسەندنی [[دیمۆگرافیای ئەلبانیا|دانیشتووانی ئەلبانیا]] لە ماوەی شەست ساڵی ڕابردوودا]] ئامارە دیمۆگرافییەکانی ئەلبانیا، وەک ئەوەی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٣دا دەرکەوتووە کە لەلایەن [[دامەزراوەی ئامار (ئەلبانیا)|دامەزراوەی ئاماری ئەلبانیا]] (INSTAT)ەوە ئەنجام دراوە، ئاماژەی بەوە کردووە کە ژمارەی دانیشتووان ٢٬٤٠٢٬١١٣ کەسە، کە دابەزینێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە بەراورد بەو ٢٬٨٢١٬٩٧٧ کەسەی کە لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا تۆمار کرابوو.{{sfn|2023 Albanian census|2024|p=105}}{{sfn|2011 Albanian census|2012|p=7}} کەمبوونەوەی دانیشتووان لەدوای ڕووخانی ڕژێمی کۆمۆنیستی لە ئەلبانیاوە دەستی پێکرد و پەیوەستە بە گۆڕانکارییە گەورەکان لە پێکھاتەی سیاسی، ئابووری و کۆمەڵایەتیی ئەلبانیا.{{sfn|Population Dynamics|2014|p=25}}{{sfn|2023 Albanian census|2024|p=114}} ھۆکارێکی سەرەکی لەم گۆڕانکارییەدا بریتییە لە کەمبوونەوەی ڕێژەی لەدایکبوون لەگەڵ زیادبوونی کۆچکردن بۆ دەرەوە، کە ھەردووکیان بەشدارن لە گۆڕانکاری و ئاڵەنگارییە بەردەوامە دیمۆگرافییەکان.{{sfn|Population Dynamics|2014|p=39}} پێشبینی دەکرێت ژمارەی دانیشتووان لانیکەم بۆ دە ساڵی داھاتوو بەردەوام بێت لە کەمبوونەوە، بەپێی ڕێژەی ڕاستەقینەی لەدایکبوون و ئاستی کۆچکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Instituti i Statistikës (INSTAT) |سەردێڕ=Albania Population Projections 2011–2031 |ناونیشان=http://www.instat.gov.al/media/2964/population_projections_2011-2031.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.instat.gov.al/media/2964/population_projections_2011-2031.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |پەڕە=٣٧|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> لە ئێستادا چڕیی دانیشتووانی ئەلبانیا بە ٨٣٫٦ کەس بۆ ھەر کیلۆمەترێکی چوارگۆشە دەپێورێت، بە دابەشبوونێکی جیاوازی دانیشتووان بەسەر ناوچە جیاوازەکاندا.{{sfn|2023 Albanian census|2024|p=105}}<ref>{{cite CIA World Factbook|country=Albania|section=People and Society|year=2024|access-date=18 September 2024}}</ref> پارێزگاکانی [[پارێزگای تیرانا|تیرانا]] و [[پارێزگای دڕەس|دڕەس]] چڕییەکی گەورەی دانیشتووانیان تێدایە، کە بە تێکڕا نزیکەی ٤١٪ی کۆی دیمۆگرافیای ئەلبانیا پێکدەھێنن، کە ٣٢٪یان لە تیرانا و ٩٪یان لە دڕەس نیشتەجێن.{{sfn|2023 Albanian census|2024|p=117}} بەپێچەوانەوە، پارێزگا پەراوێزخراو و لادێیییەکانی وەک [[پارێزگای گیرۆکاستێر|گیرۆکاستێر]] و [[پارێزگای کوکێس|کوکێس]] چڕییەکی زۆر کەمتریان ھەیە، کە ھەریەکەیان تەنھا ٣٪ لە کۆی دانیشتووان پێکدەھێنن.{{sfn|2023 Albanian census|2024|p=117}} لە ڕووی مێژوویییەوە، گەلی ئەلبانیا چەندین کۆمەڵگەیان لە زۆرێک لە ناوچەکانی باشووری ئەورووپا دروست کردووە. [[ڕەوەندی ئەلبانی]] لە کۆتاییی سەدەکانی ناوەڕاستەوە پێکھاتووە، کاتێک ئەوان کۆچیان کرد بۆ ڕزگاربوون لە سەختییە کۆمەڵایەتی-سیاسییە جیاوازەکان یان داگیرکاریی عوسمانییەکان بۆ سەر ئەلبانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Historia e popullit shqiptar|نووسەر=Stafi i Akedemise se Shkencave|ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Botimet Toena|پەڕەکان=٢٥٢–٢٥٤}}</ref> لەدوای ڕووخانی کۆمۆنیزم، ژمارەیەکی زۆر لە ئەلبانییەکان کۆچیان کردووە بۆ وڵاتانی وەک ئوسترالیا، کەنەدا، سویسرا، شانشینی یەکگرتوو و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. [[کەمینە|کەمینە]] ئەلبانییەکان بوونیان ھەیە لە ناوچە دراوسێکاندا وەک ڕۆژاوای مەقدوونیای باکوور، باشووری ڕۆژھەڵاتی مۆنتینیگرۆ، کۆسۆڤۆ بەتەواوەتی، و بەشێک لە باشووری سڕبیا. بەگشتی، مەزەندە دەکرێت ژمارەی ئەلبانییە نەتەوەیییەکان کە لە دەرەوە دەژین زیاتر بێت لە کۆی دانیشتووانی ناوخۆی ئەلبانیا. نزیکەی سێیەکی ئەو کەسانەی لە سنوورەکانی وڵاتەکەدا لەدایک بوون ئێستا لە دەرەوەی وڵات دەژین، کە ئەمەش ئەلبانیا دەکاتە یەکێک لەو وڵاتانەی زۆرترین ڕێژەی کۆچکردنی بۆ دەرەوە ھەیە بەراورد بە دانیشتووانەکەی لە جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.euractiv.com/section/politics/news/30-of-albanians-live-abroad-amid-increased-migration-woes/ |سەردێڕ=30% of Albanians live abroad amid increased migration woes – EURACTIV.com |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230424224125/https://www.euractiv.com/section/politics/news/30-of-albanians-live-abroad-amid-increased-migration-woes/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.migrationpolicy.org/article/embracing-emigration-migration-development-nexus-albania |سەردێڕ=Article: Embracing Emigration: The Migration-Devel.. &#124; migrationpolicy.org |ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250703024450/https://www.migrationpolicy.org/article/embracing-emigration-migration-development-nexus-albania |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٢دا ڕێژەی لەدایکبوون بەراورد بە ساڵی ٢٠٢١ بە ڕێژەی ٢٠٪ کەمتر بووە، کە ھۆکارە سەرەکییەکەی دەگەڕێتەوە بۆ کۆچکردنی ئەو کەسانەی کە لە تەمەنی منداڵبووندان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.opendemocracy.net/en/beyond-trafficking-and-slavery/the-other-albanian-migrant-crisis/|سەردێڕ=The other Albanian migrant crisis|وێبگە=openDemocracy |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> === شارنشینی === لەدوای ڕووخانی کۆمۆنیزم لە ساڵی ١٩٩١ەوە، ئەلبانیا گۆڕانکارییەکی بەرچاوی لە دیمەنی شارنشینیدا بەخۆیەوە بینیوە، و بووەتە یەکێک لەو وڵاتانەی ئەورووپا کە خێراترین گەشەی شارنشینییان ھەیە.{{sfn|Internal Migration Albania|2014|p=12}}<ref>{{harvnb|UNECE Country Profile|2024|p=65}}</ref><ref>{{harvnb|UNECE Country Profile|2024|p=107}}</ref> لە پێشەنگی ئەم گۆڕانکارییەدا کۆبوونەوەی شارەکانی [[پارێزگای تیرانا|تیرانا]]–[[پارێزگای دڕەس|دڕەس]] دێت، کە ڕێڕەوێکی شارنشینییە بە چڕییەکی زۆری دانیشتووانەوە و دەکەوێتە بەدرێژایی [[پێدەشتەکانی کەناراوەکانی ئەلبانیا|کەناراوەکانی ڕۆژاوای ئەلبانیا]].<ref name="CIEACA 2">{{harvnb|CIEACA: Albania|2017|pp=3–4}}</ref> ئەم ڕێڕەوە بووەتە ناوەندی سەرەکیی گەشەی دانیشتووان و پەرەپێدانی نیشتەجێبوون، و لێشاوی گەورەی کۆچبەرانی ناوخۆیی لە ناوچە پەراوێزخراوەکانی وڵاتەکەوە بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە.<ref name="CIEACA 2"/> سەرەڕای کەمبوونەوەی گشتیی کۆی دانیشتووانی وڵاتەکە، ڕێژەی دیمۆگرافیای شارنشین بەشێوەیەکی بەردەوام لە ٤٧٪ لە ساڵی ٢٠٠١ەوە بۆ ٦٥٪ لە ساڵی ٢٠٢٣دا بەرز بووەتەوە.{{sfn|2023 Albanian census|2024|p=114}}{{sfn|2011 Albanian census|2012|p=10}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=World Bank |سەردێڕ=Urban population (% of total population){{spaced ndash}}Albania |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/SP.URB.TOTL.IN.ZS?locations=AL&most_recent_value_desc=true |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240914102716/https://data.worldbank.org/indicator/SP.URB.TOTL.IN.ZS?locations=AL&most_recent_value_desc=true |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم بەرزبوونەوە بەردەوامە، لەگەڵ چڕبوونەوەیان لە ناوچەی تیرانا-دڕەس، بووەتە ھۆی بڵاوبوونەوەی نایەکسانیی ناوچەیی، کە ناوچە پەراوێزخراوەکان، بەتایبەتی [[پارێزگای دیبێر|دیبێر]] و [[پارێزگای کوکێس|کوکێس]]، ڕووبەڕووی چۆڵبوونی توندی دانیشتووان بوونەتەوە.{{sfn|Internal Migration Albania|2014|pp=12 & 18}}{{sfn|Internal Migration Albania|2014|p=15}}{{sfn|2023 Albanian census|2024|p=117}} === زمان === {{See also|زمانی ئەلبانی}}{{Pie chart | thumb = right | caption = زمانە قسەپێکراوەکانی ناو ماڵ تا ساڵی ٢٠٢٣:{{sfn|2023 Albanian census|2024|p=77}} | label1 = ئەلبانی | value1 = 91.07 | color1 = DarkGreen | label2 = زمانی تر | value2 = 1.54 | color2 = Gold | label3 = چەند زمانێک | value3 = 0.57 | color3 = Orange | label4 = بێ وەڵام | value4 = 1.21 | color4 = Skyblue | label5 = بەردەست نییە | value5 = 5.59 | color5 = Yellowgreen }} [[زمانی فەرمی|زمانی فەرمیی]] وڵاتەکە [[زمانی ئەلبانی|ئەلبانییە]] کە لەلایەن زۆرینەی ڕەھای دانیشتووانی وڵاتەکەوە قسەی پێدەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Constitution of the Republic of Albania |ناونیشان=https://www.osce.org/albania/41888 |وێبگە=osce.org |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ١٩٩٨|پەڕە=٣|وتەگێڕانەوە=The official language in the Republic of Albania is Albanian.}}</ref> فۆڕمی پێوەرەی قسەکردن و نووسینی زمانەکە پێداچوونەوەی بۆ کراوە و لە دوو شێوەزاری سەرەکییەوە وەرگیراوە، کە بریتین لە [[گێگ]] و [[تۆسک (زمانی ئەلبانی)|تۆسک]]، ھەرچەندە بەشێوەیەکی بەرچاو زیاتر لەسەر بنەمای شێوەزاری تۆسک دامەزراوە. ڕووباری [[شکومبین]] سنووری دابەشبوونی نزیکەیی نێوان ئەم دوو شێوەزارەیە. لە نێوان زمانە کەمینەکاندا، [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] دووەم زۆرترین زمانی قسەپێکراوە لە وڵاتەکەدا، کە ٠٫٥ تا ٣٪ی دانیشتووان وەک زمانی یەکەم قسەی پێدەکەن، بەتایبەتی لە باشووری وڵاتەکەدا کە ئاخێوەرەکانی تێدا چڕبوونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Nitsiakos|یەکەم١=Vasilēs G.|سەردێڕ=Balkan Border Crossings: Second Annual of the Konitsa Summer School |ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=LIT Verlag Münster|ژپنک=٩٧٨٣٦٤٣٨٠٠٩٢٣|پەڕە=١٥٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=A6HEpazarccC&pg=PA150 |وتەگێڕانەوە=in the Albanian south... The Greek language is spoken by an important percentage of the Albanians of the south.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=What Languages Are Spoken in Albania? |ناونیشان=https://www.worldatlas.com/articles/what-languages-are-spoken-in-albania.html |وێبگە=WorldAtlas|ڕێکەوت=ئابی ٢٠١٧}}</ref><ref name="SecondMostSpokenLanguage">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Second Most Spoken Languages Around the World|ناونیشان=http://graduate.olivet.edu/news-events/news/second-most-spoken-languages-around-world|newspaper=Kathimerini|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|وتەگێڕانەوە=.5% speak it as first language.|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180729003624/https://graduate.olivet.edu/news-events/news/second-most-spoken-languages-around-world|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="kathimerini">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Greek language is widely spoken in Albania (H Ελληνική γλώσσα γίνεται καθομιλουμένη στην Αλβανία)|ناونیشان=http://www.kathimerini.gr/138922/article/epikairothta/politikh/h-ellhnikh-glwssa-ginetai-ka8omiloymenh-sthn-alvania|newspaper=Kathimerini |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> زمانەکانی دیکە کە لەلایەن کەمینە نەتەوەیییەکانەوە لە ئەلبانیا قسەیان پێدەکرێت بریتین لە [[زمانی ئارۆمانی|ئارۆمانی]]، [[سێربۆ-کرواتی]]، [[زمانی مەقدوونی|مەقدوونی]]، [[زمانی بولگاری|بولگاری]]، [[شێوەزاری گۆرانی|گۆرانی]]، و [[زمانی ڕۆمانی|ڕۆمانی (دۆمی)]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=albania |سەردێڕ=Languages of Albania |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090123044546/http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=Albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref> مەقدوونی لە شارەوانیی پوستێک لە ڕۆژھەڵاتی ئەلبانیا زمانێکی فەرمییە. لە سەرژمێریی دانیشتووانی ساڵی ٢٠٢٣دا، ٩١٫٠٧٪ ئەلبانییان وەک زمانی قسەپێکراوی ناو ماڵ تۆمار کردووە. ١٫٥٤٪ ڕایانگەیاندووە کە لە ماڵەوە بە زمانێکی تر قسە دەکەن، ٠٫٥٧٪ بە چەند زمانێک، ١٫٢١٪ ھیچ وەڵامێکیان نەداوەتەوە و ٥٫٥٩٪ بەردەست نەبوون.{{sfn|2023 Albanian census|2024|p=77}} لە نێو گەنجانی تەمەن ٢٥ ساڵ یان کەمتردا، ئارەزووی فێربوونی ئینگلیزی، ئەڵمانی و تورکی لە دوای ساڵی ٢٠٠٠ەوە ڕووی لە زیادبوون کردووە. ئیتالی و فەڕەنسی ئارەزوویەکی جێگیریان ھەبووە، لەکاتێکدا یۆنانی بەشێکی زۆری پێگەی پێشووی لەدەستداوە. ئەم ئاراستەیە پەیوەستە بە ھۆکارە کولتووری و ئابوورییەکانەوە.<ref name="Shkurtaj2017">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Gjovalin Shkurtaj|سەردێڕ=Urgjenca gjuhësore: -huazime të zëvendësueshme me fjalë shqipe- : (fjalorth)|ساڵ=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Naimi|وتەگێڕانەوە=Sic u permend me lart, per shkak te shkaqeve kulturore dhe ekonomike, trendet e mesimit te gjuheve nga te rinjte (grupmosha deri ne 25 vjec) ndryshojne. Keto trende jane percaktues i nje sere fenomeneve shoqerore, sic do te shohim me tej. Keshtu nga viti 2000 e ketej, gjuha angleze, gjermane dhe ajo turke kane pasur nje rritje te interest. Gjuha italiane, por edhe ajo franceze kane pasur nje stabilitet, pra as rritje dhe as ulje te interesit te pergjithshem nga ana e grupmoshes te siperpermendur. Vihet re se gjuha greke ka pesuar nje renie te forte te interesit. Ne fakt, shumica e interesit ka rene per kete gjuhe. Arsyet per kete gjuhe specifike do ti trajtojme me tej ne kapitulin e trete.|ژپنک=٩٧٨٩٩٢٨٢٣٤٠٤٩|پەڕەکان=١٥–١٦}}</ref> لە ناوەڕاستی دەیەی ٢٠١٠دا، ژمارەیەکی زیاتر لە ئەلبانییەکان ئارەزوویان بۆ فێربوونی [[زمانی ئەڵمانی]] نیشان دا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pani |یەکەم=Pandeli |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Learning German is gaining popularity |ناونیشان=https://www.dw.com/en/learning-german-is-gaining-popularity-in-the-balkan-states/a-35984926 |وێبگە=[[Deutsche Welle|DW]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> کە وەک بەشێک لە "ڕەوتێکی ڕۆژاوای باڵکان بۆ ئامادەکاری بۆ تێکەڵبوون بە بازاڕی کاری ئەڵمانیا" وەسف کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=<!-- not stated --> |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Albanians join regional race to learn German as escape from everyday problems |ناونیشان=https://www.tiranatimes.com/albanians-join-regional-race-to-learn-german-as-escape-from-everyday-problems |وێبگە=[[Tirana Times]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> ھەندێک لەوانە چوونەتە [[ئەڵمانیا]] بۆ خوێندن یان کارکردن. ئەلبانیا و ئەڵمانیا ڕێکەوتنیان ھەیە بۆ ھاوکاریکردن لە یارمەتیدانی گەنجانی ھەردوو وڵات بۆ ئەوەی باشتر ئاشنای ھەردوو کولتوورەکە ببن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.albinfo.ch/gjuha-gjermane-shume-e-kerkuar-ne-shqiperi/ |سەردێڕ=Gjuha gjermane, shumë e kërkuar në Shqipëri |ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠١٤|وێبگە=albinfo.ch |بڵاوکەرەوە=albinfo |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503235525/https://www.albinfo.ch/gjuha-gjermane-shume-e-kerkuar-ne-shqiperi/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەھۆی بەرزبوونەوەی خێرای پەیوەندییە ئابوورییەکان لەگەڵ [[تورکیا]]، ئارەزووی فێربوونی [[زمانی تورکی|تورکی]]، بەتایبەتی لە نێوان گەنجاندا، لە دەیەی ٢٠١٠دا ساڵ لە دوای ساڵ لە گەشەکردندا بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.voal.ch/ne-shqiperi-vazhdon-te-rritet-interesi-per-gjuhen-turke/ |سەردێڕ=Në Shqipëri vazhdon të rritet interesi për gjuhën turke |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|وێبگە=voal.ch |بڵاوکەرەوە=voal |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref> === کەمینەکان === ئەو کەمینە نەتەوەیی و کولتوورییانەی لە ئەلبانیا بەفەرمی ناسراون بریتین لە گەلانی ئارۆمانی، یۆنانی، مەقدوونی، مۆنتینیگرۆیی، سڕبی، ڕۆما، میسری، بۆسنی و بولگاری، ھەروەھا گۆرانییەکان و جووەکان وەک گرووپی کەمینەی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=staff|سەردێڕ=Albania has Recognized the Bulgarian Minority in the Country|ناونیشان=http://www.novinite.com/articles/184224/Albania+has+Recognized+the+Bulgarian+Minority+in+the+Country |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=novinite.com|agency=Sofia News Agency |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=United Nations High Commissioner for Refugees |ناونیشان=http://www.unhcr.org/refworld/country,,,COUNTRYPROF,ALB,,4954cdfe1a,0.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130416035942/http://www.unhcr.org/refworld/country,,,COUNTRYPROF,ALB,,4954cdfe1a,0.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠١٣|سەردێڕ=World Directory of Minorities and Indigenous Peoples&nbsp;– Albania : Overview |بڵاوکەرەوە=United Nations High Commission for Refugees |ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref> سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٣ پێکھاتەی نەتەوەیی بەم شێوەیە تۆمار کردووە: [[ئەلبانییەکان]] ٢٬١٨٦٬٩١٧ (٩١٫٠٤٪ی کۆی گشتی)، [[یۆنانییەکان لە ئەلبانیا|یۆنانییەکان]] ٢٣٬٤٨٥ (٠٫٩٨٪)، [[مەقدوونییەکانی ئەلبانیا|مەقدوونییەکان]] ٢٬٢٨١ (٠٫٠٩٪)، [[مۆنتینیگرۆیییەکانی ئەلبانیا|مۆنتینیگرۆیییەکان]] ٥١١ (٠٫٠٢٪)، [[ئارۆمانییەکان لە ئەلبانیا|ئارۆمانییەکان]] ٢٬٤٥٩ (٠٫١٪)، [[ڕۆما (دۆم) لە ئەلبانیا|ڕۆما]] ٩٬٨١٣ (٠٫٤٪)، [[میسرییەکانی باڵکان]] ١٢٬٣٧٥ (٠٫٥٪)، [[بۆسنییەکان لە ئەلبانیا|بۆسنییەکان]] ٢٬٩٦٣ (٠٫١٢٪)، [[سڕبییەکان و مۆنتینیگرۆیییەکان لە ئەلبانیا|سڕبییەکان]] ٥٨٤ (٠٫٠٢٪)، [[بولگارییەکان لە ئەلبانیا|بولگارییەکان]] ٧٬٠٥٧ (٠٫٢٩٪)، نەتەوە تێکەڵەکان ٧٧٠ (٠٫٠٣٪)، نەتەوەکانی تر ٣٬٧٩٨ (٠٫١٥٪)، و ١٣٤٬٤٥١ (٥٫٦٠٪) بەبێ دیاریکردنی نەتەوە، لە کۆی گشتی دانیشتووانی ٢٬٤٠٢٬١١٣ کەس. === ئایین === ئەلبانیا وڵاتێکی [[دەوڵەتی عەلمانی|عەلمانی]] و ھەمەجۆری ئایینییە کە ھیچ [[ئایینی فەرمی|ئایینێکی فەرمی]]ی نییە. [[ئازادیی ئایینی]]، [[ئازادیی بیروباوەڕ|بیروباوەڕ]] و [[ئازادیی ویژدان|ویژدان]] لەژێر [[دەستووری ئەلبانیا|دەستووری]] وڵاتەکەدا دەستەبەر کراون.<ref name="Kushtetuta" /> بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٣، ١٬١٠١٬٧١٨ (٤٥٫٨٦٪) پەیڕەوانی [[سوننە|ئیسلامی سوننە]] ھەبوون، ٢٠١٬٥٣٠ (٨٫٣٨٪) [[کاتۆلیکی ڕۆمانی|کاتۆلیک]]، ١٧٣٬٦٤٥ (٧٫٢٢٪) [[ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵاتی]]، ١١٥٬٦٤٤ (٤٫٨١٪) پەیڕەوانی [[تەریقەتی بەکتاشی|ئیسلامی بەکتاشی]]، ٩٬٦٥٨ (٠٫٤٪) [[ئینجیلی|مەسیحیی ئینجیلی]]، ٣٬٦٧٠ (٠٫١٥٪) لە ئایینەکانی تر، ٣٣٢٬١٥٥ (١٣٫٨٢٪) بڕواداری بێ ئایین یان مەزھەب، ٨٥٬٣١١ (٣٫٥٥٪) بێخوایان، و ٣٧٨٬٧٨٢ (١٥٫٧٦٪) وەڵامیان نەدابووەوە.{{sfn|2023 Albanian census|2024|p=76}} سەرەڕای ئەوەش، ئەلبانیا وەک یەکێک لە کەمترین وڵاتە ئایینییەکان لە جیھاندا پۆلێن دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Gallup |سەردێڕ=Gallup Global Reports |ناونیشان=http://www.gallup.com/poll/128210/Gallup-Global-Reports.aspx |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131014034457/http://www.gallup.com/poll/128210/Gallup-Global-Reports.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئایین ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت تەنھا لە ژیانی ٣٩٪ی دانیشتووانی وڵاتەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Smith |یەکەم=Oliver |بڵاوکەرەوە=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] |سەردێڕ=Mapped: The world's most (and least) religious countries |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/travel/maps-and-graphics/most-religious-countries-in-the-world/ |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210816211924/https://www.telegraph.co.uk/travel/maps-and-graphics/most-religious-countries-in-the-world/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ڕاپۆرتێکی تردا، ٥٦٪ خۆیان بە ئایینی دەزانی، ٣٠٪ خۆیان بە نائایینی دەزانی، لەکاتێکدا ٩٪ خۆیان وەک بێخوای قەناعەتپێکراو پێناسە کرد. ٨٠٪ بڕوایان بە خوا ھەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Worldwide Independent Network/Gallup International Association |بەستەری نووسەر١=WIN/GIA |سەردێڕ=Religion prevails in the world |ناونیشان=http://www.wingia.com/web/files/news/370/file/370.pdf |وێبگە=wingia.com |پەڕە=٤ & ٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171114113506/http://www.wingia.com/web/files/news/370/file/370.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> [[ئیسلام لە ئەلبانیا|ئەلبانییە موسڵمانەکان]] بەسەر سەرانسەری وڵاتەکەدا دابەش بوون. [[ئۆرتۆدۆکسی لە ئەلبانیا|ئۆرتۆدۆکسەکان]] و [[بەکتاشی|بەکتاشییەکان]] زیاتر لە باشوور دەدۆزرێنەوە، لەکاتێکدا [[کاتۆلیکی لە ئەلبانیا|کاتۆلیکەکان]] بەشێوەیەکی سەرەکی لە باکوور دەژین.<ref name="International Religious Freedom Report 2007">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90160.htm |سەردێڕ=Albania: International Religious Freedom Report 2007 |بڵاوکەرەوە=U.S. State Department |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٠}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٨دا، ٦٩٤ کڵێسای [[کاتۆلیک]] و ٤٢٥ کڵێسای [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسیی ئەلبانیا|ئۆرتۆدۆکس]]، ٥٦٨ مزگەوت و ٧٠ [[تەکێ|تەکیەی]] [[تەریقەتی بەکتاشی|بەکتاشی]] لە وڵاتەکەدا ھەبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Korrieri online – Shqip |ناونیشان=http://www.korrieri.com/index.php?k=1&i=15799 |ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20050523030433/http://www.korrieri.com/index.php?k=1&i=15799 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٠٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Në Shqipëri P. ka 1119 kisha dhe 638 xhami |ناونیشان=https://ateistet.org/lm1108237w |وێبگە=Ateistët |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=usurped |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151118155654/https://ateistet.org/lm1108237w |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> لە ماوەی [[سەردەمی مۆدێرن|سەردەمە مۆدێرنەکاندا]]، ڕژێمە کۆماری، پاشایەتی و دواتر کۆمۆنیستییەکانی ئەلبانیا سیاسەتێکی سیستماتیکیان پەیڕەو کرد بۆ جیاکردنەوەی ئایین لە ئەرکە فەرمی و ژیانی کولتووری. وڵاتەکە ھەرگیز [[ئایینی فەرمی|ئایینێکی فەرمی]]ی نەبووە نە وەک کۆمار و نە وەک پاشایەتی. لە سەدەی بیستەمدا، پیاوانی ئایینیی ھەموو ئایینەکان لەژێر دەسەڵاتی پاشایەتیدا لاواز کران و لە کۆتاییدا لە دەیەکانی ١٩٥٠ و ١٩٦٠دا بنەبڕ کران، لەژێر سیاسەتی دەوڵەت بۆ سڕینەوەی ھەموو ئایینێکی ڕێکخراو لە خاکەکانی ئەلبانیا. [[کۆمۆنیزم لە ئەلبانیا|ڕژێمی کۆمۆنیستی]] چەوساندنەوە و سەرکوتی پەیڕەوانی ئایین و دامەزراوە ئایینییەکانی کرد و بەتەواوی [[دژە-ئایین|ئایینی قەدەغە کرد]]. وڵاتەکە ئەوکات بە فەرمی ڕاگەیەندرا وەک یەکەم [[دەوڵەتی بێخوایەتی|دەوڵەتی بێخوای]] جیھان. بەڵام ئازادیی ئایینی لەدوای [[ڕووخانی کۆمۆنیزم لە ئەلبانیا|کۆتاییی کۆمۆنیزمەوە]] گەڕاوەتەوە. ئیسلام لە چەوساندنەوەی سەردەمی کۆمۆنیست ڕزگاری بوو و لە سەردەمی مۆدێرندا وەک ئایینێکی پەیڕەوکراو لە ئەلبانیادا سەرلەنوێ دەرکەوتەوە.<ref name="Merdjanova673940">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Merdjanova|یەکەم=Ina|سەردێڕ=Rediscovering the Umma: Muslims in the Balkans between nationalism and transnationalism|ساڵ=٢٠١٣|شوێن=Oxford|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6eYRDAAAQBAJ&q=Islam%20Albania%20Ottoman|ژپنک=٩٧٨٠١٩٠٤٦٢٥٠٥|پەڕەکان=٦–٧, ٣٩–٤٠}}</ref> ھەندێک لە ڕێبازە مەسیحییە بچووکەکان لە ئەلبانیا بریتین لە [[ئینجیلی|مەسیحییە ئینجیلییەکان]] و چەندین کۆمەڵگەی [[پرۆتێستانت]] لەوانە [[کڵێسای ئەدڤێنتیستەکانی ڕۆژی حەوتەم]]، [[کڵێسای یەسوع مەسیحی پیرۆزانی ڕۆژانی دوایی|کڵێسای یەسوع مەسیحی پیرۆزانی ڕۆژانی دوایی]] و [[شایەتحاڵەکانی یەھۆڤا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ted-adventist.org/countries/europe/albania |سەردێڕ=Albania |بڵاوکەرەوە=TED Adventist |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130224022017/http://www.ted-adventist.org/countries/europe/albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://reliefweb.int/report/albania/famous-british-celebrity-visits-adra-albania|سەردێڕ=Famous British celebrity visits ADRA Albania – Albania|وێبگە=ReliefWeb|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٠١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=LDS Newsroom-Country Profile-Albania |ناونیشان=http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/eng/contact-us/albania |بڵاوکەرەوە=The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100825075459/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/eng/contact-us/albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=2015 Yearbook of Jehovah's Witnesses|بڵاوکەرەوە=Watch Tower Society|پەڕە=١٧٨}}</ref> یەکەمین پرۆتێستانتی تۆمارکراوی ئەلبانیا سەعید تۆپتانی بوو، کە بە ئەورووپادا گەشتی کرد و لە ساڵی ١٨٥٣دا گەڕایەوە بۆ [[تیرانا]]، لەوێ دەستی کرد بە بانگەشەکردن بۆ [[پرۆتێستانتیزم]]. یەکەمین [[پرۆتێستانتە ئینجیلییەکان]] لە سەدەی نۆزدەھەمدا دەرکەوتن و ھاوپەیمانیی ئینجیلی لە ساڵی ١٨٩٢ دامەزرا. لە ئێستادا، ١٦٠ کۆبوونەوەی ئەندامی لە مەزھەبە پرۆتێستانتە جیاوازەکان ھەیە. دوای کۆچکردنی بەکۆمەڵ بۆ ئیسرائیل لە پاش ڕووخانی کۆمۆنیزم، تەنھا ٢٠٠ [[جوولەکە لە ئەلبانیا|جووی]] ئەلبانی لە وڵاتەکەدا ماونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3997848,00.html |سەردێڕ=1st chief rabbi inaugurated in Albania – Israel Jewish Scene, Ynetnews |ئیش=Ynetnews |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |last=Scheib |first=Ariel |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/albania.html |title=Albania Virtual Jewish Tour |encyclopedia=Jewish Virtual Library |access-date=15 February 2014}}</ref> === پەروەردە === [[File:Akademia_e_arteve_Ergys_Veliu_Photography.jpg|thumb|left|[[زانکۆی ھونەرەکان (ئەلبانیا)|زانکۆی ھونەرەکان]] گەورەترین پەیمانگای خوێندنی باڵایە کە تەرخان کراوە بۆ خوێندنی ھونەر.]] لە ئەلبانیا، پەروەردە عەلمانی، بێبەرامبەر، [[خوێندنی ناچاری|ناچاریی]]ە، و لەسەر بنەمای سێ ئاست پێکھاتووە.<ref name="Official">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Language Education Policy Profile: Albania Country Report |ناونیشان=https://rm.coe.int/language-education-policy-profile-albania-country-report/16807b3b2d |شوێن=Tirana |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref><ref name="Epnuffic">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Albanian education system described and compared with the Dutch system|ناونیشان=https://www.epnuffic.nl/en/publications/find-a-publication/education-system-albania.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://wayback.archive-it.org/all/20171014102820/https://www.epnuffic.nl/en/publications/find-a-publication/education-system-albania.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> ساڵی خوێندن بەسەر دوو وەرزدا دابەش دەبێت، کە لە ئەیلوول یان تشرینی یەکەمەوە دەست پێدەکات و لە حوزەیران یان تەممووزدا کۆتایی دێت. [[زمانی ئەلبانی|ئەلبانی]] [[زمانی سەرەکی]]ی فێرکردنە لە [[قوتابخانەی دەوڵەتی|دامەزراوە ئەکادیمییەکان]]ی وڵاتەکەدا.<ref name="Epnuffic"/> خوێندنی یەکەم زمانی بیانی ناچارییە و زۆربەی جار لە قوتابخانە سەرەتایی و دوو زمانەکاندا دەگوترێتەوە.<ref name="foreign languages">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Language Education Policy Profile 2015 – 2017 ALBANIA |ناونیشان=https://rm.coe.int/language-education-policy-profile-albania/168073cf89 |وێبگە=rm.coe.int |شوێن=Tirana |پەڕەکان=١٣–١٨}}</ref> ئەو زمانانەی لە قوتابخانەکاندا دەگوترێنەوە بریتین لە ئینگلیزی، ئیتالی، فەڕەنسی و ئەڵمانی.<ref name="foreign languages"/> ئەلبانیا خاوەنی [[ماوەی چاوەڕوانکراوی ژیانی خوێندن|پێشبینیی ١٦ ساڵ مانەوەیە لە قوتابخانە]] و [[ڕێژەی خوێندەواری]] ٩٨٫٧٪ـە، کە ٩٩٫٢٪ بۆ پیاوان و ٩٨٫٣٪ بۆ ژنانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=SCHOOL LIFE EXPECTANCY|ناونیشان=http://world.bymap.org/SchoolLifeExpectancy.html|وێبگە=world.bymap.org |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}</ref><ref name=cia_fb2013>{{Cite CIA World Factbook|country=Albania|access-date=21 June 2013|year=2013}}</ref> خوێندنی سەرەتاییی ناچاری بەسەر دوو ئاستدا دابەش دەبێت، قوتابخانەی سەرەتایی و ناوەندی، کە بە ڕێککەوت لە پۆلی یەکەمەوە تا پێنجەم و لە شەشەمەوە تا نۆیەم دەگرێتەوە.<ref name="Official"/> قوتابییان پێویستە لە تەمەنی شەش ساڵییەوە تا دەگەنە ١٦ ساڵی لە قوتابخانە ئامادە بن. دوای تەواوکردنی سەرکەوتووانەی خوێندنی سەرەتایی، ھەموو قوتابییان مافی ئەوەیان ھەیە بچنە قوتابخانە ئامادەیییەکان، بە پسپۆڕیکردن لە ھەر بوارێکدا بێت، لەوانە ھونەر، وەرزش، زمانەکان، زانستەکان، و تەکنۆلۆژیا.<ref name="Official"/> خوێندنی باڵا ئارەزوومەندانەیە و بە چاکسازی و سەرلەنوێ داڕشتنەوەیەکی تەواودا تێپەڕیوە بەپێی بنەماکانی [[پرۆسەی بۆلۆنیا]]. ژمارەیەکی بەرچاو لە [[دامەزراوەکانی خوێندنی باڵا]]ی تایبەت و گشتی لە شارە گەورەکانی ئەلبانیادا ھەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Overview of the Higher Education System Albania |ناونیشان=https://eacea.ec.europa.eu/sites/eacea-site/files/countryfiche_albania_2017.pdf |بڵاوکەرەوە=European Commission |پەڕەکان=١٢–١٦|ڕێکەوت=شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180930135101/https://eacea.ec.europa.eu/sites/eacea-site/files/countryfiche_albania_2017.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="Epnuffic"/> خوێندنی باڵا بەسەر سێ ئاستی یەک لە دوای یەکدا ڕێکخراوە، کە بریتین لە [[بڕوانامەی بەکالۆریۆس|بەکالۆریۆس]]، [[بڕوانامەی ماستەر|ماستەر]]، و [[بڕوانامەی دکتۆرا|دکتۆرا]]. === تەندروستی === [[File:Olive-oil-1412361 1920.jpg|thumb|right|[[چێشتی ئەلبانی]]ی دەریای ناوین، کە بە بەکارھێنانی میوە، سەوزە و [[زەیتی زەیتوون]] جیادەکرێتەوە، بەشدارە لە خۆراکی باشی دانیشتووانی وڵاتەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Health Care Systems in Transition Albania 2002 |ناونیشان=http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0009/96426/E80089.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0009/96426/E80089.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=World Health Organization |پەڕە=١٧}}</ref>]] [[دەستووری ئەلبانیا]] مافی چاودێریی تەندروستیی یەکسان، بێبەرامبەر و [[چاودێریی تەندروستیی گشتگیر|گشتگیر]] بۆ ھاووڵاتیانی دەستەبەر دەکات.<ref name="Kushtetuta"/> سیستەمی چاودێریی تەندروستی بەسەر چاودێریی [[چاودێریی تەندروستیی سەرەتایی|سەرەتایی]]، [[چاودێریی دووەمی|دووەمی]]، و [[چاودێریی تەندروستیی سێیەمی|سێیەمی]]دا ڕێکخراوە، و لە پرۆسەی مۆدێرنکردن و پەرەپێداندایە.<ref name="cod">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania Demographic and Health Survey 2008–09 |ناونیشان=https://dhทรงprogram.com/pubs/pdf/FR230/FR230.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://dhsprogram.com/pubs/pdf/FR230/FR230.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |وێبگە=dhsprogram.com |پەڕە=٣٧|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠١٠}}</ref><ref name="hospitals">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.euro.who.int/document/e80089.pdf |سەردێڕ=Albania-prel.pmd |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091227181701/http://www.euro.who.int/document/E80089.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تێکڕای [[تەمەنی پێشبینیکراو]] لە کاتی لەدایکبووندا لە ئەلبانیا ٧٧٫٨ ساڵە، کە لە ڕیزبەندی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تەمەنی پێشبینیکراو|٣٧ەمینی]] جیھاندایە و پێش چەندین [[وڵاتی پێشکەوتوو]] کەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html?countryName=Albania&countryCode=al&regionCode=eu&rank=51#al|سەردێڕ=Life Expectancy at Birth|بڵاوکەرەوە=CIA&nbsp;– The World Factbook|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140713025849/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html?countryName=Albania&countryCode=al&regionCode=eu&rank=51#al|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تێکڕای [[تەمەنی پێشبینیکراو#تەمەنی پێشبینیکراوی تەندروست|تەمەنی پێشبینیکراوی تەندروست]] ٦٨٫٨ ساڵە، کە لە ڕیزبەندی ٣٧ەمینی جیھاندایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=WHO|سەردێڕ=Healthy life expectancy at birth, 2000–2015|ناونیشان=http://gamapserver.who.int/gho/interactive_charts/mbd/hale_1/atlas.html|بڵاوکەرەوە=World Health Organization|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191013084820/http://gamapserver.who.int/gho/interactive_charts/mbd/hale_1/atlas.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[ڕێژەی مردنی کۆرپە]] لە وڵاتەکەدا بە ١٢ حاڵەت لە ھەر ١٬٠٠٠ لەدایکبوونێکی زیندوو لە ساڵی ٢٠١٥دا مەزەندە کراوە. لە ساڵی ٢٠٠٠دا، وڵاتەکە خاوەنی ٥٥ەمین باشترین ئاستی چاودێریی تەندروستی بووە لە جیھاندا، وەک ئەوەی لەلایەن [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی]] (WHO) دیاری کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://pages.stern.nyu.edu/~wgreene/Statistics/WHO-COMP-Study-30.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://pages.stern.nyu.edu/~wgreene/Statistics/WHO-COMP-Study-30.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |سەردێڕ=Measuring overall health system performance for 191 countries |نووسەر=World Health Organization |بڵاوکەرەوە=New York University|بەستەری نووسەر=World Health Organization}}</ref> [[نەخۆشیی دڵ و لوولەکانی خوێن]] ھۆکاری سەرەکیی مردنە لە ئەلبانیا، کە ٥٢٪ی حاڵەتەکانی مردن پێکدەھێنێت.<ref name="cod"/> [[ڕووداو]]، برینداربوون، نەخۆشییە [[نەخۆشیی شێرپەنجە|شێرپەنجەیییەکان]] و [[نەخۆشییەکانی کۆئەندامی ھەناسە|کۆئەندامی ھەناسە]] ھۆکارە سەرەکییەکانی تری مردنن.<ref name="cod"/> [[تێکچوونە دەماری و دەروونییەکان|نەخۆشییە دەماری و دەروونییەکانیش]] ڕوویان لە زیادبوون کردووە بەھۆی گۆڕانکارییە دیمۆگرافی، کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکانی ئەم دوایییەی وڵاتەکە.<ref name="cod"/> لە ساڵی ٢٠٠٩دا، ئەلبانیا دابینکردنی میوە و سەوزەی بە بڕی ٨٨٦ گرام بۆ ھەر کەسێک لە ڕۆژێکدا ھەبووە، کە پێنجەم بەرزترین ڕێژەی دابینکردن بووە لە ئەورووپادا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Nutrition, Physical Activity and Obesity Albania |ناونیشان=http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0003/243282/Albania-WHO-Country-Profile.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0003/243282/Albania-WHO-Country-Profile.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=World Health Organization |پەڕە=٣}}</ref> بە بەراورد بە وڵاتانی پێشکەوتوو و تازەپێگەیشتووی تر، ئەلبانیا ڕێژەیەکی تاڕادەیەک نزمی [[قەڵەوی]] ھەیە، کە پێدەچێت سوپاسی [[خۆراکی دەریای ناوین]] بێت بۆ ئەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The World Is Getting Fatter and No One Knows How to Stop It|newspaper=Bloomberg.com|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/graphics/2016-global-obesity/|بڵاوکەرەوە=Bloomberg L.P. |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Living Smart, the Mediterranean Way of Being Albanian|ناونیشان=http://agroweb.org/?id=10&l=2106&ln=en&url=living-smart-the-mediterranean-way-of-being-albanian|وێبگە=agroweb.org|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170917171550/http://agroweb.org/?id=10&l=2106&ln=en&url=living-smart-the-mediterranean-way-of-being-albanian|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەپێی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی پێوەری بارستەی لەش#داتاکانی WHO لەسەر بڵاوبوونەوەی قەڵەوی (BMI سەروو 30) (2014)|داتای ٢٠١٦ی WHO]]، ٢١٫٧٪ی پێگەیشتووان لە وڵاتەکەدا لە ڕووی پزیشکییەوە [[کێشی زیادە]]یان ھەیە، بە خاڵی [[پێوەری بارستەی لەش]] (BMI) کە ٢٥ یان زیاترە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Prevalence of obesity, ages 18+, 2010–2014|ناونیشان=http://gamapserver.who.int/gho/interactive_charts/ncd/risk_factors/obesity/atlas.html|وێبگە=WHO|بڵاوکەرەوە=World Health Organization|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191120191542/http://gamapserver.who.int/gho/interactive_charts/ncd/risk_factors/obesity/atlas.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == چاند == === ھێماکان === [[File:Casque Skanderbeg Vienne.jpg|thumb|[[چەکی سکاندەربێگ|کڵاوی ئاسنینی]] [[سکاندەربێگ|گیێرگی کاستریۆتی سکاندەربێگ]] وەک ھێمایەکی سەربەخۆییی ئەلبانیا دانراوە.]] [[ڕەنگە نەتەوەیییەکان|ڕەنگە نەتەوەیییەکانی]] سوور و ڕەش لەسەر [[ئاڵای ئەلبانیا]] دەردەکەون کە بە [[ھەڵۆی دووسەر]] نەخشێنراوە و وەک ناسراوترین [[ھێما نەتەوەییەکانی ئەلبانیا|ھێمای نەتەوەییی ئەلبانیا]] دادەنرێت.<ref name="Flamuri">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Official Publishing Center (Albania)|Fletorja zyrtare e Republikës së Shqipërisë]] |سەردێڕ=Për formën dhe përmasat e Flamurit kombëtar përmbajtjen e Himnit kombëtar, formën dhe përmasat e Stemës së Republikës të Shqiperisë dhe mënyrën e përdorimit të tyre |ناونیشان=http://www.qbz.gov.al/botime/fletore_zyrtare/2002/PDF-2002/48-2002.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160804012641/http://www.qbz.gov.al/botime/fletore_zyrtare/2002/PDF-2002/48-2002.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠١٦|شوێن=Tirana |زمان=sq |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="Flag Elsie">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Robert |یەکەم=Elsie |سەردێڕ=Historical Dictionary of Albania |ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Rowman & Littlefield|Scarecrow Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٧٣٨٠-٣|پەڕە=١٤٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=haFlGXIg8uoC&dq=albanian+flag+eagle&pg=PA140 |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230929164542/https://www.google.de/books/edition/Historical_Dictionary_of_Albania/haFlGXIg8uoC?hl=de&gbpv=1&dq=albanian+flag+eagle&pg=PA140&printsec=frontcover |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="Minahan">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=James Minahan |بەستەری نووسەر=James Minahan |سەردێڕ=The Complete Guide to National Symbols and Emblems |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٤٤٩٧-٨|پەڕەکان=٣٠١{{spaced ndash}}304 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=D7rOEAAAQBAJ&dq=albania+The+Complete+Guide+to+National+Symbols+and+Emblems&pg=PA303 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230930214942/https://www.google.de/books/edition/The_Complete_Guide_to_National_Symbols_a/D7rOEAAAQBAJ?hl=de&gbpv=1&dq=albania+The+Complete+Guide+to+National+Symbols+and+Emblems&pg=PA303&printsec=frontcover |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref> لەکاتێکدا ھەڵۆ ڕەشەکە ئازایەتی و ھێز دەنوێنێت، پانتایییە سوورەکە ھێمایە بۆ خۆڕاگری و قوربانیدانی گەلی ئەلبانیا.<ref name="Flamuri"/> ھەڵۆکە پەیوەستە بە میراتی پاڵەوانی نەتەوەیی [[سکاندەربێگ|گیێرگی کاستریۆتی]]، کە بە سکاندەربێگ ناسراوە، کە سەرکردایەتی بزووتنەوەیەکی سەرکەوتووی [[ڕاپەڕینی سکاندەربێگ|بەرگری]]ی دژی دەسەڵاتی عوسمانییەکان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Paulist Fathers |بڵاوکەرەوە=[[Paulist Fathers]] |سەردێڕ=Catholic World, Band 23 |پەڕە=٢٣٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ybwRAAAAYAAJ&q=skanderbeg+double+headed+eagle&pg=PA235 |ساڵ=١٨٧٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Francis Tapon |بڵاوکەرەوە=SonicTrek, Inc. |سەردێڕ=The Hidden Europe: What Eastern Europeans Can Teach Us |ژپنک=٩٧٨٠٩٧٦٥٨١٢٢٢|پەڕە=٤٤١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GlbAmn_cajYC&q=skanderbeg+double+headed+eagle&pg=PA441 |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١}}</ref><ref name="Minahan"/> ڕەگ و ڕیشەی ئەم ھێمایە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەکانی ناوەڕاست، کاتێک وەک [[ھێماکانی ئەلبانیا|ھێمایەکی پەیمانی]] و [[ئارمۆریالی ئەلبانیا|نیشانە]] لە [[میرنشینی ئاربانۆن|میرنشینی ئاربێر]] و لە نێوان خانەوادە دیارەکانی ئەلبانیا وەک خێڵەکانی [[خێزانی دوکاجینی|دوکاجینی]]، [[خێزانی کاستریۆتی|کاستریۆتی]]، [[خێزانی موزاکا|موزاکا]] و [[خێزانی تۆپیا|تۆپیا]] دەرکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Historia e popullit shqiptar |بڵاوکەرەوە=Botimet Toena, 2002 |شوێن=Tirana |پەڕەکان=٢٩٤–٢٩٨, ٤٣٣–٤٣٤|edition=Instituti i Historisë (Akademia e Shkencave e RSH) |زمان=sq}}</ref> لە سەردەمی [[ڕێنێسانسی ئەلبانیا|بوژانەوەی نەتەوەییی ئەلبانیا]]، کە سەرەتای سەرھەڵدانەوەی شوناسی نەتەوەییی ئەلبانیا و ئاواتەکانی سەربەخۆیی بوو، ھەڵۆی ئەلبانی جارێکی تر پێگەی خۆی بەدەستھێناوە.<ref name="Flag Elsie"/> گرنگییەکەی گەیشتە لوتکە بە [[جاڕنامەی سەربەخۆییی ئەلبانیا|ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئەلبانیا]] لە ساڵی ١٩١٢، کاتێک [[ئیسماعیل کەمالی]] وەک ئاڵای نیشتمانی لە [[ڤلۆرە]] ھەڵیکرد.<ref name="Flag Elsie"/> [[نیشانی نیشتمانیی ئەلبانیا|دروشمی ئەلبانیا]] (لۆگۆی نیشتمانی) گۆڕانکارییەکە لە ئاڵای ئەلبانیا و مۆری سکاندەربێگ.<ref name="Flamuri"/> دروشمەکە لە ھەڵۆیەکی دووسەری ڕەش پێکھاتووە کە لە ناوەڕاستی پانتایییەکی سووردایە.<ref name="Flamuri"/> لە سەرووی ھەڵۆکەوە، [[چەکی سکاندەربێگ|کڵاوی ئاسنینی سکاندەربێگ]] ھەڵدەگرێت کە بە سەری بزنێکی شاخدار بە ڕەنگی زێڕین تاجدار کراوە.<ref name="Minahan"/> {{lang|sq|[[Ti Shqipëri, më jep nder, më jep emrin Shqipëtar]]|i=no}}، کە وەرگێڕانەکەی دەبێتە "تۆ ئەلبانیا، شانازیم پێدەبەخشیت، ناوی ئەلبانیم پێدەبەخشیت"، [[پێڕستی دروشمە نیشتمانییەکان|دروشمی نیشتمانیی ئەلبانیایە]].<ref name="Flag Elsie"/><ref name="Minahan"/> بنەچەی ئەمە دەگەڕێتەوە بۆ میراتی [[شاعیری نیشتمانی]] [[نەعیم فراشێری]]، کە ڕۆڵێکی ناسراوی ھەبوو لە سەردەمی بوژانەوەی ئەلبانیادا.<ref name="Flag Elsie"/> [[سروودی نیشتمانی|سروودی نیشتمانیی ئەلبانیا]]، "{{lang|sq|[[Himni i Flamurit]]|i=no}}" (سروودی ئاڵا)، لەلایەن [[ئەلێکساندەر ستاڤرە درێنۆڤا|ئەزدرێنی]] دانراوە و وەک سروودی نیشتمانی پەسەند کرا دوای سەربەخۆییی ئەلبانیا لە ساڵی ١٩١٢.<ref name="Flamuri"/> === پۆشاک === [[File:Les Danseurs Albanais by Alexandre-Gabriel Decamps (c. 1835).jpg|thumb|right|[[فوستانێللا]] وەک [[پۆشاکی نەتەوەییی ئەلبانیا]] دیاری کراوە کە گرنگییەکی کولتووریی گەورەی ھەیە لە ناو کولتووری ئەلبانیادا.]] [[پۆشاکی نەتەوەییی ئەلبانیا|پۆشاکی نەریتیی ئەلبانیا]]، لەگەڵ جیاوازییە پێچەوانەکانی بۆ ئەلبانییەکانی [[گێگ]]ی باکوور و [[تۆسک]]ی باشوور، بەڵگەیەکە لەسەر مێژوو، ھەمەجۆریی کولتووری و شوناسی نەتەوەییی ئەلبانیا.<ref name="Gjergji">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gjergji |یەکەم=Andromaqi |بەستەری نووسەر=Andromaqi Gjergji |بڵاوکەرەوە=Academy of Sciences of Albania |ساڵ=٢٠٠٤|سەردێڕ=Albanian Costumes Through the Centuries: Origin, Types, Evolution |ژپنک=٩٧٨-٩٩٩٤٣-٦١٤-٤-١|پەڕەکان=١٥٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=vc3fAAAAMAAJ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230312175750/https://books.google.com/books?id=vc3fAAAAMAAJ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پیاوانی گێگ کراسێکی ڕەنگ کاڵ دەپۆشن لەگەڵ پانتۆڵێکی فراوان و شل کە بە تیرق ناسراوە. ئەم پانتۆڵە بە قاییشێکی تەنراوی پان کە پێی دەوترێت برێز، بە توندی دەبەسترێتەوە. پێکھاتەیەکی جیانەکراوەی جلوبەرگەکەیان بریتییە لە [[جامادان]]، کە ئێلەکێکی قەیفەی سووری خورییە و بە نەخشی فۆلکلۆری و شێوەی زێڕین ڕازێنراوەتەوە.<ref>{{harvnb|Blumi|2011|p=19}}</ref> ھەروەھا کڵاوێکی تایبەتی قوببەیی دەپۆشن کە بە [[قێلێشێ]] ناسراوە، کە لە خوری دروست کراوە و ڕەگ و ڕیشەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[ئیلیریاکان]].<ref>{{harvnb|Stipčević|1977|p=89|ps=: "It is generally agreed, and rightly so, that the modern Albanian cap originates directly from the similar cap worn by the Illyrians."}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|بڵاوکەرەوە=Instituti Albanologijik i Prishtinës |سەردێڕ=Recherches albanologiques: Folklore et ethnologie |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=a6niAAAAMAAJ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠١٣|ساڵ=١٩٨٢|پەڕە=٥٢|وتەگێڕانەوە=Ne kuadrin e veshjeve me përkime ilire, të dokumentuara gjer më tani hyjnë tirqit, plisi, qeleshja e bardhë gjysmësferike, goxhufi-gëzofi etj}}</ref> بە پێچەوانەوە، پیاوانی تۆسک [[فوستانێللا]] ھەڵدەبژێرن، کە جلێکە تا ئەژنۆ دێت و وەک جلوبەرگی نیشتمانی دیاری کراوە، بەزۆری سپییە و چرچە، لەگەڵ کراسێکی سپی. ھەروەھا جامادانێکی بێجی یان شینی تۆخ دەپۆشن کە لە جلی گێگەکان دەچێت. بۆ تەواوکردنی جلوبەرگەکەیان، پیاوان گۆرەوییەک تا ئەژنۆ دەپۆشن کە بە [[چۆراپێ]] ناسراوە لەگەڵ پێڵاوی پێستی کە بە [[ئۆپینگا]] دەناسرێت. جلوبەرگی ژنانی گێگ و تۆسک بە ڕەنگە دەوڵەمەندەکانی و وردەکارییە نەخشێنراوەکانی زێڕ و زیو ناسراوە، کە لەسەر چەندین پێکھاتەی جیاواز دەردەکەون لەوانە گوارە، ئەڵقەی پەنجە، ملوانکە، قوفڵی قاییش و دوگمە. پێکھاتە سەرەکییەکان بریتین لە کراسێکی درێژ و ڕەنگ کاڵ کە لەگەڵ پێشینەیەک (بەرکۆش) دەپۆشرێت، زۆرجار لەگەڵ باڵاپۆشێکی خوری یان لباد کە بە ژۆکا ناسراوە. جلەکانی تری بەشی سەرەوە، وەک دۆڵاما یان مینتان، دەکرێت بەسەریەکدا بپۆشرێن، لەگەڵ سەرپۆشێک کە بە کاپیکا یان شاڵ ناسراوە. شێوازێکی جیاواز بریتییە لە لەبەرکردنی جووتێک پێشینە، لەوانە پێشتیەللاک لە بەشی دواوە و پارانیک لە بەشی پێشەوە. پێکھاتەیەکی دانەبڕاو لە جلوبەرگی نەریتیی ژنانی گێگ بریتییە لە [[ژوبلێتا]]ی دێرین.<ref name="Gjergji"/> ھەوڵی تایبەت دراوە بۆ پاراستن و بەرەوپێشبردنی ئەم جلە، بە لەبەرچاوگرتنی گرنگییەکەی وەک ھێمایەکی میراتی ئەلبانی.<ref name="Xhubleta">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=UNESCO |سەردێڕ=Xhubleta, skills, craftsmanship and forms of usage |ناونیشان=https://ich.unesco.org/en/USL/xhubleta-skills-craftsmanship-and-forms-of-usage-01880 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230924132319/https://ich.unesco.org/en/USL/xhubleta-skills-craftsmanship-and-forms-of-usage-01880 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەک بەڵگەیەک بۆ گرنگییەکەی، ژوبلێتا لە [[پێڕستەکانی میراتی کولتووریی ناماددیی یوونێسکۆ|پێڕستی میراتی کولتووریی ناماددی]] [[یوونێسکۆ]] تۆمار کراوە.<ref name="Xhubleta"/> ئەم جلە تایبەتە کە شێوەی زەنگی ھەیە بە ڕەنگی ڕەش دروست دەکرێت و بە نەخشی نەتەوەییی ئەلبانی دەوڵەمەند کراوە، کە پیشاندەری لێھاتوویییەکی بەرچاوی دەستییە لە باکووری ئەلبانیا.<ref name="Gjergji"/> پرۆسەی دروستکردنەکەی چەندین قۆناغی ئاڵۆز لەخۆدەگرێت، لەوانە ئامادەکردنی قوماشی شایاک و تەکنیکە وردەکانی بڕین.<ref name="Xhubleta"/> === ھونەر و نژیاروانی === [[File:Amphitheatre of Butrint 2009.jpg|thumb|right|[[بوترینت]] لە ساڵی ١٩٩٢ەوە خراوەتە ناو پێڕستی [[شوێنەوارە جیھانییەکان]]ی [[یوونێسکۆ]]وە.]] [[File:Kole Idromeno, Motra tone.jpg|thumb|upright|''[[مۆترا تۆنێ]]'' لەلایەن [[کۆلێ ئیدرۆمێنۆ]].]] مێژووی ھونەری ئەلبانیا بەتایبەتی کاریگەریی پێکھاتووە لە چەندین [[شارستانییەت|گەل]]، نەریت و ئایینی دێرین و سەدەکانی ناوەڕاستەوە. ئەم مێژووە پانتایییەکی فراوان دەگرێتەوە کە چەندین ئامراز و پسپۆڕی لەخۆدەگرێت وەک وێنەکێشان، [[گۆزەکەری]]، پەیکەرسازی، [[سێرامیک]] و نژیاروانی، کە ھەموویان نموونەی ھەمەجۆرییەکی گەورەن لە شێواز و شێوەدا، لە ناوچە و سەردەمە جیاوازەکاندا. ھەڵکشان و گەشەکردنی [[ئیمپراتۆریەتیی بێزەنتی|بێزەنتی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا ھاوکات بوو لەگەڵ گەشەکردنێکی ھاوشێوە لە [[ھونەری مەسیحی]] و [[ھونەری ئیسلامی]] لە خاکەکانی ئەلبانیادا کە لە نموونەکانی نژیاروانی و مۆزایکی سەرانسەری وڵاتەکەدا دەردەکەون.<ref name="www.albanianart.net index_al">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Robert Elsie: Arti Shqiptar |ناونیشان=http://www.albanianart.net/index_al.html |وێبگە=albanianart.net |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> چەندین سەدە دواتر، [[ڕێنێسانسی ئەلبانیا|بوژانەوەی نەتەوەییی ئەلبانیا]] زۆر گرنگ بوو بۆ سەربەخۆییی کولتووری مۆدێرنی ئەلبانی و بووە ھۆی گەشەسەندنێکی بێوێنە لە سەرجەم بوارەکانی وێژە و ھونەردا، لە کاتێکدا کە ھونەرمەندان ھەوڵیان دەدا بگەڕێنەوە بۆ ئامانجەکانی [[ئیمپڕێشنیزم]] و [[ڕۆمانتیزم (ھونەر)|ڕۆمانتیزم]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=MaryLee Knowlton|سەردێڕ=Albania – Band 23 von Cultures of the world|بڵاوکەرەوە=Marshall Cavendish, 2004|ژپنک=٩٧٨٠٧٦١٤١٨٥٢٨|پەڕەکان=١٠٢–١٠٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=alNsb0fpX9IC&q=impressionism+in+albania&pg=PA102 |ساڵ=٢٠٠٥}}</ref> بەڵام، [[ئۆنوفری]]، [[کۆلێ ئیدرۆمێنۆ]]، [[داڤید سێلێنیکا]]، [[کۆستاندین شپاتاراکو]] و [[براکانی زۆگرافی]] دیارترین نوێنەرانی ھونەری ئەلبانین. [[نژیاروانیی ئەلبانیا]] ڕەنگدانەوەی میراتی چەندین شارستانییەتە کە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[چەرخی کۆن|کۆنی کلاسیک]]. شارە گەورەکانی ئەلبانیا لە ناو قەڵاکانەوە پەرەیان سەندووە بۆ ئەوەی ببنە خاوەنی خانووبەرە، پێکھاتە ئایینی و بازرگانییەکان، لەگەڵ دووبارە نەخشەدانانی بەردەوامی گۆڕەپانی شارۆچکەکان و پەرەسەندنی تەکنیکەکانی بیناسازی. لە ئێستادا، شار و شارۆچکەکان کۆمەڵەیەکی تەواو لە چەندین [[شێوازی نژیاروانی]]ی جیاواز پیشان دەدەن. لە سەدەی بیستەمدا، زۆرێک لە بینا مێژوویی و [[نژیاروانیی پیرۆز|پیرۆزەکان]] کە ھەڵگری کاریگەرییە دێرینەکان بوون لە سەردەمی [[کۆمۆنیزم لە ئەلبانیا|دەسەڵاتی کۆمۆنیستی]]دا ڕووخێنران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Karin Myhrberg – [[University of Gothenburg]]|سەردێڕ=Heritage from the Communist Period in Albania – An Unwanted Heritage Today?|ناونیشان=https://gupea.ub.gu.se/bitstream/2077/29221/1/gupea_2077_29221_1.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://gupea.ub.gu.se/bitstream/2077/29221/1/gupea_2077_29221_1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=gupea.ub.gu.se|پەڕە=١٢}}</ref> [[نژیاروانیی کۆن]] لە سەرانسەری ئەلبانیادا دەدۆزرێتەوە و زۆرتر لە شارەکانی [[بیلیس]]، [[ئامانتیا]]، [[فۆینیس]]، [[ئەپۆلۆنیا (ئیلیریا)|ئەپۆلۆنیا]]، [[بوترینت]]، [[ئەنتیگۆنیا (کائۆنیا)|ئەنتیگۆنیا]]، [[قەڵای ڕۆزافا|شکۆدەر]] و [[شانۆی کراوەی دڕەس|دڕەس]]دا دیارە. بە لەبەرچاوگرتنی ماوەی درێژی فەرمانڕەواییی [[ئیمپراتۆریەتیی بێزەنتی]]، ئەوان قەڵا، باڵەخانە، کڵێسا و دێریان ناساند لەگەڵ سامانێکی زۆر لە [[نیگارکێشانی سەر دیوار|نیگاری سەردیوار]] و [[فرێسکۆ]]ی بینراو. لەوانەیە باشترین نموونەکان لە شارەکانی باشووری ئەلبانیا و دەوروبەری [[کۆرچە]]، [[بێرات]]، [[ڤۆسکۆپۆژێ]] و [[گیرۆکاستێر]]دا بدۆزرێنەوە. بە ھاتنەناوەوەی [[نژیاروانیی عوسمانی]]، گەشەکردنێک لە مزگەوتەکان و بینا ئیسلامییەکانی تردا ڕوویدا، کە بەتایبەتی لە بێرات و گیرۆکاستێردا دەبینرێن. قۆناغێکی بەرھەمدار لە [[مێژووییزم (ھونەر)|مێژووییزم]]، [[ئارت نۆڤۆ]] و [[نیۆکلاسیسیزم]] تێکەڵ بە سەدەی نۆزدەھەم بوو، کە باشترین نموونەی لە [[کۆرچە]]دایە. سەدەی بیستەم شێوازی نوێی نژیاروانیی ھێنا وەک [[نژیاروانیی ئیتالی|شێوازی ئیتالیی]] مۆدێرن، کە لە [[تیرانا]] بوونی ھەیە وەک [[گۆڕەپانی سکاندەربێگ]] و وەزارەتەکان. ھەروەھا لە شکۆدەر، [[ڤلۆرە]]، [[ساراندە]] و [[دڕەس]]دا دەبینرێت. سەرەڕای ئەوەش، شارۆچکەکانی تر شێوەی تایبەتیی ئێستای خۆیان لە ڕێگەی چەندین کاریگەریی کولتووری یان ئابووریی جیاوازەوە وەرگرت. [[کلاسیسیزمی سۆسیالیستی]] لە کاتی [[کۆماری گەلی ئەلبانیا|سەردەمی کۆمۆنیستی]] لە ئەلبانیا دوای [[جەنگی جیھانیی دووەم]] گەیشتە وڵاتەکە. لەم ماوەیەدا زۆرێک لە کۆمەڵگە، ڕێگا پانەکان و کارگەکان بە شێوازی سۆسیالیستی دروست کران، لەکاتێکدا گۆڕەپانی شارۆچکەکان دووبارە نەخشەیان بۆ کێشرایەوە و ژمارەیەکی زۆر لە بینا مێژوویی و گرنگەکان ڕووخێنران. نموونە دیارەکانی ئەم شێوازە بریتین لە [[گۆڕەپانی دایکە تێرێزا (تیرانا)|گۆڕەپانی دایکە تێرێزا]]، [[ھەرەمی تیرانا]]، [[کۆشکی کۆنگرەکان]] و ھتد. سێ شوێنەواری [[شوێنەوارناسی|شوێنەوارناسیی]] ئەلبانیا لە پێڕستی [[شوێنەوارە جیھانییەکانی یوونێسکۆ]]دان. ئەمانە بریتین لە پاشماوە کۆنەکانی بوترینت، [[ناوەندە مێژوویییەکانی بێرات و گیرۆکاستێر]] لە سەدەکانی ناوەڕاست، و شوێنەواری [[دەریاچەی ئۆخرید|میراتی سروشتی و کولتووریی ناوچەی ئۆخرید]] کە لە ساڵی ٢٠١٩ەوە لەگەڵ [[مەقدوونیای باکوور]] ھاوبەشە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=UNESCO|سەردێڕ=Butrint|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/570|بڵاوکەرەوە=UNESCO|بەستەری نووسەر١=UNESCO}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=UNESCO|سەردێڕ=Historic Centres of Berat and Gjirokastra|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/569|بڵاوکەرەوە=UNESCO|بەستەری نووسەر١=UNESCO}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، [[گۆڕە شاھانەکانی سێلکا ئی پۆشتمێ|گۆڕە ئیلیرییە]] شاھانەیییەکان، پاشماوەکانی [[ئەپۆلۆنیا (ئیلیریا)|ئەپۆلۆنیا]]، [[شانۆی کراوەی دڕەس|ئامفی شانۆی]] کۆنی دڕەس و [[قەڵای باشتۆڤێ]] خراونەتە پێڕستی کاتیی ئەلبانیاوە. === مۆسیقا === [[File:A_traditional_male_folk_group_from_Skrapar.JPG|right|thumb|[[فرەدەنگیی ئیسۆی ئەلبانی]] وەک یەکێک لە [[شاکارەکانی میراتی زارەکی و ناماددیی مرۆڤایەتی]] لەلایەن [[یوونێسکۆ]]وە دەستنیشان کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organisation]] (UNESCO) |سەردێڕ=Albanian folk iso-polyphony |ناونیشان=https://ich.unesco.org/en/RL/albanian-folk-iso-polyphony-00155 |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201214180840/https://ich.unesco.org/en/RL/albanian-folk-iso-polyphony-00155 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref>]] مۆسیقای فۆلکلۆری ئەلبانی بەشێکی دیاری شوناسی نەتەوەیییە، و بەردەوامە لە گێڕانی ڕۆڵێکی گەورە لە سەرجەم [[مۆسیقای ئەلبانیا|مۆسیقای ئەلبانی]]دا. مۆسیقای فۆلکلۆری دەتوانرێت دابەش بکرێت بۆ دوو گرووپی شێوازیی سەرەکی، کە بریتین لە جۆرەکانی باکووری [[گێگ]]، و جۆرەکانی باشووری [[لابێریا|لاب]] و [[تۆسک]]. نەریتەکانی باکوور و باشوور جیاوازن لە یەکتری، بە جۆرێک باکوور ئاوازێکی سەخت و گرژی ھەیە، لەکاتێکدا باشوور شێوازێکی ئارامتری مۆسیقای ھەیە. زۆرێک لە گۆرانییەکان باس لە ڕووداوەکانی [[مێژووی ئەلبانیا]] و [[چاندی ئەلبانیا|کولتووری ئەلبانیا]] دەکەن، لەوانە بابەتە نەریتییەکانی وەک شەرەف، میوانداری، خیانەت و تۆڵەسەندنەوە. یەکەمین کۆمەڵەی مۆسیقای فۆلکلۆری ئەلبانی لەلایەن دوو مۆسیقاژەنی [[ھیمارا|ھیماریۆت]]ەوە دروست کرا، کە بریتی بوون لە [[نێچۆ موکۆ]] و کۆچۆ چاکالی، لە پاریس، لە کاتی کارکردنیان لەگەڵ سۆپرانۆی ئەلبانی [[تێفتا تاشکۆ-کۆچۆ]]. چەندین کۆمەڵە گۆرانی لەسەر [[تۆماری فۆنۆگراف|گرامافۆن]] لەو کاتەدا لەلایەن ئەم سێ ھونەرمەندەوە تۆمار کران، کە لە کۆتاییدا بووە ھۆی ناساندنی [[فرەدەنگیی ئیسۆی ئەلبانی]] وەک [[پێڕستەکانی میراتی کولتووریی ناماددیی یوونێسکۆ|میراتی کولتووریی ناماددی]] لەلایەن [[یوونێسکۆ]]وە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.shekulli.com.al/m/post.php?id=362126 |سەردێڕ=Kujtimet për Koço Çakalin, themeluesin e këngës himariote |بڵاوکەرەوە=shekulli.com.al |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160829090701/http://www.shekulli.com.al/m/post.php?id=362126 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> {{lang|sq|[[Festivali i Këngës]]|italic=no}} ڤیستیڤاڵێکی نەریتیی گۆرانیی ئەلبانییە کە لەلایەن پەخشکاری نیشتمانی {{lang|sq|[[Radio Televizioni Shqiptar]]|italic=no}} (RTSH) ڕێکدەخرێت. ئەم ڤیستیڤاڵە ساڵانە بەڕێوەدەچێت لە کاتی دەستپێکردنییەوە لە ساڵی ١٩٦٢ەوە و بووەتە ھۆی دەرکەوتنی چەندین گۆرانیبێژی سەرکەوتووی ئەلبانی لەوانە [[ڤاچێ زێلا]] و [[پاراشقێڤی سیماکو]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Radio Televizioni Shqiptar]] (RTSH) |سەردێڕ=Historiku i Festivalit të Këngës |ناونیشان=http://www.festivali-rtsh.al/historiku/ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200107023738/http://www.festivali-rtsh.al/historiku/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|زمان=sq}}</ref> ئەمە بەشێوەیەکی بەرچاو پێشبڕکێیەکی مۆسیقایە لە نێوان ھونەرمەندانی ئەلبانی کە گۆرانییە نوێ و بڵاونەکراوەکان پێشکەش دەکەن، کە لەلایەن ئاوازدانەرانی ئەلبانییەوە ئامادە کراون و لەلایەن لیژنەی دادوەری یان بینەرانەوە دەنگیان پێدەدرێت. ھونەرمەندانی ھاوچەرخ وەکوو [[ڕیتا ئۆرا]]، [[بێبێ ڕێخا]]، [[ئێرا ئیستریفی]]، [[دوا لیپا]]، [[ئێیڤا ماکس]]، [[بلێۆنا]]، [[ئێلڤانا گجاتا]]، [[ئێرمۆنێلا جاھۆ]]، و [[ئینڤا مولا]] لەسەر ئاستی نێونەتەوەیی ناوبانگیان بەدەستھێناوە بۆ مۆسیقاکەیان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Era Istrefi requires Albanian citizenship, meets with President Nishani|ناونیشان=http://www.ocnal.com/2016/11/era-istrefi-requires-albanian.html|وێبگە=ocnal |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> لەکاتێکدا گۆرانیبێژی سۆپرانۆ [[ئێرمۆنێلا جاھۆ]] لەلایەن ھەندێکەوە وەک "پەسەندترین سۆپرانۆی جیھان" وەسف کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=How Ermonela Jaho became the world's most acclaimed soprano|ناونیشان=https://www.economist.com/news/books-and-arts/21699431-how-ermonela-jaho-became-worlds-most-acclaimed-soprano-fiery-angel |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٦|newspaper=[[The Economist]]|ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠١٦}}</ref> گۆرانیبێژی ئۆپێرای ئەلبانی [[سایمیر پیرگو]] پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی [[خەڵاتەکانی گرامی|گرامی]] لە ساڵی ٢٠١٧دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tenori shqiptar Saimir Pirgu nominohet në "Grammy Awards"! (Foto)|ناونیشان=http://telegrafi.com/tenori-shqiptar-saimir-pirgu-nominohet-ne-grammy-awards-foto/|وێبگە=Telegrafi |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> === وێژە === [[File:Meshari.jpg|thumb|right|بڕگەیەک لە [[مێشاری]] ''(پەرتووکی دوعا)'' کە لەلایەن [[گیۆن بوزوکو]]ەوە نووسراوە <small>(١٥٥٥)</small>]] بوژانەوەی کولتووری سەرەتا لە ڕێگەی گەشەپێدانی [[زمانی ئەلبانی]] لە بواری دەقە کڵێسایییەکان و بڵاوکراوەکاندا دەرکەوت. چاکسازییە پرۆتێستانتەکان ئومێدیان بۆ گەشەپێدانی زمانە ناوخۆیییەکان و نەریتی وێژەیی بەھێزتر کرد، کاتێک قەشە [[گیۆن بوزوکو]] [[نوێژی کاتۆلیکی]] بۆ سەر زمانی ئەلبانی وەرگێڕا، بە ھەوڵدان بۆ ئەوەی ھەمان کار بۆ زمانی ئەلبانی بکات کە [[مارتن لووتەر]] بۆ زمانی ئەڵمانیی کردبووی. پەرتووکی [[مێشاری]] (''پەرتووکی دوعا'') کە لەلایەن [[گیۆن بوزوکو]]ەوە نووسراوە لە ساڵی ١٥٥٥دا بڵاوکرایەوە و بە یەکێک لە یەکەمین بەرھەمە وێژەیییەکانی زمانی ئەلبانیی نووسراو دادەنرێت لە سەدەکانی ناوەڕاستدا. ئاستی بەرزی زمانەکە و ڕێنووسە جێگیرەکەی دەبێت دەرئەنجامی نەریتێکی پێشتری زمانی ئەلبانیی نووسراو بێت، نەریتێک کە بەباشی تێگەیشتنی بۆ نەکراوە. بەڵام، ھەندێک بەڵگەی پچڕپچڕ ھەیە کە مێژووەکەی پێش بوزوکو دەگەڕێتەوە، کە ئەوە پیشان دەدات کە زمانی ئەلبانی لانیکەم لە سەدەی چواردەھەمەوە نووسراوە. [[File:Parashqevi-qirjazi_152_186.jpg|thumb|upright|[[پاراشقێڤی قیریازی]] – مامۆستا و فێمینیست (١٨٨٠–١٩٧٠)]] دەقە نووسراوە ئەلبانییەکانی ئەم سەدەیە پێدەچێت تەنیا دەقی ئایینی نەبووبن، بەڵکو تۆماری مێژووییش بووبن. ئەمانە لەلایەن مرۆڤدۆست [[مارین بارلێتی]]ەوە ئاماژەیان پێکراوە، کە لە پەرتووکەکەیدا سەبارەت بە [[گەمارۆدانی شکۆدەر (١٤٧٨)#پەرتووکەکە|گەمارۆدانی شکۆدەر]] (''Rrethimi i Shkodrës'') لە ساڵی ١٥٠٤دا، پشتڕاستی دەکاتەوە کە بەناو تۆمارە مێژوویییەکاندا چووە کە بە زمانی گەل نووسراون (''in vernacula lingua'')، ھەروەھا لە ژیاننامە بەناوبانگەکەی سەبارەت بە [[سکاندەربێگ]] بە ناوی [[مارین بارلێتی|Historia de vita et gestis Scanderbegi Epirotarum principis]] (''مێژووی سکاندەربێگ'') لە ساڵی ١٥٠٨دا. ''مێژووی سکاندەربێگ'' تا ئێستاش بنەمای توێژینەوەکانی سکاندەربێگە و بە گەنجینەیەکی کولتووریی ئەلبانیا دادەنرێت، کە ڕۆڵێکی زۆر گرنگی ھەیە بۆ پێکھێنانی ھۆشیاریی نەتەوەییی ئەلبانیا. لە ماوەی سەدەکانی ١٦ و ١٧دا، [[کاتیچیزم]] (''E mbësuame krishterë'') (وانە مەسیحییەکان) لە ساڵی ١٥٩٢ کە لەلایەن [[لێکێ ماترێنگا]]ەوە نووسراوە، (''Doktrina e krishterë'') (عەقیدەی مەسیحی) لە ساڵی ١٦١٨ و (''Rituale romanum'') ١٦٢١ لەلایەن [[پیێتێر بودی]] کە یەکەم نووسەری ئەلبانییە بۆ [[پەخشان]] و ھۆنراوەی ڕەسەن، [[داوای لێبوردن|بەرگرییەکی]] بۆ گیۆرگ کاستریۆت (١٦٣٦) لەلایەن [[فرانج باردی]]، کە ھەروەھا فەرھەنگێک و بەرھەمە [[فۆلکلۆر|فۆلکلۆرییەکانی]] بڵاوکردەوە، پەیماننامە تیۆلۆژی-فەلسەفییەکەی ''[[کونێئوس پرۆفێتاروم]]'' (دەستەی پێغەمبەران) (١٦٨٥) لەلایەن [[پیێتێر بۆگدانی]] کە گەورەترین کەسایەتی گشتگیری [[سەدەکانی ناوەڕاست|سەدەکانی ناوەڕاستی]] ئەلبانیایە، بە [[زمانی ئەلبانی]] بڵاوکرانەوە. بەناوبانگترین نووسەری ئەلبانی لە سەدەکانی ٢٠ و ٢١دا لەوانەیە [[ئیسماعیل کادارێ]] بێت. === چێشت === بە درێژاییی سەدەکان، [[چێشتی ئەلبانی]] بە شێوەیەکی فراوان کاریگەریی پێکھاتووە لە [[چاندی ئەلبانیا|کولتووری ئەلبانیا]]، [[جوگرافیای ئەلبانیا|جوگرافیا]] و [[مێژووی ئەلبانیا|مێژوو]]، و بەو ھۆیەوە بەشە جیاوازەکانی وڵاتەکە خاوەنی [[خۆراکی ناوچەیی|چێشتی ناوچەیی]] تایبەت بە خۆیانن. نەریتەکانی چێشتلێنان بەتایبەتی لە نێوان باکوور و باشووردا جیاوازن، کە دەگەڕێتەوە بۆ جیاوازی لە [[تۆپۆگرافیا]] و [[ئاووھەوا]]دا کە بەشێوەیەکی سەرەکی بەشدارن لە دروستکردنی بارودۆخی نموونەیی بۆ گەشەکردنی جۆرەھا ڕووەکی بۆندار، میوە، و سەوزە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania Mania |ناونیشان=http://agroweb.org/archive//?id=10&l=248&ln=en&url=albania-mania |وێبگە=agroweb.org |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171013225145/http://agroweb.org/archive//?id=10&l=248&ln=en&url=albania-mania |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەلبانییەکان جۆرەھا میوە بەرھەم دەھێنن و بەکاریدەھێنن وەک [[لیمۆ]]، پرتەقاڵ، [[ھەنجیر]]، و بەتایبەتی، [[زەیتوون]]، کە ڕەنگە گرنگترین توخم بێت لە چێشتلێنانی ئەلبانیدا. بەھارات و ڕووەکە بۆندارەکانی وەک [[ڕێحانە]]، [[لاڤێندەر]]، [[نەعناع]]، [[ئۆریگانۆ]]، [[ڕۆزماری]]، و [[مەرزەنگووش]] بە شێوەیەکی فراوان بەکاردەھێنرێن، ھەروەھا سەوزەی وەک سیر، پیاز، [[بیبەر]]، پەتاتە، تەماتە، ھەروەھا سەرجەم جۆرەکانی [[پاقلەمەنییەکان]]. بەھۆی ھەبوونی کەناراوێک بە درێژاییی دەریای [[کەناراوەکانی دەریای ئادریاتیکی ئەلبانیا|ئادریاتیک]] و [[کەناراوەکانی دەریای ئایۆنیی ئەلبانیا|ئایۆنی]] لە [[دەریای ناوین]]، ماسی، [[توێکڵدارەکان]]، و خواردنە دەریایییەکان بەشێکی باو و دانەبڕاون لە سیستەمی خۆراکی ئەلبانی. ئەگەرنا، [[گۆشتی بەرخ]] گۆشتی نەریتییە بۆ پشووە جیاوازەکان و [[ڤیستیڤاڵی ئایینی|ڤیستیڤاڵە ئایینییەکان]] بۆ ھەردوو [[مەسیحییەت لە ئەلبانیا|مەسیحییەکان]] و [[ئیسلام لە ئەلبانیا|موسڵمانان]]، ھەرچەندە پەلەوەر، گۆشتی مانگا، و گۆشتی بەرازیش بە فراوانی دەستدەکەون. [[تاڤێ کۆسی]] ("[[قاپێکی فڕن|قاپی]] [[ماستی کەمچەوری]]") [[خواردنی نیشتمانی|خواردنی نیشتمانیی]] ئەلبانیایە، کە لە گۆشتی بەرخ و برنج پێکھاتووە و لە فڕندا دەبرژێنرێت لە ژێر چینێکی ئەستوور و ترشی [[ماست]]دا. [[فێرگێسێ]] یەکێکی ترە لە خواردنە نیشتمانییەکان، کە لە بیبەر، تەماتە، و [[پەنیر]] پێکھاتووە. پیتێ ھەروەھا باوە، کە جۆرێکە لە ھەویری برژاو بە ناوپۆشێکی تێکەڵ لە [[سپێناغ]] و پەنیر یان گۆشتی وردکراو. پەتوللا، کە ھەویرێکی سورەوەکراوی نەریتییە، ھەروەھا تایبەتمەندییەکی باوە، و لەگەڵ [[شەکری ھاڕاو]] یان [[پەنیری فێتا]] و جۆرەھا [[مرەبا]] پێشکەش دەکرێت. [[فلیا]] لە چەندین چینی ھاوشێوەی [[کرێپ]] پێکھاتووە کە بە کرێم چەور دەکرێت و لەگەڵ سەرشیر پێشکەش دەکرێت. [[کرۆفنێ]]، کە ھاوشێوەی [[دۆنەتی بەرلین|دۆنەتی بەرلینییە]]، بە مرەبا یان شوکولاتە پڕدەکرێتەوە و زۆرجار لە زستاندا دەخورێت. قاوە بەشێکی جیانەکراوەیە لە شێوازی ژیانی ئەلبانی. وڵاتەکە زۆرترین ژمارەی قاوەخانەی ھەیە بۆ ھەر کەسێک لەچاو ھەموو وڵاتانی تری جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.ocnal.com/2018/02/albania-ranked-first-in-world-for.html|سەردێڕ=Albania ranked first in the World for the number of Bars and Restaurants per inhabitant|ئیش=Oculus News|ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠١٨}}</ref> چاش ھەروەھا بەدڵە چ لە ماڵەوە بێت یان لە دەرەوە لە قاوەخانە، باڕ، یان چێشتخانەکاندا. چای مالی (چای [[سیدێریتیس]]) زۆر خواستی لەسەرە، و بەشێکە لە ڕۆتینی ڕۆژانەی زۆربەی ئەلبانییەکان. لە سەرانسەری باشووری ئەلبانیا دەچێنرێت و بە تایبەتمەندییە پزیشکییەکانی ناسراوە. [[چای ڕەش]] ھەروەھا باوە. [[شەرابی ئەلبانی]] ھەروەھا لە سەرانسەری وڵاتەکەدا باوە، و بۆ ماوەی ھەزاران ساڵە بەرھەم دەھێنرێت. ئەلبانیا خاوەنی مێژوویەکی درێژ و دێرینە لە بەرھەمھێنانی شەرابدا، و سەر بە [[شەرابی جیھانی کۆن|وڵاتانی بەرھەمھێنەری شەرابە لە جیھانی کۆندا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Why Albania Is A Great Destination For Wine Drinkers|ناونیشان=https://epicureandculture.com/albanian-wine/|وێبگە=epicureandculture.com |ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Wines of Albania|ناونیشان=http://www.winesofbalkans.com/index.php?balkan-states/albania|وێبگە=winesofbalkans.com|پەڕە=١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140107005025/http://www.winesofbalkans.com/index.php?balkan-states%2Falbania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> <gallery widths=250 heights=250> File:Bukë_kollomoqe,_bukë_misri.JPG|بوکێ میسری ([[نانی گەنمەشامی]]) خواردنێکی سەرەکییە لەسەر مێزی ئەلبانییەکان. File:Albanian_cuisine_-_Pite_dhe_Speca.jpg|سپێکا تێ فێرگوار ([[بیبەر]]ی برژاو) کە لەگەڵ [[پیتێ (خواردن)|پیتێ]] پێشکەش دەکرێت، کە کێکێکی چین-چینی نەریتی و دیاری ئەلبانییە </gallery> === وەرزش === ئەلبانیا بۆ یەکەمین جار لە [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢|یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ساڵی ١٩٧٢]]دا بەشداری کرد. وڵاتەکە بۆ یەکەمین جار لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەدا لە ساڵی [[ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠٠٦|٢٠٠٦]]دا بەشداری کرد. ئەلبانیا بەشداریی چوار یاریی داھاتووی نەکرد، کە دووانیان بەھۆی بایکۆتکردنەکانی ١٩٨٠ و ١٩٨٤ەوە بوو، بەڵام بۆ یارییەکانی ساڵی ١٩٩٢ لە [[ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٩٢|بەرشەلۆنە]] گەڕایەوە. لەو کاتەوە، ئەلبانیا لە ھەموو یارییەکاندا بەشداری کردووە. ئەلبانیا بەگشتی لەو یارییانەدا کێبڕکێ دەکات کە بریتین لە مەلەوانی، گۆڕەپان و مەیدان، بەرزکردنەوەی قورسایی، نیشانەشکێنی و زۆرانبازی. وڵاتەکە لەلایەن [[لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نیشتمانیی ئەلبانیا]]وە لە ساڵی ١٩٧٢ەوە نوێنەرایەتی دەکرێت. نەتەوەکە بەشداریی لە [[یارییەکانی دەریای ناوین]]دا کردووە لە یارییەکانی ساڵی [[یارییەکانی دەریای ناوینی ١٩٨٧|١٩٨٧]]ەوە لە سووریا. وەرزشوانانی ئەلبانی کۆی گشتی ٤٣ مەدالیایان (٨ زێڕ، ١٧ زیو و ١٨ بڕۆنز) بەدەستھێناوە لە نێوان ساڵانی [[یارییەکانی دەریای ناوینی ١٩٨٧|١٩٨٧]] بۆ [[یارییەکانی دەریای ناوینی ٢٠١٣|٢٠١٣]]. وەرزشە باوەکان لە ئەلبانیا بریتین لە [[تۆپی پێ لە ئەلبانیا|تۆپی پێ]]، بەرزکردنەوەی قورسایی، [[ھەڵبژاردەی نیشتمانیی باسکەی ئەلبانیا|باسکە]]، بالە، تێنس، مەلەوانی، [[ڕەگبی]] و لەشجوانی. تۆپی پێ بە جیاوازییەکی زۆرەوە باوترین وەرزشە لە ئەلبانیا. لەلایەن [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەلبانیا]] ({{langx|sq|Federata Shqiptare e Futbollit}}, F.SH.F.)ەوە سەرپەرشتی دەکرێت، کە ئەندامییەتی لە [[فیفا]] و [[یوفا]] ھەیە. [[ھەڵبژاردەی نیشتمانیی تۆپی پێی ئەلبانیا]]، کە لە ساڵی ٢٠١٧دا لە ڕیزبەندی ٥١ەمینی [[ڕیزبەندیی جیھانیی فیفا|جیھان]]دا بوو (بەرزترین ڕیزبەندیی لە ٢٢ی ئابی ٢٠١٥دا بووە کە ٢٢ەمین بووە)، براوەی [[جامی باڵکان لە ساڵی ١٩٤٦]] و [[پاڵەوانێتیی نێونەتەوەییی ڕۆتمانز ٢٠٠٠|پاڵەوانێتیی نێونەتەوەییی ڕۆتمانزی ماڵتا لە ساڵی ٢٠٠٠]]ە، بەڵام پێشتر لە ھیچ پاڵەوانێتییەکی گەورەی [[یوفا]] یان [[فیفا]]دا بەشداریی نەکردبوو، تا [[یۆرۆی ٢٠١٦ی یوفا]]، کە یەکەم دەرکەوتنی ئەلبانیا بوو لە پاڵەوانێتیی کیشوەری و لە پاڵەوانێتییەکی گەورەی تۆپی پێی پیاواندا. ئەلبانیا یەکەم گۆڵی خۆی لە پاڵەوانێتییەکی گەورەدا تۆمار کرد و یەکەم بردنەوەی لە پاڵەوانێتیی ئەورووپادا بەدەستھێنا کاتێک لە ١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦دا لە یارییەکی [[یۆرۆی ٢٠١٦ی یوفا]] بە ئەنجامی ١–٠ لە [[ھەڵبژاردەی نیشتمانیی تۆپی پێی ڕۆمانیا|ڕۆمانیا]]ی بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/football/2016/06/19/albania-vs-romania-euro-2016---live/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/football/2016/06/19/albania-vs-romania-euro-2016---live/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|سەردێڕ=Euro 2016: Albania 0–1 Romania – Armando Sadiku scores the only goal to seal his country's first ever win at a major competition|ئیش=The Daily Telegraph |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦|دوایین١=Amofa|یەکەم١=Richard}}{{cbignore}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mirror.co.uk/sport/football/match-reports/romania-0-1-albania-armando-8233364|سەردێڕ=Romania 0–1 Albania – Sadiku scores landmark goal to provide last 16 hope |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ئیش=Daily Mirror |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> سەرکەوتووترین یانەکانی تۆپی پێ بریتین لە [[یانەی سکێندەربێو کۆرچە|سکێندەربێو]]، [[یانەی تیرانا]]، [[یانەی دینامۆ تیرانا|دینامۆ تیرانا]]، [[یانەی پارتیزانی تیرانا|پارتیزانی]] و [[یانەی ڤلازنیا شکۆدەر|ڤلازنیا]]. بەرزکردنەوەی قورسایی یەکێکە لە سەرکەوتووترین وەرزشە تاکەکەسییەکان بۆ ئەلبانییەکان، و تیمی نیشتمانی چەندین مەدالیای لە [[پاڵەوانێتیی بەرزکردنەوەی قورساییی ئەورووپا]] و کێبڕکێ نێونەتەوەیییەکانی تردا بەدەستھێناوە. یاریزانانی بەرزکردنەوەی قورساییی ئەلبانی کۆی گشتی ١٦ مەدالیایان لە [[پاڵەوانێتیی بەرزکردنەوەی قورساییی ئەورووپا|پاڵەوانێتییەکانی ئەورووپا]] بەدەستھێناوە کە یەکێکیان زێڕ، حەوت زیو و ھەشت بڕۆنز بوون. لە [[پاڵەوانێتییەکانی بەرزکردنەوەی قورساییی جیھان]]، تیمی بەرزکردنەوەی قورساییی ئەلبانیا لە ساڵی [[پاڵەوانێتیی بەرزکردنەوەی قورساییی جیھان ١٩٧٢|١٩٧٢]] مەدالیایەکی زێڕ، لە ساڵی [[پاڵەوانێتیی بەرزکردنەوەی قورساییی جیھان ٢٠٠٢|٢٠٠٢]] زیوێک، و لە ساڵی [[پاڵەوانێتیی بەرزکردنەوەی قورساییی جیھان ٢٠١١|٢٠١١]] مەدالیایەکی بڕۆنزی بەدەستھێناوە. == تێبینییەکان == {{notelist}} == سەرچاوەکان == {{reflist}} === سەرچاوەکان === {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Blumi |یەکەم=Isa |بڵاوکەرەوە=[[Palgrave Macmillan]] |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١١|سەردێڕ=Reinstating the Ottomans: Alternative Balkan Modernities, 1800{{spaced ndash}}1912 |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-١١٩٠٨-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ca3IAAAAQBAJ&pg=PA19 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230923161456/https://books.google.de/books?id=ca3IAAAAQBAJ&pg=PA19&redir_esc=y |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hodgkinson|یەکەم=Harry|سەردێڕ=Scanderbeg: From Ottoman Captive to Albanian Hero |ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ژپنک=١-٨٥٠٤٣-٩٤١-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stipčević |یەکەم=Aleksandar |بڵاوکەرەوە=Noyes Press |سەردێڕ=The Illyrians: History and Culture |ساڵ=١٩٧٧|زنجیرە=History and Culture Series |ژپنک=٠٨١٥٥٥٠٥٢٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=NLcWAQAAIAAJ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230525033344/https://books.google.com/books?id=NLcWAQAAIAAJ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|بڵاوکەرەوە=United Nations Economic Commission for Europe (UNECE) |سەردێڕ=Country Profiles on Urban Development, Housing and Land Management: Albania |ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ژپنک=٩٧٨-٩٢-١-٠٠٣٠٤٩٦|ناونیشان=https://unece.org/info/publications/pub/391437 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240816085952/https://unece.org/info/publications/pub/391437 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=en |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ref={{harvid|UNECE Country Profile|2024}}}} * {{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Instituti i Statistikës (INSTAT) |سەردێڕ=Censi i Popullsisë dhe Banesave në Shqipëri 2011: Rezultatet Kryesore{{spaced ndash}}Albania Population and Housing Census 2011: Main Results |ناونیشان=https://www.instat.gov.al/media/3058/main_results__population_and_housing_census_2011.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200826201945/https://www.instat.gov.al/media/3058/main_results__population_and_housing_census_2011.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en |ڕێکەوت=٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ref={{harvid|2011 Albanian census|2012}}}} * {{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Instituti i Statistikës (INSTAT) |سەردێڕ=Population and population dynamics in Albania. New demographic horizons? |ناونیشان=https://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/wphc/Albania/03-analysis.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240918124559/https://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/wphc/Albania/03-analysis.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|شوێن=Tirana |ڕێکەوت=٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ref={{harvid|Population Dynamics|2014}}}} * {{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Instituti i Statistikës (INSTAT) |سەردێڕ=Migracioni në Shqipëri, 2014 |ناونیشان=https://www.instat.gov.al/media/3078/migracioni_ne_shqiperi.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240914105719/https://www.instat.gov.al/media/3078/migracioni_ne_shqiperi.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|شوێن=Tirana |زمان=sq |ڕێکەوت=٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ref={{harvid|Internal Migration Albania|2014}}}} * {{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=World Bank |سەردێڕ=Cities in Europe and Central Asia : Albania |ناونیشان=https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/338011511933862442/cities-in-europe-and-central-asia-albania |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240913120340/https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/338011511933862442/cities-in-europe-and-central-asia-albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|شوێن=Washington, D.C. |زمان=en |ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ref={{harvid|CIEACA: Albania|2017}}}} * {{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Instituti i Statistikës (INSTAT) |سەردێڕ=Censi i Popullsisë dhe Banesave në Shqipëri 2023: Rezultatet Kryesore{{spaced ndash}}Albania Population and Housing Census 2023: Main Results |ناونیشان=https://www.instat.gov.al/media/13626/cens-2023-census-botim.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240814174433/https://www.instat.gov.al/media/13626/cens-2023-census-botim.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ref={{harvid|2023 Albanian census|2024}}}} {{Refend}} == خوێندنەوەی زیاتر == {{Refbegin}} * ''History of the Party of Labor of Albania''. Tirana: Institute of Marxist–Leninist Studies, 1971. 691 p. * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Abrahams |یەکەم١=Fred |ڕێکەوت=٢٠١٥|سەردێڕ=Modern Albania: From Dictatorship to Democracy in Europe |بڵاوکەرەوە=NYU Press |پەڕە=٣٨٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٤٧-٠٥١١-٧}} {{Refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == <!--======================== {{No more links}} ============================ | PLEASE BE CAUTIOUS IN ADDING MORE LINKS TO THIS ARTICLE. Wikipedia | | is not a collection of links nor should it be used for advertising. | | | | Excessive or inappropriate links WILL BE DELETED. | | See [[Wikipedia:External links]] & [[Wikipedia:Spam]] for details. | | | | If there are already plentiful links, please propose additions or | | replacements on this article's discussion page, or submit your link | | to the relevant category at the Open Directory Project (dmoz.org) | | and link back to that category using the {{dmoz}} template. | ======================== {{No more links}} ============================--> * [https://albania.al/ albania.al] {{in lang|en}} * [https://president.al/ president.al] {{in lang|sq}} * [https://kryeministria.al/ kryeministria.al] {{in lang|sq}} * [https://parlament.al/ parlament.al] {{in lang|sq}} * {{Wikiatlas|Albania}} * {{Cite CIA World Factbook|country=Albania}} {{Albania topics}} {{Navboxes |title=Related articles |list= {{Balkan countries}} {{Countries and territories of the Mediterranean Sea}} {{Countries of Europe}} {{Council of Europe}} {{European Union candidates}} {{Organization of the Black Sea Economic Cooperation}} {{La Francophonie|state=collapsed}} {{Organisation of Islamic Cooperation|state=collapsed}}}} {{Sister bar|auto=1|voy=Albania|b=Wikijunior:Countries A-Z/Albania}} {{Authority control}} {{Coord|41|N|20|E|type:country_region:AL|name=Albania|display=title}} <!-- Please leave the empty space as per [[WP:EPONYMOUS]]. --> {{تووڵی دەروازە|ئەلبانیا|ئەورووپا|سیاسەت|وڵاتەکان|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Albania}} [[پۆل:ئەلبانیا| ]] [[پۆل:ئەو وڵات و ناوچانەی ئەلبانی تێیاندا زمانێکی فەرمییە]] [[پۆل:وڵاتان لە باڵکان]] [[پۆل:وڵاتانی ئەورووپا]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی ناتۆ]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئەنجومەنی ئەورووپا]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی ڕێکخراوەی نێونەتەوەییی فرانکۆفۆنی]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی یەکێتیی دەریای ناوین]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:ویلایەت و ناوچە دامەزراوەکانی ١٩١٢]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩١٢]] a4ykrz1ap00kbtzl7hscz1uj0h510b3 0 3522 1613684 1578169 2026-07-31T09:17:48Z Kushared 5048 1613684 wikitext text/x-wiki {{نیشانەی وتاری ھەڵبژێردراو}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سلێمانی | ناوی_فەرمی = Sulaimaniyah | ناوی_خۆماڵی = سولەیمانی | زمانی_ناوی_خۆماڵی = سلێمانیانە | ناوەکانی_تر = السلیمانیة - Silêmanî | جۆری_نیشتنگە = '''[[شار]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Sulaymaniyah City Collage.png | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = چەند دیمەنێکی شاری سلێمانی | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = '''<span style="color:#090;"> پایتەختی ڕۆشنبیریی ھەرێمی کوردستان. مەڵبەندی ڕۆشنبیری{{ھن}}شاری ھەڵمەت و قوربانی </span>''' | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شاری سلێمانی''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = سلێمانی | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]] دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.56496 |N| 45.4329 |E|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سلێمانی|ناوەندی قەزای سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٧٨٤ز | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = [[ئیبراھیم پاشای بابان]] | ھۆکاری_ناونران = پاشای [[میرنشینی ئەردەڵان]] <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = ئەنجومەن - بەڕێوەبەرایەتی | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = پارێزگاری سلێمانی | ناوی_سەرۆک = [[ھەڤاڵ ئەبووبەکر]] <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٣٤٠٤ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = ١٠٥ | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٨٨٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٬٢٥٠٬٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.zamenpress.com/Detail_wtar.aspx?jimare=3473 |سەردێڕ=سەرژمێری وەزارەتی پلاندانانی عێراق بۆ ساڵی ٢٠٢٠ لە سایتی زەمەن پرێس بڵاوکراوەتەوە |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220722221918/https://www.zamenpress.com/Detail_wtar.aspx?jimare=3473 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = ٢٠٢٠{{ھن}}(بەپێی سەرژمێری وەزارەتی پالاندانی عێراق بۆ ساڵی ٢٠٢٠) | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری =٦٤٦،٥١٧<ref>https://worldpopulationreview.com/cities/iraq/erbil</ref> | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] (بە زۆری [[سوننە]])، [[مەسیحییەت]]، [[جوویەتی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = +٣ | جیاوازی١_لە_utc = تێبینی نەکراوە | کاتناوچە١_DST = +٣ | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = [http://slemani.gov.krd/so/ پارێزگای سلێمانی] | پەراوێزەکان = }} '''سلێمانی''' ({{بە عەرەبی|السلیمانیة}}) دووەم گەورەترین شاری [[ھەرێمی کوردستان]] و ناوەندی [[پارێزگای سلێمانی|پارێزگای سلێمانییە]]، کە [[ئیبراھیم پاشای بابان|ئیبراھیم پاشای]] [[میرنشینی بابان|بابان]] لە ١٤ی تشرینی دووەمی ١٧٨٤ دای مەزراند. لەپاش [[ڕاپەڕین|ڕاپەرینی ئازاری ١٩٩١ەوە]] فراوانبوون و پێشکەوتنێکی بەرچاوی بەخۆوە بینی. لە زۆربەی پارێزگاکانی دیکەی عێراقەوە خەڵکێکی زۆر ڕوویان تێکردووە و بووە بە پەناگەی ئەو ھاووڵاتییانەی کە لە خوارووی [[عێراق]] و [[ئێران]]ەوە و ناوچەکانی ناوەڕاستەوە ڕوو دەکەنە ئەم شارە.{{ژێدەر}} سلێمانی زانکۆیەکی ھەیە کە بە [[زانکۆی سلێمانی]] ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.univsul.org/K_UOS.aspx |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160311062608/http://univsul.org/k_uos.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠١٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160311062608/http://univsul.org/k_uos.aspx |date=١١ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> بە مەودای ٦٠ کیلۆمەتر لە شاری سلێمانییەوە دوورە، [[بەنداوی دووکان]] ھەیە کە یەکێکە لە بەنداوە گەورەکانی [[عێراق]]. سلێمانی بە [[ھاوینەھەوار]]ەکانی وەکوو ھاوینەھەواری [[ئەحمەدئاوا (ڕوونکردنەوە)|ئەحمەدئاوا]]، [[سەرچنار]]، [[بەنداوی دووکان]]، [[سەرتەکی بەمۆ]]، [[کونەماسی]]، [[ئەزمەڕ]] و [[قەرەداغ]] و چەندین ھاوینەھەواری دڵڕفێنی دیکەش بەناوبانگە. کۆمەڵێکی زۆر لە نووسەر و شاعیری باشی بۆ مێژوو ھێشتووەتەوە. لەوانە [[نالی]]، [[مەحوی]]، [[پیرەمێرد]]، [[گۆران]]، [[مەولانا خالیدی نەقشبەندی]]، [[سالم]]، [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[محەممەد ئەمین زەکی بەگ|ئەمین زەکی بەگ]]، [[فایەق بێکەس]]، [[زێوەر]]، [[تۆفیق وەھبی]]، [[وەلی دێوانە]]، [[کاک ئەحمەدی شێخ]] و سەدان نووسەر و شاعیری تریش.<ref>کتێبی: شاری سلێمانی ٢٠٠ ساڵ - نووسین و کۆکردنەوەی - سلێمانی ساڵحی ڕەشە / لاپەڕە / ٥٠٣</ref> == مێژوو == [[پەڕگە:Teachers of first Kurdish primary school in Sulaymaniyah,Kurdistan,Iraq in 1924.jpg|300px|وێنۆک|وێنەی چەند مامۆستایەکی یەکەمین خوێندنگەی سەرەتایی لە سلێمانی لە ساڵی ١٩٢٤]] {{سەرەکی|مێژووی سلێمانی|کاتنامەی سلێمانی}} شاری سلێمانی لە ١٤ ی تشرینی دووەمی ساڵی ١٧٨٤ لەلایەن [[ئیبراھیم پاشای بابان]] ەوە ئاوەدانکراوەتەوە. ئیبراھیم پاشا بابان شارەکەی بە ناوی باوکییەوە، [[سلێمان پاشا]]، ناوناوە. سلێمانی جگەلەوەی دەبێتە پایتەختی میرنشینی بابان، لەھەمان کاتدا دەبێتە مەڵبەندێکی بازرگانی و ڕۆشنبیری ناوچەکە.<ref name="sulygov.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sulygov.com/ |سەردێڕ=The Leading Suly Government Site on the Net |بڵاوکەرەوە=sulygov.com |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢}}</ref> شێوەزاری سۆرانی لە ناوچەکەدا پەرە دەستێنێ و دەبێتە زمانی خوێندن و نووسین. پاش ڕووخانی میرنشینی بابان لە ساڵی ١٨٥١ و لەناوچوونی دەوڵەتی عوسمانی لە جەنگی جیھانیی یەکەم، شاری سلێمانی دەخرێتە سەر کۆماری عێراقی ئەمڕۆ. لە ساڵی ١٩٢٢ تا ١٩٢٤ شاری سلێمانی پایتەختی دەوڵەتەکەی مەلیک مەحموود بووە. شاری سلێمانی جگە لەوەی لانکەی ڕۆشنبیر و تێکۆشەران بووە، مەڵبەندی ھەڵگیرسانی چەندان شۆڕش و ڕاپەڕینیش بووە لە [[مێژووی کورد]]ستاندا. بەپێی ڕۆژنامەی [[ژین (ڕۆژنامە)|ژین]] لە ساڵی ١٩٥٥ پانی ڕووی شاری سلێمانی ٢٠ ملیۆن و ٢٥٠ ھەزار مەترە و ژمارەی دانیشتووانی دەگاتە ٦٠ ھەزار کەس و نزیکەی ٧ ھەزار خانووی تیادایە. لە حەوت گەڕەکی سەرەکی پێکھاتووە ئەوانیش [[کانی ئاسکان]]، [[گۆیژە (گەڕەک)|گۆیژە]]، [[مەڵکەندی]]،صابونکەران، [[سەرشەقام]]، [[چوارباخ]]، [[دەرگەزێن]] گەڕەکی [[جوولەکان (گەڕەک)|جوولەکانی]] جارانیش کە ئێستا خراوەتە سەر گەڕەکی سەرشەقام. === بابانییەکان و سلێمانی === بەر لەوەی بنەماڵەی [[میرنشینی بابان|بابانییەکان]] بیر لە دروستکردنی شاری سلێمانی بکەنەوە، میرنشینەکەیان لە ناوچەی [[قەڵاچوالان]] بوو، لەگەڵ بەرفراوان بوونی میرنشینەکە، جموجوڵی ئاوەدانکردنەوە و بنیاتنانی شارستانی لە ناوچەکەدا دەستی پێکرد، لە سەردەمی فەرمانڕەوایی باباندا ململانێ و توندوتیژیی لە نێوان [[فارسەکان]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکاندا]] ھەبوو، شوێنی [[جوگرافیا]]ی قەڵاچوالانیش لەبەر نزیکی لە سنووری [[ئێران]]ەوە، شوێنێک بوو ببوە مەترسی [[شەڕ]] و پێکدادانی نێوان لەشکری [[فارسەکان|فارس]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]] بۆیە ھەریەکە لە ([[نادر شا]] و [[سوڵتان]] مەحموودی یەکەم) لە ھەوڵی ئەوەدا بوون ئیمارەتی بابان بە لای خۆیاندا ڕابکێشن، کێشمەکێشی ناوخۆیش لە نێو بنەماڵەی [[میرنشینی بابان|بابانییەکان]] و ئیمارەتە [[کورد]]ییەکاندا بۆ کورسی و [[دەسەڵات]] ئەوەندەی دیکە مەترسی لەسەر ناوچەکە دروست کردبوو، ئەمەش وای کرد [[مەحموود پاشای بابان]] ساڵی (١٧٨١)ی زایینی بیری لەوە کردەوە ناوەندی بەڕێوەبردنی سیاسی لە قەڵاچوالانەوە بگوێزێتەوە بۆ شوێنێکی تر، بۆیە سەرای حکوومەتی لە نزیک گوندی مەڵکەندی دروست کرد، دواتر [[ئیبراھیم پاشای بابان]] لە ساڵی (١٧٨٣)دا فەرمانڕەوایی ئیمارەتەکەی گرتە ئەستۆ و دەستیکرد بە دروستکردنی شاری سلێمانی تا لە ساڵی (١٧٨٤)دا لە دروستکردنی شاری سلێمانی کۆتایی ھات، لە ھەمان ساڵدا [[میرنشینی بابان|بابانییەکان]] پایتەختی ئیمارەتەکەیان گواستەوە سلێمانی.<ref name="وەشانی ئەرشیڤکراو">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.suligov.com/Slemani.aspx?babet=10 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121120151235/http://www.suligov.com/Slemani.aspx?babet=10 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121120151235/http://www.suligov.com/Slemani.aspx?babet=10 |date=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> لە ساڵنامەی (١٩٥٥)ی سلێمانیدا کە لە (ڕۆژنامەی ژین) دا بڵاوکراوەتەوە ھاتووە: [[ئیبراھیم پاشای بابان]] خۆی حوکمداری شاری [[قەڵاچوالان]] بووە، لەبەر ناخۆشی و تەنگیی شوێنەکە و لە ترسی ھێرشی دوژمن بەتایبەتی لە نادر شای حوکمداری [[ئێران]] کە گەلێ جار ویستویەتی ھەڵمەت بەرێتە سەری دەستبەسەری بکات، بە ناچاری شار و شوێنی ھەڵسوڕانی کاروباری وڵاتەکەی گواستەوە ئەم شوێنە کە ئێستا شاری سلێمانییە.<ref name="وەشانی ئەرشیڤکراو"/> === بەردەرکی سەرا === {{سەرەکی|بەردەرکی سەرا}} میرەکانی بابان لەگەڵ دروستکردنی شاری سلێمانی جێگەیەکیان تەرخان کردووە بۆ بارەگای بەڕێوەبردنی دەسەلاتەکەیان ناسراوە بە سەرا. پێدەچێت بیرکردنەوە لە دروستکردنی ئەم سەرایە لە ئەنجامی ئەوەوە ھاتبێت دوای دامەزراندنی حکوومەتی دەوڵەتی مەلیکنشینی بۆ پێگەی ئیدارەی فەرمانگەکانی لیوای سلێمانی ئەو کاتە ئامادەکرابێت. ئەم سەرایە لە ساڵی ١٩٢٦–١٩٢٨ لەناو سەنتەری شاری سلێمانی دروست کراوە کە پێکھاتووە لە دوو نھۆم و ٤٣ ژوور، چەندین جار کاری چاکسازیی تیادا کراوە بۆ سوودوەرگرتن لە نیشتەجێبوون و بەڕێوبەرایەتیی فەرمانگەکانی شار. پاشان تەرخان کراوە بۆ پێگەی ئیداریی [[پۆلیس]] و قایمقامییەت ئێستا لەلایەن [[پارێزگای سلێمانی]] و بەڕێوبەرایەتیی شوێنەواری سلێمانی بۆ گەڕانەوەی شێوازە ڕەسەنەکەی نۆژەن کراوەتەوە بۆ مۆزەخانەیەکی [[مێژوو]]یی و سیاسی و نەتەوەیی شاری سلێمانی و شانازییەکانی ڕابردووی ئەم شارەی تێدا دەپارێزێت.<ref>[http://www.slemanytourism.org/View.aspx?N_=201#.Uod4kNKw2So گەشت و گوزاری سلێمانی]{{بەستەری مردوو|url=http://www.slemanytourism.org/View.aspx?N_=201 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}{{dead link|date=November 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> == جوگرافیا == شاری سلێمانی دەکەوێتە نێوان ھێڵی پانی (٣٤ – ٣٦) پلە لەسەر ھێڵی کەمەر و [[ھێڵی درێژی]] (٤٥ – ٤٦) پلە لە ڕۆژھەڵاتی ھێڵی گرینویجی گۆی زەوییەوە، واتە دەکەوێتە باشووری ڕۆژاوای کیشوەری ئاسیا و ڕۆژھەڵاتی کوردستانی باشوورەوە.<ref name="وەشانی ئەرشیڤکراو"/> سلێمانی لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە بە زنجیرە شاخی [[ئەزمڕ]] (١٧٠٠م)، [[گۆیژە (ڕوونکردنەوە)|گۆیژە]] (١٥٢٥م) و قەیوان دەورە دراوە، لە باشووریشەوە بە [[چیای بەرانان]] (١٣٧٣م) و لە ڕۆژھەڵاتیشەوە [[شارەزوور|دەشتی شارەزوور]] دەست پێ دەکات کە درێژییەکەی ٤٥کم و پانییەکەی ١٥کم. لە ڕۆژاواشەوە شاخی [[تاسڵوجە (ڕوونکردنەوە)|تاسڵوجە]] گەمارۆی داوە. شاری سلێمانی ٨٥٣م لە ئاستی ڕووی [[دەریا]] و بەرزە و ئاوو ھەواکەی بە دەریای ناوەڕاستەوە کاریگەرە و لە زستاندا سارد و باراناوییە و ھاوینیشی وشک و گەرم و بێبارانە، جیاوازییەکی زۆریش لە نێوان پلەکانی گەرمای شەو ڕۆژ و وەرزەکانی ساڵیدا بەدی دەکرێت.<ref name="وەشانی ئەرشیڤکراو"/> === کەشوھەوا === [[پەڕگە:View of Sulaimani - Slemani - City in Southern Kurdistan in Spring 2016.JPG|350px|وێنۆک|سلێمانی لە وەرزی بەھاردا]] [[ئاو]] و [[ھەوا]]ی ناوچەی سلێمانی بە زۆری لە ئاو و ھەوای ناوچەی [[دەریای ناوین|دەریای ناوەڕاست]] دەچێت تەنیا ناوچەکانی [[چەمچەماڵ]] و دەشتی [[کەلار]]یان لێدەرچێت. پلەی گەرمای [[ھاوین]] دەگاتە (٣٩) پلەی سەدی و ئەگەر بەرەو [[ڕۆژاوا|خۆراوا]] ببیتەوە تا (٢٤)نزم دەبێتەوە. ئەمە بە شێوەیەکی گشتییە بەڵام ھەندێک ساڵ بەرزترین پلەی گەرما لە [[ھاوین]] دا سنووری (٤٥) پلەی سەدیش دەبەزێنێت. بای لە ھەر چوارلاوە بۆ دێت. جاران لە دوازدە مانگی ساڵدا [[ھەشت]] [[مانگ]] بارانی تیا دەباری بەڵام ئێستا وەک بەشێک لە دیاردەی گەرم بوونی [[زەوی]] ماوە و ڕێژەی [[باران]] بارینی تیا کەم بووەتەوە. تێکڕای گشتی [[باران]] بارین لە ساڵێکدا لە نێوان (٤٠٠–٦٠٠ملم). بێگومان لە ناوچە شاخاوییەکانی پارێزگای سلێمانیدا دەگاتە ١٠٠٠ ملم و ھەندێکجار زیاتریش. شاری سلێمانی ٨٥٣م لە [[دەریا]] و بەرزە. ھەر لە ناو شاری سلێمانی دا بەرزی و نزمی و گردۆڵکەی زۆر ھەن (ھەوارە بەرزە، گردی عەلی ناجی گردی گەڕەکی ئەندازیاران، گردی سەرچنار و گردەکانی تر) ئەمانە بە شوێنی بەرز دادەنرێن بەڵام سلێمانی کۆن وەک دەگەرزێن و [[چوارباخ]] و کانێسکان و [[سەرچنار]] و سەرشەقام تا بەرەو خوارە بێتەوە ھەر دوو چەمی [[تانجەرۆ]] و [[قلیاسان]] نموونەی ناوچە نزمەکانی سلێمانین. جیاوازی نێوان لووتکەی [[گۆیژە (ڕوونکردنەوە)|گۆیژە]] و دەوروبەری چەمی قل[[یاسا]]ن ٨٧٨م دەبێت. واتە گۆیژە نزیکەی ١کم لە باشووری سلێمانییەوە بەرزترە کە ئەمە جیاوازییەکی زۆرە و گەلێک کار دەکاتە سەر [[ئاو]] و ھەوا و پەیدابوونی ڕەشەبا. ئاو و ھەوای شاری سلێمانی پلەی گەرما لە ھاوینی ١٨٢٠دا وەک گەشتیاری بەناوبانگ (میستەر ڕیچ) لە دوای نیوەڕۆدا گرتویەتی لە ڕۆژی ١٧ی تەممووزدا (٣٥) پلەی سەدی بووە، بێگومان ئێستا ئاو و ھەواکەی گەرمترە و خۆی دەدا لە ٤٥ پلەی سەدی. لە زستاندا لە بەکرەجۆی نزیک سلێمانی تێکڕا (٣، ٥) پلەی سەدییە؛ بەڵام لە ناوچە شاخاوییەکان بە تایبەت دوای بەفربارین و لە چلەی زستان دا چەند پلەیەک دێتە ژێر سفرەوە. تەوژمی پاڵەپەستۆی ھەوا و پلەی گەرما پێچەوانەی یەکترن. واتە ھەتا پلەی گەرمی بەرزتر بێتەوە (با)یاخود (ھەوا) ئەکشێ و بۆشایی تیا پەیدا دەبێت و قورسای کەم دەبێتەوە، بەوە تەوژمەکە کەم دەبێتەوە بۆیە گەرما کاریگەرترین شتە لەسەر پاڵە پەستۆی ھەوا ھەر ئەمەشە وای کردوە سلێمانی بە شاری ڕەشەبا بناسرێت. ھەوای سلێمانی (شێدار) نییە چونکە دوورە لەدەریاوە. {{Weather box |location = سلێمانی (١٩٥٠–٢٠٠٠) |metric first = Yes |single line = No |Jan high C = ٧٫٩ |Feb high C = ١٠٫٣ |Mar high C = ١٥٫٤ |Apr high C = ٢٠٫٨ |May high C = ٢٨٫٣ |Jun high C = ٣٥٫١ |Jul high C = ٣٨٫٧ |Aug high C = ٣٨٫٩ |Sep high C = ٣٤٫٧ |Oct high C = ٢٨٫١ |Nov high C = ١٨٫٧ |Dec high C = ١١٫١ |Jan mean C= ٣٫٩ |Feb mean C= ٥٫٧ |Mar mean C= ١٠٫٣ |Apr mean C= ١٥٫٣ |May mean C= ٢١٫٤ |Jun mean C= ٢٧٫٧ |Jul mean C= ٣١٫٣ |Aug mean C= ٣١٫٥ |Sep mean C= ٢٧٫٢ |Oct mean C= ٢١٫١ |Nov mean C= ١٣٫٢ |Dec mean C= ٦٫٧ |year mean C= ١٧٫٩ |Jan low C = -٠٫٢ |Feb low C = ١٫١ |Mar low C = ٥٫١ |Apr low C = ٩٫٧ |May low C = ١٤٫٥ |Jun low C = ٢٠٫٣ |Jul low C = ٢٣٫٨ |Aug low C = ٢٤٫١ |Sep low C = ١٩٫١ |Oct low C = ١٤ |Nov low C = ٧٫٦ |Dec low C = ٢٫٣ |Jan precipitation mm = ١٢٩ |Feb precipitation mm = ١٤٦ |Mar precipitation mm = ١٣٢ |Apr precipitation mm = ١٠٠ |May precipitation mm = ٤١ |Jun precipitation mm = ٠ |Jul precipitation mm = ٠ |Aug precipitation mm = ٠ |Sep precipitation mm = ٠ |Oct precipitation mm = ١٣ |Nov precipitation mm = ٧٥ |Dec precipitation mm = ١١١ |source 1 = ''[[WorldClim Global Climate Data]]''<ref name="http://worldclim.org/current">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://worldclim.org/current | سەردێڕ = WorldClim Global Climate Data Grids | ڕێکەوتی سەردان = ١٤ی ئەیلوولی ٢٠١١| بڵاوکەرەوە = WorldClim | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140210010151/http://worldclim.org/current | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٠ی شوباتی ٢٠١٤ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} ^{&#x5b;data is inaccessible''&#x5d;}</ref>^{&#x5b;''the data is inaccessible<!--In order to access the data, we have to download massive files, gigabytes large-->&#x5d;} |date=September 2011}} === بازاڕ و قەیسەرییەکانی شار === ھەندێ کار و پیشە وەک ئاسنگەری، [[جۆڵایی]]، موتابچییەتی، چەرخی موو ڕستن، خەڕەک، کارگەچێتی، وەتراقچی، چەخماخسازی، شیرگەری، مسگەری، خومچێتی، زین و کۆپان ھەیە کە ھەر لە زووەوە لە شاری سلێمانیدا کراوە و گرنگییان پێ دراوە. لە دروستبوونی سلێمانییەوە [[بەردەرکی سەرا]] و دەوروبەری ناوەندی شاری سلێمانی بووە، بۆیە دوکان و بازاڕ زیاتر ئەو ناوەی گرتووەتەوە مێجەرسۆن لە گەشتەکەیدا بۆ ناوچەی سلێمانی لە ساڵی ١٩٠٨ باسی خانی عەجەم و خانی غەفوور ئاغا و قەیسەری وەسمان پاشا و قەیسەری نەقیب دەکات، واتە لە پێش ھاتنی مێجەرسۆنەوە ئەم خان و قەیسەرییانە لە سلێمانی ھەبوون، ئێستا تەنیا قەیسەری نەقیب وەک خۆی ماوە بەڵام خان و قەیسەرییەکانی تر نەماون و شوێنەکانیان ئێستا دوکان و بازاڕە، لە دوای ئەمانەوە کە سلێمانی فراوان بووە و شەقامی تیا دروست کراوە لەسەر شەقامە سەرەکییەکان و سەنتەری شار و گەڕەکەکاندا بە سەدەھا دوکان و بازاڕی تیادا دروست کراوە. خان و قەیسەرییەکانی سلێمانی لە سەرەتای سەدەی ڕابردوودا ئەمانە بوون: {| class="wikitable" |- ! '''ناوی شوێن'''!!'''زانیاری''' |- |قەیسەری وەسمان پاشا || وەسمان پاشای کوڕی حەمە پاشای جاف دروستی کردووە و لە ساڵی ١٩٧٤ دا سووتاوە و ئێستا جێگاکەی بازاڕێکی گەورەی لێ دروست کراوە. |- | قەیسەری نەقیب || [[شێخ]] مستەفای نەقیب کوڕەزای [[کاک ئەحمەدی شێخ]] دروستی کردووە و تا ئێستاش ماوە. |- | قەیسەری شێخ مەحموود ||لە ساڵی ١٩٦٦ دروست کراوە لە شوێنی مەیدانی برنجەکە بەرامبەر حەمامی سوورەت، ئێستا شوێنەواری نەماوە. |- | قەیسەری غەفوور ئاغا|| لای مەزادخانەکەوە بووە، ڕووخاوە و ئێستا شوێنەکەی دوکان و بازاڕە. |- | خانی غەفوورئاغا || شوێنەکەی ئێستا کراوەتە بازاڕی [[مەحوی]] بەرامبەر خانەقای [[مەحوی]]. |- | خانی عەجەم || لە نزیک مەزادخانەکەوە بووە لە ناوبازاڕ و ئێستا شوێنەکەی کراوە بە دوکان و بازاڕە. |- |خانی عەبدولڵا درێژ|| عەبدولڵا درێژ |- | خانی حاجی سەعید ئاغا || خۆی دروستی کردووە و موڵکی خۆی و دوو برایەتی. |- | خانە سووتاو ||قادری کەریم دایەن دروستی کردووە و ئێستا بازاڕێکی گەورەی لە شوێندا کراوە بە ناوی بازاڕی خانەقا (بازاڕی جگەرە) و. |- | خانی ڕسوومات || موڵکی حەمەئاغای برای حاجی سەعید ئاغا بووە. |- |} == شوێنە گشتی و مێژووییەکان == === چایخانەی شەعب === چایخانەی شەعب [[چاخانە]]یەک لە شاری سلێمانییە کە ھەر لە سەرەتاوە مەڵبەندی کۆبوونەوە و حەوانەوەی خوێندەواران، ھونەرمەندان و نووسەران بووە. سەرەتای دروستبوونی چایخانەی شەعب ئەگەرێتەوە بۆ ساڵانی پەنجا و وەستا شەریفی چایچی سەرپەرشتی کردووە. عومەر شەریف خاوەنی چایخانەی شەعب لە بارەی سەرەتای دروست بوونی چایخانەی شەعبەوە بەم جۆرە دەڵێت: لە سەرەتادا وەستا شەریفی باوکم چایچی دەستگێڕبووە پاشان بیری لە دانانی چایخانەیەک کردووە و ناوی ناوە چایخانەی شەعب سەبارەت. بەوەی کە بۆ چایخانەکە ناوی شەعبی لێنراوە وەستا عومەر دەڵێت: لە ساڵانی زوودا بیناکە ئوتێلێک بووە ناوی شەعب بووە ھەر بۆیە ئەم ناوەش لە چایخانەکە نرا. === سینەماکانی سلێمانی === [[پەڕگە:سلێمانی- سینەمای گۆیژە 1.jpg|وێنۆک|سینەمای گوێژە لە ساڵی ١٩٥٠.|220x220پیکسڵ]] لە ڕابردوودا، سلێمانی کۆمەڵێک سینەمای هەبووە لەوانە سینەمای گوێژە (١٩٥٠ کراوەتەوە)، سینەما سیروان (١٩٥٧ کراوەتەوە)، سینەما ڕەشید و سینەما سیروان.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=مێژووی هێنانی سینه‌ما بۆ هه‌رێمی کوردستان|ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/71595|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=کوردستان تیڤی (kurdistantv.net)|زمان=ku}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خاوەنی سینەما سیروان لە سلێمانی دەڵێ‌ لەوانەیە سینەماكە بڕوخێنم|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/050720133|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> ئەم سینەما کۆنانە لە ئێستادا نەماون و لە کار کەوتوون. سیتی سینەما لە ساڵی ٢٠٠٨ لە شاری سلێمانی دروستکرا، ئەم سینەمایە بووە یەکەم سینەمای مۆدێرن و فرە شاشەی عێراق. لەم سینەمایە نوێترین فیلمەکانی جیھان پەخش دەکرێن کە ئەوانیش فیلمەکانی ([[بۆکس ئۆفیس]])ن کە پێکدێن لە نوێترین ١٠ [[فیلم]]ی [[ھۆڵیوود]]. دوای ئەوەش سینەما سالم وەک دووەم سینەمای شارەکە کرایەوە، تا ئێستا هەردوو سینەماکە لە کارکردن بەردەوامن.<ref name=":0" /> === مۆزەخانەی سلێمانی === {{سەرەکی|مۆزەخانەی سلێمانی}} [[پەڕگە:Slemani Museum.jpg|300px|وێنۆک|مۆزەخانەی سلێمانی]] [[مۆزەخانەی سلێمانی]] لە ١٤ی تەممووزی ١٩٦١ دامەزراوە سەرەتا لە خانوویەکی بچووکی گەڕەکی شۆڕشدا بوو، لە ساڵی ١٩٨٠ گواسترایەوە بۆ ئەم بینایەی ئێستای. یەکەم بەڕێوەبەری [[مۆزەخانەی سلێمانی]] خوالێخۆشبوو (ڕەفیق فەتحوڵا) بوو. مۆزەخانەی سلێمانی پارچە ئاسەواری سەردەمە جیاوازەکانی [[کوردستان]] و میسۆپۆتامیا لەخۆ دەگرێت. لەسەر ئاستی عێراقدا بە دووەم [[مۆزەخانە]] دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://kurdish-guide.com/museum/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160427115125/https://kurdish-guide.com/museum/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === دارە سووتاوەکە === دارەسووتاوەکە بەو گۆڕەپانە دەوترێت کە دەکەوێتە ناوجەرگەی شاری سلێمانی و لە سەرو [[مزگەوتی گەورەی سلێمانی|مزگەوتی گەورەوە]] دەست پێدەکات تا شەقامی قەنات، جگە لەوەی شوێنی وەستانی پاسی چەند ھێڵێکە لە شارەکەدا و چەندین پیشەوەری ئیشی دەست و کۆنەفرۆشی تێدا کۆبوەتەوە. ھەرچەندە لە ئێستادا بە ھیچ شێوەیەک دار لەو مەیدانەدا نافرۆشرێت، بەڵام ھەر بە ناوە کۆنەکەیەوە بەناوبانگە و ناسراوە، تەنانەت لە پێشی پاسەکان نوسراوە دارە سووتاوەکە. ھاووڵاتیانی دێرینی شاری سلێمانی لە گێڕانەوەی مێژووی ئەو مەیدانەدا، باس لەوە دەکەن کە ئەو شوێنە دەشتایی بووە و لە ناوجەرگەی شارەوە دوور بووە و دواتر کراوەتە باخ و دوای ئەوە بووە بە مەیدانی فرۆشتنی دار. == شاری ڕۆشنبیری == [[پەڕگە:Slemani City of Literature - UNESCO Creative Cities Network.jpg|150px|وێنۆک|نیشانی تۆمارکرانی سلێمانی وەکوو شاری داھێنەری وێژە لە تۆڕی شارە داھێنەرەکانی یوونێسکۆدا]] شاری سلێمانی بە ڕای زورێک لە خەڵکی کوردستان بە شاری ڕۆشنبیریی کوردستان دەناسرێت. ئەوان وا دەزانن کە ئەو بەرفراوانییەش بۆ دەوری [[میرنشینی بابان|بابان]] و دامەزراندنی شار و ماوەیەکیش لە ساڵانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]] دەگەڕێتەوە، کە ھەموو مەلا و زاناکان شاعیر و نووسەر بوون و ڕۆڵی [[مزگەوت]] و حوجرەش کەم نەبووە لەو بوارەدا، [[سێ کوچکەی بابان]]، [[نالی]] و [[سالم]] و [[کوردی (شاعیر)|کوردی]] قوتابحانەی شیعری بابان دروستدەکەن و ئەگەر ئەو قوتابخانەیە لە ڕووی ناوەڕۆکەوە گەلێک دیمەنی لە ئەدەبیاتی ئەمڕۆی کوردیدا نەمابێت، ئەوا فۆرمی ئەدەبیاتی کوردی ئەمڕۆ ئەوا ھەر بەرپێشچوونی فۆرمی ئەو ئەدەبەیە، ئەو زارەی پێی دەنووسرێت ھەر ئەو زارەیە، زۆربەی گەورەنووسەرانی ئەو سەردەمە وەک: [[نالی]]، [[سالم]]، [[کوردی (شاعیر)|کوردی]]، مەولانا خالید، مەلا عەبدوڵلای بێتوشی، شێخ مارفی نۆدێی، [[سەید ئەحمەدی نەقیب]]، شێخ حسێنی قازی، حاجی مەلا ئەحمەدی دێلێژە، محەممەد فەیزی زەھاوی، [[جەمیل سدقی زەھاوی]]، مەلا ساڵحی حەریق، ساڵح ئەفەندی ئاھی، [[تاھیر بەگی جاف|تایەر بەگی جاف]]، [[وەلی دێوانە]]، [[عەلی بەردەشانی]]، [[زێوەر]] مەلا عەبدوڵلا، [[ئەحمەد موختار جاف]]، [[مەلا عەزیزی موفتی]]، [[پیرەمێرد]]، [[بێخود]]، [[جەمال عیرفان]] و چەندین نووسەر و شاعیری دوای ساڵی پەنجاکان بوون بە بەشێکی گرینگ لە ئەدەبی کوردی ھاوچەرخ لە کوردستاندا. ھەرچەند ھەندێک لەمانە لە نێویەکدا بەھۆی تەسەوفەوە ناکۆکیان لە نێواندا ھەبووە کە دیارترینیان [[شێخ مارفی نۆدێ]] کە بووە دوژمنی سەرسەختی مەولانا خالید. لەدوای ڕاپەڕینی بەھاری ساڵی ١٩٩١ چەند نووسەری بەناوبانگی تر لە سلێمانی ھەڵکەوتن کە ڕۆڵیان بوە لە شەپۆلی نوێی ئەدەبی کوردیدا، لەوانە: مەریوان وریا قانع، بەختیار عەلی،کەژاڵ ئەحمەد، بەرزان ھەستیار، گۆران بابە عەلی، زمناکۆ بورھان قانع، [[میران ئەبراھام|میران ئه‌براهام]]، قوبادی جەلی زادە و چەند ناوێکی تر. ئەم بوارە بەرفراوانە ئێستاشی لەگەڵدا بێت سلێمانی تێیدا پێشەنگە و ھەمیشە ئەو نووسەر و شاعیرانە ڕۆڵی بەرچاویان لە بزووتنەوەی کوردایەتیشدا ھەبووە و بوونەتە داینەمۆی شۆڕشەکان، لە بواری هونەری سینەمادا، چەندان لە دەرهێنەرانی [[سینەمای کوردی]] بە تایبەتی لە سەدەی بیست و یەکەمدا، لە دایکبووی شار سلێمانین، لەوانە:‌ [[کارزان قادر]]، [[کارزان کاردۆزی]] و [[ھەڵکەوت مستەفا|هەڵکەوت مستەفا]]. یەکێکی تر لە ئەو شتانەی کە سلێمانی بە شاری ڕۆشنبیری ناساندوە ئەوەیە کە یەکەم [[پەستانی چاپکردن|چاپخانە]] کە لە [[کوردستان]] کەوتبێتەکار لە سلێمانی بوە، یەکەم [[ڕۆژنامەی کوردی]] لە [[کوردستان]] دەرچووبێت ھەر لەسلێمانی بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kurdsat.tv/hewal.php?id=1489&cor=kurdistani |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120705165200/http://www.kurdsat.tv/hewal.php?id=1489&cor=kurdistani |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تەممووزی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120705165200/http://www.kurdsat.tv/hewal.php?id=1489&cor=kurdistani |date= ٥ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> ڕۆژی ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩، یوونێسکۆ شاری سلێمانیی وەکوو شاری داھێنەری وێژە لەنێو [[تۆڕی شارە داھێنەرەکان]] تۆمار کرد.<ref name="سلێمانی ١">[https://slemanicityofliterature.com/page/3/ سلێمانی شاری وێژە: ''سلێمانی شاری وێژەی یوونێسکۆ''؛] [https://web.archive.org/web/20240613093317/https://slemanicityofliterature.com/page/5/ ئەرشیڤکراو لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤؛] سەردان لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤.</ref> == میدیا و ڕۆژنامەگەری == لە سلێمانیدا دەیان دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی تێدایە و چەندین [[ڕۆژنامە]] و گۆڤاری لێوە دەردەچێت و ژمارەیەکی زۆریش [[ڕادیۆ]] و [[تەلەڤیزیۆن]] و سەتەلایتی تێدا پەخش دەکرێ، لەم شارەدا چەندین گرووپی [[شانۆ]] و [[مۆسیقا]] و نیگارکێش و ھونەرمەندی شێوەکار ھەیە و جگە لە [[زانکۆی ئەمریکیی عێراق – سلێمانی|زانکۆی ئەمریکی]] و [[زانکۆی سلێمانی]] چەند زانکۆ و پەیمانگا و قوتابخانەی بیانی تێدایە. ئەم شارە پڕە لە ھۆڵی چالاکی و بەردەوام بەرنامەی ھەمەجۆری ھونەری و ڕۆشنبیری تێدایە.<ref name="dokan-air.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dokan-air.com/ku/header/fluege-nach-sulaymaniyah-im-nordirak.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120922165031/http://www.dokan-air.com/ku/header/fluege-nach-sulaymaniyah-im-nordirak.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120922165031/http://www.dokan-air.com/ku/header/fluege-nach-sulaymaniyah-im-nordirak.html |date=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢}}</ref> چەندین گەڕیدەی بەریتانی و بیانی لە کتێب و بیرەوەرییەکانیاندا ئاماژەیان بە زیندوێتی ئەم شارەداوە و بە شاری جوانی و خۆشەویستی ناسراوە. لەم شارەدا ژنان ڕۆڵی دیار و بەرچاویان ھەیە لە دام ودەزگا و دامەزراوەکاندا بە تایبەتی لە ڕێکخراوەکانی [[کۆمەڵگە]]ی مەدەنیدا. ئازادی ڕادەربڕین و زیندوێتی کاروجولە لەم شارەدا سیما و خەسڵەت و پێناسەی سلێمانییە. سلێمانی لەسەر ئاستی [[عێراق]] بەھۆی شوێنی جوگرافییەوە، بەپاک و خاوێنترین شار ناسراوە.<ref name="dokan-air.com"/> == کەرتی خوێندن == === زانکۆی سلێمانی === [[پەڕگە:Sulaimani Univeristy Entrance.jpg|280px|وێنۆک|[[زانکۆی سلێمانی]]]] {{سەرەکی|زانکۆی سلێمانی}} '''[[زانکۆی سلێمانی]]''' بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٨ دامەزرا، کامپبی سەرەکی زانکۆ دەکەوێتە شاری سلێمانی یەوە لە [[ھەرێمی کوردستان]]. لە سەرەتادا تەنھا سێ کۆلێژ ھەبوون، بەڵام ساڵانی دوواتر ژمارەی کۆلێژەکان بەشێوەیەکی بەرچاو زیادی کرد لە ئەنجامی داواکاریییەکی زۆر بۆ خوێندنی باڵا لە [[ھەرێمی کوردستان]]. لە ساڵی ١٩٨١ ڕژێمی فاشیستی [[عێراق]] ئەم دامەزراوە ئەکادیمییەی ڕاگواست بۆ شاری [[ھەولێر]] و ناوەکەشی گۆڕدرا بۆ «[[زانکۆی سەڵاحەدین]]». لە ساڵی ١٩٩٢ جارێکی تر زانکۆی سلێمانی دامەزرێندرایەوە لەئەنجامی ھەوڵ و کۆششی زۆری ڕۆشنبیران و زانستخوازانی کورد و خەڵکی دڵسۆزی شاری سلێمانی و زانکۆ جارێکی تر کرایەوە لە ڕێکەوتی ١٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٢. ئەمڕۆ زانکۆی سلێمانی ٢٥ کۆلێژی ھەیە کە تێیدا خوێندکاران بڕوانامەی بەکالۆریۆس بەدەست دەھێنن لە چەندین بواری جیاجیادا. === زانکۆی ئەمریکی لە عێراق - سلێمانی === {{سەرەکی|زانکۆی ئەمریکی لە عێراق – سلێمانی}} '''[[زانکۆی ئەمریکیی عێراق – سلێمانی|زانکۆی ئەمریکی لە عێراق – سلێمانی]]''' (بە ئینگلیزی: The American University of Iraq – Sulaimani) زانکۆیەکی ئەھلیی قازانج نەویستە کە خوێندنێکی فراوانی ھونەرە لیبراڵییەکان لەسەر شێوازی ئەمریکی پێشکەش دەکات بۆ ھەموو خوێندکارە شایستەکان بێ گوێدانە ئینتیما و بنەچەیان. زانکۆی ئەمریکی عێراق، سلێمانی کە دەکەوێتە سلێمانییەوە و لە ساڵی ٢٠٠٦ لەلایەن ئەنجومەنی ئەمیندارانەکەیەوە دەستی پێکرد و لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ دا دەرگاکانی واڵا کرد. زانکۆی ئەمریکی عێراق، سلێمانی چوار بواری پسپۆڕی زانکۆیی و یەک پرۆگرامی ماستەری بەڕێوەبردنی کار و کۆرسە ئیبگلیزییەکان و پیشەیییەکان لە ڕێی پەیمانگای گەشەپێدانی پیشەیییەوە پێشکەش دەکات. ھەروەھا زانکۆکە پرۆگرامێکی زمانی ئینگلیزی بەردەوامی ھەیە بۆ خوێندکارە وەرگیراوەکان کە پێویستیان بە ڕاھێنانی زیاتر ھەیە لە ئینگلیزی دا پێش دەستپێکردنی کۆرسە ئەکادیمییەکان. == ئاماری دانیشتووان == میستەر ڕیچ کە ساڵی ١٨٢٠ ھاتووەتە سلێمانی واتا (۳٦)ساڵ پاش دروستکردنی شارەکە، ژمارەی دانیشتووانی بە دە ھەزار کەس خەمڵاندوە دوای ئەوە دەڵێت: سلێمانی (٢٠٠٠) ماڵی [[ئیسلام]]. (١٣٠) ماڵە [[جوو|جولەکە]] (٩) ماڵی دیانی کلدانی، ٥ماڵی ئەرمەنی تیا بووە، کۆی ماڵەکان دەکاتە (٢١٤٤). ئەگەر ھەرماڵێک بە پێنج کەس دابنێین دەکاتە (١٠٧٢٠) کەس.. * بە گوێرەی ساڵنامەی عوسمانی ساڵی ١٩٠٧ ژمارەی دانیشتووان (٨٠٢٧) [[موسڵمان]] و (٣٦٠) نا موسڵمان کە دەکاتە (٨٩٦٣) کەس. * سەرچاوەکانی تر لە ساڵی ١٩١٣ دا ژمارەی دانیشتووانی ھەموو ناوچەی سلێمانییان بە (٥١٦٠٠) کەس داناوە کە (٤٨٦٠٠)یان [[موسڵمان]] و (٩٠٠)یان دیان و (٢١٠٠)یان جوولەکەن. ژمارەی دانیشتووانی شاری سلێمانیان بە (٢٦٠٠٠) کەس داناوە، لە وانە (٢٤٨٢٥) کەس [[موسڵمان]] و (١٠٠٠) کەس جوولەکە و (١٧٥)دیان. * لە سەردەمی [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیزدا]] بە گوێرەی [[ڕۆژنامە]] پێشکەوتن ساڵی ١٩٢٠ ژمارەی ناوچەکە بە (٦٢٧٢٢)کەس دائەنێ. دانیشتووانی شاری سلێمانی بە دە ھەزار کەس داناوە. * ساڵی ١٩٢٥–١٩٢٦ سلێمانی خۆی بریتی بووە لە ١٣–١٤ ھەزار کەس. دوای ئەوە لە کاتی حوکمەتی [[عێراق]]دا و لە ساڵی ١٩٢٧ و سەرژمێری دەستی پێکرد: ١٩٢٧- ١٩٣٧- ١٩٤٧- ١٩٥٧- ١٩٦٥ - ١٩٧٦-١٩٨٨ * ژمارەی دانیشتووانی شاری سلێمانی لە ساڵی ١٩٤٧ دا بە گوێرەی تۆماری ڕەسمی (٢٣٤٧٥) کەس بووە. * ساڵی ١٩٥٧ بریتی بووە لە (٤٨٨١٢) کەس. خەڵکی سلێمانی بە زاراوەی بابانی لە زمانی کوردی قسە دەکەن کە لە ڕوانگەی ڕێزمان و وشەوە، زۆرتر وەک زاراوەی ئەردەلانی پارێزگای سنەیە. ئەوە لە حاڵێک دایە کە زاراوەی هەولێر زۆرتر وەک زاراوەی موکریانیە کە لە شارەکانی پیرانشار و مەهاباد و چەند شاری تر دا قسەی پێ دەکرێ. === دانیشتووان لە ساڵی ١٩٩٨ === ساڵی ١٩٩٨ شاری سلێمانی بەگوێرەی ساڵنامەی ئەو ساڵە بەم جۆرە بووە: * ژمارەی دانیشتووانی شاری سلێمانی خۆی: (٥٤٨، ٧٤٧) کەس. * ژمارەی دانیشتووانی سنووری پارێزگای سلێمانی: (١، ١٢٧، ٢٢٦) کەس. * ژمارەی خێزان لە ناو شاردا: (١١٠، ٣٦٠). * ژمارەی خێزان لە سنووری [[پارێزگای سلێمانی]]: (٢١٧، ٢٢٠) خێزان. * ژمارەی گەڕەکەکانی شاری سلێمانی: (٥٨). * لە دوایین ئاماردا ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە بە (١، ٩١٧، ١٩٣٦) کەس مەزەندە کراوە. == شوێنە گەشتیارییەکان == === سەیرانگای سەرچنار === '''[[سەرچنار]]''' یەکێکە لە گەڕەکەکانی شاری سلێمانی، دەکەوێتە ڕۆژاوای شار. جاران بەھۆی لاوازی کەرەسەی ھاتوچۆوە و کەمی دانیشتووانی شار، سەرچنار جیابوو لە بەشەکانی تری سلێمانی و دەزانرا لەکوێوە بۆ کوێ دەستپێک و کۆتایییەتی، ئەمڕۆکە سەرچنار تێکەڵ بووە و لەدەوریا چەندین گەڕەکی تر دروستبوون وەک: شەھیدانی سەرچنار، گردی سەرچنار،.. ھتد؛ و ھەروەھا [[سەرچنار]] بەیەکێک لە ھاوینەھەوارەکانی [[عێراق]] دەژمێردرێت بەھۆی بوونی ئاوی ھەڵقوڵاوی ژێر گرد و بەرزایییەکانی. زۆر لە مێژە [[سەرچنار]] ئوتێل و شوێنی حەوانەوەی لێدروست کراوە بۆ گەشتیاران. شوێنێکی فێنک و خەم ڕەوێن بووە بۆ خەڵکی سلێمانی و دەوروبەری، کە تاکوو ئەمڕۆش کۆتایی ھەفتان خەڵکانێکی زۆر ڕووی لێدەکەن بۆ سەیران. سەرچنار چەندجارێک نۆژەنکراوەتەوە و سیمای ناو سەیرانگاکانی دەستکاریی کراون و خۆشکراوە. === ھاوینە ھەواری دوکان === [[بەنداوی دوکان]] لە خۆر ئاوای شاری سلێمانی بە دووری [٧٠] کم و لەسەر [[زێی بچووک]] دروست کراوە، کە بریتی یە لە دەریاچەیەکی مەزن و بڕی [٦٫٨ ملیارد م٣] ئاو گل دەداتەوە، ئەم دەریاچەیە بووەتە ناوچەیەکی گەشتیاری سەرنج ڕاکێش و گەشتیاران لە زۆر ناوچەوە ڕووی تێ دەکەن، ئۆتێلێکی گەورەی بە ناوی [میراڵ] و کۆمەڵێک کابینەی جۆراو جۆری لێ بنیاد نراوە، گەشتیاران لە ھەر چوار وەرزی ساڵ گەشتی بۆ دەکەن. == باخ و پارکەکانی شار == [[پەڕگە:Sharaf Khan Bidlisi Statue at Slemani Public Park.jpg|وێنۆک|]] [[پەڕگە:Sulaimani Palace in Sulaymaniyah,Kurdistan, Iraq.jpg|250px|وێنۆک|بینای ئوتێلی سلێمانی پاڵاس]] === باخی گشتی === باخچەی گشتی لە کۆندا نەبووە. تا سەردەمی [[ئەحمەد پاشای بابان]] کە حاکمی سلێمانی بووە چوار باخی دروست کرد، ئێستا ئەو چوارباخە بوون بە گەڕەکێک لە گەڕەکەکانی سلێمانی. جا لەبەر ئەوەی ئاوی سلێمانی زۆر بووە و پڕ بووە لە کانی و کارێز جگە لە ئاوی شیوەکان و زێرابەکان کە بەرەو خوار بوونەتەوە، ئەمانە ھەموو سوودیان لێ وەرگیراوە بۆ [[باخ]] دروستکردن. * ئەمانەش ناوی ئەو باخانەن کە ھەبوون و ئەوانی تریش ئەوانەن کە لەم دوایییەدا دروست کران: * باخی پورە بەگ: لە [[گەڕەکی گۆیژە]] نزیک [[سابونکەران]] و ژوور مزگەوتی ھەمزاغا، ماڵی شاعیری گەورەی [[کورد]] [[پیرەمێرد]] لەوێدابوو. * تووی مەلیک: لە باکووری شاری سلێمانی، لە ساڵەکانی سی و چلی سەدەی ڕابردوو (حەوزێکی گەورە)ی ھەبوو لە بەھارا پر دەبوو لە [[ئاو]]، لەوەو پێش دار و درەختی لە بەرابوو، خەڵک لە بەھارا دەچوونە ئەوێ بۆ سەیران. ئەم ناوچەیە موڵکی شێخان بوو. لەکاتێکدا دروست کرا کە شێخ مەحموود حوکمدار بوو، بۆیە ناونرا تووی مەلیک. * باخی شێخ لەتیف (شێخ لەتیفی دانساز) لە لای ماڵەکەی خۆیانا لە گەڕەکی دەرگەزێن، پڕبوو لە داری بەردار و حەوزێک بە فوارەوە لە ناوەڕاستیا ئێستاش ھەندێ شوێنی ماوە بە باریکی درەختی [[سێو]] و [[ھەڵوژە]] و [[ھەرمێ]] و [[ھەنار]] و [[قۆخ]] و [[گێلاس]] و بەھێ و [[ھەنجیر]]ی تیا بوو. * باخی فەرەجی حەمە مراد لە دەرگەزێن نزیک بە کارێزی دایکی پاشا دە دۆنم [[زەوی]] بوو. بە موڵک ھی (عەزمی بەگی بابان) بوو، لە ھاوینا تەنیا ئەو باخە ھەبوو کە بە تەنیشت ماڵی عەزمی بەگ خۆیەوە بوو، خەڵکی شار پۆل پۆل بۆی دەھاتن. ئێستا شوێنەکەی قوتابخانەو خانووە. * باخی مەجید بەگ: لە باکووری شاری سلێمانی. شوێنی بینای [[زانکۆی سلێمانی]] و نەخۆشخانەکانی فریاکەوتن و گشتییە. * باخی کانی دۆمان لە خوار گەڕەکی سەرشەقامەوە بوو. * باخی گەورە و بۆگەنە: ئەمیش ھەر موڵکی (عەزمی بەگی بابان) بوو لە خوار شاری سلێمانییەوە. * باخچەی گشتی: لە ڕاستیدا ھەر ئەم شوێنە بوو کە بە تەواوی پێی بوترێ (باخچە). دەکەوێتە ڕۆژ ئاوای سلێمانی نزیک (سەنتەری [[پارێزگای سلێمانی]]). یەکەم باخچەی میرییە و کاتێک کە مەجید یەعقوبی لە ساڵەکانی (١٩٣٧–١٩٣٩) موتەسەریفی سلێمانی بوو دروستی کرد کە ئەوسا ئەوپەری شار بوو، واتا ھیچ خانوو بینا لەو لایەوە نەبوو بێگومان ئەم باخچەیە بۆ ڕازاندنەوەی شارەکە و گەشت و جوانی سەردانی ژن و پیاو ڕۆژانی ([[چوارشەممە]] تایبەت بوو بۆ ژنان) بە عەبا و پەچەوە دەھاتن بەداخەوە بەھۆی نالەباری ئاسایشەوە زۆر دەستکاری کراو زۆری لێ کەمکرایەوە و دارەکانی دەبڕران، بەڵام ئێستا گەشاوەتەوە. [[شارەوانی]] سلێمانی لەم ساڵانەی دوایییەدا فەرمانگەی باخچەکانی بەتایبەت پێک ھێنا بۆ دروستکردنی باخچە لە ناوشارا. ئەو فەرمانگەیەش ژمارەیەکی زۆری باخچەی دروست کردوە سەرپەرشتیان دەکات لە ژوور ھەموویانەوە پارکی ئازادی کە لەوەو پێش لەشکرگای حوکمەت بوو (حامییە) بوو. دەکەوێتە بەشی ژوورووی شار. ژمارەیەکی زۆری تر باخچەی بچووک ھەن لە ناو شارەکە کە ھەموو ڕازاوە و جوان و ڕێک و پێکن ھەندێکیان بە ناوی ئەو کەسانەی بیانی و خۆیییەوە ناونراونکە خزمەتیان پێشکەش کردووە. وەک (باخچەی ئولڤ پالما) سەرەک وەزیرانی [[سوێد|سوید]] کە بەدەستی ناحەز شەھید کرا و باخچەی جەواھری کە بە ناوی شاعیری گەورەی [[عەرەب]] محەممەد مەھدی ئەلجەواھیری دۆستی دێرینی [[کورد]] و باخچەی فەرەیدون علی ئەمین و گەلێکی تر. == وەرزش == [[پەڕگە:SulyLogoForWikipedia.png|200px|وێنۆک|لۆگۆی یانەی وەرزشی سلێمانیی کۆن]] {{سەرەکی|وەرزش لە سلێمانی}} لە پێش دامەزراندنی [[یانەی وەرزشیی سلێمانی|یانەی وەرزشی سلێمانی]] لە سەرەتای ساڵی ١٩٥٦ لە زۆربەی گەڕەکەکاندا تیپی ئەھلی (میللی) ھەبووە. یاریگایەکی [[تۆپی پێ]] کە بە چیمەنی [[سەوز]] و پتر لە (٢٠، ٠٠٠) بیست ھەزار کەس دەگرێت، لەسەر تازەترین شێوە نوێ کراوەتەوە لەسەر بوودجەی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و ئێستا بە کۆبوونەوەی ھەموو یاریگاکان لە چوارچێوەی ([[یاریگای سلێمانی|مەلعەبەکە]]) دا ناونراوە «کۆمەڵگای [[یانەی وەرزشیی سلێمانی|یانەی وەرزشی سلێمانی]]» لە گەڕەکی چوار باخ. [[یانەی وەرزشیی سلێمانی|یانەی وەرزشی سلێمانی]] یانەیەکی تۆپی پێی پیشەگەری عێراقییە. لە ساڵی ١٩٥٦دا دامەزراوە، یانەکە لە خولی بژاردەی [[عێراق]] یاری دەکات. == کەسایتییەکانی شاری سلێمانی == [[پەڕگە:Mahmud Barzanji.jpg|120px|وێنۆک|[[شێخ مەحموودی حەفید]]]] [[پەڕگە:Hapsa xani naqib.JPG|120px|وێنۆک|[[حەپسەخانی نەقیب]]]]لەگەل ئەوەش چەندین کەسایەتی دیاری تر کە توانیویانە دەنگی خۆیان بگەیەنن بە وڵاتانی دراوسێ.. !{{سەرەکی|پێرستی کەسایەتییەکانی شاری سلێمانی}} شاری سلێمانی لە ڕێڕەوی دامەزراندن و پەرەسەندن و پێدا چەسپاندنی خۆیدا لە کۆڕی [[شارستانیەتی|شارستانێتی]] و پێشڕەویدا کۆمەڵێکی زۆر لە نووسەر و شاعیری باشی بۆ [[مێژوو]] ھێشتووەتەوە. بۆ سەردەمی [[میرنشینی بابان|بابان]] و دامەزراندنی شار و ماوەیەکیش لە ساڵانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]] ھەموو مەلا و زاناکان شاعیر و نووسەر بوون یان ھەموو شاعیر و نووسەرەکان مەلا و زانا بوون. بۆ پاش ئەو سەردەمەش [[مزگەوت]] لە بەخشینی شاعیر و نووسەر نەکەوت و قوتابخانەی تازەش گەلێک بلیمەتی بەخشی و مەڵبەندێکی وەکو زانستی وای کرد کە زۆر لە نەخوێندەواران بچنە ڕیزی شاعیران.<ref>کتێبی: سلێمانی ٢٠٠ ساڵ - نووسین و کۆکردنەوەی - ئەکرەمی ساڵحی ڕەشە - لاپەڕە / ٥٠٣</ref> * [[شێخ مارفی نۆدێ]] (١٧٥٣ – ١٨٣٨) ھۆنراوەنووس و ڕۆشنبیر و سەرپەرشتیاری مەدرەسەی مزگەوتی گەورە. * [[کاک ئەحمەدی شێخ|حاجی کاک ئەحمەدی شێخ]] (١٧٩٣–١٨٨٧) ڕۆشنبیر و سەرپەرشتیاری مەدرەسەی مزگەوتی گەورە. * [[مەولانا خالیدی نەقشبەندی|مەولانا خالید]] (١٧٧٩ – ١٨٢٧) شاعر و زانا و شێخی تەریقەت و ڕۆشنبیر. * [[نالی]] (١٨٠٠–١٨٧٣), ھۆنراوەنووس، ڕۆشنبیر، دامەزرێنەری شیعری بابان (دیالێکتی سۆرانی). * [[فەقێ قادری ھەمەوەند]] (١٨٣٠–١٨٩٠) ھۆنراوەنووس، ڕۆشنبیر * [[سالم]] (١٨٠٠–١٨٦٦), ھۆنراوەنووس، ڕۆشنبیر * [[مەحوی]] (١٨٣٠–١٩٠٦), ھۆنراوەنووس، ڕۆشنبیر * [[کوردی (شاعیر)|کوردی]] (١٨٠٩–١٨٥٠) ھۆنراوەنووس، ڕۆشنبیر * [[وەفایی]] (١٨٤٤–١٩٠٢) ھۆنراوەنووس، ڕۆشنبیر * [[بێخود]] (١٨٧٩–١٩٥٥) ھۆنراوەنووس، ڕۆشنبیر * [[حەمدی]] (١٨٧٦–١٩٣٦) ھۆنراوەنووس، ڕۆشنبیر * [[مەلا عەبدولکەریم مودەریس]] (١٩٠١–٢٠٠٥) شاعیر، زانا، ڕۆشنبیر و شارەزا لە بوارە جیاوازەکانی ئایین و موفتی عێراق * [[عەلائەدین سەججادی|عەلائەدین سەجادی]] (١٩٠٧–١٩٨٤) نووسەر و ڕۆشنبیر * [[محەممەد خاڵ|شێخ محەممەدی خاڵ]] (١٩٠٤–١٩٨٩) نووسەر و ڕۆشنبیر * شێخ فاخر شێخ طیب وەبەرھێنەر و سەرمایەداری ناسراوی سلێمانی و کوردستان و عێراق * [[عیزەدین مستەفا ڕەسووڵ]] (١٩٣٤–٢٠١٩) نووسەر و ڕۆشنبیر * فاروقی مەلا مستەفا (١٩٤٢) بازرگان و سەرمایەداری ناسراوی سلێمانی و کوردستان و عێراق و برای عیزەدین مستەفا ڕەسوڵ * ئاسۆ بامۆکی بازرگان و وەبەرھێنەر و سەرمایەداری ناسراوی سلێمانی و ھەڵەبجە * [[یەحیا ئەفەندیی وێنەگر|یەحیا ئەفەندی وێنەگر]] (١٨٨٩–١٩٧٦)یەکەمین وێنەگری سلێمانی. * [[حاجی مەلا سەعید کەرکووکلی زادە]] (١٨٦٦–١٩٣٧), وەزیری یاسا لە لە [[شانشینی کوردستان]] لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]]. * [[مستەفا پاشای یاموڵکی|مستەفا یامولکی]] (١٨٦٦–١٩٣٦)، وەزیری پەروەردە لە شانشینی کوردستان لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]]. * [[پیرەمێرد]] (١٨٦٧–١٩٥٠), ھۆنراوەنووس و ڕۆژنامەوان. * [[شێخ مەحموودی حەفید]] (١٨٧٨ – ١٩٥٦), مەلیکی کوردستان (١٩٢٢–١٩٢٤) * [[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]] (١٨٨٠–١٩٤٨), مێژوونووس، [[سیاسەت]]مەدار. * [[تۆفیق وەھبی]] (١٨٩١–١٩٨٤)، زمانناس، و سیاسەتمەدار و ھۆنراوەنووس. * [[شێخ نووری شێخ ساڵح|شێخ نوری شێخ ساڵح]] (١٨٩٦–١٩٥٨) ڕۆژنامەوان و ھۆنراوەنووس. * [[گۆران]] (١٩٠٤–١٩٦٢), دامەزرێنەری ھۆنراوەی نوێ، ھۆنراوەنووس. * [[ئیبراھیم ئەحمەد]] (١٩١٤–٢٠٠٠), [[ڕۆمان]]نووس، ھۆنراوەنووس و وەرگێڕ. * ھێرۆ ئیبراھیم ئەحمەد (١٩٤٧) کچی ئیبراھیم ئەحمەد و ھاوسەری سەرۆککۆماری عێراق جەلال تاڵەبانی و خانمی یەکەمی عێراق (٢٠٠٥–٢٠١٤) * شاناز ئیبراھیم ئەحمەد(١٩٥٤) کچی ئیبراھیم ئەحمەد و ھاوسەری سەرۆککۆماری عێراق عەبدول لەتیف ڕەشید و خانمی یەکەمی عێراق (٢٠٢٢–٢٠٢٦) * ھەتاو ئیبراھیم ئەحمەد کچی ئیبراھیم ئەحمەد * [[محەممەد قودسی]] (١٩١٩–١٩٤٧) ئەفسەر لە [[سوپا]]ی [[کۆماری کوردستان]]. * [[ئەحمەد ھەردی]] (١٩٢٢—٢٠٠٦), ھۆنراوەنووس. * [[حەپسەخانی نەقیب]] (١٨٩١–١٩٥٣) سیاسەتمەدار و خێرخواز. * [[محەممەد ساڵح دیلان]] (١٩٢٧–١٩٩٠), مۆسیقاژەنێکی دیار و ھۆنراوەنووس. * [[زمناکۆ بورھان قانع]] (لەدایکبوون ١٩٧٨), ڕۆژنامەوان و ڕووناکبیر. * [[ئەنوەر قەرەداغی]] (١٩٤٦), مۆسیقاژەن و ئاواز دانەرێکی دیار. * [[دیاری قەرەداغی]] (١٩٦٧), گۆرانیبێژ. * [[شەھاب شێخ نووری|شەھاب شێخ نوری]] (١٩٣٢–١٩٧٦) سیاسەتمەداری کورد لە [[عێراق]]. * [[جەمال نەبەز]] (لەدایکبوون ١٩٣٣), زمانناس. * [[مەحموود عوسمان|مەحمود عوسمان]] (لەدایکبوون ١٩٣٨), سیاسەتمەدار. * [[شێرکۆ بێکەس]] (لەدایکبوون ١٩٤٠), ھۆنراوەنووسی سەردەم. * [[محەممەد حاجی مەحموود]] (لە دایکبوون ١٩٥٣)، سیاسەتمەدار * [[نەوشیروان مستەفا]] (لەدایکبوون ١٩٤٤), سیاسەتمەدار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.wusha.net/ |سەردێڕ=Wusha Corporation بڵاوکەرەوە=Wusha.net |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢}}</ref> * [[عوسمانی حاجی مارف]] (لەدایکبوون ١٩٥٤)سیاسەتمەدار، سکرتێری حزبی کۆمۆنیست. * [[فریاد فازل عومەر]] (لەدایکبوون ١٩٥٠), پرۆفیسۆر لە زانکۆی فری بەرلین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.geschkult.fu-berlin.de/e/iranistik/mitarbeiter/wimis/omar/index.html |سەردێڕ=Institut für Iranistik: Feryad Fazil Omar |بڵاوکەرەوە=Geschkult.fu-berlin.de |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111003042038/http://www.geschkult.fu-berlin.de/e/iranistik/mitarbeiter/wimis/omar/index.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * [[ڕزگار محەممەد ئەمین]] (لەدایکبوون ١٩٥٨), دادوەر. * [[بەختیار عەلی]] (١٩٦٠) ڕۆماننووس و ڕووناکبیر. * [[کەژاڵ ئەحمەد]] (١٩٦٧) شاعیر و ڕۆژنامەنووس. * [[بەرھەم ساڵح]] (لەدایکبوون ١٩٦٠)سیاسەتمەدار، [[سەرۆک وەزیران]]ی پێشووی [[ھەرێمی کوردستان]]. * [[میران ئەبراھام]] (لەدایکبووی ١٩٧٠) نووسەر و ڕۆماننووس. * [[کارزان کاردۆزی]] (لە دایکبوون ١٩٨٦) دەرھێنەری فیلم و نووسەر. * [[مەریوان وریا قانع]] (لەدایکبوون ١٩٦٦), ڕووناکبیر. * [[چۆمان ھەردی]] (لەدایکبوون ١٩٧٤) ھۆنراوەنووس، وێنەکێش. * [[دکتۆر ڕێبوار فەتاح]] (ڕێبوار مەریوانی) (لەدایکبوون ١٩٥٧) نووسەر و شارەزای ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست. * [[شوان کەمال]] (لەدایکبوون ١٩٦٧) [[ھونەرمەندی داھێنەر|ھونەرمەند]]، پەیکەرساز و وینەکێش. * [[جەلال دەباغ]] (لەدایکبوون ١٩٣٩) سیاسەتمەدار، نووسەر و ڕۆژنەمەنوس. * [[جەلال تاڵەبانی]] (١٩٣٣–٢٠١٧)یەکەمین سەرۆککۆماری کورد و شەشەمین سەرۆککۆماری عێراق. == کەسایەتیی بیانی کە لە شاری سلێمانی ژیاون == * [[ئیلی بانیستەر سەون]] ناسراو بە مێجەر سەون یان مێجەر سۆن * [[گۆکول چاند موکرجی]] ناسراو بە غەفوور ھیندی یان غەفوورە ڕەش ١٨٩٤–١٩٨٠ == گەڕەکەکانی شاری سلێمانی == {{multicol}} * [[ھەوارەبەرزە (ڕوونکردنەوە)|ھەوارەبەرزە]] * [[ئەزمڕ]] * گۆیژەی نوێ * [[خەبات]] * [[ئازادی (سلێمانی)|ئازادی]] * [[ئیبراھیم ئەحمەد (سلێمانی)]] * بەختیاری * [[کارێزەوشک]] * سەروەری * فەرمانبەران * ھاوکاری * [[دەباشان]] * [[ھەواری تازە]] * گاردن سیتی (سلێمانی) * [[تووی مەلیک (گەڕەک)|تووی مەلیک]] * [[عەلی کەمال]] * [[شەھیدان]] {{multicol-break}} * [[دارۆغا]] * [[گۆیژە (گەڕەک)|گۆیژە]] * [[مامۆستایان (سلێمانی)]] * [[قازی محەممەد (سلێمانی)]] * [[ئیسکان (سلێمانی)]] * [[سلێمانی نوێ]] * [[گردی جۆگە]] * [[مەڵکەندی]] * شێخان * [[بەکرەجۆ]] * [[قەرەتۆغان]] * کانی ئاسکان * [[گردە خڕە]] * [[کانی کوردە]] * [[ھەواری شار]] * سارداو * کەلەکن * [[حاجی سوورە]] * [[دەردە دێ]] * [[زانکۆ]] * [[کانی با]] * ڕاپەڕین {{multicol-break}} * شۆڕش * [[سەلیم بەگ]] * [[دەباشان]] * [[سوورێن]] * عەلی ناجی * ئاشتی * ھەواری شار * تاڤگە * عەواڵ * شاری ئارام * کەڵینان تاوەرز * بەرانان * دانیا سیتی * باشوور سیتی * بادینان * باخان * بێسەرانی {{multicol-break}} * ئەندازیاران * بەرانان * زەرگەتە * کانی سپیکە * [[سەرچنار]] * چوارچرا * کەنەسوورە * کانی گۆمە * بەختیاری * ھەندرێن * شێروانە * ھەکاری {{multicol-break}} * بەختیاری نوێ * ھەراواز (گردی سەرچنار) * قلیاسان * زەرگەتەی کۆن * مامە یارە، ڕۆژھەڵات * ساوان، ڕۆژھەڵات * سابونکەران، دارگازێن * بازرگانی * تانجەرۆ، زمناکۆ {{multicol-break}} * جوولەکان * شارەوانی * سەرشەقام * وەیس * [[چوارباخ]] * ئاوباریک * گەرمیان * [[شێخ محێدین]] * [[زێڕێنۆک]] * قالاوا {{multicol-break}} * [[موشیرئاوا]] * ئابڵاغ * ڕزگاری * کارگەکەن * لالا زار * زەرداو * [[وڵووبە]] * گوندی ئەڵمانی یەک * گوندی ئەڵمانی دوو * کورد سیتی * کوردسات * شاری گۆیژە * قڕگە * ڕاپەڕین * کەلەوانان * حاجیئاوا * کەندەکەوە * گوڵەباخ * ئیبراھیم پاشا {{multicol-end}} *قولەرەیسی سەروو *قولەرەیسی خواروو == فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سلێمانی == {{سەرەکی|فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سلێمانی}} [[پەڕگە:44929 The Sulayamaniyah International Airport in 2007.jpg|وێنۆک|300px|فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی سلێمانی لە ساڵی ٢٠٠٧دا]] فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی سلێمانی دەکەوێتە [[بەکرەجۆ]] بەدووری ١٥ کیلۆمەتر لە شاری سلێمانی، فڕۆکەخانەکە لە ساڵی [[٢٠٠٣]] بەردی بناغەی بۆ دانراو و لە ساڵی [[٢٠٠٥]] بەتەواوی بەکار خرا. == پەیوەندی نێونەتەوەیی == === دەستە خوشک === * {{ھێمای ئاڵا|کوردستان}} [[سنە]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای کوردستان لە ئێران]] <ref name="http://www.kurdpress.com/details.aspx?id=175912">http://www.kurdpress.com/details.aspx?id=175912 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191102071315/http://www.kurdpress.com/details.aspx?id=175912 |date= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ }}</ref> == پێشانگا == <gallery> پەڕگە:View of Sulaimaniyah.jpg|شەقامی سالم، سلێمانی پەڕگە:Sulamani-kurdistan (3).jpg|دیمەنی دەریاچەی دوکان، سلێمانی پەڕگە:Kurdishflagslemani.jpg|ئاڵای کوردستان لە پارکی ئازادی پەڕگە:Sulaymaniyah1.jpg|دیمەنێکی سلێمانی پەڕگە:View of Sulaymaniyah (Sulaimani) City , Kurdistan.jpg|شاری سلێمانی پەڕگە:Sulaymaniyah City Kurdistan.jpg|دیمەنێکی شاری سلێمانی پەڕگە:View of Sulaymaniyah (Slemani) City in Winter - Snow 2015.JPG|سلێمانی لە وەرزی زستاندا Handmade Bottles Tree.jpg|سلێمانی Grand Millennium Sulaimani Hotel in Sulaymaniyah, Kurdistan.jpg|سلێمانی لە شەودا Dr Jamal Hostpital for childern in Sulaymaniyah.jpg|نەخۆشخانەیەکی منداڵان لە شاری سلێمانی Sarchnar Park, Slemani.jpg|پارکی سەرچنار Romanian amphitheater - sulaymaniyah.jpg|شانۆی ڕۆمانی لە هەواری شار </gallery> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی کوردستان|شارەکانی کوردستان]] * [https://sulipas.com نەخشەی پاسەکان و گەڕەکەکانی سلێمانی] == سەرچاوەکان == {{پەراوێزەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Sulaymaniyah}} * [https://web.archive.org/web/20160314091807/http://slaemany.com/ ماڵپەڕی سلێمانی] * [https://web.archive.org/web/20160311062608/http://univsul.org/k_uos.aspx ماڵپەڕی زانکۆی سلێمانی] * [http://kurdish-guide.com/ ڕێبەری کوردی] * [http://www.sul-traffic.com/ بەڕێوەبەرایەتی ھاتوچۆی سلێمانی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191026172122/http://www.sul-traffic.com/ |date=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ }} * [https://web.archive.org/web/20150703183939/http://www.suligov.com/Default.aspx پارێزگای سلێمانی] * [https://web.archive.org/web/20170920052709/http://kurdsat.tv/ کوردسات تیڤی] * [https://web.archive.org/web/20160311062608/http://univsul.org/k_uos.aspx زانکۆی سلێمانی] * [[:en:Sulaimaniya|ویکیپیدیای ئینگلیزی - سلێمانی]] {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{نەخشەی ھەرێمی کوردستان}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پایتەختەکانی کوردستان}} {{کەسایەتییەکانی سلێمانی}} {{پڕگەلھەترین شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|جوگرافیا|کوردستان|پارێزگای سلێمانی|ڕۆژھەڵاتی ناوین|عێراق|شارەکان}} [[پۆل:سلێمانی|سلێمانی]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٧٨٤]] [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:شام]] [[پۆل:نیشتنگە کوردییەکان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] t0vasgu4o6tf41j5wrl2cmq20r82he6 0 3815 1613429 1613026 2026-07-30T12:11:03Z AramBot 39807 بۆت: پارامەترە واڵاکان لابران؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613429 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''زانستە کۆمەڵایەتییەکان''' زانستی کۆمەڵایەتی یەک لە لقەکانی زانستە، تەرخان کراوە بۆ لێکۆڵینەوە لە کۆمەڵگاکان و پەیوەندییەکان لە نێوان تاکەکانی نێو ئەو کۆمەڵگایانە. ئەم چەمکە پێشتر بە شێوەیەکی فەرمی بەکار دەھێنرا بۆ ئاماژە پێکردن بە بواری زانستی کۆمەڵناسی کە «زانستی کۆمەڵایەتی» بە شێوەیەکی بنەڕەتی بوو دامەزرا لە سەدەی نۆزدەیەم داو بەکار ھێنرا. ھاوشێوەی زانستی کۆمەڵناسی، ئێستا کۆمەڵێکی فراوانی ڕێزبەندەکانی ئەکادیمی دەگرێتەوە، لەوانە زانستی مرۆڤناسی، شوێنەوارناسی، ئابووریناسی، جوگرافیای مرۆڤایەتی، زمانناسی، زانستی بەڕێوەبردن، زانستی پەیوەندی و زانستە سیاسییەکان.<ref>https://www.britannica.com/topic/social-science</ref> == مێژوو == مێژووی زانستە کۆمەڵایەتییەکان لە سەردەمی ڕۆشنگەری لە دوای ساڵی ١٦٥٠ەوە دەست ێدەکات،<ref>https://books.google.ca/books?id=S3zZ18tt3gkC&redir_esc=y</ref> کە شۆڕشێکی لە چوارچێوەی فەلسەفەی سروشتیدا بەخۆیەوە بینی، چوارچێوەی بنەڕەتییەکانی تاکەکانی گۆڕی کە بە ھۆیەوە تێگەیشتن لەوەی کە زانستی کۆمەڵایەتی چی دەگەیەنێ. زانستی کۆمەڵایەتی لە فەلسەفەی ڕەوشتی ئەو سەردەمە ھاتووتە ئاراوە و لەژێر کاریگەری سەردەمی شۆڕشەکاندا بووە، وەک شۆڕشی پیشەسازی و شۆڕشی فەرەنسی. زانستە کۆمەڵایەتییەکان بەھۆی زانستەکانی ترەوە پەرەی پێ درا بە (تاقیکردنەوە و جێبەجێ کردن)، یان بە بنەمای زانیاری سیستەماتیک یان ڕاھێنانی دیاریکراو کە پەیوەندی بە نشونمای کۆمەڵگە ھەبوو، ئەو کۆمەڵانەی ناو کۆمەڵگە کە دەسپێکی کارلێکەریان ھەیە. سەرەتاکانی زانستە کۆمەڵایەتییەکان لە سەدەی ١٨ دا لە ئینسەکلۆپیدیای گەورەی دایدەرۆتدا ڕەنگی داوەتەوە لەگەڵ نووسینەکانی فەیلەسوفی فەرەنسی ژان ژاک ڕۆسۆ وھەروەھا پێشەنگەکانی ترەوە. گەشەسەندنی زانستی کۆمەڵایەتییەکان کاردانەوەی لە ئینسایکلۆپیدیا تایبەتمەندییەکانی تریشەوە ڕەنگی داوەتەوە. سەردەمی نوێخوازی بینی «زانستی کۆمەڵایەتی»ی بۆ یەکەم جار وەک بوارێکی چەمکی جیاواز بەکاردێت.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/William_Thompson_(philosopher)</ref> == لقەکانی زانستە کۆمەڵایەتییەکان == پسپۆڕییەکانی زانستە کۆمەڵایەتییەکان نوێنەرایەتیی لقەکانی زانیاری دەکەن کە لە [[کۆلێژ]]ەکان یان ئاستی [[زانکۆ]]دا دەوترێنەوە و لێکۆڵینەوەیان لەسەر دەکرێت. پسپۆڕییەکانی زانستە کۆمەڵایەتییەکان دیاری دەکرێن و دانیان پێدا دەنرێت لەلایەن گۆڤارە ئەکادیمییەکانەوە کە توێژینەوەکانی تێدا بڵاو دەکرێنەوە، و کۆمەڵە زانستییەکانی زانستە کۆمەڵایەتییەکان، و بەشەکان یان کۆلێژە ئەکادیمیانەی کە کارکەرانی ئەم بوارە سەر بەوانن. بوارەکانی خوێندن لە زانستە کۆمەڵایەتییەکاندا چەندین پسپۆڕیی لاوەکی لەخۆ دەگرن، و زۆرجار ھێڵە جیاکەرەوەکانی نێوان ئەو لکانە ناڕوون و ھەڕەمەکین. === دەروونناسی === [[دەروونناسی]] بوارێکی ئەکادیمی و کارەکییە، کە لێکۆڵینەوە لە ڕەفتار و پرۆسە دەروونییەکان لەخۆ دەگرێت. دەروونناسی ئاماژەش دەکات بۆ بەکارھێنانی ئەو زانیارییە لەسەر بوارە جیاجیاکانی چالاکیی مرۆیی، لەوانەش کێشەکانی ژیانی ڕۆژانەی تاک و چارەسەرکردنی نەخۆشییە دەروونییەکان. زاراوەی ''سایکۆلۆژی'' لە [[زمانی یۆنانیی کۆن]]ەوە ψυχή ''psyche'' دێت کە بە واتای («نەفس» و «[[زەین]]») دێت، و ''logy'' بە واتای («توێژینەوە»). دەروونناسی لە مرۆڤناسی، ئابووری، زانستە ڕامیارییەکان و کۆمەڵناسی جیاوازە، بەوەی کە ھەوڵ بۆ بەدەستھێنانی گشتاندنی ڕوونکەرەوە دەدات دەربارەی کارکردنی دەروونی و ڕەفتاری ئاشکرای تاکەکان، لەکاتێکدا پسپۆڕییەکانی دیکە سەرنج دەخەنە سەر دروستکردنی گشتاندنی وەسفی دەربارەی کارکردنی گرووپە کۆمەڵایەتییەکان یان ڕەفتاری مرۆیی لە دۆخێکی دیاریکراودا. لەگەڵ ئەوەشدا، لە بوارە کارەکییەکدا زۆر تێکەڵاوبوون لە نێوان بوارە جیاوازەکاندا ھەیە. دەروونناسی لە بایۆلۆژی و زانستی دەمار جیاوازە، بەوەی کە لە بنەڕەتدا پەیوەستە بە کارلێکی نێوان پرۆسە دەروونییەکان و ڕەفتار، و پرۆسە گشتگیرەکانی سیستمی دەروونی، و تەنھا پەیوەست نییە بە پرۆسە بایۆلۆژییەکان یان دەمارییەکان خۆیانەوە، لەگەڵ ئەوەشدا دەروونناسیی دەماری، کە بوارێکی لاوەکییە، لە نێوان لێکۆڵینەوە لە پرۆسە دەمارییە ڕاستەقینەکان و لێکۆڵینەوە لە کاریگەرییە دەروونییەکان کە بە شێوەیەکی خۆیی بەرھەمیان دەھێنن تێکەڵ دەکات. ھەندێک کەس دەروونناسی بە دەروونناسیی کلینیکییەوە دەبەستنەوە، کە سەرنج دەخاتە سەر ھەڵسەنگاندن و چارەسەرکردنی کێشەکانی ژیان و نەخۆشییە دەروونییەکان. دەروونناسی لە ڕاستیدا پسپۆڕیی بێشوماری ھەیە، کە دەروونناسیی کۆمەڵایەتی، دەروونناسیی گەشە، دەروونناسیی مەعریفی، دەروونناسیی پەروەردەیی، دەروونناسیی پیشەسازی و ڕێکخراوەیی، دەروونناسیی وەرزشی، دەروونناسیی دەماری و شیکردنەوەی چەندایەتیی ڕەفتار لەخۆ دەگرێت. === کۆمەڵناسی === [[کۆمەڵناسی]] بریتییە لە لێکۆڵینەوەی ڕێکخراو لە کۆمەڵگە، پەیوەندییەکانی تاک لەگەڵ کۆمەڵگەکانیاندا، دەرئەنجامەکانی نایەکسانی، و لایەنەکانی دیکەی چالاکیی کۆمەڵایەتیی مرۆیی. واتای وشەکە لە پاشگری «logy-»ی وەرگیراو لە یۆنانیی کۆنەوە دێت کە بە واتای «توێژینەوە» دێت، و ڕەگی وشەی «soci-» لە زمانی [[لاتینی]]یەوە ''socius'' دێت کە بە واتای «ھاودەم»یان کۆمەڵگە بە گشتی دێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=SOC 218|ناونیشان=https://archive.org/details/soc20180000witt|دوایین=Witt|یەکەم=Jon|بڵاوکەرەوە=McGraw-Hill|ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨-١-٢٥٩-٧٠٢٧٢-٣|پەڕە=[https://archive.org/details/soc٢٠١٨٠٠٠٠witt/page/٢ ٢]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆمەڵناسی-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|زانست|کۆمەڵگا|ئابووری|مێژوو|سیاسەت|دەروونناسی}} {{پۆلی کۆمنز|Social sciences}} [[پۆل:زانستە کۆمەڵایەتییەکان|زانستە کۆمەڵایەتییەکان]] [[پۆل:لقەکانی زانست]] [[پۆل:بوارە ئەکادیمییەکان]] [[پۆل:زڕزانست]] fesgn86izt99xftrxjajye8bao80c9g 0 8105 1613414 1613242 2026-07-30T12:06:03Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613414 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''عومان''' ({{بە عەرەبی|سلطنة عُمان}})وڵاتێکە لە باشووری ڕۆژهەڵاتی [[نیمچەدوورگەی عەرەبی|نیمچە دوورگەی عەرەبی]] لە [[ڕۆژاوای ئاسیا|ڕۆژئاوای ئاسیا]].سنوورە وشکانییەکانی لەگەڵ [[عەرەبستانی سعوودی]] و [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] و [[یەمەن]] هاوبەشە و هاوکات سنوورە دەریاییەکانی لەگەڵ [[ئێران]] و [[پاکستان|پاکستانیش]] هاوبەشە .<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=١٠٥}}</ref>کەناراوەکانی عومان دەکەوێتە سەر [[دەریای عەرەب|دەریای عەرەبی]] لە باشوورى ڕۆژهەڵاتەوە و [[کەنداوی عومان]] لە لە باکووری ڕۆژهەڵات. ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ٥.٤٦ ملیۆن کەسە و ڕووبەرەکەی ٣١٥ هەزار و ٣٣١ کەسە&#x20;کم ^٢ (١٢١,٧٥٠ میل چوارگۆشە)، بەمەش دەبێتە سێیەم گەورەترین وڵات لەسەر نیمچە دوورگەی عەرەبی. [[مەسقەت]] پایتەخت و گەورەترین شارە، [[ئیسلام]] ئایینی دەوڵەتە، [[زمانی عەرەبی|زمانی عەرەبیش]] زمانی فەرمییە. عومان کۆنترین دەوڵەتی سەربەخۆیە لە [[جیھانی عەرەب|جیهانی عەرەبیدا]], <ref name="autogenerated1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}</ref> <ref name=":0">[[Royal Air Force Museum London|Royal Air Force Museum]], [https://web.archive.org/web/20201119092207/https://www.rafmuseum.org.uk/research/online-exhibitions/an-enduring-relationship-a-history/a-history-of-oman.aspx A History of Oman]. Retrieved 19 November 2020</ref> و لە ساڵی ١٧٤٤ەوە بە بەردەوامی لەلایەن بنەماڵەی ئەلبو سەیدەوە حوکمڕانی دەکرێت <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}</ref>لە سەرەتای سەدەی حەڤدەهەمدا، عومان وەک هێزێکی سەرەکی ناوچەیی دەرکەوت، پورتوگالییەکانى لە کەناراوەکانی دەرکرد و ئیمپراتۆریەتێکی دامەزراند کە ڕکابەری لەگەڵ بەریتانیا و پورتوگالدا دەکرد بۆ دەسەڵات لە کەنداوی فارس و دەریای هيند. <ref name="autogenerated1" /> لە لووتکەی هێزیدا لە سەدەی نۆزدەهەمدا، کاریگەری و کۆنترۆڵی عومان لە سەرووی گەروی هورمزەوە درێژ بووەوە بۆ ئەو ناوچانەی کە دواتر بوونە ئێران و پاکستان، و لە باشووریشەوە تاوەکو [[زەنگبار]]<ref name="etn.sagepub.com">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kharusi |یەکەم=N. S. |ساڵ=٢٠١٢|سەردێڕ=The ethnic label Zinjibari: Politics and language choice implications among Swahili speakers in Oman |journal=Ethnicities |بەرگ=١٢|issue=3 |پەڕەکان=٣٣٥–٣٥٣|doi=10.1177/1468796811432681 |issn=1468-7968 |s2cid=145808915}}</ref> لە سەدەی بیستەمدا عومان کەوتە ژێر کاریگەری ئیمپراتۆریەتی بەریتانیا لە کاتێکدا ''بە شێوەیەکی یاسایی'' بە سەروەری مایەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Owtram |یەکەم=Francis |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.qdl.qa/en/close-relationship-britain-and-oman-1750|سەردێڕ=A Close Relationship: Britain and Oman since 1750 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=Qatar National Library |زمان=English}}</ref> یەدەگی نەوتی عومان لە ڕیزبەندی 22هەمین وڵاتی جیهاندایە. <ref name="autogenerated12">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠١١|ناونیشان=http://gulfnews.com/business/economy/private-sector-gets-omanisation-targets-1.761024|سەردێڕ=Private sector gets Omanisation targets |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191009110635/https://gulfnews.com/business/private-sector-gets-omanisation-targets-1.761024 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|وێبگە=[[Gulf News]]}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٠ [[بەرنامەی پەرەپێدانی نەتەوە یەکگرتووەکان]] عومان وەک پێشکەوتووترین وڵاتی جیهان لە ڕووی گەشەپێدانەوە لە ماوەی ٤٠ ساڵی پێشوودا ناساند. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشان=http://hdr.undp.org/en/mediacentre/news/announcements/title,21573,en.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131109205813/http://hdr.undp.org/en/mediacentre/news/announcements/title,21573,en.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> هەرچەندە عومان خاوەنی یەدەگی بەرچاوی [[نەوت]] و [[گازی سروشتی|گازی سروشتییە]]، بەڵام لە چاو وڵاتانی دیکەی [[کەنداوی عەرەب|کەنداوی فارس]] پشت بە سووتەمەنی بەردینی دەبەستێت. بەشێک لە ئابووری عومان [[Tourism in Oman|گەشتیاری]], و بازرگانی ماسی و [[خورما]] و بەرهەمە کشتوکاڵیەکانی تر دەگرێتەوە. [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی نێودەوڵەتی]] عومان وەک ئابوورییەکی داهات بەرز پۆلێن دەکات. تا ساڵی ٢٠٢٤، عومان لە ڕیزبەندی ٤٢هەمین وڵاتی ئاشتیخواز لە جیهاندا لە [[پێوەرەکانی ئاشتی جیھانیی]] و سێیەم وڵاتی ئاشتیخواز لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا دادەنرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.visionofhumanity.org/wp-content/uploads/2021/06/GPI-2021-web-1.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220324204830/https://www.visionofhumanity.org/wp-content/uploads/2021/06/GPI-2021-web-1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=visionofhumanity.org |پەڕە=٩}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.economicsandpeace.org/wp-content/uploads/2026/06/Global-Peace-Index-2026-Report.pdf |وێبگە=economicsandpeace.org}}</ref> سیستەمى سیاسى عومان دەسەڵاتێکی پاشایەتی ڕەهایە کە [[سوڵتان|سوڵتانێک]] بەڕێوەی دەبات، کە هەم وەک سەرۆکی دەوڵەت و هەم وەک سەرۆکی حکومەت کاردەکات، دەسەڵات لە ڕێگەی هێڵی پیاوەوە دەگوازرێتەوە. ەسەڵاتی جێبەجێکردن لە ڕێگەی ئەنجومەنی وەزیرانەوە پەیڕەو دەکرێت، لە کاتێکدا ئەنجومەنی دوو قۆناغی عومان کە پێکهاتووە لە ئەنجومەنی دەوڵەت کە دیاری دەکرێت و ئەنجومەنی ڕاوێژکاری (شۆرا) کە هەڵدەبژێردرێت، وەک دەزگای ڕاوێژکاریی وڵات کار دەکات. [[قابووس کوڕی سەعید]] لە ساڵی ١٩٧٠ تا ساڵی ٢٠٢٠ وەک سوڵتان کاری کردووە. نزیکەی پێنج دەیە حوکمڕانییەکەی سەرەتای قۆناغێکی نوێى خێرا بوو کە ئێستا بە ڕێنێسانسی عومان ناسراوە، تیایدا گەشەسەندنى لە ئاستی ژیانی وڵاتدا زیاتر بوو، کۆیلایەتی هەڵوەشایەوە، شۆڕشی زەفار کۆتایی هات، و دەستووری عومان راگەیەندرا. <ref name="rule">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠١٦|ناونیشان=http://www.bti-project.org/en/reports/country-reports/detail/itc/OMN/|سەردێڕ=Reports |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200312141230/https://www.bti-project.org/en/reports/country-reports/detail/itc/OMN/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٠ [[ھەیتەم کوڕی تارق ئال سەعید]] لە شوێنی قابووس بووە سوڵتانی عومان . <ref name="ALJAZEERA2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}</ref> عومان ئەندامی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] و [[کۆمکاری عەرەبی]] و [[ئەنجومەنی ھاریکاری وڵاتانی کەنداو|ئەنجومەنی هاوکاری کەنداو]] و بزووتنەوەی بێلایەنەکان و [[ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی|ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامیە]]. == جوگرافیا == عومان دەکەوێتە نێوان بازنەکانی پانی ١٦ی باکوور و ٢٨ی باکوور، و هێڵەکانی درێژی ٥٢ی ڕۆژهەڵات و ٦٠ی ڕۆژهەڵات. دەشتێکی بیابانی چەوڵی زۆربەی ناوەڕاستی عومان پێک دەهێنێت، لەگەڵ زنجیرە چیاکان لە باکوورەوە ([[زنجیرەچیای ئەل حەجەر]]) و کەناری باشووری ڕۆژهەڵات (چیاکانی زەفار)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://home.kpn.nl/~lilian_schreurs/GeologyOman/Geography.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180925214427/http://home.kpn.nl/~lilian_schreurs/GeologyOman/Geography.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٦|وێبگە=home.kpn.nl}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠١١|ناونیشان=http://thenextchallenge.org/dhofar-mountains-oman/|سەردێڕ=Expedition Report: Dhofar Mountains Oman |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171010160746/http://thenextchallenge.org/dhofar-mountains-oman/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref>، کە گرنگترین شارەکانی وڵاتی تێدایە: پایتەخت [[مەسقەت]]، سەحار و سوور لە باکوور، و سەلالە لە باشوور و موسەندەم. کەشوهەوای عومان لە ناوەوە گەرم و وشکە و لە کەناراوەکانیشدا شێدارە.نیمچەدوورگەی موسەندەم، کە بە ستراتیژی لەسەر [[گەرووی ھورمز]] هەڵکەوتووە، ناوچەیەکی دابڕاوە و لە باقی خاکی عومان بەهۆی وڵاتی [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ئیمارات]] جیا بووەتەوە.<ref name="jkrogh">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Krogh |یەکەم=Jan S. |ناونیشان=http://geosite.jankrogh.com/oman.htm|سەردێڕ=Oman |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190504144207/http://geosite.jankrogh.com/oman.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref>بیابانی ناوەڕاستی عومان سەرچاوەیەکی گرنگی بەردی ئاسمانییە (میتۆریت) بۆ لێکۆڵینەوە و پشکنینی زانستی. === کەش و هەوا === وەک هەموو ناوچەکانی دیکەی کەنداوی فارس، عومان بە گشتی یەکێکە لە گەرمترین وڵاتانی جیهان. لە [[هاوین]]، پلەی گەرمای شارەکانی مەسقەت و باکووری عومان بە شێوەیەکی مامناوەند لەنێوان ٣٠ تا ٤٠ پلەی سەنتیگراد دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.world-climates.com/city-climate-muscat-seeb-oman-asia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140407184445/http://www.world-climates.com/city-climate-muscat-seeb-oman-asia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref>عومان وەرزى بارانبارینى کەمە، بە جۆرێک کە بڕی بارانی ساڵانە لە مەسقەت بە تەنها نزیکەی ١٠٠ میلیمەترە و زۆربەی ئەو بارانە لە مانگی کانونی دووەم دەبارێت.<ref name="faopasture">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fao.org/ag/AGP/AGPC/doc/Counprof/oman/oman.htm|سەردێڕ=Oman |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160625103114/http://www.fao.org/ag/agp/agpc/doc/counprof/oman/oman.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.world-climates.com/city-climate-salalah-oman-asia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170809022402/http://www.world-climates.com/city-climate-salalah-oman-asia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref> ناوچە شاخاوییەکان بارانی زیاترە، و بڕی بارانی ساڵانە لە بەرزاییەکانی شاخی ئەخزەر گریمانەى ٤٠٠ میلیمەتر زیاتر دەکرێت.پلەی گەرمای نزم لە ناوچە شاخاوییەکان هۆکارە بۆ ئەوەی هەر چەند ساڵ جارێک بەفر ناچەکە داپۆشێت.هەندێک بەشی کەناراو، بە تایبەتی لە دەوروبەری دوورگەی مەسیرە، هەندێک جار لە ماوەی ساڵێکدا بە هیچ شێوەیەک باران نابارێت.کەشوهەوای عومان بە گشتی زۆر گەرمە، و لە وەرزی گەرما، کە لە مانگی ئایار تا ئەیلوول بەردەوامە، پلەی گەرما هەندێک جار دەگاتە نزیکەی ٥٤ پلەی سەنتیگراد.<ref>[http://gulfnews.com/news/gulf/oman/snow-blankets-oman-s-mountains-as-temperatures-drop-1.1291760 Snow blankets Oman's mountains as temperatures drop] {{Webarchive}}. ''Gulf News'' (16 February 2014). Retrieved 20 April 2014.</ref> لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨دا، گوندی قورەیات ژمارەی پێوانەیی بۆ بەرزترین پلەی گەرما لە ماوەی ٢٤ کاتژمێردا تۆمارکرد، کە بریتی بوو لە ٤٢.٦ پلەی سیلیزی (١٠٨.٧ پلەی فەهرنهایت). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠١٨|ناونیشان=https://edition.cnn.com/travel/article/hottest-low-temperature-quriyat-oman-wxc/index.html|سەردێڕ=Super-hot city breaks world temperature record {{!}} CNN |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180703080312/http://edition.cnn.com/travel/article/hottest-low-temperature-quriyat-oman-wxc/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> بەپێی پێنوێنی گەشەپێدانی بەردەوامی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ساڵی ٢٠١٩، لە ڕووی چالاکییەکانی تایبەت بە کەشوهەواوە، هێشتا ئاستەنگی گەورە ماون بۆ چارەسەرکردن. ڕێژەی دەردانی گازی دووەم ئۆکسیدی کاربۆن (CO2) بەرزە، لە کاتێکدا دەردانی کاربۆنی هاوردەکراو و ڕێژەی سەدی ئەو دانیشتووانەی کە بەهۆی کارەساتەکانی پەیوەست بە کەشوهەواوە کاریگەرییان تێکراوە، نزمە.<ref name="UNSD3">Sustainable Development Report Dashboards 2019 Oman. [https://dashboards.sdgindex.org/#/OMN Sustainable Development Report Dashboards 2019 Oman] SDG Index. 2019.</ref> == جۆراوجۆرى زیندەوەر == دەوەن و گیای بیابانی، کە لە باشووری عەرەبستاندا باون، لە عومان بوونیان هەیە، بەڵام ڕووەک لە بانەکانی ناوەوەدا کەمە، کە بەشێکی زۆری پێکهاتووە لە بیابانی [[چەو|چەوی]]. زۆریی بارانبارینی وەرزی لە زوفار و چیاکاندا وا دەکات گەشەی ڕووەک لەو ناوچانەدا لە وەرزی هاویندا چڕتر بێت؛ داری گوێزی هیندی بە فراوانی لە دەشتە کەناراوییەکانی زوفار دەڕوێت و بخوور (کەندر) لە گردەکاندا بەرهەم دەهێندرێت، لەگەڵ بوونی بڕێکی زۆر لە ڕووەکی دەفلە (زەقنەبووت) و جۆرەکانی داری ئەکاسیا. چیاکانی حەجەر ناوچەیەکی ژینگەیی جیاوازن، کە بەرزترین خاڵەکانی ڕۆژهەڵاتی عەرەبستان پێکدەهێنن، بە [[ژیانی کێوی|ژیانێکی کێوییەوە]] کە ئاژەڵی تەهری عەرەبی لەخۆدەگرێت. [[گوانداران]] ڕەسەنەکان بریتین لە پڵنگی عەرەبی، کەمتیاری هێڵدار، ڕێوی، گورگی عەرەبی، کەروێشکی کەیپ، ئۆریکسی عەرەبی و بزنەکێویی نوبی. باڵندەکانیش بریتین لە داڵ، هەڵۆ، لەقلەق، حوبارە، [[کەوی عەرەبی]]، [[کەندەسمە (تۆرەمە)]]، باز و باڵندەی خۆر. لە ساڵی ٢٠٠١دا، عومان خاوەنی نۆ جۆری شیردەر و پێنج جۆری باڵندە بوو کە مەترسی لەناوچوونیان لەسەر بوو،[١] لەگەڵ نۆزدە جۆری ڕووەکی هەڕەشەلێکراو. مەرسوومی تایبەت دەرکراون بۆ پاراستنی ئەو جۆرانەی مەترسی لەناوچوونیان لەسەرە، لەوانەش پڵنگی عەرەبی، ئۆریکسی عەرەبی، ئاسکی شاخاوی، ئاسکی گەردندار، تەهری عەرەبی، کیسەڵی دەریایی سەوز، کیسەڵی هۆکسبیل و کیسەڵی ئۆلیڤ ڕیدلی. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://datazone.birdlife.org/species/results?cty=160&hdnAction=ADV_SEARCH&rec=N&rlEN=Y&vag=N&so=rl|سەردێڕ=BirdLife DataZone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221009210519/http://datazone.birdlife.org/species/results?cty=160&hdnAction=ADV_SEARCH&rec=N&rlEN=Y&vag=N&so=rl |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢١}}</ref>لەگەڵ ئەوەشدا، پەناگەی ئۆریکسی عەرەبی یەکەمین شوێنە کە لە مێژوودا لە لیستی کەلەپووری جیهانیی [[یوونێسکۆ]] سڕدرابێتەوە، ئەمەش دوای بڕیارێکی حکومەت لە ساڵی ٢٠٠٧دا بۆ کەمکردنەوەی ڕووبەری شوێنەکە بە ڕێژەی ٩٠٪ بە مەبەستی چۆڵکردنی ناوچەکە بۆ گەڕانکارانی نەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/news/362|سەردێڕ=Oman's Arabian Oryx Sanctuary : first site ever to be deleted from UNESCO's World Heritage List |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200705132243/https://whc.unesco.org/en/news/362 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٠}}</ref> لایەنە ناوخۆیی و چالاکوانەکانى بوارى ئاژەڵان تێبینیی مامەڵەی نا رەوشتیان لەگەڵ ئاژەڵاندا لە عومان کردووە. بەتایبەتی، سەگە بەرەڵاکان تا ڕادەیەکی کەمتر، پشیلە بەرەڵاکان زۆرجار دەبنە قوربانیی ئەشکەنجەدان، ئازاردان، یان فەرامۆشکردن. تاکە ڕێگەی پەسەندکراو بۆ کەمکردنەوەی ژمارەی سەگە بەرەڵاکان، تەقەلێکردنیانە لەلایەن ئەفسەرانی پۆلیسەوە. حکومەتی عومان ڕەتی کردووەتەوە بەرنامەیەکی خەساندن و نەزۆککردن جێبەجێ بکات، یان هیچ پەناگەیەک بۆ ئاژەڵان لە وڵاتەکەدا دروست بکات. پشیلەکان، هەرچەندە بە پەسەندتر لە سەگ دەبینرێن، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا وەک ئاژەڵی زیانبەخش (بێزارکەر) سەیر دەکرێن و زۆرجار بەهۆی برسێتی یان نەخۆشییەوە دەمرن. لە ساڵانی دواییدا، عومان بووەتە شوێنێکی باو بۆ سەیرکردنی نەهەنگ، کە بەتایبەتی تیشک دەخاتە سەر نەهەنگی پشتکووڕی عەرەبی کە بە سەختی لە مەترسیی لەناوچووندایە، لەگەڵ [[نەھەنگی عەنبەر]] و نەهەنگە شینە بچووکەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ettinger |یەکەم=Powell |ناونیشان=http://www.wildlifeextra.com/go/whales/oman-whales_dolphins.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160729210846/http://www.wildlifeextra.com/go/whales/oman-whales_dolphins.html#cr |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> == سیاسەت == عومان [[دەوڵەتی یەکگرتوو|دەوڵەتێکی یەکگرتوو]] و پاشایەتییەکی ڕەهایە، کە تێیدا سەرجەم دەسەڵاتەکانی یاسادانان، جێبەجێکردن و دادوەری دواجار لە دەستی سوڵتانی بۆماوەییدا کۆدەبنەوە. لە دەرەنجامی ئەمەشدا، بە نائازادى سیسەتەمى سیاسەى پۆلێن کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.freedomhouse.org/country/oman|سەردێڕ=Oman: Country Profile |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190423195441/https://freedomhouse.org/country/oman |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|وێبگە=Freedom House}}</ref>سوڵتان سەرۆکی دەوڵەتە و ڕاستەوخۆ کۆنتڕۆڵی دۆسیەکانی کاروباری دەرەوە و بەرگری دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ipu.org/parline-e/reports/2378_E.htm|سەردێڕ=IPU PARLINE database: OMAN (Majles A'Shura), Last elections |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130227070250/http://www.ipu.org/parline-e/reports/2378_E.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}</ref> ئەو خاوەنی دەسەڵاتی ڕەهایە و یاساکان بە مەرسووم دەردەکات.<ref name="fh12">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشان=http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2012/oman|سەردێڕ=Oman |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121025073322/http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2012/oman |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|وێبگە=Freedom in the World 2012}}</ref><ref name="econwut">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}</ref>بەپێی هەڵسەنگاندنەکانى ڕەوشی جیهانیی دیموکراسی (GSoD) و شۆپێنەری دیموکراسیی سەر بە دامەزراوەی ئینتەرناشناڵ ئایدیا (International IDEA)، عومان لە پێوەرە گشتییەکانی دیموکراسیدا لە ئاستێکی نزم بۆ مامناوەنددایە، لەگەڵ هەبوونی لاوازییەکی بەرچاو لە بەشداریی سیاسیدا، لەوانەش بەشداریی هەڵبژاردن و کۆمەڵگەی مەدەنی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.idea.int/democracytracker/country/oman|سەردێڕ=Oman {{!}} The Global State of Democracy |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=www.idea.int |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.idea.int/democracytracker/|سەردێڕ=Democracy Tracker {{!}} The Global State of Democracy |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=www.idea.int}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.idea.int/democracytracker/gsod-indices|سەردێڕ=Global State of Democracy Indices {{!}} The Global State of Democracy |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=www.idea.int}}</ref> === سیستەمی یاسایی === عومان پاشایەتییەکی ڕەهایە، کە تێیدا وتەی سوڵتان هێزی یاسای هەیە. دەسەڵاتی دادوەری پاشکۆی سوڵتانە. بەپێی دەستووری عومان، یاسای شەریعەت یەکێکە لە سەرچاوەکانی یاسادانان. بەشەکانی دادگای شەرعی لە چوارچێوەی سیستەمی دادگای شارستانیدا بەرپرسیارن لە پرسەکانی یاسای خێزان، وەک جیابوونەوە (تەڵاق) و میرات. لە کاتێکدا دەسەڵاتی ڕەها لە دەستی سوڵتاندا کۆبووەتەوەو عومان خاوەنی جیاکردنەوەی فەرمیی دەسەڵاتەکان نییە<ref name="rule2">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠١٦|ناونیشان=http://www.bti-project.org/en/reports/country-reports/detail/itc/OMN/|سەردێڕ=Reports |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200312141230/https://www.bti-project.org/en/reports/country-reports/detail/itc/OMN/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٦}}</ref>،سوڵتان قابووسی کۆچکردوو ئامادە نەبوو ناونیشانی تەواوی وەزیری بەرگری، وەزیری کاروباری دەرەوە و وەزیری دارایی ببەخشێت بەو وەزیرانەی کە ئەو بەرپرسیارێتییانەیان جێبەجێ دەکرد، بەڵکو پێی باشتر بوو لە چوارچێوەی قەڵەمڕەوی شاهانەدا بیانھێڵێتەوە. سوڵتانی ئێستا، هەیسەم، ناونیشانە تەواوەکانی بەخشیوەتە ئەو وەزیرانەی بەرپرسیارن لەو دۆسیانە، لە هەمان کاتدا دۆسیەی بەرگری بەرزکردووەتەوە بۆ ئاستی جێگری سەرۆک وەزیران.<ref name="rule2" />لە ساڵی ١٩٧٠ەوە سەرجەم یاساکان لە ڕێگەی مەرسوومی شاهانەوە دەرچوێندراون، لە نێویاندا یاسای بنەڕەتیی ساڵی ١٩٩٦. <ref name="rule2" />سوڵتان وەزیرەکان و دادوەرەکان دادەمەزرێنێت، و دەتوانێت لێخۆشبوونی گشتی دەربکات و سزاکان سووک بکات.دەسەڵاتی سوڵتان پێشێل ناکرێت و سوڵتان چاوەڕوانی ملکەچبوون و ڕەزامەندى تەواوەتییە بۆ ویستەکانى.<ref name="rule2" /> سەرەڕای ئەوەی کە سیستەمی یاسایی عومان لە ڕووی تیۆرییەوە بەرگری لە ئازادییە مەدەنییەکان و ئازادییە تاکەکەسییەکان دەکات، بەڵام هەردوکیان بە شێوەیەکی بەردەوام لەلایەن دەسەڵاتەوە پشتگوێ دەخرێن. ژنان و منداڵان ڕووبەڕووی جیاکاریی یاسایی دەبنەوە لە زۆرێک لە بوارەکاندا.<ref name="rule3">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠١٦|ناونیشان=http://www.bti-project.org/en/reports/country-reports/detail/itc/OMN/|سەردێڕ=Reports |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200312141230/https://www.bti-project.org/en/reports/country-reports/detail/itc/OMN/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> ژنان لە هەندێک سوودی دەوڵەتی بێبەش دەکەن، وەک قەرزی خانووبەرە، و مافی یەکسانیشیان پێ نادرێت لەژێر سایەی یاسای باری کەسێتیدا. <ref name="rule3" />هەروەها ژنان تووشی سنوردارکردن دەبن لە بڕیاردانی سەربەخۆدا سەبارەت بە مافەکانی تەندروستی و زاوزێ.<ref name="rule3" /> دەسەڵاتی یاسادانان لە عومان (ئەنجومەنی عومانی دوو ئەنجومەنییە)، کە پێکدێت لە ئەنجومەنی سەرەوە کە ئەنجومەنی دەوڵەتە (مجلس الدولة) و ئەنجومەنی خوارەوە کە ئەنجومەنی ڕاوێژکارییە (مجلس الشورى).<ref name="arparl">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.arabparliaments.org/countries/country.aspx?cid=13 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120605011017/http://www.arabparliaments.org/countries/country.aspx?cid=13 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}</ref> حیزبە سیاسییەکان قەدەغەکراون، هەروەها هەر پەیوەندی و هاوبەشییەک لەسەر بنەمای ئایینیش بێت قەدەغەیە.<ref name="econwut2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}</ref> ئەنجومەنی سەرەوە ٧١ ئەندامی هەیە، کە لەلایەن سوڵتانەوە لە ناو کەسایەتییە دیارەکانی عومان دیاری دەکرێن؛ و تەنها دەسەڵاتی ڕاوێژکاری هەیە.<ref name="cialegbr">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2101.html|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070613003906/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2101.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|وێبگە=The World Factbook}}</ref> ٨٤ ئەندامەکەی ئەنجومەنی ڕاوێژکاری بە دەنگدانی گشتی بۆ ماوەی چوار ساڵ هەڵدەبژێردرێن. ئەندامەکان بۆ ماوەی سێ ساڵ دادەنرێن، کە دەکرێت بۆ یەک جار نوێبکرێتەوە. دوا هەڵبژاردن لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ ئەنجامدرا،<ref name="arparl" /> و هەڵبژاردنی داهاتوو لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٧ بەڕێوەدەچێت. سرودی نیشتمانیی عومان، "السّلام السّلطاني"، پێشکەش بە سوڵتانی پێشوو قابووس کراوە. == دانیشتوان == بەپێی ئامارەکانی ساڵی [[٢٠١٤]] ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی عومان ٣,٩٢٦,٤٩٢ کەس بووە کە دەکاتە ٠.٠٥ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٢٦.٧ ساڵە. ھەروەھا ٧٤ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Countries in the world (ranked by 2014 population)| ناونیشان = http://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/ |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی ئایاری ٢٠١٥ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی Worldometers |زمان = ئینگلیسی}} </ref> == ئایین == {{bar box | title=ئایینەکان لە عومان | titlebar=#ddd | left1='''ئایینەکان''' | right1='''ڕێژە''' | float=left | bars= {{bar percent|سوننە|green|٩٩٫٠}} {{bar percent|ئەوانی تر|purple|١٫٠}}}} ==پێشانگا == [[File:MuscatGulfCup2.jpg|thumb|left|Oman hosted and won the [[19th Arabian Gulf Cup]].]] [[File:Traditional Omani Food.jpg|thumb|خۆراک عومانی]] [[File:DhowMuscat.jpg|thumb|The traditional [[Dhow]], an enduring symbol of Oman<ref name=coosoo>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Culture of Oman |ناونیشان=http://www.omansultanate.com/culture.htm|بڵاوکەرەوە=Sultanate of Oman}}</ref>]] [[File:Sultan_Qaboos_Highway.jpg|thumb|upright=1.15|زمانی عەرەبی و ئینگلیزی لە عومان]] [[File:Sohar flickr01.jpg|thumb|Petrochemical tanks in [[Sohar]]]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{وڵاتەکانی ئاسیا}} {{وڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{کۆمکاری عەرەبی}} {{ئەنجومەنی ھاریکاری وڵاتانی کەنداو}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|جوگرافیا|وڵاتەکان|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Oman}} [[پۆل:ئەندامانی کۆمکاری عەرەبی]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا]] [[پۆل:وڵاتانی ڕۆژاوای ئاسیا]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو]] [[پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٧٥١]] [[پۆل:عومان| ]] [[پۆل:دامەزرانەکانی دەیەی ٧٥٠]] [[پۆل:نیمچەدوورگەی عەرەبی]] [[پۆل:دەوڵەتە ئیسلامیەکان]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندام لە ئەنجومەنی هاریکاری کەنداو]] [[پۆل:نزیک وڵاتانی ڕۆژهەڵات]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندام لە ئەنجومەنی ھاریکاری کەنداو]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٠]] rtto45xxotr482kg6531qgrrly1cz7c 1613539 1613414 2026-07-30T17:03:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:عومان|عومان]] 1613539 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''عومان''' ({{بە عەرەبی|سلطنة عُمان}})وڵاتێکە لە باشووری ڕۆژهەڵاتی [[نیمچەدوورگەی عەرەبی|نیمچە دوورگەی عەرەبی]] لە [[ڕۆژاوای ئاسیا|ڕۆژئاوای ئاسیا]].سنوورە وشکانییەکانی لەگەڵ [[عەرەبستانی سعوودی]] و [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] و [[یەمەن]] هاوبەشە و هاوکات سنوورە دەریاییەکانی لەگەڵ [[ئێران]] و [[پاکستان|پاکستانیش]] هاوبەشە .<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=١٠٥}}</ref>کەناراوەکانی عومان دەکەوێتە سەر [[دەریای عەرەب|دەریای عەرەبی]] لە باشوورى ڕۆژهەڵاتەوە و [[کەنداوی عومان]] لە لە باکووری ڕۆژهەڵات. ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ٥.٤٦ ملیۆن کەسە و ڕووبەرەکەی ٣١٥ هەزار و ٣٣١ کەسە&#x20;کم ^٢ (١٢١,٧٥٠ میل چوارگۆشە)، بەمەش دەبێتە سێیەم گەورەترین وڵات لەسەر نیمچە دوورگەی عەرەبی. [[مەسقەت]] پایتەخت و گەورەترین شارە، [[ئیسلام]] ئایینی دەوڵەتە، [[زمانی عەرەبی|زمانی عەرەبیش]] زمانی فەرمییە. عومان کۆنترین دەوڵەتی سەربەخۆیە لە [[جیھانی عەرەب|جیهانی عەرەبیدا]], <ref name="autogenerated1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}</ref> <ref name=":0">[[Royal Air Force Museum London|Royal Air Force Museum]], [https://web.archive.org/web/20201119092207/https://www.rafmuseum.org.uk/research/online-exhibitions/an-enduring-relationship-a-history/a-history-of-oman.aspx A History of Oman]. Retrieved 19 November 2020</ref> و لە ساڵی ١٧٤٤ەوە بە بەردەوامی لەلایەن بنەماڵەی ئەلبو سەیدەوە حوکمڕانی دەکرێت <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}</ref>لە سەرەتای سەدەی حەڤدەهەمدا، عومان وەک هێزێکی سەرەکی ناوچەیی دەرکەوت، پورتوگالییەکانى لە کەناراوەکانی دەرکرد و ئیمپراتۆریەتێکی دامەزراند کە ڕکابەری لەگەڵ بەریتانیا و پورتوگالدا دەکرد بۆ دەسەڵات لە کەنداوی فارس و دەریای هيند. <ref name="autogenerated1" /> لە لووتکەی هێزیدا لە سەدەی نۆزدەهەمدا، کاریگەری و کۆنترۆڵی عومان لە سەرووی گەروی هورمزەوە درێژ بووەوە بۆ ئەو ناوچانەی کە دواتر بوونە ئێران و پاکستان، و لە باشووریشەوە تاوەکو [[زەنگبار]]<ref name="etn.sagepub.com">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kharusi |یەکەم=N. S. |ساڵ=٢٠١٢|سەردێڕ=The ethnic label Zinjibari: Politics and language choice implications among Swahili speakers in Oman |journal=Ethnicities |بەرگ=١٢|issue=3 |پەڕەکان=٣٣٥–٣٥٣|doi=10.1177/1468796811432681 |issn=1468-7968 |s2cid=145808915}}</ref> لە سەدەی بیستەمدا عومان کەوتە ژێر کاریگەری ئیمپراتۆریەتی بەریتانیا لە کاتێکدا ''بە شێوەیەکی یاسایی'' بە سەروەری مایەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Owtram |یەکەم=Francis |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.qdl.qa/en/close-relationship-britain-and-oman-1750|سەردێڕ=A Close Relationship: Britain and Oman since 1750 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=Qatar National Library |زمان=English}}</ref> یەدەگی نەوتی عومان لە ڕیزبەندی 22هەمین وڵاتی جیهاندایە. <ref name="autogenerated12">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠١١|ناونیشان=http://gulfnews.com/business/economy/private-sector-gets-omanisation-targets-1.761024|سەردێڕ=Private sector gets Omanisation targets |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191009110635/https://gulfnews.com/business/private-sector-gets-omanisation-targets-1.761024 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|وێبگە=[[Gulf News]]}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٠ [[بەرنامەی پەرەپێدانی نەتەوە یەکگرتووەکان]] عومان وەک پێشکەوتووترین وڵاتی جیهان لە ڕووی گەشەپێدانەوە لە ماوەی ٤٠ ساڵی پێشوودا ناساند. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشان=http://hdr.undp.org/en/mediacentre/news/announcements/title,21573,en.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131109205813/http://hdr.undp.org/en/mediacentre/news/announcements/title,21573,en.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> هەرچەندە عومان خاوەنی یەدەگی بەرچاوی [[نەوت]] و [[گازی سروشتی|گازی سروشتییە]]، بەڵام لە چاو وڵاتانی دیکەی [[کەنداوی عەرەب|کەنداوی فارس]] پشت بە سووتەمەنی بەردینی دەبەستێت. بەشێک لە ئابووری عومان [[Tourism in Oman|گەشتیاری]], و بازرگانی ماسی و [[خورما]] و بەرهەمە کشتوکاڵیەکانی تر دەگرێتەوە. [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی نێودەوڵەتی]] عومان وەک ئابوورییەکی داهات بەرز پۆلێن دەکات. تا ساڵی ٢٠٢٤، عومان لە ڕیزبەندی ٤٢هەمین وڵاتی ئاشتیخواز لە جیهاندا لە [[پێوەرەکانی ئاشتی جیھانیی]] و سێیەم وڵاتی ئاشتیخواز لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا دادەنرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.visionofhumanity.org/wp-content/uploads/2021/06/GPI-2021-web-1.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220324204830/https://www.visionofhumanity.org/wp-content/uploads/2021/06/GPI-2021-web-1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=visionofhumanity.org |پەڕە=٩}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.economicsandpeace.org/wp-content/uploads/2026/06/Global-Peace-Index-2026-Report.pdf |وێبگە=economicsandpeace.org}}</ref> سیستەمى سیاسى عومان دەسەڵاتێکی پاشایەتی ڕەهایە کە [[سوڵتان|سوڵتانێک]] بەڕێوەی دەبات، کە هەم وەک سەرۆکی دەوڵەت و هەم وەک سەرۆکی حکومەت کاردەکات، دەسەڵات لە ڕێگەی هێڵی پیاوەوە دەگوازرێتەوە. ەسەڵاتی جێبەجێکردن لە ڕێگەی ئەنجومەنی وەزیرانەوە پەیڕەو دەکرێت، لە کاتێکدا ئەنجومەنی دوو قۆناغی عومان کە پێکهاتووە لە ئەنجومەنی دەوڵەت کە دیاری دەکرێت و ئەنجومەنی ڕاوێژکاری (شۆرا) کە هەڵدەبژێردرێت، وەک دەزگای ڕاوێژکاریی وڵات کار دەکات. [[قابووس کوڕی سەعید]] لە ساڵی ١٩٧٠ تا ساڵی ٢٠٢٠ وەک سوڵتان کاری کردووە. نزیکەی پێنج دەیە حوکمڕانییەکەی سەرەتای قۆناغێکی نوێى خێرا بوو کە ئێستا بە ڕێنێسانسی عومان ناسراوە، تیایدا گەشەسەندنى لە ئاستی ژیانی وڵاتدا زیاتر بوو، کۆیلایەتی هەڵوەشایەوە، شۆڕشی زەفار کۆتایی هات، و دەستووری عومان راگەیەندرا. <ref name="rule">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠١٦|ناونیشان=http://www.bti-project.org/en/reports/country-reports/detail/itc/OMN/|سەردێڕ=Reports |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200312141230/https://www.bti-project.org/en/reports/country-reports/detail/itc/OMN/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٠ [[ھەیتەم کوڕی تارق ئال سەعید]] لە شوێنی قابووس بووە سوڵتانی عومان . <ref name="ALJAZEERA2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}</ref> عومان ئەندامی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] و [[کۆمکاری عەرەبی]] و [[ئەنجومەنی ھاریکاری وڵاتانی کەنداو|ئەنجومەنی هاوکاری کەنداو]] و بزووتنەوەی بێلایەنەکان و [[ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی|ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامیە]]. == جوگرافیا == عومان دەکەوێتە نێوان بازنەکانی پانی ١٦ی باکوور و ٢٨ی باکوور، و هێڵەکانی درێژی ٥٢ی ڕۆژهەڵات و ٦٠ی ڕۆژهەڵات. دەشتێکی بیابانی چەوڵی زۆربەی ناوەڕاستی عومان پێک دەهێنێت، لەگەڵ زنجیرە چیاکان لە باکوورەوە ([[زنجیرەچیای ئەل حەجەر]]) و کەناری باشووری ڕۆژهەڵات (چیاکانی زەفار)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://home.kpn.nl/~lilian_schreurs/GeologyOman/Geography.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180925214427/http://home.kpn.nl/~lilian_schreurs/GeologyOman/Geography.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٦|وێبگە=home.kpn.nl}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠١١|ناونیشان=http://thenextchallenge.org/dhofar-mountains-oman/|سەردێڕ=Expedition Report: Dhofar Mountains Oman |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171010160746/http://thenextchallenge.org/dhofar-mountains-oman/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref>، کە گرنگترین شارەکانی وڵاتی تێدایە: پایتەخت [[مەسقەت]]، سەحار و سوور لە باکوور، و سەلالە لە باشوور و موسەندەم. کەشوهەوای عومان لە ناوەوە گەرم و وشکە و لە کەناراوەکانیشدا شێدارە.نیمچەدوورگەی موسەندەم، کە بە ستراتیژی لەسەر [[گەرووی ھورمز]] هەڵکەوتووە، ناوچەیەکی دابڕاوە و لە باقی خاکی عومان بەهۆی وڵاتی [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ئیمارات]] جیا بووەتەوە.<ref name="jkrogh">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Krogh |یەکەم=Jan S. |ناونیشان=http://geosite.jankrogh.com/oman.htm|سەردێڕ=Oman |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190504144207/http://geosite.jankrogh.com/oman.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref>بیابانی ناوەڕاستی عومان سەرچاوەیەکی گرنگی بەردی ئاسمانییە (میتۆریت) بۆ لێکۆڵینەوە و پشکنینی زانستی. === کەش و هەوا === وەک هەموو ناوچەکانی دیکەی کەنداوی فارس، عومان بە گشتی یەکێکە لە گەرمترین وڵاتانی جیهان. لە [[هاوین]]، پلەی گەرمای شارەکانی مەسقەت و باکووری عومان بە شێوەیەکی مامناوەند لەنێوان ٣٠ تا ٤٠ پلەی سەنتیگراد دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.world-climates.com/city-climate-muscat-seeb-oman-asia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140407184445/http://www.world-climates.com/city-climate-muscat-seeb-oman-asia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref>عومان وەرزى بارانبارینى کەمە، بە جۆرێک کە بڕی بارانی ساڵانە لە مەسقەت بە تەنها نزیکەی ١٠٠ میلیمەترە و زۆربەی ئەو بارانە لە مانگی کانونی دووەم دەبارێت.<ref name="faopasture">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fao.org/ag/AGP/AGPC/doc/Counprof/oman/oman.htm|سەردێڕ=Oman |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160625103114/http://www.fao.org/ag/agp/agpc/doc/counprof/oman/oman.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.world-climates.com/city-climate-salalah-oman-asia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170809022402/http://www.world-climates.com/city-climate-salalah-oman-asia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref> ناوچە شاخاوییەکان بارانی زیاترە، و بڕی بارانی ساڵانە لە بەرزاییەکانی شاخی ئەخزەر گریمانەى ٤٠٠ میلیمەتر زیاتر دەکرێت.پلەی گەرمای نزم لە ناوچە شاخاوییەکان هۆکارە بۆ ئەوەی هەر چەند ساڵ جارێک بەفر ناچەکە داپۆشێت.هەندێک بەشی کەناراو، بە تایبەتی لە دەوروبەری دوورگەی مەسیرە، هەندێک جار لە ماوەی ساڵێکدا بە هیچ شێوەیەک باران نابارێت.کەشوهەوای عومان بە گشتی زۆر گەرمە، و لە وەرزی گەرما، کە لە مانگی ئایار تا ئەیلوول بەردەوامە، پلەی گەرما هەندێک جار دەگاتە نزیکەی ٥٤ پلەی سەنتیگراد.<ref>[http://gulfnews.com/news/gulf/oman/snow-blankets-oman-s-mountains-as-temperatures-drop-1.1291760 Snow blankets Oman's mountains as temperatures drop] {{Webarchive}}. ''Gulf News'' (16 February 2014). Retrieved 20 April 2014.</ref> لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨دا، گوندی قورەیات ژمارەی پێوانەیی بۆ بەرزترین پلەی گەرما لە ماوەی ٢٤ کاتژمێردا تۆمارکرد، کە بریتی بوو لە ٤٢.٦ پلەی سیلیزی (١٠٨.٧ پلەی فەهرنهایت). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠١٨|ناونیشان=https://edition.cnn.com/travel/article/hottest-low-temperature-quriyat-oman-wxc/index.html|سەردێڕ=Super-hot city breaks world temperature record {{!}} CNN |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180703080312/http://edition.cnn.com/travel/article/hottest-low-temperature-quriyat-oman-wxc/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> بەپێی پێنوێنی گەشەپێدانی بەردەوامی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ساڵی ٢٠١٩، لە ڕووی چالاکییەکانی تایبەت بە کەشوهەواوە، هێشتا ئاستەنگی گەورە ماون بۆ چارەسەرکردن. ڕێژەی دەردانی گازی دووەم ئۆکسیدی کاربۆن (CO2) بەرزە، لە کاتێکدا دەردانی کاربۆنی هاوردەکراو و ڕێژەی سەدی ئەو دانیشتووانەی کە بەهۆی کارەساتەکانی پەیوەست بە کەشوهەواوە کاریگەرییان تێکراوە، نزمە.<ref name="UNSD3">Sustainable Development Report Dashboards 2019 Oman. [https://dashboards.sdgindex.org/#/OMN Sustainable Development Report Dashboards 2019 Oman] SDG Index. 2019.</ref> == جۆراوجۆرى زیندەوەر == دەوەن و گیای بیابانی، کە لە باشووری عەرەبستاندا باون، لە عومان بوونیان هەیە، بەڵام ڕووەک لە بانەکانی ناوەوەدا کەمە، کە بەشێکی زۆری پێکهاتووە لە بیابانی [[چەو|چەوی]]. زۆریی بارانبارینی وەرزی لە زوفار و چیاکاندا وا دەکات گەشەی ڕووەک لەو ناوچانەدا لە وەرزی هاویندا چڕتر بێت؛ داری گوێزی هیندی بە فراوانی لە دەشتە کەناراوییەکانی زوفار دەڕوێت و بخوور (کەندر) لە گردەکاندا بەرهەم دەهێندرێت، لەگەڵ بوونی بڕێکی زۆر لە ڕووەکی دەفلە (زەقنەبووت) و جۆرەکانی داری ئەکاسیا. چیاکانی حەجەر ناوچەیەکی ژینگەیی جیاوازن، کە بەرزترین خاڵەکانی ڕۆژهەڵاتی عەرەبستان پێکدەهێنن، بە [[ژیانی کێوی|ژیانێکی کێوییەوە]] کە ئاژەڵی تەهری عەرەبی لەخۆدەگرێت. [[گوانداران]] ڕەسەنەکان بریتین لە پڵنگی عەرەبی، کەمتیاری هێڵدار، ڕێوی، گورگی عەرەبی، کەروێشکی کەیپ، ئۆریکسی عەرەبی و بزنەکێویی نوبی. باڵندەکانیش بریتین لە داڵ، هەڵۆ، لەقلەق، حوبارە، [[کەوی عەرەبی]]، [[کەندەسمە (تۆرەمە)]]، باز و باڵندەی خۆر. لە ساڵی ٢٠٠١دا، عومان خاوەنی نۆ جۆری شیردەر و پێنج جۆری باڵندە بوو کە مەترسی لەناوچوونیان لەسەر بوو،[١] لەگەڵ نۆزدە جۆری ڕووەکی هەڕەشەلێکراو. مەرسوومی تایبەت دەرکراون بۆ پاراستنی ئەو جۆرانەی مەترسی لەناوچوونیان لەسەرە، لەوانەش پڵنگی عەرەبی، ئۆریکسی عەرەبی، ئاسکی شاخاوی، ئاسکی گەردندار، تەهری عەرەبی، کیسەڵی دەریایی سەوز، کیسەڵی هۆکسبیل و کیسەڵی ئۆلیڤ ڕیدلی. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://datazone.birdlife.org/species/results?cty=160&hdnAction=ADV_SEARCH&rec=N&rlEN=Y&vag=N&so=rl|سەردێڕ=BirdLife DataZone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221009210519/http://datazone.birdlife.org/species/results?cty=160&hdnAction=ADV_SEARCH&rec=N&rlEN=Y&vag=N&so=rl |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢١}}</ref>لەگەڵ ئەوەشدا، پەناگەی ئۆریکسی عەرەبی یەکەمین شوێنە کە لە مێژوودا لە لیستی کەلەپووری جیهانیی [[یوونێسکۆ]] سڕدرابێتەوە، ئەمەش دوای بڕیارێکی حکومەت لە ساڵی ٢٠٠٧دا بۆ کەمکردنەوەی ڕووبەری شوێنەکە بە ڕێژەی ٩٠٪ بە مەبەستی چۆڵکردنی ناوچەکە بۆ گەڕانکارانی نەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/news/362|سەردێڕ=Oman's Arabian Oryx Sanctuary : first site ever to be deleted from UNESCO's World Heritage List |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200705132243/https://whc.unesco.org/en/news/362 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٠}}</ref> لایەنە ناوخۆیی و چالاکوانەکانى بوارى ئاژەڵان تێبینیی مامەڵەی نا رەوشتیان لەگەڵ ئاژەڵاندا لە عومان کردووە. بەتایبەتی، سەگە بەرەڵاکان تا ڕادەیەکی کەمتر، پشیلە بەرەڵاکان زۆرجار دەبنە قوربانیی ئەشکەنجەدان، ئازاردان، یان فەرامۆشکردن. تاکە ڕێگەی پەسەندکراو بۆ کەمکردنەوەی ژمارەی سەگە بەرەڵاکان، تەقەلێکردنیانە لەلایەن ئەفسەرانی پۆلیسەوە. حکومەتی عومان ڕەتی کردووەتەوە بەرنامەیەکی خەساندن و نەزۆککردن جێبەجێ بکات، یان هیچ پەناگەیەک بۆ ئاژەڵان لە وڵاتەکەدا دروست بکات. پشیلەکان، هەرچەندە بە پەسەندتر لە سەگ دەبینرێن، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا وەک ئاژەڵی زیانبەخش (بێزارکەر) سەیر دەکرێن و زۆرجار بەهۆی برسێتی یان نەخۆشییەوە دەمرن. لە ساڵانی دواییدا، عومان بووەتە شوێنێکی باو بۆ سەیرکردنی نەهەنگ، کە بەتایبەتی تیشک دەخاتە سەر نەهەنگی پشتکووڕی عەرەبی کە بە سەختی لە مەترسیی لەناوچووندایە، لەگەڵ [[نەھەنگی عەنبەر]] و نەهەنگە شینە بچووکەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ettinger |یەکەم=Powell |ناونیشان=http://www.wildlifeextra.com/go/whales/oman-whales_dolphins.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160729210846/http://www.wildlifeextra.com/go/whales/oman-whales_dolphins.html#cr |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> == سیاسەت == عومان [[دەوڵەتی یەکگرتوو|دەوڵەتێکی یەکگرتوو]] و پاشایەتییەکی ڕەهایە، کە تێیدا سەرجەم دەسەڵاتەکانی یاسادانان، جێبەجێکردن و دادوەری دواجار لە دەستی سوڵتانی بۆماوەییدا کۆدەبنەوە. لە دەرەنجامی ئەمەشدا، بە نائازادى سیسەتەمى سیاسەى پۆلێن کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.freedomhouse.org/country/oman|سەردێڕ=Oman: Country Profile |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190423195441/https://freedomhouse.org/country/oman |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|وێبگە=Freedom House}}</ref>سوڵتان سەرۆکی دەوڵەتە و ڕاستەوخۆ کۆنتڕۆڵی دۆسیەکانی کاروباری دەرەوە و بەرگری دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ipu.org/parline-e/reports/2378_E.htm|سەردێڕ=IPU PARLINE database: OMAN (Majles A'Shura), Last elections |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130227070250/http://www.ipu.org/parline-e/reports/2378_E.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}</ref> ئەو خاوەنی دەسەڵاتی ڕەهایە و یاساکان بە مەرسووم دەردەکات.<ref name="fh12">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشان=http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2012/oman|سەردێڕ=Oman |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121025073322/http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2012/oman |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|وێبگە=Freedom in the World 2012}}</ref><ref name="econwut">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}</ref>بەپێی هەڵسەنگاندنەکانى ڕەوشی جیهانیی دیموکراسی (GSoD) و شۆپێنەری دیموکراسیی سەر بە دامەزراوەی ئینتەرناشناڵ ئایدیا (International IDEA)، عومان لە پێوەرە گشتییەکانی دیموکراسیدا لە ئاستێکی نزم بۆ مامناوەنددایە، لەگەڵ هەبوونی لاوازییەکی بەرچاو لە بەشداریی سیاسیدا، لەوانەش بەشداریی هەڵبژاردن و کۆمەڵگەی مەدەنی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.idea.int/democracytracker/country/oman|سەردێڕ=Oman {{!}} The Global State of Democracy |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=www.idea.int |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.idea.int/democracytracker/|سەردێڕ=Democracy Tracker {{!}} The Global State of Democracy |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=www.idea.int}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.idea.int/democracytracker/gsod-indices|سەردێڕ=Global State of Democracy Indices {{!}} The Global State of Democracy |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=www.idea.int}}</ref> === سیستەمی یاسایی === عومان پاشایەتییەکی ڕەهایە، کە تێیدا وتەی سوڵتان هێزی یاسای هەیە. دەسەڵاتی دادوەری پاشکۆی سوڵتانە. بەپێی دەستووری عومان، یاسای شەریعەت یەکێکە لە سەرچاوەکانی یاسادانان. بەشەکانی دادگای شەرعی لە چوارچێوەی سیستەمی دادگای شارستانیدا بەرپرسیارن لە پرسەکانی یاسای خێزان، وەک جیابوونەوە (تەڵاق) و میرات. لە کاتێکدا دەسەڵاتی ڕەها لە دەستی سوڵتاندا کۆبووەتەوەو عومان خاوەنی جیاکردنەوەی فەرمیی دەسەڵاتەکان نییە<ref name="rule2">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠١٦|ناونیشان=http://www.bti-project.org/en/reports/country-reports/detail/itc/OMN/|سەردێڕ=Reports |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200312141230/https://www.bti-project.org/en/reports/country-reports/detail/itc/OMN/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٦}}</ref>،سوڵتان قابووسی کۆچکردوو ئامادە نەبوو ناونیشانی تەواوی وەزیری بەرگری، وەزیری کاروباری دەرەوە و وەزیری دارایی ببەخشێت بەو وەزیرانەی کە ئەو بەرپرسیارێتییانەیان جێبەجێ دەکرد، بەڵکو پێی باشتر بوو لە چوارچێوەی قەڵەمڕەوی شاهانەدا بیانھێڵێتەوە. سوڵتانی ئێستا، هەیسەم، ناونیشانە تەواوەکانی بەخشیوەتە ئەو وەزیرانەی بەرپرسیارن لەو دۆسیانە، لە هەمان کاتدا دۆسیەی بەرگری بەرزکردووەتەوە بۆ ئاستی جێگری سەرۆک وەزیران.<ref name="rule2" />لە ساڵی ١٩٧٠ەوە سەرجەم یاساکان لە ڕێگەی مەرسوومی شاهانەوە دەرچوێندراون، لە نێویاندا یاسای بنەڕەتیی ساڵی ١٩٩٦. <ref name="rule2" />سوڵتان وەزیرەکان و دادوەرەکان دادەمەزرێنێت، و دەتوانێت لێخۆشبوونی گشتی دەربکات و سزاکان سووک بکات.دەسەڵاتی سوڵتان پێشێل ناکرێت و سوڵتان چاوەڕوانی ملکەچبوون و ڕەزامەندى تەواوەتییە بۆ ویستەکانى.<ref name="rule2" /> سەرەڕای ئەوەی کە سیستەمی یاسایی عومان لە ڕووی تیۆرییەوە بەرگری لە ئازادییە مەدەنییەکان و ئازادییە تاکەکەسییەکان دەکات، بەڵام هەردوکیان بە شێوەیەکی بەردەوام لەلایەن دەسەڵاتەوە پشتگوێ دەخرێن. ژنان و منداڵان ڕووبەڕووی جیاکاریی یاسایی دەبنەوە لە زۆرێک لە بوارەکاندا.<ref name="rule3">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠١٦|ناونیشان=http://www.bti-project.org/en/reports/country-reports/detail/itc/OMN/|سەردێڕ=Reports |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200312141230/https://www.bti-project.org/en/reports/country-reports/detail/itc/OMN/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> ژنان لە هەندێک سوودی دەوڵەتی بێبەش دەکەن، وەک قەرزی خانووبەرە، و مافی یەکسانیشیان پێ نادرێت لەژێر سایەی یاسای باری کەسێتیدا. <ref name="rule3" />هەروەها ژنان تووشی سنوردارکردن دەبن لە بڕیاردانی سەربەخۆدا سەبارەت بە مافەکانی تەندروستی و زاوزێ.<ref name="rule3" /> دەسەڵاتی یاسادانان لە عومان (ئەنجومەنی عومانی دوو ئەنجومەنییە)، کە پێکدێت لە ئەنجومەنی سەرەوە کە ئەنجومەنی دەوڵەتە (مجلس الدولة) و ئەنجومەنی خوارەوە کە ئەنجومەنی ڕاوێژکارییە (مجلس الشورى).<ref name="arparl">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.arabparliaments.org/countries/country.aspx?cid=13 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120605011017/http://www.arabparliaments.org/countries/country.aspx?cid=13 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}</ref> حیزبە سیاسییەکان قەدەغەکراون، هەروەها هەر پەیوەندی و هاوبەشییەک لەسەر بنەمای ئایینیش بێت قەدەغەیە.<ref name="econwut2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}</ref> ئەنجومەنی سەرەوە ٧١ ئەندامی هەیە، کە لەلایەن سوڵتانەوە لە ناو کەسایەتییە دیارەکانی عومان دیاری دەکرێن؛ و تەنها دەسەڵاتی ڕاوێژکاری هەیە.<ref name="cialegbr">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2101.html|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070613003906/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2101.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|وێبگە=The World Factbook}}</ref> ٨٤ ئەندامەکەی ئەنجومەنی ڕاوێژکاری بە دەنگدانی گشتی بۆ ماوەی چوار ساڵ هەڵدەبژێردرێن. ئەندامەکان بۆ ماوەی سێ ساڵ دادەنرێن، کە دەکرێت بۆ یەک جار نوێبکرێتەوە. دوا هەڵبژاردن لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ ئەنجامدرا،<ref name="arparl" /> و هەڵبژاردنی داهاتوو لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٧ بەڕێوەدەچێت. سرودی نیشتمانیی عومان، "السّلام السّلطاني"، پێشکەش بە سوڵتانی پێشوو قابووس کراوە. == دانیشتوان == بەپێی ئامارەکانی ساڵی [[٢٠١٤]] ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی عومان ٣,٩٢٦,٤٩٢ کەس بووە کە دەکاتە ٠.٠٥ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٢٦.٧ ساڵە. ھەروەھا ٧٤ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Countries in the world (ranked by 2014 population)| ناونیشان = http://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/ |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی ئایاری ٢٠١٥ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی Worldometers |زمان = ئینگلیسی}} </ref> == ئایین == {{bar box | title=ئایینەکان لە عومان | titlebar=#ddd | left1='''ئایینەکان''' | right1='''ڕێژە''' | float=left | bars= {{bar percent|سوننە|green|٩٩٫٠}} {{bar percent|ئەوانی تر|purple|١٫٠}}}} ==پێشانگا == [[File:MuscatGulfCup2.jpg|thumb|left|Oman hosted and won the [[19th Arabian Gulf Cup]].]] [[File:Traditional Omani Food.jpg|thumb|خۆراک عومانی]] [[File:DhowMuscat.jpg|thumb|The traditional [[Dhow]], an enduring symbol of Oman<ref name=coosoo>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Culture of Oman |ناونیشان=http://www.omansultanate.com/culture.htm|بڵاوکەرەوە=Sultanate of Oman}}</ref>]] [[File:Sultan_Qaboos_Highway.jpg|thumb|upright=1.15|زمانی عەرەبی و ئینگلیزی لە عومان]] [[File:Sohar flickr01.jpg|thumb|Petrochemical tanks in [[Sohar]]]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{وڵاتەکانی ئاسیا}} {{وڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{کۆمکاری عەرەبی}} {{ئەنجومەنی ھاریکاری وڵاتانی کەنداو}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|جوگرافیا|وڵاتەکان|ڕۆژھەڵاتی ناوین|عومان}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Oman}} [[پۆل:ئەندامانی کۆمکاری عەرەبی]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا]] [[پۆل:وڵاتانی ڕۆژاوای ئاسیا]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو]] [[پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٧٥١]] [[پۆل:عومان| ]] [[پۆل:دامەزرانەکانی دەیەی ٧٥٠]] [[پۆل:نیمچەدوورگەی عەرەبی]] [[پۆل:دەوڵەتە ئیسلامیەکان]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندام لە ئەنجومەنی هاریکاری کەنداو]] [[پۆل:نزیک وڵاتانی ڕۆژهەڵات]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندام لە ئەنجومەنی ھاریکاری کەنداو]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٠]] c4v0g3ymspub7t1w9kjrxzel9fnbgav 0 8125 1613398 1613397 2026-07-30T12:01:03Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613398 wikitext text/x-wiki {{Coord|43|43|58|N|7|25|11|E|type:city(31000)|display=title}} {{داتابۆکس|وێنە=Flag of Monaco.svg}} '''مۆناکۆ'''، بە فەرمی میرنشینی مۆناکۆ، [[دەوڵەت شار|دەوڵەت شاێکى]] زۆر بچووکە لە [[ئەورووپای ڕۆژاوا]]. دەکەوێتە سەر رووبارى فەرەنسی، نیمچەدورگەیەکە کە لە باکوور، ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاواوە بە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] دەورەدراوە، و لە باشووریشەوە بە [[دەریای ناوین|دەریای ناوەڕاست]]؛ هەرێمی لیگووریای ئیتاڵی نزیکەی ١٥ کم (٩.٣ میل) دەکەوێتە ڕۆژهەڵاتییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.distanza.org/Ventimiglia/Principato%20di%20Monaco|سەردێڕ=Ventimiglia - Principato di Monaco |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190506080655/https://www.distanza.org/Ventimiglia/Principato%2520di%2520Monaco |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=www.distanza.org}}</ref> بە ژمارەی دانیشتووانی ٣٨,٤٢٣ کەس کە لە ڕووبەری ٢.٠٨ کم دووجا (٠.٨٠ میل دووجا) دەژین، مۆناکۆ دووەم بچووکترین دەوڵەتی سەروەرە لە جیهاندا، لە دوای شاری [[ڤاتیکان]]، و هەروەها چڕترین دانیشتووانی هەیە. کەمتر لە ١٠,٠٠٠ لە دانیشتووانەکەی هەڵگری ڕەگەزنامەی مۆناکۆن. هەرچەندە [[زمانی فەڕەنسی|زمانی فەرەنسی]] [[زمانی فەرمی|زمانی فەرمیی]] مۆناکۆیە، بەڵام [[زمانی ئیتاڵی|زمانەکانی ئیتاڵی]] و مۆناکۆیی بە شێوەیەکی بەرفراوان قسەیان پێدەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.monacostatistics.mc/Population-and-employment/Demography|سەردێڕ=IMSEE – Monegasque Institute of Statistics and Economic Studies |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201030095126/https://www.monacostatistics.mc/Population-and-employment/Demography |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=www.monacostatistics.mc}}</ref> مۆناکۆ لەژێر سیستەمێکى [[پاشایەتیی دەستووری]] بەڕێوەدەبرێت، کە شازادە ئەلبێرتی دووەم [[سەرۆکی دەوڵەت|سەرۆکی دەوڵەتە]]، و دەسەڵاتێکی سیاسیی بەرچاوی هەیە. [[سەرۆک وەزیران]]، کە سەرۆکی حکومەتە، دەتوانێت هاووڵاتییەکی مۆناکۆ یان فەرەنسی بێت؛ پاشا پێش دانانی سەرۆک وەزیران پرس بە حکومەتی فەرەنسا دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.gouv.mc/Actualites/Communique-de-la-Direction-des-Services-Judiciaires|سەردێڕ=Communiqué de la Direction des Services Judiciaires |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220217012051/https://www.gouv.mc/Actualites/Communique-de-la-Direction-des-Services-Judiciaires |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Government of Monaco |زمان=fr}}</ref> ئەندامە سەرەکییەکانی دەسەڵاتی دادوەری دادوەرە فەرەنسییە نێردراوەکانن. بنەماڵەی گریماڵدی، بە چەند پچڕانێکی کورتەوە، لە ساڵی ١٢٩٧ـەوە فەرمانڕەوایەتیی مۆناکۆیان کردووە.<ref>In fact [[François Grimaldi|Francesco Grimaldi]], who captured [[Monaco-Ville|the Rock]] on the night of 8 January 1297, was forced to flee Monaco only four years after the fabled raid, never to come back.</ref> سەروەریی دەوڵەتەکە بە فەرمی لەلایەن پەیماننامەی فرانکۆ-مۆناکۆیی ساڵی ١٨٦١ـەوە دانپێدانرا، و مۆناکۆ لە ساڵی ١٩٩٣ بووە ئەندامێکی تەواوەتی و خاوەن دەنگ لە [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]. سەرەڕای سەربەخۆیی مۆناکۆ و هەبوونی سیاسەتی دەرەوەی جیای خۆی، بەرگرییەکەی لە ئەستۆی فەرەنسادایە، بێجگە لە دوو یەکەی سەربازیی بچووک کە خۆی هەیەتی. مۆناکۆ بە یەکێک لە دەوڵەمەندترین و گرانترین شوێنەکانی جیهان دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.businessinsider.com/most-expensive-street-in-monaco-avenue-princesse-grace-2020-1|سەردێڕ=The 1.25-mile waterfront stretch in Monaco that used to be the world's most expensive street looks no different from the rest of the city — and it says a lot about Monaco's wealth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200112200105/https://www.businessinsider.com/most-expensive-street-in-monaco-avenue-princesse-grace-2020 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Business Insider]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://forbes.mc/article/monaco-is-the-most-expensive-place-to-buy-property-in-the-world|سەردێڕ=Monaco Is The Most Expensive Place To Buy Property In The World |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220529225530/https://forbes.mc/article/monaco-is-the-most-expensive-place-to-buy-property-in-the-world |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢}}</ref>گەشەسەندنی ئابوورییەکەی لە کۆتایی سەدەی نۆزدەهەمدا بە کردنەوەی یەکەم گازینۆی دەوڵەت، گازینۆی مۆنتی کارلۆ، و بەستنەوەی بە هێڵێکی شەمەندەفەرەوە بۆ پاریس گەشەی سەند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.montecarlolegend.com/monte-carlo-the-birth-of-a-legend/|سەردێڕ=Monte-Carlo: the birth of a legend |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131203050316/http://www.montecarlolegend.com/monte-carlo-the-birth-of-a-legend/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> کەشوهەوا مامناوەندەکەی، دیمەنە سروشتییەکان، و دامەزراوەکانی قومارکردن بەشداربوون لە دروستکردنی پێگەی خۆیدا وەک شوێنێکی گەشتیاری و سەنتەرێکی کات بەسەربردن بۆ دەوڵەمەندان. مۆناکۆ بووەتە سەنتەرێکی گەورەی بانکی و هەوڵی داوە ئابوورییەکەی فرەچەشن بکات بە ئاڕاستەی کەرتی خزمەتگوزاری و پیشەسازییە بچووکەکان کە بەهایەکی بەرزیان هەیە و ژینگە پیس ناکەن. مۆناکۆ بەهەشتێکی باجە؛ هیچ باجێکی لەسەر داهاتی کەسی نییە (بێجگە لە هاووڵاتیانی فەرەنسی) و باجی بازرگانیی نزمە. زیاتر لە ٣٠٪ی دانیشتووانەکەی ملیۆنێرن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Beck |یەکەم=Katie |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.bbc.com/worklife/article/20180206-the-country-running-out-of-space-for-its-millionaires|سەردێڕ=The country running out of space for its millionaires |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201109035623/https://www.bbc.com/worklife/article/20180206-the-country-running-out-of-space-for-its-millionaires |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=www.bbc.com}}</ref> و نرخی خانوبەرە لە ساڵی ٢٠١٨ گەیشتە ١٠٠,٠٠٠ یۆرۆ (١١٦,٣٧٤ دۆلار) بۆ هەر مەترێکی چوارگۆشە. مۆناکۆ ناوەندێکی جیهانییە بۆ [[پارە سپیکردنەوە]]، و لە حوزەیرانی ٢٠٢٤ هێزی ئەرکی کاری دارایی (FATF) مۆناکۆی خستە ژێر چاودێرییەکی توندترەوە بۆ بەرەنگاربوونەوەی سپیکردنەوەی پارە و پارەدارکردنی تیرۆر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Euractiv |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Monaco’s anti-money laundering system inadequate, risks name-and-shame |ناونیشان=https://www.euractiv.com/news/monacos-anti-money-laundering-system-inadequate-risks-name-and-shame/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=Euractiv |زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Monaco added to money laundering 'gray list' |ناونیشان=https://www.dw.com/en/monaco-added-to-money-laundering-gray-list/a-69507747 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=dw.com |زمان=en}}</ref> مۆناکۆ یەکێکە لەو ٤٦ دەوڵەتە ئەندامەی کە [[ئەنجومەنی ئەورووپا]] پێکدەهێنن. بەشێک نییە لە [[یەکێتیی ئەورووپا]] (EU)، بەڵام بەشداری لە هەندێک سیاسەتی یەکێتیی ئەورووپادا دەکات، لەوانەش گومرگ و کۆنترۆڵکردنی سنوورەکان. لە ڕێگەی پەیوەندییەکەی لەگەڵ فەرەنسا، مۆناکۆ [[یۆرۆ]] وەک تاکە دراوی خۆی بەکاردەهێنێت. مۆناکۆ لە ساڵی ٢٠٠٤ پەیوەندی بە ئەنجومەنی ئەورووپاوە کرد و ئەندامی ڕێکخراوی نێودەوڵەتیی فرانکۆفۆنییە (OIF). وڵاتەکە میوانداری پێشبڕکێی ساڵانەی ئۆتۆمبێل دەکات بە ناوی مۆناکۆ گراند پری، کە یەکێکە لە پێشبڕکێ ڕەسەنەکانی [[فۆرمولا یەک]]. میرنشینەکە خاوەنی یانەیەکى تۆپی پێیە بە بە ناوی ئەی ئێس مۆناکۆ، کە لە [[خولی فەڕەنسی|خولی فەرەنسیدا]] کێبڕکێ دەکات و چەندین جار بووەتە پاڵەوانی فەرەنسا، هەروەها یانەیەکى باسکەشی هەیە کە لە یۆرۆلیگدا یاری دەکات. مۆناکۆ سەنتەرێکی پاراستن و توێژینەوەی دەریاییە، کە نیشتیمانی یەکێک لە یەکەمین ژینگە دەریاییە پارێزراوەکانی جیهانە، و مۆزەخانەیەکی ئۆقیانووسناسی تێدایە، هەروەها تاقیگەکانی ژینگەی دەریاییی [[ئاژانسی نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی]] لێیە، کە تاکە تاقیگەی دەریاییە لە [[دەزگای نەتەوە یەکگرتووەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.latimes.com/environment/story/2020-02-13/an-interview-with-prince-albert-ii-of-monaco-on-the-state-of-the-planet|سەردێڕ=Monaco's Prince Albert II: Oceans are a 'family heritage,' with little time to save them |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200925235323/https://www.latimes.com/environment/story/2020-02-13/an-interview-with-prince-albert-ii-of-monaco-on-the-state-of-the-planet |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=Los Angeles Times}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.un.org/Depts/los/consultative_process/icp20presentations/Swarzenski.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210411083152/https://www.un.org/Depts/los/consultative_process/icp20presentations/Swarzenski.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.iaea.org/about/organizational-structure/department-of-nuclear-sciences-and-applications/division-of-iaea-marine-environment-laboratories|سەردێڕ=Division of IAEA Marine Environment Laboratories (NAML) |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.iaea.org |زمان=en}}</ref> == دانیشتووان == بەپێی ئامارەکانی ساڵی [[٢٠١٤]] ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی مۆناکۆ ٣٨,٠٦٦ کەس بووە کە بە یەکێک لە کەم حەشیمەتترین وڵاتانی جیھان لە قەڵەم دەدرێت. ٣٨ لەسەدی دانیشتوانی ئەم وڵاتە لە شارەکان دەژین.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Countries in the world (ranked by ٢٠١٤ population)| ناونیشان = http://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/ |ڕێکەوتی سەردان= ‏١٥ی ئایاری ٢٠١٥ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی Worldometers |زمان = ئینگلیسی}} </ref> ==سەرچاوەکان== {{reflist}} {{کۆڵکە}} {{دەوڵەتانی ئەورووپا}} {{پۆلی کۆمنز|Monaco}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|جوگرافیا|وڵاتەکان|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|شارەکان}} [[پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ئەورووپای ڕۆژاوا]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٢٩٧]] [[پۆل:مۆناکۆ]] [[پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی ئیتالی ئاخێو]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئەنجومەنی ئەورووپا]] [[پۆل:وڵاتانی فەڕەنسی زمان]] [[پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی]] kp13nx4x8di4hctjigor2blr3jjkimp 1613468 1613398 2026-07-30T14:01:52Z Kurd2021 40095 زيادكردنى کەم 1613468 wikitext text/x-wiki {{Coord|43|43|58|N|7|25|11|E|type:city(31000)|display=title}} {{داتابۆکس|وێنە=Flag of Monaco.svg}} '''مۆناکۆ'''، بە فەرمی میرنشینی مۆناکۆ، [[دەوڵەت شار|دەوڵەت شاێکى]] زۆر بچووکە لە [[ئەورووپای ڕۆژاوا]]. دەکەوێتە سەر رووبارى فەرەنسی، نیمچەدورگەیەکە کە لە باکوور، ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاواوە بە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] دەورەدراوە، و لە باشووریشەوە بە [[دەریای ناوین|دەریای ناوەڕاست]]؛ هەرێمی لیگووریای ئیتاڵی نزیکەی ١٥ کم (٩.٣ میل) دەکەوێتە ڕۆژهەڵاتییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.distanza.org/Ventimiglia/Principato%20di%20Monaco|سەردێڕ=Ventimiglia - Principato di Monaco |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190506080655/https://www.distanza.org/Ventimiglia/Principato%2520di%2520Monaco |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=www.distanza.org}}</ref> بە ژمارەی دانیشتووانی ٣٨,٤٢٣ کەس کە لە ڕووبەری ٢.٠٨ کم دووجا (٠.٨٠ میل دووجا) دەژین، مۆناکۆ دووەم بچووکترین دەوڵەتی سەروەرە لە جیهاندا، لە دوای شاری [[ڤاتیکان]]، و هەروەها چڕترین دانیشتووانی هەیە. کەمتر لە ١٠,٠٠٠ لە دانیشتووانەکەی هەڵگری ڕەگەزنامەی مۆناکۆن. هەرچەندە [[زمانی فەڕەنسی|زمانی فەرەنسی]] [[زمانی فەرمی|زمانی فەرمیی]] مۆناکۆیە، بەڵام [[زمانی ئیتاڵی|زمانەکانی ئیتاڵی]] و مۆناکۆیی بە شێوەیەکی بەرفراوان قسەیان پێدەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.monacostatistics.mc/Population-and-employment/Demography|سەردێڕ=IMSEE – Monegasque Institute of Statistics and Economic Studies |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201030095126/https://www.monacostatistics.mc/Population-and-employment/Demography |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=www.monacostatistics.mc}}</ref> مۆناکۆ لەژێر سیستەمێکى [[پاشایەتیی دەستووری]] بەڕێوەدەبرێت، کە شازادە ئەلبێرتی دووەم [[سەرۆکی دەوڵەت|سەرۆکی دەوڵەتە]]، و دەسەڵاتێکی سیاسیی بەرچاوی هەیە. [[سەرۆک وەزیران]]، کە سەرۆکی حکومەتە، دەتوانێت هاووڵاتییەکی مۆناکۆ یان فەرەنسی بێت؛ پاشا پێش دانانی سەرۆک وەزیران پرس بە حکومەتی فەرەنسا دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.gouv.mc/Actualites/Communique-de-la-Direction-des-Services-Judiciaires|سەردێڕ=Communiqué de la Direction des Services Judiciaires |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220217012051/https://www.gouv.mc/Actualites/Communique-de-la-Direction-des-Services-Judiciaires |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Government of Monaco |زمان=fr}}</ref> ئەندامە سەرەکییەکانی دەسەڵاتی دادوەری دادوەرە فەرەنسییە نێردراوەکانن. بنەماڵەی گریماڵدی، بە چەند پچڕانێکی کورتەوە، لە ساڵی ١٢٩٧ـەوە فەرمانڕەوایەتیی مۆناکۆیان کردووە.<ref>In fact [[François Grimaldi|Francesco Grimaldi]], who captured [[Monaco-Ville|the Rock]] on the night of 8 January 1297, was forced to flee Monaco only four years after the fabled raid, never to come back.</ref> سەروەریی دەوڵەتەکە بە فەرمی لەلایەن پەیماننامەی فرانکۆ-مۆناکۆیی ساڵی ١٨٦١ـەوە دانپێدانرا، و مۆناکۆ لە ساڵی ١٩٩٣ بووە ئەندامێکی تەواوەتی و خاوەن دەنگ لە [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]. سەرەڕای سەربەخۆیی مۆناکۆ و هەبوونی سیاسەتی دەرەوەی جیای خۆی، بەرگرییەکەی لە ئەستۆی فەرەنسادایە، بێجگە لە دوو یەکەی سەربازیی بچووک کە خۆی هەیەتی. مۆناکۆ بە یەکێک لە دەوڵەمەندترین و گرانترین شوێنەکانی جیهان دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.businessinsider.com/most-expensive-street-in-monaco-avenue-princesse-grace-2020-1|سەردێڕ=The 1.25-mile waterfront stretch in Monaco that used to be the world's most expensive street looks no different from the rest of the city — and it says a lot about Monaco's wealth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200112200105/https://www.businessinsider.com/most-expensive-street-in-monaco-avenue-princesse-grace-2020 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Business Insider]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://forbes.mc/article/monaco-is-the-most-expensive-place-to-buy-property-in-the-world|سەردێڕ=Monaco Is The Most Expensive Place To Buy Property In The World |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220529225530/https://forbes.mc/article/monaco-is-the-most-expensive-place-to-buy-property-in-the-world |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢}}</ref>گەشەسەندنی ئابوورییەکەی لە کۆتایی سەدەی نۆزدەهەمدا بە کردنەوەی یەکەم گازینۆی دەوڵەت، گازینۆی مۆنتی کارلۆ، و بەستنەوەی بە هێڵێکی شەمەندەفەرەوە بۆ پاریس گەشەی سەند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.montecarlolegend.com/monte-carlo-the-birth-of-a-legend/|سەردێڕ=Monte-Carlo: the birth of a legend |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131203050316/http://www.montecarlolegend.com/monte-carlo-the-birth-of-a-legend/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> کەشوهەوا مامناوەندەکەی، دیمەنە سروشتییەکان، و دامەزراوەکانی قومارکردن بەشداربوون لە دروستکردنی پێگەی خۆیدا وەک شوێنێکی گەشتیاری و سەنتەرێکی کات بەسەربردن بۆ دەوڵەمەندان. مۆناکۆ بووەتە سەنتەرێکی گەورەی بانکی و هەوڵی داوە ئابوورییەکەی فرەچەشن بکات بە ئاڕاستەی کەرتی خزمەتگوزاری و پیشەسازییە بچووکەکان کە بەهایەکی بەرزیان هەیە و ژینگە پیس ناکەن. مۆناکۆ بەهەشتێکی باجە؛ هیچ باجێکی لەسەر داهاتی کەسی نییە (بێجگە لە هاووڵاتیانی فەرەنسی) و باجی بازرگانیی نزمە. زیاتر لە ٣٠٪ی دانیشتووانەکەی ملیۆنێرن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Beck |یەکەم=Katie |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.bbc.com/worklife/article/20180206-the-country-running-out-of-space-for-its-millionaires|سەردێڕ=The country running out of space for its millionaires |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201109035623/https://www.bbc.com/worklife/article/20180206-the-country-running-out-of-space-for-its-millionaires |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=www.bbc.com}}</ref> و نرخی خانوبەرە لە ساڵی ٢٠١٨ گەیشتە ١٠٠,٠٠٠ یۆرۆ (١١٦,٣٧٤ دۆلار) بۆ هەر مەترێکی چوارگۆشە. مۆناکۆ ناوەندێکی جیهانییە بۆ [[پارە سپیکردنەوە]]، و لە حوزەیرانی ٢٠٢٤ هێزی ئەرکی کاری دارایی (FATF) مۆناکۆی خستە ژێر چاودێرییەکی توندترەوە بۆ بەرەنگاربوونەوەی سپیکردنەوەی پارە و پارەدارکردنی تیرۆر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Euractiv |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Monaco’s anti-money laundering system inadequate, risks name-and-shame |ناونیشان=https://www.euractiv.com/news/monacos-anti-money-laundering-system-inadequate-risks-name-and-shame/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=Euractiv |زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Monaco added to money laundering 'gray list' |ناونیشان=https://www.dw.com/en/monaco-added-to-money-laundering-gray-list/a-69507747 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=dw.com |زمان=en}}</ref> مۆناکۆ یەکێکە لەو ٤٦ دەوڵەتە ئەندامەی کە [[ئەنجومەنی ئەورووپا]] پێکدەهێنن. بەشێک نییە لە [[یەکێتیی ئەورووپا]] (EU)، بەڵام بەشداری لە هەندێک سیاسەتی یەکێتیی ئەورووپادا دەکات، لەوانەش گومرگ و کۆنترۆڵکردنی سنوورەکان. لە ڕێگەی پەیوەندییەکەی لەگەڵ فەرەنسا، مۆناکۆ [[یۆرۆ]] وەک تاکە دراوی خۆی بەکاردەهێنێت. مۆناکۆ لە ساڵی ٢٠٠٤ پەیوەندی بە ئەنجومەنی ئەورووپاوە کرد و ئەندامی ڕێکخراوی نێودەوڵەتیی فرانکۆفۆنییە (OIF). وڵاتەکە میوانداری پێشبڕکێی ساڵانەی ئۆتۆمبێل دەکات بە ناوی مۆناکۆ گراند پری، کە یەکێکە لە پێشبڕکێ ڕەسەنەکانی [[فۆرمولا یەک]]. میرنشینەکە خاوەنی یانەیەکى تۆپی پێیە بە بە ناوی ئەی ئێس مۆناکۆ، کە لە [[خولی فەڕەنسی|خولی فەرەنسیدا]] کێبڕکێ دەکات و چەندین جار بووەتە پاڵەوانی فەرەنسا، هەروەها یانەیەکى باسکەشی هەیە کە لە یۆرۆلیگدا یاری دەکات. مۆناکۆ سەنتەرێکی پاراستن و توێژینەوەی دەریاییە، کە نیشتیمانی یەکێک لە یەکەمین ژینگە دەریاییە پارێزراوەکانی جیهانە، و مۆزەخانەیەکی ئۆقیانووسناسی تێدایە، هەروەها تاقیگەکانی ژینگەی دەریاییی [[ئاژانسی نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی]] لێیە، کە تاکە تاقیگەی دەریاییە لە [[دەزگای نەتەوە یەکگرتووەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.latimes.com/environment/story/2020-02-13/an-interview-with-prince-albert-ii-of-monaco-on-the-state-of-the-planet|سەردێڕ=Monaco's Prince Albert II: Oceans are a 'family heritage,' with little time to save them |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200925235323/https://www.latimes.com/environment/story/2020-02-13/an-interview-with-prince-albert-ii-of-monaco-on-the-state-of-the-planet |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=Los Angeles Times}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.un.org/Depts/los/consultative_process/icp20presentations/Swarzenski.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210411083152/https://www.un.org/Depts/los/consultative_process/icp20presentations/Swarzenski.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.iaea.org/about/organizational-structure/department-of-nuclear-sciences-and-applications/division-of-iaea-marine-environment-laboratories|سەردێڕ=Division of IAEA Marine Environment Laboratories (NAML) |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.iaea.org |زمان=en}}</ref> == جوگرافیا == مۆناکۆ [[دەوڵەت شار|دەوڵەتە شارێکى]] سەربەخۆیە، لە پێنج ناوچە و دە گەڕەک پێکدێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://monaco.me/monaco/monaco-districts/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120322150014/http://monaco.me/monaco/monaco-districts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 March 2012 |ڕێکەوتی سەردان=22 March 2012 |وێبگە=Monaco.me}}</ref> دەکەوێتە سەر رووبارى فەڕەنسی لە [[ئەورووپای ڕۆژاوا]]. لە سێ لاوە هاوسنوورە لەگەڵ بەشی ئالپ ماریتیمی فەڕەنسا، و لە لایەکەی تریشەوە هاوسنوورە لەگەڵ [[دەریای ناوین]]. چەقی وڵاتەکە نزیکەی ١٦ کیلۆمەتر (٩.٩ میل) لە [[ئیتاڵیا|ئیتاڵیاوە]] دوورە و تەنها ١٣ کیلۆمەتر (٨.١ میل) دەکەوێتە باکووری ڕۆژهەڵاتی شاری [[نیس|نیسەوە]].<ref name="cia">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211230233800/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 December 2021 |ڕێکەوتی سەردان=22 March 2012 |وێبگە=The World Factbook}}</ref> ڕووبەرەکەی ٢.١ کیلۆمەتر دووجایە (٠.٨١ میل چوارگۆشە)، یان ٢٠٨ هێکتار و ژمارەی دانیشتووانەکەی ٣٨,٤٠٠ کەسە،<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Monaco |first=Government of |ناونیشان=http://www.monacostatistics.mc/IMSEE/Publications/monaco-statistics-pocket |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304130422/http://www.monacostatistics.mc/IMSEE/Publications/monaco-statistics-pocket |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 March 2016 |ڕێکەوتی سەردان=30 March 2017 |وێبگە=Monacostatistics.mc}}</ref> ئەمەش وایکردووە مۆناکۆ ببێتە دووەم بچووکترین و چڕترین وڵات لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە لە جیهاندا. <ref name="cia2">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211230233800/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 December 2021 |ڕێکەوتی سەردان=22 March 2012 |وێبگە=The World Factbook}}</ref>وڵاتەکە تەنها ٥.٤٧ کیلۆمەتر (٣.٤٠ میل) سنووری وشکانی هەیە<ref name="auto" />درێژی کەناراوەکانی ٣.٨٣ کیلۆمەتر (٢.٣٨ میل)ە، پانتاییە دەریاییەکەی تا ٢٢.٢ کیلۆمەتر (١٣.٨ میل) درێژ دەبێتەوە، و پانییەکەیشی لە نێوان ١,٧٠٠ بۆ ٣٤٩ مەتر (٥,٥٧٧ بۆ ١,١٤٥ پێ) گۆڕانکاری بەسەردا دێت.<ref name="about">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://mapofeurope.com/monaco/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140911223740/http://mapofeurope.com/monaco/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 September 2014 |ڕێکەوتی سەردان=11 September 2014 |وێبگە=mapofeurope.com}}</ref><ref name="visitmonaco">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://visitmonaco.com/us/About-Monaco/Geography/Monaco%27s-Areas |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130116210456/http://visitmonaco.com/us/About-Monaco/Geography/Monaco%27s-Areas |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 January 2013 |ڕێکەوتی سەردان=12 March 2013 |وێبگە=Visitmonaco.com}}</ref> [[بەردی کلس]] بەردێکی بنچینەیی بەرچاوە کە لە ناوچەکەدا شێوەی کارستی وەرگرتووە. ئەم بەردە ئەشکەوتی ئۆبزێرڤاتوار لەخۆدەگرێت، کە لە ساڵی ١٩٤٦ـەوە بەڕووی خەڵکدا کراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mindat.org/loc-263819.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240515035613/https://www.mindat.org/loc-263819.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 May 2024 |وێبگە=Mindat.org}}</ref> بەرزترین خاڵی وڵاتەکە دەکەوێتە دەروازەی باڵەخانەی نیشتەجێبوونی پاتیۆ پاڵاس لەسەر شەقامی شێمان دێ ڕێڤوار گەڕەکی ژاردان ئیگزۆتیک لە شەقامی موایەن کۆرنیش، بە بەرزی ١٦٤.٤ مەتر (٥٣٩ پێ) لە سەروو ئاستی ڕووی دەریاوە.<ref>''Highest point at ground level (Access to Patio Palace on D6007)'' {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.gouv.mc/content/download/175997/2030403/file/monaco%20statistics%20pocket%202014.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141217010344/http://www.gouv.mc/content/download/175997/2030403/file/monaco%20statistics%20pocket%202014.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=17 December 2014 |ڕێکەوتی سەردان=30 March 2015}}</ref> نزمترین خاڵی وڵاتەکەش دەریای ناوەڕاستە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/highlow.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110824111026/http://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/highlow.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=24 August 2011 |ڕێکەوتی سەردان=6 September 2012 |وێبگە=Worldatlas.com}}</ref> بە کردنەوەی پڕۆژەی لێ پۆرتیێ لە ساڵی ٢٠٢٤دا، ڕووبەری گشتیی مۆناکۆ زیادی کرد بۆ ٢.٠٨ کیلۆمەتر دووجا (٠.٨٠ میل چوارگۆشە) یان ٢٠٨ هێکتار (٥١٠ ئەکر)؛ لە دوای ئەوەشەوە، پلانە نوێیەکان پەسەند کران بۆ فراوانکردنی ناوچەی فۆنڤیێی بە ڕووبەری ٠.٠٨ کیلۆمەتر دووجا (٠.٠٣١ میل چوارگۆشە) یان ٨ هێکتار (٢٠ ئەکر)، لە ڕێگەی دروستکردنی زەوی لەسەر دەریای ناوەڕاست. پڕۆژەکانی وەرگرتنی زەوی لە دەریا، فراوانکردنی ناوچەی فۆنڤیێی لەخۆدەگرێت. دوو بەندەر لە مۆناکۆدا هەن، بەندەری هێرکول (Port Hercules) و بەندەری فۆنڤیێی. بەندەرێکی فەڕەنسیی دراوسێ هەیە بە ناوی کاپ دای (Cap d'Ail) کە نزیکە لە مۆناکۆوە. تاکە سەرچاوەی سروشتیی مۆناکۆ ماسیگرتنە؛ بەو پێیەی نزیکەی تەواوی وڵاتەکە ناوچەیەکی شارنشینییە، مۆناکۆ بێبەشە لە هەر جۆرە پیشەسازییەکی کشتوکاڵیی بازرگانی.<ref name="Recensement2">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://cloud.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/e89a6190e96cbd1fc1256f7f005dbe6e/64a1643c86f9f661c12575ae004cc473/$FILE/ATTW9ZI8/Recensement2008_p8-9.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/67zk5DtcP?url=http://cloud.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/e89a6190e96cbd1fc1256f7f005dbe6e/64a1643c86f9f661c12575ae004cc473/$FILE/ATTW9ZI8/Recensement2008_p8-9.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 May 2012 |ڕێکەوتی سەردان=28 May 2012}}</ref><ref name="Extension">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Robert BOUHNIK |ڕێکەوت=19 October 2010 |ناونیشان=http://cloud.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/1ddf179c1910b5fbc1256fc60036dcc6gb?OpenDocument&Count=10000&InfoChap=%20Files%20and%20Reports&InfoSujet=2002%20Archives%20-%20Extension%20of%20%22La%20Condamine%20Port%22&6Gb |ڕێکەوتی سەردان=22 March 2012 |وێبگە=Cloud.gouv.mc}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.econostrum.info/Monaco-remet-sur-le-tapis-le-projet-d-extension-en-mer_a9166.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306070020/http://www.econostrum.info/Monaco-remet-sur-le-tapis-le-projet-d-extension-en-mer_a9166.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 March 2012 |ڕێکەوتی سەردان=22 March 2012 |وێبگە=Econostrum.info}}</ref> [[پەڕگە:Moneghetti.JPG|چەپ|وێنۆک|چوارڕێیانی لامارک، لێ مۆنیگێتی]] [[پەڕگە:Monaco_satellite_map.png|چەپ|وێنۆک|دیمەنی مانگی دەستکردی مۆناکۆ، کە تیایدا سنووری نێوان فەڕەنسا و مۆناکۆ بە ڕەنگی زەرد نیشان دراوە.]] == دانیشتووان == بەپێی ئامارەکانی ساڵی [[٢٠١٤]] ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی مۆناکۆ ٣٨,٠٦٦ کەس بووە کە بە یەکێک لە کەم حەشیمەتترین وڵاتانی جیھان لە قەڵەم دەدرێت. ٣٨ لەسەدی دانیشتوانی ئەم وڵاتە لە شارەکان دەژین.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Countries in the world (ranked by ٢٠١٤ population)| ناونیشان = http://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/ |ڕێکەوتی سەردان= ‏١٥ی ئایاری ٢٠١٥ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی Worldometers |زمان = ئینگلیسی}} </ref> ==سەرچاوەکان== {{reflist}} {{دەوڵەتانی ئەورووپا}} {{پۆلی کۆمنز|Monaco}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|جوگرافیا|وڵاتەکان|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|شارەکان}} [[پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ئەورووپای ڕۆژاوا]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٢٩٧]] [[پۆل:مۆناکۆ]] [[پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی ئیتالی ئاخێو]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئەنجومەنی ئەورووپا]] [[پۆل:وڵاتانی فەڕەنسی زمان]] [[پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی]] e5rprgkv85zqlrxnt29vys7x8mfyd48 1613623 1613468 2026-07-30T22:52:52Z Kurd2021 40095 زیادکردنى کەم 1613623 wikitext text/x-wiki {{Coord|43|43|58|N|7|25|11|E|type:city(31000)|display=title}} {{داتابۆکس|وێنە=Flag of Monaco.svg}} '''مۆناکۆ'''، بە فەرمی میرنشینی مۆناکۆ، [[دەوڵەت شار|دەوڵەت شاێکى]] زۆر بچووکە لە [[ئەورووپای ڕۆژاوا]]. دەکەوێتە سەر رووبارى فەرەنسی، نیمچەدورگەیەکە کە لە باکوور، ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاواوە بە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] دەورەدراوە، و لە باشووریشەوە بە [[دەریای ناوین|دەریای ناوەڕاست]]؛ هەرێمی لیگووریای ئیتاڵی نزیکەی ١٥ کم (٩.٣ میل) دەکەوێتە ڕۆژهەڵاتییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.distanza.org/Ventimiglia/Principato%20di%20Monaco|سەردێڕ=Ventimiglia - Principato di Monaco |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190506080655/https://www.distanza.org/Ventimiglia/Principato%2520di%2520Monaco |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=www.distanza.org}}</ref> بە ژمارەی دانیشتووانی ٣٨,٤٢٣ کەس کە لە ڕووبەری ٢.٠٨ کم دووجا (٠.٨٠ میل دووجا) دەژین، مۆناکۆ دووەم بچووکترین دەوڵەتی سەروەرە لە جیهاندا، لە دوای شاری [[ڤاتیکان]]، و هەروەها چڕترین دانیشتووانی هەیە. کەمتر لە ١٠,٠٠٠ لە دانیشتووانەکەی هەڵگری ڕەگەزنامەی مۆناکۆن. هەرچەندە [[زمانی فەڕەنسی|زمانی فەرەنسی]] [[زمانی فەرمی|زمانی فەرمیی]] مۆناکۆیە، بەڵام [[زمانی ئیتاڵی|زمانەکانی ئیتاڵی]] و مۆناکۆیی بە شێوەیەکی بەرفراوان قسەیان پێدەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.monacostatistics.mc/Population-and-employment/Demography|سەردێڕ=IMSEE – Monegasque Institute of Statistics and Economic Studies |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201030095126/https://www.monacostatistics.mc/Population-and-employment/Demography |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=www.monacostatistics.mc}}</ref> مۆناکۆ لەژێر سیستەمێکى [[پاشایەتیی دەستووری]] بەڕێوەدەبرێت، کە شازادە ئەلبێرتی دووەم [[سەرۆکی دەوڵەت|سەرۆکی دەوڵەتە]]، و دەسەڵاتێکی سیاسیی بەرچاوی هەیە. [[سەرۆک وەزیران]]، کە سەرۆکی حکومەتە، دەتوانێت هاووڵاتییەکی مۆناکۆ یان فەرەنسی بێت؛ پاشا پێش دانانی سەرۆک وەزیران پرس بە حکومەتی فەرەنسا دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.gouv.mc/Actualites/Communique-de-la-Direction-des-Services-Judiciaires|سەردێڕ=Communiqué de la Direction des Services Judiciaires |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220217012051/https://www.gouv.mc/Actualites/Communique-de-la-Direction-des-Services-Judiciaires |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Government of Monaco |زمان=fr}}</ref> ئەندامە سەرەکییەکانی دەسەڵاتی دادوەری دادوەرە فەرەنسییە نێردراوەکانن. بنەماڵەی گریماڵدی، بە چەند پچڕانێکی کورتەوە، لە ساڵی ١٢٩٧ـەوە فەرمانڕەوایەتیی مۆناکۆیان کردووە.<ref>In fact [[François Grimaldi|Francesco Grimaldi]], who captured [[Monaco-Ville|the Rock]] on the night of 8 January 1297, was forced to flee Monaco only four years after the fabled raid, never to come back.</ref> سەروەریی دەوڵەتەکە بە فەرمی لەلایەن پەیماننامەی فرانکۆ-مۆناکۆیی ساڵی ١٨٦١ـەوە دانپێدانرا، و مۆناکۆ لە ساڵی ١٩٩٣ بووە ئەندامێکی تەواوەتی و خاوەن دەنگ لە [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]. سەرەڕای سەربەخۆیی مۆناکۆ و هەبوونی سیاسەتی دەرەوەی جیای خۆی، بەرگرییەکەی لە ئەستۆی فەرەنسادایە، بێجگە لە دوو یەکەی سەربازیی بچووک کە خۆی هەیەتی. مۆناکۆ بە یەکێک لە دەوڵەمەندترین و گرانترین شوێنەکانی جیهان دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.businessinsider.com/most-expensive-street-in-monaco-avenue-princesse-grace-2020-1|سەردێڕ=The 1.25-mile waterfront stretch in Monaco that used to be the world's most expensive street looks no different from the rest of the city — and it says a lot about Monaco's wealth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200112200105/https://www.businessinsider.com/most-expensive-street-in-monaco-avenue-princesse-grace-2020 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Business Insider]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://forbes.mc/article/monaco-is-the-most-expensive-place-to-buy-property-in-the-world|سەردێڕ=Monaco Is The Most Expensive Place To Buy Property In The World |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220529225530/https://forbes.mc/article/monaco-is-the-most-expensive-place-to-buy-property-in-the-world |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢}}</ref>گەشەسەندنی ئابوورییەکەی لە کۆتایی سەدەی نۆزدەهەمدا بە کردنەوەی یەکەم گازینۆی دەوڵەت، گازینۆی مۆنتی کارلۆ، و بەستنەوەی بە هێڵێکی شەمەندەفەرەوە بۆ پاریس گەشەی سەند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.montecarlolegend.com/monte-carlo-the-birth-of-a-legend/|سەردێڕ=Monte-Carlo: the birth of a legend |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131203050316/http://www.montecarlolegend.com/monte-carlo-the-birth-of-a-legend/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> کەشوهەوا مامناوەندەکەی، دیمەنە سروشتییەکان، و دامەزراوەکانی قومارکردن بەشداربوون لە دروستکردنی پێگەی خۆیدا وەک شوێنێکی گەشتیاری و سەنتەرێکی کات بەسەربردن بۆ دەوڵەمەندان. مۆناکۆ بووەتە سەنتەرێکی گەورەی بانکی و هەوڵی داوە ئابوورییەکەی فرەچەشن بکات بە ئاڕاستەی کەرتی خزمەتگوزاری و پیشەسازییە بچووکەکان کە بەهایەکی بەرزیان هەیە و ژینگە پیس ناکەن. مۆناکۆ بەهەشتێکی باجە؛ هیچ باجێکی لەسەر داهاتی کەسی نییە (بێجگە لە هاووڵاتیانی فەرەنسی) و باجی بازرگانیی نزمە. زیاتر لە ٣٠٪ی دانیشتووانەکەی ملیۆنێرن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Beck |یەکەم=Katie |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.bbc.com/worklife/article/20180206-the-country-running-out-of-space-for-its-millionaires|سەردێڕ=The country running out of space for its millionaires |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201109035623/https://www.bbc.com/worklife/article/20180206-the-country-running-out-of-space-for-its-millionaires |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=www.bbc.com}}</ref> و نرخی خانوبەرە لە ساڵی ٢٠١٨ گەیشتە ١٠٠,٠٠٠ یۆرۆ (١١٦,٣٧٤ دۆلار) بۆ هەر مەترێکی چوارگۆشە. مۆناکۆ ناوەندێکی جیهانییە بۆ [[پارە سپیکردنەوە]]، و لە حوزەیرانی ٢٠٢٤ هێزی ئەرکی کاری دارایی (FATF) مۆناکۆی خستە ژێر چاودێرییەکی توندترەوە بۆ بەرەنگاربوونەوەی سپیکردنەوەی پارە و پارەدارکردنی تیرۆر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Euractiv |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Monaco’s anti-money laundering system inadequate, risks name-and-shame |ناونیشان=https://www.euractiv.com/news/monacos-anti-money-laundering-system-inadequate-risks-name-and-shame/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=Euractiv |زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Monaco added to money laundering 'gray list' |ناونیشان=https://www.dw.com/en/monaco-added-to-money-laundering-gray-list/a-69507747 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=dw.com |زمان=en}}</ref> مۆناکۆ یەکێکە لەو ٤٦ دەوڵەتە ئەندامەی کە [[ئەنجومەنی ئەورووپا]] پێکدەهێنن. بەشێک نییە لە [[یەکێتیی ئەورووپا]] (EU)، بەڵام بەشداری لە هەندێک سیاسەتی یەکێتیی ئەورووپادا دەکات، لەوانەش گومرگ و کۆنترۆڵکردنی سنوورەکان. لە ڕێگەی پەیوەندییەکەی لەگەڵ فەرەنسا، مۆناکۆ [[یۆرۆ]] وەک تاکە دراوی خۆی بەکاردەهێنێت. مۆناکۆ لە ساڵی ٢٠٠٤ پەیوەندی بە ئەنجومەنی ئەورووپاوە کرد و ئەندامی ڕێکخراوی نێودەوڵەتیی فرانکۆفۆنییە (OIF). وڵاتەکە میوانداری پێشبڕکێی ساڵانەی ئۆتۆمبێل دەکات بە ناوی مۆناکۆ گراند پری، کە یەکێکە لە پێشبڕکێ ڕەسەنەکانی [[فۆرمولا یەک]]. میرنشینەکە خاوەنی یانەیەکى تۆپی پێیە بە بە ناوی ئەی ئێس مۆناکۆ، کە لە [[خولی فەڕەنسی|خولی فەرەنسیدا]] کێبڕکێ دەکات و چەندین جار بووەتە پاڵەوانی فەرەنسا، هەروەها یانەیەکى باسکەشی هەیە کە لە یۆرۆلیگدا یاری دەکات. مۆناکۆ سەنتەرێکی پاراستن و توێژینەوەی دەریاییە، کە نیشتیمانی یەکێک لە یەکەمین ژینگە دەریاییە پارێزراوەکانی جیهانە، و مۆزەخانەیەکی ئۆقیانووسناسی تێدایە، هەروەها تاقیگەکانی ژینگەی دەریاییی [[ئاژانسی نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی]] لێیە، کە تاکە تاقیگەی دەریاییە لە [[دەزگای نەتەوە یەکگرتووەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.latimes.com/environment/story/2020-02-13/an-interview-with-prince-albert-ii-of-monaco-on-the-state-of-the-planet|سەردێڕ=Monaco's Prince Albert II: Oceans are a 'family heritage,' with little time to save them |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200925235323/https://www.latimes.com/environment/story/2020-02-13/an-interview-with-prince-albert-ii-of-monaco-on-the-state-of-the-planet |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=Los Angeles Times}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.un.org/Depts/los/consultative_process/icp20presentations/Swarzenski.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210411083152/https://www.un.org/Depts/los/consultative_process/icp20presentations/Swarzenski.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.iaea.org/about/organizational-structure/department-of-nuclear-sciences-and-applications/division-of-iaea-marine-environment-laboratories|سەردێڕ=Division of IAEA Marine Environment Laboratories (NAML) |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.iaea.org |زمان=en}}</ref> == مێژوو == لە ساڵی ٢٠٠٢دا، پەیماننامەیەکی نوێ لەنێوان فەڕەنسا و مۆناکۆ مۆکرا و ئاماژە بەوە کرا کە ئەگەر هیچ میراتگرێک نەبێت بۆ بەردەوامکردنی بنەماڵەی گریمالدی، ئەوا ئەم میرییە هەر وەک دەوڵەتێکی سەربەخۆ دەمێنێتەوە و ناگەڕێتەوە ژێر دەسەڵاتی فەڕەنسا.بەرگریی سەربازیی مۆناکۆ هێشتا لە ئەستۆی فەڕەنسایە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.europe-cities.com/en/657/monaco/history/chronology/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130116210452/http://www.europe-cities.com/en/657/monaco/history/chronology/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 January 2013 |ڕێکەوتی سەردان=28 May 2012 |وێبگە=Europe-cities.com}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.theodora.com/wfbcurrent/monaco/monaco_military.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120510082859/http://www.theodora.com/wfbcurrent/monaco/monaco_military.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 May 2012 |ڕێکەوتی سەردان=28 May 2012 |وێبگە=Theodora.com}}</ref> لە ٣١ی ئاداری ٢٠٠٥دا، ڕەیننەری سێیەم، بەهۆی نەخۆشییەوە نەتوانی ئەرکەکانی جێبەجێ بکات، دەسەڵاتەکانی سپاردە دەستی تەنها کوڕ و میراتگری خۆی، ئەلبێرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.yourmonaco.com/royal |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120614130705/http://www.yourmonaco.com/royal |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 June 2012 |ڕێکەوتی سەردان=28 May 2012 |وێبگە=Yourmonaco.com}}</ref>شەش ڕۆژ دواتر کۆچی دوایی کرد، دوای ٥٦ ساڵ لەسەر تەختی فەرمانڕەوایی. پاش ئەوە، کوڕەکەی وەک ئەلبێرتی دووەم، میری فەرمانڕەوای مۆناکۆ، شوێنی گرتەوە. دوای ماوەیەکی ماتەمینی فەرمی، ئەلبێرتی دووەم لە ١٢ی تەممووزی ٢٠٠٥دا بە فەرمی تاجی میریی لەسەر نا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.palais.mc/monaco/palais-princier/english/h.s.h.-prince-albert-ii/biography/biography.391.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131115190516/http://www.palais.mc/monaco/palais-princier/english/h.s.h.-prince-albert-ii/biography/biography.391.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 November 2013 |ڕێکەوتی سەردان=28 May 2012 |وێبگە=Palais.mc}}</ref>، لە ڕێوڕەسمێکدا کە بە نوێژی پیرۆز لە کەنیسەی سانت نیکۆلاس دەستی پێکرد؛ هەمان شوێن کە باوکی سێ مانگ پێشتر لێ نێژرابوو لە ٢٧ی ئابی ٢٠١٥، ئەلبێرت دووەم داوای لێبوردنی کرد بۆ ڕۆڵی مۆناکۆ لە کاتی جەنگی جیهانی دووەمدا لە ئاسانکاری بۆ دیپۆرتکردنەوەی کۆی گشتی ٩٠ جولەکە و شەڕکەری بەرخۆدان، کە تەنها ٩ کەسیان ڕزگاریان بوو. ئەلبێرت لە مەراسیمێکدا کە تێیدا لە گۆڕستانی مۆناکۆ پەردە لەسەر مۆنۆمێنتی قوربانییەکان لادرا، وتی: "ئێمە کارە قەرەبوو نەکراوەکانمان ئەنجامدا لە ڕادەستکردنی ژن و پیاو و منداڵێک کە پەنایان بردبووە لای ئێمە بۆ ڕزگاربوون لەو گۆشەگیرییانەی لە فەرەنسا تووشی بوون. لە ناڕەحەتیدا، بە تایبەتی هاتبوون بۆ ئەوەی لەگەڵ ئێمە پەنا ببەن، پێیانوابوو بێلایەنی دەدۆزنەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥دا، مۆناکۆ بە یەکدەنگی پرۆژەیەکى پەسەند کرد کە فراوانکردنێکی سنوورداری کەمى وشکانى لە دەریا ئەنجام بدرێت، کە ئامانجی سەرەکیی ئەو پڕۆژەیە دابینکردنی خانووی زیاتر بۆ پێویستیی و دروستکردنی ناوچەیەکی سەوز یان پارک بوو.<ref name="rivieratimes.com">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.rivieratimes.com/index.php/monaco-article/items/monaco-land-reclamation-project-gets-green-light.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150904002030/http://www.rivieratimes.com/index.php/monaco-article/items/monaco-land-reclamation-project-gets-green-light.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 September 2015 |ڕێکەوتی سەردان=8 August 2015 |وێبگە=rivieratimes.com}}</ref> مۆناکۆ پێشتر لە ساڵی ٢٠٠٨دا بیرۆکەی ئەم فراوانکردنەوەیەی هەبوو، بەڵام پاشان لە جێبەجێکردنی پاشگەز بوویەوە.<ref name="rivieratimes.com" />بەپێی پلانەکە، نزیکەی ٦ هێکتار زەوی لە دەریا زیاد دەکرێت بۆ دروستکردنی کۆمەڵە بینایەکى نیشتەجێبوون، پارک، فرۆشگا و ئۆفیس، کە نرخێکی نزیکەی ١ ملیار [[یۆرۆ|یۆرۆیان]] هەیە.<ref name="thenational.ae">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Colin Randall |ڕێکەوت=23 May 2013 |ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/business/monaco-1-billion-reclamation-plan-for-luxury-homes-district-1.635181/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160925142503/http://www.thenational.ae/business/industry-insights/property/monaco-1-billion-reclamation-plan-for-luxury-homes-district |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=25 September 2016 |ڕێکەوتی سەردان=8 August 2015 |وێبگە=thenational.ae}}</ref>ئەم گەشەپێدانە لە تەنیشت ناوچەی لارڤۆتۆ دەبێت و هەروەها مارینایەکی تێدا دروست دەکرێت.<ref name="thenational.ae" />چوار پێشنیاری سەرەکی بۆ ئەم پڕۆژەیە هەبوو، و تێکەڵەی کۆتاییی بەکارهێنانی ناوچەکە لە ماوەی پێشچوونی گەشەپێدانەکەدا دیاری دەکرێت.ناوی قەزای نوێ بریتییە لە ئانس دو پۆرتێر . <ref name="mooringspot.com">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.mooringspot.com/anse-portier-marina-monaco-monte-carlo-new-berths |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150904002029/http://www.mooringspot.com/anse-portier-marina-monaco-monte-carlo-new-berths |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 September 2015 |ڕێکەوتی سەردان=8 August 2015 |وێبگە=mooringspot.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/jimdobson/2015/06/25/the-future-of-monaco-man-made-island-and-floating-formula-one-race-track/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171011022948/https://www.forbes.com/sites/jimdobson/2015/06/25/the-future-of-monaco-man-made-island-and-floating-formula-one-race-track/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 October 2017 |ڕێکەوتی سەردان=18 September 2017 |وێبگە=forbes.com}}</ref> لە ٢٩ی شوباتی ٢٠٢٠دا، مۆناکۆ یەکەم حاڵەتی تووشبوون بە [[نەخۆشیی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩|کۆڤید-١٩ی]] ڕاگەیاند، کە پیاوێک بوو لە سەنتەری نەخۆشخانەی پرینسس گرەیس خەوێندرا و دواتر گواسترایەوە بۆ نەخۆشخانەی زانکۆی نیس لە فەڕەنسا.<ref>{{cite tweet|user=GvtMonaco|author=Gouvernement Monaco|number=1233513588884676611|title=[#Coronavirus] Les autorités sanitaires de la Principauté ont été informées qu'une personne prise en charge dans la matinée et conduite au Centre Hospitalier Princesse Grace était positive au COVID 19.Son état de santé n'inspire pas d'inquiétude.|date=28 February 2020}}</ref><ref>{{cite web |last=Bulant |first=Jeanne |date=29 February 2020 |url=https://www.bfmtv.com/sante/coronavirus-un-premier-cas-de-contamination-detecte-a-monaco-et-transfere-au-chu-de-nice-1866392.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200229112259/https://www.bfmtv.com/sante/coronavirus-un-premier-cas-de-contamination-detecte-a-monaco-et-transfere-au-chu-de-nice-1866392.html |archive-date=29 February 2020 |access-date=29 February 2020 |website=BFMTV |language=fr |agency=Agence France-Presse |title=Coronavirus: un premier cas de contamination détecté à Monaco et transféré au CHU de Nice |url-status=live}}</ref> لە ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠دا، یەکەم مانگی دەستکردی مۆناکۆ، بە ناوی OSM-1 CICERO، لە گویانای فەڕەنسییەوە لە ڕێگەی موشەکی ڤێگاوە ڕەوانەی بۆشایی ئاسمان کرا. مانگە دەستکردەکە لە مۆناکۆ لەلایەن کۆمپانیای ئۆربیتاڵ سۆلوشنز مۆناکۆ دروست کرابوو.<ref>{{Cite web |last=Bongiovanni |first=Francesco M. |date=5 September 2020 |url=https://www.orbitalsolutions.mc/post/historical-launch-on-sept-2nd-2020-the-first-satellite-from-monaco-is-now-orbiting-the-earth |archive-url=https://web.archive.org/web/20201024003753/https://www.orbitalsolutions.mc/post/historical-launch-on-sept-2nd-2020-the-first-satellite-from-monaco-is-now-orbiting-the-earth |archive-date=24 October 2020 |access-date=13 October 2020 |website=Orbital Solutions |title=Historical launch on Sept. 2nd, 2020: The first satellite from Monaco is now orbiting the earth |url-status=live}}</ref> لە ٢٨ی ئاداری ٢٠٢٦دا، [[پاپا لیۆی چواردەیەم]] سەردانی مۆناکۆی کرد. سەردانەکە بەشێک بوو لە پەیوەندییە بەردەوام و سەدان ساڵەکانی نێوان بنەماڵەی گریمالدی، کە لە ساڵی ١٢٩٧ەوە فەرمانڕەوایەتیی مۆناکۆ دەکەن، لەگەڵ جێنشینەکانی [[پاپا]]. هەروەها بەپێی نووسینگەی ڕۆژنامەوانیی کۆشکی شازادە، ئامانج لێی بەهێزکردنی پەیوەندییە دیپلۆماسییە دێرین و پڕ لە متمانەکانی نێوان بچووکترین دوو دەوڵەتی جیهان بوو.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-02/church-in-monaco-awaits-pope-leo-with-joy.html |access-date=2026-07-29 |website=www.vaticannews.va |language=en |title=Church in Monaco awaits Pope Leo with joy - Vatican News}}</ref> == جوگرافیا == مۆناکۆ [[دەوڵەت شار|دەوڵەتە شارێکى]] سەربەخۆیە، لە پێنج ناوچە و دە گەڕەک پێکدێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://monaco.me/monaco/monaco-districts/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120322150014/http://monaco.me/monaco/monaco-districts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 March 2012 |ڕێکەوتی سەردان=22 March 2012 |وێبگە=Monaco.me}}</ref> دەکەوێتە سەر رووبارى فەڕەنسی لە [[ئەورووپای ڕۆژاوا]]. لە سێ لاوە هاوسنوورە لەگەڵ بەشی ئالپ ماریتیمی فەڕەنسا، و لە لایەکەی تریشەوە هاوسنوورە لەگەڵ [[دەریای ناوین]]. چەقی وڵاتەکە نزیکەی ١٦ کیلۆمەتر (٩.٩ میل) لە [[ئیتاڵیا|ئیتاڵیاوە]] دوورە و تەنها ١٣ کیلۆمەتر (٨.١ میل) دەکەوێتە باکووری ڕۆژهەڵاتی شاری [[نیس|نیسەوە]].<ref name="cia">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211230233800/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 December 2021 |ڕێکەوتی سەردان=22 March 2012 |وێبگە=The World Factbook}}</ref> ڕووبەرەکەی ٢.١ کیلۆمەتر دووجایە (٠.٨١ میل چوارگۆشە)، یان ٢٠٨ هێکتار و ژمارەی دانیشتووانەکەی ٣٨,٤٠٠ کەسە،<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Monaco |first=Government of |ناونیشان=http://www.monacostatistics.mc/IMSEE/Publications/monaco-statistics-pocket |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304130422/http://www.monacostatistics.mc/IMSEE/Publications/monaco-statistics-pocket |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 March 2016 |ڕێکەوتی سەردان=30 March 2017 |وێبگە=Monacostatistics.mc}}</ref> ئەمەش وایکردووە مۆناکۆ ببێتە دووەم بچووکترین و چڕترین وڵات لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە لە جیهاندا. <ref name="cia2">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211230233800/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 December 2021 |ڕێکەوتی سەردان=22 March 2012 |وێبگە=The World Factbook}}</ref>وڵاتەکە تەنها ٥.٤٧ کیلۆمەتر (٣.٤٠ میل) سنووری وشکانی هەیە<ref name="auto" />درێژی کەناراوەکانی ٣.٨٣ کیلۆمەتر (٢.٣٨ میل)ە، پانتاییە دەریاییەکەی تا ٢٢.٢ کیلۆمەتر (١٣.٨ میل) درێژ دەبێتەوە، و پانییەکەیشی لە نێوان ١,٧٠٠ بۆ ٣٤٩ مەتر (٥,٥٧٧ بۆ ١,١٤٥ پێ) گۆڕانکاری بەسەردا دێت.<ref name="about">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://mapofeurope.com/monaco/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140911223740/http://mapofeurope.com/monaco/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 September 2014 |ڕێکەوتی سەردان=11 September 2014 |وێبگە=mapofeurope.com}}</ref><ref name="visitmonaco">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://visitmonaco.com/us/About-Monaco/Geography/Monaco%27s-Areas |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130116210456/http://visitmonaco.com/us/About-Monaco/Geography/Monaco%27s-Areas |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 January 2013 |ڕێکەوتی سەردان=12 March 2013 |وێبگە=Visitmonaco.com}}</ref> [[بەردی کلس]] بەردێکی بنچینەیی بەرچاوە کە لە ناوچەکەدا شێوەی کارستی وەرگرتووە. ئەم بەردە ئەشکەوتی ئۆبزێرڤاتوار لەخۆدەگرێت، کە لە ساڵی ١٩٤٦ـەوە بەڕووی خەڵکدا کراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mindat.org/loc-263819.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240515035613/https://www.mindat.org/loc-263819.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 May 2024 |وێبگە=Mindat.org}}</ref> بەرزترین خاڵی وڵاتەکە دەکەوێتە دەروازەی باڵەخانەی نیشتەجێبوونی پاتیۆ پاڵاس لەسەر شەقامی شێمان دێ ڕێڤوار گەڕەکی ژاردان ئیگزۆتیک لە شەقامی موایەن کۆرنیش، بە بەرزی ١٦٤.٤ مەتر (٥٣٩ پێ) لە سەروو ئاستی ڕووی دەریاوە.<ref>''Highest point at ground level (Access to Patio Palace on D6007)'' {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.gouv.mc/content/download/175997/2030403/file/monaco%20statistics%20pocket%202014.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141217010344/http://www.gouv.mc/content/download/175997/2030403/file/monaco%20statistics%20pocket%202014.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=17 December 2014 |ڕێکەوتی سەردان=30 March 2015}}</ref> نزمترین خاڵی وڵاتەکەش دەریای ناوەڕاستە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/highlow.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110824111026/http://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/highlow.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=24 August 2011 |ڕێکەوتی سەردان=6 September 2012 |وێبگە=Worldatlas.com}}</ref> بە کردنەوەی پڕۆژەی لێ پۆرتیێ لە ساڵی ٢٠٢٤دا، ڕووبەری گشتیی مۆناکۆ زیادی کرد بۆ ٢.٠٨ کیلۆمەتر دووجا (٠.٨٠ میل چوارگۆشە) یان ٢٠٨ هێکتار (٥١٠ ئەکر)؛ لە دوای ئەوەشەوە، پلانە نوێیەکان پەسەند کران بۆ فراوانکردنی ناوچەی فۆنڤیێی بە ڕووبەری ٠.٠٨ کیلۆمەتر دووجا (٠.٠٣١ میل چوارگۆشە) یان ٨ هێکتار (٢٠ ئەکر)، لە ڕێگەی دروستکردنی زەوی لەسەر دەریای ناوەڕاست. پڕۆژەکانی وەرگرتنی زەوی لە دەریا، فراوانکردنی ناوچەی فۆنڤیێی لەخۆدەگرێت. دوو بەندەر لە مۆناکۆدا هەن، بەندەری هێرکول (Port Hercules) و بەندەری فۆنڤیێی. بەندەرێکی فەڕەنسیی دراوسێ هەیە بە ناوی کاپ دای (Cap d'Ail) کە نزیکە لە مۆناکۆوە. تاکە سەرچاوەی سروشتیی مۆناکۆ ماسیگرتنە؛ بەو پێیەی نزیکەی تەواوی وڵاتەکە ناوچەیەکی شارنشینییە، مۆناکۆ بێبەشە لە هەر جۆرە پیشەسازییەکی کشتوکاڵیی بازرگانی.<ref name="Recensement2">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://cloud.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/e89a6190e96cbd1fc1256f7f005dbe6e/64a1643c86f9f661c12575ae004cc473/$FILE/ATTW9ZI8/Recensement2008_p8-9.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/67zk5DtcP?url=http://cloud.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/e89a6190e96cbd1fc1256f7f005dbe6e/64a1643c86f9f661c12575ae004cc473/$FILE/ATTW9ZI8/Recensement2008_p8-9.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 May 2012 |ڕێکەوتی سەردان=28 May 2012}}</ref><ref name="Extension">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Robert BOUHNIK |ڕێکەوت=19 October 2010 |ناونیشان=http://cloud.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/1ddf179c1910b5fbc1256fc60036dcc6gb?OpenDocument&Count=10000&InfoChap=%20Files%20and%20Reports&InfoSujet=2002%20Archives%20-%20Extension%20of%20%22La%20Condamine%20Port%22&6Gb |ڕێکەوتی سەردان=22 March 2012 |وێبگە=Cloud.gouv.mc}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.econostrum.info/Monaco-remet-sur-le-tapis-le-projet-d-extension-en-mer_a9166.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306070020/http://www.econostrum.info/Monaco-remet-sur-le-tapis-le-projet-d-extension-en-mer_a9166.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 March 2012 |ڕێکەوتی سەردان=22 March 2012 |وێبگە=Econostrum.info}}</ref> === ئاو وھەوا === مۆناکۆ خاوەنی ئاووهەوایەکی ھاوینەى دەریای ناوەراستە ، لەگەڵ ئاووهەوای نیمچە-خوولگەییی شێداردا. لە ئەنجامدا، هاوینێکی گەرم و وشک زستانێکی مامناوەند و باراناوی ھەیە. بە شێوەیەکی گشتی، پلەکانی گەرما لەم وەرزەدا بۆ خوار ٢٠ پلەی سەدی دانابەزن. لە زستاندا، شەختە و بەفربارین زۆر دەگمەنن و بە شێوەیەکی گشتی هەر دە ساڵ جارێک یان دوو جار ڕوودەدەن. لە ٢٧ی شوباتی ٢٠١٨دا، بەفر لە هەریەک لە مۆناکۆ و مۆنتی کارلۆ باری.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.worldtravelguide.net/monaco/weather-climate-geography |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120821004256/http://www.worldtravelguide.net/monaco/weather-climate-geography |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=21 August 2012 |ڕێکەوتی سەردان=6 September 2012}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=19 December 2009 |ناونیشان=http://www.montecarlodailyphoto.com/2009/12/snow-in-casino-square.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130116210455/http://www.montecarlodailyphoto.com/2009/12/snow-in-casino-square.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 January 2013 |ڕێکەوتی سەردان=6 September 2012}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.visitmonaco.com/us/About-Monaco/Weather |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120616130146/http://www.visitmonaco.com/us/About-Monaco/Weather |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 June 2012 |ڕێکەوتی سەردان=6 September 2012}}</ref> [[پەڕگە:Moneghetti.JPG|چەپ|وێنۆک|چوارڕێیانی لامارک، لێ مۆنیگێتی]] [[پەڕگە:Monaco_satellite_map.png|چەپ|وێنۆک|دیمەنی مانگی دەستکردی مۆناکۆ، کە تیایدا سنووری نێوان فەڕەنسا و مۆناکۆ بە ڕەنگی زەرد نیشان دراوە.]] == دانیشتووان == بەپێی ئامارەکانی ساڵی [[٢٠١٤]] ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی مۆناکۆ ٣٨,٠٦٦ کەس بووە کە بە یەکێک لە کەم حەشیمەتترین وڵاتانی جیھان لە قەڵەم دەدرێت. ٣٨ لەسەدی دانیشتوانی ئەم وڵاتە لە شارەکان دەژین.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Countries in the world (ranked by ٢٠١٤ population)| ناونیشان = http://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/ |ڕێکەوتی سەردان= ‏١٥ی ئایاری ٢٠١٥ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی Worldometers |زمان = ئینگلیسی}} </ref> ==سەرچاوەکان== {{reflist}} {{دەوڵەتانی ئەورووپا}} {{پۆلی کۆمنز|Monaco}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|جوگرافیا|وڵاتەکان|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|شارەکان}} [[پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ئەورووپای ڕۆژاوا]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٢٩٧]] [[پۆل:مۆناکۆ]] [[پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی ئیتالی ئاخێو]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئەنجومەنی ئەورووپا]] [[پۆل:وڵاتانی فەڕەنسی زمان]] [[پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی]] 8gvjg93tj84ioa3abjz03sy9wf589zh 1613659 1613623 2026-07-31T06:00:00Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1613659 wikitext text/x-wiki {{Coord|43|43|58|N|7|25|11|E|type:city(31000)|display=title}} {{داتابۆکس|وێنە=Flag of Monaco.svg}} '''مۆناکۆ'''، بە فەرمی میرنشینی مۆناکۆ، [[دەوڵەت شار|دەوڵەت شاێکى]] زۆر بچووکە لە [[ئەورووپای ڕۆژاوا]]. دەکەوێتە سەر رووبارى فەرەنسی، نیمچەدورگەیەکە کە لە باکوور، ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاواوە بە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] دەورەدراوە، و لە باشووریشەوە بە [[دەریای ناوین|دەریای ناوەڕاست]]؛ هەرێمی لیگووریای ئیتاڵی نزیکەی ١٥ کم (٩.٣ میل) دەکەوێتە ڕۆژهەڵاتییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.distanza.org/Ventimiglia/Principato%20di%20Monaco|سەردێڕ=Ventimiglia - Principato di Monaco |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190506080655/https://www.distanza.org/Ventimiglia/Principato%2520di%2520Monaco |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=www.distanza.org}}</ref> بە ژمارەی دانیشتووانی ٣٨,٤٢٣ کەس کە لە ڕووبەری ٢.٠٨ کم دووجا (٠.٨٠ میل دووجا) دەژین، مۆناکۆ دووەم بچووکترین دەوڵەتی سەروەرە لە جیهاندا، لە دوای شاری [[ڤاتیکان]]، و هەروەها چڕترین دانیشتووانی هەیە. کەمتر لە ١٠,٠٠٠ لە دانیشتووانەکەی هەڵگری ڕەگەزنامەی مۆناکۆن. هەرچەندە [[زمانی فەڕەنسی|زمانی فەرەنسی]] [[زمانی فەرمی|زمانی فەرمیی]] مۆناکۆیە، بەڵام [[زمانی ئیتاڵی|زمانەکانی ئیتاڵی]] و مۆناکۆیی بە شێوەیەکی بەرفراوان قسەیان پێدەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.monacostatistics.mc/Population-and-employment/Demography|سەردێڕ=IMSEE – Monegasque Institute of Statistics and Economic Studies |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201030095126/https://www.monacostatistics.mc/Population-and-employment/Demography |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=www.monacostatistics.mc}}</ref> مۆناکۆ لەژێر سیستەمێکى [[پاشایەتیی دەستووری]] بەڕێوەدەبرێت، کە شازادە ئەلبێرتی دووەم [[سەرۆکی دەوڵەت|سەرۆکی دەوڵەتە]]، و دەسەڵاتێکی سیاسیی بەرچاوی هەیە. [[سەرۆک وەزیران]]، کە سەرۆکی حکومەتە، دەتوانێت هاووڵاتییەکی مۆناکۆ یان فەرەنسی بێت؛ پاشا پێش دانانی سەرۆک وەزیران پرس بە حکومەتی فەرەنسا دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.gouv.mc/Actualites/Communique-de-la-Direction-des-Services-Judiciaires|سەردێڕ=Communiqué de la Direction des Services Judiciaires |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220217012051/https://www.gouv.mc/Actualites/Communique-de-la-Direction-des-Services-Judiciaires |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Government of Monaco |زمان=fr}}</ref> ئەندامە سەرەکییەکانی دەسەڵاتی دادوەری دادوەرە فەرەنسییە نێردراوەکانن. بنەماڵەی گریماڵدی، بە چەند پچڕانێکی کورتەوە، لە ساڵی ١٢٩٧ـەوە فەرمانڕەوایەتیی مۆناکۆیان کردووە.<ref>In fact [[François Grimaldi|Francesco Grimaldi]], who captured [[Monaco-Ville|the Rock]] on the night of 8 January 1297, was forced to flee Monaco only four years after the fabled raid, never to come back.</ref> سەروەریی دەوڵەتەکە بە فەرمی لەلایەن پەیماننامەی فرانکۆ-مۆناکۆیی ساڵی ١٨٦١ـەوە دانپێدانرا، و مۆناکۆ لە ساڵی ١٩٩٣ بووە ئەندامێکی تەواوەتی و خاوەن دەنگ لە [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]. سەرەڕای سەربەخۆیی مۆناکۆ و هەبوونی سیاسەتی دەرەوەی جیای خۆی، بەرگرییەکەی لە ئەستۆی فەرەنسادایە، بێجگە لە دوو یەکەی سەربازیی بچووک کە خۆی هەیەتی. مۆناکۆ بە یەکێک لە دەوڵەمەندترین و گرانترین شوێنەکانی جیهان دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.businessinsider.com/most-expensive-street-in-monaco-avenue-princesse-grace-2020-1|سەردێڕ=The 1.25-mile waterfront stretch in Monaco that used to be the world's most expensive street looks no different from the rest of the city — and it says a lot about Monaco's wealth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200112200105/https://www.businessinsider.com/most-expensive-street-in-monaco-avenue-princesse-grace-2020 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Business Insider]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://forbes.mc/article/monaco-is-the-most-expensive-place-to-buy-property-in-the-world|سەردێڕ=Monaco Is The Most Expensive Place To Buy Property In The World |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220529225530/https://forbes.mc/article/monaco-is-the-most-expensive-place-to-buy-property-in-the-world |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢}}</ref>گەشەسەندنی ئابوورییەکەی لە کۆتایی سەدەی نۆزدەهەمدا بە کردنەوەی یەکەم گازینۆی دەوڵەت، گازینۆی مۆنتی کارلۆ، و بەستنەوەی بە هێڵێکی شەمەندەفەرەوە بۆ پاریس گەشەی سەند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.montecarlolegend.com/monte-carlo-the-birth-of-a-legend/|سەردێڕ=Monte-Carlo: the birth of a legend |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131203050316/http://www.montecarlolegend.com/monte-carlo-the-birth-of-a-legend/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> کەشوهەوا مامناوەندەکەی، دیمەنە سروشتییەکان، و دامەزراوەکانی قومارکردن بەشداربوون لە دروستکردنی پێگەی خۆیدا وەک شوێنێکی گەشتیاری و سەنتەرێکی کات بەسەربردن بۆ دەوڵەمەندان. مۆناکۆ بووەتە سەنتەرێکی گەورەی بانکی و هەوڵی داوە ئابوورییەکەی فرەچەشن بکات بە ئاڕاستەی کەرتی خزمەتگوزاری و پیشەسازییە بچووکەکان کە بەهایەکی بەرزیان هەیە و ژینگە پیس ناکەن. مۆناکۆ بەهەشتێکی باجە؛ هیچ باجێکی لەسەر داهاتی کەسی نییە (بێجگە لە هاووڵاتیانی فەرەنسی) و باجی بازرگانیی نزمە. زیاتر لە ٣٠٪ی دانیشتووانەکەی ملیۆنێرن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Beck |یەکەم=Katie |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.bbc.com/worklife/article/20180206-the-country-running-out-of-space-for-its-millionaires|سەردێڕ=The country running out of space for its millionaires |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201109035623/https://www.bbc.com/worklife/article/20180206-the-country-running-out-of-space-for-its-millionaires |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=www.bbc.com}}</ref> و نرخی خانوبەرە لە ساڵی ٢٠١٨ گەیشتە ١٠٠,٠٠٠ یۆرۆ (١١٦,٣٧٤ دۆلار) بۆ هەر مەترێکی چوارگۆشە. مۆناکۆ ناوەندێکی جیهانییە بۆ [[پارە سپیکردنەوە]]، و لە حوزەیرانی ٢٠٢٤ هێزی ئەرکی کاری دارایی (FATF) مۆناکۆی خستە ژێر چاودێرییەکی توندترەوە بۆ بەرەنگاربوونەوەی سپیکردنەوەی پارە و پارەدارکردنی تیرۆر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Euractiv |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Monaco’s anti-money laundering system inadequate, risks name-and-shame |ناونیشان=https://www.euractiv.com/news/monacos-anti-money-laundering-system-inadequate-risks-name-and-shame/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=Euractiv |زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Monaco added to money laundering 'gray list' |ناونیشان=https://www.dw.com/en/monaco-added-to-money-laundering-gray-list/a-69507747 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=dw.com |زمان=en}}</ref> مۆناکۆ یەکێکە لەو ٤٦ دەوڵەتە ئەندامەی کە [[ئەنجومەنی ئەورووپا]] پێکدەهێنن. بەشێک نییە لە [[یەکێتیی ئەورووپا]] (EU)، بەڵام بەشداری لە هەندێک سیاسەتی یەکێتیی ئەورووپادا دەکات، لەوانەش گومرگ و کۆنترۆڵکردنی سنوورەکان. لە ڕێگەی پەیوەندییەکەی لەگەڵ فەرەنسا، مۆناکۆ [[یۆرۆ]] وەک تاکە دراوی خۆی بەکاردەهێنێت. مۆناکۆ لە ساڵی ٢٠٠٤ پەیوەندی بە ئەنجومەنی ئەورووپاوە کرد و ئەندامی ڕێکخراوی نێودەوڵەتیی فرانکۆفۆنییە (OIF). وڵاتەکە میوانداری پێشبڕکێی ساڵانەی ئۆتۆمبێل دەکات بە ناوی مۆناکۆ گراند پری، کە یەکێکە لە پێشبڕکێ ڕەسەنەکانی [[فۆرمولا یەک]]. میرنشینەکە خاوەنی یانەیەکى تۆپی پێیە بە بە ناوی ئەی ئێس مۆناکۆ، کە لە [[خولی فەڕەنسی|خولی فەرەنسیدا]] کێبڕکێ دەکات و چەندین جار بووەتە پاڵەوانی فەرەنسا، هەروەها یانەیەکى باسکەشی هەیە کە لە یۆرۆلیگدا یاری دەکات. مۆناکۆ سەنتەرێکی پاراستن و توێژینەوەی دەریاییە، کە نیشتیمانی یەکێک لە یەکەمین ژینگە دەریاییە پارێزراوەکانی جیهانە، و مۆزەخانەیەکی ئۆقیانووسناسی تێدایە، هەروەها تاقیگەکانی ژینگەی دەریاییی [[ئاژانسی نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی]] لێیە، کە تاکە تاقیگەی دەریاییە لە [[دەزگای نەتەوە یەکگرتووەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.latimes.com/environment/story/2020-02-13/an-interview-with-prince-albert-ii-of-monaco-on-the-state-of-the-planet|سەردێڕ=Monaco's Prince Albert II: Oceans are a 'family heritage,' with little time to save them |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200925235323/https://www.latimes.com/environment/story/2020-02-13/an-interview-with-prince-albert-ii-of-monaco-on-the-state-of-the-planet |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=Los Angeles Times}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.un.org/Depts/los/consultative_process/icp20presentations/Swarzenski.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210411083152/https://www.un.org/Depts/los/consultative_process/icp20presentations/Swarzenski.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.iaea.org/about/organizational-structure/department-of-nuclear-sciences-and-applications/division-of-iaea-marine-environment-laboratories|سەردێڕ=Division of IAEA Marine Environment Laboratories (NAML) |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.iaea.org |زمان=en}}</ref> == مێژوو == لە ساڵی ٢٠٠٢دا، پەیماننامەیەکی نوێ لەنێوان فەڕەنسا و مۆناکۆ مۆکرا و ئاماژە بەوە کرا کە ئەگەر هیچ میراتگرێک نەبێت بۆ بەردەوامکردنی بنەماڵەی گریمالدی، ئەوا ئەم میرییە هەر وەک دەوڵەتێکی سەربەخۆ دەمێنێتەوە و ناگەڕێتەوە ژێر دەسەڵاتی فەڕەنسا.بەرگریی سەربازیی مۆناکۆ هێشتا لە ئەستۆی فەڕەنسایە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.europe-cities.com/en/657/monaco/history/chronology/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130116210452/http://www.europe-cities.com/en/657/monaco/history/chronology/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 January 2013 |ڕێکەوتی سەردان=28 May 2012 |وێبگە=Europe-cities.com}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.theodora.com/wfbcurrent/monaco/monaco_military.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120510082859/http://www.theodora.com/wfbcurrent/monaco/monaco_military.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 May 2012 |ڕێکەوتی سەردان=28 May 2012 |وێبگە=Theodora.com}}</ref> لە ٣١ی ئاداری ٢٠٠٥دا، ڕەیننەری سێیەم، بەهۆی نەخۆشییەوە نەتوانی ئەرکەکانی جێبەجێ بکات، دەسەڵاتەکانی سپاردە دەستی تەنها کوڕ و میراتگری خۆی، ئەلبێرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.yourmonaco.com/royal |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120614130705/http://www.yourmonaco.com/royal |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 June 2012 |ڕێکەوتی سەردان=28 May 2012 |وێبگە=Yourmonaco.com}}</ref>شەش ڕۆژ دواتر کۆچی دوایی کرد، دوای ٥٦ ساڵ لەسەر تەختی فەرمانڕەوایی. پاش ئەوە، کوڕەکەی وەک ئەلبێرتی دووەم، میری فەرمانڕەوای مۆناکۆ، شوێنی گرتەوە. دوای ماوەیەکی ماتەمینی فەرمی، ئەلبێرتی دووەم لە ١٢ی تەممووزی ٢٠٠٥دا بە فەرمی تاجی میریی لەسەر نا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.palais.mc/monaco/palais-princier/english/h.s.h.-prince-albert-ii/biography/biography.391.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131115190516/http://www.palais.mc/monaco/palais-princier/english/h.s.h.-prince-albert-ii/biography/biography.391.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 November 2013 |ڕێکەوتی سەردان=28 May 2012 |وێبگە=Palais.mc}}</ref>، لە ڕێوڕەسمێکدا کە بە نوێژی پیرۆز لە کەنیسەی سانت نیکۆلاس دەستی پێکرد؛ هەمان شوێن کە باوکی سێ مانگ پێشتر لێ نێژرابوو لە ٢٧ی ئابی ٢٠١٥، ئەلبێرت دووەم داوای لێبوردنی کرد بۆ ڕۆڵی مۆناکۆ لە کاتی جەنگی جیهانی دووەمدا لە ئاسانکاری بۆ دیپۆرتکردنەوەی کۆی گشتی ٩٠ جولەکە و شەڕکەری بەرخۆدان، کە تەنها ٩ کەسیان ڕزگاریان بوو. ئەلبێرت لە مەراسیمێکدا کە تێیدا لە گۆڕستانی مۆناکۆ پەردە لەسەر مۆنۆمێنتی قوربانییەکان لادرا، وتی: "ئێمە کارە قەرەبوو نەکراوەکانمان ئەنجامدا لە ڕادەستکردنی ژن و پیاو و منداڵێک کە پەنایان بردبووە لای ئێمە بۆ ڕزگاربوون لەو گۆشەگیرییانەی لە فەرەنسا تووشی بوون. لە ناڕەحەتیدا، بە تایبەتی هاتبوون بۆ ئەوەی لەگەڵ ئێمە پەنا ببەن، پێیانوابوو بێلایەنی دەدۆزنەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥دا، مۆناکۆ بە یەکدەنگی پرۆژەیەکى پەسەند کرد کە فراوانکردنێکی سنوورداری کەمى وشکانى لە دەریا ئەنجام بدرێت، کە ئامانجی سەرەکیی ئەو پڕۆژەیە دابینکردنی خانووی زیاتر بۆ پێویستیی و دروستکردنی ناوچەیەکی سەوز یان پارک بوو.<ref name="rivieratimes.com">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.rivieratimes.com/index.php/monaco-article/items/monaco-land-reclamation-project-gets-green-light.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150904002030/http://www.rivieratimes.com/index.php/monaco-article/items/monaco-land-reclamation-project-gets-green-light.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 September 2015 |ڕێکەوتی سەردان=8 August 2015 |وێبگە=rivieratimes.com}}</ref> مۆناکۆ پێشتر لە ساڵی ٢٠٠٨دا بیرۆکەی ئەم فراوانکردنەوەیەی هەبوو، بەڵام پاشان لە جێبەجێکردنی پاشگەز بوویەوە.<ref name="rivieratimes.com" />بەپێی پلانەکە، نزیکەی ٦ هێکتار زەوی لە دەریا زیاد دەکرێت بۆ دروستکردنی کۆمەڵە بینایەکى نیشتەجێبوون، پارک، فرۆشگا و ئۆفیس، کە نرخێکی نزیکەی ١ ملیار [[یۆرۆ|یۆرۆیان]] هەیە.<ref name="thenational.ae">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Colin Randall |ڕێکەوت=23 May 2013 |ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/business/monaco-1-billion-reclamation-plan-for-luxury-homes-district-1.635181/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160925142503/http://www.thenational.ae/business/industry-insights/property/monaco-1-billion-reclamation-plan-for-luxury-homes-district |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=25 September 2016 |ڕێکەوتی سەردان=8 August 2015 |وێبگە=thenational.ae}}</ref>ئەم گەشەپێدانە لە تەنیشت ناوچەی لارڤۆتۆ دەبێت و هەروەها مارینایەکی تێدا دروست دەکرێت.<ref name="thenational.ae" />چوار پێشنیاری سەرەکی بۆ ئەم پڕۆژەیە هەبوو، و تێکەڵەی کۆتاییی بەکارهێنانی ناوچەکە لە ماوەی پێشچوونی گەشەپێدانەکەدا دیاری دەکرێت.ناوی قەزای نوێ بریتییە لە ئانس دو پۆرتێر . <ref name="mooringspot.com">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.mooringspot.com/anse-portier-marina-monaco-monte-carlo-new-berths |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150904002029/http://www.mooringspot.com/anse-portier-marina-monaco-monte-carlo-new-berths |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 September 2015 |ڕێکەوتی سەردان=8 August 2015 |وێبگە=mooringspot.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/jimdobson/2015/06/25/the-future-of-monaco-man-made-island-and-floating-formula-one-race-track/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171011022948/https://www.forbes.com/sites/jimdobson/2015/06/25/the-future-of-monaco-man-made-island-and-floating-formula-one-race-track/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 October 2017 |ڕێکەوتی سەردان=18 September 2017 |وێبگە=forbes.com}}</ref> لە ٢٩ی شوباتی ٢٠٢٠دا، مۆناکۆ یەکەم حاڵەتی تووشبوون بە [[نەخۆشیی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩|کۆڤید-١٩ی]] ڕاگەیاند، کە پیاوێک بوو لە سەنتەری نەخۆشخانەی پرینسس گرەیس خەوێندرا و دواتر گواسترایەوە بۆ نەخۆشخانەی زانکۆی نیس لە فەڕەنسا.<ref>{{cite tweet|user=GvtMonaco|author=Gouvernement Monaco|number=1233513588884676611|title=[#Coronavirus] Les autorités sanitaires de la Principauté ont été informées qu'une personne prise en charge dans la matinée et conduite au Centre Hospitalier Princesse Grace était positive au COVID 19.Son état de santé n'inspire pas d'inquiétude.|date=28 February 2020}}</ref><ref>{{cite web |last=Bulant |first=Jeanne |date=29 February 2020 |url=https://www.bfmtv.com/sante/coronavirus-un-premier-cas-de-contamination-detecte-a-monaco-et-transfere-au-chu-de-nice-1866392.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200229112259/https://www.bfmtv.com/sante/coronavirus-un-premier-cas-de-contamination-detecte-a-monaco-et-transfere-au-chu-de-nice-1866392.html |archive-date=29 February 2020 |access-date=29 February 2020 |website=BFMTV |language=fr |agency=Agence France-Presse |title=Coronavirus: un premier cas de contamination détecté à Monaco et transféré au CHU de Nice |url-status=live}}</ref> لە ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠دا، یەکەم مانگی دەستکردی مۆناکۆ، بە ناوی OSM-1 CICERO، لە گویانای فەڕەنسییەوە لە ڕێگەی موشەکی ڤێگاوە ڕەوانەی بۆشایی ئاسمان کرا. مانگە دەستکردەکە لە مۆناکۆ لەلایەن کۆمپانیای ئۆربیتاڵ سۆلوشنز مۆناکۆ دروست کرابوو.<ref>{{Cite web |last=Bongiovanni |first=Francesco M. |date=5 September 2020 |url=https://www.orbitalsolutions.mc/post/historical-launch-on-sept-2nd-2020-the-first-satellite-from-monaco-is-now-orbiting-the-earth |archive-url=https://web.archive.org/web/20201024003753/https://www.orbitalsolutions.mc/post/historical-launch-on-sept-2nd-2020-the-first-satellite-from-monaco-is-now-orbiting-the-earth |archive-date=24 October 2020 |access-date=13 October 2020 |website=Orbital Solutions |title=Historical launch on Sept. 2nd, 2020: The first satellite from Monaco is now orbiting the earth |url-status=live}}</ref> لە ٢٨ی ئاداری ٢٠٢٦دا، [[پاپا لیۆی چواردەیەم]] سەردانی مۆناکۆی کرد. سەردانەکە بەشێک بوو لە پەیوەندییە بەردەوام و سەدان ساڵەکانی نێوان بنەماڵەی گریمالدی، کە لە ساڵی ١٢٩٧ەوە فەرمانڕەوایەتیی مۆناکۆ دەکەن، لەگەڵ جێنشینەکانی [[پاپا]]. هەروەها بەپێی نووسینگەی ڕۆژنامەوانیی کۆشکی شازادە، ئامانج لێی بەهێزکردنی پەیوەندییە دیپلۆماسییە دێرین و پڕ لە متمانەکانی نێوان بچووکترین دوو دەوڵەتی جیهان بوو.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-02/church-in-monaco-awaits-pope-leo-with-joy.html |access-date=2026-07-29 |website=www.vaticannews.va |language=en |title=Church in Monaco awaits Pope Leo with joy - Vatican News}}</ref> == جوگرافیا == مۆناکۆ [[دەوڵەت شار|دەوڵەتە شارێکى]] سەربەخۆیە، لە پێنج ناوچە و دە گەڕەک پێکدێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://monaco.me/monaco/monaco-districts/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120322150014/http://monaco.me/monaco/monaco-districts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 March 2012 |ڕێکەوتی سەردان=22 March 2012 |وێبگە=Monaco.me}}</ref> دەکەوێتە سەر رووبارى فەڕەنسی لە [[ئەورووپای ڕۆژاوا]]. لە سێ لاوە هاوسنوورە لەگەڵ بەشی ئالپ ماریتیمی فەڕەنسا، و لە لایەکەی تریشەوە هاوسنوورە لەگەڵ [[دەریای ناوین]]. چەقی وڵاتەکە نزیکەی ١٦ کیلۆمەتر (٩.٩ میل) لە [[ئیتاڵیا|ئیتاڵیاوە]] دوورە و تەنها ١٣ کیلۆمەتر (٨.١ میل) دەکەوێتە باکووری ڕۆژهەڵاتی شاری [[نیس|نیسەوە]].<ref name="cia">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211230233800/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 December 2021 |ڕێکەوتی سەردان=22 March 2012 |وێبگە=The World Factbook}}</ref> ڕووبەرەکەی ٢.١ کیلۆمەتر دووجایە (٠.٨١ میل چوارگۆشە)، یان ٢٠٨ هێکتار و ژمارەی دانیشتووانەکەی ٣٨,٤٠٠ کەسە،<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Monaco |first=Government of |ناونیشان=http://www.monacostatistics.mc/IMSEE/Publications/monaco-statistics-pocket |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304130422/http://www.monacostatistics.mc/IMSEE/Publications/monaco-statistics-pocket |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 March 2016 |ڕێکەوتی سەردان=30 March 2017 |وێبگە=Monacostatistics.mc}}</ref> ئەمەش وایکردووە مۆناکۆ ببێتە دووەم بچووکترین و چڕترین وڵات لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە لە جیهاندا. <ref name="cia2">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211230233800/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 December 2021 |ڕێکەوتی سەردان=22 March 2012 |وێبگە=The World Factbook}}</ref>وڵاتەکە تەنها ٥.٤٧ کیلۆمەتر (٣.٤٠ میل) سنووری وشکانی هەیە<ref name="auto" />درێژی کەناراوەکانی ٣.٨٣ کیلۆمەتر (٢.٣٨ میل)ە، پانتاییە دەریاییەکەی تا ٢٢.٢ کیلۆمەتر (١٣.٨ میل) درێژ دەبێتەوە، و پانییەکەیشی لە نێوان ١,٧٠٠ بۆ ٣٤٩ مەتر (٥,٥٧٧ بۆ ١,١٤٥ پێ) گۆڕانکاری بەسەردا دێت.<ref name="about">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://mapofeurope.com/monaco/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140911223740/http://mapofeurope.com/monaco/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 September 2014 |ڕێکەوتی سەردان=11 September 2014 |وێبگە=mapofeurope.com}}</ref><ref name="visitmonaco">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://visitmonaco.com/us/About-Monaco/Geography/Monaco%27s-Areas |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130116210456/http://visitmonaco.com/us/About-Monaco/Geography/Monaco%27s-Areas |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 January 2013 |ڕێکەوتی سەردان=12 March 2013 |وێبگە=Visitmonaco.com}}</ref> [[بەردی کلس]] بەردێکی بنچینەیی بەرچاوە کە لە ناوچەکەدا شێوەی کارستی وەرگرتووە. ئەم بەردە ئەشکەوتی ئۆبزێرڤاتوار لەخۆدەگرێت، کە لە ساڵی ١٩٤٦ـەوە بەڕووی خەڵکدا کراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mindat.org/loc-263819.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240515035613/https://www.mindat.org/loc-263819.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 May 2024 |وێبگە=Mindat.org}}</ref> بەرزترین خاڵی وڵاتەکە دەکەوێتە دەروازەی باڵەخانەی نیشتەجێبوونی پاتیۆ پاڵاس لەسەر شەقامی شێمان دێ ڕێڤوار گەڕەکی ژاردان ئیگزۆتیک لە شەقامی موایەن کۆرنیش، بە بەرزی ١٦٤.٤ مەتر (٥٣٩ پێ) لە سەروو ئاستی ڕووی دەریاوە.<ref>''Highest point at ground level (Access to Patio Palace on D6007)'' {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.gouv.mc/content/download/175997/2030403/file/monaco%20statistics%20pocket%202014.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141217010344/http://www.gouv.mc/content/download/175997/2030403/file/monaco%20statistics%20pocket%202014.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=17 December 2014 |ڕێکەوتی سەردان=30 March 2015}}</ref> نزمترین خاڵی وڵاتەکەش دەریای ناوەڕاستە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/highlow.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110824111026/http://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/highlow.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=24 August 2011 |ڕێکەوتی سەردان=6 September 2012 |وێبگە=Worldatlas.com}}</ref> بە کردنەوەی پڕۆژەی لێ پۆرتیێ لە ساڵی ٢٠٢٤دا، ڕووبەری گشتیی مۆناکۆ زیادی کرد بۆ ٢.٠٨ کیلۆمەتر دووجا (٠.٨٠ میل چوارگۆشە) یان ٢٠٨ هێکتار (٥١٠ ئەکر)؛ لە دوای ئەوەشەوە، پلانە نوێیەکان پەسەند کران بۆ فراوانکردنی ناوچەی فۆنڤیێی بە ڕووبەری ٠.٠٨ کیلۆمەتر دووجا (٠.٠٣١ میل چوارگۆشە) یان ٨ هێکتار (٢٠ ئەکر)، لە ڕێگەی دروستکردنی زەوی لەسەر دەریای ناوەڕاست. پڕۆژەکانی وەرگرتنی زەوی لە دەریا، فراوانکردنی ناوچەی فۆنڤیێی لەخۆدەگرێت. دوو بەندەر لە مۆناکۆدا هەن، بەندەری هێرکول (Port Hercules) و بەندەری فۆنڤیێی. بەندەرێکی فەڕەنسیی دراوسێ هەیە بە ناوی کاپ دای (Cap d'Ail) کە نزیکە لە مۆناکۆوە. تاکە سەرچاوەی سروشتیی مۆناکۆ ماسیگرتنە؛ بەو پێیەی نزیکەی تەواوی وڵاتەکە ناوچەیەکی شارنشینییە، مۆناکۆ بێبەشە لە هەر جۆرە پیشەسازییەکی کشتوکاڵیی بازرگانی.<ref name="Recensement2">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://cloud.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/e89a6190e96cbd1fc1256f7f005dbe6e/64a1643c86f9f661c12575ae004cc473/$FILE/ATTW9ZI8/Recensement2008_p8-9.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/67zk5DtcP?url=http://cloud.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/e89a6190e96cbd1fc1256f7f005dbe6e/64a1643c86f9f661c12575ae004cc473/$FILE/ATTW9ZI8/Recensement2008_p8-9.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 May 2012 |ڕێکەوتی سەردان=28 May 2012}}</ref><ref name="Extension">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Robert BOUHNIK |ڕێکەوت=19 October 2010 |ناونیشان=http://cloud.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/1ddf179c1910b5fbc1256fc60036dcc6gb?OpenDocument&Count=10000&InfoChap=%20Files%20and%20Reports&InfoSujet=2002%20Archives%20-%20Extension%20of%20%22La%20Condamine%20Port%22&6Gb |ڕێکەوتی سەردان=22 March 2012 |وێبگە=Cloud.gouv.mc }}{{بەستەری مردوو|url=http://cloud.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/1ddf179c1910b5fbc1256fc60036dcc6gb?OpenDocument&Count=10000&InfoChap=%20Files%20and%20Reports&InfoSujet=2002%20Archives%20-%20Extension%20of%20%22La%20Condamine%20Port%22&6Gb |date=تەممووزی ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.econostrum.info/Monaco-remet-sur-le-tapis-le-projet-d-extension-en-mer_a9166.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306070020/http://www.econostrum.info/Monaco-remet-sur-le-tapis-le-projet-d-extension-en-mer_a9166.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 March 2012 |ڕێکەوتی سەردان=22 March 2012 |وێبگە=Econostrum.info}}</ref> === ئاو وھەوا === مۆناکۆ خاوەنی ئاووهەوایەکی ھاوینەى دەریای ناوەراستە ، لەگەڵ ئاووهەوای نیمچە-خوولگەییی شێداردا. لە ئەنجامدا، هاوینێکی گەرم و وشک زستانێکی مامناوەند و باراناوی ھەیە. بە شێوەیەکی گشتی، پلەکانی گەرما لەم وەرزەدا بۆ خوار ٢٠ پلەی سەدی دانابەزن. لە زستاندا، شەختە و بەفربارین زۆر دەگمەنن و بە شێوەیەکی گشتی هەر دە ساڵ جارێک یان دوو جار ڕوودەدەن. لە ٢٧ی شوباتی ٢٠١٨دا، بەفر لە هەریەک لە مۆناکۆ و مۆنتی کارلۆ باری.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.worldtravelguide.net/monaco/weather-climate-geography |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120821004256/http://www.worldtravelguide.net/monaco/weather-climate-geography |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=21 August 2012 |ڕێکەوتی سەردان=6 September 2012}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=19 December 2009 |ناونیشان=http://www.montecarlodailyphoto.com/2009/12/snow-in-casino-square.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130116210455/http://www.montecarlodailyphoto.com/2009/12/snow-in-casino-square.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 January 2013 |ڕێکەوتی سەردان=6 September 2012}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.visitmonaco.com/us/About-Monaco/Weather |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120616130146/http://www.visitmonaco.com/us/About-Monaco/Weather |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 June 2012 |ڕێکەوتی سەردان=6 September 2012}}</ref> [[پەڕگە:Moneghetti.JPG|چەپ|وێنۆک|چوارڕێیانی لامارک، لێ مۆنیگێتی]] [[پەڕگە:Monaco_satellite_map.png|چەپ|وێنۆک|دیمەنی مانگی دەستکردی مۆناکۆ، کە تیایدا سنووری نێوان فەڕەنسا و مۆناکۆ بە ڕەنگی زەرد نیشان دراوە.]] == دانیشتووان == بەپێی ئامارەکانی ساڵی [[٢٠١٤]] ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی مۆناکۆ ٣٨,٠٦٦ کەس بووە کە بە یەکێک لە کەم حەشیمەتترین وڵاتانی جیھان لە قەڵەم دەدرێت. ٣٨ لەسەدی دانیشتوانی ئەم وڵاتە لە شارەکان دەژین.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Countries in the world (ranked by ٢٠١٤ population)| ناونیشان = http://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/ |ڕێکەوتی سەردان= ‏١٥ی ئایاری ٢٠١٥ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی Worldometers |زمان = ئینگلیسی}} </ref> ==سەرچاوەکان== {{reflist}} {{دەوڵەتانی ئەورووپا}} {{پۆلی کۆمنز|Monaco}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|جوگرافیا|وڵاتەکان|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|شارەکان}} [[پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ئەورووپای ڕۆژاوا]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٢٩٧]] [[پۆل:مۆناکۆ]] [[پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی ئیتالی ئاخێو]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئەنجومەنی ئەورووپا]] [[پۆل:وڵاتانی فەڕەنسی زمان]] [[پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی]] 65pfpirtuwpu3lgs87fumts9o38xvdt 0 8269 1613412 1613252 2026-07-30T12:05:23Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613412 wikitext text/x-wiki {{Short description|وڵاتێکی دوورگەیی لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا}} {{Infobox country | conventional_long_name = کۆماری سینگاپوور | common_name = سینگاپوور | native_name = {{small|{{Name in various languages | name = {{nobold|''(بە زمانە فەرمییەکانی تر)''}} | ms = {{lang|ms|Republik Singapura}} | zh = {{lang|zh|新加坡共和国}}<br/>{{tlit|zh|Xīnjiāpō Gònghéguó}} | ta = {{lang|ta|சிங்கப்பூர் குடியரசு}}<br />{{tlit|ta|Ciṅkappūr Kuṭiyaracu}} }}}} | image_flag = Flag of Singapore.svg | image_coat = State Crest of Singapore.png | national_motto = {{native name|ms|Majulah Singapura}}<br />"بەرەو پێشەوە سینگاپوور" | national_anthem = {{native name|ms|[[مەجولە سینگاپوورا|Majulah Singapura]]}}<br />"بەرەو پێشەوە سینگاپوور"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:Majulah Singapura.ogg]]}}</div> | image_map = {{Switcher|[[File: Singapore on the globe (Southeast Asia centered) zoom.svg|frameless]]|پیشاندانی گۆی زەوی|[[File:Location Singapore ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]]|پیشاندانی ئاسێان|default=1}} | map_width = 250px | map_caption = {{map caption |location_color= green |region= [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]] |region_color= none}} | coordinates = {{Coord|1|17|N|103|50|E|type:city(5,700,000)_region:SG|display=inline,title}} | capital = سینگاپوور<br>([[شار-دەوڵەت]]){{efn|سینگاپوور ھیچ پایتەختێکی فەرمیی جیاوازی نییە چونکە [[شار-دەوڵەت]]ێکە. پێش سەربەخۆییی وەک [[سەروەری|دەوڵەتێکی سەروەر]] لە ساڵی ١٩٦٥، [[شاری سینگاپوور (قەوارەی مێژوویی)|شاری سینگاپوور]] وەک پایتەخت خزمەتی دەکرد. لەمڕۆدا، [[ناوچەی ناوەندی، سینگاپوور|ناوچەی ناوەندی]] بە شێوەیەکی کرداری ئەم ڕۆڵە دەگێڕێت، و وەک پایتەختێکی ''دیفاکتۆ'' کار دەکات بەبێ ھیچ ناوونیشانێکی فەرمی.<ref name="City-state">{{cite encyclopedia |title=Singapore |quote=The city, once a [[City of Singapore (historical entity)|distinct entity]], so came to dominate the island that the Republic of Singapore essentially became a city-state. |url=https://www.britannica.com/place/Singapore-capital |access-date=29 August 2019 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |archive-date=28 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220828055010/https://www.britannica.com/place/Singapore-capital |url-status=live}}</ref>}} | largest_settlement = [[تامپینیس]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/population/geographic-distribution/visualising-data/geographical-distribution-dashboard|سەردێڕ=Geographical Distribution Dashboard|بڵاوکەرەوە=Singstat |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221224122208/https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/population/geographic-distribution/visualising-data/geographical-distribution-dashboard|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | largest_settlement_type = [[ناوچەکانی نەخشەدانانی سینگاپوور|ناوچەی نەخشەدانان]] {{nobold|بەپێی دانیشتووان}} | languages_type = زمانە فەرمییەکان | languages = {{hlist|[[ئینگلیزیی سینگاپووری|ئینگلیزی]]|[[زمانی مالایی|مالایی]]|[[ماندارینی سینگاپووری|ماندارین]]|[[زمانی تامیلی|تامیلی]]}} | languages2_type = [[زمانی نیشتمانی]] | languages2 = [[زمانی مالایی|مالایی]] | ethnic_groups = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |{{Tree list}} * ٧٤٫٣٪ [[سینگاپوورییە چینییەکان|چینی]] * ١٣٫٥٪ [[سینگاپوورییە مالایییەکان|مالایی]] * ٩٫٠٪ [[سینگاپوورییە ھیندییەکان|ھیندی]] * ٣٫٢٪ [[دیمۆگرافیای سینگاپوور#گرووپە نەتەوەیییەکان|ئەوانی تر]] {{Tree list/end}} }} | ethnic_groups_ref = {{efn|لە سینگاپوور، ئەو ڕێژانەی گرووپە نەتەوەیییەکان کە بە شێوەیەکی گشتی بڵاودەکرێنەوە تەنیا لەسەر بنەمای دانیشتووانی نیشتەجێبووە، کە پێکھاتووە لە ھاووڵاتیانی سینگاپووری (SC) و نیشتەجێبووە ھەمیشەیییەکان (PR).<ref name="census2020">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Population Trends 2023 |ناونیشان=https://www.singstat.gov.sg/-/media/files/publications/population/population2023.ashx |وێبگە=Singapore Department of Statistics |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240706140335/https://www.singstat.gov.sg/-/media/files/publications/population/population2023.ashx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>}} | ethnic_groups_year = ٢٠٢٣ | religion_year = ٢٠٢٥ | religion_ref = {{efn|لە سینگاپوور، ئەو ڕێژانەی تایفە ئایینییەکان کە بە شێوەیەکی گشتی بڵاودەکرێنەوە تەنیا لەسەر بنەمای دانیشتووانی نیشتەجێبووە، کە پێکھاتووە لە ھاووڵاتیانی سینگاپووری (SC) و نیشتەجێبووە ھەمیشەیییەکان (PR).<ref name="census2025">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.singstat.gov.sg/files/1559c94a-efc1-4262-84fd-042c9bd96e68.pdf|سەردێڕ=General Household Survey 2025|بڵاوکەرەوە=Singapore Department of Statistics|ساڵ=٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref>}} | religion = {{ublist |٣٠٫٩٪ [[بوودیزم لە سینگاپوور|بوودیزم]] |٢٣٫٩٪ [[بێئایینی لە سینگاپوور|بێئایین]] |١٧٫١٪ [[مەسیحییەت لە سینگاپوور|مەسیحییەت]] |١٥٫٠٪ [[ئیسلام لە سینگاپوور|ئیسلام]] | ٧٫٣٪ [[تاویزم لە سینگاپوور|تاویزم]] | ٥٫٤٪ [[ھیندوویزم لە سینگاپوور|ھیندوویزم]] | ٠٫٤٪ [[ئایین لە سینگاپوور|ئەوانی تر]]}} | demonym = [[سینگاپوورییەکان|سینگاپووری]] | government_type = [[کۆماری پەرلەمانیی یەکگرتوو]] | leader_title1 = [[سەرۆک کۆماری سینگاپوور|سەرۆک کۆمار]] | leader_name1 = [[ثارمان شانموگاراتنام]] | leader_title2 = [[سەرۆک وەزیرانی سینگاپوور|سەرۆک وەزیران]] | leader_name2 = [[لۆڕێنس وۆنگ]] | legislature = [[پەرلەمانی سینگاپوور|پەرلەمان]] | sovereignty_type = سەربەخۆیی | sovereignty_note = لە [[شانشینی یەکگرتوو]] و [[مالیزیا]] | established_event1 = {{nowrap|[[خۆبەڕێوەبەریی سینگاپوور|خۆبەڕێوەبەری]]}} | established_date1 = ٣ی حوزەیرانی ١٩٥٩ | established_event2 = {{nowrap|[[ڕێکەوتننامەی مالیزیا]]}} | established_date2 = ١٦ی ئەیلوولی ١٩٦٣ | established_event3 = [[ڕاگەیاندنی سینگاپوور]] | established_date3 = ٩ی ئابی ١٩٦٥ | area_km2 = 744.3 | area_footnote = <ref name="total area of Singapore">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Environment – Latest Data |بڵاوکەرەوە=Singapore Department of Statistics |ناونیشان=https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/society/environment/latest-data |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260211210300/https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/society/environment/latest-data |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | area_rank = ١٧٦ەم | percent_water = ١٫٤٣٪ | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} 6,110,200{{efn|دانیشتووانی ھاووڵاتیی سینگاپووری (SC) بریتییە لە ٣٬٦٦٠٬٧٠٠ (٥٩٫٩٪)، دانیشتووانی نیشتەجێبووی ھەمیشەیی (PR) بریتییە لە ٥٤٣٬٨٠٠ (٨٫٩٪)، دانیشتووانی نا-ھاووڵاتی/نیشتەجێبوو بریتییە لە ١٬٩٠٦٬٠٠٠ (٣١٫٢٪).<ref name="Population in Brief 2025">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Population in Brief 2025 |بڵاوکەرەوە=Singapore Department of Statistics |ناونیشان=https://www.population.gov.sg/files/media-centre/publications/Population_in_Brief_2025.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250929084313/https://www.population.gov.sg/files/media-centre/publications/Population_in_Brief_2025.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref>}} | population_estimate_year = ٢٠٢٥ | population_estimate_rank = ١١١ەم | population_density_km2 = 8,290 | population_density_sq_mi = auto | population_density_rank = ٣یەم | GDP_PPP = {{increase}} ١٫٠٦٣ تریلیۆن دۆلار<ref name="IMFWEO.SG">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |سەردێڕ=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |بڵاوکەرەوە=[[International Monetary Fund]] |وێبگە=www.imf.org |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> | GDP_PPP_year = ٢٠٢٦ | GDP_PPP_rank = ٣٤ەم | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ١٧٣٬٧٠٨ دۆلار<ref name=IMFWEO.SG /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ١ەم | GDP_nominal = {{increase}} ٦٥٩٫٥٧٢ ملیار دۆلار<ref name=IMFWEO.SG /> | GDP_nominal_year = ٢٠٢٦ | GDP_nominal_rank = ٢٧ەم | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ١٠٧٬٧٥٨ دۆلار<ref name=IMFWEO.SG /> | GDP_nominal_per_capita_rank = ٤ەم | Gini = 43.3 <!--number only--> | Gini_year = ٢٠٢٣ | Gini_change = steady <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Key Household Income Trends, 2023 |ناونیشان=https://www.singstat.gov.sg/-/media/files/publications/households/pp-s30.ashx#:~:text=7%20The%20Gini%20coefficient5%20based,fell%20from%200.433%20to%200.371 |وێبگە=singstat.gov.sg |بڵاوکەرەوە=Singapore Department of Statistics |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240713170530/https://www.singstat.gov.sg/-/media/files/publications/households/pp-s30.ashx#:~:text=7%20The%20Gini%20coefficient5%20based,fell%20from%200.433%20to%200.371 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | HDI = 0.946 <!--number only--> | HDI_year = ٢٠٢٣<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = steady <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Human Development Report 2025 |ناونیشان=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=[[United Nations Development Programme]]}}</ref> | HDI_rank = ١٣یەم | currency = [[دۆلاری سینگاپووری]] (S$) | currency_code = SGD | time_zone = [[کاتی ستانداردی سینگاپوور|SGT]] | utc_offset = +8 | date_format = dd-mm-yyyy ([[زایینی|AD]]){{efn|بڕوانە [[نووسینەوەی ڕێکەوت و کات لە ئاسیا]].}} | calling_code = [[+٦٥]] | iso3166code = SG | cctld = {{ubl| |[[.sg]] |[[.新加坡]] |[[.சிங்கப்பூர்]] }} }} <!-- Note: All citations are listed in the article body, as per [[WP:LEADCITE]]; indicate with in-line {{citation needed|date=October 2017}} if in doubt. --> '''سینگاپوور'''،{{efn|{{IPAc-en|audio=En-us-Singapore.ogg|ˈ|s|ɪ|ŋ|(|g|)|ə|p|ɔːr}} {{respell|SING|(g)ə|por}}}} بە فەرمی '''کۆماری سینگاپوور'''، [[وڵاتێکی دوورگەیی]]یە لە [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]. خاکەکەی لە [[سینگاپوور (دوورگە)|دوورگەیەکی سەرەکی]]، زیاتر لە [[پێڕستی دوورگەکانی سینگاپوور|٦٠ دوورگە و دوورگۆچکەی مانگی دەستکرد (پاشکۆ)]]، و یەک [[پێدرا برانکا، سینگاپوور|دوورگۆچکەی دەرەکی]] پێکھاتووە. وڵاتەکە نزیکەی یەک [[ھێڵی پانی]] ({{Convert|137|km|disp=or}}) لە باکووری [[کەمەرەی زەوی]]یەوە دوورە، لە نزیک نووکی باشووری [[نیمچەدوورگەی مالای]]ەوە، و ھاوسنوورە لەگەڵ [[گەرووی مالاکا]] لە ڕۆژاوا، [[گەرووی سینگاپوور]] لە باشوور شانبەشانی [[دوورگەکانی ڕیاو]] لە [[ئیندۆنیزیا]]، [[دەریای باشووری چین]] لە ڕۆژھەڵات و [[گەرووی جۆھۆر]] شانبەشانی [[جۆھۆر|ویلایەتی جۆھۆر]] لە [[مالیزیا]] لە باکوورەوە. لە [[مێژووی دێرینی سینگاپوور|مێژووی دێرینی]]دا، سینگاپوور ناوەندێکی بازرگانیی دەریایی بوو کە بە ''[[تەماسێک]]'' دەناسرێت؛ دواتر، بەشێکی سەرەکی بوو لە چەندین ئیمپراتۆریەتیی دەریاییی یەک لە دوای یەک. سەردەمی ھاوچەرخی لە ساڵی ١٨١٩ دەستی پێکرد، کاتێک [[ستامفۆرد ڕافڵز]] سینگاپووری وەک [[ناوەندی گواستنەوە|بنکەیەکی بازرگانیی ناوەندی]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی]] دامەزراند. لە ساڵی ١٨٦٧، سینگاپوور وەک بەشێک لە [[نیشینگە گەروویییەکان]] کەوتە ژێر کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆی بەریتانیا. لە ماوەی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]دا، سینگاپوور لە ساڵی ١٩٤٢ [[داگیرکاریی ژاپۆن بۆ سەر سینگاپوور|لەلایەن ژاپۆنەوە داگیرکرا]] و دوای [[خۆبەدەستەوەدانی ژاپۆن|خۆبەدەستەوەدانی ژاپۆن]] لە ساڵی ١٩٤٥ وەک کۆلۆنییەکی شاھانە گەڕێنرایەوە بۆ بەریتانیا. سینگاپوور لە ساڵی ١٩٥٩ [[خۆبەڕێوەبەریی سینگاپوور|خۆبەڕێوەبەری]]ی بەدەستھێنا و لە [[ڕێکەوتننامەی مالیزیا|ساڵی ١٩٦٣]] بووە بەشێک لە فیدراسیۆنی نوێی [[مالیزیا]]، شانبەشانی [[فیدراسیۆنی مالایا|مالایا]]، [[بۆرنیۆی باکوور|بۆرنیۆی باکوور]] و [[ساراواک|ساراواک]]. [[سەربەخۆییی سینگاپوور|جیاوازییە ئایدۆلۆژییەکان]] دوو ساڵ دواتر بوونە ھۆی دەرکردنی سینگاپوور لە فیدراسیۆنەکە؛ و لە ساڵی ١٩٦٥ بوو بە وڵاتێکی سەروەری سەربەخۆ. دوای ساڵانی سەرەتاییی پشێوی و سەرەڕای نەبوونی سەرچاوەی سروشتی و ناوچەی پاڵپشت، نەتەوەکە بە خێرایی گەشەی کرد و بوو بە یەکێک لە [[پڵنگەکانی ئاسیا|چوار پڵنگەکەی ئاسیا]]. وەک [[وڵاتێکی پێشکەوتوو|وڵاتێکی زۆر پێشکەوتوو]]، سینگاپوور خاوەنی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (یەکسانیی ھێزی کڕین) بۆ ھەر تاکێک|بەرزترین تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیییە بۆ ھەر تاکێک لەسەر بنەمای یەکسانیی ھێزی کڕین]] لە جیھاندا و تاکە وڵاتە لە ئاسیادا کە ھەڵسەنگاندنی قەرزی سەروەریی AAAی لە سەرجەم [[ئاژانسە سەرەکییەکانی ھەڵسەنگاندن|ئاژانسە سەرەکییەکانی ھەڵسەنگاندن]]ەوە ھەیە. وەک [[بەھەشتی باج]] دەناسرێت، ناوەندێکی سەرەکیی [[ناوەندی فڕۆکەوانی|فڕۆکەوانی]]، [[ناوەندی دارایی|دارایی]] و [[بەندەر|کەشتیوانیی دەریایی]]یە و بەردەوام وەک یەکێک لە [[پێڕستی گرانترین شارەکان بۆ فەرمانبەرانی تاراوگەنشین|گرانترین شارەکان]] بۆ تاراوگەنشینان و کرێکارە بیانییەکان پۆلێن کراوە. سینگاپوور لە پێوەرە کۆمەڵایەتییە سەرەکییەکاندا پلەی بەرزی ھەیە: [[پەروەردە لە سینگاپوور|پەروەردە]]، [[چاودێریی تەندروستی لە سینگاپوور|چاودێریی تەندروستی]]، [[نیشتەجێبوون لە سینگاپوور|نیشتەجێبوون]]، [[پێوەری ئاشتیی جیھانی|ئاشتی]]، [[پێوەری ھێنلی بۆ پاسپۆرت|ھێزی پاسپۆرت]]، [[تاوان لە سینگاپوور|سەلامەتیی کەسی]] و ژێرخان، لەگەڵ [[پێڕستی وڵاتان بەپێی ڕێژەی خاوەندارێتیی ماڵ|ڕێژەیەکی بەرزی خاوەندارێتیی ماڵ]]. [[سینگاپوورییەکان]] چێژ لە یەکێک لە [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تەمەنی پێشبینیکراو|درێژترین تەمەنە پێشبینیکراوەکان]]، [[پێڕستی وڵاتان بەپێی خێراییی پەیوەندیی ئینتەرنێت|خێراترین خێرایییەکانی ئینتەرنێت]]، [[پێڕستی وڵاتان بەپێی ڕێژەی مردنی کۆرپە و خوار پێنج ساڵان|کەمترین ڕێژەی مردنی کۆرپە]] و [[پێوەری ھەستکردن بە گەندەڵی|کەمترین ئاستی گەندەڵی]] لە جیھاندا وەردەگرن. سینگاپوور بەسەر پێنج [[ناوچەکانی سینگاپوور|ناوچە]]، ٥٥ [[ناوچەکانی نەخشەدانانی سینگاپوور|ناوچەی نەخشەدانان]] و سەدان [[ژێرناوچەکانی سینگاپوور|ژێرناوچە]]دا ڕێکخراوە. دووەم [[پێڕستی وڵاتان بەپێی چڕیی دانیشتووان|بەرزترین چڕیی دانیشتووانی ھەیە لە نێوان ھەموو وڵاتاندا]]، ھەرچەندە بەھۆی نەخشەدانانی شارنشینییەوە چەندین شوێنی سەوز و کات بەسەربردن ھەن. بە ھەبوونی دانیشتووانێکی فرەکلتوور و بۆ ناساندنی شوناسە کولتوورییەکانی گرووپە نەتەوەیییە سەرەکییەکانی وڵاتەکە، سینگاپوور چوار [[زمانەکانی سینگاپوور|زمانی فەرمیی]] ھەیە: [[ئینگلیزیی سینگاپووری|ئینگلیزی]]، [[زمانی مالایی|مالایی]]، [[ماندارینی سینگاپووری|ماندارین]] و [[زمانی تامیلی|تامیلی]]. ئینگلیزی [[زمانی ھاوبەش|زمانی ھاوبەشە (لینگووا فرانکا)]]، و بە شێوەیەکی تایبەت لە چەندین خزمەتگوزاریی گشتیدا بەکاردەھێنرێت. [[فرەنەتەوەیی]] لە دەستووردا چەسپێنراوە و بەردەوامە لە داڕشتنی سیاسەتە نیشتمانییەکان. سینگاپوور [[کۆماری پەرلەمانی|کۆمارێکی پەرلەمانییە]] و سیستەمی یاسایییەکەی لەسەر بنەمای [[یاسای باو|یاسای باو (کۆمۆن لۆ)]] دامەزراوە. لە کاتێکدا لە ڕووی [[دەستووری سینگاپوور|دەستوورییەوە]] [[پێڕستی پارتییە سیاسییەکان لە سینگاپوور|دیموکراسییەکی فرەپارتییە]] کە تێیدا [[ھەڵبژاردنەکان لە سینگاپوور|ھەڵبژاردنی ئازاد]] بە شێوەیەکی ڕێکوپێک بەڕێوەدەچێت، بەڵام بە شێوەیەکی ''دیفاکتۆ'' وەک [[سیستەمی پارتی باڵادەست|دەوڵەتێکی یەکپارتی]] کار دەکات، کە پارتی چالاکیی گەل (PAP) لە [[ھەڵبژاردنی گشتیی سینگاپوور ١٩٥٩|ساڵی ١٩٥٩]]ەوە باڵادەستیی سیاسیی بەردەوامی پاراستووە. کۆنترۆڵی درێژخایەنی پارتی چالاکیی گەل بووەتە ھۆی سنوورداربوونی [[فرەییی سیاسی|فرەییی سیاسی]] و پێکھاتەیەکی حوکمڕانیی زۆر ناوەندیکراو بەسەر دامەزراوە نیشتمانییەکاندا. سینگاپوور، یەکێک لە پێنج ئەندامی دامەزرێنەری [[ئاسێان]]، ھەروەھا بارەگای سکرتارییەتی [[ھاوکاریی ئابووریی ئاسیا-پاسیفیک]]، سکرتارییەتی ئەنجومەنی ھاوکاریی ئابووریی پاسیفیکە و شاری میوانداری چەندین کۆنفرانس و بۆنەی نێونەتەوەیییە. سینگاپوور ھەروەھا ئەندامە لە [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]، [[ڕێکخراوەی بازرگانیی جیھانی]]، [[لووتکەی ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]، [[بزووتنەوەی بێلایەنەکان]] و نەتەوەکانی [[کۆمۆنوێلس]]. == ناو و وشەناسی == ناوی ئینگلیزیی "Singapore" بەئینگلیزیکراوی ناوی ڕەسەنی [[زمانی مالایی|مالایی]]ی وڵاتەکەیە، کە بریتییە لە {{lang|ms|Singapura}} ({{IPA|ms|siŋapura|audio|LL-Q9237 (msa)-Noaius Paticus-Singapura.wav}})، کە ئەویش لە بەرامبەردا لە وشەی [[سانسکریت]]ییەوە بۆ 'شاری شێر' وەرگیراوە ({{langx|sa|सिंहपुर}}؛ <small>[[ڕۆمانیکردنی سانسکریت|ڕۆمانیکراو:]]</small> {{lang|sa-Latn|Siṃhapura}}؛ [[براھمی]]: {{lang|sa-Brah|𑀲𑀺𑀁𑀳𑀧𑀼𑀭}}؛ بە واتای وشەیی "شاری شێر"؛ {{wikt-lang|sa|सिंह|siṃha|script=Latn}} بە واتای 'شێر'، {{wikt-lang|sa|पुर|pura|script-Latn}} بە واتای 'شار' یان 'قەڵا' دێت).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bartleby.com/61/46/S0424600.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20010411060419/http://www.bartleby.com/61/46/S0424600.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠٠١|سەردێڕ=Singapore |بڵاوکەرەوە=Bartleby |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> ''[[پولاڤ ئوجۆنگ]]'' یەکێک بوو لە زووەترین ناوەکانی دوورگەی سینگاپوور، کە ھاوتایە لەگەڵ گێڕانەوەیەکی چینی لە سەدەی سێیەم کە ئاماژەی بە شوێنێک دەکرد بە ناوی ''[[پولاڤ ئوجۆنگ|پو لۆ ژۆنگ]]'' ({{lang-zh|c=[[wikt:蒲|蒲]] [[wikt:羅|羅]] [[wikt:中|中]]}})، کە نووسینەوەی ناوی [[زمانی مالایی|مالایی]]یە بۆ 'دوورگەی کۆتاییی [[نیمچەدوورگەی مالای|نیمچەدوورگەیەک]]'.<ref name="utexas">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Singapore: History, Singapore 1994 |ناونیشان=http://inic.utexas.edu/asnic/countries/singapore/Singapore-History.html |بڵاوکەرەوە=Asian Studies @ University of Texas at Austin |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070323095958/http://inic.utexas.edu/asnic/countries/Singapore/Singapore-History.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئاماژە زووەکانی ناوی ''[[تەماسێک]]'' (یان ''توماسیک'') لە [[ناگاراکریتاگاما]]دا دەدۆزرێنەوە، کە [[مەدحییە|مەدحییەیەکی]] [[جاڤایییەکان|جاڤایی]]یە و لە ساڵی ١٣٦٥دا نووسراوە، ھەروەھا سەرچاوەیەکی [[ڤێتنام]]ی لە ھەمان سەردەمەوە. ناوەکە ئەگەری زۆرە بە واتای ''شاری دەریایی'' بێت، کە لە وشەی [[زمانی مالایی|مالایی]]ی {{lang|ms|tasek}}ەوە وەرگیراوە، بە واتای 'دەریا' یان 'دەریاچە'.<ref name="toponym">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DTOJAAAAQBAJ&pg=PA381 |سەردێڕ=Singapore Street Names: A Study of Toponymics |نووسەر١=Victor R Savage |نووسەر٢=Brenda Yeoh |بڵاوکەرەوە=Marshall Cavendish |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨٩٨١٤٤٨٤٧٤٩|پەڕە=٣٨١|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230412012131/https://books.google.com/books?id=DTOJAAAAQBAJ&pg=PA381 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> گەشتیاری [[چینییەکان|چینی]] [[وانگ دایوان]] لە دەوروبەری ساڵی ١٣٣٠دا سەردانی شوێنێکی کرد بە ناوی ''دانماکسی'' ({{lang-zh|c=淡馬錫|p= Dànmǎxí|w=Tan Ma Hsi}}) یان ''تام ما سیاک''، بەپێی گۆکردن؛ ئەمە لەوانەیە نووسینەوەی ''[[تەماسێک]]'' بێت، یان بە جێگرەوەیەک، لەوانەیە تێکەڵەیەک بێت لە وشەی [[زمانی مالایی|مالایی]]ی {{lang|ms|Tanah}} بە واتای 'زەوی' و وشەی [[زمانی چینی|چینی]]ی {{lang|zh-Latn|xi}} بە واتای '[[قەسدیر]]'، کە لە دوورگەکەدا مامەڵەی پێوە دەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bMt3BgAAQBAJ&pg=PA173 |سەردێڕ=Singapore and the Silk Road of the Sea, 1300–1800 |بەستەری نووسەر١=John N. Miksic |نووسەر=John N. Miksic |بڵاوکەرەوە=NUS Press |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-٩٩٧١٦٩٥٧٤٣|پەڕەکان=١٧١–١٨٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240305143007/https://books.google.com/books?id=bMt3BgAAQBAJ&pg=PA173#v=onepage&q&f=false |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="toponym" /> جۆرە جیاوازەکانی ناوی {{lang|sa-Latn|Siṃhapura}} بۆ چەندین شار لە سەرانسەری ناوچەکەدا بەکاردەھێنران پێش دامەزراندنی [[شانشینی سینگاپوورا]]. لە [[بوودیزم و ھیندوویزم|کەلتووری ھیندوو-بوودایی]]دا، شێرەکان پەیوەست بوون بە ھێز و پاراستنەوە، کە ئەمەش لەوانەیە ڕوونکردنەوەیەک بێت بۆ سەرنجڕاکێشیی ناوێکی لەم جۆرە.{{sfn|Miksic|2013|pp=[https://books.google.com/books?id=bMt3BgAAQBAJ&pg=PA151 151–152]}}<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://mothership.sg/2016/12/5-other-places-in-asia-which-are-also-called-singapura/ |سەردێڕ=5 other places in Asia which are also called Singapura |نووسەر=Joshua Lee |ئیش=Mothership |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230406022412/https://mothership.sg/2016/12/5-other-places-in-asia-which-are-also-called-singapura/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ناوی ''سینگاپوورا'' لە کاتێکدا پێش سەدەی ١٥ەم جێگەی ''[[تەماسێک]]''ی گرتەوە، دوای دامەزراندنی [[شانشینی سینگاپوورا]] لە دوورگەکەدا لەلایەن ''[[ڕاجا]]''یەکی (شازادەیەکی) ھەڵاتووی سوماترا لە [[پالمبانگ]]ەوە. بەڵام کاتی ورد و ھۆکاری گۆڕینی ناوەکە نەزانراوە. [[تۆمارە مالایییەکان|تۆمارە مالایییە]] نیمچە-مێژوویییەکان باس لەوە دەکەن کە [[تەماسێک]] لەلایەن [[سانگ نیلا ئوتاما]]، کە ''[[ڕاجا]]''یەکی سوماتری سەدەی ١٣یەم بوو لە [[پالمبانگ]]ەوە، ناونرا ''سینگاپوورا''. [[تۆمارە مالایییەکان|تۆمارەکان]] دەڵێن کە [[سانگ نیلا ئوتاما]] تووشی ئاژەڵێکی سەیر بوو لە دوورگەکەدا کە وای دانا شێرێک بێت. بە بینینی ئەمە وەک نیشانەیەک، ئەو شارۆچکەی ''سینگاپوورا''ی دامەزراند لەو شوێنەی کە تووشی ئاژەڵەکە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/sejarah-melayu-cheah-boon-kheng/page/n1/mode/2up?q= |سەردێڕ=Sejarah Melayu The Malay Annals MS RAFFLES No. 18 Edisi Rumi Baru/New Romanised Edition |ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Academic Art & Printing Services Sdn. Bhd. |ژپنک=٩٦٧-٩٩٤٨-١٣-٧|editor-last1=Kheng |editor-first1=Cheah Boon |editor-last2=Ismail |editor-first2=Abdul Rahman Haji}}</ref>{{Rp|37, 88–92}}<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Brown |یەکەم=C.C. |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٥٢|سەردێڕ=The Malay Annals translated from Raffles MS 18 |ناونیشان=https://archive.org/details/malay-annals-C.-C.-Brown/page/n1/mode/2up?q= |journal=Journal of the Malayan Branch of the Royal Asiatic Society |بەرگ=٢٥|issue=2&3 |پەڕەکان=١–٢٧٦}}</ref>{{Rp|30–31}} دووەم گریمانە، کە لە [[تۆمە پیرێس#سوما ئۆریێنتاڵ|سەرچاوە پورتوگالییەکانەوە]] وەرگیراوە، پێشنیاری ئەوە دەکات کە ئەم چیرۆکە ئەفسانەیییە لەسەر بنەمای ژیانی ڕاستەقینەی [[پارامیسڤارا|پارامیسڤارا]]ی [[پالمبانگ]] دامەزراوە. [[پارامیسڤارا|پارامیسڤارا]] سەربەخۆییی لە [[ماجاپھیت]] ڕاگەیاند و چووە سەر تەختی شێر. دوای ئەوەی لەلایەن [[جاڤایییەکان|جاڤایییەکانەوە]] بۆ تاراوگە دەرکرا، دەستی بەسەر ''[[تەماسێک]]''دا گرت. لەوانەیە ئەو ناوچەکەی دووبارە ناو نابێتەوە ''سینگاپوورا''، بە بیرھێنانەوەی ئەو تەختەی کە لێی دەرکرابوو.<ref name="turnbull">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Turnbull |یەکەم=C.M. |بەستەری نووسەر=C. M. Turnbull |سەردێڕ=A History of Modern Singapore, 1819–2005 |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Y9yvBgAAQBAJ&pg=PA22 |بڵاوکەرەوە=NUS Press |ساڵ=٢٠٠٩|پەڕەکان=٢١–٢٢|ژپنک=٩٧٨-٩٩٧١-٦٩-٤٣٠-٢|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240305143058/https://books.google.com/books?id=Y9yvBgAAQBAJ&pg=PA22#v=onepage&q&f=false |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەژێر [[داگیرکاریی ژاپۆن بۆ سەر سینگاپوور|داگیرکاریی ژاپۆنیدا]]، ناوی سینگاپوور گۆڕدرا بۆ {{Nihongo|''سیۆنان-تۆ''|[[wikt:昭|昭]] [[wikt:南|南]]|Shōnan|lead=yes}}، بە واتای 'ڕووناکی باشوور'.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Abshire |یەکەم=Jean |سەردێڕ=The History of Singapore |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO |پەڕە=١٠٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=AHF59oExO80C&pg=PA104 |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٧٧٤٣-٣|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240211000704/https://books.google.com/books?id=AHF59oExO80C&pg=PA104 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Blackburn |یەکەم١=Kevin |یەکەم٢=Karl |دوایین٢=Hack |سەردێڕ=Did Singapore Have to Fall?: Churchill and the Impregnable Fortress |ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٠٣-٤٠٤٤٠-٩|پەڕە=١٣٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TUC2qveu-b8C&pg=PA132 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240211000739/https://books.google.com/books?id=TUC2qveu-b8C&pg=PA132 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سینگاپوور ھەندێک جار بە نازناوی "شاری باخچە" ناودەبرێت، کە ئاماژەیە بۆ پارکەکان و شەقامە داردارەکانی.<ref>{{cite encyclopedia |last1=Goetz |first1=Philip W. |title=Singapore <!-- this is a guess fixing a bollixed ref --> |quote="Singapore, known variously as the 'Lion City,' or 'Garden City,' the latter for its many parks and tree-lined streets |encyclopedia=The New Encyclopædia Britannica |location=Chicago |edition=15th |date=1991 |page=832 |isbn=978-0-85229-529-8 |bibcode=1991neb..book.....G}}</ref> ناوێکی تری نافەرمی، "[[خاڵە سوورە بچووکەکە]]"، دوای ئەوە وەرگیرا کە وتارێک لە ''[[ئاسیان وۆڵ ستریت جۆرناڵ]]'' لە ٤ی ئابی ١٩٩٨دا گوتی سەرۆکی [[ئیندۆنیزیا]] [[بی. جی. حەبیبی]] ئاماژەی بە سینگاپوور کرد وەک خاڵێکی سوور لەسەر نەخشەیەک.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Glennie |یەکەم١=Charlotte |دوایین٢=Ang |یەکەم٢=Mavis |دوایین٣=Rhys |یەکەم٣=Gillian |دوایین٤=Aul |یەکەم٤=Vidhu |دوایین٥=Walton |یەکەم٥=Nicholas |سەردێڕ=50 reasons Singapore is the best city in the world |ناونیشان=https://edition.cnn.com/travel/article/singapore-50-reasons |وتەگێڕانەوە="The Lion City. The Garden City. The Asian Tiger. The 'Fine' City. All venerable nicknames, and the longtime favourite is the 'Little Red Dot'" |بڵاوکەرەوە=[[CNN]] |ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200807045157/http://edition.cnn.com/travel/article/singapore-50-reasons |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=A little red dot in a sea of green |ناونیشان=https://www.economist.com/news/special-report/21657610-sense-vulnerability-has-made-singapore-what-it-today-can-it-now-relax-bit |newspaper=[[The Economist]] |ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١٥|وتەگێڕانەوە="..with a characteristic mixture of pride and paranoia, Singapore adopted 'little red dot' as a motto" |شوێن=London |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171016175357/https://www.economist.com/news/special-report/21657610-sense-vulnerability-has-made-singapore-what-it-today-can-it-now-relax-bit |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Editorial: The mighty red dot |ناونیشان=http://www.thejakartapost.com/academia/2017/09/08/editorial-the-mighty-red-dot.html |ئیش=[[The Jakarta Post]] |ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200128071756/https://www.thejakartapost.com/academia/2017/09/08/editorial-the-mighty-red-dot.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Habibie truly admired the 'Little Red Dot' |newspaper=[[Today (Singapore newspaper)|Today]] |ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}}.</ref> == مێژوو == === سینگاپووری دێرین === لە ساڵی ١٢٩٩دا، بەپێی ''[[تۆمارە مالایییەکان]]''، [[شانشینی سینگاپوورا]] لە دوورگەکەدا لەلایەن [[سانگ نیلا ئوتاما]]وە دامەزرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=J9JAAAAAYAAJ&pg=PA43 |سەردێڕ=Malay Annals |پەڕە=٤٣|نووسەر=<!--unknown; old historical document-->|translator-last=Leyden|translator-first=John |ڕێکەوت=١٨٢١}}</ref> ھەرچەندە مێژووییبوونی ئەو گێڕانەوانەی لە ''تۆمارە مالایییەکان''دا ھاتوون جێی مشتومڕی ئەکادیمین،{{sfn|Miksic|2013|p=[https://books.google.com/books?id=bMt3BgAAQBAJ&pg=PA154 154]}} بەڵام سەرەڕای ئەوەش لە چەندین بەڵگەنامەی جیاوازەوە زانراوە کە سینگاپوور لە سەدەی ١٤یەمدا، کە ئەوکات بە ''[[تەماسێک]]'' ناسرابوو، بەندەرێکی بازرگانی بووە لەژێر کاریگەریی ھەردوو ئیمپراتۆریەتیی [[ماجاپھیت]] و شانشینە [[شانشینی ئایوتایا|سیامییەکان]]دا،{{sfn|Miksic|2013|pp=[https://books.google.com/books?id=bMt3BgAAQBAJ&pg=PA184 183–185]}} و بەشێک بووە لە [[ئیندۆسفێر]].<ref name=Dixon>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Dixon |یەکەم١=Robert M.W. |دوایین٢=Alexandra |یەکەم٢=Y. |ساڵ=٢٠٠٤|سەردێڕ=Adjective Classes: A Cross-linguistic Typology |ناونیشان=https://archive.org/details/adjectiveclasses00dixo_002|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |پەڕە=[https://archive.org/details/adjectiveclasses٠٠dixo_٠٠٢/page/n٩٦ ٧٤]|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٠-١٩-٩٢٠٣٤٦-٦}}</ref><ref name=Matisoff1990>{{بیرخستنەوە|دوایین=Matisoff |یەکەم=James|بەستەری نووسەر=James Matisoff |سەردێڕ=On Megalocomparison |journal=Language |بەرگ=٦٦|issue=1 |پەڕەکان=١٠٦–١٢٠|ساڵ=١٩٩٠|doi=10.2307/415281 |jstor=415281}}</ref><ref name=Enfield>{{بیرخستنەوە|دوایین=Enfield |یەکەم=N.J. |سەردێڕ=Areal Linguistics and Mainland Southeast Asia |journal=Annual Review of Anthropology |بەرگ=٣٤|پەڕەکان=١٨١–٢٠٦|ساڵ=٢٠٠٥|doi=10.1146/annurev.anthro.34.081804.120406 |ناونیشان=http://pubman.mpdl.mpg.de/pubman/item/escidoc:57458/component/escidoc:57459/Enfield_2005_areal.pdf |hdl=11858/00-001M-0000-0013-167B-C|hdl-access=free|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170816071246/http://pubman.mpdl.mpg.de/pubman/item/escidoc:57458/component/escidoc:57459/Enfield_2005_areal.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="academia edu">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://www.academia.edu/2635407 |سەردێڕ=As in Heaven, So on Earth: The Politics of Visnu Siva and Harihara Images in Preangkorian Khmer Civilisation |journal=Journal of Southeast Asian Studies |بەرگ=٣٤|issue=1 |پەڕەکان=٢١–٣٩|بڵاوکەرەوە=Academia|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|دوایین١=Lavy |یەکەم١=Paul A. |ساڵ=٢٠٠٣|doi=10.1017/S002246340300002X |s2cid=154819912|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210812222402/https://www.academia.edu/2635407|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |issn=0022-4634}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.anthropology.hawaii.edu/people/faculty/stark/pdfs/AP1999%20article.pdf |سەردێڕ=Results of the 1995–1996 Archaeological Field Investigations at Angkor Borei, Cambodia |بڵاوکەرەوە=University of Hawai'i-Manoa|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150923172419/http://www.anthropology.hawaii.edu/People/Faculty/Stark/pdfs/AP1999%20article.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref> ئەم شانشینە بەھیندیبووانە بە خۆڕاگرییەکی سەرسووڕھێنەر، یەکپارچەییی سیاسی و سەقامگیریی کارگێڕی جیادەکرانەوە.<ref>Pierre-Yves Manguin, "From Funan to Sriwijaya: Cultural continuities and discontinuities in the Early Historical maritime states of Southeast Asia", in ''25 tahun kerjasama Pusat Penelitian Arkeologi dan Ecole française d'Extrême-Orient,'' Jakarta, Pusat Penelitian Arkeologi / EFEO, 2002, p. 59–82.</ref> سەرچاوە مێژوویییەکانیش ئاماژە بەوە دەکەن کە لە دەوروبەری کۆتاییی سەدەی ١٤یەمدا، فەرمانڕەواکەی، [[پارامیسڤارا]]، لەلایەن [[ماجاپھیت]] یان سیامییەکانەوە ھێرشی کرایە سەر، کە ناچاری کرد بگوێزێتەوە بۆ [[مالاکا]] و لەوێ [[سوڵتاننشینی مالاکا]]ی دامەزراند.{{sfn|Miksic|2013|pp=[https://books.google.com/books?id=bMt3BgAAQBAJ&pg=PA162 155–163]}} بەڵگە شوێنەوارییەکان پێشنیاری ئەوە دەکەن کە نیشتەجێبوونە سەرەکییەکەی سەر [[گردی فۆرت کانینگ]] لەم کاتەدا چۆڵ کرا، ھەرچەندە نیشتەجێبوونێکی بازرگانیی بچووک بۆ ماوەیەک دواتر لە سینگاپوور بەردەوام بوو.<ref name="turnbull" /> لە ساڵی ١٦١٣دا، ھێرشبەرە [[پورتوگالییەکان]] نیشتەجێبوونەکەیان سووتاند، و دوورگەکە بۆ دوو سەدەی داھاتوو چووە ناو گۆشەگیری و ونبوونەوە.<ref name="Borschbergp157-158">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Borschberg |یەکەم=P. |سەردێڕ=The Singapore and Melaka Straits. Violence, Security and Diplomacy in the 17th century |بڵاوکەرەوە=NUS Press |ساڵ=٢٠١٠|شوێن=Singapore |پەڕەکان=١٥٧–١٥٨|ژپنک=٩٧٨-٩٩٧١-٦٩-٤٦٤-٧}}</ref> لەو کاتەدا، سینگاپوور بە ناو بەشێک بوو لە [[سوڵتاننشینی جۆھۆر]].<ref name="country studies">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://countrystudies.us/singapore/3.htm |سەردێڕ=Country Studies: Singapore: History |بڵاوکەرەوە=U.S. Library of Congress|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060923070753/http://countrystudies.us/singapore/3.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ناوچە دەریایییە فراوانەکە و بەشێکی زۆری بازرگانی بۆ قۆناغی داھاتوو دوای داگیرکردنی مالاکا لەلایەن ھۆڵەندییەکانەوە لە ساڵی ١٦٤١دا، لەژێر کۆنترۆڵی [[مالاکای ھۆڵەندی|ھۆڵەندا]]دا بوو.<ref name=uslcFοunding>{{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Leitch Lepoer|editor-first=Barbara |سەردێڕ=Singapore: A Country Study |ناونیشان=http://countrystudies.us/singapore/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٠|زنجیرە=Country Studies |ساڵ=١٩٨٩|بڵاوکەرەوە=GPO for tus/singapore/4.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091015211019/http://countrystudies.us/singapore/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === داگیرکاریی بەریتانیا === [[File:Letter from William Farquhar to Sultan Muhammad Kanzul Alam, the Sultan of Brunei, dated 28 November 1819.jpg|thumb|نامەیەک لە [[ویلیام فارکوار]]ەوە بۆ سوڵتان محەممەد کانزول عەلەم، ٢١ەمین [[پێڕستی سوڵتانەکانی بروونای|سوڵتانی بروونای]]، بە ڕێکەوتی ٢٨ی تشرینی دووەمی ١٨١٩. لە دێڕی یەکەمدا، فارکوار ئاماژە بەوە دەکات کە سوڵتان حوسێن شا و تێمێنگۆنگ عەبدولڕەحمان ڕێگەیان بە [[کۆمپانیای بەریتانیی ڕۆژھەڵاتی ھیندستان]] داوە کە لە ٦ی شوباتی ١٨١٩دا [[کارگە (بنکەی بازرگانی)|کارگەیەک]] لە سینگاپوور دابمەزرێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Nicholl |یەکەم١=Robert |سەردێڕ=From Buckfast to Borneo: Essays Presented to Father Robert Nicholl on the 85th Anniversary of His Birth, 27 March 1995 |دوایین٢=King |یەکەم٢=Victor T. |دوایین٣=Horton |یەکەم٣=A. V. H. |بڵاوکەرەوە=University of Hull |ساڵ=١٩٩٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٩٥٨-٨٣٦-٢|شوێن=Hull, England |پەڕەکان=٢١٩|chapter=Malay sources for the history of the Sultanate of Brunei in the early nineteenth century: some letters from the reign of Sultan Muhammad Kanzul Alam (Annabel Teh Gallop) |oclc=٣٥٣٦٦٦٧٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٢|chapter-url=https://www.academia.edu/11507827 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240211000715/https://www.academia.edu/11507827 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://www.bl.uk/manuscripts/Viewer.aspx?ref=add_ms_12398_f019r |سەردێڕ=Farquhar Letterbook (Add MS 12398) |ساڵ=١٨٤٢|پەڕەکان=٣٩–٤٠|زمان=ms |chapter=Ini kupia surat kepada Raja Barunai |trans-chapter=This is a copy of the letter to the Raja of Brunei |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220424173837/http://www.bl.uk/manuscripts/Viewer.aspx?ref=add_ms_12398_f019r |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>]] پارێزگاری بەریتانی [[ستامفۆرد ڕافڵز]] لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ١٨١٩ گەیشتە سینگاپوور و زوو دوورگەکەی وەک ھەڵبژاردەیەکی سروشتی بۆ بەندەرە نوێیەکە ناسی.<ref name="YongRao1995">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Mun Cheong Yong |نووسەر٢=V. V. Bhanoji Rao |سەردێڕ=Singapore-India Relations: A Primer |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ZdZo5Ui8oS4C&pg=PA3 |ساڵ=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=NUS Press |ژپنک=٩٧٨-٩٩٧١-٦٩-١٩٥-٠|پەڕە=٣|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240211000734/https://books.google.com/books?id=ZdZo5Ui8oS4C&pg=PA3#v=onepage&q&f=false|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو کاتە دوورگەکە بە ناو لەلایەن [[تێنگکو عەبدولڕەحمان|تێنگکو عەبدولڕەحمان]]، [[سوڵتانی جۆھۆر]]ەوە حوکم دەکرا، کە لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ھۆڵەندی|ھۆڵەندییەکان]] و [[بوگیس]]ەکانەوە کۆنترۆڵ کرابوو.<ref name="Trocki2009">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Trocki |یەکەم=Carl A. |سەردێڕ=Singapore: Wealth, Power and the Culture of Control |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=vA-CAgAAQBAJ&pg=PA73 |ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٥٠٢٤٣-١|پەڕە=٧٣|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240211000706/https://books.google.com/books?id=vA-CAgAAQBAJ&pg=PA73#v=onepage&q&f=false|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەڵام [[سوڵتاننشین]]ەکە بەھۆی دابەشبوونی کوتلەیییەوە لاواز ببوو: [[تێمێنگۆنگ عەبدولڕەحمان|عەبدولڕەحمان]]، [[تێمێنگۆنگی جۆھۆر]] بۆ تێنگکو عەبدولڕەحمان، ھەروەھا بەرپرسەکانی، دڵسۆز بوون بۆ برا گەورەکەی سوڵتان، [[سوڵتان حوسێن شا|تێنگکو لۆنگ]]، کە لە [[تاراوگە]] لە [[دوورگەی پێنیێنگات]]، لە [[دوورگەکانی ڕیاو]] دەژیا. بە یارمەتیی تێمێنگۆنگ، ڕافڵز توانی تێنگکو لۆنگ بە قاچاخ بگەڕێنێتەوە بۆ سینگاپوور. ڕافڵز پێشنیاری کرد کە تێنگکو لۆنگ وەک سوڵتانی ڕەوای جۆھۆر بناسێنێت، لەژێر ناونیشانی [[سوڵتان حوسێن شا|سوڵتان حوسێن]]، ھەروەھا پارەیەکی ساڵانەی ٥٠٠٠ دۆلاری پێبدات و ٣٠٠٠ دۆلاری تریش بە تێمێنگۆنگ بدات؛ لە بەرامبەردا، سوڵتان حوسێن مافی دامەزراندنی بنکەیەکی بازرگانی لە سینگاپوور دەدات بە بەریتانییەکان.<ref name="uslcFounding">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Singapore – Founding and Early Years |ناونیشان=http://countrystudies.us/singapore/4.htm |بڵاوکەرەوە=[[U.S. Library of Congress]]|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221117143728/http://countrystudies.us/singapore/4.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[پەیماننامەی سینگاپوور|پەیماننامەی سینگاپوور]] لە ٦ی شوباتی ١٨١٩ واژوو کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=1819 – The February Documents |بڵاوکەرەوە=[[Ministry of Defence (Singapore)|Ministry of Defence]] |ڕێکەوت=٧ی شوباتی ١٩٩٧|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٠٦|دوایین=Ng |یەکەم=Jenny |ناونیشان=http://www.mindef.gov.sg/imindef/about_us/history/overview/the_early_years/v01n02b_history.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170717065310/https://www.mindef.gov.sg/imindef/about_us/history/overview/the_early_years/v01n02b_history.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Milestones in Singapore's Legal History |بڵاوکەرەوە=[[Supreme Court, Singapore]]|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٠٦|ناونیشان=http://app.supremecourt.gov.sg/default.aspx?pgID=39|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070927183512/http://app.supremecourt.gov.sg/default.aspx?pgID=39|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧}}</ref> لە ساڵی ١٨٢٤دا، پەیماننامەیەکی تر لەگەڵ سوڵتان بووە ھۆی ئەوەی کە تەواوی دوورگەکە ببێتە بەشێک لە [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی]].<ref name="Founding of Modern Singapore">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Founding of Modern Singapore |ناونیشان=http://app.www.sg/who/32/Founding-of-Modern-Singapore.aspx |بڵاوکەرەوە=[[Ministry of Information, Communications and the Arts]]|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090508135636/http://app.www.sg/who/32/Founding-of-Modern-Singapore.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئایاری ٢٠٠٩}}</ref> لە ساڵی ١٨٢٦دا، سینگاپوور بوو بە بەشێک لە [[نیشینگە گەروویییەکان]]، کە ئەوکات لەژێر دەسەڵاتی [[ھیندستانی بەریتانی]]دا بوون. سینگاپوور لە ساڵی ١٨٣٦ بوو بە پایتەختی ناوچەیی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.archiveeditions.co.uk/titledetails.asp?tid=17 |سەردێڕ=East & South-East Asia Titles: Straits Settlements Annual Reports (Singapore, Penang, Malacca, Labuan) 1855–1941 |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]]|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120609014003/http://www.archiveeditions.co.uk/titledetails.asp?tid=17|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پێش گەیشتنی ڕافڵز، تەنیا نزیکەی ھەزار کەس لە دوورگەکەدا دەژیان، کە زۆربەیان [[مالایییەکان|مالایییە ڕەسەنەکان]] بوون لەگەڵ ژمارەیەکی کەم لە [[چینییە تاراوگەنشینەکان|چینییەکان]].<ref name="The Malays">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Malays |ناونیشان=http://yesterday.sg/discover-more/communities-festivals/communities/the-malays/ |بڵاوکەرەوە=National Heritage Board 2011|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110223000344/http://yesterday.sg/discover-more/communities-festivals/communities/the-malays/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠١١}}</ref> تا ساڵی ١٨٦٠ ژمارەی دانیشتووان بۆ زیاتر لە ٨٠٬٠٠٠ کەس بەرزبووەوە، کە زیاتر لە نیوەیان [[سینگاپوورییە چینییەکان|چینی]] بوون.<ref name="Founding of Modern Singapore" /> زۆرێک لەم کۆچبەرە سەرەتایییانە بۆ کارکردن لە کێڵگەکانی بیبەر و [[گامبیر]] ھاتبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/stream/cu31924023134368#page/n227/mode/2up|editor1-last=Wright|editor1-first=Arnold|editor2-last=Cartwright|editor2-first=H.A. |دوایین=Sanderson |یەکەم=Reginald |ڕێکەوت=١٩٠٧|سەردێڕ=Twentieth century impressions of British Malaya: its history, people, commerce, industries, and resources |پەڕەکان=٢٢٠–٢٢١}}</ref> لە ساڵی ١٨٦٧دا، نیشینگە گەروویییەکان لە [[ھیندستانی بەریتانی]] جیاکرانەوە، و کەوتنە ژێر کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆی [[شانشینی یەکگرتووی بەریتانیای مەزن و ئیرلەندا|بەریتانیاوە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=372a4e72-9f1b-4eb4-9ec6-58cad02000f0 |سەردێڕ=Singapore attains crown colony status – Singapore History |وێبگە=nlb.gov.sg|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414171544/https://eresources.nlb.gov.sg/history/events/372a4e72-9f1b-4eb4-9ec6-58cad02000f0|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دواتر، لە دەیەی ١٨٩٠ەکاندا، کاتێک پیشەسازیی لاستیک لە [[مالایا]] و سینگاپوور دامەزرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=a8ceea4c-1c8b-4c9a-885c-b85038b39e4c|سەردێڕ=First Rubber Trees are Planted in Singapore – 1877 |وێبگە=History SG |بڵاوکەرەوە=National Library Board Singapore|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180614122517/http://eresources.nlb.gov.sg/history/events/a8ceea4c-1c8b-4c9a-885c-b85038b39e4c|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دوورگەکە بوو بە ناوەندێکی جیھانی بۆ پۆلێنکردن و ھەناردەکردنی لاستیک.<ref name="Founding of Modern Singapore" /> [[File:Singapore 1865 SLNSW FL15083916.jpg|thumb|لیتۆگرافیایەک لەلایەن [[ڤینسێنت بروکس]] بۆ [[شاری سینگاپوور (قەوارەی مێژوویی)|شاری سینگاپوور]] لە ساڵی ١٨٦٥ لەسەر چیای واڵیچی پێشووەوە]] سینگاپوور بە شێوەیەکی زۆر کاریگەریی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]ی (١٩١٤-١٩١٨) بەسەرەوە نەبوو، چونکە ململانێکە بۆ [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]] بڵاونەبووەوە. تاکە ڕووداوی گرنگ لە کاتی جەنگەکەدا [[یاخیبوونی ١٩١٥ی سینگاپوور|یاخیبوونی ساڵی ١٩١٥ی سینگاپوور]] بوو لەلایەن [[سیپۆی|سەربازە]] [[موسڵمان]]ەکانەوە لە ھیندستانی بەریتانییەوە، کە لە سینگاپوور جێگیر کرابوون.<ref name=Brill1>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Indian Army in the Two World Wars |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=cON5DwAAQBAJ&pg=PA17 |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[Brill Publishers]] |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٢١١٤٥-٢|پەڕەکان=١٧–١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240211000843/https://books.google.com/books?id=cON5DwAAQBAJ&pg=PA17#v=onepage&q&f=false|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دوای بیستنی دەنگۆی ئەوەی کە دەنێردرێن بۆ شەڕکردن دژی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، کە دەوڵەتێکی موسڵمان بوو، سەربازەکان یاخیبوون، و ئەفسەرەکانیان و چەندین ھاووڵاتیی مەدەنیی بەریتانییان کوشت پێش ئەوەی یاخیبوونەکە لەلایەن ھێزە ناموسڵمانەکانەوە کە لە [[جۆھۆر]] و [[میانمار|بورما]]وە گەیشتن، سەرکوت بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=82db2bb0-b99c-4a9f-9beb-b25626cb3f87 |سەردێڕ=1915 Singapore Mutiny |وێبگە=National Library Board |بڵاوکەرەوە=National Library Board Singapore|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210225200105/https://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_570_2005-01-24.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[File:HMS-Repulse-Battlecruiser-IWM-collections.jpg|thumb|[[کەشتیی شەڕکەر|کەشتیی شەڕکەری]] [[ئێچ ئێم ئێس ڕیپەڵس (١٩١٦)|ئێچ ئێم ئێس ڕیپەڵس]]، یەکێک لەو چەند کەشتییە گەورانەی کە لەلایەن چێرچڵەوە نێردرابوو بۆ سینگاپوور بۆ پاراستنی]] دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، بەریتانییەکان بنکە گەورەکەی [[بنکەی ھێزی دەریاییی سینگاپوور|ھێزی دەریاییی سینگاپوور]]یان وەک بەشێک لە [[ستراتیژیی سینگاپوور|ستراتیژیی بەرگریی سینگاپوور]] بنیات نا.<ref name="Stille2016">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stille |یەکەم=Mark |سەردێڕ=Malaya and Singapore 1941–42: The fall of Britain's empire in the East |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gHe9DAAAQBAJ&pg=PA5 |ساڵ=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing |ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٢٨-١١٢٤-٠|پەڕەکان=٥–٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240211000710/https://books.google.com/books?id=gHe9DAAAQBAJ&pg=PA5#v=onepage&q&f=false|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کە لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٩٢١ ڕاگەیەندرا، دروستکردنی بنکەکە بە خاوخلیچکی بەردەوام بوو تاوەکوو [[داگیرکاریی ژاپۆن بۆ سەر مانچووریا|داگیرکاریی ژاپۆنییەکان بۆ سەر مانچووریا]] لە ساڵی ١٩٣١. بە تێچووی ٦٠ ملیۆن دۆلار و ھەرچەندە تا ساڵی ١٩٣٨ بەتەواوی تەواو نەببوو، بەڵام گەورەترین [[وشکەحەوز]]ی جیھان بوو، سێیەم گەورەترین [[حەوزی سەرئاوکەوتوو]] بوو، و تانکیی سووتەمەنیی ئەوەندەی ھەبوو کە بۆ ماوەی شەش مانگ پاڵپشتیی تەواوی ھێزی دەریاییی بەریتانیا بکات.<ref name="Stille2016" /><ref name="Tan2008">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tan |یەکەم=Kevin |سەردێڕ=Marshall of Singapore: A Biography |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=BH88kpvyrdYC&pg=PA90 |ساڵ=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Institute of Southeast Asian Studies |ژپنک=٩٧٨-٩٨١-٢٣٠-٨٧٨-٨|پەڕەکان=٩٠–}}</ref><ref name="Hobbs2017">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hobbs |یەکەم=David |سەردێڕ=The British Pacific Fleet: The Royal Navy's Most Powerful Strike Force |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FVEgDAAAQBAJ&pg=PA5 |ساڵ=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Naval Institute Press |ژپنک=٩٧٨-١-٦١٢٥١-٩١٧-٣|پەڕە=٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240211001300/https://books.google.com/books?id=FVEgDAAAQBAJ&pg=PA5#v=onepage&q&f=false |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بنکەکە بە تۆپە گەورەکانی {{convert|15|in|mm|adj=on}}ی ھێزی دەریایی دەپارێزرا کە لە [[فۆرت سیلۆسۆ]]، [[فۆرت کانینگ]] و لابرادۆر جێگیر کرابوون، ھەروەھا فڕۆکەخانەیەکی [[ھێزی ئاسمانیی شاھانە]] لە [[بنکەی ئاسمانیی تێنگاھ]] ھەبوو. [[وینستۆن چێرچڵ]] وەک "[[جیبرالتار]]ی ڕۆژھەڵات" وەسفی دەکرد، و گفتوگۆ سەربازییەکان زۆرجار بە سادەیی ناویان دەبرد "[[ڕۆژھەڵاتی سوێس]]". بەڵام، [[کەشتیگەلی ناوخۆیی]]ی بەریتانیا لە ئەورووپا جێگیر ببوو، و بەریتانییەکان نەیاندەتوانی تێچووی دروستکردنی کەشتیگەلێکی دووەم بدەن بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانیان لە ئاسیا. پلانەکە ئەوە بوو کە لە کاتی باری لەناکاودا کەشتیگەلی ناوخۆیی بەخێرایی بەرەو سینگاپوور بڕۆن. لە ئەنجامدا، دوای ئەوەی [[جەنگی جیھانیی دووەم]] لە ساڵی ١٩٣٩ ھەڵگیرسا، کەشتیگەلەکە بەتەواوی سەرقاڵی پاراستنی بەریتانیا بوو، و سینگاپووری بە لاوازی لە بەردەم [[داگیرکاریی ژاپۆن بۆ سەر سینگاپوور|داگیرکاریی ژاپۆن]]دا جێھێشت.<ref name="LambTarling2001">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lamb |یەکەم١=Margaret |دوایین٢=Tarling |یەکەم٢=Nicholas |سەردێڕ=From Versailles to Pearl Harbor: The Origins of the Second World War in Europe and Asia |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4izcCwAAQBAJ&pg=PA39 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200818180438/https://books.google.com/books?id=4izcCwAAQBAJ&pg=PA39 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Macmillan International Higher Education |ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٣٩-٣٧٧٢-٨|پەڕە=٣٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=BH88kpvyrdYC&pg=PA90 |سەردێڕ=Marshall of Singapore: A Biography |دوایین=Tan |یەکەم=Kevin |ژپنک=٩٧٨-٩٨١-٢٣٠-٨٧٨-٨|ساڵ=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Institute of Southeast Asian Studies}}</ref> === داگیرکاریی ژاپۆن === [[File:Evacuation of British POWs, Kallang Airport, Singapore - 19450908.jpg|thumb|right|دیلەکانی جەنگی بەریتانی لە ساڵی ١٩٤٥ پاش {{بنز|خۆبەدەستەوەدانی ژاپۆن|en|Japanese surrender|lt=خۆبەدەستەوەدانی ژاپۆن}} لە {{بنز|فڕۆکەخانەی کالانگ|en|Kallang Airport|lt=فڕۆکەخانەی کالانگ}} چۆڵ دەکرێن. تاوەری کۆنترۆڵی فڕۆکەخانەکە، کە نزیک شارەکە ھەڵکەوتووە، پارێزراوە.]] لە ماوەی {{بنز|جەنگی زەریای پاسیفیک|en|Pacific War|lt=جەنگی زەریای پاسیفیک}}دا، {{بنز|ھەڵمەتی مالایا|en|Malayan campaign|lt=لەشکرکێشیی ژاپۆن بۆ سەر مالایا}} گەیشتە لووتکە لە {{بنز|شەڕی سینگاپوور|en|Battle of Singapore|lt=شەڕی سینگاپوور}}. کاتێک ھێزی ٦٠٬٠٠٠ سەربازیی بەریتانی لە ١٥ی شوباتی ١٩٤٢ خۆیان بەدەستەوە دا، سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا وینستۆن چێرچڵ شکستەکەی بە "خراپترین کارەسات و گەورەترین خۆبەدەستەوەدان لە مێژووی بەریتانیادا" ناوبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/15/newsid_3529000/3529447.stm |سەردێڕ=On This Day&nbsp;– 15 February 1942: Singapore forced to surrender |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=BBC News |ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ١٩٤٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190519174009/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/15/newsid_3529000/3529447.stm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زیانەکانی بەریتانیا و ئیمپراتۆریەت لە کاتی شەڕکردن بۆ سینگاپوور زۆر قورس بوون، کە بە کۆی گشتی نزیکەی ٨٥٬٠٠٠ کارمەند بەدیل گیران.{{sfn|Wigmore|1957|p=382}} نزیکەی ٥٬٠٠٠ کەس کوژران یان بریندار بوون،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.historynet.com/battle-of-singapore |سەردێڕ=Battle of Singapore |بڵاوکەرەوە=World History Group |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150512181020/http://www.historynet.com/battle-of-singapore |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کە زۆرینەیان {{بنز|ئوسترالییەکان|en|Australians|lt=ئوسترالییەکان}} بوون.{{sfn|Legg|1965|p=248}}<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=1,000 Aussie victims of WWII join suit against Japan |یەکەم=Teresa |دوایین=Ooi |newspaper=[[The Straits Times]] |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ١٩٩٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=South West Pacific War: Australia's Fine Record |ناونیشان=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19460912-1.2.47?ST=1&AT=search&k=battle%20of%20singapore,%20world%20war%20ii,%20australians&QT=battle,of,singapore,world,war,ii,australians&oref=article |newspaper=The Straits Times |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ١٩٤٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191220093327/https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19460912-1.2.47?ST=1&AT=search&k=battle%20of%20singapore,%20world%20war%20ii,%20australians&QT=battle,of,singapore,world,war,ii,australians&oref=article |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> قوربانیانی ژاپۆن لە کاتی شەڕەکەدا لە سینگاپوور گەیشتە ١٬٧١٤ کوژراو و ٣٬٣٧٨ بریندار.{{sfn|Wigmore|1957|p=382}}{{efn|دابەشبوونی زیانەکانی ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی پێکھاتبوو لە ٣٨٬٤٩٦ شانشینی یەکگرتوو، ١٨٬٤٩٠ ئوسترالی، ٦٧٬٣٤٠ ھیندی و ١٤٬٣٨٢ سەربازی خۆبەخشی ناوخۆیی. کۆی گشتی قوربانیانی ئوسترالیا پێکھاتبوو لە ١٬٧٨٩ کوژراو و ١٬٣٠٦ بریندار.{{sfn|Wigmore|1957|p=382}}}} داگیرکارییەکە بوو بە خاڵێکی وەرچەرخانی گەورە لە مێژووی چەندین نەتەوەدا، لەوانەش {{بنز|ژاپۆن|en|Japan|lt=ژاپۆن}}، {{بنز|شانشینی یەکگرتوو|en|United Kingdom|lt=بەریتانیا}}، و سینگاپوور. ڕۆژنامەکانی ژاپۆن بە سەرکەوتوویی ڕایانگەیاند کە ئەم سەرکەوتنە دۆخی گشتیی جەنگەکە یەکلایی دەکاتەوە.{{sfn|Toland|1970|p=277}}<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Japanese Occupation newspaper in library portal |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/japanese-occupation-newspaper-in-library-portal |newspaper=The Straits Times |شوێن=Singapore |یەکەم=Melody |دوایین=Zaccheus |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220819024819/https://www.straitstimes.com/singapore/japanese-occupation-newspaper-in-library-portal |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە نێوان ٥٬٠٠٠ بۆ ٢٥٬٠٠٠ کەسی بە ڕەچەڵەک چینی لە {{بنز|کۆمەڵکوژیی سوک چینگ|en|Sook Ching massacre|lt=کۆمەڵکوژیی سوک چینگ}}ی دواتردا کوژران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+sg0027) |سەردێڕ=Singapore, Shonan: Light of the South |دوایین=Leitch Lepoer |یەکەم=Barbara |ساڵ=١٩٨٩|وێبگە=[[Library of Congress Country Studies]] |بڵاوکەرەوە=[[United States Government Printing Office|Government Printing Office]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|شوێن=Washington, DC |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170629230435/http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+sg0027) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھێزەکانی بەریتانیا {{بنز|ئۆپەراسیۆنی مەیلفیست|en|Operation Mailfist|lt=پلانیان دانابوو سینگاپوور ڕزگار بکەن}} لە ساڵانی ١٩٤٥/١٩٤٦؛ بەڵام، جەنگەکە کۆتایی ھات پێش ئەوەی ئەم ئۆپەراسیۆنانە ئەنجام بدرێن.{{sfn|Bose|2010|pp=18–20}}<ref name="auto1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The real Japanese surrender |ناونیشان=http://staff.science.nus.edu.sg/~sivasothi/blog/pdf/jap_surrender-st04sep2005.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://wayback.archive-it.org/all/20080119210334/http://staff.science.nus.edu.sg/~sivasothi/blog/pdf/jap_surrender-st04sep2005.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|newspaper=The Sunday Times |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> === قۆناغی دوای جەنگ === [[File:Map of Singapore City in 1951.png|thumb|right|نەخشەی {{بنز|شاری سینگاپوور (قەوارەی مێژوویی)|en|City of Singapore (historical entity)|lt=شاری سینگاپوور}} لە ساڵی ١٩٥١]] دوای {{بنز|خۆبەدەستەوەدانی ژاپۆن|en|Surrender of Japan|lt=خۆبەدەستەوەدانی ژاپۆن}} بە {{بنز|ھاوپەیمانانی جەنگی جیھانیی دووەم|en|Allies of World War II|lt=ھاوپەیمانان}} لە ١٥ی ئابی ١٩٤٥، سینگاپوور کەوتە ناو دۆخێکی کورتخایەنی توندوتیژی و پشێوییەوە؛ تاڵانکردن و {{بنز|کوشتنی تۆڵەسەندنەوە|en|revenge killing|lt=کوشتنی تۆڵەسەندنەوە}} بەتایبەتی دژی {{بنز|ھاوبەشیی سەردەمی جەنگ|en|Wartime collaboration|lt=ھاوبەشەکان (خۆفرۆشان)}} بەربڵاو بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Keo |یەکەم١=Bernard Z |سەردێڕ=Malaya Transformed: Upheaval in Post-War Malaya, 1945–1946 |journal=Imagining Malaya |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥|پەڕەکان=٥٤–٧٦|doi=10.1093/9780198917113.003.0003 |ناونیشان=https://academic.oup.com/book/59235/chapter/499141301 |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ھێزەکانی بەریتانیا، ئوسترالیا، و ھیندستان بە سەرکردایەتیی لۆرد {{بنز|لویز ماونتباتن|en|Louis Mountbatten|lt=لویز ماونتباتن}} {{بنز|ئۆپەراسیۆنی تایدڕەیس|en|Operation Tiderace|lt=گەڕانەوە بۆ سینگاپوور}} بۆ وەرگرتنی خۆبەدەستەوەدانی فەرمیی ھێزەکانی ژاپۆن لە ناوچەکەدا لە جەنەڕاڵ {{بنز|سێیشیرۆ ئیتاگاکی|en|Seishirō Itagaki|lt=سێیشیرۆ ئیتاگاکی}} بە نوێنەرایەتیی جەنەڕاڵ {{بنز|ھیسایچی تێراوچی|en|Hisaichi Terauchi|lt=ھیسایچی تێراوچی}} لە ١٢ی ئەیلوولی ١٩٤٥.{{sfn|Bose|2010|pp=18–20}}<ref name="auto1" /> لە ھەمان کاتدا، {{بنز|تۆمۆیۆکی یاماشیتا|en|Tomoyuki Yamashita|lt=تۆمۆیۆکی یاماشیتا}} لەلایەن کۆمیسیۆنێکی سەربازیی ئەمریکاوە دادگایی کرا بۆ تاوانەکانی جەنگ، بەڵام نەک بۆ ئەو تاوانانەی لەلایەن ھێزەکانییەوە لە مالایا یان سینگاپوور ئەنجام درابوون. ئەو تاوانبار کرا و لە ٢٣ی شوباتی ١٩٤٦ لە {{بنز|کۆمۆنوێلسی فلیپین|en|Commonwealth of the Philippines|lt=فلیپین}} لەسێدارە درا (ھەڵواسرا).{{sfn|Smith|2006|pp=556–557}}<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Yamashita Hanged |ناونیشان=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/maltribune19460223-1.2.12 |ئیش=Malaya Tribune |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ١٩٤٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191022150250/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/maltribune19460223-1.2.12 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەشێکی زۆری ژێرخانی سینگاپوور لە کاتی جەنگەکەدا وێران ببوو، لەوانەش ئەوانەی بۆ دابینکردنی خزمەتگوزارییە گشتییەکان پێویست بوون. کەمیی خۆراک بووە ھۆی بەدخۆراکی، نەخۆشی، و تاوان و توندوتیژیی بەربڵاو. زنجیرەیەک مانگرتن لە ساڵی ١٩٤٧دا بووە ھۆی وەستانی گەورە لە گواستنەوەی گشتی و خزمەتگوزارییەکانی تردا. بەڵام، تا کۆتاییی ١٩٤٧ ئابووری دەستی بە چاکبوونەوە کرد، کە بەھۆی زیادبوونی خواستی نێونەتەوەیی بۆ قەسدیر و لاستیک ئاسانکاریی بۆ کرا.<ref name="uslcAftermathOfWar">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Singapore – Aftermath of War |ناونیشان=http://countrystudies.us/singapore/9.htm |بڵاوکەرەوە=U.S. Library of Congress |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110514010408/http://countrystudies.us/singapore/9.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> شکستی بەریتانیا لە بەرگریکردنی سەرکەوتووانە لە کۆلۆنییەکەی دژی ژاپۆنییەکان، وێنەی ئەو وڵاتەی لە چاوی سینگاپوورییەکاندا گۆڕی. {{بنز|ئیدارەی سەربازیی بەریتانیا (مالایا)|en|British Military Administration (Malaya)|lt=ئیدارەی سەربازیی بەریتانی}} لە ١ی نیسانی ١٩٤٦ کۆتایی ھات، و سینگاپوور بوو بە {{بنز|کۆلۆنیی تاج|en|crown colony|lt=کۆلۆنییەکی شاھانەیی}} جیاواز و سەربەخۆ، چونکە {{بنز|نیشینگە گەروویییەکان|en|Straits Settlements|lt=نیشینگە گەروویییەکان}} لەو ساڵەدا بە فەرمی ھەڵوەشێنرانەوە.<ref name="uslcAftermathOfWar" /> لە تەممووزی ١٩٤٧دا، ئەنجومەنێکی {{بنز|ئەنجومەنی وەزیرانی سینگاپوور#مێژوو|en|Cabinet of Singapore#History|lt=جێبەجێکار}} و {{بنز|ئەنجومەنی یاسادانانی سینگاپوور|en|Legislative Council of Singapore|lt=ئەنجومەنێکی یاسادانان}} (LegCo) دووبارە پێکھێنرانەوە و ھەڵبژاردنی شەش ئەندامی ئەنجومەنی یاسادانان بۆ {{بنز|ھەڵبژاردنی گشتیی سینگاپوور ١٩٤٨|en|1948 Singaporean general election|lt=ساڵی ١٩٤٨}} دیاری کرا. تەنھا یەک پارتی سیاسی، {{بنز|پارتی پێشکەوتنخواز (سینگاپوور)|en|Progressive Party (Singapore)|lt=پارتی پێشکەوتنخواز}}، کێبڕکێی کرد لەم ھەڵبژاردنە گشتییە زۆر سنووردارەدا، کە لە {{بنز|ھەڵبژاردنی گشتیی سینگاپوور ١٩٥١|en|1951 Singaporean general election|lt=ساڵی ١٩٥١یشدا}} بەردەوام بوو.<ref name="micaSelfGovernment">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Towards Self-government |ناونیشان=http://www.sg/explore/history_towards.htm |بڵاوکەرەوە=Ministry of Information, Communications and the Arts, Singapore |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٦|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20060713023113/http://www.sg/explore/history_towards.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ماوەی دەیەی ١٩٥٠ەکاندا، {{بنز|پارتی کۆمۆنیستی مالایا|en|Malayan Communist Party|lt=کۆمۆنیستە چینییەکان}}، کە پەیوەندیی بەھێزیان لەگەڵ سەندیکاکانی کرێکاران و قوتابخانە چینییەکاندا ھەبوو، {{بنز|شەڕی گەریلا|en|Guerrilla warfare|lt=شەڕێکی گەریلا (پارتیزانی)یان}} دژی حکوومەت ھەڵگیرساند، کە بووە ھۆی {{بنز|باری لەناکاوی مالایا|en|Malayan Emergency|lt=باری لەناکاوی مالایا}}. {{بنز|ئاژاوەکانی خزمەتی نیشتمانیی ١٩٥٤|en|1954 National Service riots|lt=ئاژاوەکانی خزمەتی نیشتمانیی ساڵی ١٩٥٤}}، {{بنز|ئاژاوەکانی پاسی ھۆک لی|en|Hock Lee bus riots|lt=ئاژاوەکانی پاسی ھۆک لی لە ساڵی ١٩٥٥}}، و {{بنز|ئاژاوەکانی قوتابخانە ناوەندییە چینییەکان|en|Chinese middle schools riots|lt=ئاژاوەکانی قوتابخانە ناوەندییە چینییەکان لە ساڵی ١٩٥٦}} لە سینگاپوور ھەموویان پەیوەست بوون بەم ڕووداوانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://library.thinkquest.org/12405/19.htm |سەردێڕ=Communism |وێبگە=Thinkquest|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20000409182924/http://library.thinkquest.org/12405/19.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠٠٠}}</ref> {{بنز|دەیڤد مارشال (سیاسەتمەداری سینگاپووری)|en|David Marshall (Singaporean politician)|lt=دەیڤد مارشال}}، سەرکردەی لایەنگری سەربەخۆییی {{بنز|بەرەی کار|en|Labour Front|lt=بەرەی کار}}، سەرکەوتنی بەدەستھێنا لە {{بنز|ھەڵبژاردنی گشتیی سینگاپوور ١٩٥٥|en|1955 Singaporean general election|lt=ھەڵبژاردنی گشتیی سینگاپوور لە ساڵی ١٩٥٥دا}} کە مافی {{بنز|مافی دەنگدان|en|suffrage|lt=دەنگدانی}} تێدا فراوان کرابوو بەڵام ھێشتا گشتگیر نەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Low |یەکەم=James |ڕێکەوت=٢٠٠٤|سەردێڕ=Kept in Position: The Labour Front-Alliance Government of Chief Minister David Marshall in Singapore, April 1955 – June 1956 |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/20072556 |journal=Journal of Southeast Asian Studies |بەرگ=٣٥|issue=1 |پەڕەکان=٤١–٦٤|doi=10.1017/S0022463404000037 |jstor=20072556 |s2cid=154326049 |issn=0022-4634|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210419081147/https://www.jstor.org/stable/20072556|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> لە ماوەی {{بنز|سەرۆک وەزیرانیی دەیڤد مارشال|en|Chief ministership of David Marshall|lt=سەرۆک وەزیرانییەکەیدا}}، سەرکردایەتیی شاندێکی کرد بۆ لەندەن بۆ داواکردنی خۆبەڕێوەبەریی تەواو، بەڵام بەریتانیا داواکارییەکەی ڕەتکردەوە. دواتر دەستی لەکار کێشایەوە و جێگەکەی لەلایەن {{بنز|لیم یو ھۆک|en|Lim Yew Hock|lt=لیم یو ھۆک}}ەوە لە ساڵی ١٩٥٦ پڕکرایەوە، و دوای دانوستانی زیاتر، بەریتانیا ڕەزامەندیی دا لەسەر بەخشینی {{بنز|خۆبەڕێوەبەریی سینگاپوور|en|Self-governance of Singapore|lt=خۆبەڕێوەبەریی}} ناوخۆییی تەواو بە سینگاپوور بۆ ھەموو پرسەکان جگە لە بەرگری و کاروباری دەرەوە لە ٣ی حوزەیرانی ١٩٥٩.<ref name=countrystudies10>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://countrystudies.us/singapore/10.htm |سەردێڕ=Country studies: Singapore: Road to Independence |بڵاوکەرەوە=U.S. Library of Congress|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140704220519/http://countrystudies.us/singapore/10.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> چەند ڕۆژێک پێشتر، لە {{بنز|ھەڵبژاردنی گشتیی سینگاپوور ١٩٥٩|en|1959 Singaporean general election|lt=ھەڵبژاردنی گشتیی ٣٠ی ئایار}}دا کە {{بنز|مافی دەنگدانی گشتگیر|en|universal suffrage|lt=مافی دەنگدانی گشتگیری}} تێدابوو، پارتی چالاکیی گەل (PAP) سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستھێنا لەژێر سەرکردایەتیی {{بنز|لی کوان یو|en|Lee Kuan Yew|lt=لی کوان یو}}.<ref name="yewnyt">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Headliners; Retiring, Semi |ڕێکەوت=٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٠|newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE4DD123DF931A35751C1A966958260|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئازاری ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090318035148/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE4DD123DF931A35751C1A966958260|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> {{بنز|پارێزگاری سینگاپوور|en|Governor of Singapore|lt=پارێزگار}} {{بنز|ویلیام گود (بەڕێوەبەری کۆلۆنیالیزم)|en|William Goode (colonial administrator)|lt=ویلیام گود}} وەک یەکەم سەرۆکی دەوڵەت خزمەتی کرد، کە ھەروەھا بە {{بنز|یانگ دی-پێرتوان نێگارا لە سینگاپوور|en|Yang di-Pertuan Negara of Singapore|lt=یانگ دی-پێرتوان نێگارا}}ش (Yang di-Pertuan Negara) دەناسرا.<ref name="Law">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.singaporelaw.sg/content/LegalSyst1.html |سەردێڕ=The Singapore Legal System |بڵاوکەرەوە=Singapore Academy of Law|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110603225639/http://www.singaporelaw.sg/content/LegalSyst1.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠١١}}</ref> === لە ناو مالیزیا === [[File:SingaporeRiver-bumboats-196009.jpg|thumb|سینگاپوور وەک ئەنتریپۆتێک گەشەی کرد. لە دەیەی ١٩٦٠دا، {{بنز|بامبۆت|en|bumboat|lt=بەلەمە بچووکەکان (بامبۆت)}} بەکاردەھێنران بۆ گواستنەوەی بار و پێداویستی لە نێوان کەشتییەکانی کەنار دەریا و ڕووباری سینگاپووردا.]] [[File:Prime Minister Lee Kuan Yew of Singapore Making a Toast at a State Dinner Held in His Honor, 1975.jpg|thumb|upright=0.68|{{بنز|لی کوان یو|en|Lee Kuan Yew|lt=لی کوان یو}}، یەکەم سەرۆک وەزیرانی سینگاپوور لە ١٩٥٩ تا ١٩٩٠]] سەرکردەکانی PAP پێیان وابوو کە داھاتووی سینگاپوور بەندە بە مالایاوە، بەھۆی پەیوەندییە بەھێزەکانی نێوانیانەوە. وا بیردەکرایەوە کە یەکگرتنەوە لەگەڵ مالایادا سوود بە ئابووری دەگەیەنێت لە ڕێگەی دروستکردنی بازاڕێکی ھاوبەشەوە، و کێشە بەردەوامەکانی بێکاری لە سینگاپوور کەم دەکاتەوە. بەڵام، باڵێکی چەپڕەوی گەورە لە ناو PAPدا بە توندی دژی یەکگرتنەکە بوون، لە ترسی لەدەستدانی کاریگەرییان، و بەو ھۆیەوە پاش دەرکرانیان لە PAP، پارتی {{بنز|بەریسان سۆسیالیس|en|Barisan Sosialis|lt=بەریسان سۆسیالیس (Barisan Sosialis)}}یان پێکھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lee |یەکەم=T. H |ساڵ=١٩٩٦|سەردێڕ=The Open United Front: The Communist Struggle in Singapore, 1954–1966 |بڵاوکەرەوە=Singapore: South Seas Society}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bloodworth |یەکەم=D |ساڵ=١٩٨٦|سەردێڕ=The Tiger and the Trojan Horse |ناونیشان=https://archive.org/details/tigertrojanhorse00bloo|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |بڵاوکەرەوە=Singapore: Times Books International}}</ref> پارتی فەرمانڕەوای مالایا، {{بنز|ڕێکخراوەی نیشتمانیی مالایییە یەکگرتووەکان|en|United Malays National Organisation|lt=ڕێکخراوەی نیشتمانیی مالایییە یەکگرتووەکان}} (UMNO)، بە توندی دژە-کۆمۆنیست بوو، و گومان دەکرا UMNO پاڵپشتی لە باڵە ناکۆمۆنیستەکانی PAP بکات. UMNO، کە لە سەرەتادا گومانی لە بیرۆکەی یەکگرتنەکە ھەبوو بەھۆی متمانەنەکردن بە حکوومەتی PAP و نیگەرانی لەوەی کە دانیشتووانە چینییە زۆرەکەی سینگاپوور ھاوسەنگیی نەژادی لە مالایادا دەگۆڕێت کە بنکەی دەسەڵاتی سیاسییان لەسەری وەستابوو، دواتر بوو بە پاڵپشتیکاری بیرۆکەی یەکگرتنەکە بەھۆی ترسی ھاوبەش لە دەستبەسەرداگرتنی کۆمۆنیستەکان.<ref name="Wipe out extremists">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=MCA: Wipe out extremists |ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ١٩٥٩|newspaper=Singapore Standard}}</ref> لە ٢٧ی ئایاری ١٩٦١دا، سەرۆک وەزیرانی مالایا، {{بنز|تونکو عەبدولڕەحمان|en|Tunku Abdul Rahman|lt=تونکو عەبدولڕەحمان}}، پێشنیارێکی چاوەڕواننەکراوی بۆ فیدراسیۆنێکی نوێ کرد بە ناوی {{بنز|مالیزیا|en|Malaysia|lt=مالیزیا}}، کە {{بنز|پاشماوەکانی ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی|en|British possessions|lt=موڵک و خاکەکانی ئێستا و پێشووی بەریتانیا}} لە ناوچەکەدا یەکدەخات: {{بنز|فیدراسیۆنی مالایا|en|Federation of Malaya|lt=فیدراسیۆنی مالایا}}، سینگاپوور، {{بنز|بروونای|en|Brunei|lt=بروونای}}، {{بنز|بۆرنیۆی باکوور|en|North Borneo (British Crown colony)|lt=بۆرنیۆی باکوور}}، و {{بنز|ساراواک|en|Sarawak (British Crown colony)|lt=ساراواک}}.<ref name="Wipe out extremists" /><ref name="Big Unity Plan">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Big 'Unity' Plan – Tengku on closer ties with S'pore, Borneo and Brunei |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/multimedia/graphics/assets/images/ST175/NewspaperSG/1961-05-28/full.jpg |ئیش=The Straits Times |بڵاوکەرەوە=[[Singapore Press Holdings]] |ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ١٩٦١|پەڕە=١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220309061422/https://www.straitstimes.com/multimedia/graphics/assets/images/ST175/NewspaperSG/1961-05-28/full.jpg |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سەرکردەکانی UMNO پێیان وابوو کە دانیشتووانە مالایییە زیادەکان لە ناوچەکانی بۆرنیۆ ھاوسەنگیی دانیشتووانە چینییەکەی سینگاپوور دەکات.<ref name=countrystudies10 /> حکوومەتی بەریتانیاش، لەلای خۆیەوە، پێی وابوو کە یەکگرتنەکە ڕێگری دەکات لەوەی سینگاپوور ببێتە پەناگەیەک بۆ کۆمۆنیزم.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Appeal To Singapore |ناونیشان=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19620328-1.2.70.1?ST=1&AT=advanced |newspaper=The Straits Times |شوێن=Singapore |پەڕە=١٠|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ١٩٦٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180319214737/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19620328-1.2.70.1?ST=1&AT=advanced|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بۆ بەدەستھێنانی شەرعییەت بۆ یەکگرتنەکە، PAP {{بنز|گشتپرسیی یەکگرتنی سینگاپوور لە ١٩٦٢|en|1962 Merger Referendum of Singapore|lt=گشتپرسییەکی لەسەر یەکگرتنەکە ئەنجام دا}}.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Yes – What a win for Premier Lee |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/multimedia/graphics/assets/images/ST175/NewspaperSG/1962-09-02/full.jpg |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٢|ئیش=The Straits Times |بڵاوکەرەوە=Singapore Press Holdings |ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ١٩٦٢|پەڕە=١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220309061847/https://www.straitstimes.com/multimedia/graphics/assets/images/ST175/NewspaperSG/1962-09-02/full.jpg |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Merger "Yes" |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/multimedia/graphics/assets/images/ST175/NewspaperSG/1962-09-03/full.jpg |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٢|ئیش=The Straits Times |بڵاوکەرەوە=Singapore Press Holdings |ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ١٩٦٢|پەڕە=١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220309061616/https://www.straitstimes.com/multimedia/graphics/assets/images/ST175/NewspaperSG/1962-09-03/full.jpg |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم گشتپرسییە ھەڵبژاردەی مەرجە جیاوازەکانی بۆ یەکگرتن لەگەڵ مالیزیا لەخۆگرتبوو و ھیچ بژاردەیەکی تێدا نەبوو بۆ خۆبەدوورگرتن لە یەکگرتن بەتەواوی. لە ١٦ی ئەیلوولی ١٩٦٣دا، سینگاپوور پەیوەندیی بە مالایا، بۆرنیۆی باکوور، و ساراواکەوە کرد بۆ پێکھێنانی فیدراسیۆنی نوێی مالیزیا بەپێی مەرجەکانی {{بنز|ڕێکەوتننامەی مالیزیا|en|Malaysia Agreement|lt=ڕێکەوتننامەی مالیزیا}}.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Abisheganaden |یەکەم١=Felix |سەردێڕ=Hail Malaysia! |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/multimedia/graphics/assets/images/ST175/NewspaperSG/1963-09-16/full.jpg |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٢|ئیش=[[The Straits Times]] |بڵاوکەرەوە=[[Singapore Press Holdings]] |ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ١٩٦٣|پەڕە=١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220309062748/https://www.straitstimes.com/multimedia/graphics/assets/images/ST175/NewspaperSG/1963-09-16/full.jpg |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەپێی ئەم ڕێکەوتننامەیە، سینگاپوور ئاستێکی تاڕادەیەک بەرزی لە سەربەخۆیی ھەبوو بەراورد بە ویلایەتەکانی تری مالیزیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://eresources.nlb.gov.sg/history/events/1dab53ea-788c-461c-acfb-ca625b974c9c |سەردێڕ=Singapore becomes part of Malaysia |بڵاوکەرەوە=HistorySG|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170207040425/http://eresources.nlb.gov.sg/history/events/1dab53ea-788c-461c-acfb-ca625b974c9c|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> {{بنز|ئیندۆنیزیا|en|Indonesia|lt=ئیندۆنیزیا}} دژی پێکھێنانی مالیزیا بوو بەھۆی ئیدیعاکانی خۆی بەسەر بۆرنیۆدا و لە وەڵامی پێکھێنانی مالیزیادا {{بنز|ململانێی ئیندۆنیزیا و مالیزیا|en|Indonesia–Malaysia confrontation|lt=''کۆنفرۆنتاسی (ڕووبەڕووبوونەوە)''}}ی دەستپێکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=James |یەکەم١=Harold |دوایین٢=Sheil-Small |یەکەم٢=Denis |ساڵ=١٩٧١|سەردێڕ=The Undeclared War: The Story of the Indonesian Confrontation 1962–1966 |بڵاوکەرەوە=Rowman and Littlefield |شوێن=Totowa |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧٤٧١-٠٧٤-٨}}{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mackie |یەکەم=J.A.C. |ساڵ=١٩٧٤|سەردێڕ=Konfrontasi: The Indonesia-Malaysia Dispute 1963–1966 |شوێن=Kuala Lumpur |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٦٣٨٢٤٧-٠}}</ref> لە ١٠ی ئازاری ١٩٦٥دا، {{بنز|تەقینەوەی ماکدۆناڵد ھاوس|en|MacDonald House bombing|lt=بۆمبێک کە لەلایەن تێکدەرانی ئیندۆنیزییەوە دانرابوو}} لە نھۆمێکی ناوەڕاستی {{بنز|ماکدۆناڵد ھاوس|en|MacDonald House|lt=ماکدۆناڵد ھاوس}} تەقییەوە، کە بووە ھۆی کوژرانی سێ کەس و برینداربوونی ٣٣ کەسی تر. ئەمە کوشندەترین ڕووداوی بۆمب بوو لە ناو لایەنی کەم ٤٢ ڕووداوی بۆمب کە لە کاتی ''کۆنفرۆنتاسی''دا ڕوویاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Record of the Wreckers |ناونیشان=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19650516-1.2.85 |newspaper=The Straits Times |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ١٩٦٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170819065549/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19650516-1.2.85|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دوو ئەندامی {{بنز|ھێزی دەریاییی ئیندۆنیزیا|en|Indonesian Marine Corps|lt=ھێزی دەریاییی ئیندۆنیزیا}}، بە ناوەکانی {{بنز|عوسمان کوڕی حاجی محەممەد عەلی|en|Osman bin Haji Mohamed Ali|lt=عوسمان کوڕی حاجی محەممەد عەلی}} و {{بنز|ھارون کوڕی سەعید|en|Harun bin Said|lt=ھارون کوڕی سەعید}}، لە کۆتاییدا بە تاوانەکە مەحکووم کران و لەسێدارە دران.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Mac Donald House blast: Two for trial |ناونیشان=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19650406-1.2.99 |newspaper=The Straits Times |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ١٩٦٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170819064442/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19650406-1.2.99|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تەقینەوەکە بووە ھۆی زیانێکی ٢٥٠٬٠٠٠ دۆلاری ئەمریکی ({{Inflation|US|250000|1965|fmt=eq|cursign={{بنز|دۆلاری ئەمریکی|en|United States dollar|lt=US$}}}}) بۆ ماکدۆناڵد ھاوس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Tan Lay Yuan |سەردێڕ=MacDonald House bomb explosion |ناونیشان=http://infopedia.nl.sg/articles/SIP_62_2004-12-17.html |وێبگە=Singapore Infopedia |بڵاوکەرەوە=National Library Board|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111215082844/http://infopedia.nl.sg/articles/SIP_62_2004-12-17.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Mac Donald House suffered $250,000 bomb damage |ناونیشان=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19651009-1.2.46 |newspaper=The Straits Times |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170819065124/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19651009-1.2.46|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تەنانەت دوای یەکگرتنەکەش، {{بنز|پەیوەندییەکانی پارتی چالاکیی گەل و ڕێکخراوەی نیشتمانیی مالایییە یەکگرتووەکان|en|People's Action Party–United Malays National Organisation relations|lt=حکوومەتی سینگاپوور و حکوومەتی ناوەندیی مالیزیا ناکۆک بوون}} لەسەر چەندین پرسی سیاسی و ئابووری.<ref name="Road to Independence">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ساڵ=١٩٩٨|سەردێڕ=Road to Independence |ناونیشان=http://ourstory.asia1.com.sg/merger/merger.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131013002423/http://ourstory.asia1.com.sg/merger/merger.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[AsiaOne]]}}</ref> سەرەڕای ڕێکەوتنێک بۆ دامەزراندنی بازاڕێکی ھاوبەش، سینگاپوور بەردەوام ڕووبەڕووی کۆت و بەند دەبووەوە لە کاتی بازرگانیکردن لەگەڵ بەشەکانی تری مالیزیا. لە کاردانەوەدا، سینگاپوور ئەو قەرزانەی بەتەواوی نەدا بە {{بنز|سەباھ|en|Sabah|lt=سەباھ}} و {{بنز|ساراواک|en|Sarawak|lt=ساراواک}} کە ڕێککەوتنی لەسەر کرابوو بۆ گەشەپێدانی ئابووری لەو دوو ویلایەتە ڕۆژھەڵاتییەدا. گفتوگۆکان زوو داڕمان، و وتار و نووسینی ھێرشبەرانە لە ھەردوو لاوە بڵاوبوونەوە. ئەمە بووە ھۆی ململانێی تائیفی لە سینگاپوور، کە گەیشتە لووتکە لە {{بنز|ئاژاوە نەژادییەکانی ١٩٦٤ لە سینگاپوور|en|1964 race riots in Singapore|lt=ئاژاوە نەژادییەکانی ساڵی ١٩٦٤}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=A moment of anguish: Singapore in Malaysia and the politics of disengagement |دوایین=Lau |یەکەم=A |بڵاوکەرەوە=Times Academic Press |ساڵ=٢٠٠٠|شوێن=Singapore}}</ref> لە ٧ی ئابی ١٩٦٥، دوای زنجیرەیەک دانوستانی نھێنی لە نێوان سەرکردەکانی مالیزیا و سینگاپوور، {{بنز|ڕێکەوتننامەی سەربەخۆییی سینگاپوور ١٩٦٥|en|Independence of Singapore Agreement 1965|lt=ڕێکەوتننامەی جیابوونەوە}} واژوو کرا، کە ڕێگەی خۆشکرد بۆ سەربەخۆیییەکی کتوپڕ بەڵام پلان بۆ داڕێژراو بۆ سینگاپوور.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ١٩٩٨|سەردێڕ=which split the nation |ناونیشان=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19980919-1.2.63.4 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ئیش=The Straits Times |پەڕەکان=٥١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Fong |یەکەم=Leslie |ڕێکەوت=٩ی ئابی ١٩٩٠|ئەوانی تر=Illustrations by Jose Tence Ruiz |سەردێڕ=The Week Before Separation |ناونیشان=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19900809-1.2.109.3 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ئیش=The Straits Times |پەڕەکان=٥–١٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tin Seng |یەکەم=Lim |ڕێکەوت=ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=Singapore's separation from Malaysia |ناونیشان=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=9641f35d-3ae5-41d8-9fa6-7ca8b845ea53 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=National Library Board Singapore}}</ref> لە ٩ی ئابی ١٩٦٥، {{بنز|ئەندامانی دیوان ڕاکیات، دووەم پەرلەمانی مالیزیا|en|Members of the Dewan Rakyat, 2nd Malaysian Parliament|lt=پەرلەمانی مالیزیا}} بە ١٢٦ دەنگ بەرامبەر بە ٠ دەنگ {{بنز|یاسای دەستوور و مالیزیا (ھەموارکردنەوەی سینگاپوور) ١٩٦٥|en|Constitution and Malaysia (Singapore Amendment) Act 1965|lt=پڕۆژەیاسایەکی ھەموارکردنی دەستووریی}} پەسەند کرد، کە بەمەش سینگاپووری لە مالیزیا جیاکردەوە، و سینگاپووری وەک وڵاتێکی سەربەخۆی نوێ ھێشتەوە.<ref name=countrystudies10 /><ref name="LOC2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+sg0033) |سەردێڕ=Singapore as Part of Malaysia |دوایین=Leitch Lepoer |یەکەم=Barbara |ساڵ=١٩٨٩|وێبگە=Library of Congress Country Studies |بڵاوکەرەوە=Government Printing Office|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|شوێن=Washington, DC|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170629223526/http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+sg0033)|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article7878 |سەردێڕ=A Summary of Malaysia-Singapore History |وێبگە=europe-solidaire|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120529081759/http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article7878|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://eresources.nlb.gov.sg/history/events/dc1efe7a-8159-40b2-9244-cdb078755013#27 |سەردێڕ=Singapore separates from Malaysia and becomes independent – Singapore History |وتەگێڕانەوە=Negotiations were, however, done in complete secrecy... (Tunku moved) a bill to amend the constitution that would provide for Singapore's departure from the Federation. Razak was also waiting for the fully signed separation agreement from Singapore to allay possible suggestions that Singapore was expelled from Malaysia. |بڵاوکەرەوە=National Library Board|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201111210312/https://eresources.nlb.gov.sg/history/events/dc1efe7a-8159-40b2-9244-cdb078755013#27|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://thehistoryofsingapore.com/2015/07/31/episode-0-trailer/ |سەردێڕ=Episode 0: Trailer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210920150336/https://thehistoryofsingapore.com/2015/07/31/episode-0-trailer/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="Lim2015">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Lim |یەکەم١=Edmund |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Secret documents reveal extent of negotiations for Separation |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/opinion/secret-documents-reveal-extent-of-negotiations-for-separation |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210920150329/https://www.straitstimes.com/opinion/secret-documents-reveal-extent-of-negotiations-for-separation |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٢|newspaper=The Straits Times}}</ref> === کۆماری سینگاپوور === [[File:153 Singapore, Jan 1978 (52023517826).jpg|thumb|right|ڕووبەڕووی {{بنز|ناوچەی ناوەندی، سینگاپوور|en|Central Area, Singapore|lt=ناوچەی ناوەندیی}} سینگاپوور لە ساڵی ١٩٧٨]] [[File:Marina Bay Sands 20250903 (1).jpg|thumb|right|{{بنز|مارینا بەی ساندس|en|Marina Bay Sands|lt=مارینا بەی ساندس}}، یەکێکە لە دوو {{بنز|ھوتێلی کازینۆ|en|casino hotel|lt=ھاڤینگەھە یەکخراوەکانی}} سینگاپوور]] دوای دەرکردنی لە مالیزیا، سینگاپوور لە ٩ی ئابی ١٩٦٥ وەک "کۆماری سینگاپوور" سەربەخۆییی بەدەستھێنا،<ref name="Road to Independence" /><ref name="ST 10 Aug Front page">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Abisheganaden |یەکەم١=Felix |سەردێڕ=Singapore is out |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/multimedia/graphics/assets/images/ST175/NewspaperSG/1965-08-10/full.jpg |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٢|ئیش=[[The Straits Times]] |بڵاوکەرەوە=[[Singapore Press Holdings]] |ڕێکەوت=١٠ی ئابی ١٩٦٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220221051204/https://www.straitstimes.com/multimedia/graphics/assets/images/ST175/NewspaperSG/1965-08-10/full.jpg |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کە {{بنز|لی کوان یو|en|Lee Kuan Yew|lt=لی کوان یو}} و {{بنز|یوسف کوڕی ئیسحاق|en|Yusof bin Ishak|lt=یوسف کوڕی ئیسحاق}} بە ڕێککەوت بوونە یەکەمین سەرۆک وەزیران و سەرۆک کۆمار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=3520aab7-25a2-452d-bdd3-2e75b1989866 |سەردێڕ= Past and present leaders of Singapore |نووسەر= Vernon Cornelius |بڵاوکەرەوە= National Library Board |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20260127080909/https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=3520aab7-25a2-452d-bdd3-2e75b1989866 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Yusof to be the first President |ناونیشان=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19651215-1.2.60 |وێبگە=The Straits Times |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=١ی شوباتی ١٩٦٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٢٠|via=National Libraries Board |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20200807064731/https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19651215-1.2.60 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٧، وڵاتەکە بەھاوبەشی {{بنز|ئاسێان|en|Association of Southeast Asian Nations|lt=کۆمەڵەی نەتەوەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا}} (ئاسێان)ی دامەزراند.<ref>{{cite wikisource|Bangkok Declaration}}</ref> ئاژاوە نەژادییەکان لە ساڵی ١٩٦٩دا {{بنز|ئاژاوە نەژادییەکانی ١٩٦٩ی سینگاپوور|en|1969 race riots of Singapore|lt=دووبارە سەریان ھەڵداوە}} کە دەرئەنجام و کاریگەریی {{بنز|ڕووداوی ١٣ی ئایار|en|13 May incident|lt=ڕووداوەکەی ١٣ی ئایار}} بوو لە مالیزیا. لەم جارەدا، پشێوییەکان بەتوندی کۆنترۆڵ کران.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Sandhu |یەکەم١=Kernial Singh |دوایین٢=Wheatley |یەکەم٢=Paul |سەردێڕ=Management of Success: The Moulding of Modern Singapore |بڵاوکەرەوە=Institute of Southeast Asian Studies |ژپنک=٩٧٨-٩٨١-٣٠٣٥-٤٢-٣|پەڕە=١٠٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ldKwPQ2PyBAC&pg=PA107 |ساڵ=١٩٨٩}}</ref> جەختکردنەوەی لی لەسەر گەشەی ئابووریی خێرا، تێکەڵبوونی نەژادی، بەرەوپێشبردنی کارسازانی بازرگانی و کۆتوبەندکردنی ئازادییە دیموکراسییەکان لە ڕێگەی حوکمڕانیکردن بە دەسەڵاتە یاسایییە بەرفراوانەکانەوە، سیاسەتەکانی سینگاپووری بۆ نیو سەدەی داھاتوو داڕشت.<ref>Terry McCarthy, "Lee Kuan Yew." ''Time ''154: 7–8 (1999). [https://web.archive.org/web/20150402104451/http://madeinthoughts.com/pdf/LeeKuanYew.pdf online]</ref><ref name="lky-7prin" /> گەشەی ئابووری بە درێژاییی دەیەی ١٩٨٠ بەردەوام بوو، کە ڕێژەی بێکاری بۆ ٣٪ دابەزی و گەشەی ڕاستەقینەی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (GDP) تا ساڵی ١٩٩٩ بە تێکڕا نزیکەی ٨٪ بوو. لە ماوەی دەیەی ١٩٨٠ەکاندا، سینگاپوور دەستی کرد بە گۆڕان بەرەو پیشەسازییە تەکنۆلۆژیا بەرزەکان، وەکوو کەرتی {{بنز|بەرھەمھێنانی نیمچەگەیەنەر|en|wafer fabrication|lt=بەرھەمھێنانی وەیفەر (نیوەگەیەنەر)}}، بۆ ئەوەی لە کێبڕکێدا بمێنێتەوە چونکە وڵاتانی دراوسێ دەستیان کرد بە بەرھەمھێنان بە ھێزی کاری ھەرزانتر. {{بنز|ھێڵی ئاسمانیی سینگاپوور|en|Singapore Airlines|lt=ھێڵی ئاسمانیی سینگاپوور}} لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزرا و {{بنز|فڕۆکەخانەی چانگی|en|Changi Airport|lt=فڕۆکەخانەی چانگی}} لە ساڵی ١٩٨١ کرایەوە، کە جێگەی فڕۆکەخانە نێونەتەوەیییەکەی گرتەوە لە {{بنز|بنکەی ئاسمانیی پایا لێبار|en|Paya Lebar Air Base|lt=پایا لێبار}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=History of Changi Airport |بڵاوکەرەوە=Civil Aviation Authority of Singapore |ناونیشان=http://www.changiairport.com.sg/changi/en/about_us/history_changi.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20060629014047/http://www.changiairport.com.sg/changi/en/about_us/history_changi.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٦}}</ref> حکوومەتەکەی لی سوودی لە ھەڵکەوتە جوگرافییە لەبارەکەی سینگاپوور وەرگرت بۆ پەرەپێدانی {{بنز|بەندەری سینگاپوور|en|Port of Singapore|lt=بەندەری سینگاپوور}} بۆ یەکێک لە قەرەباڵغترین بەندەرەکانی جیھان، لە ھەمان کاتدا پیشەسازییەکانی خزمەتگوزاری و گەشتیاریش لەم قۆناغەدا بە شێوەیەکی بەرچاو فراوان بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Lunch Dialogue on 'Singapore as a Transport Hub' |ناونیشان=https://lkyspp.nus.edu.sg/news-events/events/details/lunch-dialogue-on-singapore-as-a-transport-hub |وێبگە=Lee Kuan Yew School of Public Policy|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181117104954/https://lkyspp.nus.edu.sg/news-events/events/details/lunch-dialogue-on-singapore-as-a-transport-hub|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Lam |یەکەم١=Yin Yin |سەردێڕ=Three factors that have made Singapore a global logistics hub |ناونیشان=http://blogs.worldbank.org/transport/three-factors-have-made-singapore-global-logistics-hub |وێبگە=The World Bank Blogs |ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181117105041/http://blogs.worldbank.org/transport/three-factors-have-made-singapore-global-logistics-hub|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پارتی چالاکیی گەل (PAP) لە ساڵی ١٩٥٩ەوە لە دەسەڵاتدا ماوەتەوە. زۆرجار وەک دەوڵەتێکی یەک-پارتی ''دیفاکتۆ'' وەسف دەکرێت بەھۆی مانەوەی نائاساییی درێژخایەنی بۆ وڵاتێک کە بە ناو {{بنز|دیموکراسیی لیبراڵ|en|liberal democracy|lt=دیموکراسییەکی لیبراڵە}}، ھەندێک لە چالاکوانان و سیاسەتمەدارانی ئۆپۆزسیۆن پێیان وایە کە ڕێکخستنی توندی چالاکییە سیاسی و ڕاگەیاندنییەکان لەلایەن حکوومەتی PAPەوە، لەگەڵ یاسا توندەکانی، پێشێلکارییە بۆ سەر مافە سیاسییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Singapore elections |بڵاوکەرەوە=[[BBC News]] |ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٠٦|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/4976536.stm|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090115181132/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4976536.stm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە وەڵامدا، PAP چەندین گۆڕانکاریی سیاسیی گرنگی خستە ڕوو، لەوانە دروستکردنی سیستەمی {{بنز|ئەندامانی دەرەوەی بازنەی پەرلەمان|en|Non-constituency Members of Parliament|lt=ئەندامانی دەرەوەی بازنەی پەرلەمان}} (NCMPs) لە {{بنز|ھەڵبژاردنی گشتیی سینگاپوور ١٩٨٤|en|1984 Singaporean general election|lt=ھەڵبژاردنی ١٩٨٤}}ەوە، کە ڕێگەی بە ژمارەیەکی سنووردار لەو کاندیدە دۆڕاوانەی ئۆپۆزسیۆن دەدا کە باشترین ئاستیان ھەبوو، وەک پەرلەمانتار دیاری بکرێن. {{بنز|بازنەکانی نوێنەرایەتیی گرووپ|en|Group representation constituencies|lt=بازنەکانی نوێنەرایەتیی گرووپ}} (GRCs) دواتر لە {{بنز|ھەڵبژاردنی گشتیی سینگاپوور ١٩٨٨|en|1988 Singaporean general election|lt=ھەڵبژاردنی ١٩٨٨}}دا ناسێنران وەک بازنەی ھەڵبژاردنی فرە-ئەندام کە مەبەست لێیان گەرەنتیکردنی نوێنەرایەتیی کەمینەکان بوو لە پەرلەماندا، ھەرچەندە ئۆپۆزسیۆن سیستەمەکەی تۆمەتبار کردووە بەوەی کە ڕێگە بە {{بنز|گەریماندەرینگ|en|gerrymandering|lt=گەریماندەرینگ (یاریکردن بە سنوورەکانی ھەڵبژاردن)}} دەدات.<ref>{{Singapore legislation|title=Parliamentary Elections Act|cap=218|titlelink=Parliamentary Elections Act (Singapore)}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، {{بنز|ئەندامانی دەستنیشانکراوی پەرلەمان|en|Nominated Members of Parliament|lt=ئەندامانی دەستنیشانکراوی پەرلەمان}} (NMPs) لە ساڵی ١٩٩٠دا ناسێنران بۆ ئەوەی ڕێگە بە نوێنەرانی ھەڵنەبژێردراو و بێلایەن لە بوارە پیشەیییە جیاوازەکانەوە بدات لە پەرلەماندا خزمەت بکەن.<ref name="HoKhaiLeong">Ho Khai Leong (2003). ''Shared Responsibilities, Unshared Power: The Politics of Policy-Making in Singapore''. Eastern Univ Pr. {{ISBN|978-981-210-218-8}}</ref> {{بنز|دەستووری سینگاپوور|en|Constitution of Singapore|lt=دەستوور}} لە ساڵی ١٩٩١دا ھەموار کرایەوە بۆ دەستەبەرکردنی {{بنز|سەرۆک کۆماری سینگاپوور|en|President of Singapore|lt=سەرۆک کۆمارێکی ھەڵبژێردراو}} کە خاوەنی دەسەڵاتی ڤیتۆ بێت بەسەر بەکارھێنانی {{بنز|یەدەگەکانی حکوومەتی سینگاپوور|en|Reserves of the Government of Singapore|lt=یەدەگەکانی ڕابردوودا}} و دامەزراندنە سەرەکییەکانی خزمەتگوزارییە گشتییەکاندا. یەکەمین ھەڵبژاردنی لەم جۆرە لە {{بنز|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی سینگاپوور لە ١٩٩٣|en|1993 Singaporean presidential election|lt=ساڵی ١٩٩٣دا}} بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Presidential Elections |بڵاوکەرەوە=Elections Department Singapore |ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٠٦|ناونیشان=http://www.elections.gov.sg/presidential_elections.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080827213801/http://www.elections.gov.sg/presidential_elections.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠٠٨}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٠دا، {{بنز|گۆ چۆک تۆنگ|en|Goh Chok Tong|lt=گۆ چۆک تۆنگ}} جێگەی لی گرتەوە و بوو بە دووەم سەرۆک وەزیرانی سینگاپوور، و سەرکردایەتیی PAPی کرد لە {{بنز|ھەڵبژاردنی گشتیی سینگاپوور ١٩٩١|en|1991 Singaporean general election|lt=ھەڵبژاردنی ١٩٩١}}دا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Encyclopedia of Singapore |ڕێکەوت=٢٠٠٦|شوێن=Singapore |بڵاوکەرەوە=Tailsman Publishing |ژپنک=٩٧٨-٩٨١-٠٥-٥٦٦٧-٩|پەڕە=٨٢|ناونیشان=http://eservice.nlb.gov.sg/item_holding_s.aspx?bid=12751459|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170707102725/http://eservice.nlb.gov.sg/item_holding_s.aspx?bid=12751459|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ماوەی سەرۆکایەتیی گۆدا، وڵاتەکە بە ناو {{بنز|قەیرانی داراییی ئاسیای ١٩٩٧|en|1997 Asian financial crisis|lt=قەیرانی داراییی ئاسیای ساڵی ١٩٩٧}} و {{بنز|بڵاوبوونەوەی سارس ٢٠٠٢-٢٠٠٤|en|2002–2004 SARS outbreak|lt=بڵاوبوونەوەی نەخۆشیی سارس (SARS) لە ساڵانی ٢٠٠٢-٢٠٠٤دا}} تێپەڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Yeoh |یەکەم=En-Lai |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Singapore Woman Linked to 100 SARS Cases |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref name="Goh">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_860_2004-12-27.html |سەردێڕ=Goh Chok Tong |بڵاوکەرەوە=National Library Board|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230729194333/https://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_860_2004-12-27.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤دا، {{بنز|لی ھسیێنگ لوونگ|en|Lee Hsien Loong|lt=لی ھسیێنگ لوونگ}}، کوڕە گەورەی {{بنز|لی کوان یو|en|Lee Kuan Yew|lt=لی کوان یو}}، بوو بە سێیەم سەرۆک وەزیرانی وڵاتەکە.<ref name="Goh" /> سەردەمی دەسەڵاتی لی ھسیێنگ لوونگ لەخۆگری [[قەیرانی داراییی ٢٠٠٨|قەیرانە دارایییەکەی ٢٠٠٨]]، چارەسەرکردنی {{بنز|خاڵەکانی ڕێکەوتنی مالیزیا-سینگاپوور لە ١٩٩٠|en|Malaysia–Singapore Points of Agreement of 1990|lt=ناکۆکییەک لەسەر خاوەندارێتیی زەوی}} لە {{بنز|وێستگەی شەمەندەفەری تانجۆنگ پاگار|en|Tanjong Pagar railway station|lt=وێستگەی شەمەندەفەری تانجۆنگ پاگار}} لە نێوان سینگاپوور و مالیزیا، ناساندنی دوو {{بنز|ھاڤینگەھە یەکخراوەکان|en|integrated resort|lt=ھاڤینگەھە یەکخراوەکان}} (IRs) کە لە {{بنز|مارینا بەی ساندس|en|Marina Bay Sands|lt=مارینا بەی ساندس}} و {{بنز|ڕیزۆرتس وۆرڵد سێنتۆسا|en|Resorts World Sentosa|lt=ڕیزۆرتس وۆرڵد سێنتۆسا}} ھەڵکەوتوون و ھەروەھا {{بنز|پەتای کۆڤید-١٩ لە سینگاپوور|en|COVID-19 pandemic in Singapore|lt=پەتای کۆڤید-١٩}} بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Country profile: Singapore |بڵاوکەرەوە=BBC News |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15961759|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081229042533/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/country_profiles/1143240.stm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پارتی چالاکیی گەل (PAP) {{بنز|ھەڵبژاردنی گشتیی سینگاپوور ٢٠١١|en|2011 Singaporean general election|lt=خراپترین ئەنجامی ھەڵبژاردنی}} خۆی لە ساڵی ٢٠١١دا بەدەستھێنا، و تەنیا ٦٠٪ی دەنگەکانی مسۆگەر کرد. لە کاتێکدا ئەمە لە زۆرێک لە وڵاتاندا وەک {{بنز|سەرکەوتنی ڕەھا|en|landslide victory|lt=سەرکەوتنێکی گەورە}} ھەژمار دەکرێت چونکە {{بنز|زۆرینەی ڕەھا|en|supermajority|lt=زۆرینەی ڕەھای}} پارتەکەی پاراستبوو، بەڵام لەسەر ئاستی ناوخۆیی وەک دەرئەنجامێکی خراپ سەیر دەکرا، کە ڕەنگدانەوەی مشتومڕی گشتی بوو لەسەر پرسەکانی وەک ڕێژەی بەرزی {{بنز|کۆچکردن بۆ سینگاپوور|en|Immigration to Singapore|lt=کۆچبەران}} و بەرزبوونەوەی {{بنز|تێچووی ژیان|en|cost of living|lt=تێچووی ژیان}}.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.straitstimes.com/politics/ge2015-a-look-back-at-the-last-5-general-elections-from-1991-to-2011 |سەردێڕ=GE2015: A look back at the last 5 general elections from 1991 to 2011 |دوایین=Hui Min |یەکەم=Chew |ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠١٥|ئیش=The Straits Times|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181007073757/https://www.straitstimes.com/politics/ge2015-a-look-back-at-the-last-5-general-elections-from-1991-to-2011|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ٢٣ی ئازاری ٢٠١٥، لی کوان یو {{بنز|مردن و پرسەی دەوڵەتیی لی کوان یو|en|Death and state funeral of Lee Kuan Yew|lt=کۆچی دوایی کرد}}، و ماوەی یەک ھەفتە پرسەی گشتی لە سەرانسەری وڵاتدا ڕاگەیەندرا.<ref name="lky-7prin">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.straitstimes.com/singapore/remembering-lee-kuan-yew-our-chief-diplomat-to-the-world |سەردێڕ=Lee Kuan Yew: Our chief diplomat to the world |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠١٥|ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151026020834/http://www.straitstimes.com/singapore/remembering-lee-kuan-yew-our-chief-diplomat-to-the-world|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دواتر، PAP باڵادەستیی خۆی لە پەرلەماندا بەدەستھێنایەوە لە ڕێگەی {{بنز|ھەڵبژاردنی گشتیی سینگاپوور ٢٠١٥|en|2015 Singaporean general election|lt=ھەڵبژاردنی گشتیی ئەیلوول}}ەوە، کە ٦٩٫٩٪ی دەنگی جەماوەری بەدەستھێنا،<ref name=BTresults>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Lee |یەکەم١=U-Wen |سەردێڕ=PAP racks up landslide win, takes 83 out of 89 seats |ناونیشان=http://www.businesstimes.com.sg/government-economy/singapore-general-election/pap-racks-up-landslide-win-takes-83-out-of-89-seats |ئیش=Business Times (Singapore) |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20150913023301/http://www.businesstimes.com.sg/government-economy/singapore-general-election/pap-racks-up-landslide-win-takes-83-out-of-89-seats}}</ref> ھەرچەندە ئەمە کەمتر بوو لە ئامارەکەی ساڵی {{بنز|ھەڵبژاردنی گشتیی سینگاپوور ٢٠٠١|en|2001 Singaporean general election|lt=٢٠٠١}} کە ٧٥٫٣٪ بوو<ref name=STresults>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Heng |یەکەم=Janice |سەردێڕ=For PAP, the numbers hark back to 2001 polls showing |ناونیشان=http://www.straitstimes.com/politics/for-pap-the-numbers-hark-back-to-2001-polls-showing |newspaper=The Straits Times |ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٥|شوێن=Singapore|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150912094804/http://www.straitstimes.com/politics/for-pap-the-numbers-hark-back-to-2001-polls-showing|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref> و ئامارەکەی ساڵی {{بنز|ھەڵبژاردنی گشتیی سینگاپوور ١٩٦٨|en|1968 Singaporean general election|lt=١٩٦٨}} کە ٨٦٫٧٪ بوو.<ref name="ELE">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_549_2004-12-28.html |سەردێڕ=History of general elections in Singapore |بڵاوکەرەوە=National Library Board|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200204130922/https://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_549_2004-12-28.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە {{بنز|ھەڵبژاردنی گشتیی سینگاپوور ٢٠٢٠|en|2020 Singaporean general election|lt=ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠٢٠}} کە لە مانگی تەممووزدا لە کاتی پەتای کۆڤیددا بەڕێوەچوو، دەنگەکانی PAP بۆ ٦١٪ دابەزی، لەکاتێکدا {{بنز|پارتی کرێکاران (سینگاپوور)|en|Workers' Party (Singapore)|lt=پارتی کرێکاران}} (WP) ١٠ لە کۆی ٩٣ کورسییەکەی بردەوە، لەوانەش سەرکردەکەی {{بنز|پریتام سینگ|en|Pritam Singh|lt=پریتام سینگ}} کە بووە یەکەمین {{بنز|سەرکردەی ئۆپۆزسیۆن (سینگاپوور)|en|Leader of the Opposition (Singapore)|lt=سەرکردەی ئۆپۆزسیۆنی}} ''یاسایی'' لە دوای سەربەخۆیییەوە.<ref name="Economist2020election">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.economist.com/asia/2020/07/18/why-so-many-singaporeans-voted-for-the-opposition |سەردێڕ=Why so many Singaporeans voted for the opposition |newspaper=The Economist |ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200720041203/https://www.economist.com/asia/2020/07/18/why-so-many-singaporeans-voted-for-the-opposition |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ١٥ی ئایاری ٢٠٢٤، [[لۆڕێنس وۆنگ]] بووە چوارەمین سەرۆک وەزیرانی سینگاپوور و یەکەم سەرۆک وەزیران بوو کە لە دوای سەربەخۆیییەوە لەدایک بووبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://sg.news.yahoo.com/singapore-swear-lawrence-wong-prime-212009750.html |سەردێڕ=Singapore to swear in Lawrence Wong as new prime minister |وێبگە=Yahoo! News Singapore |ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠٢٤|agency=Agence France-Presse |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240515110042/https://sg.news.yahoo.com/singapore-swear-lawrence-wong-prime-212009750.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> یەکەمین تاقیکردنەوەی ھەڵبژاردن بۆ وۆنگ لە {{بنز|ھەڵبژاردنی گشتیی سینگاپوور ٢٠٢٥|en|2025 Singaporean general election|lt=ھەڵبژاردنی ٢٠٢٥}}دا بوو، کە تێیدا PAP بە ڕێژەی ٦٥٫٥٪ی دەنگەکان و ٨٧ لە کۆی ٩٧ کورسیی پەرلەمانی بردەوە؛ پارتی کرێکارانیش (WP) پارێزگاری لە ١٠ کورسییەکەی خۆی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Sen |یەکەم١=Ng Jun |سەردێڕ=GE2025: Stunning victory for PAP, winning 87 of 97 seats with higher national vote share in PM Wong's first electoral test |ناونیشان=https://www.channelnewsasia.com/singapore/ge2025-pap-secures-victory-seats-opposition-challenge-5107201 |وێبگە=CNA |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> سینگاپوور یەکێک بوو لە ھەشت شاری سەرانسەری جیھان کە وەک شاری "Alpha+" پۆلێن کرا لەلایەن {{بنز|تۆڕی لێکۆڵینەوەی جیھانگیری و شارەکانی جیھان|en|Globalization and World Cities Research Network|lt=تۆڕی لێکۆڵینەوەی جیھانگیری و شارەکانی جیھان}} (GaWC) لە ساڵی ٢٠٢٤دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=World Cities 2024 |ناونیشان=https://gawc.lboro.ac.uk/gawc-worlds/the-world-according-to-gawc/world-cities-2024/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=GaWC |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250703071437/https://gawc.lboro.ac.uk/gawc-worlds/the-world-according-to-gawc/world-cities-2024/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == جوگرافیا == [[File:CIA World Factbook map of Singapore (English).png|thumb|alt=نەخشەیەک کە دوورگەی سینگاپوور و ئەو ناوچانەی سەر بە سینگاپوور و دراوسێکانین پیشان دەدات|وێنەیەکی گشتیی سینگاپوور و دوورگە و ڕێڕەوە ئاوییەکانی دەوروبەری لەلایەن ''{{بنز|دە کتێبی ڕاستییەکانی جیھان|en|CIA World Factbook|lt=کتێبی ڕاستییەکانی جیھانی سیا}}''وە، {{circa|٢٠٠٥}}]] سینگاپوور لە {{بنز|پێڕستی دوورگەکانی سینگاپوور|en|List of islands of Singapore|lt=زیاتر لە ٦٠ دوورگە}} پێکھاتووە، لەوانەش {{بنز|سینگاپوور (دوورگە)|en|Singapore (island)|lt=دوورگە سەرەکییەکان}}، کە بە پولاڤ ئوجۆنگیش ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Victor R. |دوایین١=Savage |یەکەم٢=Brenda S.A. |دوایین٢=Yeoh |سەردێڕ=Toponymics: A Study of Singapore's Street Names |ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Eastern Universities Press |شوێن=Singapore |ژپنک=٩٧٨-٩٨١-٢١٠-٣٦٤-٢}}</ref> دوو ڕێگەی دەستکرد ھەیە کە بە [[جۆھۆر]] لە مالیزیاوە دەبەسترێتەوە: {{بنز|ڕێڕەوی جۆھۆر-سینگاپوور|en|Johor–Singapore Causeway|lt=ڕێڕەوی جۆھۆر-سینگاپوور}} لە باکوور و {{بنز|بەستەری دووەمی مالیزیا-سینگاپوور|en|Malaysia–Singapore Second Link|lt=بەستەری دووەمی توواس}} لە ڕۆژاوا. {{بنز|دوورگەی جورۆنگ|en|Jurong Island|lt=دوورگەی جورۆنگ}}، {{بنز|پولاڤ تیکۆنگ|en|Pulau Tekong|lt=پولاڤ تیکۆنگ}}، {{بنز|پولاڤ ئوبین|en|Pulau Ubin|lt=پولاڤ ئوبین}} و {{بنز|دوورگەی سێنتۆسا|en|Sentosa Island|lt=دوورگەی سێنتۆسا}} گەورەترینی ئەو دوورگە بچووکانەی سینگاپوورن.{{efn|ھەندێک لە دوورگەکانی سینگاپوور زاراوەی ئینگلیزیی "island" بەکاردەھێنن (بۆ نموونە دوورگەی جورۆنگ یان دوورگەی سێنتۆسا)، لەکاتێکدا ئەوانی تر زاراوەی مالاییی "pulau" لە ناوە باوەکانیاندا دەھێڵنەوە (بۆ نموونە پولاڤ ئوبین یان پولاڤ تیکۆنگ)، کە زۆربەی بەھۆی ھۆکاری مێژوویی یان کولتوورییەوەیە. لە ئینگلیزیی سینگاپووریدا، "island" و "pulau" زۆرجار بە جێگرەوەی یەکتر بەکاردەھێنرێن، کە تێیدا "pulau" وەک ھاوتایەکی وشە ئینگلیزییەکە کار دەکات لەم چوارچێوەیەدا.}} بەرزترین خاڵی سروشتی بریتییە لە {{بنز|گردی بوکیت تیماھ|en|Bukit Timah Hill|lt=گردی بوکیت تیماھ}} کە بەرزایییەکەی دەگاتە {{convert|163.63|m|ft|0|abbr=on}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nhb.gov.sg/NHBPortal/faces/oracle/webcenter/portalapp/pagehierarchy/Page856.jspx?detContId=NHBSVRAPP61620001517|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150409193851/http://www.nhb.gov.sg/NHBPortal/faces/oracle/webcenter/portalapp/pagehierarchy/Page856.jspx?detContId=NHBSVRAPP61620001517|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=National Heritage Board|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Bukit Timah Hill}}</ref> لەژێر دەسەڵاتی بەریتانیادا، {{بنز|دوورگەی کریسمس|en|Christmas Island|lt=دوورگەی کریسمس}}، {{بنز|دوورگەکانی کۆکۆس|en|Cocos (Keeling) Islands|lt=دوورگەکانی کۆکۆس (کیلینگ)}}، و {{بنز|کۆلۆنیی لابوان|en|Crown Colony of Labuan|lt=لابوان}} لە سینگاپوورەوە بەڕێوەدەبران. لابوان لەژێر ئەم ڕێکخستنەدا بوو لە ساڵی ١٩٠٧ەوە تاوەکوو لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٤٨دا تێکەڵ بە {{بنز|کۆلۆنیی تاج بۆرنیۆی باکوور|en|Crown Colony of North Borneo|lt=کۆلۆنیی بۆرنیۆی باکوور}} کرا. کەمێک پێش ئەوەی سینگاپوور لە ساڵی ١٩٥٩دا بەتەواوی خۆبەڕێوەبەریی ناوخۆیی بەدەستبھێنێت، ھەردوو دوورگەی کریسمس و دوورگەکانی کۆکۆس (کیلینگ) لە ساڵی ١٩٥٨دا ڕادەستی [[ئوسترالیا]] کران.<ref>Commonwealth and Colonial Law by [[Kenneth Roberts-Wray]], London, Stevens, 1966. Pgs. 133–134</ref><ref>Department of External Affairs in Australia. (16 May 1957): Report from the Australian High Commission in Singapore to the Department of External Affairs in Australia. Singapore: National Archives of Singapore. (Microfilm: NAB 447)</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19580516.2.20.2.aspx |سەردێڕ=All set for transfer |ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ١٩٥٨|newspaper=The Straits Times |پەڕە=٢|شوێن=Singapore |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150906024518/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19580516.2.20.2.aspx |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەمڕۆ، {{بنز|پێدرا برانکا، سینگاپوور|en|Pedra Branca, Singapore|lt=پێدرا برانکا}} لە دەریای باشووری چیندا ڕۆژھەڵاتترین خاڵی نەتەوەکەیە.<ref name="PBA">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mfa.gov.sg/SINGAPORES-FOREIGN-POLICY/Key-Issues/Pedra-Branca |سەردێڕ=Pedra Branca |بڵاوکەرەوە=Ministry of Foreign Affairs |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20191220024132/https://www.mfa.gov.sg/SINGAPORES-FOREIGN-POLICY/Key-Issues/Pedra-Branca |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پڕۆژەکانی {{بنز|وشککردنەوەی دەریا لە سینگاپوور|en|Land reclamation in Singapore|lt=گێڕانەوەی زەوی لە دەریاوە}} ڕووبەری زەویی سینگاپووریان زیاد کردووە لە نزیکەی {{convert|580|km2|sqmi|abbr=on}} لە دەیەی ١٩٦٠ەکانەوە بۆ {{convert|770|km2|sqmi|abbr=on}} تاوەکوو دەیەی ٢٠٣٠ەکان، کە دەکاتە زیادبوونێکی زیاتر لە ٣٠٪ یان {{convert|190|km2|sqmi|abbr=on}}.<ref name="sand1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.economist.com/news/asia/21645221-asias-mania-reclaiming-land-sea-spawns-mounting-problems-such-quantities-sand |سەردێڕ=Such quantities of sand |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠١٥|newspaper=The Economist |شوێن=London |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170913151040/https://www.economist.com/news/asia/21645221-asias-mania-reclaiming-land-sea-spawns-mounting-problems-such-quantities-sand |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref><ref name="lrinc">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/new-ideas-to-feed-a-growing-island/ |سەردێڕ=New ideas to feed a growing island |ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان= ٢٩ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٩ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20190529155354/https://www.straitstimes.com/singapore/new-ideas-to-feed-a-growing-island |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەندێک پڕۆژە تێکەڵکردنی دوورگە بچووکەکان لەخۆدەگرن بۆ پێکھێنانی ڕووبەری زەویی گەورەتر و بەسوودتر، وەک ئەوەی لە دوورگەی جورۆنگدا بینرا.<ref name="earthshots.usgs.gov">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://earthshots.usgs.gov/earthshots/node/11#ad-image-20 |سەردێڕ=Earthshots: Satellite Images of Environmental Change: Singapore |بڵاوکەرەوە=Earthshots |ڕێکەوتی سەردان= ١٤ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢١ی ئایاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20150521074529/http://earthshots.usgs.gov/earthshots/node/11#ad-image-20 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو جۆرە لمەی کە لە کارەکانی وشککردنەوەدا بەکاردێت زیاتر لە ڕووبار و کەناراوەکاندا دەدۆزرێتەوە نەک لە بیابانەکاندا و بەردەوام خواستێکی زۆری لەسەرە لە سەرانسەری جیھاندا. بەو ھۆیەوە، وڵاتانی دراوسێ لە [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]] لە دەیەی ٢٠١٠ەکانەوە ھەناردەکردنی لمیان بۆ سینگاپوور سنووردار یان قەدەغە کردووە.<ref name="sand1"/> لە ئەنجامدا، سینگاپوور تا دێت زیاتر تەکنیکی {{بنز|پۆڵدەر|en|polder|lt=پۆڵدەر}} بۆ کارەکانی وشککردنەوە بەکاردەھێنێت، کە شێوازێکە بەتایبەتی لە دوورگەی تیکۆنگ بەکارھێنراوە و تێیدا ناوچەیەک دادەخرێت و پاشان ئاوەکەی لێ دەردەھێنرێت تا وشک دەبێتەوە.<ref name="lrinc"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Ang Qing |سەردێڕ=Plot twice the size of Toa Payoh reclaimed off Pulau Tekong in S'pore's first polder project |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/environment/completion-of-main-works-for-pulau-tekong-polder-marks-first-time-spore-reclaims-land-below-sea |وێبگە=thestraitstimes |بڵاوکەرەوە=The Straits Times |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦|زمان=en |ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> پێشبینی دەکرێت وڵاتەکە تا ساڵی ٢٠٤٠ نزیکەی {{convert|100|km2|sqmi|-1|abbr=on}}ی تر لە زەوییەکان بگێڕێتەوە، کە پڕۆژە گەورەکانی وەک بەندەری {{بنز|توواس|en|Tuas|lt=توواس}}، پڕۆژەی دوورگەی درێژ کە دەکەوێتە باشووری {{بنز|پارکی ئیست کۆست|en|East Coast Park|lt=پارکی ئیست کۆست}} بۆ پەرەپێدانی بازرگانی و نیشتەجێبوون، و پارکێکی فڕۆکەوانی لە {{بنز|کەنداوی چانگی|en|Changi Bay|lt=کەنداوی چانگی}} لەخۆدەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Koh Wan Ting |سەردێڕ=Tuas Port opens officially, will be 'critical engine' driving Singapore's economy: PM Lee |ناونیشان=https://www.channelnewsasia.com/singapore/tuas-port-opens-critical-engine-lee-hsien-loong-ceremony-2914426 |وێبگە=channelnewsasia.com |بڵاوکەرەوە=CNA |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦|زمان=en |ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Ng Keng Gene |نووسەر٢=Shabana Begum |سەردێڕ=Long Island to be reclaimed off East Coast could add 800ha of land, create Singapore's 18th reservoir |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/long-island-to-be-reclaimed-off-east-coast-could-add-800ha-of-land-and-singapore-s-18th-reservoir |وێبگە=thestraitstimes.com |بڵاوکەرەوە=The Straits Times |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦|زمان=en |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Ng Keng Gene |سەردێڕ=JTC to reclaim 172ha of land in Tuas for industrial use, improved connections to Tuas Port |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/jtc-to-reclaim-172ha-of-land-in-tuas-for-industrial-use-improved-connections-to-tuas-port |وێبگە=thestraitstimes |بڵاوکەرەوە=The Straits Times |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦|زمان=en |ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Ang Qing |سەردێڕ=193ha of land off Changi to be reclaimed for aviation park; area reduced to save seagrass meadow |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/environment/193ha-of-land-off-changi-to-be-reclaimed-for-aviation-park-area-reduced-to-save-seagrass-meadow |وێبگە=thestraitstimes |بڵاوکەرەوە=The Straits Times |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦|زمان=en |ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> === سروشت === [[File:Walk through Singapore Botanic Gardens-03 (15960226189).jpg|thumb|right|باخچە ڕووەکییەکانی سینگاپوور {{بنز|شوێنەواری میراتی جیھانیی یوونێسکۆ|en|UNESCO World Heritage Site|lt=شوێنەوارێکی میراتی جیھانیی یوونێسکۆیە}} – یەکێکە لەو سێ باخچەیەی جیھان، و تاکە باخچەی خولگەیییە، کە بەو جۆرە ناسرابێت.]] شارنشینیبوون لە سینگاپوور بەو مانایە دێت کە وڵاتەکە ٩٥٪ی دارستانە مێژوویییەکانی لەدەستداوە،<ref name="nature-extinctions">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Brook |یەکەم١=Barry W. |دوایین٢=Sodhi |یەکەم٢=Navjot S. |دوایین٣=Ng |یەکەم٣=Peter K.L. |ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Catastrophic extinctions follow deforestation in Singapore |journal=Nature |بەرگ=٤٢٤|پەڕەکان=٤٢٠–٤٢٦|issn=0028-0836 |doi=10.1038/nature01795 |pmid=١٢٨٧٩٠٦٨|issue=6947 |bibcode=2003Natur.424..420B |s2cid=4404246 |ناونیشان=http://scholarbank.nus.edu.sg/handle/10635/100218}}</ref> و ئێستا زیاتر لە نیوەی {{بنز|ئاژەڵانی سینگاپوور|en|Fauna of Singapore|lt=ئاژەڵ}} و {{بنز|ڕووەکەکانی سینگاپوور|en|Flora of Singapore|lt=ڕووەکە سروشتییەکانی}} سینگاپوور لە یەدەگە سروشتییەکاندا بوونیان ھەیە، وەک {{بنز|یەدەگی سروشتیی بوکیت تیماھ|en|Bukit Timah Nature Reserve|lt=یەدەگی سروشتیی بوکیت تیماھ}} و {{بنز|یەدەگی زۆنگاوی سونگێی بولۆھ|en|Sungei Buloh Wetland Reserve|lt=یەدەگی زۆنگاوی سونگێی بولۆھ}}، کە تەنیا ٠٫٢٥٪ی ڕووبەری زەویی سینگاپوور پێکدەھێنن.<ref name="nature-extinctions" /> لە ساڵی ١٩٦٧دا، بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەم کەمبوونەوەیە لە ڕووبەری سروشتی، حکوومەت دیدگای کردنی سینگاپوور بە "شاری باخچە" خستەڕوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://eresources.nlb.gov.sg/history/events/a7fac49f-9c96-4030-8709-ce160c58d15c |سەردێڕ="Garden City" vision is introduced |بڵاوکەرەوە=History SG|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161030155659/http://eresources.nlb.gov.sg/history/events/a7fac49f-9c96-4030-8709-ce160c58d15c|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە ئامانجی باشترکردنی کوالێتیی ژیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nparks.gov.sg/cms/docs/AnnexB.pdf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140324093917/https://www.nparks.gov.sg/cms/docs/AnnexB.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Singapore, A City in a Garden |بڵاوکەرەوە=National Parks Board}}</ref> لەسەرەتای ئەو کاتەوە، نزیکەی ١٠٪ی زەوییەکانی سینگاپوور بۆ پارک و {{بنز|یەدەگی سروشتی|en|nature reserve|lt=یەدەگە سروشتییەکان}} تەرخان کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://app.mnd.gov.sg/Newsroom/NewsPage.aspx?ID=5064&category=Speech&year=2014&RA1=&RA2=&RA3=|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140710090137/http://app.mnd.gov.sg/Newsroom/NewsPage.aspx?ID=5064&category=Speech&year=2014&RA1=&RA2=&RA3=|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠١٤|سەردێڕ=Speech by MOS Desmond Lee at the Asia for Animals Conference Gala Dinner |بڵاوکەرەوە=National Development Ministry|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> حکوومەت {{بنز|پلانە سەوزەکانی سینگاپوور ٢٠١٢|en|Singapore Green Plan 2012|lt=پلانی داڕشتووە بۆ پاراستنی ژیانی کێویی ماوەی وڵاتەکە}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nbrcnparks.org/initiatives_nation.asp|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071005194408/http://www.nbrcnparks.org/initiatives_nation.asp|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=National Initiatives |بڵاوکەرەوە=National Biodiversity Reference Center|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٩}}</ref> باخچە ناسراوەکانی سینگاپوور بریتین لە {{بنز|باخچە ڕووەکییەکانی سینگاپوور|en|Singapore Botanic Gardens|lt=باخچە ڕووەکییەکانی سینگاپوور}}، کە باخچەیەکی خولگەیییە و یەکەمین {{بنز|شوێنەواری میراتی جیھانی|en|World Heritage Site|lt=شوێنەواری میراتی جیھانی}} سەر بە [[یوونێسکۆ]]یە لە سینگاپوور.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/singapore-botanic-gardens-declared-unesco-world-heritage-site-8224416 |سەردێڕ=Singapore Botanic Gardens declared UNESCO World Heritage Site |ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Channel NewsAsia|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171115213851/http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/singapore-botanic-gardens-declared-unesco-world-heritage-site-8224416|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ئاووھەوا === [[File:Flower Dome and Cloud Forest Singapore (36712606096).jpg|thumb|left|{{بنز|باخچەکانی کەنار کەنداو|en|Gardens by the Bay|lt=باخچەکانی کەنار کەنداو}}]] سینگاپوور خاوەنی {{بنز|ئاووھەوای دارستانی باراناویی خولگەیی|en|tropical rainforest climate|lt=ئاووھەوایەکی دارستانی باراناویی خولگەیی}}یە ({{بنز|پۆلێنکردنی ئاووھەوای کۆپن|en|Köppen climate classification|lt=کۆپن}}: ''Af'') بەبێ وەرزە جیاوازەکان، پلەی گەرمی و پەستانی جێگیر، شێداریی بەرز، و بارانبارینی زۆر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Climate of Singapore |ناونیشان=http://www.weather.gov.sg/climate-climate-of-singapore/ |وێبگە=weather.gov.sg|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200529212925/http://www.weather.gov.sg/climate-climate-of-singapore|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=McKnight |یەکەم١=Tom L. (Tom Lee) |ناونیشان=https://archive.org/details/physicalgeographmckn |سەردێڕ=Physical geography : a landscape appreciation |دوایین٢=Hess |یەکەم٢=Darrel |ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Upper Saddle River, N.J. : Prentice Hall |ئەوانی تر=Internet Archive |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> پلەی گەرمی بەزۆری لە نێوان {{convert|23|to|32|°C|°F}}دایە. لە کاتێکدا کە پلەی گەرمی بە درێژاییی ساڵ زۆر ناگۆڕێت، وەرزێکی تەڕتری {{بنز|وەرزی با|en|monsoon|lt=مۆنسوون}} (وەرزی بارانبارینی زۆر) لە تشرینی دووەمەوە تا شوبات ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nea.gov.sg/weather-climate/climate/weather-statistics |سەردێڕ=Singapore National Environment Agency Weather Statistics|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161031025300/http://www.nea.gov.sg/weather-climate/climate/weather-statistics|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە تەممووزەوە تا تشرینی یەکەم، زۆرجار تەمومژی دووکەڵاوی دروست دەبێت کە بەھۆی {{بنز|ئاگرکەوتنەوەی دارستانەکان|en|bush fire|lt=ئاگری دارستانەکان}} لە ئیندۆنیزیای دراوسێوە سەرچاوە دەگرێت، کە زیاتر لە دوورگەی [[سوماترا]]وە دێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.edie.net/news/news_story.asp?id=12078 |سەردێڕ=Singapore enveloped by Sumatran smog |دوایین=Bond |یەکەم=Sam |ئیش=Edie newsroom |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110927134938/http://www.edie.net/news/news_story.asp?id=12078|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سینگاپوور پەیڕەوی لە ناوچەی کاتیی گێرینویچ+٨ (GMT+8) دەکات، کە یەک کاتژمێر لەپێش ئەو ناوچەیەدایە کە بۆ ھەڵکەوتە جوگرافییەکەی گونجاوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.math.nus.edu.sg/aslaksen/teaching/timezone.html |سەردێڕ=Why is Singapore in the 'Wrong' Time Zone? |نووسەر=Mok Ly Yng |بڵاوکەرەوە=National University of Singapore |ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100728230528/http://www.math.nus.edu.sg/aslaksen/teaching/timezone.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەمەش وا دەکات کە لە مانگی شوباتدا خۆرھەڵاتن و ئاوابوون بەتایبەتی درەنگ بێت، کە تێیدا خۆر لە کاتژمێر ٧:١٥ی بەیانی ھەڵدێت و دەوروبەری ٧:٢٠ی ئێوارە ئاوا دەبێت. لە مانگی تەممووزدا، خۆر لە دەوروبەری ٧:١٥ی ئێوارە ئاوا دەبێت. زووترین کاتی ھەڵاتن و ئاوابوونی خۆر لە کۆتاییی تشرینی یەکەم و سەرەتای تشرینی دووەمدایە کە خۆر لە کاتژمێر ٦:٤٦ی بەیانی ھەڵدێت و لە ٦:٥٠ی ئێوارە ئاوا دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Astronomical and Tidal Information {{!}} Monthly Data|ناونیشان=http://www.weather.gov.sg/weather-astronomical-and-tidal-information-monthly-data|وێبگە=weather.gov.sg|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200518173327/http://www.weather.gov.sg/weather-astronomical-and-tidal-information-monthly-data|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سینگاپوور دان بەوەدا دەنێت کە گۆڕانی ئاووھەوا و {{بنز|بەرزبوونەوەی ئاستی دەریا|en|sea level rise|lt=بەرزبوونەوەی ئاستی دەریاکان}} لە دەیەکانی داھاتوودا کاریگەریی گەورەی دەبێت لەسەر کەناراوە نزمەکانی. پێشبینی دەکات کە نەتەوەکە پێویستی بە خەرجکردنی ١٠٠ ملیار دۆلار ببێت لە ماوەی سەدەی داھاتوودا بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشەیە. لە بودجەی ساڵی ٢٠٢٠یدا، حکوومەت بڕی ٥ ملیار دۆلاری سەرەتایی بۆ سندووقی پاراستنی کەناراو و لافاو تەرخان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Singapore Budget 2020: New coastal and flood protection fund to protect Singapore against rising sea levels |ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠٢٠|ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore |یەکەم=Audrey |دوایین=Tan |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/singapore-budget-2020-new-coastal-and-flood-protection-fund-to-protect-singapore-against |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200220154552/https://www.straitstimes.com/singapore/singapore-budget-2020-new-coastal-and-flood-protection-fund-to-protect-singapore-against |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>Overland, Indra et al. (2017) ''[https://www.researchgate.net/publication/320622312 Impact of Climate Change on ASEAN International Affairs: Risk and Opportunity Multiplier] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200728065717/https://www.researchgate.net/publication/320622312_Impact_of_Climate_Change_on_ASEAN_International_Affairs_Risk_and_Opportunity_Multiplier |date=28 July 2020 }}'', Norwegian Institute of International Affairs (NUPI) and Myanmar Institute of International and Strategic Studies (MISIS).</ref> سینگاپوور یەکەمین وڵاتە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا کە {{بنز|باجی کاربۆن|en|carbon tax|lt=باجی کاربۆن}} بە بڕی ٥ دۆلار بۆ ھەر تۆنێک دەخاتە سەر ئەو کۆمپانیا گەورانەی کە ساڵانە زیاتر لە ٢٥٬٠٠٠ تۆن دووەم ئۆکسیدی کاربۆن دەردەدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Singapore Budget 2018: Carbon tax of $5 per tonne of greenhouse gas emissions to be levied |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/singapore-budget-2018-carbon-tax-of-5-per-tonne-of-greenhouse-gas-emissions-to-be-levied |ئیش=The Straits Times |ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠١٨|شوێن=Singapore |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180219105759/https://www.straitstimes.com/singapore/singapore-budget-2018-carbon-tax-of-5-per-tonne-of-greenhouse-gas-emissions-to-be-levied |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە شوباتی ٢٠٢٦دا، سینگاپوور پڕۆژەیاسایەکی نوێی خستەڕوو کە لە ڕووی یاسایییەوە خاوەن زەوییەکانی کەناراوەکانی سینگاپوور ناچار دەکات بەرگرییە کەناراوییەکان دروست بکەن یان نوێی بکەنەوە بۆ ئەوەی بپارێزرێن لە بەرزبوونەوەی ئاستی دەریا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New Bill to require landowners on Singapore's coast to put up, upgrade defences against rising sea levels |ناونیشان=https://www.channelnewsasia.com/singapore/rising-sea-levels-coastal-protection-bill-parliament-5900336 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=CNA |زمان=en}}</ref> بۆ کەمکردنەوەی پشتبەستنی وڵاتەکە بە سووتەمەنییە بەردینەکان، دانانی پانێڵی خۆری لەسەر سەقف و ڕووە ستوونییەکانی باڵەخانەکان خێراتر کردووە، ھەروەھا دەستپێشخەرییەکانی تری وەکوو دروستکردنی یەکێک لە گەورەترین کێڵگەکانی وزەی خۆری سەرئاوکەوتوو لە جیھاندا لە {{بنز|کۆگای ئاوی تێنگێ|en|Tengeh reservoir|lt=کۆگای ئاوی تێنگێ}} لە {{بنز|توواس|en|Tuas|lt=توواس}}.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=One of world's largest floating solar farms coming up in Tuas |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/environment/one-of-worlds-largest-floating-solar-farms-coming-up-in-tuas |ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201125122236/https://www.straitstimes.com/singapore/environment/one-of-worlds-largest-floating-solar-farms-coming-up-in-tuas |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == حکوومەت و سیاسەت == [[File:Istana (Singapore).jpg|thumb|right|{{بنز|ئیستانا|en|The Istana|lt=ئیستانا}} شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەی فەرمیی سەرۆک کۆمارە، ھەروەھا نووسینگەی کارکردنی سەرۆک وەزیرانە.]] [[File:Singapore Parliament House and Supreme Court 20220222 182616.jpg|thumb|{{بنز|دادگای باڵای سینگاپوور|en|Supreme Court of Singapore|lt=دادگای باڵا}} (چەپ) و {{بنز|ماڵی پەرلەمان، سینگاپوور|en|Parliament House, Singapore|lt=ماڵی پەرلەمان}} (ڕاست) کە {{بنز|پەرلەمانی سینگاپوور|en|Parliament of Singapore|lt=پەرلەمانی سینگاپوور}}ی تێدا کۆدەبێتەوە]] [[File:Speakers' Corner, Singapore 20220218 081547.jpg|thumb|{{بنز|گۆشەی وتاربێژان، سینگاپوور|en|Speakers' Corner, Singapore|lt=گۆشەی وتاربێژان}} لە {{بنز|پارکی ھۆنگ لیم|en|Hong Lim Park|lt=پارکی ھۆنگ لیم}} ناوچەیەکی خۆپیشاندانی گشتی دابین دەکات، کە زۆرجار لە ناوچەکانی تری وڵاتەکەدا سنووردار کراون.]] سینگاپوور کۆمارێکی {{بنز|سیستەمی پەرلەمانی|en|Parliamentary system|lt=پەرلەمانییە}} کە لەسەر بنەمای {{بنز|سیستەمی وێستمینستەر|en|Westminster system|lt=سیستەمی وێستمینستەر}} دامەزراوە. {{بنز|دەستووری سینگاپوور|en|Constitution of Singapore|lt=دەستووری سینگاپوور}} باڵاترین یاسای وڵاتە، کە پێکھاتە و بەرپرسیارێتیی حوکمڕانی دیاری دەکات. {{بنز|سەرۆک کۆماری سینگاپوور|en|President of Singapore|lt=سەرۆک کۆمار}} {{بنز|سەرۆکی دەوڵەت|en|head of state|lt=سەرۆکی دەوڵەتە}}.<ref name="pmo2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|سەردێڕ=PMO &#124; the Government |ناونیشان=https://www.pmo.gov.sg/The-Government |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230804090931/https://www.pmo.gov.sg/The-Government |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://ink.library.smu.edu.sg/cgi/viewcontent.cgi?article=1006&context=studentpub |سەردێڕ=A Guide to the Singapore Constitution |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Singapore Management University]] |editor-last=Morgan |editor-first=Grace |پەڕەکان=٣٣–٣٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191220093159/https://ink.library.smu.edu.sg/cgi/viewcontent.cgi?article=1006&context=studentpub |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> حوکمڕانیی سینگاپوور {{بنز|جیاکردنەوەی دەسەڵاتەکان لە سینگاپوور|en|Separation of powers in Singapore|lt=دابەشکراوە}} بەسەر سێ دەسەڵاتدا: * {{بنز|دەسەڵاتی جێبەجێکردن|en|Executive (government)|lt=جێبەجێکردن}}: دەسەڵاتی جێبەجێکردن لە ئەنجومەنی وەزیران (کابینە) پێکدێت، کە لەلایەن {{بنز|سەرۆک وەزیرانی سینگاپوور|en|Prime Minister of Singapore|lt=سەرۆک وەزیران}}ەوە سەرۆکایەتی دەکرێت، لەگەڵ {{بنز|داواکاری گشتیی سینگاپوور|en|Attorney-General of Singapore|lt=نووسینگەکانی داواکاری گشتی}}، کە لەلایەن {{بنز|داواکاری گشتیی سینگاپوور|en|Attorney-General of Singapore|lt=داواکاری گشتی}}یەوە سەرۆکایەتی دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Our Legal System |ناونیشان=https://www.mlaw.gov.sg/about-us/our-legal-system/#:~:text=The%20Executive%20includes%20the%20Cabinet,and%20is%20accountable%20to%20Parliament |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230902052126/https://www.mlaw.gov.sg/about-us/our-legal-system/#:~:text=The%20Executive%20includes%20the%20Cabinet,and%20is%20accountable%20to%20Parliament |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref> ئەنجومەنی وەزیران بە کۆمەڵ بەرپرسیارە لە ھەموو سیاسەتەکانی حکوومەت و بەڕێوەبردنی ڕۆژانەی کاروباری دەوڵەت. بە شێوەیەکی گشتی لە ئەندامانی پەرلەمانی سینگاپوور پێکدێت. سەرۆک وەزیران لەلایەن سەرۆک کۆمارەوە دیاری دەکرێت، و وەزیرەکانی کابینە و داواکاری گشتیش لەلایەن سەرۆک کۆمارەوە دیاری دەکرێن، کە بە {{بنز|ئامۆژگاری و ڕەزامەندی|en|advice and consent|lt=ئامۆژگاری و ڕەزامەندی}}ی سەرۆک وەزیران کار دەکات. سەرۆک وەزیران سەرۆکی کردەییی دەسەڵاتی جێبەجێکردنی حکوومەتە.<ref name="pmo1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=PMO &#124; the Cabinet |ناونیشان=https://www.pmo.gov.sg/The-Cabinet |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060425224718/http://www.cabinet.gov.sg/smgoh.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref><ref name=pmo2 /> * {{بنز|دەسەڵاتی یاسادانان|en|Legislature|lt=یاسادانان}}: پەرلەمانی سینگاپوور {{بنز|پەرلەمانی یەکینەیی|en|Unicameralism|lt=یەک ئەنجومەنییە}} و، لەگەڵ سەرۆک کۆماردا، دەسەڵاتی یاسادانان پێکدەھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Home &#124; Parliament of Singapore |ناونیشان=https://www.parliament.gov.sg/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191027075322/https://www.parliament.gov.sg/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> ئەندامانی پەرلەمان (MP) پێکھاتوون لە ئەندامانی ھەڵبژێردراو، ئەندامانی دەرەوەی بازنەکانی ھەڵبژاردن، و ئەندامانی دەستنیشانکراو. زۆرینەی ئەندامانی پەرلەمان لە ھەڵبژاردنێکی گشتیدا بۆ پەرلەمان ھەڵدەبژێردرێن. پەرلەمانی سینگاپوور بە کۆمەڵ بەرپرسیارە لە دەرکردنی ئەو یاسایانەی کە دەوڵەت بەڕێوەدەبەن.<ref name=pmo2 /> سەرۆک کۆمار چەند {{بنز|دەسەڵاتەکانی سەرۆک کۆماری سینگاپوور|en|Powers of the President of Singapore|lt=دەسەڵاتێکی دیاریکراوی سنووردار}}ی ھەیە بۆ چاودێریکردنی حکوومەت. دەسەڵاتەکانی ڤیتۆی سەرۆک کۆمار دەتوانرێت لەلایەن پەرلەمانەوە ھەڵبوەشێنرێنەوە (ڕەت بکرێنەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=The President |ناونیشان=http://www.istana.gov.sg/content/istana/thepresident.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110611130556/http://www.istana.gov.sg/content/istana/thepresident.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Singapore Government}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://ink.library.smu.edu.sg/cgi/viewcontent.cgi?article=1006&context=studentpub |سەردێڕ=A Guide to the Singapore Constitution |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Singapore Management University]] |editor-last=Morgan |editor-first=Grace |پەڕە=٢٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191220093159/https://ink.library.smu.edu.sg/cgi/viewcontent.cgi?article=1006&context=studentpub |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * {{بنز|دەسەڵاتی دادوەری|en|Judiciary|lt=دادوەری}}: ئەرکی دەسەڵاتی دادوەری بریتییە لە بەڕێوەبردنی دادپەروەری بە شێوەیەکی سەربەخۆ و لەلایەن سەرۆکی دادوەریی کۆماری سینگاپوورەوە سەرۆکایەتی دەکرێت. دادوەران و کۆمیسیارانی دادوەری لەلایەن سەرۆک کۆمارەوە لەسەر ئامۆژگاریی سەرۆک وەزیران دیاری دەکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Role and structure of the Supreme Court – structure |ناونیشان=https://www.judiciary.gov.sg/who-we-are/role-structure-supreme-court/structure#:~:text=The%20Supreme%20Court%20Bench%20consists,advice%20of%20the%20Prime%20Minister |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230402100003/https://www.judiciary.gov.sg/who-we-are/role-structure-supreme-court/structure#:~:text=The%20Supreme%20Court%20Bench%20consists,advice%20of%20the%20Prime%20Minister |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref> {{بنز|دادگای باڵای سینگاپوور|en|Supreme Court of Singapore|lt=دادگای باڵا}} و {{بنز|دادگاکانی دەوڵەتی سینگاپوور|en|State Courts of Singapore|lt=دادگاکانی دەوڵەت}} یەکلاییکردنەوە بۆ ناکۆکییە مەدەنییەکانی نێوان کەسەکان دەکەن، بڕیاری سزادان یان بێتاوانکردنی تۆمەتباران لە دادگاییکردنە تاوانکارییەکان دەدەن، و بە مەبەستی بڕیاردان لەسەر دەستووریبوونی یاساکان ھەڵدەستن بە {{بنز|پێداچوونەوەی دادوەری|en|judicial review|lt=لێکدانەوەی یاساکان}}. ھەر یاسایەک یان بڕگەیەکی یاسایی کە دەرکەوێت پێچەوانەی دەستوورە دەتوانرێت لەلایەن دادگای باڵاوە ھەڵبوەشێنرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://ink.library.smu.edu.sg/cgi/viewcontent.cgi?article=1006&context=studentpub |سەردێڕ=A Guide to the Singapore Constitution |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Singapore Management University]] |editor-last=Morgan |editor-first=Grace |پەڕەکان=٦٣–٦٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191220093159/https://ink.library.smu.edu.sg/cgi/viewcontent.cgi?article=1006&context=studentpub |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سەرۆک کۆمار ڕاستەوخۆ لە ڕێگەی دەنگدانی جەماوەرییەوە بۆ خولێکی شەش ساڵەی نوێکراوە ھەڵدەبژێردرێت. مەرجەکانی ئەم پۆستە، کە لەلایەن حکوومەتی پارتی چالاکیی گەل (PAP)ەوە دەرکراون، زۆر توندن، بە جۆرێک تەنھا چەند کەسێکی کەم شایستەی کاندیدبوونن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tan |یەکەم=Kevin Y.L. |سەردێڕ=The Limits of Authoritarian Governance in Singapore's Developmental State |ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[Palgrave Macmillan]] |ژپنک=٩٧٨-٩٨١-١٣-١٥٥٥-٨|editor-last1=Rahim |editor-first1=Lily Zubaidah |پەڕە=٢٦٤|chapter=Legislating Dominance: Parliament and the Making of Singapore's Governance Model |doi=10.1007/978-981-13-1556-5 |editor-last2=Barr |editor-first2=Michael D. |s2cid=239112493}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=What are the Qualifications Required to Run for President in Singapore? |ناونیشان=https://singaporelegaladvice.com/law-articles/singapore-president-qualifications/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240211001212/https://singaporelegaladvice.com/law-articles/singapore-president-qualifications |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=SingaporeLegalAdvice.com}}</ref> ئەم مەرجانە ئەوە لەخۆدەگرن کە کاندید پێویستە کەسێک بێت کە تەمەنی لایەنی کەم ٤٥ ساڵ بێت و چیتر ئەندامی ھیچ پارتێکی سیاسی نەبێت، یان بۆ ماوەی لایەنی کەم ٣ ساڵ پۆستێکی {{بنز|بەڕێوەبردنی گشتی|en|Public administration|lt=کارگێڕیی گشتی}} ھەبووبێت لە چەندین ڕۆڵی سەرکردایەتیی دیاریکراوی خزمەتگوزاریی گشتیدا، یان خاوەنی ٣ ساڵ ئەزموون بێت وەک بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیایەکی قازانج-بەخشی {{بنز|کەرتی تایبەت|en|private sector|lt=کەرتی تایبەت}} کە لایەنی کەم ٥٠٠ ملیۆن دۆلاری سینگاپووری ھەبێت لە {{بنز|سەرمایەی پشکداران (دارایی)|en|Equity (finance)|lt=سەرمایەی پشکداران}}، لایەنی کەم ١٠ ساڵ نیشتەجێی سینگاپوور بووبێت، ھیچ پێشینەیەکی تاوانکاریی نەبێت، و چەند مەرجێکی تریش.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Constitution of the Republic of Singapore – article 19 |ناونیشان=https://sso.agc.gov.sg/Act/CONS1963#pr19- |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230528030634/https://sso.agc.gov.sg/Act/CONS1963#pr19- |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=sso.agc.gov.sg}}</ref><ref name=":1" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Elected Presidency: Higher eligibility criteria accepted, but Govt says no to longer qualifying terms |ناونیشان=https://www.todayonline.com/singapore/elected-presidency-govt-agrees-raise-eligibility-criteria-private-sector-candidates |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220426173916/https://www.todayonline.com/singapore/elected-presidency-govt-agrees-raise-eligibility-criteria-private-sector-candidates |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=TODAY}}</ref> ھەروەھا کاندیدەکان دەبێت {{بنز|کۆمیتەی ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتی (سینگاپوور)|en|Presidential Elections Committee|lt=کۆمیتەی ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتی}} (PEC) "ڕازی بکەن" کە کەسێکی دەستپاک، خاوەن کەسایەتییەکی باش و ناوبانگێکی باشن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٢٤|سەردێڕ=Presidential Candidates: Qualifying Criteria |ناونیشان=https://www.eld.gov.sg/candidate_presidential_qualify.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240726012640/https://www.eld.gov.sg/candidate_presidential_qualify.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Elections Department Singapore |شوێن=Singapore}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٧ەوە، دەستوور پێویستی کردووە کە ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتی {{بنز|ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتی لە سینگاپوور#ھەڵبژاردنە تەرخانکراوەکان|en|Presidential elections in Singapore#Reserved elections|lt="تەرخان بکرێن"}} بۆ کۆمەڵگەیەکی نەژادی ئەگەر لە پێنج خولی ڕابردوودا ھیچ کەسێک لەو گرووپە نەتەوەیییە بۆ سەرۆکایەتی ھەڵنەبژێردرابێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Constitution of the Republic of Singapore – article 19B |ناونیشان=https://sso.agc.gov.sg/Act/CONS1963#pr19B- |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230528030634/https://sso.agc.gov.sg/Act/CONS1963#pr19B- |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=sso.agc.gov.sg}}</ref> تەنھا ئەندامانی ئەو کۆمەڵگەیە دەتوانن وەک کاندید شایستە بن لە ھەڵبژاردنێکی سەرۆکایەتیی تەرخانکراودا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=Halimah Yacob named Singapore's first female president |ناونیشان=http://www.aljazeera.com/news/2017/09/halimah-yacob-named-singapore-malay-president-170913073940319.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190502112130/https://www.aljazeera.com/news/2017/09/halimah-yacob-named-singapore-malay-president-170913073940319.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera}}</ref> لە {{بنز|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی سینگاپوور لە ٢٠١٧|en|2017 Singaporean presidential election|lt=ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ٢٠١٧}}دا، ئەم تێکەڵەیە لە مەرجە توندەکان و ھەڵبژاردنێکی تەرخانکراو کە پێویستی دەکرد کاندیدەکە لە ١٣٪ی {{بنز|سینگاپوورییە مالایییەکان|en|Malay Singaporeans|lt=گرووپی نەتەوەییی مالایی}} بێت، بووە ھۆی ئەوەی کە کۆمیتەی ھەڵبژاردنەکان (PEC) تەنھا یەک کاندید پەسەند بکات بۆ سەرۆکایەتی؛<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=Only one Singaporean is fit to be president |ناونیشان=https://www.economist.com/asia/2017/09/16/only-one-singaporean-is-fit-to-be-president |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210506175456/https://www.economist.com/asia/2017/09/16/only-one-singaporean-is-fit-to-be-president |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|newspaper=The Economist |شوێن=London}}</ref> {{بنز|حەلیمە یەعقووب|en|Halimah Yacob|lt=حەلیمە یەعقووب}}، کە بە بەشێک لە کۆمەڵگەی مالایی دادەنرا، لە ھەڵبژاردنێکی بێ ڕکابەردا سەرکەوتنی بەدەستھێنا. ئەو ھەروەھا بووە یەکەم سەرۆک کۆماری ژن لە سینگاپوور.{{Multiple image | direction = horizontal | align = right | caption_align = center | total_width = 370 | image1 = Tharman Shanmugaratnam Official photo 2023.tif | image2 = Prime Minister of Singapore Lawrence Wong 250530-D-PM193-4275 (2025).jpg | caption1 = {{بنز|ثارمان شانموگاراتنام|en|Tharman Shanmugaratnam|lt=ثارمان شانموگاراتنام}}<br /><small>{{بنز|سەرۆک کۆماری سینگاپوور|en|President of Singapore|lt=سەرۆک کۆمار}} </small> | caption2 = {{بنز|لۆڕێنس وۆنگ|en|Lawrence Wong|lt=لۆڕێنس وۆنگ}}<br /><small>{{بنز|سەرۆک وەزیرانی سینگاپوور|en|Prime Minister of Singapore|lt=سەرۆک وەزیران}} </small> | alt1 = Tharman Shanmugaratnam | alt2 = Lawrence Wong }} ئەندامانی پەرلەمان (MP) لایەنی کەم ھەر پێنج ساڵ جارێک ھەڵدەبژێردرێن (یان زووتر لە ڕێگەی {{بنز|ھەڵبژاردنی پێشوەختە|en|snap election|lt=ھەڵبژاردنێکی پێشوەختە}}). ١٥ەمین و {{بنز|١٥ەمین پەرلەمانی سینگاپوور|en|15th Parliament of Singapore|lt=پەرلەمانی ئێستا}} خاوەنی ١٠٨ ئەندامە؛ ٩٧یان ڕاستەوخۆ لە {{بنز|بازنەکانی ھەڵبژاردنی سینگاپوور|en|Constituencies of Singapore|lt=٣٣ بازنەی ھەڵبژاردن}}ەوە ھەڵبژێردران، نۆیان {{بنز|ئەندامی دەستنیشانکراوی پەرلەمان|en|Nominated Member of Parliament|lt=ئەندامی دەستنیشانکراوی}} بێلایەنن کە لەلایەن سەرۆک کۆمارەوە دیاری کراون، و دووانیان {{بنز|ئەندامی دەرەوەی بازنەی پەرلەمان|en|Non-constituency Member of Parliament|lt=ئەندامی دەرەوەی بازنەکانن}} لە پارتەکانی ئۆپۆزسیۆن کە لە دوایین ھەڵبژاردنی گشتیدا ھەڵنەبژێردران بەڵام بۆ دەسەڵاتی یاسادانان دیاری کران بۆ زیادکردنی نوێنەرایەتیی پارتەکانی ئۆپۆزسیۆن. لە {{بنز|بازنەکانی نوێنەرایەتیی گرووپ|en|Group representation constituency|lt=بازنەکانی نوێنەرایەتیی گرووپ}} (GRCs)دا، پارتە سیاسییەکان تیمێک لە کاندیدەکان کۆدەکەنەوە بۆ کێبڕکێکردن لە ھەڵبژاردنەکاندا. لایەنی کەم دەبێت یەک پەرلەمانتار لە ناو GRCدا لە پاشخانێکی کەمینەی نەتەوەیی بێت. ھەموو ھەڵبژاردنەکان بە بەکارھێنانی {{بنز|سیستەمی زۆرینەی سادە|en|first-past-the-post voting|lt=سیستەمی زۆرینەی سادە (first-past-the-post)}} بەڕێوەدەچن.<ref name="parliament.gov.sg">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Members of Parliament |ناونیشان=https://www.parliament.gov.sg/about-us/structure/members-of-parliament |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191216180443/https://www.parliament.gov.sg/about-us/structure/members-of-parliament |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Parliament of Singapore}}</ref> پەرلەمانتاران ھەفتانە میوانداریی {{بنز|نەشتەرگەری (سیاسەت)|en|Surgery (politics)|lt=کۆبوونەوەی چارەسەرکاریی سیاسی}} دەکەن، کە پێی دەوترێت "{{بنز|دانیشتنەکانی بینینی خەڵک|en|Meet-the-People Sessions|lt=دانیشتنەکانی بینینی خەڵک}}"، کە لەوێدا یارمەتیی دەنگدەران دەدەن بۆ چارەسەرکردنی کێشە کەسییەکان کە دەتوانێت پەیوەست بێت بە نیشتەجێبوون، یارمەتیی دارایی، و کۆچبەری.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yong |یەکەم=Ng Tze |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=MP, I want help with... |ناونیشان=http://www.asiaone.com/Business/News/My+Money/Story/A1Story20081019-94743.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110527135154/http://www.asiaone.com/Business/News/My+Money/Story/A1Story20081019-94743.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|وێبگە=asiaone}}</ref> پارتی چالاکیی گەل (PAP) پێگەیەکی باڵادەستی ھەیە لە سیاسەتی سینگاپووردا، کە زۆرینەیەکی گەورەی پەرلەمانی لە ھەموو ھەڵبژاردنێکدا بەدەستھێناوە لەوەتەی {{بنز|خۆبەڕێوەبەریی سینگاپوور|en|Self-governance of Singapore|lt=خۆبەڕێوەبەری}} لە ساڵی ١٩٥٩دا پێبەخشراوە. پارتی چالاکیی گەل، کە خۆی وەک پارتێکی پراگماتیک وەسف دەکات، خاوەنی ئایدۆلۆژیایەکی ئاوێتەیە کە تێکەڵەیەکە لە {{بنز|لیبراڵیزمی ئابووری|en|Economic liberalism|lt=بنەماکانی بازاڕی ئازاد}}، {{بنز|نەتەوەپەرستیی مەدەنی|en|Civic nationalism|lt=نەتەوەپەرستیی مەدەنی}}، و {{بنز|دەوڵەتی خۆشگوزەرانی|en|Welfare state|lt=خۆشگوزەرانی}}.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Tan |یەکەم=Kenneth Paul |ڕێکەوت=٢٠٠٧|سەردێڕ=Singapore's National Day Rally speech: A site of ideological negotiation |ناونیشان=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00472330701408635 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Journal of Contemporary Asia |بەرگ=٣٧|issue=3 |پەڕەکان=٢٩٢–٣٠٨|doi=10.1080/00472330701408635 |issn=0047-2336 |s2cid=145405958 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231022143043/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00472330701408635 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|via=tandfonline}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kuah-Pearce |یەکەم=Khun Eng |سەردێڕ=Rebuilding the Ancestral Village: Singaporeans in China |بڵاوکەرەوە=Hong Kong University Press |ساڵ=٢٠١١|ژپنک=٩٧٨-٩٨٨-٨٠٥٣-٦٦-٧|پەڕەکان=٣٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kerr |یەکەم=Roger |ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٩|سەردێڕ=Optimism For the New Millennium |ناونیشان=http://www.nzbr.org.nz/documents/speeches/speeches-99/optimism_for_the_new-millennium.doc.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060307184005/http://www.nzbr.org.nz/documents/speeches/speeches-99/optimism_for_the_new-millennium.doc.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٠٦|وێبگە=nzbr}}</ref> سەرەڕای دەرکردنی سنووردارکردن لەسەر ئازادییە مەدەنییەکان، سینگاپوور لەژێر دەسەڵاتی PAPدا گەشەی ئابووری و سەقامگیریی سیاسیی بەردەوامی بەخۆیەوە بینیوە.<ref name="freedomhouse">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Freedom in the World 2010 – Singapore |ناونیشان=http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2010&country=7915 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120107002407/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2010&country=7915 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Freedom House}}</ref> پڕنوێنەرترین و جەماوەریترین پارتی ئۆپۆزسیۆن {{بنز|پارتی کرێکاران (سینگاپوور)|en|Workers' Party (Singapore)|lt=پارتی کرێکارانی}} ناوەڕاست-چەپە (WP)، کە خاوەنی ١٢ کورسییە لە پەرلەماندا.<ref name="Economist2020election" /> ھەژموونی درێژخایەنی PAP بووەتە ھۆی ئەوەی کە سینگاپوور لەلایەن ئەکادیمییەکانەوە وەک {{بنز|دیموکراسیی نالیبراڵ|en|illiberal democracy|lt=دیموکراسییەکی نالیبراڵ}} وەسف بکرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Tan |یەکەم١=Netina |دوایین٢=Preece |یەکەم٢=Cassandra |ڕێکەوت=٢٠٢٤|سەردێڕ=Democratic backsliding in illiberal Singapore |journal=Asian Journal of Comparative Politics |بەرگ=٩|issue=1 |پەڕەکان=٢٥–٤٩|doi=10.1177/20578911221141090 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Mutalib |یەکەم=Hussin |ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٠٠|سەردێڕ=Illiberal democracy and the future of opposition in Singapore |ناونیشان=https://doi.org/10.1080/01436590050004373 |journal=Third World Quarterly |بەرگ=٢١|issue=2 |پەڕەکان=٣١٣–٣٤٢|doi=10.1080/01436590050004373 |issn=0143-6597|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Verweij |یەکەم١=Marco |دوایین٢=Pelizzo |یەکەم٢=Riccardo |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=Singapore: Does authoritarianism pay? |ناونیشان=https://muse.jhu.edu/article/262740/file/supp01.pdf |journal=Journal of Democracy |بڵاوکەرەوە=Johns Hopkins University Press |بەرگ=٢٠|issue=2 |پەڕەکان=١٨–٣٢|issn=1045-5736}}</ref><ref name="Huat">{{بیرخستنەوە|دوایین=Huat |یەکەم=Chua Beng |chapter=Liberal Order's Illiberal Prodigy: Singapore as a Non-Liberal Electoral Democratic State |ڕێکەوت=٢٠٢٢|سەردێڕ=Beyond Liberal Order |پەڕەکان=٦٧–٩٢|chapter-url=https://academic.oup.com/book/41877/chapter/354699359 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |زمان=en |doi=10.1093/oso/9780197647950.003.0003 |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٧٦٤٧٩٥-٠|chapter-url-access=subscription}}</ref> یان دەوڵەتێکی {{بنز|سیستەمی پارتی باڵادەست|en|Dominant-party system|lt=نیوە-ئۆتۆریتاری (دەسەڵاتخوازی نەرم)}} کە تێیدا PAP ڕووبەڕووی کەمترین یان ھیچ کێبڕکێیەکی سیاسیی شیاو نابێتەوە بۆ حوکمڕانیی وڵاتەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Roy |یەکەم=Denny |ڕێکەوت=١٩٩٤|سەردێڕ=Singapore, China, and the "Soft Authoritarian" Challenge |journal=Asian Survey |بەرگ=٣٤|issue=3 |پەڕەکان=٢٣١–٢٤٢|doi=10.2307/2644982 |issn=0004-4687 |jstor=2644982}}</ref><ref name=":4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Means |یەکەم=Gordon Paul |ساڵ=١٩٩٦|سەردێڕ=Soft Authoritarianism in Malaysia and Singapore |journal=Journal of Democracy |بڵاوکەرەوە=Project MUSE |بەرگ=٧|issue=4 |پەڕەکان=١٠٣–١١٧|doi=10.1353/jod.1996.0065 |issn=1086-3214}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=von Mirbach |یەکەم=Johan |ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=The invisible scars made by strikes of the cane |ناونیشان=https://www.dw.com/en/the-invisible-scars-left-by-strikes-of-the-cane/a-18298970 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240420140132/https://www.dw.com/en/the-invisible-scars-left-by-strikes-of-the-cane/a-18298970 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=dw.com |بڵاوکەرەوە=Deutsche Welle |شوێن=Bonn}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Vasagar |یەکەم=Jeevan |ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=The Subtle Authoritarianism of Southeast Asia's Wealthiest City-State |ناونیشان=https://lithub.com/the-subtle-authoritarianism-of-southeast-asias-wealthiest-city-state/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240419204944/https://lithub.com/the-subtle-authoritarianism-of-southeast-asias-wealthiest-city-state/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=Literary Hub}}</ref> پرۆسەی دیموکراسیی فرەپارتی لە سینگاپووردا بە "کەمترین" وەسف کراوە لە بەراورد بە گرنگیدانی دەوڵەت بە گەشەپێدانی ئابووری و سیستەمی کۆمەڵایەتی.<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Mohamed Nasir |یەکەم١=Kamaludeen |دوایین٢=Turner |یەکەم٢=Bryan S. |ڕێکەوت=٢٠١٣|سەردێڕ=Governing as gardening: reflections on soft authoritarianism in Singapore |ناونیشان=https://doi.org/10.1080/13621025.2012.707005 |journal=Citizenship Studies |بەرگ=١٧|issue=3–4 |پەڕەکان=٣٣٩–٣٥٢|doi=10.1080/13621025.2012.707005 |issn=1362-1025|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> بەپێی وتەی گۆردۆن پی. مینز، پرۆفیسۆری خانەنشینکراوی زانستە سیاسییەکان لە {{بنز|زانکۆی مەکماستەر|en|McMaster University|lt=زانکۆی مەکماستەر}}، سینگاپوور سیستەمی حوکمڕانیی کۆلۆنیالیزمی "خێرخواز" بەڵام "زۆر ئۆتۆریتاری" (کە لە بەریتانیاوە بۆی مابووەوە) دووبارە داھێنایەوە لەبری ئەوەی دیموکراسییەکی تەواو دروست بکات. ئایدۆلۆژیایەکی پارێزکارانەی "{{بنز|بەھاکانی ئاسیا|en|Asian values|lt=بەھاکانی ئاسیا}}" پەرەی سەند بۆ جێگرتنەوەی دەسەڵاتی بەریتانی، کە لەسەر بنەمای "دڵسۆزیی کۆمەڵایەتی، متمانەنەکردن بە حکوومەت، و دوورکەوتنەوە لە بەرپرسیارێتیی تاکەکەسی یان بەکۆمەڵ بۆ بەرژەوەندییە گشتییە فراوانەکان" دامەزرابوو، بە کەمترین گرنگیدان بە {{بنز|مافەکانی مرۆڤ|en|human rights|lt=مافەکانی مرۆڤ}} بەو مانا ڕۆژاوایییەی کە تازە سەری ھەڵدەدا.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Kent |یەکەم=Ann |chapter=Chinese Values and Human Rights |ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=Human Rights in Asia: A Reassessment of the Asian Values Debate |پەڕەکان=٨٣–٩٧|editor-last=Avonius |editor-first=Leena |chapter-url=https://doi.org/10.1057/9780230615496_5 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan US |doi=10.1057/9780230615496_5 |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٦١٥٤٩-٦|editor2-last=Kingsbury |editor2-first=Damien |chapter-url-access=subscription}}</ref> ئەو ڕاستییەی کە "نە خەڵک و نە بژاردەکان ئەزموونیان لەگەڵ دیموکراسیدا نەبوو" یارمەتیدەر بوو لە دروستکردنی کەلتووری سیاسیی سینگاپوور، کە تیایدا ھەرەمییەتی جەختکەرەوە لەسەر پێگە زاڵ بوو، و پابەند بوو بە گەشەپێدانی ئابوورییەوە.<ref name=":4" /> میراتی بەھاکانی ئاسیا و کەلتوورە سیاسییە سنووردارەکەی ناو سینگاپوور بووەتە ھۆی ئەوەی وڵاتەکە وەک "نموونەیەکی کلاسیکی ئۆتۆریتاریزمی نەرم" وەسف بکرێت،<ref name=":5" /> و "بە قووڵی نالیبراڵ".<ref name=Huat /> سیستەمی دادوەری لەسەر بنەمای {{بنز|یاسای ئینگلیزی|en|English law|lt=یاسای باوی ئینگلیزی (کۆمۆن لۆ)}} دامەزراوە، کە بەردەوامی بەو نەریتە یاسایییە دەدات کە لە سەردەمی {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی|en|British Empire|lt=دەسەڵاتی بەریتانی}}دا دامەزراوە بەڵام بە جیاوازییەکی بەرچاوی ناوخۆیییەوە. {{بنز|یاسای سزادانی سینگاپوور|en|Criminal law of Singapore|lt=یاسای سزادان}} لەسەر بنەمای {{بنز|یاسای سزادانی ھیندی|en|Indian Penal Code|lt=یاسای سزادانی ھیندی}} دامەزراوە کە لە بنەڕەتدا بۆ {{بنز|ھیندستانی بەریتانی|en|British India|lt=ھیندستانی بەریتانی}} دانرابوو، و لەو کاتەدا وەک کۆلۆنییەکی شاھانە لەلایەن دەسەڵاتدارانی کۆلۆنیالیزمی بەریتانیاوە لە سینگاپوور پەسەند کرا و تا ئێستاش وەک بنەمای یاسای سزادان لە وڵاتەکەدا ماوەتەوە بە چەند ھەڵاوێرد، ھەموارکردنەوە و ھەڵوەشاندنەوەیەکی کەمەوە لەو کاتەوەی کەوتووەتە بواری جێبەجێکردنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Peers |یەکەم=Douglas M. |ڕێکەوت=٢٠١٣|سەردێڕ=Codification, Macaulay and the Indian Penal Code: The Legacies and Modern Challenges of Criminal Law Reform |journal=Victorian Studies |بەرگ=٥٥|issue=4 |پەڕەکان=٧٤٩–٧٥١|doi=10.2979/victorianstudies.55.4.749 |s2cid=144820395 |editor-last1=Chan |editor-first1=Wing-Cheong |editor-last2=Wright |editor-first2=Barry |editor-last3=Yeo |editor-first3=Stanley}}</ref> {{بنز|دادگاییکردن لە ڕێگەی دەستەی سوێندخۆران|en|Jury trial|lt=دادگاییکردن لە ڕێگەی دەستەی سوێندخۆرانەوە}} لە ساڵی ١٩٧٠دا ھەڵوەشێنرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|سەردێڕ=The Singapore Legal System |ناونیشان=http://www.singaporelaw.sg/content/LegalSyst.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110123145140/http://www.singaporelaw.sg/content/LegalSyst.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Singapore Academy of Law}}</ref> سینگاپوور بە یاسا توندەکانی و ھەڵوێستە پارێزکارانەکانی بەرامبەر بە تاوان ناسراوە؛ ھەردوو {{بنز|سزای جەستەییی دادوەری|en|Judicial corporal punishment|lt=سزای جەستەیی}} (لە ڕێگەی {{بنز|شەلاقدان لە سینگاپوور|en|Caning in Singapore|lt=شەلاقدان}}ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٢|سەردێڕ=Judicial caning in Singapore, Malaysia and Brunei |ناونیشان=https://www.corpun.com/singfeat.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150115052445/http://www.corpun.com/singfeat.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=World Corporal Punishment Research}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Kuntz |یەکەم=Tom |ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ١٩٩٤|سەردێڕ=Ideas & Trends; Beyond Singapore: Corporal Punishment, A to Z |ناونیشان=https://www.nytimes.com/1994/06/26/weekinreview/ideas-trends-beyond-singapore-corporal-punishment-a-to-z.html?scp=29&sq=%3Fpagewanted%3D1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170701092056/http://www.nytimes.com/1994/06/26/weekinreview/ideas-trends-beyond-singapore-corporal-punishment-a-to-z.html?scp=29&sq=%3Fpagewanted%3D1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٧|newspaper=The New York Times}}</ref> و {{بنز|سزای لەسێدارەدان لە سینگاپوور|en|Capital punishment in Singapore|lt=سزای لەسێدارەدان}} (لە ڕێگەی {{بنز|ھەڵواسین|en|hanging|lt=ھەڵواسین}}ەوە) ھێڵراونەتەوە و بە شێوەیەکی باو وەک سزای یاسایی بەکاردەھێنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|سەردێڕ=Singapore country specific information |ناونیشان=http://www.travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1017.html#crime |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041230204937/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1017.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=U.S. Department of State}}</ref> مافی ئازادیی ڕادەربڕین و کۆبوونەوە لەلایەن {{بنز|ماددەی ١٤ی دەستووری سینگاپوور|en|Article 14 of the Constitution of Singapore|lt=ماددەی ١٤(١)ی دەستووری سینگاپوور}}ەوە مسۆگەر کراوە، ھەرچەندە بڕگەی یاسایی ھەن لە بەشەکانی دواتردا کە ڕێکیان دەخەن.<ref name=":6">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Constitution of the Republic of Singapore |ناونیشان=https://sso.agc.gov.sg/Act/CONS1963 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230528030634/https://sso.agc.gov.sg/Act/CONS1963 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠|وێبگە=Singapore Statutes Online}}</ref> حکوومەت {{بنز|ئازادیی ڕادەربڕین|en|freedom of speech|lt=ئازادیی ڕادەربڕین}} و {{بنز|ئازادیی ڕۆژنامەگەری|en|freedom of the press|lt=ئازادیی ڕۆژنامەگەری}} و ھەروەھا ھەندێک لە {{بنز|مافە مەدەنی و سیاسییەکان|en|civil rights|lt=مافە مەدەنی}} و سیاسییەکانی سنووردار کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠١٧|سەردێڕ=The government of Singapore says it welcomes criticism, but its critics still suffer |ناونیشان=https://www.economist.com/news/asia/21718571-three-protesters-get-stiff-penalties-disturbing-public-order-government-singapore-says-it |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171013172620/https://www.economist.com/news/asia/21718571-three-protesters-get-stiff-penalties-disturbing-public-order-government-singapore-says-it |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠١٩|newspaper=The Economist |شوێن=London}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣دا، سینگاپوور لەلایەن [[پەیامنێرانی بێسنوور]]ەوە لە ڕیزبەندی ١٢٩ەمیندا ھات لە نێوان ١٨٠ نەتەوەدا لە {{بنز|پێوەری ئازادیی ڕۆژنامەگەریی جیھانی|en|Press Freedom Index|lt=پێوەری ئازادیی ڕۆژنامەگەریی جیھانی}}دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Singapore boasts of being a model of economic development but it is an example of what not to be in regard to freedom of the press, which is almost non-existent. |ناونیشان=https://rsf.org/en/singapore |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191111004954/https://rsf.org/en/singapore |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Reporters Without Borders}}</ref> [[ماڵی ئازادی]] سینگاپوور بە "نیمچە ئازاد" پۆلێن دەکات لە ڕاپۆرتی ''{{بنز|ئازادی لە جیھاندا|en|Freedom in the World|lt=ئازادی لە جیھاندا}}''،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Singapore: Freedom in the World 2021 Country Report |ناونیشان=https://freedomhouse.org/country/singapore/freedom-world/2021 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220228171300/https://freedomhouse.org/country/singapore/freedom-world/2021 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=Freedom House}}</ref><ref name="freedomhouse" /> و {{بنز|یەکەی ھەواڵگریی ئابووریناس|en|Economist Intelligence Unit|lt=یەکەی ھەواڵگریی ئابووریناس}} سینگاپوور وەک "دیموکراسییەکی کەمایەسیدار" پۆلێن دەکات، کە دووەم ئازادترین ئاستە لە کۆی چوار ئاست، لە "{{بنز|پێوەری دیموکراسی|en|Democracy Index|lt=پێوەری دیموکراسی}}"یەکەیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١٣|سەردێڕ=Singapore |ناونیشان=http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2013/singapore |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140503011701/http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2013/singapore |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Freedom House}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Democracy Index 2018: Me Too? |ناونیشان=https://www.eiu.com/public/topical_report.aspx?campaignid=democracy2018 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190202212334/https://www.eiu.com/public/topical_report.aspx?campaignid=Democracy2018 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=The Economist Intelligence Unit |شوێن=London}}</ref> ھەموو کۆبوونەوەیەکی گشتی کە لە پێنج کەس یان زیاتر پێکبێت پێویستی بە مۆڵەتی پۆلیس ھەیە، و ناڕەزایەتییەکان لە ڕووی یاسایییەوە تەنھا دەتوانرێت لە {{بنز|گۆشەی وتاربێژان، سینگاپوور|en|Speakers' Corner, Singapore|lt=گۆشەی وتاربێژان}} ئەنجام بدرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Singapore to toughen protest laws ahead of APEC meet |ناونیشان=http://in.reuters.com/article/idINIndia-37501620090117 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201127041924/https://in.reuters.com/article/idINIndia-37501620090117 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٢|ئیش=Reuters}}</ref> لە {{بنز|پێوەری ھەستکردن بە گەندەڵی|en|Corruption Perceptions Index|lt=پێوەری ھەستکردن بە گەندەڵی}}دا، کە وڵاتان ڕیزبەندی دەکات بەپێی "ئاستە ھەستپێکراوەکانی گەندەڵی لە کەرتی گشتی"، سینگاپوور بەردەوام وەک یەکێک لە کەمترین وڵاتە گەندەڵەکانی جیھان پۆلێن کراوە، سەرەڕای ئەوەی کە نالیبراڵە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Corruption Perceptions Index 2018 |ناونیشان=https://www.transparency.org/cpi2018 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190427092026/https://www.transparency.org/cpi2018 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[Transparency International]]}}</ref> تێکەڵە ناوازەکەی سینگاپوور لە حکوومەتێکی بەھێزی نیوە-ئۆتۆریتاری لەگەڵ جەختکردنەوەیەکی زۆر لەسەر {{بنز|شایستەسالاری|en|meritocracy|lt=شایستەسالاری (مێریتۆکراسی)}} بە "مۆدێلی سینگاپوور" ناسراوە، و وەک ھۆکارێکی سەرەکی دادەنرێت لە پشت سەقامگیریی سیاسی، گەشەی ئابووری، و سیستەمی کۆمەڵایەتیی ھاوسەنگی سینگاپوورەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Ortmann |یەکەم١=Stephan |دوایین٢=Thompson |یەکەم٢=Mark R |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=China and the 'Singapore Model' |ناونیشان=http://www.journalofdemocracy.org/sites/default/files/Thompson-27-1.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=Journal of Democracy |بەرگ=٢٧|issue=1 |پەڕەکان=٣٩–٤٨|doi=10.1353/jod.2016.0004 |s2cid=155860923 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161104151140/http://www.journalofdemocracy.org/sites/default/files/Thompson-27-1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Huff |یەکەم=W G |ساڵ=١٩٩٥|سەردێڕ=What is the Singapore model of economic development? |ناونیشان=http://cje.oxfordjournals.org/content/19/6/735.full.pdf+html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=Cambridge Journal of Economics |بەرگ=١٩|پەڕەکان=٧٣٥–٧٥٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110214102853/http://cje.oxfordjournals.org/content/19/6/735.full.pdf+html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref><ref name="thirdworldtofirst">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Lee Kuan Yew |سەردێڕ=From third world to first: The Singapore story, 1965–2000 |بڵاوکەرەوە=Marshall Cavendish International Asia |ساڵ=٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=2021 Corruption Perceptions Index – Explore the results |ناونیشان=https://www.transparency.org/en/cpi/2021 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220619115004/https://www.transparency.org/en/cpi/2021 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=Transparency.org}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢١دا، پێوەری سەروەریی یاسای سەر بە پڕۆژەی دادپەروەریی جیھانی، سینگاپووری لە پلەی ١٧ەمدا دانا لە نێوان ١٩٣ وڵاتی جیھاندا بۆ پابەندبوون بە {{بنز|سەروەریی یاسا|en|rule of law|lt=سەروەریی یاسا}}. سینگاپوور پلەی بەرزی بەدەستھێنا لە پێوەرەکانی سیستەم و ئاسایش (٣یەم)، نەبوونی گەندەڵی (٣یەم)، جێبەجێکردنی ڕێکخەرەکان (٤ەم)، دادپەروەریی مەدەنی (٨ەم)، و دادپەروەریی تاوانکاری (٧ەم)، و پلەی بەشێوەیەکی بەرچاو نزمتر بوو لە پێوەرەکانی {{بنز|حکوومەتی کراوە|en|open government|lt=حکوومەتی کراوە}} (٣٤ەم)، سنووردارکردنەکانی سەر دەسەڵاتی حکوومەت (٣٢یەم)، و {{بنز|مافە بنەڕەتییەکان|en|fundamental rights|lt=مافە بنەڕەتییەکان}} (٣٨ەم).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=Rule of Law Index |ناونیشان=https://www.worldjusticeproject.org/rule-of-law-index/pdfs/2021-Singapore.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220808020739/https://www.worldjusticeproject.org/rule-of-law-index/pdfs/2021-Singapore.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=World Justice Project}}</ref> === پەیوەندییەکانی دەرەوە === [[File:2017 G20 Hamburg summit leaders group photo.jpg|upright=1.25|thumb|سەرۆک وەزیران {{بنز|لی ھسیێنگ لوونگ|en|Lee Hsien Loong|lt=لی ھسیێنگ لوونگ}} لە {{بنز|کۆبوونەوەی جی ٢٠ لە ٢٠١٧|en|G20 meeting|lt=کۆبوونەوەی جی ٢٠}} لە ساڵی ٢٠١٧ لە ئەڵمانیا. لە ساڵی ٢٠١٠ەوە، سینگاپوور زۆرجار بانگھێشت کراوە بۆ بەشداریکردن لە پرۆسەکانی جی ٢٠ (G20)دا.]] لەولەویەتی ڕاگەیەنراوی سیاسەتی دەرەوەی سینگاپوور بریتییە لە پاراستنی ئاسایش لە [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]] و ناوچەکانی دەوروبەری. بنەمایەکی بنەڕەتیی ئەم سیاسەتە بریتییە لە سەقامگیریی سیاسی و ئابووری لە ناوچەکەدا.<ref name="DFAT">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Singapore country brief |ناونیشان=http://dfat.gov.au/geo/singapore/pages/singapore-country-brief.aspx |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200308165300/https://www.dfat.gov.au/geo/singapore/Pages/singapore-country-brief.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Department of Foreign Affairs and Trade}}</ref> پەیوەندیی دیپلۆماسیی لەگەڵ زیاتر لە ١٨٠ دەوڵەتی سەروەردا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Singapore Missions Overseas |ناونیشان=http://www.mfa.gov.sg/content/mfa/missions/singapore_mission/mission_locator.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180315105110/https://www.mfa.gov.sg/content/mfa/missions/singapore_mission/mission_locator.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Ministry of Foreign Affairs}}</ref> وەک یەکێک لە پێنج ئەندامی دامەزرێنەری [[ئاسێان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٩|سەردێڕ=Overview |ناونیشان=http://www.asean.org/64.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080109233326/http://www.asean.org/64.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=ASEAN}}</ref> سینگاپوور پاڵپشتییەکی بەھێزی {{بنز|ناوچەی بازرگانیی ئازادی ئاسێان|en|ASEAN Free Trade Area|lt=ناوچەی بازرگانیی ئازادی ئاسێان}} (AFTA) و ناوچەی وەبەرھێنانی ئاسێان (AIA) دەکات؛ ھەروەھا میوانداریی سکرتارییەتی ئەپیک (APEC) دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=APEC is established |ناونیشان=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=4ba73ec1-69e6-4951-b9ea-339878da2f6c |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180704130149/http://eresources.nlb.gov.sg/history/events/4ba73ec1-69e6-4951-b9ea-339878da2f6c |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=[[National Library Board]]}}</ref> سینگاپوور ھەروەھا ئەندامێکی دامەزرێنەری {{بنز|کۆڕبەندی دەوڵەتە بچووکەکان (FOSS)|en|The Forum of Small States (FOSS)|lt=کۆڕبەندی دەوڵەتە بچووکەکان}}ـە، کە گرووپێکی خۆبەخش و نافەرمییە لە نەتەوە یەکگرتووەکان.<ref name="singaporebook">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=50 Years of Singapore and the United Nations |بڵاوکەرەوە=World Scientific |ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-٩٨١-٤٧١٣-٠٣-٠}}access-date=7 March 2024</ref> سینگاپوور ئەندامێتی لە ڕێکخراوە ناوچەیییەکانی تریشدا ھەیە، وەک {{بنز|کۆبوونەوەی ئاسیا-ئەورووپا|en|Asia–Europe Meeting|lt=کۆبوونەوەی ئاسیا-ئەورووپا}}، {{بنز|کۆڕبەندی ھاوکاریی ڕۆژھەڵاتی ئاسیا-ئەمریکای لاتین|en|Forum for East Asia-Latin American Cooperation|lt=کۆڕبەندی ھاوکاریی ڕۆژھەڵاتی ئاسیا-ئەمریکای لاتین}}، {{بنز|کۆمەڵەی کەنارەکانی زەریای ھیندی|en|Indian Ocean Rim Association|lt=کۆمەڵەی کەنارەکانی زەریای ھیندی}}، و [[لووتکەی ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]].<ref name="DFAT" /> ھەروەھا ئەندامە لە [[بزووتنەوەی بێلایەنەکان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢|سەردێڕ=NAM Member States |ناونیشان=http://www.nam.gov.za/background/members.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101209233514/http://www.nam.gov.za/background/members.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=The Non-Aligned Movement}}</ref> [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] و نەتەوەکانی [[کۆمۆنوێلس]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Member States |ناونیشان=http://www.thecommonwealth.org/Internal/142227/members/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181225120634/http://www.thecommonwealth.org/member-countries |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Commonwealth Secretariat}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Histories and Milestones |ناونیشان=https://www.mfa.gov.sg/About-MFA/Histories-and-Milestones |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210813043915/https://www.mfa.gov.sg/About-MFA/Histories-and-Milestones |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=MFA}}</ref> لە کاتێکدا سینگاپوور ئەندامێکی فەرمیی [[جی ٢٠]] (G20) نییە، بەڵام لە زۆربەی ساڵەکاندا لە دوای ساڵی ٢٠١٠ەوە بانگھێشت کراوە بۆ بەشداریکردن لە پرۆسەکانی جی ٢٠دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=G20 |ناونیشان=https://www.mfa.gov.sg/content/mfa/international_organisation_initiatives/g20.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180917121540/https://www.mfa.gov.sg/content/mfa/international_organisation_initiatives/g20.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Ministry of Foreign Affairs}}</ref> سینگاپوور ھەروەھا شوێنی سکرتارییەتی {{بنز|ئەنجومەنی ھاوکاریی ئابووریی پاسیفیک|en|Pacific Economic Cooperation Council|lt=ئەنجومەنی ھاوکاریی ئابووریی پاسیفیکە}} (PECC).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=PECC – PECC :: The Pacific Economic Cooperation Council – International Secretariat |ناونیشان=https://www.pecc.org/about/pecc-international-secretariat |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220217104736/https://www.pecc.org/about/pecc-international-secretariat |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=pecc.org}}</ref> بەگشتی، پەیوەندییە دووقۆڵییەکان لەگەڵ ئەندامانی تری ئاسێاندا بەھێزن؛ بەڵام، ھەندێک کێشە و ناکۆکی ڕوویانداوە،<ref name="govt.nz">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Australia&nbsp;– New Zealand Free Trade Agreement (AANZFTA) |ناونیشان=http://www.asean.fta.govt.nz/singapore-foreign-relations |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090802111923/http://www.asean.fta.govt.nz/singapore-foreign-relations |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئابی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=New Zealand Government}}</ref> و پەیوەندییەکان لەگەڵ دراوسێکانیدا وەک {{بنز|پەیوەندییەکانی مالیزیا و سینگاپوور|en|Malaysia–Singapore relations|lt=مالیزیا}} و [[ئیندۆنیزیا]] ھەندێک جار گرژیی تێکەوتووە.<ref name="Rocky">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Gifford |یەکەم=Rob |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ١٩٩٨|سەردێڕ=Malaysia and Singapore: A rocky relationship |ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/174284.stm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110512052729/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/174284.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=BBC News}}</ref> مالیزیا و سینگاپوور ناکۆکییان ھەبووە لەسەر گەیاندنی {{بنز|ئاوی شیرین|en|fresh water|lt=ئاوی شیرین}} بۆ سینگاپوور،<ref name="Disputes">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=World Factbook&nbsp;– Field Listing: International disputes |ناونیشان=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2070.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110514215411/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2070.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Central Intelligence Agency}}</ref> و دەستڕاگەیشتنی [[ھێزە چەکدارەکانی سینگاپوور]] بە کایەی ئاسمانیی مالیزیا.<ref name="Rocky" /> کێشەی سنووری لەگەڵ مالیزیا و ئیندۆنیزیادا ھەیە، و ھەردووکیان فرۆشتنی لمی دەریایییان بە سینگاپوور قەدەغە کردووە بەھۆی ناکۆکییەکان لەسەر پڕۆژەکانی وشککردنەوەی دەریا لەلایەن سینگاپوورەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lloyd Parry |یەکەم=Richard |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٠٧|سەردێڕ=Singapore accused of land grab as islands disappear by boatload |ناونیشان=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article1527751.ece |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110510021433/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article1527751.ece |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١١|ئیش=The Times |شوێن=London}}</ref> ھەندێک ناکۆکیی پێشوو، وەکوو {{بنز|کێشەی پێدرا برانکا|en|Pedra Branca dispute|lt=کێشەی پێدرا برانکا}}، لەلایەن [[دادگای نێودەوڵەتیی داد]]ەوە چارەسەر کراون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٠٨|سەردێڕ=Court awards islet to Singapore |ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7416473.stm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080526023618/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7416473.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=BBC News}}</ref> چەتەیی دەریایی لە [[گەرووی مالاکا]] بووەتە جێگەی نیگەرانی بۆ ھەر سێ وڵاتەکە.<ref name="Disputes" /> پەیوەندییەکی ئابووریی نزیک لەگەڵ [[بروونای]]دا ھەیە، و ھەردووکیان بەھایەکی دراوی جێگیری ھاوبەشیان ھەیە، لە ڕێگەی {{بنز|ڕێکەوتننامەی ئاڵوگۆڕپێکردنی دراو|en|Currency Interchangeability Agreement|lt=ڕێکەوتننامەیەکی ئاڵوگۆڕپێکردنی دراو}} لە نێوان ھەردوو وڵاتدا کە وا دەکات ھەردوو دراوی {{بنز|دۆلاری بروونای|en|Brunei dollar|lt=دۆلاری بروونای}} و [[دۆلاری سینگاپووری]] بە شێوەی کاغەز و ئاسن وەک دراوی یاسایی لە ھەردوو وڵاتەکەدا کاریان پێ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Reading Room |سەردێڕ=Currency Interchangeability Agreement – Brunei Notes and Coins |ناونیشان=http://www.mas.gov.sg/currency/currency-interchangeability-agreement-with-brunei.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170628004840/http://www.mas.gov.sg/Currency/Currency-Interchangeability-Agreement-with-Brunei.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Brunei Foreign and Trade Relations: ASEAN |ناونیشان=http://www.asean.fta.govt.nz/brunei-foreign-and-trade |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090908043151/http://asean.fta.govt.nz/brunei-foreign-and-trade/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade}}</ref> یەکەمین {{بنز|پەیوەندییەکانی چین و سینگاپوور|en|China–Singapore relations|lt=پەیوەندیی دیپلۆماسی لەگەڵ چین}} لە دەیەی ١٩٧٠ەکاندا دروست کرا، و پەیوەندییە دیپلۆماسییە تەواوەکان لە دەیەی ١٩٩٠ەکاندا دامەزران. لە ساڵی ٢٠١٣ەوە، چین گەورەترین ھاوبەشی بازرگانیی سینگاپوورە، دوای ئەوەی پێش مالیزیا کەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠١٨|سەردێڕ=Singapore Business Federation aims for over 100 local firms to take part in first China International Import Expo |ناونیشان=http://www.straitstimes.com/business/economy/sbf-to-lead-singapore-companies-taking-part-in-first-china-international-import |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180224024854/http://www.straitstimes.com/business/economy/sbf-to-lead-singapore-companies-taking-part-in-first-china-international-import |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٨|ئیش=The Straits Times}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Singapore, China leaders laud deep, growing ties |ناونیشان=http://www.todayonline.com/chinaindia/china/singapore-china-leaders-laud-deep-growing-ties |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180225064808/http://www.todayonline.com/chinaindia/china/singapore-china-leaders-laud-deep-growing-ties |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٨|ئیش=Today |شوێن=Singapore}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Singapore and China's common interest 'greater than any occasional difference of views': DPM Teo |ناونیشان=http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/singapore-and-china-s-common-interest-greater-than-any-8878812 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180225144654/https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/singapore-and-china-s-common-interest-greater-than-any-8878812 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Channel NewsAsia |شوێن=Singapore}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Singapore a 'strong supporter' of China's peaceful development |ناونیشان=http://www.straitstimes.com/opinion/spore-a-strong-supporter-of-chinas-peaceful-development |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180224192152/http://www.straitstimes.com/opinion/spore-a-strong-supporter-of-chinas-peaceful-development |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٨|ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Zhang Xuegang |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Opening 'window of opportunity' for China-Singapore cooperation |ناونیشان=http://english.peopledaily.com.cn/90001/90780/91342/6306042.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130806190236/http://english.peopledaily.com.cn/90001/90780/91342/6306042.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٢|newspaper=People's Daily |شوێن=Beijing}}</ref> سینگاپوور و ویلایەتە یەکگرتووەکان پەیوەندییەکی نزیک و درێژخایەنیان ھەیە، بەتایبەتی لە بوارەکانی بەرگری، ئابووری، تەندروستی، و پەروەردەدا. سینگاپوور ھەروەھا ھاوکارییەکانی لەگەڵ ئەندامانی ئاسێان و چیندا زیاد کردووە بۆ بەھێزکردنی ئاسایشی ناوچەیی و بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر، و بەشداریی لە یەکەم مانۆڕی دەریاییی ھاوبەشی ئاسێان لەگەڵ چیندا کرد لە ساڵی ٢٠١٨دا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠١٨|سەردێڕ=Asean to step up terror fight, hold naval drill with China |ناونیشان=http://www.straitstimes.com/asia/se-asia/asean-to-step-up-terror-fight-hold-naval-drill-with-china |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180224173554/http://www.straitstimes.com/asia/se-asia/asean-to-step-up-terror-fight-hold-naval-drill-with-china |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٨|ئیش=The Straits Times}}</ref> ھەروەھا پاڵپشتیی ھاوپەیمانیی بە سەرۆکایەتیی ئەمریکای کردووە بۆ بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر، بە ھاوکاریی دووقۆڵی لە دەستپێشخەرییەکانی دژە-تیرۆر و بەرەنگاربوونەوەی بڵاوبوونەوەی چەک، و مانۆڕە سەربازییە ھاوبەشەکان.<ref name="govt.nz" /> بەو پێیەی سینگاپوور پەیوەندیی دیپلۆماسیی لەگەڵ ھەردوو ویلایەتە یەکگرتووەکان و [[کۆریای باکوور]] ھەیە، و یەکێک بوو لەو چەند وڵاتە کەمەی کە پەیوەندییان لەگەڵ ھەردوو وڵاتدا ھەبوو،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lee |یەکەم=Yen Nee |ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=White House explains why it chose Singapore to host summit with North Korea |ناونیشان=https://www.cnbc.com/2018/06/08/why-trump-and-kim-picked-singapore-for-meeting.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612095227/https://www.cnbc.com/2018/06/08/why-trump-and-kim-picked-singapore-for-meeting.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=CNBC}}</ref> لە حوزەیرانی ٢٠١٨دا، میوانداریی {{بنز|لووتکەی کۆریای باکوور و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ٢٠١٨|en|2018 North Korea–United States summit|lt=لووتکەیەکی مێژوویی}} کرد لە نێوان سەرۆکی ئەمریکا [[دۆناڵد ترەمپ]] و [[سەرۆکی کۆمیسیۆنی کاروباری دەوڵەت|سەرکردەی کۆریای باکوور]] [[کیم جۆنگ ئون]]، کە یەکەمین کۆبوونەوەی لەو جۆرە بوو لە نێوان سەرکردەکانی ئەو کاتەی ھەردوو نەتەوەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=President Trump meets Kim Jong Un: Live updates |ناونیشان=https://www.cnn.com/politics/live-news/trump-kim-jong-un-meeting-summit/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612032648/https://www.cnn.com/politics/live-news/trump-kim-jong-un-meeting-summit/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=CNN}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Trump and Kim make history with a handshake |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-44435035 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612000737/https://www.bbc.com/news/world-asia-44435035 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=BBC News}}</ref> ھەروەھا میوانداریی {{بنز|کۆبوونەوەی ما-شی ٢٠١٥|en|2015 Ma–Xi meeting|lt=کۆبوونەوەی ما-شی لە ساڵی ٢٠١٥}} کرد، کە یەکەمین کۆبوونەوە بوو لە نێوان سەرکردە سیاسییەکانی ھەردوو دیوی [[گەرووی تایوان]] لە دوای کۆتاییھاتنی [[شەڕی ناوخۆییی چین]] لە ساڵی ١٩٥٠دا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Yin |یەکەم١=Chun-chieh |دوایین٢=Lee |یەکەم٢=Mei-yu |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Ma, Xi to split dinner bill in Singapore |ناونیشان=http://focustaiwan.tw/news/acs/201511040053.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151107003747/http://focustaiwan.tw/news/acs/201511040053.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|agency=Central News Agency}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Lee |یەکەم١=Shu-hua |دوایین٢=Chang |یەکەم٢=S.C |سەردێڕ=President Ma to meet China's Xi in Singapore Saturday (update) |ناونیشان=http://focustaiwan.tw/news/afav/201511040001.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151107010003/http://focustaiwan.tw/news/afav/201511040001.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|agency=Central News Agency}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Perlez |یەکەم١=Jane |دوایین٢=Ramzy |یەکەم٢=Austin |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=China, Taiwan and a Meeting After 66 Years |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2015/11/04/world/asia/leaders-of-china-and-taiwan-to-meet-for-first-time-since-1949.html?_r=0 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171107043747/https://www.nytimes.com/2015/11/04/world/asia/leaders-of-china-and-taiwan-to-meet-for-first-time-since-1949.html?_r=0 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ئیش=[[The New York Times]]}}</ref> === سەربازی === [[File:Flag lowering by Singapore troops, Kiwi Base, Bamyan Province, Afghanistan - 20101027.jpg|thumb|لە ساڵی ٢٠٠٧دا، کارمەندانی سەربازی لە ھێزە چەکدارەکانی سینگاپوور لە ئەفغانستان جێگیر کران وەک بەشێک لە ھاوپەیمانییەکی نێونەتەوەیی.]] سوپای سینگاپوور، کە دەکرێت بوترێت پێشکەوتووترین سوپایە لە ڕووی تەکنۆلۆژییەوە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیادا،<ref name="janes-20100118">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Moss |یەکەم=Trefor |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Buying an advantage |ناونیشان=http://www.janes.com/news/defence/jdw/jdw100118_2_n.shtml |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100123194946/http://www.janes.com/news/defence/jdw/jdw100118_2_n.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|ئیش=Jane's Defence Review |شوێن=London}}</ref> پێکھاتووە لە {{بنز|سوپای سینگاپوور|en|Singapore Army|lt=سوپای زەمینی}}، {{بنز|ھێزی دەریاییی کۆماری سینگاپوور|en|Republic of Singapore Navy|lt=ھێزی دەریایی}}، {{بنز|ھێزی ئاسمانیی کۆماری سینگاپوور|en|Republic of Singapore Air Force|lt=ھێزی ئاسمانی}} و {{بنز|خزمەتگوزاریی دیجیتاڵی و ھەواڵگری (سینگاپوور)|en|Digital and Intelligence Service|lt=خزمەتگوزاریی دیجیتاڵی و ھەواڵگری}}. وەک دەستەبەرکەری سەربەخۆییی وڵاتەکە سەیر دەکرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠٠٧|سەردێڕ=SAF remains final guarantor of Singapore's independence |ناونیشان=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/285586/1/.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110516092109/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/285586/1/.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Channel NewsAsia |شوێن=Singapore}}</ref> کە ئەمەش ڕەنگدەداتەوە لە کەلتووری سینگاپووردا، کە ھەموو ھاووڵاتییان بەشدار دەکات لە بەرگریی وڵاتەکەدا.<ref name="MindefApr2005">{{cite press release |title=Lunch Talk on "Defending Singapore: Strategies for a Small State" by Minister for Defence Teo Chee Hean |date=21 April 2005 |publisher=Ministry of Defence |url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/2005/apr/21apr05_nr2.html |access-date=19 February 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071024173928/http://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/2005/apr/21apr05_nr2.html |archive-date=24 October 2007}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٤دا حکوومەت ٢٫٧٪ی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی وڵاتەکەی لە بواری سەربازیدا خەرج کردووە، کە بەرزترینە لە ناوچەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ساڵ=٢٠٢٤|سەردێڕ=International Comparisons of Defence Expenditure and Military Personnel |ناونیشان=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/04597222.2024.2298600 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=The Military Balance |بەرگ=١٢٤|issue=1 |پەڕەکان=٥٤٢–٥٤٧|doi=10.1080/04597222.2024.2298600 |issn=0459-7222 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240315180704/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/04597222.2024.2298600 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> دوای سەربەخۆیییەکەی، سینگاپوور تەنھا دوو فەوجی {{بنز|پیادە|en|infantry|lt=پیادەی}} ھەبوو کە لەلایەن ئەفسەرە بەریتانییەکانەوە سەرکردایەتی دەکران. بەو پێیەی زۆر بچووک بوون بۆ دابینکردنی ئاسایشی کاریگەر بۆ وڵاتە نوێیەکە، پەرەپێدانی ھێزە سەربازییەکانی بوو بە لەولەویەت.<ref name="cs.uwec">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barzilai |یەکەم=Amnon |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٤|سەردێڕ=A Deep, Dark, Secret Love Affair |ناونیشان=http://cs.uwec.edu/~tan/saf_israel.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170503151338/http://cs.uwec.edu/~tan/saf_israel.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[Haaretz]] |via=University of Wisconsin}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، لە تشرینی یەکەمی ١٩٧١دا، بەریتانیا سوپاکەی لە سینگاپوور کشاندەوە، و تەنھا ھێزێکی بچووکی بەریتانی، ئوسترالی و نیوزیلەندیی بەجێھێشت وەک ئامادەیییەکی سەربازیی ڕەمزی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Omar |یەکەم١=Marsita |نووسەر٢=Chan Fook Weng |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=British withdrawal from Singapore |ناونیشان=http://infopedia.nl.sg/articles/SIP_1001_2009-02-10.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120621034333/http://infopedia.nl.sg/articles/SIP_1001_2009-02-10.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=National Library Board}}</ref> بەشێکی زۆری پاڵپشتییە سەرەتایییەکان لەلایەن [[ئیسرائیل]]ەوە ھاتن،<ref name="cs.uwec" /> وڵاتێک کە لەلایەن نەتەوە دراوسێیەکانی سینگاپوور، مالیزیا و ئیندۆنیزیا (کە زۆرینەیان [[ئیسلام|موسڵمانن]])، نەناسرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Israel alarm at UN force members |ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5262490.stm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170710063850/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5262490.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=BBC News}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rosenberg |یەکەم=Matt |سەردێڕ=Diplomatic and Foreign Relations of Israel |ناونیشان=http://geography.about.com/od/politicalgeography/a/israeldiplomacy.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120115055734/http://geography.about.com/od/politicalgeography/a/israeldiplomacy.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=About.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١١|سەردێڕ=Malaysian FA apologises to Benayoun over racist abuse |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/14324943 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110922150051/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/14324943.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=BBC News}}</ref> فەرماندەکانی [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] (IDF) لەلایەن حکوومەتی سینگاپوورەوە ئەرکی دروستکردنی [[ھێزە چەکدارەکانی سینگاپوور]] (SAF)یان لە سفرەوە پێسپێردرا، و ڕاھێنەرە ئیسرائیلییەکان ھێنران بۆ ڕاھێنانی سەربازە سینگاپوورییەکان. خولە سەربازییەکان بەپێی شێوازی IDF بەڕێوەدەچوون، و سینگاپوور سیستەمێکی {{بنز|سەربازیی زۆرەملێ|en|conscription|lt=سەربازیی زۆرەملێ}} و {{بنز|ھێزی یەدەگی سەربازی|en|Military reserve force|lt=خزمەتی یەدەگی}} لەسەر بنەمای {{بنز|سەربازیی زۆرەملێ لە ئیسرائیل|en|Conscription in Israel|lt=مۆدێلی ئیسرائیلی}} پەسەند کرد.<ref name="cs.uwec" /> سینگاپوور تا ئێستاش پەیوەندییەکی ئەمنیی بەھێزی لەگەڵ ئیسرائیلدا پاراستووە و یەکێکە لە گەورەترین کڕیارەکانی چەک و سیستەمی چەکی ئیسرائیلی،<ref>{{cite encyclopedia |title=Jewish Virtual History Tour: Singapore |encyclopedia=Jewish Virtual Library |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/singapore.html |access-date=13 October 2011 |date=n.d. |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111021022601/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/singapore.html |archive-date=21 October 2011}}</ref>{{Unreliable source?|date=January 2026|certain=yes}} کە یەکێک لە نموونە نوێیەکان چەکی دژە-تانکی {{بنز|مەتادۆر (چەک)|en|MATADOR|lt=مەتادۆرە (MATADOR)}}.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Israeli Arsenal Deployed Against Gaza During Operation Cast Lead |ناونیشان=http://www.palestine-studies.org/files/pdf/jps/10341.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110928203037/http://www.palestine-studies.org/files/pdf/jps/10341.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[Institute of Palestine Studies]] |پەڕە=١٨٦}}</ref> ھێزە چەکدارەکانی سینگاپوور (SAF) پەرەی پێدەدرێت بۆ وەڵامدانەوەی کۆمەڵێک کێشەی بەرفراوان لە ھەردوو جەنگی باو و نائاساییدا. {{بنز|ئاژانسی زانست و تەکنۆلۆژیای بەرگری|en|Defence Science and Technology Agency|lt=ئاژانسی زانست و تەکنۆلۆژیای بەرگری}} (DSTA) بەرپرسیارە لە دابینکردنی سەرچاوەکان بۆ سوپا.<ref name="Mindef18Feb2008">{{cite press release |title=Speech by Minister for Manpower and Second Minister for Defence Dr Ng Eng Hen |date=18 February 2008 |publisher=Ministry of Defence |url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/resources/speeches/2008/18feb08_speech2.html |access-date=19 February 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170706061748/https://www.mindef.gov.sg/imindef/resources/speeches/2008/18feb08_speech2.html |archive-date=6 July 2017}}</ref> سنوورداربوونە جوگرافییەکانی سینگاپوور بەو مانایەیە کە SAF دەبێت پلانی ھەبێت بۆ تێکشکاندنی تەواوەتیی ھەر ھێرشێک، چونکە ناتوانن پاشەکشە بکەن و دووبارە خۆیان ڕێکبخەنەوە. کەمیی ژمارەی دانیشتووان کاریگەریی ھەبووە لەسەر شێوازی دیزاینکردنی SAF، کە ھێزێکی چالاکی بچووک و ژمارەیەکی زۆری لە ھێزی یەدەگ ھەیە.<ref name="MindefApr2005" /> [[File:Black Knight Singapore 1 (12537881585).jpg|thumb|left|تیمی نمایشی {{بنز|شۆڕشگێڕە ڕەشەکانی ھێزی ئاسمانیی کۆماری سینگاپوور|en|RSAF Black Knights|lt=شۆڕشگێڕە ڕەشەکان (Black Knights)}}ی {{بنز|ھێزی ئاسمانیی کۆماری سینگاپوور|en|Republic of Singapore Air Force|lt=ھێزی ئاسمانیی کۆماری سینگاپوور}} لە پێشانگای ئاسمانیی سینگاپوور نمایش دەکەن.]] سینگاپوور {{بنز|سەربازیی زۆرەملێ لە سینگاپوور|en|Conscription in Singapore|lt=سەربازیی زۆرەملێ}}ی ھەیە بۆ ھەموو نێرینەیەکی تواناداری تەمەن ١٨ ساڵ، جگە لەوانەی پێشینەی تاوانکارییان ھەیە یان ئەوانەی دەتوانن بیسەلمێنن کە لەدەستدانیان دەبێتە ھۆی سەختی و نەھامەتی بۆ خێزانەکانیان. ئەو نێرینانەی کە ھێشتا خوێندنی پێش-زانکۆیان تەواو نەکردووە، یان سکۆلەرشیپی {{بنز|کۆمیسیۆنی خزمەتگوزاریی گشتی (سینگاپوور)|en|Public Service Commission (Singapore)|lt=کۆمیسیۆنی خزمەتگوزاریی گشتی}} (PSC)یان پێبەخشراوە، یان خەریکی بەدەستھێنانی بڕوانامەیەکی پزیشکیی ناوخۆیین، دەتوانن داوای دواخستنی سەربازییەکەیان بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=PSC – FAQs |ناونیشان=http://www.ifaq.gov.sg/psc/apps/fcd_faqmain.aspx?qst=hRhkP9BzcBImsx2TBbssMsxu7lqt6UJK70a1wAEVmyfJ/9fD+N3Xh91Jn0PApSDm/aN8CquE8nH1geMJKOWjpzbUjH0AmXCKue8129xmykRnvPWRXqhAiqq/p2+DIk7rwqacOZ24JcT155e21ebq4c96ux0/vPsuSqtx7Jz7a2+iWlOIPE0B7hwtjPk5NBv45Vo1MFXlZX+doyOmGlWEaFaxh9f9AbES12gldHviYxg=#FAQ_34230 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180811133352/http://www.ifaq.gov.sg/psc/apps/fcd_faqmain.aspx?qst=hRhkP9BzcBImsx2TBbssMsxu7lqt6UJK70a1wAEVmyfJ/9fD+N3Xh91Jn0PApSDm/aN8CquE8nH1geMJKOWjpzbUjH0AmXCKue8129xmykRnvPWRXqhAiqq/p2+DIk7rwqacOZ24JcT155e21ebq4c96ux0/vPsuSqtx7Jz7a2+iWlOIPE0B7hwtjPk5NBv45Vo1MFXlZX+doyOmGlWEaFaxh9f9AbES12gldHviYxg=#FAQ_34230 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=ifaq.gov.sg}}</ref><ref>{{cite conference |date=20 October 2011 |title=Deferment of National Service for Medical Studies |url=https://sprs.parl.gov.sg/search/email/link/?id=008_20111020_S0007_T0005&fullContentFlag=false |conference=Singapore Parliament |pages=341–345 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812050022/https://sprs.parl.gov.sg/search/email/link/?id=008_20111020_S0007_T0005&fullContentFlag=false |archive-date=12 August 2022 |access-date=6 July 2022 |url-status=live}}</ref> ھەرچەندە داوایان لێناکرێت خزمەتی سەربازی بکەن، بەڵام ژمارەی ژنان لە SAFدا ڕووی لە زیادبوون کردووە: لە ساڵی ١٩٨٩ەوە ڕێگەیان پێدراوە ئەو پۆستە سەربازییانە پڕبکەنەوە کە پێشتر تەنھا بۆ پیاوان تەرخان کرابوون. پێش ئەوەی بچنە ناو لقێکی دیاریکراوی ھێزە چەکدارەکانەوە، سەربازە نوێیەکان لایەنی کەم نۆ ھەفتە ڕاھێنانی سەربازیی بنەڕەتی وەردەگرن.<ref name="country-data">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ١٩٨٩|سەردێڕ=Singapore&nbsp;– Recruitment and Training of Personnel |ناونیشان=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-11917.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070930170849/http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-11917.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Country-data.com}}</ref> بەھۆی دەگمەنیی زەویی کراوە لە دوورگە سەرەکییەکەدا، ئەو ڕاھێنانانەی کە چالاکییەکانی وەکوو تەقەکردنی ڕاستەقینە و {{بنز|شەڕی ئاوی-وشکانی (ئەمفیبیان)|en|amphibious warfare|lt=شەڕی ئاوی-وشکانی}} لەخۆدەگرن، زۆرجار لە دوورگە بچووکەکاندا ئەنجام دەدرێن، کە بە زۆری ڕێگە بە چوونەژوورەوەی ھاووڵاتیانی مەدەنی نادرێت. بەڵام مانۆڕە بەرفراوانەکان، کە بە زۆر مەترسیدار دادەنرێن بۆ ئەوەی لە ناو وڵاتدا ئەنجام بدرێن، لە وڵاتانی تری وەک بروونای، ئیندۆنیزیا، تایلەند و ویلایەتە یەکگرتووەکان ئەنجام دراون. بەگشتی، ڕاھێنانە سەربازییەکان لەگەڵ ھێزە بیانییەکان ھەفتەی جارێک یان دوو جار ئەنجام دەدرێن.<ref name="MindefApr2005" /> بەھۆی سنوورداربوونی کایەی ئاسمانی و زەوی، {{بنز|ھێزی ئاسمانیی کۆماری سینگاپوور|en|Republic of Singapore Air Force|lt=ھێزی ئاسمانیی کۆماری سینگاپوور}} (RSAF) چەندین بنکەی دەرەوەی وڵات لە [[ئوسترالیا]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان و [[فەڕەنسا]] بەڕێوەدەبات. پۆلی ١٣٠ی ھێزی ئاسمانیی کۆماری سینگاپوور (RSAF) لە {{بنز|بنکەی پیرسی ھێزی ئاسمانیی شاھانەی ئوسترالیا|en|RAAF Base Pearce|lt=بنکەی پیرسی RAAF}} لە [[ئوسترالیای ڕۆژاوا]] جێگیرە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=RAAF Base Pearce |ناونیشان=http://www.airforce.gov.au/bases/pearce.aspx |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120623043012/http://www.airforce.gov.au/bases/Pearce.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[Royal Australian Air Force]]}}</ref> و {{بنز|پۆلی ١٢٦ی ھێزی ئاسمانیی کۆماری سینگاپوور|en|126 Squadron, Republic of Singapore Air Force|lt=پۆلی ١٢٦}}یشی لە {{بنز|ناوەندی فڕۆکەوانیی سوپای ئۆکی|en|Oakey Army Aviation Centre|lt=ناوەندی فڕۆکەوانیی سوپای ئۆکی}} لە [[کوینزلەند]] جێگیرە.<ref>{{cite press release |title=Opening Ceremony of the RSAF Helicopter Detachment in Oakey, Australia |date=20 August 1999 |publisher=Ministry of Defence |url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/1999/aug/20aug99_nr.html |access-date=5 July 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060313052830/http://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/1999/aug/20aug99_nr.html |archive-date=13 March 2006}}</ref> RSAF خاوەنی یەک پۆلە—کە پۆلی ١٥٠ـە—و لە {{بنز|بنکەی ئاسمانیی کاژۆ|en|Cazaux Air Base|lt=بنکەی ئاسمانیی کاژۆ}} لە باشووری فەڕەنسا جێگیرە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=Beyond Limits&nbsp;– Jet Training in France |ناونیشان=http://www.mindef.gov.sg/cyberpioneer/backissuessep1.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070625180014/http://www.mindef.gov.sg/cyberpioneer/backissuessep1.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Ministry of Defence}}</ref> مەفرەزەکانی دەرەوەی وڵاتی RSAF لە ویلایەتە یەکگرتووەکان بریتین لە: {{بنز|بنکەی ئاسمانیی لوک|en|Luke Air Force Base|lt=بنکەی ئاسمانیی لوک}} لە [[ئەریزۆنا]]، {{بنز|مارانا، ئەریزۆنا|en|Marana, Arizona|lt=مارانا}} لە ئەریزۆنا، {{بنز|بنکەی ئاسمانیی ماونتێن ھۆم|en|Mountain Home Air Force Base|lt=بنکەی ئاسمانیی ماونتێن ھۆم}} لە [[ئایداھۆ]]، و {{بنز|بنکەی ئاسمانیی ئەندەرسن|en|Andersen Air Force Base|lt=بنکەی ئاسمانیی ئەندەرسن}} لە [[گوام]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Staff Sgt. Jasmine Reif |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Singapore celebrates Peace Carvin V partnership with U.S. Air Force |ناونیشان=https://www.acc.af.mil/News/Article/201303/singapore-celebrates-peace-carvin-v-partnership-with-us-air-force/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250815034252/https://www.acc.af.mil/News/Article/201303/singapore-celebrates-peace-carvin-v-partnership-with-us-air-force/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=acc.af.mil |بڵاوکەرەوە=U.S. Air Combat Command}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Chua Chin Hon |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٠|سەردێڕ=PM gets feel of RSAF's new jet at US base |ناونیشان=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes20100713-1.2.9.3 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٣|ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore}}</ref>{{verify source|reason=National Library visit required to view. Alternative link may be possible.|date=February 2026}}<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Yong |یەکەم=Charissa |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Singapore and United States sign pact to set up RSAF fighter training detachment in Guam |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/singapore-and-united-states-sign-pact-to-set-up-rsaf-fighter-training-detachment-in-guam |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210214045849/https://www.straitstimes.com/singapore/singapore-and-united-states-sign-pact-to-set-up-rsaf-fighter-training-detachment-in-guam |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=The Straits Times |شوێن=Singapore}}</ref> ھێزە چەکدارەکانی سینگاپوور (SAF) ھێزیان ناردووە بۆ یارمەتیدان لە ئۆپەراسیۆنەکانی دەرەوەی وڵات، لە ناوچەکانی وەکوو [[عێراق]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Singapore to send 192 military personnel to Iraq |ناونیشان=http://www.singapore-window.org/sw03/031027af.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080906155446/http://www.singapore-window.org/sw03/031027af.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١١|ئیش=Singapore Window |agency=Agence France-Presse}}</ref> و [[ئەفغانستان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=75 SAF soldiers honoured for contributions in fight against ISIS |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/75-saf-soldiers-honoured-for-contributions-in-fight-against-isis |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180706132449/https://www.straitstimes.com/singapore/75-saf-soldiers-honoured-for-contributions-in-fight-against-isis |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٨|ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠٠٧|سەردێڕ=SAF to provide medical aid, set up dental clinic in Afghanistan |ناونیشان=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/276527/1/.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081208212623/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/276527/1/.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Channel NewsAsia |شوێن=Singapore}}</ref> بە ھەردوو ڕۆڵی سەربازی و مەدەنی. لە ناوچەکەدا، ئەوان یارمەتیی سەقامگیرکردنی [[تیمۆری ڕۆژھەڵات]]یان داوە<ref>{{cite press release |title=Official Visit by Minister for Foreign Affairs Dr Vivian Balakrishnan to the Democratic Republic of Timor-Leste, 23 to 27 July |date=24 July 2023 |publisher=Ministry of Foreign Affairs Singapore |location=Singapore |url=https://www.mfa.gov.sg/Newsroom/Press-Statements-Transcripts-and-Photos/2023/07/FM-Visit-Timor-Leste#:~:text=Singapore%20was%20amongst%20the%20first,the%20East%20Timor%20Police%20Service. |access-date=20 November 2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231203040654/https://www.mfa.gov.sg/Newsroom/Press-Statements-Transcripts-and-Photos/2023/07/FM-Visit-Timor-Leste#:~:text=Singapore%20was%20amongst%20the%20first,the%20East%20Timor%20Police%20Service. |archive-date=3 December 2023 |author=<!--Not stated-->}}</ref> و یارمەتییان پێشکەش بە [[ئەچێ]] لە ئیندۆنیزیا کردووە لە دوای {{بنز|بوومەلەرزە و تسونامیی زەریای ھیندی ٢٠٠٤|en|2004 Indian Ocean earthquake and tsunami|lt=بوومەلەرزە و تسونامییەکەی زەریای ھیندی لە ساڵی ٢٠٠٤}}.<ref>{{cite report |url=https://www.sipri.org/sites/default/files/files/misc/FMA/SIPRI08FMA.pdf |title=The Effectiveness of Foreign Military Assets in Natural Disaster Response |last1=Wiharta |first1=Sharon |last2=Ahmad |first2=Hassan |last3=Halne |first3=Jean-Yves |last4=Löfgren |first4=Josefina |last5=Randall |first5=Tim |year=2008 |publisher=Stockholm International Peace Research Institute |pages=87–99 |isbn=978-91-85114-57-3 |access-date=20 November 2024 |chapter=Case study: Indian Ocean tsunami, Aceh province, Indonesia, 2004}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە، {{بنز|ھێزی دەریاییی کۆماری سینگاپوور|en|Republic of Singapore Navy|lt=ھێزی دەریاییی کۆماری سینگاپوور}} (RSN) کەشتیی ناردووە بۆ [[کەنداوی عەدەن]] بۆ یارمەتیدان لە ھەوڵەکانی بەرەنگاربوونەوەی {{بنز|چەتەیی دەریایی|en|piracy|lt=چەتەیی دەریایی}} وەک بەشێک لە {{بنز|ھێزی ئەرکی ھاوبەشی ١٥١|en|Combined Task Force 151|lt=ھێزی ئەرکی ١٥١}}.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Chow |یەکەم١=Jermyn |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Singapore sends 151 servicemen to join anti-piracy patrols in Gulf of Aden |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/singapore-sends-151-servicemen-to-join-anti-piracy-patrols-in-gulf-of-aden |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180710191320/https://www.straitstimes.com/singapore/singapore-sends-151-servicemen-to-join-anti-piracy-patrols-in-gulf-of-aden |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore}}</ref> SAF ھەروەھا یارمەتیی ھەوڵەکانی فریاگوزاریی دا لە کاتی {{بنز|گەردەلوولی کاترینا|en|Hurricane Katrina|lt=گەردەلوولی کاترینا}}دا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=Katrina Relief Operations |ناونیشان=http://www.mindef.gov.sg/imindef/mindef_websites/topics/katrina.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20051025202249/http://www.mindef.gov.sg/imindef/mindef_websites/topics/katrina.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Ministry of Defence}}</ref> و {{بنز|تایفۆن ھایان|en|Typhoon Haiyan|lt=تایفۆن ھایان}}.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=RSAF C-130 arrives in Cebu to assist relief efforts |ناونیشان=https://www.todayonline.com/singapore/rsaf-c-130-arrives-cebu-assist-relief-efforts |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414153225/https://www.todayonline.com/singapore/rsaf-c-130-arrives-cebu-assist-relief-efforts |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ئیش=Today |شوێن=Singapore}}</ref> سینگاپوور بەشێکە لە {{بنز|ڕێکەوتنەکانی بەرگریی پێنج ھێزەکە|en|Five Power Defence Arrangements|lt=ڕێکەوتنەکانی بەرگریی پێنج ھێزەکە}} (FPDA)، کە ھاوپەیمانییەکی سەربازییە لەگەڵ ئوسترالیا، مالیزیا، نیوزیلەند و شانشینی یەکگرتوو.<ref name="MindefApr2005" /> بەپێی پێوەری [[پێوەری ئاشتیی جیھانی|ئاشتیی جیھانی]]ی ساڵی ٢٠٢٤، سینگاپوور ٥ەمین ئاشتیخوازترین وڵاتە لە جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2024 Global Peace Index |ناونیشان=https://www.economicsandpeace.org/wp-content/uploads/2024/06/GPI-2024-web.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240819091540/https://www.economicsandpeace.org/wp-content/uploads/2024/06/GPI-2024-web.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٤}}</ref> === مافەکانی مرۆڤ === [[سزای لەسێدارەدان]] سزایەکی یاسایی و جێبەجێکراوە لە سینگاپوور. وڵاتەکە {{بنز|سزای لەسێدارەدان بەپێی وڵات|en|Capital punishment by country|lt=یەکێکە لەو چوار وڵاتەی}} [[وڵاتی پێشکەوتوو|جیھانی پێشکەوتوو]] کە سزای لەسێدارەدانیان ھێشتووەتەوە، لە پاڵ ویلایەتە یەکگرتووەکان، [[ژاپۆن]] و [[تایوان]]. بە تایبەتی، {{بنز|سزای لەسێدارەدان بۆ بازرگانیکردن بە ماددە ھۆشبەرەکان|en|capital punishment for drug trafficking|lt=بەکارهێنانی ئەم سزایە دژی بازرگانیکردن بە ماددە ھۆشبەرەکان}} بووەتە سەرچاوەی ناکۆکی لەگەڵ [[ڕێکخراوە ناحکوومییەکان|ڕێکخراوە ناحکوومییەکانی]] وەکوو [[لێبوردنی نێونەتەوەیی]] و [[چاودێری مافەکانی مرۆڤ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Singapore: Imminent unlawful execution for drug trafficking must be halted |ناونیشان=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/11/singapore-imminent-unlawful-execution-for-drug-trafficking-must-be-halted/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Amnesty International}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Newton |یەکەم=Robbie |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Singapore Moves Further Out of Step on Death Penalty |ناونیشان=https://www.hrw.org/news/2024/10/09/singapore-moves-further-out-step-death-penalty |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241009233958/https://www.hrw.org/news/2024/10/09/singapore-moves-further-out-step-death-penalty |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Human Rights Watch}}</ref> حکوومەت لە وەڵامدا ڕایگەیاندووە کە "ھیچ گومانێکی" نییە کە ئەوە سیاسەتێکی دروستە و "بەڵگەی ڕوون" ھەیە لەسەر {{بنز|ڕێگریکردن (سزایی)|en|Deterrence (penology)|lt=ڕێگریکردنی جددی}}، و دەبێت یاساکە لە چوارچێوەیەکی فراوانتردا سەیر بکرێت کە بریتییە لە "ڕزگارکردنی ژیانی خەڵک"، بە تایبەتی ھاووڵاتیان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=No doubts that death penalty is the right policy for drug trafficking: Shanmugam |ناونیشان=https://www.channelnewsasia.com/singapore/no-doubts-death-penalty-right-policy-drug-trafficking-shanmugam-2776746 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220630043613/https://www.channelnewsasia.com/singapore/no-doubts-death-penalty-right-policy-drug-trafficking-shanmugam-2776746 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=CNA}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، [[لێبوردنی نێونەتەوەیی]] ئیدیعای کرد کە ھەندێک لە بڕگە یاساییەکانی سیستەمی سزای لەسێدارەدانی سینگاپوور لەگەڵ "مافی {{بنز|پێشگریمانەی بێتاوانی|en|Presumption of innocence|lt=بێتاواندانان}} تاوەکوو تاوانباربوون دەسەلمێنرێت" ناکۆکە.<ref name="amnesty">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Singapore: The death penalty – A hidden toll of executions |ناونیشان=https://www.amnesty.org/en/library/info/ASA36/001/2004&lang=e |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120113025257/http://www.amnesty.org/en/library/info/ASA36/001/2004%26lang%3De |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Amnesty International}}</ref> حکوومەت ناکۆکی لەسەر ئیدیعاکانی ڕێکخراوی لێبوردنی نێونەتەوەیی ھەبووە، و ڕایگەیاندووە کە "ھەڵوێستیان سەبارەت بە ھەڵوەشاندنەوەی سزای لەسێدارەدان بە ھیچ شێوەیەک لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی بێ کێشە نییە" و ڕاپۆرتەکە "ھەڵەی گەورەی ڕاستییەکان و چەواشەکاریی تێدایە".<ref name="response">{{cite press release |title=The Singapore Government's Response To Amnesty International's Report 'Singapore – The Death Penalty: A Hidden Toll Of Executions' |date=30 January 2004 |publisher=[[Ministry of Home Affairs (Singapore)|Ministry of Home Affairs]] |url=http://www.mha.gov.sg/basic_content.aspx?pageid=74 |access-date=22 April 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071114130039/http://www.mha.gov.sg/basic_content.aspx?pageid=74 |archive-date=14 November 2007}}</ref> لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٢٠٢٣، پەیوەندییە سێکسییەکانی نێوان پیاوان لە ڕووی تەکنیکییەوە نایاسایی بوون بەپێی {{بنز|ماددەی ٣٧٧ئەی لە یاسای سزادان (سینگاپوور)|en|Section 377A of the Penal Code (Singapore)|lt=ماددەی ٣٧٧ئەی لە یاسای سزادان}}، کە بۆ یەکەمین جار لە سەردەمی دەسەڵاتی کۆلۆنیالیزمی بەریتانیادا ناسێنرا.<ref name=":7">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Wong |یەکەم=Jonathan |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Government has not curbed public prosecutor's discretion for Section 377A: A-G Lucien Wong |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/courts-crime/government-has-not-curbed-public-prosecutors-discretion-for-section-377a-ag |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181004145050/https://www.straitstimes.com/singapore/courts-crime/government-has-not-curbed-public-prosecutors-discretion-for-section-377a-ag |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore}}</ref> لە چەند دەیەی ڕابردوودا، ئەم یاسایە زیاتر جێبەجێ نەدەکرا و فشارەکان بۆ ھەڵوەشاندنەوەی زیادیان کرد کاتێک ھاوڕەگەزخوازی لەلایەن کۆمەڵگەی سینگاپوورەوە زیاتر پەسەند کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lum |یەکەم=Selina |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Court of Appeal rules Section 377A stays but cannot be used to prosecute men for having gay sex |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/courts-crime/court-of-appeal-rules-section-377a-stays-but-cannot-be-used-to-prosecute-men-for-having-gay-sex |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220630120101/https://www.straitstimes.com/singapore/courts-crime/court-of-appeal-rules-section-377a-stays-but-cannot-be-used-to-prosecute-men-for-having-gay-sex |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore}}</ref> لە ھەمان کاتدا، پەیوەندییە سێکسییەکانی نێوان ژنان ھەمیشە یاسایی بوون.<ref name=":7" /> لە ساڵی ٢٠٢٢، سەرۆک وەزیران [[لی ھسیێنگ لوونگ]] ڕایگەیاند کە سینگاپوور ماددەی ٣٧٧ئەی ھەڵدەوەشێنێتەوە، کە بەمەش ڕەفتاری ھاوڕەگەزخوازی لە تاوانبوونی یاسایی دەرھێنا. سەرەڕای ئەوەش، ئاماژەی بەوە کرد کە ئەم ھەڵوەشاندنەوەیە کاریگەری نابێت لەسەر ناساندنی "نەریتە خێزانی و کۆمەڵایەتییە باوەکان،" لەوانەش چۆنیەتی پێناسەکردنی ھاوسەرگیری، ئەمەش وایکرد پێگەی یاسایی [[ھاوسەرگیریی ھاوڕەگەزەکان]] بۆ ئێستا وەک خۆی بمێنێتەوە، ھەرچەندە ئەگەری پەسەندکردنی {{بنز|یەکێتیی مەدەنی|en|civil unions|lt=یەکێتییە مەدەنییەکان}} بە شێوەیەکی فەرمی ڕەتنەکراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Singapore to decriminalize gay sex, but will limit change |ناونیشان=https://apnews.com/article/gay-rights-constitutions-marriage-singapore-lee-hsien-loong-6ab5c85aa54c509a2115c05dc6682628 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220821160041/https://apnews.com/article/gay-rights-constitutions-marriage-singapore-lee-hsien-loong-6ab5c85aa54c509a2115c05dc6682628 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Associated Press}}</ref> لی ئەمەی وەک سازشێک وەسف کرد لە نێوان پێکھاتە [[پارێزگاری|پارێزگارەکان]] (کە زۆرجار ئایینین) و پێکھاتە [[پێشکەوتنخوازی|پێشکەوتنخوازەکانی]] کۆمەڵگەی سینگاپوور بۆ ڕێگریکردن لە لێکترازان و دابەشبوونی سیاسیی زیاتر.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=377A: Singapore to end ban on gay sex |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-62545577 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220821130914/https://www.bbc.com/news/world-asia-62545577 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=BBC News}}</ref> یاساکە بە شێوەیەکی فەرمی لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھەڵوەشێندرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Han |یەکەم=Goh Yan |ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=S377A officially repealed after President Halimah gives assent to Bill |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/s377a-officially-repealed-as-president-assents-to-changes-to-legislation |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230725103316/http://www.straitstimes.com/singapore/s377a-officially-repealed-as-president-assents-to-changes-to-legislation |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ئیش=The Straits Times |issn=0585-3923}}</ref> {{بنز|پینک دۆت ئێس جی|en|Pink Dot SG|lt=پینک دۆت ئێس جی (Pink Dot SG)}}، کە بۆنەیەکە بۆ پاڵپشتیکردنی کۆمەڵگەی [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|پەلکەزێڕینە (LGBT)]] بەڕێوەدەچێت، لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە ساڵانە ھەزاران کەسی ڕاکێشاوە و ئامادەبووانیشی ڕووی لە زیادبوون کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Views of Homosexuality Around the World |ناونیشان=https://www.pewresearch.org/global/2020/06/25/global-divide-on-homosexuality-persists/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220701105248/https://www.pewresearch.org/global/2020/06/25/global-divide-on-homosexuality-persists/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Pew Research Center's Global Attitudes Project}}</ref> بەپێی ڕاپرسییەک کە لەلایەن {{بنز|پەیمانگای لێکۆڵینەوەکانی سیاسەت (سینگاپوور)|en|Institute of Policy Studies (Singapore)|lt=پەیمانگای لێکۆڵینەوەکانی سیاسەت}} لە ساڵی ٢٠١٩ ئەنجام دراوە، کۆمەڵگەی سینگاپوور سەبارەت بە مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە زیاتر [[لیبرالیزم|لیبراڵ]] بووە. لە ڕاپرسییەکەدا، زیاتر لە ٢٠٪ی خەڵک گوتیان کە پەیوەندییە سێکسییەکانی نێوان پێگەیشتووانی ھەمان ڕەگەز بە ھیچ شێوەیەک ھەڵە نییە یان زۆربەی کات ھەڵە نییە، کە ئەم ڕێژەیە لە ساڵی ٢٠١٣دا تەنیا ١٠٪ بوو. ڕاپرسییەکە ئەوەی دەرخست کە ٢٧٪ ھەمان ھەستیان ھەبووە سەبارەت بە ھاوسەرگیریی ھاوڕەگەزەکان (کە زیادبوونێکە لە ١٥٪ لە ساڵی ٢٠١٣) و ٣٠٪یش ھەمان بۆچوونیان ھەبووە سەبارەت بە ھەڵگرتنەوەی منداڵ لەلایەن ھاوسەرانی ھاوڕەگەزەوە (کە زیادبوونێکە لە ٢٤٪ لە ساڵی ٢٠١٣).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Greater public acceptance of gay sex and marriage: Survey |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/politics/greater-public-acceptance-of-gay-sex-and-marriage-survey |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190605181541/https://www.straitstimes.com/politics/greater-public-acceptance-of-gay-sex-and-marriage-survey |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Yuen-C |یەکەم=Tham |ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Singapore society still largely conservative but becoming more liberal on gay rights: IPS survey |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/politics/singapore-society-still-largely-conservative-but-becoming-more-liberal-on-gay-rights-ips |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190605181337/https://www.straitstimes.com/politics/singapore-society-still-largely-conservative-but-becoming-more-liberal-on-gay-rights-ips |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore}}</ref> {{بنز|دەڵاڵی سێکس (گەوادی)|en|Procuring (prostitution)|lt=دەڵاڵەکانی سێکس}} زۆرجار بازرگانی بە ژنانی وڵاتانی دراوسێی وەکوو [[چین]]، [[مالیزیا]] و [[ڤیێتنام]]ەوە دەکەن بۆ ناو {{بنز|قاچاخچێتی بە سێکس لە سینگاپوور|en|Sex trafficking in Singapore|lt=بازڕی قاچاخچێتی بە سێکس}} لە [[لەشفرۆشخانە|لەشفرۆشخانەکان]] و ھەروەھا [[شوقە|شوقەی کرێ]] و [[بەشەناوخۆیی|میوانخانەکان]] بۆ قازانجی زیاتر کاتێک بەشێک لە پارەی کڕیارەکان وەردەگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٠١٧|سەردێڕ=How a 14-year-old girl was trafficked to Singapore and locked up |ناونیشان=https://www.asiaone.com/singapore/how-14-year-old-girl-was-trafficked-singapore-and-locked |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200412141723/https://www.asiaone.com/singapore/how-14-year-old-girl-was-trafficked-singapore-and-locked |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=Asia One}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ='She had lost all reason to live': Undoing the horrors of being trafficked to Singapore and seeking justice |ناونیشان=https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/trafficking-singapore-labour-crime-boat-quay-justice-victims-12423400 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200412163911/https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/trafficking-singapore-labour-crime-boat-quay-justice-victims-12423400 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=cna}}</ref> لە وەڵامدا، لە ساڵی ٢٠١٩ حکوومەت ھەموارکردنەوەی لە {{بنز|پەیماننامەی ژنان (سینگاپوور)|en|Women's Charter|lt=پەیماننامەی ژنان}}دا کرد بۆ دانانی سزای توندتر بۆ بازرگانیکاران، لەوانەش زیندانیکردن تا حەوت ساڵ و پێبژاردن بە بڕی ١٠٠٬٠٠٠ دۆلاری سینگاپووری.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Sex trafficking in Singapore: How changes to the law may protect women duped into prostitution |ناونیشان=https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/prostitution-sex-work-human-trafficking-singapore-womens-charter-12061526 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200412142127/https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/prostitution-sex-work-human-trafficking-singapore-womens-charter-12061526 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=CNA}}</ref> == ئابووری == [[File:Marina Bay, Financial District and Singapore River (35622190292).jpg|thumb|upright=1.6|سیمای ئاسمانیی {{بنز|ناوەندی بازرگانیی سینگاپوور|en|Downtown Core|lt=ناوەندی بازرگانیی سینگاپوور}}]] سینگاپوور خاوەنی [[ئابووریی بازاڕ|ئابوورییەکی بازاڕی]] زۆر پێشکەوتووە، کە لە ڕووی مێژووییەوە لەسەر بازرگانیی فراوانی {{بنز|ئەنتریپۆت|en|entrepôt|lt=ئەنتریپۆت (ناوەندی گواستنەوەی کاڵا)}} دامەزراوە. لەگەڵ [[ھۆنگ کۆنگ]]، [[کۆریای باشوور]]، و [[تایوان]]، سینگاپوور یەکێکە لە [[پڵنگەکانی ئاسیا|چوار پڵنگەکەی ئاسیا]]، و لە ڕووی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (GDP) بۆ ھەر تاکێک، پێش ھاوتاکانی کەوتووە. لە نێوان ساڵانی ١٩٦٥ بۆ ١٩٩٥، تێکڕای ڕێژەکانی گەشەکردن نزیکەی ٦ لەسەد بوو ساڵانە، کە ئەمەش ئاستی بژێویی دانیشتووانی گۆڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Baten |یەکەم=Jörg |سەردێڕ=A History of the Global Economy. From 1500 to the Present |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |پەڕە=٢٩٢|ژپنک=٩٧٨-١-١٠٧-٥٠٧١٨-٠}}</ref> ئابووریی سینگاپوور بە ئابوورییەکی ئازاد،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Li |یەکەم=Dickson |ناونیشان=http://www.asiaone.com/Business/News/My+Money/Story/A1Story20100201-195831.html |سەردێڕ=Singapore is most open economy: Report |ئیش=Asiaone |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100207003624/http://www.asiaone.com/Business/News/My%2BMoney/Story/A1Story20100201-195831.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠١٠}}</ref> داھێنەرانە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://eurocham.org.sg/index.php?option=com_eurochammobile&view=news&id=289&template=ccmobile |سەردێڕ=Singapore ranked 7th in the world for innovation |newspaper=The Straits Times |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130117011704/http://eurocham.org.sg/index.php?option=com_eurochammobile&view=news&id=289&template=ccmobile|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> جووڵاو<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.straitstimes.com/business/economy/singapore-jumps-to-top-of-global-dynamism-index |سەردێڕ=Singapore jumps to top of Global Dynamism Index |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200807080740/http://www.straitstimes.com/business/economy/singapore-jumps-to-top-of-global-dynamism-index|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و دۆستی-بازرگانی دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Singapore top paradise for business: World Bank |ناونیشان=http://business.asiaone.com/Business/News/SME%2BCentral/Story/A1Story20070926-27084.html |agency=Agence France-Presse |شوێن=Singapore |ئیش=AsiaOne |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠١٠|وتەگێڕانەوە=For the second year running, Singapore tops the aggregate rankings on the ease of doing business in 2006 to 2007.|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090707002844/http://business.asiaone.com/Business/News/SME%2BCentral/Story/A1Story20070926-27084.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تەممووزی ٢٠٠٩}}</ref> بۆ چەندین ساڵە، سینگاپوور یەکێک بووە لەو وڵاتە کەمانەی<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/business/economics-blog/2014/oct/15/the-aaa-rated-club-which-countries-still-make-the-grade|author-first1=Angela|author-last1=Monaghan|سەردێڕ=The AAA-rated club: which countries still make the grade? |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|newspaper=The Guardian |شوێن=London|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612144835/https://www.theguardian.com/business/economics-blog/2014/oct/15/the-aaa-rated-club-which-countries-still-make-the-grade|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کە خاوەنی {{بنز|ھەڵسەنگاندنی قەرزی قەواڵە|en|Bond credit rating|lt=ھەڵسەنگاندنی قەرزی AAA}} بووە لەلایەن {{بنز|سێ گەورەترین ئاژانسی ھەڵسەنگاندنی قەرز|en|Big Three (credit rating agencies)|lt=سێ گەورەترین ئاژانسی ھەڵسەنگاندنەوە}}، و تاکە وڵاتی ئاسیایییە کە گەیشتووەتە ئەم ئاستە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Ogg |یەکەم=Jon C. |ناونیشان=https://www.nbcnews.com/id/wbna44020687 |سەردێڕ=Remaining countries with AAA credit ratings|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[NBC News]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191210172859/http://www.nbcnews.com/id/44020687|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سینگاپوور بڕێکی زۆر لە وەبەرھێنانی بیانی ڕادەکێشێت بەھۆی ھەڵکەوتەی جوگرافی، ھێزی کاری کارامە، ڕێژەی باجی کەم، ژێرخانی پێشکەوتوو و لێخۆشنەبوونی تەواو بەرامبەر بە گەندەڵی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cpib.gov.sg/sites/default/files/publication-documents/CPIB%20Corruption%20Statistics_0.pdf |سەردێڕ=CPIB Corruption Statistics 2015 |ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=World Bank|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160322233426/https://www.cpib.gov.sg/sites/default/files/publication-documents/CPIB%20Corruption%20Statistics_0.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> بەپێی ڕیزبەندیی کێبڕکێی جیھانی بۆ ٦٤ وڵات کە لەلایەن {{بنز|پەیمانگای نێونەتەوەیی بۆ پەرەپێدانی بەڕێوەبردن|en|International Institute for Management Development|lt=پەیمانگای نێونەتەوەیی بۆ پەرەپێدانی بەڕێوەبردنەوە}} بڵاوکراوەتەوە، لە ساڵی ٢٠٢٣دا چوارەمین ئابووریی کێبڕکێکاری جیھان بووە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Singapore drops one place to No. 4 in global competitiveness ranking |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/singapore-drops-to-4th-in-global-competitiveness-ranking#:~:text=SINGAPORE%20%E2%80%93%20Singapore%20has%20been%20ranked,Competitiveness%20Ranking%20released%20on%20Tuesday. |ئیش=Straits Times |ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230630122457/https://www.straitstimes.com/singapore/singapore-drops-to-4th-in-global-competitiveness-ranking#:~:text=SINGAPORE%20%E2%80%93%20Singapore%20has%20been%20ranked,Competitiveness%20Ranking%20released%20on%20Tuesday.|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و خاوەنی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (یەکسانیی ھێزی کڕین) بۆ ھەر تاکێک|بەرزترین تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیییە لەسەر بنەمای یەکسانیی ھێزی کڕین بۆ ھەر تاکێک]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=World Competitiveness Booklet |ناونیشان=https://km.fti.or.th/wp-content/uploads/2024/06/Booklet-World-Competitiveness-2024-by-IMD.pdf |وێبگە=imd.cld.bz |بڵاوکەرەوە=[[International Institute for Management Development]] |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230630183836/https://imd.cld.bz/IMD-World-Competitiveness-Booklet-2023/106/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=60&pr1.y=11&c=137,516,453,576,178&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&grp=0&a= |سەردێڕ=Report for Selected Countries and Subjects |بڵاوکەرەوە=IMF|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191209082914/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=60&pr1.y=11&c=137,516,453,576,178&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&grp=0&a=|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?sy=2018&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=55&pr1.y=9&c=512,946,914,137,612,546,614,962,311,674,213,676,911,548,193,556,122,678,912,181,313,867,419,682,513,684,316,273,913,868,124,921,339,948,638,943,514,686,218,688,963,518,616,728,223,836,516,558,918,138,748,196,618,278,624,692,522,694,622,142,156,449,626,564,628,565,228,283,924,853,233,288,632,293,636,566,634,964,238,182,662,359,960,453,423,968,935,922,128,714,611,862,321,135,243,716,248,456,469,722,253,942,642,718,643,724,939,576,644,936,819,961,172,813,132,726,646,199,648,733,915,184,134,524,652,361,174,362,328,364,258,732,656,366,654,734,336,144,263,146,268,463,532,528,944,923,176,738,534,578,536,537,429,742,433,866,178,369,436,744,136,186,343,925,158,869,439,746,916,926,664,466,826,112,542,111,967,298,443,927,917,846,544,299,941,582,446,474,666,754,668,698,672&s=PPPPC&grp=0&a= |سەردێڕ=Report for Selected Countries and Subjects |بڵاوکەرەوە=IMF|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191209082917/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?sy=2018&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=55&pr1.y=9&c=512,946,914,137,612,546,614,962,311,674,213,676,911,548,193,556,122,678,912,181,313,867,419,682,513,684,316,273,913,868,124,921,339,948,638,943,514,686,218,688,963,518,616,728,223,836,516,558,918,138,748,196,618,278,624,692,522,694,622,142,156,449,626,564,628,565,228,283,924,853,233,288,632,293,636,566,634,964,238,182,662,359,960,453,423,968,935,922,128,714,611,862,321,135,243,716,248,456,469,722,253,942,642,718,643,724,939,576,644,936,819,961,172,813,132,726,646,199,648,733,915,184,134,524,652,361,174,362,328,364,258,732,656,366,654,734,336,144,263,146,268,463,532,528,944,923,176,738,534,578,536,537,429,742,433,866,178,369,436,744,136,186,343,925,158,869,439,746,916,926,664,466,826,112,542,111,967,298,443,927,917,846,544,299,941,582,446,474,666,754,668,698,672&s=PPPPC&grp=0&a=|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> نزیکەی ٤٤ لەسەدی ھێزی کاری سینگاپووری لە کەسانی ناسینگاپووری پێکدێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.salary.sg/2010/44-percent-of-workforce-are-non-citizens/ |سەردێڕ=44 Percent of Workforce Are Non-Citizens" (our estimate)|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160221140252/http://www.salary.sg/2010/44-percent-of-workforce-are-non-citizens/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠١٦|ئیش=Your Salary in Singapore |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٠}}</ref> سەرەڕای ئازادیی بازاڕ، ئۆپەراسیۆنەکانی حکوومەتی سینگاپوور پشکێکی بەرچاویان ھەیە لە ئابووریدا، کە بەشدارن بە ڕێژەی ٢٢٪ لە تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Seung-yoon Lee |ناونیشان=https://www.huffingtonpost.com/2014/04/09/ha-joon-chang-economics_n_5120030.html |سەردێڕ=Ha-Joon Chang: Economics Is A Political Argument |ئیش=HuffPost |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140725200025/http://www.huffingtonpost.com/2014/04/09/ha-joon-chang-economics_n_5120030.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> شارەکە شوێنێکی پەسەند و باوە بۆ کۆنفرانس و بۆنەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Singapore remains top Asian city for meetings |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/singapore-remains-top-asian-city-for-meetings |ئیش=The Straits Times |ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٥|شوێن=Singapore|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180809215414/https://www.straitstimes.com/singapore/singapore-remains-top-asian-city-for-meetings|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[File:Singapore Airlines, Airbus A380-800 9V-SKI '50th anniversary of Singapore' NRT (20786371995).jpg|thumb|left|alt=ھێڵی ئاسمانیی سینگاپوور یادی یۆبیلی زێڕینی نەتەوەکەی کردەوە بە کێشانی ئاڵای وڵاتەکە لەسەر فڕۆکەی ئێرایسی ئەی ٣٨٠|[[ھێڵی ئاسمانیی سینگاپوور]]، کە {{بنز|ھێڵی ئاسمانیی ھەڵگری ئاڵا|en|flag carrier|lt=ھێڵی ئاسمانیی نیشتمانیی وڵاتەکەیە}}، یادی {{بنز|یۆبیلی زێڕینی سینگاپوور|en|Golden Jubilee|lt=یۆبیلی زێڕین}}ی نەتەوەکەی لە ساڵی ٢٠١٥دا کردەوە بە نەخشاندنی {{بنز|ڕەنگکردنی فڕۆکە|en|livery|lt=ڕەنگی ئاڵای وڵاتەکە}} لەسەر فڕۆکەی [[ئێرباس ئەی ٣٨٠]]کەی.]] دراوی سینگاپوور بریتییە لە [[دۆلاری سینگاپووری]] (SGD یان S$)، کە لەلایەن {{بنز|دەسەڵاتی دراوی سینگاپوور|en|Monetary Authority of Singapore|lt=دەسەڵاتی دراوی سینگاپوور}} (MAS) دەردەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Low Siang Kok |سەردێڕ=The Future of Money |بڵاوکەرەوە=Organisation for Economic Co-operation and Development |شوێن=Paris|chapter-url=https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2002/05/the-future-of-money_g1ghg271/9789264195929-en.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٦٤-١٩٦٧٢-٨|پەڕە=١٤٧|chapter=Chapter 6: Singapore Electronic Legal Tender (SELT)&nbsp;– A Proposed Concept |ساڵ=٢٠٠٢ <!-- http://www.oecd.org/bookshop?pub=٠٣٢٠٠٢٠١١P١ -->|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080216000244/http://www.oecd.org/dataoecd/40/31/35391062.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٧ەوە بە {{بنز|بەھای ناوەکیی دراو|en|par value|lt=بەھایەکی یەکسان}} لەگەڵ [[دۆلاری بروونای]]دا ئاڵوگۆڕ دەکرێت.<ref name="Currency History">{{cite press release |url=http://www.mas.gov.sg/currency/currency_info/Heritage_Collection.html |title=The Currency History of Singapore|access-date=22 April 2010 |date=9 April 2007 |publisher=Monetary Authority of Singapore|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100202075742/http://www.mas.gov.sg/currency/currency_info/Heritage_Collection.html|archive-date=2 February 2010}}</ref> MAS {{بنز|سیاسەتی دراو|en|monetary policy|lt=سیاسەتی دراوەکەی}} بەڕێوەدەبات لە ڕێگەی ڕێگەدان بە بەرزبوونەوە یان دابەزینی [[تێکڕای ئاڵوگۆڕی دراو|ڕێژەی ئاڵوگۆڕی]] دۆلاری سینگاپووری لە ناو مەودایەکی بازرگانیی ئاشکرانەکراودا. ئەمە جیاوازە لە زۆربەی [[بانکی ناوەندی|بانکە ناوەندییەکانی]] تر، کە [[ڕێژەی سوو|ڕێژەکانی سوو]] بەکاردەھێنن بۆ بەڕێوەبردنی سیاسەتەکانیان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-04-13/this-central-bank-doesn-t-set-interest-rates |سەردێڕ=This Central Bank Doesn't Set Interest Rates |ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠١٥|ئیش=Bloomberg|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160919003651/http://www.bloomberg.com/news/articles/2015-04-13/this-central-bank-doesn-t-set-interest-rates|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سینگاپوور خاوەنی یانزەھەمین گەورەترین [[پێڕستی وڵاتان بەپێی یەدەگی دراوی بیانی|یەدەگی دراوی بیانییە لە جیھاندا]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mas.gov.sg/statistics/reserve-statistics/official-foreign-reserves |سەردێڕ=Official Foreign Reserves |وێبگە=mas.gov.sg|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201119033149/https://www.mas.gov.sg/statistics/reserve-statistics/official-foreign-reserves|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و یەکێک لە بەرزترین [[پێڕستی وڵاتە قەرزدەرەکان بەپێی پێگەی وەبەرھێنانی نێونەتەوەییی پوخت بۆ ھەر تاکێک|پێگەکانی وەبەرھێنانی نێونەتەوەییی پوختە بۆ ھەر تاکێک]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.singstat.gov.sg/SDDS/data.html#ext |سەردێڕ=Statistics Singapore -IMF SDDS&nbsp;– Economic and Financial |بڵاوکەرەوە=Singstat.gov.sg|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131009010622/http://www.singstat.gov.sg/SDDS/data.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.xe.com/ucc/convert/?Amount=1&From=USD&To=SGD |سەردێڕ=Based on USD/SGD rate of 1.221 |بڵاوکەرەوە=Xe.com|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130218200515/http://www.xe.com/ucc/convert/?Amount=1&From=USD&To=SGD|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سینگاپوور بە [[بەھەشتی باج]] ناسراوە بۆ دەوڵەمەندەکان بەھۆی ڕێژە نزمەکانی باج لەسەر داھاتی کەسی و لێخۆشبوونەکانی باج لەسەر داھاتی بنەمادار لە دەرەوەی وڵات و قازانجەکانی سەرمایە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.todayonline.com/business/singapore-fifth-worst-tax-haven-world-oxfam |سەردێڕ=Singapore fifth worst tax haven in the world: Oxfam |دوایین=Lee |یەکەم=Yen Nee|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190828035003/https://www.todayonline.com/business/singapore-fifth-worst-tax-haven-world-oxfam|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کەسانی وەکوو ملیۆنێری ئوسترالیی بواری فرۆشی تاک {{بنز|برێت بلەندی|en|Brett Blundy|lt=برێت بلەندی}} و یەکێک لە دامەزرێنەرانی فەیسبووک و فرە-ملیاردێر [[ئێدواردۆ ساڤرین]] دوو نموونەی ئەو کەسە دەوڵەمەندانەن کە لە سینگاپوور نیشتەجێ بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tax havens: Brett Blundy latest to join the Singapore set |ناونیشان=http://www.brw.com.au/p/brw-lounge/tax_havens_brett_blundy_latest_to_6FkTiljzKasO6SyVSMRWpM|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130414232445/http://www.brw.com.au/p/brw-lounge/tax_havens_brett_blundy_latest_to_6FkTiljzKasO6SyVSMRWpM|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٣|وێبگە=Business Review Weekly|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠١٣|نووسەر=Andrew Heathcote |ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١٣}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٩، سینگاپوور لە "لیستی خۆڵەمێشی" بەھەشتەکانی باجی سەر بە [[ڕێکخراوەی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری]] (OECD) دەرھێنرا،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Nooten |یەکەم١=Carrie |سەردێڕ=Pourquoi Cahuzac a-t-il placé son argent à Singapour? |ناونیشان=http://www.slate.fr/story/70305/singapour-paradis-fiscal |وێبگە=Slate|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|زمان=fr |ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161114005811/http://www.slate.fr/story/70305/singapour-paradis-fiscal|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> و لە ڕیزبەندی چوارەمدا ھات لە {{بنز|پێوەری نھێنیی دارایی|en|Financial Secrecy Index|lt=پێوەری نھێنیی دارایی}} ساڵی ٢٠١٥ی سەر بە {{بنز|تۆڕی دادپەروەریی باج|en|Tax Justice Network|lt=تۆڕی دادپەروەریی باج}} بۆ دابینکەرانی خزمەتگوزاریی داراییی دەرەکی لە جیھاندا، کە یەک لەسەر ھەشتی سەرمایەی دەرەکیی جیھانی لە بانکەکانیدا ھەڵگرتبوو، لەکاتێکدا "چەندین دەرفەتی خۆدزینەوە و ھەڵھاتن لە باج"ی دابین دەکرد.<ref name="FSI">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Financial Secrecy Index – 2015 Results: Narrative Report on Singapore |بڵاوکەرەوە=Tax Justice Network |ناونیشان=http://www.financialsecrecyindex.com/PDF/Singapore.pdf |ساڵ=٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161001155132/http://www.financialsecrecyindex.com/PDF/Singapore.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> لە ئابی ٢٠١٦، ڕۆژنامەی ''[[زە سترەیتس تایمز]]'' بڵاویکردەوە کە ئیندۆنیزیا بڕیاری داوە بەھەشتی باج لەسەر دوو دوورگەی نزیک سینگاپوور دروست بکات بۆ گەڕاندنەوەی سەرمایەی ئیندۆنیزی بۆ ناو بنکەی باجەکەی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Jakarta plans tax haven on two islands near Singapore |ناونیشان=http://www.straitstimes.com/asia/jakarta-plans-tax-haven-on-two-islands-near-singapore |وێبگە=The Straits Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161114005729/http://www.straitstimes.com/asia/jakarta-plans-tax-haven-on-two-islands-near-singapore|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٦، دەسەڵاتی دراوی سینگاپوور ھۆشداری دا بە ھەردوو بانکی [[یو بی ئێس]] و {{بنز|بانکی دی بی ئێس|en|DBS Bank|lt=دی بی ئێس (DBS)}} و سزای دارایی دان، و مۆڵەتی بانکیی لە {{ill|بانکی تایبەتی فاڵکۆن|de|Falcon Private Bank|lt=بانکی تایبەتی فاڵکۆن}} سەندەوە بەھۆی تێوەگلانی گومانلێکراویان لە ئابڕووچوونی سندووقی سەروەریی مالیزیا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر١=Anshuman Daga |نووسەر٢=Joshua Franklin |سەردێڕ=Singapore shuts Falcon bank unit, fines DBS and UBS over 1MDB |ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-malaysia-scandal-falcon-idUSKCN12B03Y|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|newspaper=Reuters|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161114004410/http://www.reuters.com/article/us-malaysia-scandal-falcon-idUSKCN12B03Y|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UBS et Falcon sanctionnés à Singapour dans le scandale 1MBD |ناونیشان=http://www.bilan.ch/argent-finances/ubs-falcon-sanctionnes-a-singapour-scandale-1mbd |وێبگە=Bilan.ch|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|زمان=fr |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180502222612/http://www.bilan.ch/argent-finances/ubs-falcon-sanctionnes-a-singapour-scandale-1mbd|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦، سینگاپوور بۆ سێیەم ساڵی لەسەریەک وەک گرانترین شاری جیھان پۆلێن کرا لەلایەن [[یەکەی ھەواڵگریی ئابووریناس]]ەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Ungku |یەکەم١=Fathin |دوایین٢=Teo |یەکەم٢=Hillary |سەردێڕ=Water price hike sparks rare public protest in Singapore |ناونیشان=http://uk.reuters.com/article/uk-singapore-protest-idUKKBN16I0GP?il=0|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠١٧|ئیش=Reuters |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170312063839/http://uk.reuters.com/article/uk-singapore-protest-idUKKBN16I0GP?il=0|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Lee Yen Nee |سەردێڕ=Singapore ranked world's most expensive city for 3rd year running |ناونیشان=http://www.todayonline.com/singapore/singapore-worlds-most-expensive-city-third-year-row-says-eiu-report|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠١٧|ئیش=Today |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170424151527/http://www.todayonline.com/singapore/singapore-worlds-most-expensive-city-third-year-row-says-eiu-report?|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و ئەمەش لە ساڵی ٢٠١٨شدا بە ھەمان شێوە مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.economist.com/blogs/graphicdetail/2018/03/daily-chart-9 |سەردێڕ=Asian and European cities compete for the title of most expensive city |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|newspaper=The Economist|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠١٨|شوێن=London|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180501185800/https://www.economist.com/blogs/graphicdetail/2018/03/daily-chart-9|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> حکوومەت لە ڕێگەی {{بنز|وەزارەتی گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی و خێزان (سینگاپوور)|en|Ministry of Social and Family Development|lt=وەزارەتی گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی و خێزانەوە}} چەندین بەرنامەی ھاوکاری پێشکەش بە بێلانەکان و ھەژاران دەکات، بۆیە ھەژاریی سەخت دەگمەنە. ھەندێک لە بەرنامەکان بریتین لە دابینکردنی ھاوکاریی دارایی بۆ خێزانە ھەژارەکان، دابینکردنی چاودێریی پزیشکیی بێبەرامبەر لە نەخۆشخانە حکوومییەکان، و پارەدانی کرێی خوێندنی منداڵان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Assistance |ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشان=http://app.msf.gov.sg/Assistance |بڵاوکەرەوە=Ministry of Social and Family Development|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141026061435/http://app.msf.gov.sg/Assistance|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The stingy nanny |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=https://www.economist.com/asia/2010/02/13/the-stingy-nanny |newspaper=The Economist |شوێن=London|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120202084444/http://www.economist.com/node/15524092|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Welfare in Singapore: Singapore government response |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠١٠|ناونیشان=https://www.economist.com/unknown/2010/02/17/singapore-government-response |newspaper=The Economist |شوێن=London|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120629042252/http://www.economist.com/node/15541423|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سوودەکانی تر بریتین لە قەرەبووکردنەوەی کرێی ھۆڵە وەرزشییەکان بۆ ھاندانی ھاووڵاتیان بۆ وەرزشکردن،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.todayonline.com/print/475546 |سەردێڕ=ActiveSG$100 for Singaporeans to play sport |newspaper=Today |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160623023323/http://www.todayonline.com/print/475546|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> پێدانی بڕی پارەیەک تا دەگاتە ١٦٦٬٠٠٠ دۆلاری سینگاپووری وەک {{بنز|پاداشتی منداڵبوون|en|baby bonus|lt=پاداشتی منداڵبوون}} بۆ ھەر ھاووڵاتییەک،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.madeforfamilies.gov.sg/support-measures/child-raising/financial-support/baby-bonus-scheme |سەردێڕ= Baby Bonus Scheme |نووسەر= <!--Staff writer(s); no by-line.--> |بڵاوکەرەوە= Government of Singapore digital service |ڕێکەوتی سەردان= ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20260325055311/https://www.madeforfamilies.gov.sg/support-measures/child-raising/financial-support/baby-bonus-scheme |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> چاودێریی تەندروستیی زۆر پاڵپشتیکراو (بە نرخێکی زۆر کەم)، ھاوکاریی دارایی بۆ کەمئەندامان، دابینکردنی لاپتۆپ بە نرخی کەمکراوە بۆ قوتابییە ھەژارەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ida.gov.sg/Learning/Community-Development/NEU-PC-Plus-Programme/Schemes/NEU-PC-Plus-Programme-PC-Bundle-scheme |سەردێڕ=NEU PC Plus Programme |بڵاوکەرەوە=Infocomm Development Authority of Singapore|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160119040025/https://www.ida.gov.sg/Learning/Community-Development/NEU-PC-Plus-Programme/Schemes/NEU-PC-Plus-Programme-PC-Bundle-scheme|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> گەڕاندنەوەی بڕێک لە تێچووەکانی وەک گواستنەوەی گشتی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mot.gov.sg/News-Centre/News/2015/250,000-Public-Transport-Vouchers-to-Help-Needy-Families-Cope-with-Fare-Adjustment |سەردێڕ=250,000 Public Transport Vouchers to Help Needy Families Cope with Fare Adjustment |بڵاوکەرەوە=Ministry of Transport |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160529210225/http://www.mot.gov.sg/News-Centre/News/2015/250,000-Public-Transport-Vouchers-to-Help-Needy-Families-Cope-with-Fare-Adjustment/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و پسوولەی خزمەتگوزارییەکان، و چەندین شتی تریش.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://app.msf.gov.sg/Press-Room/Numbers-and-profile-of-homeless-persons |سەردێڕ=Numbers and profile of homeless persons |بڵاوکەرەوە=Ministry of Social and Family Development |ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160513223221/http://app.msf.gov.sg/Press-Room/Numbers-and-profile-of-homeless-persons|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.singaporebudget.gov.sg/budget_2014/families1.aspx |سەردێڕ=Singapore Budget 2014 – Measures For Households |بڵاوکەرەوە=Government of Singapore|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160625104848/http://www.singaporebudget.gov.sg/budget_2014/families1.aspx|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ڕاپۆرتی ساڵی ٢٠٢٥دا، سینگاپوور لە پلەی ١٣یەمی جیھاندا ھات لە [[پێوەری گەشەپێدانی مرۆیی]] (HDI) بە بەھای ٠٫٩٤٦، کە ئەمەش دەیکاتە یەکێک لەو چوار ناوچەیەی ئاسیا کە لە ناو ٢٠ باشترینەکانی جیھاندان، کە سێ ناوچەکەی تریش بریتین لە ھۆنگ کۆنگ، میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان، و کۆریای باشوور.<ref name="HDI" /> === گواستنەوە === ==== وشکانی ==== [[File:KSF C151B close view 0225.jpg|thumb|شەمەندەفەرێکی MRT جۆری {{بنز|کاواساکی ھێڤی ئیندەستریز و سی ئێس ئار چینگداو سیفانگ C151B|en|Kawasaki Heavy Industries & CSR Qingdao Sifang C151B|lt=C151B}} کە لە {{بنز|وێستگەی یۆنۆس|en|Eunos station|lt=وێستگەی یۆنۆس}} نزیک دەبێتەوە]] [[File:Singapore Buses (SBST) - 0625.jpg|thumb| {{بنز|پاسە گشتییەکانی سینگاپوور|en|Public buses of Singapore|lt=پاسە گشتییەکان}} لە سینگاپوور]] تۆڕی گواستنەوەی گشتیی سینگاپوور پێکھاتووە لە شەمەندەفەرەکان (کە لە سیستەمەکانی {{بنز|گواستنەوەی خێرای جەماوەری (سینگاپوور)|en|Mass Rapid Transit (Singapore)|lt=MRT}} و {{بنز|گواستنەوەی شەمەندەفەری سووک (سینگاپوور)|en|Light Rail Transit (Singapore)|lt=LRT}} پێکدێت)، {{بنز|گواستنەوەی پاس لە سینگاپوور|en|Bus transport in Singapore|lt=پاسەکان}} و {{بنز|تەکسییەکانی سینگاپوور|en|Taxis of Singapore|lt=تەکسییەکان}}. لە ئێستادا شەش ھێڵی MRT ھەن ({{بنز|ھێڵی باکوور-باشوور (سینگاپوور)|en|North–South Line (Singapore)|lt=ھێڵی باکوور-باشوور}}، {{بنز|ھێڵی ڕۆژھەڵات-ڕۆژاوا (سینگاپوور)|en|East–West Line (Singapore)|lt=ھێڵی ڕۆژھەڵات-ڕۆژاوا}}، {{بنز|ھێڵی باکووری ڕۆژھەڵات|en|North East Line|lt=ھێڵی باکووری ڕۆژھەڵات}}، {{بنز|ھێڵی بازنەیی (سینگاپوور)|en|Circle Line (Singapore)|lt=ھێڵی بازنەیی}}، {{بنز|ھێڵی ناوەندی شار|en|Downtown Line|lt=ھێڵی ناوەندی شار}} و {{بنز|ھێڵی تۆمسۆن-کەنار دەریای ڕۆژھەڵات|en|Thomson–East Coast Line|lt=ھێڵی تۆمسۆن-کەنار دەریای ڕۆژھەڵات}})، سێ ھێڵی LRT کە خزمەتی گەڕەکەکانی {{بنز|بوکیت پانجانگ|en|Bukit Panjang|lt=بوکیت پانجانگ}} و {{بنز|چوا چو کانگ|en|Choa Chu Kang|lt=چوا چو کانگ}} دەکەن ({{بنز|ھێڵی LRTی بوکیت پانجانگ|en|Bukit Panjang LRT line|lt=ھێڵی LRTی بوکیت پانجانگ}})، {{بنز|سینگکانگ|en|Sengkang|lt=سینگکانگ}} ({{بنز|ھێڵی LRTی سینگکانگ|en|Sengkang LRT line|lt=ھێڵی LRTی سینگکانگ}}) و {{بنز|پۆنگۆل|en|Punggol|lt=پۆنگۆل}} ({{بنز|ھێڵی LRTی پۆنگۆل|en|Punggol LRT line|lt=ھێڵی LRTی پۆنگۆل}})،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.lta.gov.sg/content/ltagov/en/getting_around/public_transport/rail_network.html |سەردێڕ=Rail Network |بڵاوکەرەوە=Land Transport Authority|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> کە بە گشتی نزیکەی ٢٤١ کم دادەپۆشن، و زیاتر لە ٣٠٠ ڕێڕەوی پاسیش لە کاردان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.lta.gov.sg/content/ltagov/en/who_we_are/our_work/public_transport_system/bus.html |سەردێڕ=Bus |بڵاوکەرەوە=Land Transport Authority|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> [[تەکسی|تەکسییەکان]] جۆرێکی باوی گواستنەوەن چونکە کرێیەکانیان بەڕێژەیی گونجاوە لە چاو زۆرێک لە وڵاتە پێشکەوتووەکانی تر، لە کاتێکدا ئۆتۆمۆبێلەکان لە سینگاپوور گرانترینن لە جیھاندا بۆ خاوەندارێتییکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.lta.gov.sg/content/ltaweb/en/public-transport/taxis/getting-a-taxi.html |سەردێڕ=Getting A Taxi |بڵاوکەرەوە=Land Transport Authority|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160527192902/http://www.lta.gov.sg/content/ltaweb/en/public-transport/taxis/getting-a-taxi.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠١٦}}</ref> سینگاپوور خاوەنی {{بنز|گواستنەوەی ڕێگاوبان لە سینگاپوور|en|road transport in Singapore|lt=سیستەمێکی ڕێگاوبانە}} کە {{convert|3356|km|mi|0}} دادەپۆشێت، کە {{convert|161|km|mi|0}}ی لە {{بنز|ڕێگا خێراکانی سینگاپوور|en|expressways of Singapore|lt=ڕێگا خێراکان}} پێکدێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.lta.gov.sg/corp_info/doc/Average_Daily_Public_Transport_Ridership.pdf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100401014335/http://www.lta.gov.sg/corp_info/doc/Average_Daily_Public_Transport_Ridership.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی نیسانی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |سەردێڕ=Public transport ridership |بڵاوکەرەوە=Land Transport Authority|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.lta.gov.sg/public_transport/pt_rail_tracing.htm |سەردێڕ=Tracing our steps |بڵاوکەرەوە=Land Transport Authority|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110605104816/http://www.lta.gov.sg/public_transport/pt_rail_tracing.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠١١}}</ref> {{بنز|پلانەکانی مۆڵەتدانی ناوچەی سینگاپوور|en|Singapore Area Licensing Scheme|lt=پلانی مۆڵەتدانی ناوچەی سینگاپوور}}، کە لە ساڵی ١٩٧٥ جێبەجێ کرا، بووە یەکەمین پلانی جیھان بۆ {{بنز|نرخدانانی قەرەباڵغی|en|congestion pricing|lt=نرخدانان لەسەر قەرەباڵغی}}، و ڕێوشوێنی تەواوکەری تری لەخۆگرتبوو وەکوو دانانی کۆتای توند بۆ خاوەندارێتیی ئۆتۆمۆبێل و باشترکردنی گواستنەوەی جەماوەری.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Small |یەکەم١=Kenneth A. |دوایین٢=Verhoef |یەکەم٢=Erik T. |ساڵ=٢٠٠٧|سەردێڕ=The Economics of Urban Transportation |ناونیشان=https://archive.org/details/economicsurbantr00smal|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |بڵاوکەرەوە=Routledge |شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٢٨٥١٥-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/economicsurbantr٠٠smal/page/n١٦٤ ١٤٨]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cervero |یەکەم=Robert|بەستەری نووسەر=Robert Cervero |ساڵ=١٩٩٨|سەردێڕ=The Transit Metropolis |پەڕە=١٦٩|بڵاوکەرەوە=Island Press |شوێن=Washington DC |id=Chapter 6/The Master Planned Transit Metropolis: Singapore |ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٩٦٣-٥٩١-٢}}</ref> ئەم سیستەمە لە ساڵی ١٩٩٨ نوێکرایەوە و ناوی گۆڕدرا بۆ {{بنز|نرخدانانی ئەلیکترۆنیی ڕێگاوبان|en|Electronic Road Pricing|lt=نرخدانانی ئەلیکترۆنیی ڕێگاوبان}} (ERP)، کە تێیدا تەکنەلۆژیای {{بنز|کۆکردنەوەی باجی ئەلیکترۆنی|en|electronic toll collection|lt=کۆکردنەوەی ئەلیکترۆنیی باجی ڕێگاوبان}}، ئاشکراکردنی ئەلیکترۆنی، و چاودێریی ڤیدیۆیی ناساند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.lta.gov.sg/motoring_matters/index_motoring_erp.htm |سەردێڕ=Electronic Road Pricing |بڵاوکەرەوە=Land Transport Authority|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080410143342/http://www.lta.gov.sg/motoring_matters/index_motoring_erp.htm <!--Added by H3llBot-->|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠٠٨}}</ref> بڕیار بوو تا ساڵی ٢٠٢٠ سیستەمێکی بنەمادار بە مانگی دەستکرد جێگەی دەروازە فیزیکییەکان بگرێتەوە، بەڵام ئەمە دواخرا بۆ ساڵی ٢٠٢٦ بەھۆی کەمیی جیھانی لە دابینکردنی نیمچەگەیەنەرەکان (سیمیکۆندەکتۆرەکان).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/satellite-based-erp-to-be-ready-by-2020-with-s-556m-contract-awa-8182754 |سەردێڕ=Satellite-based ERP to be ready by 2020, with S$556m contract awarded |ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٦|ئیش=Channel NewsAsia|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180817161420/https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/satellite-based-erp-to-be-ready-by-2020-with-s-556m-contract-awa-8182754|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەو پێیەی سینگاپوور دوورگەیەکی بچووکە بە چڕییەکی بەرزی دانیشتووانەوە، ژمارەی ئۆتۆمۆبێلە تایبەتەکان لەسەر شەقامەکان سنووردار کراوە بە کۆتایەکی پێشوەختە دیاریکراو بۆ ژمارەی ئۆتۆمۆبێلەکان، بۆ کەمکردنەوەی پیسبوون و قەرەباڵغی. کڕیارانی ئۆتۆمۆبێل دەبێت کرێی تۆمارکردنی زیادە (ARF) بدەن کە دەکاتە ١٠٠٪، ١٤٠٪، ١٨٠٪ یان ٢٢٠٪ی بەھای بازاڕی کراوەی ئۆتۆمۆبێلەکە (OMV)، و کێبڕکێ بکەن بۆ بەدەستھێنانی {{بنز|بڕوانامەی شایستەیی (سینگاپوور)|en|Certificate of Entitlement|lt=بڕوانامەیەکی شایستەییی}} سینگاپووری (COE) (کە دابینکردنی مانگانە دوو جار دەگۆڕێت بەپێی ژمارەی تۆمارکردن و ھەڵوەشاندنەوەی تۆماری ئۆتۆمۆبێلەکان)، کە ڕێگە دەدات ئۆتۆمۆبێلەکە بۆ ماوەی زۆرترین ١٠ ساڵ لەسەر شەقامەکان لێبخورێت. نرخی ئۆتۆمۆبێل بەگشتی لە سینگاپوور زۆر بەرزترە لەچاو وڵاتانی تری ئینگلیزی زمان.<ref name="BloombergBMW">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/2011-02-16/bmw-3-series-costs-260-000-as-singapore-tax-keeps-cars-for-rich.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110220044725/http://www.bloomberg.com/news/2011-02-16/bmw-3-series-costs-260-000-as-singapore-tax-keeps-cars-for-rich.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠١١|سەردێڕ=BMW Costing $260,000 Means Cars Only for Rich in Singapore as Taxes Climb |بڵاوکەرەوە=Bloomberg L.P. |شوێن=New York|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١١|یەکەم=Kristine |دوایین=Aquino |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠١١}}</ref> وەک زۆربەی وڵاتانی کۆمۆنوێلس، ئۆتۆمۆبێلەکان لەسەر شەقام و خەڵکیش لە کاتی ڕۆیشتندا بە لای چەپدا دەڕۆن ({{بنز|ھاتوچۆی لای چەپ و ڕاست|en|Left- and right-hand traffic|lt=ھاتوچۆی لای چەپ}}).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.expatsingapore.com/content/view/1147 |سەردێڕ=Once you're here: Basic Road Rules and Regulations |بڵاوکەرەوە=Expat Singapore |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141215023246/http://www.expatsingapore.com/content/view/1147|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٥، سینگاپوور دەستی کرد بە بەشداریکردنی چالاکانە لە تاقیکردنەوەی ئۆتۆمۆبێلە خۆلێخوڕەکان. لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٥، [[دەسەڵاتی گواستنەوەی وشکانی]] (LTA) ڕەزامەندیی دا بە {{بنز|ویڕاید|en|WeRide|lt=ویڕاید (WeRide)}} و [[گڕاب|گڕاب (Grab)]] بۆ تاقیکردنەوەی ١١ ئۆتۆمۆبێلی خۆلێخوڕ لەسەر دوو ڕێڕەوی ھاتوچۆی ناوخۆییی [[پۆنگۆل]] لە دوای تاقیکردنەوە سەرەتایییەکان لە تشرینی یەکەمدا، بە ئامانجی ئەوەی لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢٦دا بۆ سەرنشینانی گشتی بەردەست بن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Self-driving shuttle tests to intensify in Punggol in preparation for passenger service in 2026 |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/transport/self-driving-shuttle-tests-to-intensify-in-punggol-in-preparation-for-passenger-service-in-2026 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ئیش=The Straits Times |زمان=en |issn=0585-3923}}</ref> {{بنز|ڕێڕەوی جۆھۆر-سینگاپوور|en|Johor–Singapore Causeway|lt=ڕێڕەوی جۆھۆر-سینگاپوور}} (کە سینگاپوور بە {{بنز|جۆھۆر بارو|en|Johor Bahru|lt=جۆھۆر بارو}}ی مالیزیاوە دەبەستێتەوە) {{بنز|خاڵی پشکنینی سنووری#وشکانی|en|Border checkpoint#Land|lt=قەرەباڵغترین دەروازەی سنووریی وشکانیی نێونەتەوەیییە}} لە جیھاندا، کە ڕۆژانە نزیکەی ٣٥٠٬٠٠٠ گەشتیار لە خاڵەکانی پشکنینی سنووری ھەردوو {{بنز|خاڵی پشکنینی وودلاندس|en|Woodlands Checkpoint|lt=خاڵی پشکنینی وودلاندس}} و {{بنز|بینای سوڵتان ئیسکەندەر|en|Sultan Iskandar Building|lt=بینای سوڵتان ئیسکەندەر}} دەپەڕنەوە (بە کۆی گشتیی ساڵانەی ١٢٨ ملیۆن گەشتیار).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lim |یەکەم=Yan Liang |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=A look at Woodlands Checkpoint: Singapore's first and last line of defence |newspaper=The Straits Times |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/a-look-at-woodlands-checkpoint-singapores-first-and-last-line-of-defence |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> [[دەسەڵاتی گواستنەوەی وشکانی]] (LTA) بەرپرسیارە لە ھەموو ژێرخان و ئۆپەراسیۆنەکانی پەیوەست بە گواستنەوەی وشکانی لە سینگاپووردا. ==== ئاسمانی ==== [[File:JewelSingaporeVortex1.jpg|thumb|ڤۆرتێکسی باران لە {{بنز|فڕۆکەخانەی جوێڵ چانگی|en|Jewel Changi Airport|lt=فڕۆکەخانەی جوێڵ چانگی}}]] سینگاپوور [[ناوەندی گواستنەوە|ناوەندێکی سەرەکیی گواستنەوەی]] نێونەتەوەیییە لە [[ئاسیا]]دا، کە خزمەت بە ھەندێک لە قەرەباڵغترین ڕێڕەوەکانی بازرگانیی دەریایی و ئاسمانی دەکات. {{بنز|فڕۆکەخانەی چانگی|en|Changi Airport|lt=فڕۆکەخانەی چانگی}} ناوەندێکی فڕۆکەوانییە بۆ [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]] و وێستگەیەکی وەستانە لەسەر {{بنز|ڕێڕەوی کەنگەرو|en|Kangaroo Route|lt=ڕێڕەوی کەنگەرو}}ی ھێڵی ئاسمانیی [[کانتاس]] لە نێوان {{بنز|فڕۆکەخانەی سیدنی|en|Sydney Airport|lt=سیدنی}} و {{بنز|فڕۆکەخانەی ھیترۆو|en|Heathrow Airport|lt=لەندەن}}.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/world/australasia/qantas-celebrates-60-years-of-the-kangaroo-route-761078.html |سەردێڕ=Qantas celebrates 60 years of the 'Kangaroo Route' |یەکەم=Kathy |دوایین=Marks |newspaper=The Independent |شوێن=London |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧}}</ref> دوو فڕۆکەخانەی مەدەنی لە سینگاپووردا ھەن، ئەوانیش {{بنز|فڕۆکەخانەی چانگیی سینگاپوور|en|Singapore Changi Airport|lt=فڕۆکەخانەی چانگی}} و {{بنز|فڕۆکەخانەی سێلێتار|en|Seletar Airport|lt=فڕۆکەخانەی سێلێتار}}ن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.thestar.com.my/news/nation/2019/04/06/firefly-to-resume-flights-to-seletar-airport-after-malaysia-singapore-resolve-airspace-issue |سەردێڕ=Malaysia and Singapore resolve airspace issue, Firefly to resume flights to Seletar airport |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=The Star Online}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/malaysian-firefly-resume-singapore-flights-twice-daily-seletar-11439066 |سەردێڕ=Malaysian carrier Firefly to resume Singapore flights with twice-daily trips |وێبگە=CNA|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210617181651/https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/malaysian-firefly-resume-singapore-flights-twice-daily-seletar-11439066|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> فڕۆکەخانەی چانگی میوانداریی تۆڕێک لە زیاتر لە ١٠٠ ھێڵی ئاسمانی دەکات کە سینگاپوور بە نزیکەی ٣٠٠ شارەوە لە نزیکەی ٧٠ وڵات و ناوچەی جیھاندا دەبەستنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.changiairport.com/our-business/about-changi-airport |سەردێڕ=About Changi Airport |بڵاوکەرەوە=Changiairport.com|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141121013212/http://www.changiairport.com/our-business/about-changi-airport|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەلایەن گۆڤارەکانی گەشتیاریی نێونەتەوەیییەوە وەک یەکێک لە باشترین فڕۆکەخانە نێونەتەوەیییەکان پۆلێن کراوە، لەوانەش بۆ یەکەمین جار لە ساڵی ٢٠٠٦ لەلایەن [[سکایتراکس]]ەوە وەک باشترین فڕۆکەخانەی جیھان ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2006 Airport of the Year result|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٦|ناونیشان=http://www.worldairportawards.com/Awards-2006/AirportYear-2006.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061231160516/http://www.worldairportawards.com/Awards-2006/AirportYear-2006.htm |بڵاوکەرەوە=World Airport Awards|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦}}</ref> ھەروەھا سێ لە دە {{بنز|پێڕستی قەرەباڵغترین ڕێڕەوەکانی فڕینی سەرنشینان|en|list of busiest passenger flight routes|lt=قەرەباڵغترین ڕێڕەوە ئاسمانییە نێونەتەوەیییەکانی جیھان}}ی ھەبوو لە ساڵی ٢٠٢٣: قەرەباڵغترینیان لە نێوان {{بنز|فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی کوالالومپور|en|Kuala Lumpur International Airport|lt=کوالالومپور}}–سینگاپوور بوو، حەوتەمین قەرەباڵغترین لە نێوان {{بنز|فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سوکارنۆ-ھاتا|en|Soekarno–Hatta International Airport|lt=جاکارتا}}–سینگاپوور، و نۆیەمین قەرەباڵغترینیش لە نێوان {{بنز|فڕۆکەخانەی سوڤارنابومی|en|Suvarnabhumi Airport|lt=بانکۆک}}–سینگاپوور بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.oag.com/busiest-routes-world-2023 |سەردێڕ=The Busiest Flight Routes of 2023 |نووسەر=<!--Not stated--> |ساڵ=٢٠٢٤|وێبگە=OAG.com |بڵاوکەرەوە=OAG Aviation Worldwide Limited |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> [[ھێڵی ئاسمانیی سینگاپوور]]، کە {{بنز|ھێڵی ئاسمانیی ھەڵگری ئاڵا|en|flag carrier|lt=ھێڵی ئاسمانیی نیشتمانیی}} سینگاپوورە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.brandrepublic.com/news/201303/BRAND-HEALTH-CHECK-Singapore-airlines---Turbulence-ahead-Singapore-flag-carrier/ |سەردێڕ=Turbulence ahead for Singapore flag carrier |یەکەم=Jimmy |دوایین=Yap |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤|ئیش=Brand Republic |بڵاوکەرەوە=Haymarket Business Media |شوێن=London}}</ref> لەلایەن سکایتراکسەوە وەک ھێڵێکی ئاسمانیی ٥-ئەستێرە ھەڵسەنگێنراوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Singapore Airlines |ناونیشان=https://skytraxratings.com/airlines/singapore-airlines-rating#:~:text=Singapore%20Airlines%20is%20Certified%20as%20a%205%2DStar%20Airline%20for,cabin%20staff%20and%20ground%20staff.s |بڵاوکەرەوە=Skytrax|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> و بۆ چەندین ساڵی لەسەریەک لە لیستی ١٠ باشترین ھێڵە ئاسمانییەکانی جیھاندا بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Skytrax World Airline Awards |ناونیشان=http://www.worldairlineawards.com/ |بڵاوکەرەوە=Skytrax|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> نازناوی باشترین ھێڵی ئاسمانیی جیھانی لەلایەن سکایتراکسەوە لە ساڵی ٢٠٢٣ بەدەستھێنا. ئەم نازناوەی بۆ ١٢ جار بردووەتەوە. ناوەندەکەی، {{بنز|فڕۆکەخانەی چانگی|en|Changi Airport|lt=فڕۆکەخانەی چانگی}} ھەروەھا لە ساڵی ٢٠١٣ تا ٢٠٢٠ وەک باشترین فڕۆکەخانەی جیھان پۆلێن کرابوو پێش ئەوەی جێگەکەی بگیرێتەوە لەلایەن {{بنز|فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی حەمەد|en|Hamad International Airport|lt=فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی حەمەد}}ەوە لە [[دەوحە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.news.com.au/travel/travel-advice/airports/singapore-is-no-longer-the-worlds-best-airport/news-story/539ff30162fc7d6d74fd6ad559457bdb |سەردێڕ=Singapore is no longer the world's best airport |ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[news.com.au]] |دوایین=McMah |یەکەم=Lauren |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210810225156/https://www.news.com.au/travel/travel-advice/airports/singapore-is-no-longer-the-worlds-best-airport/news-story/539ff30162fc7d6d74fd6ad559457bdb |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣دا نازناوەکەی بەدەستھێنایەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The World's Top 10 Airports of 2023 |ناونیشان=https://www.worldairportawards.com/the-worlds-top-10-airports-of-2023/ |وێبگە=SKYTRAX}}</ref> پێش ئەوەی جارێکی تر لە ساڵی ٢٠٢٤دا جێگەی بگیرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The World's Best Airports|ناونیشان=https://www.worldairportawards.com/airport-of-the-year-winners/|وێبگە=SKYTRAX}}</ref> ==== دەریایی ==== [[File:Singapore Port viewed from The Pinnacle@Duxton 08.jpg|thumb|بەندەری سینگاپوور لە بینای ذە پینەکڵەوە دەبینرێت (٢٠١٥)]] {{بنز|بەندەری سینگاپوور|en|Port of Singapore|lt=بەندەری سینگاپوور}}، کە لەلایەن کارپێکەرانی بەندەری {{بنز|پی ئێس ئەی ئینتەرناشناڵ|en|PSA International|lt=پی ئێس ئەی ئینتەرناشناڵ (PSA International)}} و {{بنز|بەندەری جورۆنگ|en|Jurong Port|lt=بەندەری جورۆنگ}}ەوە بەڕێوەدەبرێت، لە ساڵی ٢٠١٩دا دووەم قەرەباڵغترین بەندەری جیھان بوو لە ڕووی کێشی ئەو کەشتییانەی مامەڵەی لەگەڵ کرابوو، کە گەیشتە ٢٫٨٥ ملیار {{بنز|تۆنی تێکڕا|en|gross ton|lt=تۆنی تێکڕا}} (GT)، و لە ڕووی ھاتوچۆی کاڵای [[کۆنتەینەر]]کراویشەوە گەیشتە ٣٧٫٢ ملیۆن {{بنز|یەکەی ھاوتای بیست پێ|en|twenty-foot equivalent unit|lt=یەکەی ھاوتای بیست پێ}} (TEU).<ref name="MPA">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mpa.gov.sg/web/portal/home/media-centre/news-releases/detail/38b82bb6-2f92-418c-a98d-c4c9e56f9232 |سەردێڕ=Singapore's 2019 Maritime Performance|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220103154554/https://www.mpa.gov.sg/web/portal/home/media-centre/news-releases/detail/38b82bb6-2f92-418c-a98d-c4c9e56f9232|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا دووەم قەرەباڵغترین بەندەری جیھانە لە ڕووی کێشی بارەوە، لە دوای شەنگەھایەوە دێت، بە مامەڵەکردن لەگەڵ ٦٢٦ ملیۆن تۆن باردا. سەرەڕای ئەوەش، بەندەرەکە قەرەباڵغترین بەندەری جیھانە بۆ ھاتوچۆی {{بنز|گواستنەوەی کاڵا لە کەشتییەکەوە بۆ کەشتییەکی تر|en|transshipment|lt=ترانزێتی دەریایی}} و گەورەترین ناوەندی سووتەمەنیپێدانی کەشتییە لە جیھاندا.<ref name="BTP">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.businesstimes.com.sg/government-economy/singapore-port-container-throughput-hits-record-high-in-2019-mpa |سەردێڕ=Singapore port container throughput hits record high in 2019: MPA |یەکەم=Sharanya |دوایین=Pillai |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=The Business Times}}</ref> === کەرتە پیشەسازییەکان === سینگاپوور سێیەم گەورەترین سەنتەری [[بازاڕی ئاڵوگۆڕی دراوی بیانی|ئاڵوگۆڕی دراوی بیانی]]یە لە جیھاندا، شەشەم گەورەترین [[ناوەندی دارایی]]یە،<ref name="GFCI">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=The Global Financial Centres Index 28 |ناونیشان=https://www.longfinance.net/media/documents/GFCI_28_Full_Report_2020.09.25_v1.1.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Long Finance}}</ref> دووەم گەورەترین بازاڕی قومارکردنی گازینۆکانە،<ref name="edmontonjournal.com">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/2011-08-10/singapore-miracle-dimming-as-income-gap-widens-squeeze-by-rich.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110816092048/http://www.bloomberg.com/news/2011-08-10/singapore-miracle-dimming-as-income-gap-widens-squeeze-by-rich.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١١|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠١١|ئیش=Bloomberg |شوێن=New York |دوایین=Adam |یەکەم=Shamim |سەردێڕ=Singapore Miracle Dimming as Income Gap Widens Squeeze by Rich}}</ref> سێیەم گەورەترین سەنتەری پاڵاوتنی نەوت و بازرگانیپێکردنیەتی، گەورەترین بەرھەمھێنەری سەکۆی ھەڵکەندنی نەوت و ناوەندێکی سەرەکییە بۆ خزمەتگوزارییەکانی چاککردنەوەی کەشتی،<ref>[http://www.edb.gov.sg/edb/sg/en_uk/index/industry_sectors/energy/facts_and_figures.html Facts and Figures – Singapore Economic Development Board]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120720070516/http://www.edb.gov.sg/edb/sg/en_uk/index/industry_sectors/energy/facts_and_figures.html|date=20 July 2012}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.ft.com/content/8b9d7d1e-c837-11da-a377-0000779e2340 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/cms/s/0/8b9d7d1e-c837-11da-a377-0000779e2340.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ئیش=Financial Times |شوێن=London |ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٠٦|دوایین=Burton |یەکەم=John |سەردێڕ=Singapore economy grows 9.1% in first quarter}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.edb.gov.sg/edb/sg/en_uk/index/industry_sectors/marine___offshore/facts_and_figures.html |سەردێڕ=Facts and Figures |بڵاوکەرەوە=Singapore Economic Development Board |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120418084237/http://www.edb.gov.sg/edb/sg/en_uk/index/industry_sectors/marine___offshore/facts_and_figures.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> و گەورەترین ناوەندی لۆجستییە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|newspaper=The Straits Times |ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|شوێن=Singapore |نووسەر=Yang Huiwen |سەردێڕ=Singapore ranked No. 1 logistics hub by World Bank |پەڕە=٦٩}}</ref> ئابوورییەکەی ھەمەجۆرە، و گەورەترین بەشداربووانی بریتین لە خزمەتگوزارییە دارایییەکان، بەرھەمھێنان (کارگەکان)، و پاڵاوتنی نەوت. ھەناردە سەرەکییەکانی بریتین لە نەوتی پاڵێوراو، سووڕە یەکخراوەکان، و کۆمپیوتەرەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/economy/ess/essa11.pdf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080624200246/http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/economy/ess/essa11.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Gross Domestic Product by Industry|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠١٠|ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Singapore Statistics}}</ref> کە لە ساڵی ٢٠١٠دا ٢٧٪ی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی وڵاتەکەیان پێکدەھێنا. کەرتە گرنگەکانی تر بریتین لە ئەلیکترۆنیات، ماددە کیمیایییەکان، ئەندازیاریی میکانیکی، و زانستە بایۆمەدیکەڵەکان. سینگاپوور لە ساڵی ٢٠٢٥دا پلەی پێنجەمی بەدەستھێنا لە [[پێوەری داھێنانی جیھانی]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025 |ناونیشان=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/singapore |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=WIPO}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Dutta |یەکەم١=Soumitra |ناونیشان=https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2025/en/index.html |سەردێڕ=Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads |دوایین٢=Lanvin |یەکەم٢=Bruno |بڵاوکەرەوە=[[World Intellectual Property Organization]] |ساڵ=٢٠٢٥|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٨٠٥-٣٧٩٧-٠|پەڕە=١٩|زمان=en |doi=10.34667/tind.58864 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، زیاتر لە ٦٠ کۆمپانیای نیمچەگەیەنەر لە سینگاپوور ھەبوون، کە پێکەوە ١١٪ی پشکی بازاڕی جیھانییان پێکدەھێنا. پیشەسازیی نیمچەگەیەنەر بە تەنیا نزیکەی ٧٪ بەشداری لە تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی سینگاپوور دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Heng upbeat about semiconductor industry's prospects |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/business/companies-markets/heng-upbeat-about-semiconductor-industrys-prospects |ئیش=Straits Times |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩}}</ref> گەورەترین کۆمپانیاکانی سینگاپوور لە کەرتەکانی {{بنز|پەیوەندییەکان لە سینگاپوور|en|Telecommunications in Singapore|lt=پەیوەندییەکان}}، {{بنز|ئابووریی سینگاپوور#بانکداری|en|Economy of Singapore#Banking|lt=بانکداری}}، {{بنز|گواستنەوە لە سینگاپوور|en|Transport in Singapore|lt=گواستنەوە}}، و بەرھەمھێنان کار دەکەن، کە زۆربەیان وەک {{بنز|کۆمپانیای یاسایی|en|statutory corporation|lt=کۆمپانیای یاسایی}} سەر بە دەوڵەت دەستیان پێکرد و لەو کاتەوە بە شێوەیەکی گشتی لە {{بنز|بۆرسەی سینگاپوور|en|Singapore Exchange|lt=بۆرسەی سینگاپوور}}دا خراونەتە بازاڕەوە. ئەو جۆرە کۆمپانیایانە بریتین لە {{بنز|پەیوەندییەکانی سینگاپوور|en|Singapore Telecommunications|lt=پەیوەندییەکانی سینگاپوور}} (Singtel)، {{بنز|ئەندازیاریی تەکنۆلۆژیاکانی سینگاپوور|en|Singapore Technologies Engineering|lt=ئەندازیاریی تەکنۆلۆژیاکانی سینگاپوور}}، {{بنز|کۆمپانیای کێپڵ|en|Keppel Corporation|lt=کۆمپانیای کێپڵ}}، {{بنز|بانکی ئۆڤەرسی-چاینیز|en|Oversea-Chinese Banking Corporation|lt=بانکی ئۆڤەرسی-چاینیز}} (OCBC)، {{بنز|بانکی گەشەپێدانی سینگاپوور|en|Development Bank of Singapore|lt=بانکی گەشەپێدانی سینگاپوور}} (DBS)، و {{بنز|یونایتد ئۆڤەرسیز بانکی|en|United Overseas Bank|lt=یونایتد ئۆڤەرسیز بانکی}} (UOB). لە ساڵی ٢٠١١، دوای [[قەیرانی ئابووریی ٢٠٠٨|قەیرانە دارایییەکەی ساڵی ٢٠٠٨]]، بانکەکانی OCBC، DBS و UOB لەلایەن گۆڤاری ''[[بلومبێرگ بزنسویک]]''ەوە بە ڕیزبەندی یەکەم، پێنجەم، و شەشەم بەھێزترین بانکی جیھان دانران.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-05-09/ocbc-world-s-strongest-bank-in-singapore-with-canadians-dominating-ranking|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151016034143/http://www.bloomberg.com/news/articles/2011-05-09/ocbc-world-s-strongest-bank-in-singapore-with-canadians-dominating-ranking|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Singapore's OCBC Strongest Bank as Canadians Dominate |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١١|ئیش=Bloomberg Business |شوێن=New York}}</ref> بارەگای سەرەکیی سێ کۆمپانیای لیستی ''{{بنز|فۆڕچوون گڵۆباڵ ٥٠٠|en|Fortune Global 500|lt=فۆڕچوون گڵۆباڵ ٥٠٠}}''ی تێدایە، کە زۆرترینە لە ناوچەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Global 500 |ناونیشان=https://fortune.com/global500/2020/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Fortune (magazine)|Fortune]]}}</ref> بەناوبانگترین کۆمپانیا جیھانییەکانی نەتەوەکە بریتین لە [[ھێڵی ئاسمانیی سینگاپوور]]، {{بنز|فڕۆکەخانەی چانگی|en|Changi Airport|lt=فڕۆکەخانەی چانگی}}، و {{بنز|بەندەری سینگاپوور|en|Port of Singapore|lt=بەندەری سینگاپوور}}، کە ھەموویان لە ڕیزی ئەو کۆمپانیایانەدان کە زۆرترین خەڵاتیان وەرگرتووە لە بوارەکانی خۆیاندا. ھێڵی ئاسمانیی سینگاپوور وەک پەسەندترین کۆمپانیای ئاسیا، و ١٩یەمین پەسەندترین کۆمپانیا لە جیھاندا بۆ ساڵی ٢٠١٥ لە ڕاپرسییە ساڵانەکەی پیشەسازیی گۆڤاری ''[[فۆڕچوون (گۆڤار)|فۆڕچوون]]''دا بۆ "٥٠ پەسەندترین کۆمپانیای جیھان" ھەڵبژێردرا. لەو خەڵاتانەی تری کە وەریگرتووە خەڵاتی باشترین ھێڵی ئاسمانیی نێونەتەوەییی گۆڤاری ''{{بنز|تراڤڵ + لێژەر|en|Travel + Leisure|lt=تراڤڵ + لێژەر}}''ی ئەمریکییە، کە بۆ ماوەی ٢٠ ساڵی لەسەریەک بردوویەتییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://business.asiaone.com/news/sia-tops-asian-list-among-50-most-admired-global-firms |سەردێڕ=SIA tops Asian list among 50 most admired global firms |ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠١٥|ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=http://archive.wikiwix.com/cache/20150922111020/http://business.asiaone.com/news/sia-tops-asian-list-among-50-most-admired-global-firms|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://fortune.com/2015/07/07/worlds-best-airlines/ |سەردێڕ=The world's best airlines |ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠١٥|ئیش=Fortune |شوێن=New York}}</ref> فڕۆکەخانەی چانگی زیاتر لە ١٠٠ ھێڵی ئاسمانی بە زیاتر لە ٣٠٠ شارەوە دەبەستێتەوە. ئەم ناوەندە ئاسمانییە نێونەتەوەیییە ستراتیژییە تاوەکوو ساڵی ٢٠١٥ زیاتر لە ٤٨٠ خەڵاتی باشترین فڕۆکەخانەی جیھانی ھەیە، و بەو فڕۆکەخانەیە دەناسرێت کە زۆرترین خەڵاتی لە جیھاندا وەرگرتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.businesstimes.com.sg/opinion/lee-kuan-yew-dies/lee-kuan-yew-truly-the-father-of-changi-airport |سەردێڕ=Lee Kuan Yew, truly the father of Changi airport |ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ئیش=The Business Times |شوێن=Singapore}}</ref> زیاتر لە دە {{بنز|ڕێکەوتننامەی بازرگانیی ئازاد|en|free-trade agreement|lt=ڕێکەوتننامەی بازرگانیی ئازاد}} لەگەڵ وڵاتان و ناوچەکانی تردا واژوو کراون.<ref name="govt.nz" /> سینگاپوور دووەم گەورەترین وەبەرھێنەری بیانییە لە ھیندستاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporebusinessnews/view/1104667/1/.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120420151228/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporebusinessnews/view/1104667/1/.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=S'pore is India's second-largest foreign investor |بڵاوکەرەوە=Channel NewsAsia |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|نووسەر=Ramesh, S.}}</ref> ١٤ەمین گەورەترین ھەناردەکار و ١٥ەمین گەورەترین ھاوردەکاری جیھانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://exportbritain.org.uk/market-snapshots/singapore.html |سەردێڕ=Singapore |وێبگە=Export Britain|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170820040124/http://exportbritain.org.uk/market-snapshots/singapore.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=usurped}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Perspectives on the Security of Singapore: The First 50 Years |ژپنک=٩٧٨-٩٨١-٤٦٨٩-٣٣-٥|پەڕە=١٢٨|دوایین١=Desker |یەکەم١=Barry |دوایین٢=Ang |یەکەم٢=Cheng Guan |ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=World Scientific}}</ref> ==== گەشتیاری ==== [[File:Singapore Merlion.jpg|thumb|{{بنز|مێرلیۆن|en|Merlion|lt=مێرلیۆن}}، بووکەڵەی (ماسکۆت) فەرمیی سینگاپوور]] گەشتیاری پیشەسازییەکی سەرەکییە و بەشداربوویەکی گرنگە لە {{بنز|ئابووریی سینگاپوور|en|Economy of Singapore|lt=ئابووریی سینگاپوور}}، کە لە ساڵی ٢٠٢٣دا سەرنجی ١٣٫٦ ملیۆن گەشتیاری نێونەتەوەیی ڕاکێشاوە، کە دەکاتە زیاتر لە دوو ھێندەی کۆی دانیشتووانی سینگاپوور.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2024/02/01/singapore-tourist-arrivals-double-in-2023-thanks-to-china-indonesia-malaysia.html |سەردێڕ=Singapore tourist arrivals double in 2023 amid global travel recovery |نووسەر=Lim Hui Jie |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=CNBC.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> گەشتیاری بە تێکڕا بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ بەشداربووە بە نزیکەی ٣٪ لە تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی سینگاپوور لە ١٠ ساڵی پێش ساڵی ٢٠٢٣دا، بەدەر لە ساڵانی {{بنز|پەتای کۆڤید-١٩|en|COVID-19 pandemic|lt=پەتای کۆڤید-١٩}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.stb.gov.sg/content/stb/en/about-stb/overview.html |سەردێڕ=Overview |ساڵ=٢٠٢٤|وێبگە=Singapore Tourism Board |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> بە گشتی، ئەم کەرتە لە ساڵی ٢٠١٦دا نزیکەی ٨٫٦٪ی ھەلی کاری لە سینگاپوور ڕەخساندووە.<ref name=WTTCreport2017>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=World Travel and Tourism Council 2017 Singapore report |ناونیشان=https://www.wttc.org/-/media/files/reports/benchmark-reports/country-reports-2017/singapore.pdf |بڵاوکەرەوە=[[World Travel and Tourism Council]]|ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20191023135628/https://www.wttc.org/-/media/files/reports/benchmark-reports/country-reports-2017/singapore.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شوێنەوارە ناسراوەکان بریتین لە {{بنز|مێرلیۆن|en|Merlion|lt=مێرلیۆن}}،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Merlion {{!}} Infopedia|ناونیشان=https://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_938_2004-12-27.html|وێبگە=eresources.nlb.gov.sg|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> {{بنز|ئێسپلێناد|en|Esplanade – Theatres on the Bay|lt=ئێسپلێناد}}،<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Singapore's most iconic landmarks |ناونیشان=https://www.visitsingapore.com/editorials/singapore-most-iconic-landmarks/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=visitsingapore.com}}</ref> {{بنز|مارینا بەی ساندس|en|Marina Bay Sands|lt=مارینا بەی ساندس}}،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Marina Bay Sands |ناونیشان=https://www.visitsingapore.com/see-do-singapore/recreation-leisure/resorts/marina-bay-sands/ |وێبگە=visitsingapore.com|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> {{بنز|باخچەکانی کەنار کەنداو|en|Gardens by the Bay|lt=باخچەکانی کەنار کەنداو}}،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gardens by the Bay |ناونیشان=https://www.visitsingapore.com/see-do-singapore/architecture/modern/gardens-by-the-bay/ |وێبگە=visitsingapore.com|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> {{بنز|فڕۆکەخانەی جوێڵ چانگی|en|Jewel Changi Airport|lt=فڕۆکەخانەی جوێڵ چانگی}}،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Jewel Changi Airport |ناونیشان=https://www.visitsingapore.com/travel-guide-tips/travelling-to-singapore/changi-airport-singapore/jewel-changi-airport/ |وێبگە=visitsingapore.com|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> {{بنز|چایمز|en|CHIJMES|lt=چایمز}}،<ref name=":2" /> {{بنز|پێشانگای نیشتمانیی سینگاپوور|en|National Gallery Singapore|lt=پێشانگای نیشتمانیی سینگاپوور}}،<ref name=":2" /> {{بنز|سینگاپوور فلایەر|en|Singapore Flyer|lt=سینگاپوور فلایەر}}،<ref name=":2" /> پشتێنەی بازاڕکردنی {{بنز|ڕێگای ئۆڕچارد|en|Orchard Road|lt=ڕێگای ئۆڕچارد}}،<ref name="Orchard" /> دوورگەی ھاڤینگەھی {{بنز|سێنتۆسا|en|Sentosa|lt=سێنتۆسا}}،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Overview |ناونیشان=https://www.sentosa.gov.sg/who-we-are/overview/ |وێبگە=sentosa.gov.sg|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> و {{بنز|باخچە ڕووەکییەکانی سینگاپوور|en|Singapore Botanic Gardens|lt=باخچە ڕووەکییەکانی سینگاپوور}}، کە یەکەمین {{بنز|شوێنەواری میراتی جیھانیی یوونێسکۆ|en|UNESCO World Heritage Site|lt=شوێنەواری میراتی جیھانیی یوونێسکۆ}}یە لە سینگاپوور،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.straitstimes.com/singapore/singapore-botanic-gardens-clinches-prestigious-unesco-world-heritage-site-status |newspaper=The Straits Times |شوێن=Singapore |سەردێڕ=Singapore Botanic Gardens clinches prestigious Unesco World Heritage site status |ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> کە ھەموویان لە باشوور و ڕۆژھەڵاتی سینگاپوور ھەڵکەوتوون. [[File:010253 00001 Singapore, Victoria Theatre.jpg|thumb|left|{{بنز|شانۆی ڤیکتۆریا|en|Victoria Theatre and Concert Hall|lt=شانۆی ڤیکتۆریا}}|235x235px]] {{بنز|دەستەی گەشتیاریی سینگاپوور|en|Singapore Tourism Board|lt=دەستەی گەشتیاریی سینگاپوور}} (STB) {{بنز|دەستەیەکی یاسایی|en|statutory boards of the Singapore Government|lt=دەستەیەکی یاسایییە}} لەژێر چاودێریی {{بنز|وەزارەتی بازرگانی و پیشەسازی (سینگاپوور)|en|Ministry of Trade and Industry (Singapore)|lt=وەزارەتی بازرگانی و پیشەسازی}} کە ئەرکی بەرەوپێشبردنی پیشەسازیی گەشتیاریی وڵاتەکەی پێسپێردراوە. لە ئابی ٢٠١٧دا، دەستەی گەشتیاریی سینگاپوور (STB) و دەستەی گەشەپێدانی ئابووری (EDB) براندێکی یەکگرتوویان ئاشکرا کرد، بە ناوی سینگاپوور – {{بنز|خولیای مسۆگەرکراو|en|Passion Made Possible|lt=خولیای مسۆگەرکراو}} (Passion Made Possible)، بۆ بەبازاڕکردنی سینگاپوور لەسەر ئاستی نێونەتەوەیی بۆ مەبەستی گەشتیاری و بازرگانی.<ref>{{cite press release |url=https://www.stb.gov.sg/news-and-publications/lists/newsroom/dispform.aspx?ID=713 |title=Singapore Tourism Board and Singapore Economic Development Board launch Passion Made Possible Brand for Singapore |date=24 August 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20181214201902/https://www.stb.gov.sg/news-and-publications/lists/newsroom/dispform.aspx?ID=713 |archive-date=14 December 2018|url-status=dead}}</ref> ناوچەی {{بنز|ڕێگای ئۆڕچارد|en|Orchard Road|lt=ڕێگای ئۆڕچارد}}، کە سەنتەری بازاڕکردنی فرەنھۆمی و ھوتێلەکانی تێدایە، دەتوانرێت وەک سەنتەری بازاڕکردن و گەشتیاری لە سینگاپوور ھەژمار بکرێت.<ref name="Orchard">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.visitsingapore.com/see-do-singapore/places-to-see/orchard/ |سەردێڕ=Orchard Road: A shopping paradise |بڵاوکەرەوە=Singapore Tourism Board|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٩}}</ref> شوێنە گەشتیارییە باوەکانی تر بریتین لە {{بنز|باخچەی ئاژەڵانی سینگاپوور|en|Singapore Zoo|lt=باخچەی ئاژەڵانی سینگاپوور}}، {{بنز|سەرسووڕھێنەرەکانی ڕووبار|en|River Wonders|lt=سەرسووڕھێنەرەکانی ڕووبار}}، {{بنز|بەھەشتی باڵندەکان|en|Bird Paradise|lt=بەھەشتی باڵندەکان}} و {{بنز|سەفاریی شەوانە (سینگاپوور)|en|Night Safari, Singapore|lt=سەفاریی شەوانە}} (کە لە باکووری سینگاپوور ھەڵکەوتوون). باخچەی ئاژەڵانی سینگاپوور چەمکی باخچەی ئاژەڵانی کراوەی پەسەند کردووە کە تێیدا ئاژەڵەکان لە ناوچە داپۆشراوەکاندا ڕادەگیرێن، و لەبری قەفەسکردنی ئاژەڵەکان، لە ڕێگەی خەندەقی شاراوەی وشک یان تەڕەوە لە سەردانیکەران جیاکراونەتەوە، و سەرسووڕھێنەرەکانی ڕووبار خاوەنی ٣٠٠ جۆری ئاژەڵە، لەوانەش چەندین جۆری مەترسیدار لەناوچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=1e449a74-8640-4a47-8c99-c8ca1981df40 |سەردێڕ=Singapore Zoo |بڵاوکەرەوە=National Library Board|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوت= ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٤|نووسەر= Cheryl Sim}}</ref> سینگاپوور خۆی وەک ناوەندێکی {{بنز|گەشتیاریی پزیشکی|en|medical tourism|lt=گەشتیاریی پزیشکی}} بەرەوپێش دەبات، کە ساڵانە نزیکەی ٢٠٠٬٠٠٠ بیانی بۆ وەرگرتنی چاودێریی پزیشکی ڕووی تێدەکەن. خزمەتگوزارییە پزیشکییەکانی سینگاپوور ئامانجیان ئەوەیە ساڵانە خزمەت بە لایەنی کەم یەک ملیۆن نەخۆشی بیانی بکەن و ٣ ملیار دۆلاری ئەمریکی داھات بەرھەم بھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Dogra |یەکەم=Sapna|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20051026013526/http://www.expresshealthcaremgmt.com/20050731/medicaltourism01.shtml|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥|ناونیشان=http://www.expresshealthcaremgmt.com/20050731/medicaltourism01.shtml |ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠٠٥|شوێن=Mumbai |سەردێڕ=Medical tourism boom takes Singapore by storm |ڕەوشی ناونیشان=usurped |newspaper=Express Healthcare Management}}</ref> [[File:Hotel Raffles, Singapur, 2023-08-16, DD 153-155 HDR.jpg|thumb|240x240px|{{بنز|ھوتێلی ڕافڵز|en|Raffles Hotel|lt=ھوتێلی ڕافڵز}} ]] لە ساڵی ٢٠٢٥دا، سینگاپوور ژمارەیەکی پێوانەیی تۆمارکرد کە نزیکەی ٢٤٥ ملیۆن کەس سنوورەکانیان بەزاند. لە ھەمان ساڵدا، سینگاپوور زیاتر لە ٤٥٬٠٠٠ بیانی گەڕاندەوە – کە بە ڕێژەی ٣٨٪ زیاتر بوو لە ساڵی ٢٠٢٤.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=45,700 foreigners denied entry into Singapore as border traffic hits record 245m in 2025 |ناونیشان=https://www.channelnewsasia.com/watch/45700-foreigners-denied-entry-singapore-border-traffic-hits-record-245m-in-2025-5947431 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=CNA |زمان=en}}</ref> ھوتێلە لوکسەکان لە سینگاپوور بریتین لە {{بنز|ھوتێلی ڕافڵز|en|Raffles Hotel|lt=ھوتێلی ڕافڵز}}، {{بنز|مارینا بەی ساندس|en|Marina Bay Sands|lt=مارینا بەی ساندس}}، {{بنز|گراند حەیات سینگاپوور|en|Grand Hyatt Singapore|lt=گراند حەیات سینگاپوور}}، {{بنز|کاپێلا سینگاپوور|en|Capella Singapore|lt=کاپێلا سینگاپوور}}، {{بنز|کۆنراد سینگاپووری مارینا بەی|en|Conrad Singapore Marina Bay|lt=کۆنراد سینگاپوور}}، {{بنز|ھیڵتۆن سینگاپوور ئۆڕچارد|en|Hilton Singapore Orchard|lt=ھیڵتۆن سینگاپوور ئۆڕچارد}}، {{بنز|ھوتێل شانگری-لا، سینگاپوور|en|Shangri-La Hotel, Singapore|lt=شانگری-لا سینگاپوور}} و {{بنز|ڕیتز-کارڵتۆن میلێنیا سینگاپوور|en|The Ritz-Carlton Millenia Singapore|lt=ڕیتز-کارڵتۆن میلێنیا سینگاپوور}}. {{clear}} == دیمۆگرافیا == [[File:KITLV - 103763 - Chinese and Malaysian women at Singapore - circa 1890.tif|upright|thumb|ژنانی چینی ({{بنز|گەلانی ڕۆژھەڵاتی ئاسیا|en|East Asian people|lt=ڕۆژھەڵاتی ئاسیا}})، مالایی ({{بنز|گەلانی ڕەسەنی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا|en|Indigenous peoples of Southeast Asia|lt=باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا}})، و ھیندی ({{بنز|گرووپە نەتەوەیییەکانی باشووری ئاسیا|en|South Asian ethnic groups|lt=باشووری ئاسیا}}) لە سینگاپوور، {{Circa|١٨٩٠}}. بۆ بەرەوپێشبردنی ھاوئاھەنگیی نەژادی لە نێوان ھەر سێ نەژادەکەدا، ساڵانە لە ٢١ی تەممووزدا یادێکی ناوازەی {{بنز|ڕۆژی ھاوئاھەنگیی نەژادی|en|Racial Harmony Day|lt=ڕۆژی ھاوئاھەنگیی نەژادی}} دەکرێتەوە.]] تا ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٢٥، کۆی دانیشتووانی سینگاپوور ٦٬١١٠٬٢٠٠ کەس بووە، کە لێیان ٣٬٦٦٠٬٢٠٠ (٥٩٫٩٪) {{بنز|یاسای ڕەگەزنامەی سینگاپووری|en|Singaporean nationality law|lt=ھاووڵاتی}} بوون و ٢٬٤٥٠٬٠٠٠ (٤٠٫١٪)ەکەی تر یان {{بنز|نیشتەجێبوونی ھەمیشەیی لە سینگاپوور|en|Permanent residency in Singapore|lt=نیشتەجێی ھەمیشەیی}} (٥٤٣٬٨٠٠، ٨٫٩٪) یان {{بنز|قوتابیی نێونەتەوەیی|en|international student|lt=قوتابیی نێونەتەوەیی}}، {{بنز|کرێکاری بیانی|en|foreign worker|lt=کرێکاری بیانی}}، یان {{بنز|پاشکۆ (خێزان)|en|dependant|lt=پاشکۆ}} بوون (١٬٩٠٦٬٧٠٠، ٣١٫٢٪).<ref name="Population in Brief 2025"/> ئەوە گەورەترین و پڕدانیشتووانترین {{بنز|شار-دەوڵەت|en|city-state|lt=شار-دەوڵەتە}} لە جیھاندا.<ref name="City-state"/><ref name="Population in Brief 2025"/> سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٠ ڕایگەیاند کە نزیکەی ٧٤٫٣٪ی نیشتەجێبووان بە ڕەچەڵەک چینی بوون، ١٣٫٥٪ بە ڕەچەڵەک مالایی بوون، ٩٫٠٪ بە ڕەچەڵەک ھیندی بوون، و ٣٫٢٪ لە ڕەچەڵەکی تر بوون (وەک {{بنز|ئۆراسیایییەکان لە سینگاپوور|en|Eurasians in Singapore|lt=ئۆراسیایی}})؛ ئەم ڕێژەیە نزیکەی ھەمان ڕێژەی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠ بوو، بە زیادبوونێکی کەم لە نێوان چینی و مالایییەکان (بە ڕێککەوت ٠٫٢٪ و ٠٫١٪) و کەمبوونەوەیەکی کەم لە ھیندی و ئەوانی تر (٠٫٢٪ و ٠٫١٪).<ref>[https://www.parliament.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/cop2020sr1.pdf Singapore Department of Statistics | Census of Population 2020 Statistical Release 1 – Demographic Characteristics, Education, Language and Religion], '''p. 20'''.</ref><ref name=2010census>{{cite report |url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010acr.pdf |title=Census of Population 2010 Advance Census Release |pages=13–16 |isbn=978-981-08-6819-2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120327064912/http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010acr.pdf |archive-date=27 March 2012 |url-status=dead |publisher=Singapore Department of Statistics |year=2010 |access-date=2 July 2011 |archivedate=٢٧ی ئازاری ٢٠١٢ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120327064912/http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010acr.pdf }}</ref> پێش ساڵی ٢٠١٠، ھەر کەسێک دەیانتوانی تەنیا وەک ئەندامێکی یەک نەژاد تۆمار بکرێت، کە لە بنەڕەتدا نەژادی باوکیان بوو؛ بۆیە، کەسانی تێکەڵە-نەژاد بە تەنیا لەژێر نەژادی باوکیاندا لە سەرژمێرییە حکوومییەکاندا پۆلێن دەکران. لە ساڵی ٢٠١٠ بەدواوە، خەڵک دەتوانن بە بەکارھێنانی پۆلێنێکی فرە-نەژادی تۆمار بکرێن، کە تێیدا دەتوانن یەک نەژادی سەرەکی و یەک نەژادی لاوەکی ھەڵبژێرن، بەڵام نابێت لە دوو نەژاد زیاتر بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1030142/1/.html |سەردێڕ=Singaporeans of mixed race allowed to 'double barrel' race in IC |بڵاوکەرەوە=Channel NewsAsia |شوێن=Singapore |نووسەر=Hoe Yeen Nie |ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20100206100917/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1030142/1/.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> وەک وڵاتە پێشکەوتووەکانی تری ئاسیا، سینگاپوور لە دەیەی ١٩٨٠ەکانەوە دابەزینێکی خێرای لە {{بنز|تێکڕای ڕێژەی منداڵبوون|en|total fertility rate|lt=تێکڕای ڕێژەی منداڵبوون}} (TFR)ی خۆیدا بەخۆیەوە بینی.<ref name="imf.org">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Lessons from Singapore on Raising Fertility Rates – IMF F&D |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/fandd/issues/2020/03/lessons-from-singapore-on-raising-fertility-rates-tan |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=IMF}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٠ەوە، TFRی وڵاتەکە تا ڕادەیەکی زۆر لە ئاستی ١٫١ منداڵ بۆ ھەر ژنێک جێگیر بووە، کە یەکێکە لە نزمترینەکان لە جیھاندا و زۆر کەمترە لەو ٢٫١ەی کە پێویستە بۆ جێگرتنەوەی دانیشتووان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=World Bank Open Data |ناونیشان=https://data.worldbank.org/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=World Bank Open Data |وتەگێڕانەوە=Fertility rate, total (births per woman) – Singapore; ( 1 ) United Nations Population Division. World Population Prospects: 2022 Revision. ( 2 ) Census reports and other statistical publications from national statistical offices, ( 3 ) Eurostat: Demographic Statistics, ( 4 ) United Nations Statistical Division. Population and Vital Statistics Report ( various years ), ( 5 ) U.S. Census Bureau: International Database, and ( 6 ) Secretariat of the Pacific Community: Statistics and Demography Programme.}}</ref> لە ئەنجامدا، مامناوەندی تەمەنی نیشتەجێبووانی سینگاپوور لە بەرزترینەکانی جیھاندایە، کە لە ساڵی ٢٠٢٢دا ٤٢٫٨ ساڵ بووە بەراورد بە ٣٩٫٦ لە دە ساڵ پێشتر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Singapore: citizen population median age 1970–2022 |ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/1304574/singapore-citizen-population-median-age/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Statista}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠١ەوە، حکوومەت {{بنز|نەخشەدانانی دانیشتووان لە سینگاپوور|en|Population planning in Singapore|lt=زنجیرەیەک بەرنامەی ناساند}} بۆ زیادکردنی ڕێژەی منداڵبوون، لەوانە مۆڵەتی دایکایەتی بە مووچەوە، یارمەتیی چاودێریی منداڵان، کەمکردنەوەی باج و گەڕاندنەوەی پارە، دیاریی نەختینەیی یەکجارەکی، و بەخشین بۆ ئەو کۆمپانیایانەی کە ڕێکخستنی کارکردنی نەرم و گونجاو جێبەجێ دەکەن؛<ref name="imf.org"/> سەرەڕای ئەوەش، لەدایکبوونی زیندوو بەردەوام لە دابەزیندایە، و لە ساڵی ٢٠٢٢دا گەیشتە نزمترین ئاستی پێوانەیی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jacob |یەکەم=Charmaine |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Singapore's birth rate is at a record low — but 'throwing money' at the problem won't solve it |ناونیشان=https://www.cnbc.com/2023/09/18/singapores-birth-rate-is-falling-and-throwing-money-at-the-problem-wont-solve-it-.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=CNBC}}</ref> سیاسەتی کۆچبەریی سینگاپوور بە جۆرێک داڕێژراوە کە ئەم دابەزینە کەم بکاتەوە و دانیشتووانی لە تەمەنی کارکردندا بپارێزێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/257208/1/.html |سەردێڕ=Singapore's birth trend outlook remains dismal |بڵاوکەرەوە=Channel NewsAsia |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٠٧|یەکەم=Julia |دوایین=Ng|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120105180711/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/257208/1/.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=O'Callaghan |یەکەم١=John |سەردێڕ=Tiny Singapore risks economic gloom without big baby boom |ناونیشان=https://www.reuters.com/article/uk-singapore-babies/tiny-singapore-risks-economic-gloom-without-big-baby-boom-idUKLNE87U00H20120831 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢١|ئیش=Reuters |ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠١٢}}</ref><ref>Jessica Pan and Walter Theseira, [https://thedocs.worldbank.org/en/doc/080a4bc64cc8a9eb8a2a0e98d97a260a-0050062023/original/WDR-Immigration-in-Singapore-FORMATTED.pdf Immigration in Singapore] – Background paper to the World Development Report 2023: Migrants, Refugees, and Societies (April 2023)</ref> ٩١٪ی خێزانە نیشتەجێبووەکان (واتە ئەو خێزانانەی کە سەرۆکەکەیان ھاووڵاتییەکی سینگاپووری یان نیشتەجێبووی ھەمیشەیییە) خاوەنی ئەو ماڵانەن کە تێیدا دەژین، و تێکڕای قەبارەی خێزانێک ٣٫٤٣ کەسە (کە ئەو پاشکۆیانەش دەگرێتەوە کە نە ھاووڵاتین و نە نیشتەجێبووی ھەمیشەیی).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/households/households/latest-data|سەردێڕ=Statistics Singapore – Latest Data – Households & Housing|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250122211547/https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/households/households/latest-data|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=singstat2014h&h>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#20 |سەردێڕ=Statistics Singapore – Latest Data – Households & Housing |ساڵ=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Statistics Singapore|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#20|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەڵام، بەھۆی کەمیی زەوییەوە، ٧٨٫٧٪ی خێزانە نیشتەجێبووەکان لە {{بنز|نیشتەجێبوونی گشتی لە سینگاپوور|en|Public housing in Singapore|lt=شوقەی نیشتەجێبوونی گشتیی بەرز و پاڵپشتیکراو لەلایەن حکوومەتەوە}} دەژین کە لەلایەن {{بنز|دەستەی نیشتەجێکردن و گەشەپێدان|en|Housing and Development Board|lt=دەستەی نیشتەجێکردن و گەشەپێدان}} (HDB)ەوە دروست کراون. ھەروەھا، ٧٥٫٩٪ی خێزانە نیشتەجێبووەکان لەو مڵکانەدا دەژین کە یەکسانن، یان گەورەترن لە، شوقەیەکی چوار-ژووری (واتە سێ ژووری نووستن و یەک ژووری دانیشتن)ی HDB یان لە خانووبەرەی تایبەتدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Singapore Resident Households by dwellings |ناونیشان=https://www.singstat.gov.sg/modules/infographics/-/media/Files/visualising_data/infographics/Population/singapore-population13022019|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200215160407/https://www.singstat.gov.sg/modules/infographics/-/media/Files/visualising_data/infographics/Population/singapore-population13022019|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="hdb">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hdb.gov.sg/fi10/fi10320p.nsf/w/HDBWinsUNAward?OpenDocument|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111211145036/http://www.hdb.gov.sg/fi10/fi10320p.nsf/w/HDBWinsUNAward?OpenDocument|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=HDB InfoWEB: HDB Wins the 2010 UN-HABITAT Scroll of Honour Award |بڵاوکەرەوە=Hdb.gov.sg|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> مانەوەی {{بنز|کرێکاری ناوماڵ|en|domestic worker|lt=کرێکارانی ناوماڵی}} بیانی لەگەڵ خێزانەکاندا لە سینگاپوور تا ڕادەیەکی زۆر باوە، کە تا مانگی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ نزیکەی ٢٢٤٬٥٠٠ کرێکاری ناوماڵی بیانی لەوێ ھەبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/more-than-1-3-million/1297688.html |سەردێڕ=More than 1.3&nbsp;million foreigners working in Singapore: Tan Chuan-Jin |بڵاوکەرەوە=Channel NewsAsia |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140914232514/http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/more-than-1-3-million/1297688.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref> === زمانەکان === سینگاپوور چوار زمانی فەرمیی ھەیە: {{بنز|ئینگلیزیی سینگاپووری|en|Singaporean English|lt=ئینگلیزی}}، {{بنز|زمانی مالایی|en|Malay language|lt=مالایی}}، {{بنز|ماندارینی سینگاپووری|en|Singaporean Mandarin|lt=ماندارین}}، و {{بنز|زمانی تامیلی|en|Tamil language|lt=تامیلی}}.<ref name="statutes.agc.gov.sg">{{Singapore legislation|title=Republic of Singapore Independence Act|ed=1985}}, s7.</ref> {{bar box |title=ئەو زمانانەی کە زۆرترین بەکارھێنانیان ھەیە لە ماڵەوە<ref name="census2025"/> |titlebar=#ddd |left1=زمان |right1=لەسەدا |float=right |bars= {{bar percent|ئینگلیزی|blue|58.1}} {{bar percent|ماندارین|yellow|26.6}} {{bar percent|مالایی|red|7.0}} {{bar percent|{{بنز|شێوەزارەکانی زمانی چینی|en|varieties of Chinese|lt=زمانە سینیتییەکانی تر}}|purple|4.9}} {{bar percent|تامیلی|green|2.2}} {{bar percent|ئەوانی تر|grey|1.3}} }} ئینگلیزی {{بنز|زمانی ھاوبەش|en|lingua franca|lt=زمانی ھاوبەشە (لینگووا فرانکا)}}<ref name="Gupta 244–263">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www.leeds.ac.uk/english/staff/afg/pragp3.doc |سەردێڕ=Epistemic modalities and the discourse particles of Singapore |یەکەم=A.F. |دوایین=Gupta |editor=Fischer, K. |format=DOC |journal=Approaches to Discourse Particles |بڵاوکەرەوە=Elsevier |شوێن=Amsterdam |پەڕەکان=٢٤٤–٢٦٣|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110205010214/http://www.leeds.ac.uk/english/staff/afg/pragp3.doc|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="Dixon, L. Quentin 2005 p. 625-635" /><ref name=autogenerated1>{{cite press release |url=http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2000/sp31032000a.htm |date=31 March 2000 |title=Global Literacy: The advantage of speaking good English |publisher=Ministry of Education |access-date=27 January 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306034004/http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2000/sp31032000a.htm|archive-date=6 March 2012|url-status=dead}}</ref><ref name=TanShermanp340-341>Tan, Sherman, p. 340–341. "The four recognised official languages are English, Mandarin, Tamil, and Malay, but in practice, English is Singapore's default lingua franca."</ref> و زمانی سەرەکییە کە لە بازرگانی، حکوومەت، یاسا و پەروەردەدا بەکاردەھێنرێت.<ref name="Britishcouncil">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.britishcouncil.org/eumd-partnership-webzine-october-2010-country-focus.htm#singapore|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110402172957/http://www.britishcouncil.org/eumd-partnership-webzine-october-2010-country-focus.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠١١|سەردێڕ=Education UK Partnership&nbsp;– Country focus |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[British Council]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2010/04/19/speech-by-mr-s-iswaran-at-the-apec-relc-int-seminar-opening-ceremony.php|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110519070557/http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2010/04/19/speech-by-mr-s-iswaran-at-the-apec-relc-int-seminar-opening-ceremony.php|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئایاری ٢٠١١|سەردێڕ=Speech by Mr S. Iswaran, Senior Minister of State, Ministry of Trade and Industry and Ministry of Education |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Ministry of Education}}</ref> {{بنز|دەستووری سینگاپوور|en|Constitution of Singapore|lt=دەستووری سینگاپوور}} و ھەموو یاساکانی حکوومەت بە ئینگلیزی نووسراون، و ئەگەر زمانێکی تر جگە لە ئینگلیزی لە {{بنز|سیستەمی دادوەریی سینگاپوور|en|Judicial system of Singapore|lt=دادگاکانی سینگاپووردا}} بەکاربھێنرێت، پێویست بە {{بنز|وەرگێڕی زارەکی|en|Language interpretation|lt=وەرگێڕی زارەکی}} دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=What do I do if I can't speak English? |ناونیشان=http://app.subcourts.gov.sg/criminal/page.aspx?pageid=64541#faq13-9|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Singapore Subordinate Courts|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100709074333/http://app.subcourts.gov.sg/criminal/page.aspx?pageid=64541|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠١٠}}</ref><ref name=":6" /> {{بنز|کۆمپانیای یاسایی|en|Statutory corporation|lt=کۆمپانیا یاسایییەکان}} کارەکانیان بە ئینگلیزی ئەنجام دەدەن، لەکاتێکدا ھەر بەڵگەنامەیەکی فەرمی کە بە زمانێکی فەرمیی نائینگلیزی وەکوو مالایی، ماندارین، یان تامیلی نووسرابێت بەگشتی وەردەگێڕدرێتە سەر ئینگلیزی بۆ ئەوەی بۆ بەکارھێنان قبووڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.careers.gov.sg/the-singapore-public-service/public-agencies|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150106063743/http://www.careers.gov.sg/the-singapore-public-service/public-agencies|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Public Agencies |ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><ref name="Dixon, L. Quentin 2005 p. 625-635">Dixon, L. Quentin. (2005). The Bilingual Education Policy in Singapore: Implications for Second Language Acquisition. In James Cohen, J., McAlister, K. T., Rolstad, K., and MacSwan, J (Eds.), ''ISB4: Proceedings of the 4th International Symposium on Bilingualism''. p. 625–635, Cascadilla Press, Somerville, MA.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2000/sp31032000a.htm |سەردێڕ=31 March 2000 |بڵاوکەرەوە=Moe.gov.sg|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306034004/http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2000/sp31032000a.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئازاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {{بنز|زمانی مالایی|en|Malay language|lt=زمانی مالایی}} لەلایەن حکوومەتی سینگاپوورەوە وەک زمانێکی نیشتمانی دەستنیشان کرا دوای سەربەخۆیی لە بەریتانیا لە دەیەی ١٩٦٠ەکاندا بۆ دوورکەوتنەوە لە لێکترازان و ناکۆکی لەگەڵ دراوسێ مالایی-زمانەکانی سینگاپوور کە بریتین لە مالیزیا و ئیندۆنیزیا.<ref name="thirdworldtofirst" /> مەبەستێکی ڕەمزیی ھەیە، نەک کرداری.<ref name="statutes.agc.gov.sg" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=CQgjrpgdU6gC&pg=PA42 |سەردێڕ=Language and society in Singapore |بڵاوکەرەوە=Singapore University Press |یەکەم١=Evangelos A. |دوایین١=Afendras |یەکەم٢=Eddie C.Y. |دوایین٢=Kuo |ساڵ=١٩٨٠|ژپنک=٩٧٨-٩٩٧١-٦٩-٠١٦-٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LMZm0w0k1c4C&pg=PA2018 |سەردێڕ=Sociolinguistics: An international handbook of the science of language and society |بڵاوکەرەوە=Walter de Gruyter |شوێن=Berlin |یەکەم١=Ulrich |دوایین١=Ammon |یەکەم٢=Norbert |دوایین٢=Dittmar |یەکەم٣=Klaus J. |دوایین٣=Mattheier |بەرگ=٣|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٣-١١-٠١٨٤١٨-١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١}}</ref> لە سروودی نیشتمانیی ''{{بنز|مەجولە سینگاپوورا|en|Majulah Singapura|lt=مەجولە سینگاپوورا}}''،<ref>{{Singapore legislation |title=Singapore Arms and Flag and National Anthem Act |cap=296 |ed=1985}}</ref> لە ئاماژەدان بە {{بنز|نیشانە و خەڵاتەکانی سینگاپوور|en|Singaporean orders and decorations|lt=خەڵات و نیشانەکانی سینگاپوور}} و لە فەرمانە سەربازییەکاندا بەکاردەھێنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.singstat.gov.sg/pubn/papers/people/c2000adr-literacy.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20091113162718/http://www.singstat.gov.sg/pubn/papers/people/c2000adr-literacy.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |سەردێڕ=Literacy and Language |بڵاوکەرەوە=Singapore Statistics |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١}}</ref><ref name="singstat1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/publications/publications_and_papers/GHS/ghs2015/findings.pdf |سەردێڕ=General Household Survey 2015 |ساڵ=٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171215063843/http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/publications/publications_and_papers/GHS/ghs2015/findings.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مالاییی سینگاپووری بە فەرمی بە {{بنز|ڕێنووسی ڕوومی|en|Rumi script|lt=ڕێنووسی ڕوومی}} (کە لەسەر بنەمای لاتینییە) دەنووسرێت، ھەرچەندە ھەندێک لە مالایییەکانی سینگاپوور {{بنز|ئەلفوبێی جاوی|en|Jawi alphabet|lt=ڕێنووسی جاوی}} (کە لەسەر بنەمای عەرەبییە) دەخوێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cook |یەکەم١=Vivian |دوایین٢=Bassetti |یەکەم٢=Benedetta |سەردێڕ=Second Language Writing Systems |ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Multilingual Matters |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٣٥٩-٧٩٣-٠|پەڕە=٣٥٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yDLVaYJkyHUC}}</ref> جاوی وەک ڕێنووسێکی نەتەوەیی ھەژمار دەکرێت بۆ بەکارھێنان لەسەر ناسنامەکانی سینگاپوور.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ica.gov.sg/page.aspx?pageid=140 |سەردێڕ=Update Change of Name in IC |بڵاوکەرەوە=Immigration and Checkpoints Authority |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20170202101218/https://www.ica.gov.sg/page.aspx?pageid=140 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> سینگاپوورییەکان بە زۆری {{بنز|دووزمانە|en|bilingual|lt=دووزمانەن}}، کە بەگشتی ئینگلیزی وەک زمانی ھاوبەشیان و {{بنز|زمانی دایک|en|mother-tongue|lt=زمانی دایکیان}} وەک زمانی دووەم لە قوتابخانەکاندا دەخوێنن، بۆ پاراستنی شوناس و بەھاکانی نەتەوەییی ھەر تاکێک. بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٥، ئینگلیزی زۆرترین زمانی قسەپێکراو بووە لە ماڵەوە، کە لەلایەن ٥٨٫١٪ی دانیشتووانەوە بەکارھاتووە؛ ماندارین لە پلەی دووەمدا بوو، کە لەلایەن ٢٦٫٦٪ەوە لە ماڵەوە قسەی پێکراوە.<ref name=2025survey>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=More young Singapore residents staying single as family sizes shrink|ئیش= [[CNA (TV network)]]|ناونیشان= https://www.channelnewsasia.com/singapore/household-survey-singles-married-english-dialect-religion-6220661 |ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref><ref name="BBC">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Oi |یەکەم=Mariko |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/business-11468401 |سەردێڕ=Singapore's booming appetite to study Mandarin |بڵاوکەرەوە=BBC News |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١}}</ref> نزیکەی نیو ملیۆن کەس بە {{بنز|شێوەزارەکانی زمانی چینی|en|varieties of Chinese|lt=شێوەزارە چینییەکانی}} تری باشووری کە لە باوباپیرانیانەوە ماوەتەوە، بەتایبەتی {{بنز|ھۆکیێن|en|Hokkien|lt=ھۆکیێن}}، {{بنز|شێوەزاری تیۆچیۆ|en|Teochew dialect|lt=تیۆچیۆ}}، و {{بنز|زمانی کانتۆنی|en|Cantonese|lt=کانتۆنی}}، وەک زمانی ناوماڵ قسە دەکەن، ھەرچەندە بەکارھێنانی ئەمانە لە کەمبوونەوەدایە لە بەرژەوەندیی ماندارین یان تەنیا ئینگلیزی.<ref name="singstat.gov.sg">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=General Household Survey 2005, Statistical Release 1: Socio-Demographic and Economic Characteristics |ناونیشان=https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/population/education-language-spoken-and-literacy/visualising-data|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120326052305/http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/ghsr1/chap2.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Singapore Statistics}}</ref> {{بنز|نووسەی چینیی سینگاپووری|en|Singapore Chinese characters|lt=نووسە چینییەکانی سینگاپوور}} بریتین لە {{بنز|نووسەی چینیی ئاسانکراو|en|simplified Chinese characters|lt=نووسەی ئاسانکراو}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Fagao Zhou |سەردێڕ=Papers in Chinese Linguistics and Epigraphy |ڕێکەوت=١٩٨٦|بڵاوکەرەوە=Chinese University Press |ژپنک=٩٧٨-٩٦٢-٢٠١-٣١٧-٩|پەڕە=٥٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=NEzEo5Y8B3oC|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> {{بنز|ئینگلیزیی سینگاپووری|en|Singapore English|lt=ئینگلیزیی سینگاپووری}} تا ڕادەیەکی زۆر لەسەر بنەمای {{بنز|ئینگلیزیی بەریتانی|en|British English|lt=ئینگلیزیی بەریتانی}}یە، کە ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ پێگەی وڵاتەکە وەک {{بنز|کۆلۆنیی سینگاپوور|en|Colony of Singapore|lt=کۆلۆنییەکی شاھانەیی}} پێشوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://blogs.nlb.gov.sg/ask/children/481 |سەردێڕ=What are some commonly misspelled English words?<nowiki>|</nowiki>ASK!ASK!|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120303222846/https://blogs.nlb.gov.sg/ask/children/481|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://blogs.nlb.gov.sg/ask/children/481 |سەردێڕ=What are some commonly misspelled English words? |بڵاوکەرەوە=National Library Board |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120303222846/https://blogs.nlb.gov.sg/ask/children/481|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠١٢}}</ref> بەڵام، شێوازەکانی ئینگلیزی کە لە سینگاپووردا قسەی پێدەکرێت لە {{بنز|ئینگلیزیی ستانداردی سینگاپووری|en|Singapore Standard English|lt=ئینگلیزیی ستانداردی سینگاپووری}}ەوە تا دەگاتە فۆرمێکی ئاخاوتنی باو کە بە {{بنز|سینگلیش|en|Singlish|lt=سینگلیش}} ناسراوە، جیاوازن، کە ئەمەی دوایی لەلایەن حکوومەتەوە پشتگیری ناکرێت چونکە ئیدیعا دەکات کە فۆرمێکی ستانداردنەکراوی {{بنز|زمانی کرێئۆلی لەسەر بنەمای ئینگلیزی|en|English-based creole language|lt=زمانی کرێئۆلیی ئینگلیزییە}} کە سینگاپوورییەکان کەمئەندام دەکات، و دەبێتە بەربەست لەبەردەم فێربوونی ئینگلیزیی ستاندارد و وا دەکات ئاخێوەرەکە تێگەیشتنی بۆ کەسانی تر قورس بێت جگە لە ئاخێوەرێکی تری سینگلیش.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Tan Hwee Hwee |ناونیشان=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,501020729-322685,00.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070429011917/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,501020729-322685,00.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٠٧|سەردێڕ=A war of words is brewing over Singlish |newspaper=Time |شوێن=New York |ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١١}}</ref> ئینگلیزیی ستانداردی سینگاپووری بەتەواوی تێگەیشتنی ئاسانە بۆ ھەموو ئاخێوەرانی {{بنز|ئینگلیزیی ستاندارد|en|Standard English|lt=ئینگلیزیی ستاندارد}}، لەکاتێکدا زۆربەی کەسانی ئینگلیزی-زمان تێگەیشتنیان بۆ سینگلیش نییە. سەرەڕای ئەوەش، سینگاپوورییەکان ھەستێکی بەھێزی شوناس و پەیوەستبوونیان بە سینگلیشەوە ھەیە، کە بەھۆیەوە بوونی سینگلیش وەک نیشانەیەکی کولتووریی تایبەت بۆ زۆرێک لە سینگاپوورییەکان ناسراوە.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harbeck |یەکەم=James |ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٦|سەردێڕ=The language the government tried to suppress |ناونیشان=https://www.bbc.com/culture/article/20160919-the-language-the-government-tried-to-suppress |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=[[BBC]]}}</ref> بەم پێیە، لەم دوایییانەدا، حکوومەت لێبووردە بووە بەرامبەر بە {{بنز|دووزمانی|en|diglossia|lt=دووزمانیی}} ھەردوو سینگلیش و ئینگلیزیی ستاندارد (تەنیا بۆ ئەوانەی کە لە ھەردووکیاندا شارەزان)، لە ھەمان کاتدا بەردەوام جەخت لە گرنگیی ئینگلیزیی ستاندارد دەکاتەوە لە نێوان ئەوانەی کە تەنیا بە سینگلیش قسە دەکەن (کە {{بنز|تێگەیشتنی ھاوبەش|en|Mutual intelligibility|lt=تێگەیشتنی ھاوبەشیان نییە}} لەگەڵ ئینگلیزیی ستانداردی {{بنز|وڵاتی ئینگلیزی-زمان|en|English-speaking country|lt=وڵاتانی تری ئینگلیزی-زمان}}).<ref name=":3" /> === ئایین === {{Pie chart |thumb = right |caption = ئایین لە سینگاپوور (سەرژمێریی ٢٠٢٥)<ref name="census2025"/> |label1 = {{بنز|بوودیزم لە سینگاپوور|en|Buddhism in Singapore|lt=بوودیزم}} |value1 = 30.9 |color1 = Gold |label2 = {{بنز|بێئایینی لە سینگاپوور|en|Irreligion in Singapore|lt=بێئایین}} |value2 = 23.9 |color2 = Beige |label3 = {{بنز|مەسیحییەت لە سینگاپوور|en|Christianity in Singapore|lt=مەسیحییەت}} |value3 = 17.1 |color3 = DarkOrchid |label4 = {{بنز|ئیسلام لە سینگاپوور|en|Islam in Singapore|lt=ئیسلام}} |value4 = 15.0 |color4 = Green |label5 = {{بنز|تاویزم لە سینگاپوور|en|Taoism in Singapore|lt=تاویزم}} |value5 = 7.3 |color5 = FireBrick |label6 = {{بنز|ھیندوویزم لە سینگاپوور|en|Hinduism in Singapore|lt=ھیندوویزم}} |value6 = 5.4 |color6 = Orange |label7 = ئایینەکانی تر |value7 = 0.4 |color7 = LightGrey }} {{بنز|بوودیزم لە سینگاپوور|en|Buddhism in Singapore|lt=بوودیزم}} بەربڵاوترین ئایینە، کە ٣٠٫٩٪ی نیشتەجێبووان لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٠دا خۆیان وەک پەیڕەوکاری ئەو ئایینە ڕاگەیاندووە. {{بنز|مەسیحییەت لە سینگاپوور|en|Christianity in Singapore|lt=مەسیحییەت}} دووەم گەورەترین ئایین بوو بە ١٧٫١٪، بەدوایدا {{بنز|ئیسلام لە سینگاپوور|en|Islam in Singapore|lt=ئیسلام}} (١٥٫٠٪)، {{بنز|تاویزم لە سینگاپوور|en|Taoism in Singapore|lt=تاویزم}} و {{بنز|ئایینی میللیی چینی|en|Chinese folk religion|lt=بیروباوەڕە میللییەکان}} (٧٫٣٪) و {{بنز|ھیندوویزم لە سینگاپوور|en|Hinduism in Singapore|lt=ھیندوویزم}} (٥٫٤٪) دەھاتن. زیاتر لە پێنج یەکی دانیشتووان ھیچ پەیوەستبوونێکی ئایینییان نەبووە.<ref name="census2025"/> ڕێژەی مەسیحییەکان، موسڵمانان، و بێئایینەکان لە نێوان ساڵانی ٢٠١٠ و ٢٠٢٠دا کەمێک زیادی کرد، لەکاتێکدا ڕێژەی بوودایییەکان و تاوییەکان کەمێک کەمی کرد؛ ھیندوویزم و ئایینەکانی تر بە شێوەیەکی گشتی لە پشکی دانیشتوواندا جێگیر مانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=More S'poreans have no religious affiliation: Population census |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/more-sporeans-have-no-religious-affiliation-population-census#:~:text=Among%20Singapore%20residents%20aged%2015%20years%20and,share%20of%20Buddhists%20and%20Taoists%20decreased%20slightly. |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٥|ئیش=The Straits Times |issn=0585-3923}}</ref><ref name=2010censuspercentage>{{cite press release |url=http://www.singstat.gov.sg/news/news/press12012011.pdf |title=Census of population 2010: Statistical Release 1 on Demographic Characteristics, Education, Language and Religion |publisher=Singapore Department of Statistics |date=12 January 2011 |access-date=16 January 2011 |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20110124160522/http://www.singstat.gov.sg/news/news/press12012011.pdf |archive-date=24 January 2011}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=More Singapore residents identifying as having no religion: census |ناونیشان=https://sg.news.yahoo.com/more-singapore-residents-no-religion-census-064808058.html |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Yahoo News}}</ref> سینگاپوور میوانداریی خانەقا و ناوەندەکانی {{بنز|دارما|en|Dharma|lt=دارما}} دەکات لە ھەر سێ نەریتە سەرەکییەکەی بوودیزمەوە: {{بنز|تێراڤادا|en|Theravada|lt=تێراڤادا}}، {{بنز|ماھایانا|en|Mahayana|lt=ماھایانا}}، و {{بنز|ڤاجرایانا|en|Vajrayana|lt=ڤاجرایانا}}. زۆربەی بوودایییەکان لە سینگاپوور چینین و پەیڕەوی لە نەریتی ماھایانا دەکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GBdX2ELnkXQC&pg=PR8 |سەردێڕ=State, society, and religious engineering: toward a reformist Buddhism in Singapore |نووسەر=Khun Eng Kuah |بڵاوکەرەوە=Institute of Southeast Asian Studies |شوێن=Singapore |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٩٨١-٢٣٠-٨٦٥-٨|ساڵ=٢٠٠٩}}</ref> کە ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ دەیان ساڵ لە چالاکیی بانگەشەی ئایینی لە چینەوە. بەڵام، {{بنز|بوودیزم لە تایلەند|en|Buddhism in Thailand|lt=بوودیزمی تێراڤادای تایلەندی}} لە ماوەی دە ساڵی ڕابردوودا جەماوەرییەتییەکی گەشەسەندووی بەخۆیەوە بینیوە لە نێوان خەڵکدا (نەک تەنیا چینییەکان). {{بنز|سۆکا گاککای نێونەتەوەیی|en|Soka Gakkai International|lt=سۆکا گاککای نێونەتەوەیی}}، کە ڕێکخراوێکی بووداییی ژاپۆنییە، لەلایەن زۆر کەسەوە لە سینگاپوور پەیڕەو دەکرێت، و زۆربەیان لەوانەن کە ڕەچەڵەکیان چینییە. {{بنز|بوودیزمی تبتی|en|Tibetan Buddhism|lt=بوودیزمی تبتی}} ھەروەھا لە ساڵانی دواییدا بە ھێواشی دزەی کردووەتە ناو وڵاتەکەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Modernity in south-east Asia |بڵاوکەرەوە=Informaworld |ڕێکەوت=٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٥}}</ref> === پەروەردە === [[File:Singapore University of Technology and Design (SUTD) campus.jpg|thumb|253x253px|کەمپی {{بنز|زانکۆی تەکنۆلۆژیا و دیزاینی سینگاپوور|en|Singapore University of Technology and Design|lt=زانکۆی تەکنۆلۆژیا و دیزاینی سینگاپوور}} (SUTD)]] پەروەردە بۆ ئاستەکانی سەرەتایی، ناوەندی و باڵا زیاتر لەلایەن دەوڵەتەوە پاڵپشتی دەکرێت. ھەموو دامەزراوەکان، چ گشتی و چ تایبەت، دەبێت لە {{بنز|وەزارەتی پەروەردە (سینگاپوور)|en|Ministry of Education (Singapore)|lt=وەزارەتی پەروەردە}} (MOE) تۆمار بکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.moe.gov.sg/education/private-education/ |سەردێڕ=Private Education in Singapore |بڵاوکەرەوە=Ministry of Education |ساڵ=٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> ئینگلیزی زمانی فێرکردنە لە ھەموو قوتابخانە گشتییەکاندا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.moe.gov.sg/education/admissions/international-students/general-info/ |سەردێڕ=International Student Admissions: General Information on Studying in Singapore |بڵاوکەرەوە=Ministry of Education|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110304134017/http://www.moe.gov.sg/education/admissions/international-students/general-info/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١١}}</ref> و ھەموو بابەتەکان بە ئینگلیزی دەگوترێنەوە و تاقیکردنەوەیان لێ دەکرێت، جگە لە تاقیکردنەوەی زمانی "{{بنز|زمانی دایک|en|mother tongue|lt=زمانی دایک}}".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.moe.gov.sg/education/scholarships/asean/faq/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080406231811/http://www.moe.gov.sg/education/scholarships/asean/faq/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=ASEAN Scholarships: Frequently Asked Questions |بڵاوکەرەوە=Ministry of Education|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١}}</ref> لە کاتێکدا کە زاراوەی "زمانی دایک" بەگشتی لەسەر ئاستی نێونەتەوەیی ئاماژەیە بۆ زمانی یەکەم، لە سیستەمی پەروەردەی سینگاپووردا، بۆ ئاماژەدان بە زمانی دووەم بەکاردێت، چونکە ئینگلیزی زمانی یەکەمە.<ref>{{cite press release |url=http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2003/sp20030215a.htm |title=Speech by Tharman Shanmugaratnam, Senior Minister of State for Trade & Industry and Education at the Seminar on 'The Significance of Speaking Skills For Language Development', organised by the Tamil Language and Culture Division of Nie on 15 February 2003 |publisher=Ministry of Education |date=2 January 2008|access-date=27 February 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515193809/http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2003/sp20030215a.htm|archive-date=15 May 2011}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1065927/1/.html |سەردێڕ=Mandarin is important but remains a second language in S'pore MM Lee |بڵاوکەرەوە=Channel NewsAsia |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630180427/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1065927/1/.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو قوتابییانەی کە بۆ ماوەیەک لە دەرەوەی وڵات بوون، یان ئەوانەی کێشەیان لەگەڵ خوێندنی "زمانی دایک"یان ھەیە، ڕێگەیان پێدەدرێت پڕۆگرامێکی خوێندنی سادەتر وەربگرن یان واز لەو بابەتە بھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.moe.gov.sg/education/admissions/returning-singaporeans/mother-tongue-policy/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080408195106/http://www.moe.gov.sg/education/admissions/returning-singaporeans/mother-tongue-policy/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی نیسانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Returning Singaporeans – Mother-Tongue Language Policy |بڵاوکەرەوە=Ministry of Education|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١}}</ref><ref>{{cite press release |url=http://www.moe.gov.sg/media/press/2004/pr20040109.htm |title=Refinements to Mother Tongue Language Policy |publisher=Ministry of Education|access-date=27 February 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110224021851/http://www.moe.gov.sg/media/press/2004/pr20040109.htm|archive-date=24 February 2011}}</ref> پەروەردە لە سێ قۆناغدا بەڕێوەدەچێت: پەروەردەی سەرەتایی، ناوەندی، و پێش-زانکۆیی، کە پەروەردەی سەرەتایی ناچارییە. قوتابییان بە شەش ساڵ لە قوتابخانەی سەرەتایی دەستپێدەکەن، کە پێکدێت لە خولێکی بنەڕەتی چوار-ساڵە و قۆناغێکی ئاڕاستەکردنی دوو-ساڵە. پڕۆگرامی خوێندنەکە جەخت دەکاتە سەر پەرەپێدانی ئینگلیزی، زمانی دایک، {{بنز|ماتماتیک|en|mathematics|lt=ماتماتیک}}، و {{بنز|زانستی سروشتی|en|natural science|lt=زانست}}.<ref name="Primary">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.moe.gov.sg/education/primary/ |سەردێڕ=Primary Education |بڵاوکەرەوە=Ministry of Education |ساڵ=٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.moe.gov.sg/education/primary/curriculum/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080407095703/http://www.moe.gov.sg/education/primary/curriculum/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Primary School Curriculum |بڵاوکەرەوە=Ministry of Education |ساڵ=٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> قوتابخانەی ئامادەیی (ناوەندی) چوار بۆ پێنج ساڵ دەخایەنێت، و بەسەر ڕێڕەوی خێرا (Express)، ئاسایی (ئەکادیمی)، و ئاسایی (تەکنیکی)دا دابەشکراوە لە ھەر قوتابخانەیەکدا، بەپێی ئاستی توانای قوتابییەکە.<ref name="Secondary">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.moe.gov.sg/education/secondary/ |سەردێڕ=Secondary Education |بڵاوکەرەوە=Ministry of Education |ساڵ=٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> دابەشکردنی خشتەی کارە بنەڕەتییەکان ھەمان شتە وەک ئاستی سەرەتایی، ھەرچەندە وانەکان زۆر پسپۆڕترن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.moe.gov.sg/education/secondary/express/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080407202048/http://www.moe.gov.sg/education/secondary/express/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Special/Express Courses Curriculum |بڵاوکەرەوە=Ministry of Education |ساڵ=٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> پەروەردەی پێش-زانکۆ لە {{بنز|کۆلێژە بچووکەکان (سینگاپوور)|en|Junior college (Singapore)|lt=کۆلێژە بچووکەکان}} (JCs) یان لە {{بنز|پەیمانگای میلینیا|en|Millennia Institute|lt=پەیمانگای میلینیا}} (MI) بەڕێوەدەچێت، بۆ ماوەی دوو و سێ ساڵ بە ڕێککەوت.<ref name="Pre-university">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.moe.gov.sg/education/pre-u/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080405194544/http://www.moe.gov.sg/education/pre-u/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی نیسانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Pre-University Education |بڵاوکەرەوە=Ministry of Education |ساڵ=٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> بەڵام وەک جێگرەوەیەک بۆ پەروەردەی پێش-زانکۆ، خولەکان لە دامەزراوەکانی تری پەروەردەی پاش-ناوەندیدا پێشکەش دەکرێن، لەوانەش لە {{بنز|پەیمانگای تەکنۆلۆژی#سینگاپوور|en|Institute of technology#Singapore|lt=پۆلیتەکنیکەکان}} و کۆلێژەکانی {{بنز|پەیمانگای پەروەردەی تەکنیکی|en|Institute of Technical Education|lt=پەیمانگای پەروەردەی تەکنیکی}} (ITE). سینگاپوور شەش زانکۆی گشتی ھەیە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.straitstimes.com/singapore/education/how-singapores-six-public-universities-differ |سەردێڕ=How Singapore's six public universities differ |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٥|newspaper=The Straits Times |شوێن=Singapore|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> کە لە نێوانیاندا {{بنز|زانکۆی نیشتمانیی سینگاپوور|en|National University of Singapore|lt=زانکۆی نیشتمانیی سینگاپوور}} (NUS) و {{بنز|زانکۆی تەکنۆلۆژیی نانیانگ|en|Nanyang Technological University|lt=زانکۆی تەکنۆلۆژیی نانیانگ}} (NTU) لە ڕیزی ٢٠ باشترین زانکۆکانی جیھاندان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2015 |سەردێڕ=QS World University Rankings 2015/16 |بڵاوکەرەوە=QS|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref> تاقیکردنەوە نیشتمانییەکان لە سەرانسەری ھەموو قوتابخانەکاندا ستاندارد کراون، و دوای ھەر قۆناغێک تاقیکردنەوەیەک ئەنجام دەدرێت. دوای شەش ساڵی یەکەمی خوێندن، قوتابییان بەشداری لە {{بنز|تاقیکردنەوەی دەرچوون لە قوتابخانەی سەرەتایی|en|Primary School Leaving Examination|lt=تاقیکردنەوەی دەرچوون لە قوتابخانەی سەرەتایی}} (PSLE) دەکەن،<ref name="Primary" /> کە جێگەیان لە قوتابخانەی ناوەندی دیاری دەکات. لە کۆتاییی قۆناغی ناوەندی، تاقیکردنەوەکانی {{بنز|ئاستی ئاساییی GCEی سینگاپوور-کەمبریج|en|Singapore-Cambridge GCE Ordinary Level|lt=ئاستی Oی GCE}} یان {{بنز|ئاستی نۆرماڵی GCEی سینگاپوور-کەمبریج|en|Singapore-Cambridge GCE Normal Level|lt=ئاستی Nی GCE}} ئەنجام دەدرێن؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.moe.gov.sg/education/secondary |سەردێڕ=Secondary |بڵاوکەرەوە=Ministry of Education|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> لە کۆتاییی قۆناغی پێش-زانکۆییشدا، تاقیکردنەوەکانی {{بنز|ئاستی پێشکەوتووی GCEی سینگاپوور-کەمبریج|en|Singapore-Cambridge GCE Advanced Level|lt=ئاستی Aی GCE}} ئەنجام دەدرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.moe.gov.sg/images/default-source/default-album/sg-education-landscape-print9e3a5a33f22f6eceb9b0ff0000fcc945.jpg |سەردێڕ=Singapore's Education System: An Overview |بڵاوکەرەوە=Ministry of Education|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> ھەندێک قوتابخانە ئاستێک لە ئازادییان ھەیە لە پڕۆگرامی خوێندنیاندا و بە قوتابخانەی سەربەخۆ (ئۆتۆنۆم) ناسراون، بۆ ئاستی {{بنز|پەروەردەی ئامادەیی لە سینگاپوور|en|Secondary education in Singapore|lt=پەروەردەی ناوەندی}} و سەرووتر.<ref name="Secondary" /> سینگاپوور ھەروەھا ناوەندێکی پەروەردەیییە، کە لە ساڵی ٢٠٠٦دا زیاتر لە ٨٠٬٠٠٠ قوتابیی نێونەتەوەیی ھەبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eahep.org/asiahigher-education/asian-policy-drivers/127-developing-asian-education-hubs.html |سەردێڕ=Developing Asian education hubs |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=EU-Asia Higher Education Platform|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111023215241/http://www.eahep.org/asiahigher-education/asian-policy-drivers/127-developing-asian-education-hubs.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> ڕۆژانە ٥٬٠٠٠ قوتابیی مالیزیا لە {{بنز|ڕێڕەوی جۆھۆر-سینگاپوور|en|Johor–Singapore Causeway|lt=ڕێڕەوی جۆھۆر-سینگاپوور}} دەپەڕنەوە بۆ ئەوەی بڕۆنە قوتابخانەکانی سینگاپوور.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://findarticles.com/p/news-articles/new-straits-times/mi_8016/is_20060507/ride/ai_n44321524/ |سەردێڕ=The long, long ride |ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠٠٦|ئیش=New Straits Times|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130615140344/http://findarticles.com/p/news-articles/new-straits-times/mi_8016/is_20060507/ride/ai_n44321524/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٣|شوێن=Kuala Lumpur}} [http://jaring.general.narkive.com/l1ulIlar/the-long-long-ride Alt URL]</ref> لە ساڵی ٢٠٠٩دا، ٢٠٪ی سەرجەم قوتابییان لە زانکۆکانی سینگاپوور قوتابیی نێونەتەوەیی بوون—کە زۆرترین ڕێژەی ڕێگەپێدراوە، و زۆرینەیان لە وڵاتانی {{بنز|ئاسێان|en|ASEAN|lt=ئاسێان}}، چین و ھیندستانەوە بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.moe.gov.sg/media/parliamentary-replies/2009/03/foreign-students-in-singapore.php |سەردێڕ=Foreign Students in Singapore |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Ministry of Education|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090409150704/http://www.moe.gov.sg/media/parliamentary-replies/2009/03/foreign-students-in-singapore.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> قوتابییانی سینگاپوور لە زۆرێک لە پێوەرە جیھانییەکانی پەروەردەدا لە بوارەکانی ماتماتیک، زانست و خوێندنەوەدا سەرکەوتنی گەورەیان بەدەستھێناوە. لە ساڵی ٢٠١٥دا، قوتابییانی ھەردوو قۆناغی سەرەتایی و ناوەندی لە پلەی یەکەمدا بوون لە ڕیزبەندیی ئاستی قوتابخانەکانی جیھان لەلایەن {{بنز|ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری|en|Organisation for Economic Co-operation and Development|lt=OECD}}ەوە لە نێوان ٧٦ وڵاتدا—کە بە گشتگیرترین نەخشەی پێوەرەکانی پەروەردە وەسف کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2015/05/13/singapore-tops-oecds-global-school-ranking-us-placed-28th.html |سەردێڕ=Singapore tops OECD's global school ranking, US placed 28th |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=CNBC}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.straitstimes.com/singapore/education/singapore-tops-biggest-global-education-rankings-published-by-oecd |سەردێڕ=Singapore tops biggest global education rankings published by OECD |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠١٥|newspaper=The Straits Times |شوێن=Singapore}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦دا، قوتابییانی سینگاپوور لە پێشەنگی ھەردوو {{بنز|بەرنامەی ھەڵسەنگاندنی نێونەتەوەییی قوتابییان|en|Programme for International Student Assessment|lt=بەرنامەی ھەڵسەنگاندنی نێونەتەوەییی قوتابییان}} (PISA)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/education-38212070 |سەردێڕ=Pisa tests: Singapore top in global education rankings |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=BBC News}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2016/12/06/world/pisa-global-education-rankings/ |سەردێڕ=PISA: Singapore teens top global education ranking |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=CNN}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.ft.com/content/2e4c61f2-4ec8-11e6-8172-e39ecd3b86fc |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/2e4c61f2-4ec8-11e6-8172-e39ecd3b86fc |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |سەردێڕ=Why Singapore's kids are so good at maths |ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٦|ئیش=Financial Times |شوێن=London}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.todayonline.com/singapore/spore-teens-top-second-global-test-maths-science-reading |سەردێڕ=S'pore students top in science, maths and reading in Pisa test |newspaper=Today |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> و {{بنز|ئاڕاستەکان لە لێکۆڵینەوەی نێونەتەوەییی ماتماتیک و زانست|en|Trends in International Mathematics and Science Study|lt=ئاڕاستەکان لە لێکۆڵینەوەی نێونەتەوەییی ماتماتیک و زانست}} (TIMSS) بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.straitstimes.com/singapore/education/singapore-students-top-in-maths-science-and-reading-in-international |سەردێڕ=Singapore students top in maths, science and reading in Pisa international benchmarking test |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/u-s-teenagers-lose-ground-in-international-math-exam-raising-competitiveness-concerns-1481018401 |سەردێڕ=U.S. Teenagers Lose Ground in International Math Exam, Raising Competitiveness Concerns |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش=The Wall Street Journal |شوێن=New York}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/education/2016/dec/06/english-schools-core-subject-test-results-international-oecd-pisa |سەردێڕ=UK Schools climb international league table |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش=The Guardian |شوێن=London}}</ref> لە پێوەری EFی ساڵی ٢٠١٦ بۆ لێھاتووییی زمانی ئینگلیزی کە لە ٧٢ وڵاتدا ئەنجام درا، سینگاپوور پلەی شەشەمی بەدەستھێنا و تاکە وڵاتی ئاسیایی بوو لە ناو ١٠ باشترینەکانی جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://asiatimes.com/article/singaporeans-among-top-english-speakers-hong-kong-slides/ |سەردێڕ=Singaporeans among top English speakers; Hong Kong slides |دوایین=Nylander |یەکەم=Johan |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|newspaper=Asia Times Online |شوێن=Hong Kong|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://finance.yahoo.com/news/dutch-pass-danes-become-worlds-080000181.html |سەردێڕ=Dutch Pass Danes to Become World's Best English Speakers |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ئیش=Yahoo News|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170808041145/https://finance.yahoo.com/news/dutch-pass-danes-become-worlds-080000181.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://nordic.businessinsider.com/the-nordics-have-the-highest-english-proficiency-in-the-world---and-its-boosting-their-tech-and-innovation-2016-11 |سەردێڕ=The Nordics have the highest English proficiency in the world – and it's boosting their tech and innovation |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ئیش=Business Insider|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170713204753/http://nordic.businessinsider.com/the-nordics-have-the-highest-english-proficiency-in-the-world---and-its-boosting-their-tech-and-innovation-2016-11|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://learningenglish.voanews.com/a/how-well-is-english-spoken-worldwide/3597100.html |سەردێڕ=How Well is English Spoken Worldwide? |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ئیش=Voice of America News}}</ref> === تەندروستی === [[File:NUH Medical Centre (2025) - img 02.jpg|thumb|right|{{بنز|نەخۆشخانەی زانکۆی نیشتمانی|en|National University Hospital|lt=نەخۆشخانەی زانکۆی نیشتمانی}} دووەم گەورەترین نەخۆشخانەیە لە شارەکەدا، کە ساڵانە خزمەت بە یەک ملیۆن نەخۆش دەکات.]] سینگاپوور خاوەنی سیستەمێکی چاودێریی تەندروستیی بەگشتی کارایە، کە کوالێتییەکی بەرزی چاودێریی بەدەستھێناوە لە ھەمان کاتدا خەرجییەکانی بە کەمی ھێشتووەتەوە.<ref name="Wyatt">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١٠|ناونیشان=http://www.watsonwyatt.com/europe/pubs/healthcare/render2.asp?ID=13850 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121114033718/http://www.watsonwyatt.com/europe/pubs/healthcare/render2.asp?ID=13850 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=The Singapore health system – achieving positive health outcomes with low expenditure |دوایین=Tucci |یەکەم=John |بڵاوکەرەوە=[[Towers Watson]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠١١}}</ref> {{بنز|ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی|en|World Health Organization|lt=ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی}} سیستەمی چاودێریی تەندروستیی سینگاپوور بە ٦ەمین باشترین سیستەم لە جیھاندا دادەنێت لە {{بنز|ڕاپۆرتی تەندروستیی جیھانی|en|World Health Report|lt=ڕاپۆرتی تەندروستیی جیھانی}}ی خۆیدا.<ref name="WHO">{{cite press release |url=https://www.who.int/news/item/07-02-2000-world-health-organization-assesses-the-world's-health-systems |title=World Health Organization Assesses the World's Health Systems |date=7 February 2000 |publisher=World Health Organization |access-date=13 March 2023}}</ref> سینگاپوور لە دوو دەیەی ڕابردوودا {{بنز|پێڕستی وڵاتان بەپێی ڕێژەی مردنی کۆرپە|en|List of countries by infant mortality rate|lt=کەمترین ڕێژەی مردنی کۆرپەی ھەبووە لە جیھاندا}}.<ref name="singstat2014births&deaths">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#16 |سەردێڕ=Latest Data – Births & Deaths |بڵاوکەرەوە=Department of Statistics |ساڵ=٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#16 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، سینگاپوورییەکان درێژترین تەمەنی پێشبینیکراویان ھەبوو لە نێوان ھەموو وڵاتێکدا کە ٨٤٫٨ ساڵ بوو. پێشبینی دەکرێت ژنان بە تێکڕا ٨٧٫٦ ساڵ بژین کە ٧٥٫٨ ساڵی لە تەندروستییەکی باشدا بێت. ئەم تێکڕایانە بۆ پیاوان نزمترن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/health/singapore-tops-in-life-expectancy-at-848-years |سەردێڕ=Singaporeans have world's longest life expectancy at 84.8 years |ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=The Straits Times}}</ref> سینگاپوور لە پلەی یەکەمی {{بنز|پێوەری ئاسایشی خۆراکی جیھانی|en|Global Food Security Index|lt=پێوەری ئاسایشی خۆراکی جیھانی}}دایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.worldatlas.com/articles/the-world-s-best-countries-for-food-security.html |سەردێڕ=The World's Best Countries For Food Security |وێبگە=worldatlas.com |ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251027081852/https://www.worldatlas.com/articles/the-world-s-best-countries-for-food-security.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> تا مانگی کانوونی یەکەمی ٢٠١١ و کانوونی دووەمی ٢٠١٣، ٨٬٨٠٠ بیانی و ٥٬٤٠٠ سینگاپووری بە ڕێککەوت وەک تووشبووی ئایدز (HIV) دەستنیشان کران،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.businesstimes.com.sg/government-economy/data-of-14200-people-with-hiv-leaked-online-by-american-fraudstermoh |سەردێڕ=Data of 14,200 people with HIV leaked online by American fraudster: MOH |ئیش=Business Times |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> بەڵام ساڵانە کەمتر لە ١٠ حاڵەتی گیانلەدەستدان بەھۆی HIV ھەیە بۆ ھەر ١٠٠٬٠٠٠ کەسێک. قەڵەویی پێگەیشتووان لە خوار ١٠٪ـە.<ref name=autogenerated2>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.who.int/gho/countries/sgp.pdf |سەردێڕ=Singapore: Health Profile |بڵاوکەرەوە=World Health Organization |شوێن=Geneva |ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠١١}}</ref> ئاستێکی بەرزی {{بنز|کوتان (پزیشکی)|en|immunisation|lt=کوتان (بەرگریپێدان)}} ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.unicef.org/infobycountry/singapore.html |بڵاوکەرەوە=Unicef |سەردێڕ=At a glance: Singapore |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190827112425/https://www.unicef.org/infobycountry/singapore.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٣دا، {{بنز|یەکەی ھەواڵگریی ئابووریناس|en|Economist Intelligence Unit|lt=یەکەی ھەواڵگریی ئابووریناس}} سینگاپووری لە پلەی یەکەم بۆ باشترین کوالێتیی ژیان لە ئاسیا و شەشەم لەسەر ئاستی جیھان پۆلێن کرد.<ref>[https://www.economist.com/news/21566430-where-be-born-2013-lottery-life "The lottery of life"]. ''The Economist''. London. 21 November 2012.</ref> سیستەمی چاودێریی تەندروستیی حکوومەت لەسەر چوارچێوەی "3M" دامەزراوە. ئەمە سێ پێکھاتەی ھەیە: میدیفەند (Medifund)، کە تۆڕێکی سەلامەتی دابین دەکات بۆ ئەوانەی ناتوانن تێچووی چاودێریی تەندروستی بدەن؛ {{بنز|مێدیسەیڤ|en|Medisave|lt=مێدیسەیڤ}} (Medisave)، کە سیستەمێکی نیشتمانیی ناچاریی {{بنز|ھەژماری پاشەکەوتی پزیشکی|en|medical savings account|lt=پاشەکەوتی پزیشکییە}} کە نزیکەی ٨٥٪ی دانیشتووان دەگرێتەوە؛ و مێدیشیڵد (Medishield)، کە بەرنامەیەکی بیمەی تەندروستییە کە لەلایەن حکوومەتەوە پارەی بۆ دابین دەکرێت. نەخۆشخانە گشتییەکان لە سینگاپوور سەربەخۆیییەکی بەرچاویان ھەیە لە بڕیارە کارگێڕییەکانیاندا، و بە شێوەیەکی خەیاڵی کێبڕکێ دەکەن بۆ نەخۆش، بەڵام لە موڵکایەتیی حکوومەتدا دەمێننەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Ramesh |یەکەم١=M. |سەردێڕ=Autonomy and Control in Public Hospital Reforms in Singapore |journal=The American Review of Public Administration |ڕێکەوت=٢٠٠٨|بەرگ=٣٨|issue=1 |پەڕە=١٨|doi=10.1177/0275074007301041 |s2cid=154781227 |ناونیشان=http://scholarbank.nus.edu.sg/handle/10635/20627}}</ref> پلانێکی پاڵپشتیی دارایی ھەیە بۆ ئەو کەسانەی کە داھاتیان کەمە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.who.int/whr/2000/en/whr00_en.pdf |سەردێڕ=The World Health Report |بڵاوکەرەوە=World Health Organization |پەڕە=٦٦|ساڵ=٢٠٠٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠١١}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٨دا، ٣٢٪ی خەرجییەکانی چاودێریی تەندروستی لەلایەن حکوومەتەوە دابین دەکرا. خەرجییەکانی چاودێریی تەندروستی نزیکەی ٣٫٥٪ی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی سینگاپوور پێکدەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://apps.who.int/whosis/database/core/core_select_process.cfm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090726062457/http://apps.who.int/whosis/database/core/core_select_process.cfm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Core Health Indicators Singapore |بڵاوکەرەوە=World Health Organization |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠١١}}</ref> == چاند == [[File:Sri Mariamman Temple Singapore 3 amk.jpg|upright|thumb|وردەکارییە ڕازاوەکانی سەرەوەی {{بنز|پەرستگای سری ماریامان، سینگاپوور|en|Sri Mariamman Temple, Singapore|lt=پەرستگای سری ماریامان}} لە ناوچەی {{بنز|تایبەتمەندییە چینییەکانی سینگاپوور|en|Chinatown, Singapore|lt=چایناتاون}}، کە کۆنترین پەرستگای ھیندووە لە سینگاپوور لەوەتەی ساڵی ١٨٢٧ەوە]] سەرەڕای قەبارە بچووکەکەی، سینگاپوور ھەمەجۆرییەکی زۆری لە زمان، ئایین، و چاندەکاندا ھەیە.<ref name="singapore21">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.singapore21.org.sg/speeches_050599.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20010210223621/http://www.singapore21.org.sg/speeches_050599.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠٠١|سەردێڕ=Speech by Prime Minister Goh Chok Tong on Singapore 21 Debate in Parliament |بڵاوکەرەوە=singapore21 |ڕێکەوت=٥ی ئایاری ١٩٩٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> سەرۆک وەزیرانی پێشوو، لی کوان یو و گۆ چۆک تۆنگ، ڕایانگەیاند کە سینگاپوور لەگەڵ پێناسەی نەریتیی نەتەوەیەکدا ناگونجێت، و بە کۆمەڵگەیەکی لە-قۆناغی-گواستنەوەدا ناویان برد، و ئاماژەیان بەو ڕاستییە کرد کە سینگاپوورییەکان ھەموویان بە یەک زمان قسە ناکەن، یەک ئایینی ھاوبەشیان نییە، یان خاوەنی ھەمان دابونەریت نین.<ref name="singapore21" /><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/443304/1/.html |سەردێڕ=MM Lee says Singapore needs to do more to achieve nationhood |بڵاوکەرەوە=Channel NewsAsia |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630175421/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/443304/1/.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو سینگاپوورییانەی کە بە ئینگلیزی وەک زمانی زگماکیی خۆیان قسە دەکەن ئەگەرێکی زۆریان ھەیە کە زیاتر مەیلیان بەلای {{بنز|چاندی ڕۆژاوایی|en|Western culture|lt=چاندی ڕۆژاوایی}}دا بێت (لەگەڵ یان {{بنز|چاندی مەسیحی|en|Christian culture|lt=چاندی مەسیحی}} یان {{بنز|عەلمانییەت|en|secularism|lt=عەلمانییەت}})،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=B. H. Goh |یەکەم١=Robbie |سەردێڕ=Christian identities in Singapore: religion, race and culture between state controls and transnational flows |journal=Journal of Cultural Geography |ساڵ=٢٠٠٩|بەرگ=٢٦|پەڕەکان=١–٢٣|بڵاوکەرەوە=routledge |doi=10.1080/08873630802617135 |s2cid=144728013|doi-access=free}}</ref> لەکاتێکدا ئەوانەی کە بە چینی وەک زمانی زگماکی قسە دەکەن زیاتر مەیلیان بەلای {{بنز|چاندی چینی|en|Chinese culture|lt=چاندی چینی}}دایە، کە پەیوەندیی ھەیە لەگەڵ {{بنز|ئایینی میللیی چینی|en|Chinese folk religion|lt=ئایینی میللیی چینی}}، {{بنز|بوودیزم لە سینگاپوور|en|Buddhism in Singapore|lt=بوودیزم}}، {{بنز|تاویزم لە سینگاپوور|en|Taoism in Singapore|lt=تاویزم}} و {{بنز|کۆنفۆشیوسیزم|en|Confucianism|lt=کۆنفۆشیوسیزم}}. سینگاپوورییە مالایی-زمانەکان بە زۆری مەیلیان بەلای {{بنز|مالایییەکان (گرووپی نەتەوەیی)#چاند|en|Malays (ethnic group)#Culture|lt=چاندی مالایی}}دایە، کە خۆی بە نزیکی پەیوەستە بە {{بنز|چاندی ئیسلامی|en|Islamic culture|lt=چاندی ئیسلامی}}یەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Siddique |یەکەم١=Sharon |سەردێڕ=Some Aspects of Malay-Muslim Ethnicity in Peninsular Malaysia |journal=Contemporary Southeast Asia |ساڵ=١٩٨١|بەرگ=٣|issue=1 |پەڕەکان=٧٦–٨٧|jstor=25797648}}</ref><ref name=":8">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Prystay |یەکەم١=Chris |سەردێڕ=Bit of Malay Culture Is Now Vanishing Under Muslim Rules |ناونیشان=https://yaleglobal.yale.edu/content/bit-malay-culture-now-vanishing-under-muslim-rules |وێبگە=Yale GlobalOnline |بڵاوکەرەوە=Yale University |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200807072403/https://yaleglobal.yale.edu/content/bit-malay-culture-now-vanishing-under-muslim-rules |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سینگاپوورییە تامیلی-زمانەکان زیاتر مەیلیان بەلای {{بنز|چاندی تامیلی|en|Tamil culture|lt=چاندی تامیلی}}دایە، کە خۆی زیاتر پەیوەستە بە {{بنز|ھیندوویزم|en|Hinduism|lt=چاندی ھیندوو}}ەوە. ھاوئاھەنگیی نەژادی و ئایینی وەک بەشێکی چارەنووسساز بۆ سەرکەوتنی سینگاپوور سەیر دەکرێت، و ڕۆڵی ھەبووە لە دروستکردنی شوناسی سینگاپووریدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.singaporeunited.sg/cep/index.php/web/Our-News/PM-Lee-on-racial-and-religious-issues-National-Day-Rally-2009|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100220195750/http://www.singaporeunited.sg/cep/index.php/web/Our-News/PM-Lee-on-racial-and-religious-issues-National-Day-Rally-2009|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠١٠|سەردێڕ=PM Lee on racial and religious issues (National Day Rally 2009) |بڵاوکەرەوە=Singapore United |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١}}</ref><ref name=":8" /> کاتێک سینگاپوور لە ساڵی ١٩٦٣دا سەربەخۆییی لە شانشینی یەکگرتوو بەدەستھێنا، زۆربەی ھاووڵاتیانی سینگاپوور {{بنز|کرێکاری کۆچبەر|en|Migrant worker|lt=کرێکاری کۆچبەری کاتی}} بوون کە ھیچ نیازێکیان نەبوو بۆ ھەمیشەیی بمێننەوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Singapore : the making of a nation-state 1300–1975. Secondary Two, [Textbook] |نووسەر=<nowiki>Singapore, Curriculum Planning & Development Division</nowiki> |ژپنک=٩٧٨-٩٨١-٤٤٤٨-٤٥-١|شوێن=Singapore |oclc=٩٠٣٠٠٠١٩٣|ساڵ=٢٠١٥}}</ref> ھەروەھا کەمینەیەکی بەرچاو لە خەڵکی چینی ناوەڕاست و لەدایکبووی ناوخۆیی ھەبوون—کە بە {{بنز|پێراناکانەکان|en|Peranakan|lt=پێراناکانەکان}} یان نەوەکانی بابا-نیۆنیای کۆچبەرە چینییەکانی سەدەکانی ١٥یەم و ١٦یەم ناسرابوون. بەدەر لە پێراناکانەکان کە بەڵێنی دڵسۆزییان بۆ سینگاپوور دابوو، زۆربەی کرێکارەکان دڵسۆزییان بۆ زێدی خۆیان لە {{بنز|مالایای بەریتانی|en|British Malaya|lt=مالایا}}، چین و ھیندستان ھەبوو. دوای سەربەخۆیی، حکوومەت پرۆسەیەکی بەئەنقەستی دەستپێکرد بۆ داڕشتنی شوناس و چاندێکی ناوازەی سینگاپووری.<ref name=":0" /> سینگاپوور ناوبانگی وەک {{بنز|دەوڵەتی دایەن|en|nanny state|lt=دەوڵەتێکی دایەنی}} ھەیە (کە زۆر دەستوەردەداتە ژیانی ھاووڵاتییان).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/3861209.stm |سەردێڕ=Singapore slings a little caution to the wind |بڵاوکەرەوە=BBC News |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١|یەکەم=Andrew |دوایین=Harding}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2006/05/23/business/worldbusiness/23casino.html?pagewanted=all |سەردێڕ=The Nanny State Places a Bet |ئیش=The New York Times |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١|یەکەم=Wayne |دوایین=Arnold}}</ref> حکوومەت ھەروەھا جەختێکی زۆر دەکاتە سەر {{بنز|شایستەسالاری|en|meritocracy|lt=شایستەسالاری (مێریتۆکراسی)}}، کە تێیدا کەسێک لەسەر بنەمای تواناکانی ھەڵدەسەنگێنرێت.<ref>{{cite press release |url=http://www.pmo.gov.sg/content/pmosite/mediacentre/inthenews/ministermentor/2009/April/old_and_new_citizensgetequalchancesaysmmlee.html |title=Old and new citizens get equal chance, says MM Lee |publisher=Prime Minister's Office |date=5 May 2010|access-date=27 October 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110812071843/http://www.pmo.gov.sg/content/pmosite/mediacentre/inthenews/ministermentor/2009/April/old_and_new_citizensgetequalchancesaysmmlee.html|archive-date=12 August 2011}}</ref> گوڵی نیشتمانیی سینگاپوور بریتییە لە {{بنز|نەورەس|en|orchid|lt=نەورەسی}} {{بنز|ڕووەکی دووڕەگ|en|Hybrid plant|lt=دووڕەگ}}، {{بنز|پاپیلۆنانسە میس جواکیم|en|Papilionanthe Miss Joaquim|lt=''ڤاندا'' میس جواکیم}}، کە بۆ ڕێزلێنان لە یادەوەریی {{بنز|ئاگنس جواکیم|en|Agnes Joaquim|lt=ئاگنس جواکیم}} ناونراوە، کە لە ساڵی ١٨٩٣دا گوڵەکەی لە باخچەکەی خۆیدا لە {{بنز|تانجۆنگ پاگار|en|Tanjong Pagar|lt=تانجۆنگ پاگار}} جووت کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=National Flower |ناونیشان=https://www.nhb.gov.sg/what-we-do/our-work/community-engagement/education/resources/national-symbols/national-flower |وێبگە=nhb.gov.sg |بڵاوکەرەوە=National Heritage Board}}</ref> سینگاپوور بە ''شاری شێر'' ناسراوە و چەندین ھێمای نیشتمانی وەک {{بنز|نیشانی نیشتمانیی سینگاپوور|en|coat of arms of Singapore|lt=دروشمی نیشتمانی (لۆگۆ)}} و {{بنز|ھێمای سەری شێری سینگاپوور|en|lion head symbol of Singapore|lt=ھێمای سەری شێر}} شێر بەکاردەھێنن. ڤیستیڤاڵە ئایینییە گەورەکان پشووە {{بنز|پشووە گشتییەکان لە سینگاپوور|en|Public holidays in Singapore|lt=فەرمییەکانن}}.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Ministry of Manpower issues response on debate over Thaipusam public holiday |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/ministry-of-manpower-issues-response-on-debate-over-thaipusam-public-holiday|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٨|newspaper=The Straits Times |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠١٥}}</ref> یوونێسکۆ سینگاپوور وەک "{{بنز|شارەکانی دیزاین (یوونێسکۆ)|en|Design Cities (UNESCO)|lt=شاری دیزاین}}" دەناسێنێت. === ھونەرەکان === [[File:National Gallery 2 (31322988764).jpg|thumb|left|alt=پێشانگای نیشتمانیی سینگاپوور سەرپەرشتیی گەورەترین کۆکراوەی گشتیی ھونەری باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا و سینگاپوور دەکات|{{بنز|پێشانگای نیشتمانیی سینگاپوور|en|National Gallery Singapore|lt=پێشانگای نیشتمانیی سینگاپوور}} سەرپەرشتیی گەورەترین کۆکراوەی گشتیی ھونەری سینگاپووری و باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا دەکات لە جیھاندا.]] لە دەیەی ١٩٩٠ەکاندا، {{بنز|ئەنجومەنی نیشتمانیی ھونەرەکان (سینگاپوور)|en|National Arts Council (Singapore)|lt=ئەنجومەنی نیشتمانیی ھونەرەکان}} دامەزرا بۆ سەرکردایەتیکردنی پەرەپێدانی ھونەرە نمایشییەکان، شانبەشانی فۆرمەکانی ھونەری بینراو و وێژەیی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mica.gov.sg/renaissance/FinalRen.pdf |سەردێڕ=Culture and the Arts in Renaissance Singapore |بڵاوکەرەوە=[[Ministry of Information, Communications and the Arts]]|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٠٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060524013952/http://www.mica.gov.sg/renaissance/FinalRen.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠٠٦}}</ref> {{بنز|پێشانگای نیشتمانیی سینگاپوور|en|National Gallery Singapore|lt=پێشانگای نیشتمانیی سینگاپوور}} مۆزەخانەی سەرەکیی نەتەوەکەیە کە نزیکەی ٨٬٠٠٠ بەرھەمی ھونەرمەندانی سینگاپووری و باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیای تێدایە. {{بنز|مۆزەخانەی ھونەری سینگاپوور|en|Singapore Art Museum|lt=مۆزەخانەی ھونەری سینگاپوور}} سەرنج دەخاتە سەر ھونەری ھاوچەرخ لە دیدگایەکی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیاوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About {{!}} Singapore Art Museum |ناونیشان=https://www.singaporeartmuseum.sg/en/about |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=singaporeartmuseum.sg}}</ref> مۆزەخانەی دیزاینی {{بنز|خەڵاتی دیزاینی خاڵی سوور|en|Red Dot Design Award|lt=ڕێد دۆت (خاڵی سوور)}} ئاھەنگ دەگێڕێت بۆ ھونەر و دیزاینی ناوازەی شتومەکەکانی ژیانی ڕۆژانە، کە میوانداریی زیاتر لە ١٬٠٠٠ پارچە دەکات لە ٥٠ وڵاتەوە. {{بنز|مۆزەخانەی ئارتسایەنس|en|ArtScience Museum|lt=مۆزەخانەی ئارتسایەنس (ھونەر-زانست)}}، کە لە شێوەی گوڵی نیلۆفەردایە، میوانداریی پێشانگا گەڕۆکەکان دەکات کە ھونەر و زانستەکان تێکەڵ دەکەن. مۆزەخانە گەورەکانی تر بریتین لە {{بنز|مۆزەخانەی شارستانییەتەکانی ئاسیا|en|Asian Civilisations Museum|lt=مۆزەخانەی شارستانییەتەکانی ئاسیا}}، {{بنز|مۆزەخانەی پێراناکان|en|Peranakan Museum|lt=مۆزەخانەی پێراناکان}}، و {{بنز|ماڵی ھونەرەکان|en|The Arts House|lt=ماڵی ھونەرەکان}}.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=NN |یەکەم١=Soorya Kiran |سەردێڕ=Painting our own canvas |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/politics/painting-our-own-canvas|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٨|ئیش=The Straits Times |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> {{بنز|ئێسپلێناد – شانۆکان لەسەر کەنداو|en|Esplanade – Theatres on the Bay|lt=ئێسپلێناد}} گەورەترین سەنتەری ھونەرە نمایشییەکانە لە سینگاپوور. لە ساڵی ٢٠١٦دا بەتەنیا، شوێنی ٥٬٩٠٠ بۆنەی ھونەری و کولتووریی بێبەرامبەر بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_1827_2011-08-05.html |سەردێڕ=Esplanade-Theatres on the bay |ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠١٦|نووسەر=Faizah bte Zakaria|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref><ref name="CNA1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Wintle |یەکەم١=Angela |سەردێڕ=Singlish, cultural diversity and hawker food essential in forging a national identity, say celebs |ناونیشان=https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/singlish-cultural-diversity-and-hawker-food-essential-in-forging-8226060 |بڵاوکەرەوە=Channel NewsAsia |ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171221192042/http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/singlish-cultural-diversity-and-hawker-food-essential-in-forging-8226060|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> وێژەی سینگاپوور، یان "SingLit"، پێکھاتووە لە کۆمەڵێک بەرھەمی وێژەیی لەلایەن سینگاپوورییەکانەوە کە بەتایبەتی بە چوار زمانە فەرمییەکەی وڵاتەکە نووسراون: ئینگلیزی، مالایی، ماندارین، و تامیلی. سینگاپوور تا دێت زیاتر وا سەیر دەکرێت کە خاوەنی چوار ژێر-وێژە بێت لەبری یەک. چەندین بەرھەمی گرنگ وەرگێڕدراون و لە بڵاوکراوەکانی وەک گۆڤاری وێژەییی ''سینگا''دا نمایش کراون، کە لە دەیەکانی ١٩٨٠ و ١٩٩٠ەکاندا بڵاودەکرایەوە و سەرنووسەرەکانی کەسانی وەک {{بنز|ئێدوین ثومبوو|en|Edwin Thumboo|lt=ئێدوین ثومبوو}} و {{بنز|کۆ باک سۆنگ|en|Koh Buck Song|lt=کۆ باک سۆنگ}} لەخۆدەگرت، ھەروەھا لە ئەنتۆلۆژیا فرەزمانەکانی وەک ''ڕیتمەکان: ئەنتۆلۆژیایەکی شیعریی ھەزارەی سینگاپووری'' (٢٠٠٠)، کە تێیدا ھۆنراوەکان ھەر یەکەیان سێ جار وەرگێڕدرابوون. ژمارەیەک لە نووسەرانی سینگاپووری وەک {{بنز|تان سوی ھیان|en|Tan Swie Hian|lt=تان سوی ھیان}} و {{بنز|کوۆ پاو کون|en|Kuo Pao Kun|lt=کوۆ پاو کون}} بەشدارییان کردووە بە بەرھەم بە زیاتر لە زمانێک.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.straitstimes.com/lifestyle/arts/poet-feature-singapores-unique-language-in-literature|سەردێڕ=Singapore Writers Festival: Feature Singapore's unique language in literature, says poet|newspaper=The Straits Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|دوایین١=Toh|یەکەم١=Wen Li}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/arts/poet-feature-singapores-unique-language-in-literature |date=تەممووزی ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www3.ntu.edu.sg/home/kbolton/pdf/(2014)%20Bolton%20and%20Ng.pdf |سەردێڕ=The dynamics of multilingualism in contemporary Singapore |بڵاوکەرەوە=[[Wiley-Blackwell]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180328194001/http://www3.ntu.edu.sg/home/kbolton/pdf/(2014)%20Bolton%20and%20Ng.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سینگاپوور خاوەنی کولتوورێکی مۆسیقای ھەمەجۆرە کە لە پۆپ و ڕۆکەوە دەست پێدەکات، تا دەگاتە فۆلکلۆری و کلاسیک. مۆسیقای کلاسیکیی ڕۆژاوایی ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە ژیانی کولتووریدا لە سینگاپوور، کە {{بنز|ئۆرکێسترای سەمفۆنیای سینگاپوور|en|Singapore Symphony Orchestra|lt=ئۆرکێسترای سەمفۆنیای سینگاپوور}} (SSO) لە ساڵی ١٩٧٩دا دامەزرا. ئۆرکێسترا ڕۆژاوایییە ناسراوەکانی تر لە سینگاپوور بریتین لە {{بنز|ئۆرکێسترای نیشتمانیی لاوانی سینگاپوور|en|Singapore National Youth Orchestra|lt=ئۆرکێسترای نیشتمانیی لاوانی سینگاپوور}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.moe.gov.sg/snyo/ |سەردێڕ=Singapore National Youth Orchestra |وێبگە=Ministry of Education|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141009101537/http://www.moe.gov.sg/snyo/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و {{بنز|ئۆرکێسترای سەمفۆنیای برادڵ ھایتس|en|Braddell Heights Symphony Orchestra|lt=ئۆرکێسترای سەمفۆنیای برادڵ ھایتس}} کە لەسەر بنەمای کۆمەڵگەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.timeoutsingapore.com/music/feature/adrian-tan-new-music-director-braddell-heights-symphony-orchestra |سەردێڕ=Music director Adrian Tan ushers in new era for Braddell Heights Symphony Orchestra |دوایین=Ang |یەکەم=Steven |وێبگە=Time Out Singapore|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006150746/http://www.timeoutsingapore.com/music/feature/adrian-tan-new-music-director-braddell-heights-symphony-orchestra|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> چەندین ئۆرکێسترا و گرووپی مۆسیقا ھەروەھا لە قوتابخانە ئامادەیییەکان و کۆلێژە بچووکەکاندا ھەن. کۆمەڵگە جیاوازەکان خاوەنی نەریتی مۆسیقاییی نەتەوەییی تایبەت بە خۆیانن: چینی، مالایی، ھیندی، و ئۆراسیایی. لەگەڵ فۆرمە نەریتییەکانی مۆسیقایان و جۆرەھا شێوازی مۆسیقای مۆدێرن، تێکەڵبوونی فۆرمە جیاوازەکان ھۆکاری فرەجۆریی مۆسیقایە لە وڵاتەکەدا.<ref name="garland">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Garland Handbook of Southeast Asian Music |editor1=Terry Miller |editor2=Sean Williams |chapter=Singapore |نووسەر=Lee Tong Soon |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٩٦٠٧٥-٥|ساڵ=٢٠٠٨}}</ref> گۆڕەپانی مۆسیقای شارنشینیی زیندووی نەتەوەکە وای لێکردووە ببێتە سەنتەرێک بۆ نمایشە نێونەتەوەیییەکان و ڤیستیڤاڵەکان لە ناوچەکەدا. ھەندێک لە ناسراوترین گۆرانیبێژەکانی پۆپ لە سینگاپوور بریتین لە {{بنز|ستێفانی سون|en|Stefanie Sun|lt=ستێفانی سون}}، {{بنز|جەی جەی لین|en|JJ Lin|lt=جەی جەی لین}}، {{بنز|لیانگ وێرن فووک|en|Liang Wern Fook|lt=لیانگ وێرن فووک}}، {{بنز|تەوفیق باتیسا|en|Taufik Batisah|lt=تەوفیق باتیسا}} و {{بنز|دیک لی|en|Dick Lee|lt=دیک لی}}، کە بەناوبانگە بە دانانی ئاواز بۆ گۆرانییەکانی تایبەت بە {{بنز|ڕۆژی نیشتمانی (سینگاپوور)|en|National Day (Singapore)|lt=ڕۆژی نیشتمانی}}، لەوانەش ''ماڵەوە'' (Home).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=An A-Z of the nation's iconic talents |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠١٩|ئیش=The Sunday Times}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=NN |یەکەم١=Soorya Kiran |سەردێڕ=Here's why Stefanie Sun's a Singapore icon |ناونیشان=http://www.asiaone.com/entertainment/heres-why-stefanie-suns-singapore-icon|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٨|ئیش=AsiaOne |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> === ڕاگەیاندن === [[File:Singapore Former-Hill-Street-Police-Station-02.jpg|thumb|left|{{بنز|وەزارەتی پەیوەندییەکان و زانیاری|en|Ministry of Communications and Information|lt=وەزارەتی پەیوەندییەکان و زانیاری}} سەرپەرشتیی پەرەپێدانی {{بنز|تەکنۆلۆژیای زانیاری و پەیوەندی|en|infocomm|lt=ئینفۆکۆم}}، ڕاگەیاندن و {{بنز|ھونەرەکان|en|the arts|lt=ھونەرەکان}} دەکات.]] ئەو کۆمپانیایانەی پەیوەستن بە حکوومەتەوە بەشێکی زۆری ڕاگەیاندنی ناوخۆیی لە سینگاپوور کۆنترۆڵ دەکەن.<ref name="freedomhouse_a">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&country=7915&year=2010 |سەردێڕ=Country Report 2010 Edition |بڵاوکەرەوە=Freedom House |ساڵ=٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101215114121/http://freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2010&country=7915|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {{بنز|میدیاکۆرپ|en|MediaCorp|lt=میدیاکۆرپ}} زۆربەی {{بنز|تەلەڤیزیۆن لە سینگاپوور|en|Television in Singapore|lt=کەناڵە تەلەڤیزیۆنییە بێبەرامبەرەکان}} و {{بنز|پێڕستی وێستگەکانی ڕادیۆ لە سینگاپوور|en|List of radio stations in Singapore|lt=وێستگەکانی ڕادیۆی بێبەرامبەر}} لە سینگاپوور بەڕێوەدەبات. کۆی گشتی شەش کەناڵی تەلەڤیزیۆنیی بێبەرامبەر ھەن کە لەلایەن میدیاکۆرپەوە پێشکەش دەکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=TV Guide |ناونیشان=https://www.mewatch.sg/channel-guide|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=meWATCH}}</ref> {{بنز|ستارھەب تی ڤی|en|StarHub TV|lt=ستارھەب تی ڤی}} و {{بنز|سینگتێل تی ڤی|en|Singtel TV|lt=سینگتێل تی ڤی}} ھەروەھا خزمەتگوزاریی {{بنز|ئای پی تی ڤی|en|IPTV|lt=ئای پی تی ڤی}} (IPTV) پێشکەش دەکەن لەگەڵ کەناڵەکان لە سەرانسەری جیھانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mda.gov.sg/POLICIES/POLICIESANDCONTENTGUIDELINES/TV/Pages/CableTV.aspx|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100714155808/http://www.mda.gov.sg/Policies/PoliciesandContentGuidelines/TV/Pages/CableTV.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٠|سەردێڕ=Cable Television |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=XIN MSN|ڕێکەوتی سەردان=1 === ڕێگا === {{See also|{{بنز|پێڕستی ڕێگاکانی دوبەی|en|List of roads in Dubai|lt=پێڕستی ڕێگاکانی دوبەی}}|سیستەمی ژمارەدانانی ڕێڕەوی دوبەی|Dubai route numbering system|پێڕستی پرد و تونێلەکانی دوبەی|List of bridges and tunnels in Dubai}} [[File:Tolerance Bridge.jpg|thumb|پردی لێبووردەیی لە {{بنز|بزنیس بەی|en|Business Bay|lt=بزنیس بەی}}]] [[File:Dubai_Road_2013.JPG|thumb|{{بنز|ڕێگای ئی ١١ (میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان)|en|E 11 road (United Arab Emirates)|lt=ڕێگای ئی ١١}}]] پێنج ڕێڕەوی سەرەکی – {{بنز|ڕێگای ئی ١١ (میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان)|en|E 11 (UAE)|lt=ئی ١١}} (ڕێگای شێخ زاید)، {{بنز|ڕێگای ئی ٣١١ (میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان)|en|E 311 (UAE)|lt=ئی ٣١١}} (ڕێگای شێخ محەممەد بن زاید)، {{بنز|ڕێگای ئی ٤٤ (میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان)|en|E 44 road (United Arab Emirates)|lt=ئی ٤٤}} (ڕێگای خێرای دوبەی-حەتتا)، {{بنز|ڕێگای ئی ٧٧ (میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان)|en|E 77 (UAE)|lt=ئی ٧٧}} (ڕێگای دوبەی-ئەلحەباب)، و {{بنز|ڕێگای ئی ٦٦ (میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان)|en|E 66 road (United Arab Emirates)|lt=ئی ٦٦}} (ڕێگای عوود مەیسا، ڕێگای دوبەی-{{بنز|عەین|en|Al Ain|lt=عەین}}، یان ڕێگای تەحنوون بن محەممەد ئال نەھیان)<ref name="GulfNews 11-2018">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ئیش=[[Emirates News Agency|WAM]] |سەردێڕ=Dubai-Al Ain Road renamed |بڵاوکەرەوە=[[Gulf News]] |ناونیشان=https://gulfnews.com/news/uae/transport/dubai-al-ain-road-renamed-1.2296992 |شوێن=[[Al Ain]] |ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181104020335/https://gulfnews.com/news/uae/transport/dubai-al-ain-road-renamed-1.2296992 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> – بە ناو دوبەیدا تێدەپەڕن، و شارەکە بە شارۆچکە و میرنشینەکانی ترەوە دەبەستنەوە. سەرەڕای ئەوەش، چەندین ڕێڕەوی گرنگی ناوخۆی شارەکە، وەکوو {{بنز|ڕێگای دی ٨٩ (میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان)|en|D 89 road (United Arab Emirates)|lt=دی ٨٩}} (ڕێگای ئال مەکتووم/ڕێگای فڕۆکەخانە)، {{بنز|ڕێگای دی ٨٥ (میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان)|en|D 85 road (United Arab Emirates)|lt=دی ٨٥}} (ڕێگای بەنییاس)، {{بنز|ڕێگای دی ٧٥ (میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان)|en|D 75 road (United Arab Emirates)|lt=دی ٧٥}} (ڕێگای شێخ ڕاشد)، {{بنز|ڕێگای دی ٧٣ (میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان)|en|D 73 road (United Arab Emirates)|lt=دی ٧٣}} (ڕێگای ئەلزییافە کە ئێستا ناوی شەقامی ٢ی کانوونی یەکەمە)، {{بنز|ڕێگای دی ٩٤ (میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان)|en|D 94 road (United Arab Emirates)|lt=دی ٩٤}} (ڕێگای جومەیرە)، و {{بنز|ڕێگای دی ٩٢ (میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان)|en|D 92 road (United Arab Emirates)|lt=دی ٩٢}} (ڕێگای ئەلخەلیج/ئەلوەسل) گەڕەکە جیاوازەکانی شارەکە بەیەکەوە دەبەستنەوە. بەشەکانی ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوای شارەکە لە ڕێگەی {{بنز|پردی ئال مەکتووم|en|Al Maktoum Bridge|lt=پردی ئال مەکتووم}}، {{بنز|پردی ئەلگەرھوود|en|Al Garhoud Bridge|lt=پردی ئەلگەرھوود}}، {{بنز|تونێلی ئەلشیندەغە|en|Al Shindagha Tunnel|lt=تونێلی ئەلشیندەغە}}، {{بنز|پەڕینەوەی بزنیس بەی|en|Business Bay Crossing|lt=پەڕینەوەی بزنیس بەی}}، و {{بنز|پردی سەرئاوکەوتووی دوبەی|en|Floating Bridge, Dubai|lt=پردی سەرئاوکەوتوو}}ەوە بەیەکەوە بەستراونەتەوە.<ref>[http://www.rta.ae/wpsv5/wps/portal/!ut/p/kcxml/04_Sj9SPykssy0xPLMnMz0vM0Y_QjzKLN4g3NvMASYGZJkb6kWhijggRX4_83FT9IH1v_QD9gtzQiHJHR0UA8kPctg!!/delta/base64xml/L3dJdyEvd0ZNQUFzQUMvNElVRS82XzBfMzZJ Completed projects] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100625002211/http://www.rta.ae/wpsv5/wps/portal/!ut/p/kcxml/04_Sj9SPykssy0xPLMnMz0vM0Y_QjzKLN4g3NvMASYGZJkb6kWhijggRX4_83FT9IH1v_QD9gtzQiHJHR0UA8kPctg!!/delta/base64xml/L3dJdyEvd0ZNQUFzQUMvNElVRS82XzBfMzZJ |date=25 June 2010}}. RTA Dubai</ref> دەسەڵاتی ڕێگاوبان و گواستنەوە (RTA) سیستەمی گواستنەوەی پاسی گشتیی دوبەی بەڕێوەدەبات. سیستەمی پاسەکە خزمەتگوزاری بۆ ١٤٠ ڕێڕەو دابین دەکات و لە ساڵی ٢٠٠٨دا زیاتر لە ١٠٩ ملیۆن کەسی گواستووەتەوە. تا کۆتاییی ساڵی ٢٠١٠، پێشبینی دەکرا ٢٬١٠٠ پاس لە سەرانسەری شارەکەدا لە خزمەتدا بن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/uae/dubai-buses-may-be-privatised-1.552986/ |سەردێڕ=Dubai buses may be privatised – The National Newspaper |ئیش=The National|شوێن=Abu Dhabi |ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120118040754/http://www.thenational.ae/news/uae-news/dubai-buses-may-be-privatised |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٦دا، دەسەڵاتی گواستنەوە دروستکردنی ٥٠٠ وێستگەی چاوەڕوانیی پاسی سەرنشینانی بە فێنککەرەوە ڕاگەیاند، و پلانی بۆ ١٬٠٠٠ وێستگەی تریش دانا لە سەرانسەری میرنشینەکاندا لە ھەنگاوێکدا بۆ ھاندانی بەکارھێنانی پاسە گشتییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/traffic-transport/air-conditioned-bus-shelters-for-dubai-1.195356|سەردێڕ=Gulfnews: Air-conditioned bus shelters for Dubai|ئیش=Gulf News|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٠٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110830071033/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/traffic-transport/air-conditioned-bus-shelters-for-dubai-1.195356|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١١}}</ref> دەسەڵاتی ڕێگاوبان و گواستنەوە (RTA) مۆڵەت بە سەرجەم خزمەتگوزارییەکانی تەکسی دەدات. ئەو تەکسییانەی مۆڵەتی دوبەییان ھەیە بە ئاسانی دەناسرێنەوە بە ڕەنگی کرێمیی لاشەی ئۆتۆمۆبێلەکە، لەگەڵ ڕەنگی جیاوازی سەقف کە ئاماژەیە بۆ کۆمپانیای خاوەنکارەکە. دامەزراوەی تەکسیی دوبەی، کە بەشێکە لە RTA، گەورەترین کۆمپانیای کارپێکەرە و تەکسی بە سەقفی سوورەوە بەکاردەخات. پێنج کۆمپانیای کارپێکەری تایبەت ھەن: تەکسیی میترۆ (سەقفی پرتەقاڵی)؛ تەکسیی نێتۆرک (سەقفی زەرد)؛ تەکسیی کارز (سەقفی شین)؛ تەکسیی عەرەبیا (سەقفی سەوز)؛ و تەکسیی سیتی (سەقفی مۆر). سەرەڕای ئەوەش، خزمەتگوزارییەکی تەکسی بۆ خانمان و خێزانەکان ھەیە (سەقفی پەمەیی) کە شۆفێرەکانیان ژنن، و تەنیا تایبەتە بە خزمەتکردنی ژنان و منداڵان. زیاتر لە ٣٬٠٠٠ تەکسی لە میرنشینەکەدا کار دەکەن، کە تێکڕا ڕۆژانە ١٩٢٬٠٠٠ گەشت دەکەن و نزیکەی ٣٨٥٬٠٠٠ کەس دەگوازنەوە. لە ساڵی ٢٠٠٩دا، گەشتەکانی تەکسی لە ٧٠ ملیۆن گەشت تێپەڕی، کە خزمەتی بە نزیکەی ١٤٠٫٤٥ ملیۆن سەرنشین کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/traffic-transport/dubai-metro-gives-boost-to-public-transport-in-city-1.592986 |سەردێڕ=Dubai Metro gives boost to public transport in city| newspaper=[[Gulf News]] |ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100412193111/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/traffic-transport/dubai-metro-gives-boost-to-public-transport-in-city-1.592986|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠١٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://dtc.dubai.ae/ |سەردێڕ=Dubai Taxi Corporation |بڵاوکەرەوە=Dtc.dubai.ae |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101112164616/http://dtc.dubai.ae/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dubai.com/v/cityinfo/#block_1686 |سەردێڕ=Getting Around in Dubai |بڵاوکەرەوە=dubai.com/ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110924043220/http://www.dubai.com/v/cityinfo/#block_1686 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١١}}</ref> === ئاسمانی === [[File:Dubai_-_International_(DXB_-_OMDB)_AN1204297.jpg|thumb|left|{{بنز|فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی دوبەی|en|Dubai International Airport|lt=فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی دوبەی}} قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی جیھانە بەپێی ھاتوچۆی گەشتیارانی نێونەتەوەیی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aci.aero/News/Releases/Most-Recent/2018/04/09/ACI-World-releases-preliminary-2017-world-airport-traffic-rankings--Passenger-traffic-Indian-and-Chinese-airports-major-contributors-to-growth---Air-cargo-Volumes-surge-at-major-hubs-as-trade-wars-threaten-|سەردێڕ=ACI World releases preliminary 2017 world airport traffic rankings Passenger traffic: Indian and Chinese airports major contributors to growth Air cargo: Volumes surge at major hubs as trade wars threaten|وێبگە=www.aci.aero|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180814121026/http://www.aci.aero/News/Releases/Most-Recent/2018/04/09/ACI-World-releases-preliminary-2017-world-airport-traffic-rankings--Passenger-traffic-Indian-and-Chinese-airports-major-contributors-to-growth---Air-cargo-Volumes-surge-at-major-hubs-as-trade-wars-threaten-|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>]] {{بنز|فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی دوبەی|en|Dubai International Airport|lt=فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی دوبەی}} ({{بنز|کۆدی فڕۆکەخانەی ئایاتا|en|IATA airport code|lt=ئایاتا}}: DXB)، کە ناوەندی ھێڵی ئاسمانیی {{بنز|میرنشینەکان (ھێڵی ئاسمانی)|en|Emirates (airline)|lt=ئیماراتە}}، خزمەتگوزاری پێشکەش بە شاری دوبەی و میرنشینەکانی تری وڵاتەکە دەکات. فڕۆکەخانەکە {{بنز|قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکانی جیھان بەپێی ھاتوچۆی گەشتیاران|en|World's busiest airports by passenger traffic|lt=سێیەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی جیھانە بەپێی ھاتوچۆی گەشتیاران}} و {{بنز|پێڕستی قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکان بەپێی ھاتوچۆی گەشتیارانی نێونەتەوەیی|en|List of busiest airports by international passenger traffic|lt=قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی جیھانە بەپێی ھاتوچۆی گەشتیارانی نێونەتەوەیی}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2008 Annual Report |بڵاوکەرەوە=Dubai Airport |ساڵ=٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.thenational.ae/article/20080429/BUSINESS/400804065 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100111173544/http://www.thenational.ae/article/20080429/BUSINESS/400804065 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}</ref> سەرەڕای ئەوەی کە ناوەندێکی گرنگی ھاتوچۆی سەرنشینانە، فڕۆکەخانەکە {{بنز|قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکانی جیھان بەپێی ھاتوچۆی بار|en|World's busiest airports by cargo traffic|lt=شەشەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی بارھەڵگرە لە جیھاندا}}، کە لە ساڵی ٢٠١٤دا مامەڵەی لەگەڵ ٢٫٣٧ ملیۆن تۆن باردا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dubaiairports.ae/corporate/media-centre/press-releases/detail/dxb-takes-over-top-spot-for-international-passenger-traffic |سەردێڕ=DXB Takes Over Top Spot for International Passenger Traffic |ئیش=dubaiairports.ae |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150429044632/http://www.dubaiairports.ae/corporate/media-centre/press-releases/detail/dxb-takes-over-top-spot-for-international-passenger-traffic |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠١٥}}</ref> ھێڵی ئاسمانیی ئیمارات یەکێکە لە ھێڵە ئاسمانییە نیشتمانییەکانی ھەڵگری ئاڵای میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Emirates - Ministry of Economy UAE |ناونیشان=https://www.moec.gov.ae/en/-/emirates |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240919143348/https://www.moec.gov.ae/en/-/emirates |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=Ministry of Economy UAE |زمان=en-US |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تاوەکوو ساڵی ٢٠١٨، لەسەر ئاستی نێونەتەوەیی کاری دەکرد و خزمەتی بە زیاتر لە ١٥٠ شوێنی مەبەست دەکرد لە زیاتر لە ٧٠ وڵاتدا لە سەرانسەری شەش کیشوەردا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.emirates.com/us/english/destinations_offers/destinations_and_offers.aspx|سەردێڕ=Our Destinations|ئیش=Emirates|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150512221204/http://www.emirates.com/english/destinations_offers/destinations/alldestinations.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پەرەپێدانی {{بنز|فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئال مەکتووم|en|Al Maktoum International Airport|lt=فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئال مەکتووم}} ({{بنز|کۆدی فڕۆکەخانەی ئایاتا|en|IATA airport code|lt=ئایاتا}}: DWC) لە ساڵی ٢٠٠٤دا ڕاگەیەندرا. قۆناغی یەکەمی فڕۆکەخانەکە کراوەتەوە، کە ڕێڕەوێکی فڕینی گونجاو بۆ فڕۆکەی ئەی ٣٨٠ (A380)، ٦٤ شوێنی وەستانی دوور، یەک وێستگەی بارھەڵگر بە توانای ساڵانەی ٢٥٠٬٠٠٠ تۆن بار، و بینایەکی وێستگەی سەرنشینان کە نەخشێنراوە بۆ لەخۆگرتنی پێنج ملیۆن سەرنشین لە ساڵێکدا، لەخۆدەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://gulfnews.com/business/aviation/al-maktoum-international-airport-begins-operations-1.646783|سەردێڕ=Al Maktoum International airport begins operations|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ئیش=Gulf News|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100630085531/http://gulfnews.com/business/aviation/al-maktoum-international-airport-begins-operations-1.646783|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}</ref> کاتێک تەواو دەبێت، فڕۆکەخانەی ناوەندیی جیھانیی دوبەی-ئال مەکتوومی نێونەتەوەیی دەبێتە گەورەترین فڕۆکەخانەی جیھان بە پێنج ڕێڕەوی فڕین، چوار بینای وێستگە، و توانای لەخۆگرتنی ١٦٠ ملیۆن سەرنشین و ١٢ ملیۆن تۆن بار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://gulfnews.com/business/aviation/al-maktoum-international-airport-receives-first-flight-1.644057|سەردێڕ=Al Maktoum International airport receives first flight|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ئیش=Gulf News|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100623030828/http://gulfnews.com/business/aviation/al-maktoum-international-airport-receives-first-flight-1.644057|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=O'Hare |یەکەم=Maureen |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Dubai reveals massive plans for the world's busiest airport |ناونیشان=https://www.cnn.com/travel/dubai-world-cental-al-maktoum-airport-expansion/index.html |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref> === شەمەندەفەر === [[File:Dubai_Blue_Line_stel_5112_to_Creek_(52765713036).jpg|thumb|{{بنز|میترۆی دوبەی|en|Dubai Metro|lt=میترۆی دوبەی}} یەکەمین جۆری گواستنەوەی شەمەندەفەرە لە میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان، و یەکەمین تۆڕی شەمەندەفەری شارنشینییە لە نیمچەدوورگەی عەرەبیدا.<ref name="autogenerated1" />]] [[File:Dubai_Tram_Alstom_Citadis_402_near_Al_Sufouh.jpg|thumb|{{بنز|تڕامی دوبەی|en|Dubai Tram|lt=تڕامی دوبەی}} یەکێکە لە یەکەمین تۆڕەکانی تڕام لە جیھاندا کە بەتەواوی لەسەر بنەمای {{بنز|دابینکردنی کارەبا لەسەر ئاستی زەوی|en|ground-level power supply|lt=دابینکردنی کارەبا لەسەر ئاستی زەوی}} کار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.highways.today/2017/01/12/systra-aecom-win-dubai-tram-extension/|سەردێڕ=SYSTRA and AECOM win the Dubai Tram extension|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=Highways Today|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190113232247/https://www.highways.today/2017/01/12/systra-aecom-win-dubai-tram-extension/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>]] {{بنز|میترۆی دوبەی|en|Dubai Metro|lt=میترۆی دوبەی}} لە دوو ھێڵ (سوور و سەوز) پێکھاتووە کە بە ناو ناوچە دارایی و نیشتەجێبوونەکانی شارەکەدا تێدەپەڕن. لە ئەیلوولی ٢٠٠٩دا کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dubai RTA – Dubai Metro – Blue Line |ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=zawya |ناونیشان=http://www.zawya.com/projects/project.cfm/pid151106013921?cc |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110617052450/http://www.zawya.com/projects/project.cfm/pid151106013921?cc |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١١}}</ref> کۆمپانیای خزمەتگوزاریی نێونەتەوەییی بنکە لە بەریتانیا، {{بنز|سێرکۆ|en|Serco|lt=سێرکۆ}}، بەرپرسیارە لە کارپێکردنی میترۆکە. {{بنز|ھێڵی سووری میترۆی دوبەی|en|Red Line (Dubai Metro)|lt=ھێڵی سوور}} بڕبڕەی پشتی سەرەکییە، کە ٢٩ وێستگەی ھەیە (٤ ژێرزەوی، ٢٤ بەرزکراوە، و یەکێک لەسەر ئاستی زەوی) و لە وێستگەی ڕاشدییەوە تا وێستگەی ئاڵوگۆڕی ئیمارات (UAE Xchange) لە جەبەل عەلی دەڕوات. {{بنز|ھێڵی سەوزی میترۆی دوبەی|en|Green Line (Dubai Metro)|lt=ھێڵی سەوز}}، کە لە وێستگەی ئیتسالاتەوە تا وێستگەی کریک (کەنداو) دەڕوات، ٢٠ وێستگەی ھەیە (٨ ژێرزەوی، ١٢ بەرزکراوە). درێژکردنەوەیەک بۆ ھێڵی سوور کە ناوچەی ئێکسپۆ ٢٠٢٠ دەبەستێتەوە لە ١ی حوزەیرانی ٢٠٢١دا کرایەوە. ھێڵێکی {{بنز|ھێڵی شین (میترۆی دوبەی)|en|Blue Line (Dubai Metro)|lt=شین}} لە قۆناغی دروستکردندایە و ھێڵێکی {{بنز|ھێڵی زێڕین (میترۆی دوبەی)|en|Gold Line (Dubai Metro)|lt=زێڕین}}یش لە قۆناغی پلانداناندایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Husain |یەکەم=Zainab |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Dubai Metro Blue Line and Gold Line: Routes and station locations, explained |ناونیشان=https://gulfnews.com/living-in-uae/transport/dubai-metro-blue-line-and-gold-line-routes-and-station-locations-explained-1.500586703 |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema |زمان=en}}</ref> میترۆی دوبەی یەکەمین تۆڕی شەمەندەفەری شارنشینییە لە {{بنز|نیمچەدوورگەی عەرەبی|en|Arabian Peninsula|lt=نیمچەدوورگەی عەرەبی}}دا.<ref name="autogenerated1"/> شەمەندەفەرەکان بەتەواوی ئۆتۆماتیکین و بێ شۆفێرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dubai metro – the world's longest automated rail system |ناونیشان=https://www.itsinternational.com/feature/dubai-metro-worlds-longest-automated-rail-system |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=ITS International |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220430121719/https://www.itsinternational.com/feature/dubai-metro-worlds-longest-automated-rail-system |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھێڵێکی {{بنز|مۆنۆرەیل|en|monorail|lt=مۆنۆرەیل}} کە پالم جومەیرە بە وشکانییەوە دەبەستێتەوە لە ٣٠ی نیسانی ٢٠٠٩دا کرایەوە.<ref name="timeout">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Palm monorail tried and tested |ناونیشان=http://www.timeoutdubai.com/knowledge/news/8723-palm-monorail-tried-and-tested |بڵاوکەرەوە=Timeoutdubai |ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100115001910/http://www.timeoutdubai.com/knowledge/news/8723-palm-monorail-tried-and-tested |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}</ref> ئەمە یەکەمین مۆنۆرەیلە لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.aeconline.ae/13/pdcnewsitem/01/69/09/index_13.html|سەردێڕ=First Monorail system in the Middle East takes first paying passengers.|newspaper=AEC Online|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170203075322/http://www.aeconline.ae/13/pdcnewsitem/01/69/09/index_13.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> درێژکردنەوەیەک بۆ بەستنەوەی بە {{بنز|ھێڵی سووری میترۆی دوبەی|en|Red Line (Dubai Metro)|lt=ھێڵی سوور}}ی {{بنز|میترۆی دوبەی|en|Dubai Metro|lt=میترۆی دوبەی}}یەوە پلانی بۆ دانراوە.<ref name="gn">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Middle East's first monorail to start services in Palm Jumeirah by April |ناونیشان=http://archive.gulfnews.com/articles/08/08/07/10235187.html |ئیش=[[Gulf News]] |ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090716225656/http://archive.gulfnews.com/articles/08/08/07/10235187.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠٠٩}}</ref> تڕاموایەک کە لە ئەلسوفووح ھەڵکەوتووە بە درێژاییی {{convert|14.5|km|mi|1|abbr=on}} لەسەر ڕێگای ئەلسوفووح لە دوبەی ماریناوە تا بورجولعەرەب و مۆڵی ئیمارات دەڕوات، بە دوو شوێنی یەکتربڕین لەگەڵ ھێڵی سووری میترۆی دوبەی. بەشی یەکەم، کە ھێڵێکی تڕامی بە درێژی {{convert|10.6|km|mi|abbr=on}}ە و خزمەتی ١١ وێستگە دەکات، لە ساڵی ٢٠١٤دا کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://thedubaitram.com/about/|سەردێڕ=About|ئیش=The Dubai Tram|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160215035242/http://thedubaitram.com/about/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> قۆناغی دووەمی تڕاموایەکە پلانی ھەیە ٤ کیلۆمەتر ھێڵی تر زیاد بکات بۆ بەستنەوەی بە مۆڵی ئیماراتەوە. ھیچ ڕێکەوتێک بۆ تەواوبوونی ڕانەگەیەندراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dubai Tram |ناونیشان=https://alsufouhtram.com/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|زمان=en-US}}</ref> دوبەی ڕای گەیاندووە کە بەستەرێکی سیستەمی شەمەندەفەری خێرای ئیمارات تەواو دەکات، کە پلانی بۆ دانراوە تەواوی وڵاتانی ئەنجومەنی ھاوکاریی کەنداو (کە بە {{بنز|ئەنجومەنی ھاوکاریی وڵاتانی کەنداو|en|Cooperation Council for the Arab States of the Gulf|lt=ئەنجومەنی ھاوکاریی وڵاتانی عەرەبیی کەنداو}}یش دەناسرێت)، و پاشان لەوانەیە بە {{بنز|ئەورووپا|en|Europe|lt=ئەورووپا}}وە ببەستێتەوە.{{citation needed|date=December 2022}} شەمەندەفەرە خێراکە پاڵپشتی لە گواستنەوەی سەرنشینان و باریش دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=GCC Rail Network |ناونیشان=http://www.zawya.com/projects/project.cfm/pid190607012406 |بڵاوکەرەوە=zawya projects |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110617080242/http://www.zawya.com/projects/project.cfm/pid190607012406 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١١}}</ref> کارپێکردنی شەمەندەفەری سەرنشینان لە نێوان ئەبوزەبی و فوجەیرە لە ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦دا دەستی پێکرد، و وێستگەیەکی تریش لە دوبەی (جومەیرە گۆڵف ئیستەیتس) پلانی بۆ دانراوە لە ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦دا بکرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Etihad Rail 2026: Where the first 10 stations will be located {{!}} Time Out Dubai |ناونیشان=https://www.timeoutdubai.com/news/uae-etihad-stations-exact-locations-stations-confirmed |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|زمان=en-US}}</ref> === ڕێگا ئاوییەکان === [[File:Madinat Jumeirah dhow (3050971546).jpg|thumb|''{{بنز|عەبرە|en|Abra (boat)|lt=عەبرەکان}}'' و ''{{بنز|داو|en|dhows|lt=داوەکان}}'' شێوازی نەریتیی گواستنەوەی ڕێگا ئاوییەکانن.]] دوو بەندەری بازرگانیی گەورە لە دوبەیدا ھەن، {{بنز|بەندەری ڕاشد|en|Port Rashid|lt=بەندەری ڕاشد}} و {{بنز|جەبەل عەلی|en|Jebel Ali|lt=بەندەری جەبەل عەلی}}. بەندەری جەبەل عەلی گەورەترین لەنگەرگەی دەستکردی جیھانە، گەورەترین بەندەرە لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Port of Jebel Ali |ناونیشان=http://www.worldportsource.com/ports/ARE_Port_of_Jebel_Ali_1423.php |بڵاوکەرەوە=worldportsource.com |ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100416070712/http://www.worldportsource.com/ports/ARE_Port_of_Jebel_Ali_1423.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠١٠}}</ref> و حەوتەمین قەرەباڵغترین بەندەرە لە جیھاندا.<ref name=jebelali /> یەکێک لە شێوازە نەریتییەکانی پەڕینەوە لە {{بنز|بور دوبەی|en|Bur Dubai|lt=بور دوبەی}} بۆ {{بنز|دێرە (دوبەی)|en|Deira, Dubai|lt=دێرە}} بەکارھێنانی ''{{بنز|عەبرە|en|Abra (boat)|lt=عەبرەکان}}''ە، کە بەلەمی بچووکن و سەرنشینان بەسەر {{بنز|کەنداوی دوبەی|en|Dubai Creek|lt=کەنداوی دوبەی}}دا دەگوازنەوە، لە نێوان وێستگەکانی عەبرە لە بەستەکییە و {{بنز|ڕێگای بەنییاس|en|Baniyas Road|lt=ڕێگای بەنییاس}}.<ref>[http://www.dubai-online.com/blog/video-dubai-souk-abra-station/ Abra-services] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100817012451/http://www.dubai-online.com/blog/video-dubai-souk-abra-station/ |date=17 August 2010}} dubai-online</ref> ئاژانسی گواستنەوەی دەریایی ھەروەھا سیستەمی پاسی ئاویی دوبەیی خستووەتە کار. پاسی ئاوی خزمەتگوزارییەکی بەلەمی بەتەواوی فێنککەرەوەدارە کە شوێنە مەبەستە ھەڵبژێردراوەکانی قەراغ کەنداوەکە بەیەکەوە دەبەستێتەوە. ھەروەھا مرۆڤ دەتوانێت خزمەتگوزاریی پاسی ئاویی گەشتیاری لە دوبەی بەکاربھێنێت. نوێترین پێکھاتەی زیادکراو بۆ سیستەمی گواستنەوەی ئاوی بریتییە لە تەکسیی ئاوی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=RTA launches Water Bus System on Dubai Creek |ناونیشان=http://www.ameinfo.com/129309.html |بڵاوکەرەوە=AMEinfo |ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100602074607/http://www.ameinfo.com/129309.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}</ref> تەکسییە ئاوییەکان دەتوانن لە یەک کاتدا زۆرترین ژمارەی ٢٠ سەرنشین بگوێزنەوە کە گەشتێکی ئارام بە درێژاییی ئەلمەمزەر و دوبەی مارینا لە ڕێگەی کەنداوی دوبەیەوە دابین دەکەن. ٤٠ خاڵی ھەڵگرتنی ھەیە لە سەرانسەری دوبەیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Waterways {{!}} The Official Portal of the UAE Government |ناونیشان=https://u.ae/en/information-and-services/transportation/waterways |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=u.ae |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241007091047/https://u.ae/en/information-and-services/transportation/waterways |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دوبەی تا دێت زیاتر سوود لە لۆجستی و بەندەرەکانی وەردەگرێت بۆ بەشداریکردن لە بازرگانیی نێوان ئەورووپا و چین، ھەروەھا لە نێوان ئەورووپا و ئەفریقا، سەرەڕای گواستنەوەی نەوت. بۆ ئەم مەبەستە، بەندەرەکانی وەک جەبەل عەلی و مینا ڕاشد بە خێرایی فراوان دەکرێن، و وەبەرھێنان لە تەکنۆلۆژیاکانیاندا دەکرێت. وڵاتەکە لە ڕووی مێژوویی و لە ئێستاشدا بەشێکە لە {{بنز|ڕێگای ئاوریشم|en|Silk Road|lt=ڕێگای ئاوریشمی}} دەریایی کە لە کەناراوەکانی چینەوە بەرەو باشوور بە نووکی باشووری {{بنز|ھیندستان|en|India|lt=ھیندستان}}دا تێدەپەڕێت بەرەو {{بنز|مۆمباسا|en|Mombasa|lt=مۆمباسا}}، لەوێوە بە دەریای سوور و لە ڕێگەی {{بنز|نۆکەندی سوێس|en|Suez Canal|lt=نۆکەندی سوێس}}ەوە بەرەو دەریای ناوین، لەوێشەوە بۆ ناوچەی سەرووی ئادریاتیک بۆ ناوەندی باکووری ئیتالیا لە {{بنز|تریێست|en|Trieste|lt=تریێست}} لەگەڵ بەستەرە شەمەندەفەرییەکانی بە {{بنز|ئەورووپای ناوەندی|en|Central Europe|lt=ئەورووپای ناوەندی}}، ئەورووپای ڕۆژھەڵات، و {{بنز|دەریای باکوور|en|North Sea|lt=دەریای باکوور}}ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.seatrade-maritime.com/asia/china-invest-34bn-dubai-warehousing-and-trading |سەردێڕ=China to invest $3.4bn in Dubai warehousing and trading |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210129214931/https://www.seatrade-maritime.com/asia/china-invest-34bn-dubai-warehousing-and-trading |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.porttechnology.org/news/what-are-the-top-ports-in-the-middle-east/ |سەردێڕ=What are the top ports in the Middle East? |newspaper=Port Technology International |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210201132128/https://www.porttechnology.org/news/what-are-the-top-ports-in-the-middle-east/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.business.hsbc.ae/en-gb/ae/article/chinas-belt-and-road-initiative-beacons-new-trade-in-menat |سەردێڕ=China's Belt and Road Initiative beacons new trade-in MENAT |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414000706/https://www.business.hsbc.ae/en-gb/ae/article/chinas-belt-and-road-initiative-beacons-new-trade-in-menat |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == چاند == [[Image:Museum_of_the_future,_Dubai.jpeg|thumb|{{بنز|مۆزەخانەی داھاتوو|en|Museum of the Future|lt=مۆزەخانەی داھاتوو}}]] چاندی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان بە زۆری ڕەنگدانەوەی چاندی نەریتیی عەرەبییە. کاریگەریی چاندە عەرەبی و ئیسلامییەکان لەسەر نژیاروانی، مۆسیقا، پۆشاک، چێشت، و شێوازی ژیان زۆر دیارە. پێنج جار لە ڕۆژێکدا، بانگی موسڵمانان دەدرێت بۆ نوێژکردن لە {{بنز|مینارە|en|minaret|lt=مینارە}}ی ئەو مزگەوتانەی بە سەرانسەری وڵاتەکەدا بڵاوبوونەتەوە. پشووە گەورەکانی دوبەی بریتین لە {{بنز|جێژنی ڕەمەزان|en|Eid al-Fitr|lt=جێژنی ڕەمەزان}}، کە کۆتاییی {{بنز|ڕەمەزان|en|Ramadan|lt=ڕەمەزان}} نیشان دەدات، و {{بنز|ڕۆژی نیشتمانی|en|National Day|lt=ڕۆژی نیشتمانی}} (٢ی کانوونی یەکەم)، کە یادکردنەوەی پێکھێنانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Gulf News Community |ناونیشان=http://gulfnews.com/guides/life/community/how-the-uae-was-born-1.1610731 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161220102503/http://gulfnews.com/guides/life/community/how-the-uae-was-born-1.1610731 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|وێبگە=gulfnews.com}}</ref> مۆرکە کولتوورییەکەی شارەکە وەک کۆمەڵگەیەکی مرواریدەرھێنانی بچووک و لە ڕووی نەتەوەیییەوە یەکڕەنگ، گۆڕانکاریی بەسەردا ھات بەھۆی گەیشتنی گرووپە نەتەوەیی و ھاووڵاتییە بیانییەکانی ترەوە—سەرەتا لەلایەن ئێرانییەکانەوە لە سەرەتای دەیەی ١٩٠٠ەکان، و دواتریش لەلایەن ھیندی و پاکستانییەکانەوە لە دەیەی ١٩٦٠ەکاندا. لە ساڵی ٢٠٠٥دا، ٨٤٪ی دانیشتووانی ناوچەی گەورەشاری دوبەی لە دەرەوە لەدایک ببوون، کە نزیکەی نیوەیان خەڵکی ھیندستان بوون.<ref name="migrationinformation" /> لە ساڵی ٢٠٠٦ تا ٢٠٢٢، پشووی کۆتاییی ھەفتە ھەینی و شەممە بوو، وەک سازشێک لە نێوان پیرۆزیی ڕۆژی ھەینی بۆ موسڵمانان و پشووی کۆتاییی ھەفتەی ڕۆژاوایی کە شەممە و یەکشەممەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Jonathan Sheikh-Miller |سەردێڕ=UAE Weekend Switchover |ناونیشان=http://www.ameinfo.com/95027.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110212191741/http://www.ameinfo.com/95027.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=AMEinfo}}</ref> پێش ساڵی ٢٠٠٦، پشووی کۆتاییی ھەفتە پێنجشەممە-ھەینی بوو. لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢دا، دوبەی گۆڕا بۆ ھەفتەی کارکردنی چوار-ڕۆژ-و-نیو، کە پشووی کۆتاییی ھەفتە پێکھاتبوو لە پاشنیوەڕۆی ھەینی، شەممە، و یەکشەممە لەگەڵ ڕێسای توند بۆ کرێکارە کۆچبەرە بیانییەکان.<ref>https://www.justice.gov/sites/default/files/eoir/legacy/2014/11/07/uae1014.pdf Work culture of Dubai Research</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Government of Dubai Media Office |سەردێڕ=The changes to the working week system |ناونیشان=https://www.mediaoffice.ae/en/news/2021/December/07-12/The-changes-to-the-working-week-system |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230513070512/https://www.mediaoffice.ae/en/news/2021/December/07-12/The-changes-to-the-working-week-system |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[File:Meydan Beach Club, Dubai (8668492594).jpg|right|thumb|یانەی کەنار دەریای مەیدان، جومەیرە]] بەھۆی نزیکایەتیی بازرگانیی ئاڕاستەکراو بە گەشتیاری لەلایەن زۆرێک لە دانیشتووانی دوبەی و بەرزیی ئاستی بژێویی ژیانەوە، چاندی دوبەی وردە وردە بەرەو لوکسی، دەوڵەمەندی، و ڕازاوەیی پەرەی سەندووە، لەگەڵ جەختکردنەوەیەکی زۆر لەسەر زیادەڕۆییی پەیوەست بە کات بەسەربردنەوە.<ref>Luxury Fashion Branding: Trends, Tactics, Techniques – Page 80, Uché Okonkwo – 2007.</ref><ref>Dubai – Page 100, Terry Carter – 2009.</ref><ref>Introduction to Sociology – Page 14, George Ritzer – 2012.</ref> دوبەی بە ژیانی شەوانەی ناسراوە. یانە و باڕەکان بە زۆری لە ھوتێلەکاندا دەدۆزرێنەوە بەھۆی یاساکانی تایبەت بە مەی. ''{{بنز|نیویۆرک تایمز|en|The New York Times|lt=نیویۆرک تایمز}}'' دوبەیی بە "ئەو جۆرە شارە ناوبرد کە ڕەنگە تێیدا ڕووبەڕوو بە {{بنز|مایکڵ جۆردن|en|Michael Jordan|lt=مایکڵ جۆردن}} ببیتەوە لە بودا باڕ یان بەڕێکەوت چاوت بە {{بنز|ناومی کامپبێڵ|en|Naomi Campbell|lt=ناومی کامپبێڵ}} بکەوێت کە یادی لەدایکبوونی دەگێڕێت بە ئاھەنگێکی چەند ڕۆژە".<ref name="nyt">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Sherwood |یەکەم=Seth |ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Clubs Bloom in the Desert |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/12/09/travel/09party.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151017084536/http://www.nytimes.com/2007/12/09/travel/09party.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٠|ئیش=[[The New York Times]]}}</ref> بۆنە کات بەسەربردنە ساڵانەکانی وەک {{بنز|ڤیستیڤاڵی بازاڕکردنی دوبەی|en|Dubai Shopping Festival|lt=ڤیستیڤاڵی بازاڕکردنی دوبەی}}<ref>[http://www.traveldealsfinder.com/travel-packages/dubai-shopping-festival Dubai Shopping Festival 2011] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110106131951/http://www.traveldealsfinder.com/travel-packages/dubai-shopping-festival |date=6 January 2011}} More Details</ref> (DSF) و سوپرایزەکانی ھاوینی دوبەی (DSS) زیاتر لە ٤ ملیۆن سەردانیکەر لە سەرانسەری ناوچەکەوە بۆ لای خۆیان ڕادەکێشن و داھاتی زیاتر لە ٢٫٧ ملیار دۆلار بەرھەم دەھێنن.<ref name="dsf">[http://www.dubaicityguide.com/site/dsf/milestones.asp DSF Milestones] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100317124602/http://dubaicityguide.com/site/dsf/milestones.asp |date=17 March 2010}}. Dubaicityguide</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://gulfnews.com/in-focus/dubai-shopping-festival/sales-will-account-for-8-of-dubai-s-gdp-1.269917 |سەردێڕ=Sales will account for 8% of Dubai's GDP |ئیش=Gulf News |ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130508235712/http://gulfnews.com/in-focus/dubai-shopping-festival/sales-will-account-for-8-of-dubai-s-gdp-1.269917 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref> {{بنز|کۆمەڵەی نێونەتەوەییی ڤیستیڤاڵ و بۆنەکان|en|International Festivals and Events Association|lt=کۆمەڵەی نێونەتەوەییی ڤیستیڤاڵ و بۆنەکان}} (IFEA)، کە پێشەنگترین کۆمەڵەی بازرگانیی بۆنەکانە لە جیھاندا، تاجی ''شاری ڤیستیڤاڵ و بۆنەی جیھانی IFEA بۆ ساڵی ٢٠١٢''ی کردە سەری دوبەی لە پۆلێنی ئەو شارانەی کە ژمارەی دانیشتووانیان زیاترە لە یەک ملیۆن کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٢|سەردێڕ=Dubai is world's festival city |ناونیشان=http://www.khaleejtimes.com/kt-article-display-1.asp?xfile=/data/nationgeneral/2012/September/nationgeneral_September341.xml&section=nationgeneral |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120924032330/http://khaleejtimes.com/kt-article-display-1.asp?xfile=%2Fdata%2Fnationgeneral%2F2012%2FSeptember%2Fnationgeneral_September341.xml&section=nationgeneral |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=khaleejtimes.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٢|سەردێڕ=Dubai crowned World Festival and Event City by IFEA |ناونیشان=http://news.definitelydubai.com/2012/09/23/dubai-crowned-world-festival-and-event-city-by-ifea/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120928152914/http://news.definitelydubai.com/2012/09/23/dubai-crowned-world-festival-and-event-city-by-ifea/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=news.definitelydubai.com}}</ref> مۆڵە گەورەکانی بازرگانی لە شارەکەدا، وەک {{بنز|دێرە سیتی سەنتەر|en|Deira City Centre|lt=دێرە سیتی سەنتەر}}، {{بنز|میردیف سیتی سەنتەر|en|Mirdiff City Centre|lt=میردیف سیتی سەنتەر}}، {{بنز|بورجومان|en|BurJuman|lt=بورجومان}}، {{بنز|مۆڵی ئیمارات|en|Mall of the Emirates|lt=مۆڵی ئیمارات}}، {{بنز|مۆڵی دوبەی|en|Dubai Mall|lt=مۆڵی دوبەی}} (دووەم گەورەترین مۆڵ لە جیھاندا)، {{بنز|دوبەی مارینا مۆڵ|en|Dubai Marina Mall|lt=دوبەی مارینا مۆڵ}}، {{بنز|دوبەی ھیڵز مۆڵ|en|Dubai Hills Mall|lt=دوبەی ھیڵز مۆڵ}}، {{بنز|دراگۆن مارت (دوبەی)|en|Dragon Mart (Dubai)|lt=دراگۆن مارت}}، {{بنز|دوبەی ڤیستیڤاڵ سیتی مۆڵ|en|Dubai Festival City Mall|lt=دوبەی ڤیستیڤاڵ سیتی مۆڵ}}، و {{بنز|مۆڵی ئیبن بەتووتە|en|Ibn Battuta Mall|lt=مۆڵی ئیبن بەتووتە}} و ھەروەھا بازاڕە نەریتییەکانی وەک {{بنز|بازاڕی زێڕی دوبەی|en|Dubai Gold Souk|lt=بازاڕی زێڕی دوبەی}}، {{بنز|بازاڕی گەورە (دوبەی)|en|Al Souk Al Kabir|lt=بازاڕی گەورە}} (کە بە مینا بازاڕ ناسراوە)، و ''بازاڕەکان''ی تر، کڕیاران لە سەرانسەری ناوچەکەوە ڕادەکێشن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.livingindubai.org/top-7-places-to-go-shopping-in-dubai/|سەردێڕ=Top 7 Places to go Shopping in Dubai – Dubai Expats Guide|ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٣|newspaper=Dubai Expats Guide|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170202234802/http://www.livingindubai.org/top-7-places-to-go-shopping-in-dubai/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> === چێشت === [[File:Spice_Souq_Dubai_13.jpg|thumb|بەھاراتی نەریتیی ڕۆژھەڵاتی ناوین لە {{بنز|بازاڕی بەھاراتی دوبەی|en|Dubai Spice Souk|lt=بازاڕی بەھاراتی دوبەی}} لە دێرە، دوبەیی کۆن]] {{بنز|چێشتی عەرەبی|en|Arab cuisine|lt=چێشتی عەرەبی}} باوە و لە ھەموو شوێنێکی شارەکەدا بەردەستە، لە چێشتخانە بچووکەکانی ''{{بنز|شاوەرمە|en|shawarma|lt=شاوەرمە}}'' لە {{بنز|دێرە، دوبەی|en|Deira, Dubai|lt=دێرە}} و {{بنز|ئەلکەرامە، دوبەی|en|Al Karama, Dubai|lt=ئەلکەرامە}} تا دەگاتە چێشتخانەکانی ناو ھوتێلەکانی دوبەی. خواردنی خێرا، و چێشتی باشووری ئاسیا و چینیش زۆر باون و بە شێوەیەکی بەربڵاو بەردەستن. فرۆشتن و خواردنی گۆشتی بەراز ڕێکخراوە و لە ڕووی یاسایییەوە تەنیا ڕێگەپێدراوە بەو کەسانە بفرۆشرێت کە موسڵمان نین، لە ناوچە دیاریکراوەکانی سوپەرمارکێتەکان و فڕۆکەخانەکاندا.<ref name=pork>[http://www.stat-usa.gov/agworld.nsf/505c55d16b88351a852567010058449b/898e8206171d628385256d02006df0d7/$FILE/TC3003.PDF Food and Agricultural Import Regulations and Standards] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226222518/http://www.stat-usa.gov/agworld.nsf/505c55d16b88351a852567010058449b/898e8206171d628385256d02006df0d7/%24FILE/TC3003.PDF |date=26 February 2008}}. ''GAIN Report''. United States Department of Agriculture</ref> بە ھەمان شێوە، فرۆشتنی خواردنەوە کحولییەکانیش ڕێکخراوە. مۆڵەتی کحول پێویستە بۆ کڕینی، بەڵام لە باڕەکانی ھوتێلەکان و چێشتخانەکاندا بەردەستە.<ref name="Dubai Culture">{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20100306150956/http://www.dubai-livethedream.com/dubai-culture.html Dubai Culture]}} dubai-livethedream.com</ref> دوکانەکانی ''{{بنز|نێرگەلە|en|Hookah|lt=نێرگەلە}}'' و ''{{بنز|قاوە|en|coffee|lt=قاوە (قەھوە)}}'' ھەروەھا باون لە دوبەیدا. {{بنز|برنجی بریانی|en|Biryani|lt=بریانی}} ھەروەھا خواردنێکی باوە لە دوبەی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.zomato.com/dubai/best-biryani-restaurants |سەردێڕ=Biryani in Dubai |بڵاوکەرەوە=zomato.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160207234027/https://www.zomato.com/dubai/best-biryani-restaurants |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> یەکەمین ڤیستیڤاڵی خۆراکی دوبەی لە نێوان ٢١ی شوبات و ١٥ی ئازاری ٢٠١٤ بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dubaifoodfestival.com/dff-2015/ |سەردێڕ=Dubai Food Festival |بڵاوکەرەوە=Dubai Food Festival |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141115191601/http://www.dubaifoodfestival.com/dff-2015/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> ئامانجی بۆنەکە یادکردنەوەی پێگەی دوبەی بوو وەک پایتەختی چێشتلێنانی ناوچەکە. ڤیستیڤاڵەکە دیزاین کرابوو بۆ پیشاندانی ھەمەجۆریی تام و چێشتە پێشکەشکراوەکان لە دوبەیدا، کە خواردنی زیاتر لە ٢٠٠ نەتەوەی جیاوازی لەخۆگرتبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://vision.ae/en/articles/taste_of_culture_dubai_food_festival |سەردێڕ=Taste of culture: Dubai Food Festival |بڵاوکەرەوە=Vision.ae |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|نووسەر=East, Ben |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141030181910/http://vision.ae/en/articles/taste_of_culture_dubai_food_festival |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref> ڤیستیڤاڵی داھاتووی خۆراک لە نێوان ٢٣ی شوباتی ٢٠١٧ و ١١ی ئازاری ٢٠١٧ بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.visitdubai.com/en/events/dubai-food-festival-2017|سەردێڕ=Dubai Food Festival 2017|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161010012413/http://www.visitdubai.com/en/events/dubai-food-festival-2017|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> === کات بەسەربردن === [[File:DubaiOpera.jpg|thumb|left|{{بنز|ئۆپێرای دوبەی|en|Dubai Opera|lt=ئۆپێرای دوبەی}}]] ئۆپێرای دوبەی لە ٣١ی ئابی ٢٠١٦دا لە ناوەندی دوبەی دەرگاکانی کردەوە بە پێشکەشکردنێک لەلایەن {{بنز|پلاسیدۆ دۆمینگۆ|en|Plácido Domingo|lt=پلاسیدۆ دۆمینگۆ}}وە. شوێنەکە ناوەندێکی ھونەرە نمایشییە فرەکارەکانی ٢٠٠٠-کورسیکەیە کە دەتوانێت نەک تەنیا میوانداریی نمایشە شانۆیییەکان، کۆنسێرتەکان، و ئۆپێراکان بکات، بەڵکوو بۆ ئاھەنگەکانی ھاوسەرگیری، شێوی گەورە، خوانی فەرمی، و کۆنفرانسەکانیش بەکاردێت. فیلمە عەرەبییەکان باون لە دوبەی و ئیماراتدا. لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە، شارەکە میوانداریی {{بنز|ڤیستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دوبەی|en|Dubai International Film Festival|lt=ڤیستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دوبەی}}ی ساڵانە دەکات کە وەک شوێنێک بۆ پیشاندانی بەھرەی فیلمسازیی عەرەبی و ڕۆژھەڵاتی ناوین کار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dubaifilmfest.com/en/about-diff/what-is-diff.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080822190629/http://www.dubaifilmfest.com/en/about-diff/what-is-diff.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٠٨|سەردێڕ=About Dubai Film Festival (DFF)|بڵاوکەرەوە=7th Dubai International Film Festival|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٠}}</ref> {{بنز|ڤیستیڤاڵی دیزەرت ڕۆکی دوبەی|en|Dubai Desert Rock Festival|lt=ڤیستیڤاڵی ڕۆکی بیابانی دوبەی}} ھەروەھا ڤیستیڤاڵێکی تری گەورە بوو کە لە ھونەرمەندانی ھێڤی مێتاڵ و ڕۆک پێکھاتبوو بەڵام ئێستا چیتر لە دوبەی بەڕێوەناچێت. یەکێک لە لایەنە کەمتر ناسراوەکانی دوبەی گرنگیی گۆڕەپانی پێشانگا گەنجەکانی {{بنز|ھونەری ھاوچەرخ|en|contemporary art|lt=ھونەری ھاوچەرخ}}ە. لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە، پێشانگا پێشەنگەکانی ھونەری ھاوچەرخی وەک کاربۆن ١٢ دوبەی (Carbon 12 Dubai)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://carbon12dubai.com/ |سەردێڕ=Carbon 12's website |بڵاوکەرەوە=Carbon12dubai.com |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130331144906/http://carbon12dubai.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠١٣}}</ref> ھونەری سەوز (Green Art)، پێشانگای ئیزابێل ڤان دێن ئایندێ، و ھێڵی سێیەم (The Third Line) شارەکەیان ھێناوەتە سەر نەخشەی ھونەری نێونەتەوەیی. {{بنز|ھونەری دوبەی|en|Art Dubai|lt=ئارت دوبەی}}، کە پێشانگایەکی ھونەریی گەشەسەندوو و ناوداری ناوچەکەیە، ھەروەھا بەشداربوویەکی سەرەکییە لە پەرەپێدانی گۆڕەپانی ھونەری ھاوچەرخدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theartnewspaper.com/news/art-dubai-adds-artist-residencies|سەردێڕ=Art Dubai to show international artists' vision of the UAE|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=The Art Newspaper|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190827132616/https://www.theartnewspaper.com/news/art-dubai-adds-artist-residencies|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> {{بنز|شانۆی ھونەری دیجیتاڵی|en|Theatre of Digital Art|lt=شانۆی ھونەری دیجیتاڵی}}ی دوبەی (ToDA) لە ساڵی ٢٠٢٠دا کرایەوە و {{بنز|ھونەری دیجیتاڵی|en|digital art|lt=ھونەری دیجیتاڵی}}ی نوقمکەر پێشکەش دەکات، لەوانەش بەرھەمی ھاوچەرخ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://whatson.ae/2020/10/the-incredible-theatre-of-digital-art-open-its-doors-this-month/ |سەردێڕ=The incredible Theatre of Digital Art open its doors this month |یەکەم=Aarti |دوایین=Saundalkar |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=whatson.ae |شوێن=UAE |بڵاوکەرەوە=What's On |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230209142552/https://whatson.ae/2020/10/the-incredible-theatre-of-digital-art-open-its-doors-this-month/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ڕاگەیاندن === [[File:Singapore Former-Hill-Street-Police-Station-02.jpg|thumb|left|{{بنز|وەزارەتی پەیوەندییەکان و زانیاری|en|Ministry of Communications and Information|lt=وەزارەتی پەیوەندییەکان و زانیاری}} سەرپەرشتیی پەرەپێدانی {{بنز|تەکنۆلۆژیای زانیاری و پەیوەندی|en|infocomm|lt=ئینفۆکۆم}}، ڕاگەیاندن و {{بنز|ھونەرەکان|en|the arts|lt=ھونەرەکان}} دەکات.]] ئەو کۆمپانیایانەی پەیوەستن بە حکوومەتەوە بەشێکی زۆری ڕاگەیاندنی ناوخۆیی لە دوبەی کۆنترۆڵ دەکەن.<ref name="freedomhouse_a"/> {{بنز|میدیاکۆرپ|en|MediaCorp|lt=میدیاکۆرپ}} زۆربەی {{بنز|تەلەڤیزیۆن لە دوبەی|en|Television in Dubai|lt=کەناڵە تەلەڤیزیۆنییە بێبەرامبەرەکان}} و {{بنز|پێڕستی وێستگەکانی ڕادیۆ لە دوبەی|en|List of radio stations in Dubai|lt=وێستگەکانی ڕادیۆی بێبەرامبەر}} لە دوبەی بەڕێوەدەبات. کۆی گشتی شەش کەناڵی تەلەڤیزیۆنیی بێبەرامبەر ھەن کە لەلایەن میدیاکۆرپەوە پێشکەش دەکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=TV Guide |ناونیشان=https://www.mewatch.sg/channel-guide|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=meWATCH}}</ref> {{بنز|ستارھەب تی ڤی|en|StarHub TV|lt=ستارھەب تی ڤی}} و {{بنز|سینگتێل تی ڤی|en|Singtel TV|lt=سینگتێل تی ڤی}} ھەروەھا خزمەتگوزاریی {{بنز|ئای پی تی ڤی|en|IPTV|lt=ئای پی تی ڤی}} (IPTV) پێشکەش دەکەن لەگەڵ کەناڵەکان لە سەرانسەری جیھانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mda.gov.sg/POLICIES/POLICIESANDCONTENTGUIDELINES/TV/Pages/CableTV.aspx|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100714155808/http://www.mda.gov.sg/Policies/PoliciesandContentGuidelines/TV/Pages/CableTV.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٠|سەردێڕ=Cable Television |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=XIN MSN|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mda.gov.sg/POLICIES/POLICIESANDCONTENTGUIDELINES/TV/Pages/IPTV.aspx|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100714144133/http://www.mda.gov.sg/Policies/PoliciesandContentGuidelines/TV/Pages/IPTV.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٠|سەردێڕ=Internet Protocol Television (IPTV) |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=XIN MSN|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> {{بنز|ئێس پی ئێچ میدیا ترەست|en|SPH Media Trust|lt=ئێس پی ئێچ میدیا ترەست}}، کە دامەزراوەیەکە پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ حکوومەتدا ھەیە، بەشێکی زۆری پیشەسازیی ڕۆژنامەگەری لە دوبەی کۆنترۆڵ دەکات.<ref name="BBC Media">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15961759 |سەردێڕ=Singapore country profile |بڵاوکەرەوە=BBC News |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١}}</ref> پیشەسازیی ڕاگەیاندنی دوبەی ھەندێک جار ڕووبەڕووی ڕەخنە بووەتەوە بەھۆی زۆر ڕێکخستنی و نەبوونی ئازادی لەلایەن گرووپەکانی مافەکانی مرۆڤەوە وەک [[ماڵی ئازادی]].<ref name="freedomhouse_a" /> دەوترێت سانسۆری خودی لە نێوان ڕۆژنامەنووساندا باوە.<ref name="BBC Media" /> لە ساڵی ٢٠٢٣دا، دوبەی لە پلەی ١٢٩ەمیندا بوو لە پێوەری ئازادیی ڕۆژنامەگەریی جیھانی کە لەلایەن [[پەیامنێرانی بێسنوور]]ەوە بڵاوکراوەتەوە، کە بەرزبووەتەوە لە پلەی ١٣٩ی ساڵی پێشوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2023 World Press Freedom Index for Singapore |ناونیشان=https://rsf.org/en/country/singapore |وێبگە=RSF |ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> {{بنز|دەسەڵاتی پەرەپێدانی ڕاگەیاندن|en|Media Development Authority|lt=دەسەڵاتی پەرەپێدانی ڕاگەیاندن}} ڕێکخستن بۆ ڕاگەیاندنی دوبەی دەکات، و ئیدیعای ئەوە دەکات کە ھاوسەنگی ڕادەگرێت لە نێوان داواکاری بۆ ھەڵبژاردن و پاراستن لە بەرامبەر ماددە نەشیاو و زیانبەخشەکان.<ref name="Mica">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mica.gov.sg/mica_business/b_media.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060910233826/http://www.mica.gov.sg/mica_business/b_media.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Media: Overview |ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Ministry of Information, Communications and the Arts|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١}}</ref> خاوەندارێتیی تایبەتی سەتەلایتی تەلەڤیزیۆنی قەدەغەیە.<ref name="BBC Media" /> {{بنز|ئینتەرنێت لە دوبەی|en|Internet in Dubai|lt=ئینتەرنێت لە دوبەی}} لەلایەن کۆمپانیای خاوەندارێتیی دەوڵەتیی [[سینگتێل]]، کۆمپانیای نیمچە-دەوڵەتیی [[ستارھەب]] و {{بنز|ئێم ١|en|M1 Limited|lt=ئێم ١}} ھەروەھا چەندین {{بنز|دابینکەری خزمەتگوزاریی ئینتەرنێت|en|internet service provider|lt=دابینکەری تری خزمەتگوزاریی ئینتەرنێت}} (ISPs)ی بازرگانییەوە دابین دەکرێت کە پلانەکانی خزمەتگوزاریی نیشتەجێبوون بە خێرایی تا ٢ {{بنز|گێگابیت لە چرکەیەکدا|en|Gbit/s|lt=گێگابیت لە چرکەیەکدا}} پێشکەش دەکەن تاوەکوو بەھاری ٢٠١٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ViewQwest 2Gbps FAQ |ناونیشان=http://www.viewqwest.com/vqlp/2gbps-faq/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151021051852/http://www.viewqwest.com/vqlp/2gbps-faq/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> {{بنز|ئیکوینیکس|en|Equinix|lt=ئیکوینیکس}} (٣٣٢ بەشداربوو) و {{بنز|ئاڵوگۆڕی ئینتەرنێتی دوبەی|en|Dubai Internet Exchange|lt=ئاڵوگۆڕی ئینتەرنێتی دوبەی}} (٧٠ بەشداربوو) دوو {{بنز|خاڵی ئاڵوگۆڕی ئینتەرنێت|en|Internet exchange point|lt=خاڵی ئاڵوگۆڕی ئینتەرنێت}}ن کە تێیدا دابینکەرانی خزمەتگوزاریی ئینتەرنێت و {{بنز|تۆڕەکانی گەیاندنی ناوەڕۆک|en|Content delivery network|lt=تۆڕەکانی گەیاندنی ناوەڕۆک}} ھاتوچۆی ئینتەرنێت لە نێوان تۆڕەکانیاندا ({{بنز|سیستەمە سەربەخۆکان (ئینتەرنێت)|en|Autonomous system (Internet)|lt=سیستەمە سەربەخۆکان}}) لە شوێنە جیاوازەکانی دوبەیدا ئاڵوگۆڕ دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Equinix further expands SG2 IBX data center in Singapore |ناونیشان=https://www.networksasia.net/article/equinix-further-expands-sg2-ibx-data-center-singapore.1499915580 |وێبگە=Networks Asia|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180704123248/https://www.networksasia.net/article/equinix-further-expands-sg2-ibx-data-center-singapore.1499915580|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Singapore Internet Exchange |ناونیشان=https://www.imda.gov.sg/industry-development/infrastructure/next-gen-national-infocomm-infrastructure/singapore-internet-exchange |بڵاوکەرەوە=[[Info-communications Media Development Authority]]|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180227035254/https://www.imda.gov.sg/industry-development/infrastructure/next-gen-national-infocomm-infrastructure/singapore-internet-exchange|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ناوەڕاستی دەیەی ١٩٨٠ تا ١٩٩٠ەکاندا، دانیشتووانی دوبەی دەیانتوانی خزمەتگوزاریی ڤیدیۆتێکستی بنکە-لە-ناوخۆی {{بنز|دوبەی تەلەڤیو|en|Dubai Teleview|lt=دوبەی تەلەڤیو}} بەکاربھێنن بۆ پەیوەندیکردن لەگەڵ یەکتردا.<ref name="sandfort" /> دەستەواژەی ''دوورگەی زیرەک'' لە دەیەی ١٩٩٠ەکاندا سەری ھەڵدا کە ئاماژە بوو بۆ پەیوەندیی گونجان و پێشوەختەی نەتەوەی دوورگەکە لەگەڵ ئینتەرنێتدا.<ref name="sandfort">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|magazine=Wired |ناونیشان=https://www.wired.com/1993/04/sandfort/ |سەردێڕ=The Intelligent Island |یەکەم=Sandy |دوایین=Sandfort |ڕێکەوت=نیسانی ١٩٩٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|magazine=Wired |ناونیشان=https://www.wired.com/1993/04/gibson-2/ |سەردێڕ=Disneyland with the Death Penalty |یەکەم=William |دوایین=Gibson |ڕێکەوت=نیسانی ١٩٩٣}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦دا، بە مەزەندەکراوی ٤٫٧ ملیۆن بەکارھێنەری ئینتەرنێت لە دوبەی ھەبوون، کە ٨٢٫٥٪ی دانیشتووان پێکدەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Internet Users by Country (July 2016 estimate) |ناونیشان=http://www.internetlivestats.com/internet-users-by-country/ |وێبگە=Internet Live States|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠١٦|وتەگێڕانەوە=Elaboration of data by International Telecommunication Union (ITU), United Nations Population Division, Internet & Mobile Association of India (IAMAI), World Bank.}}</ref> حکوومەتی دوبەی سانسۆری بەربڵاوی ئینتەرنێت ناکات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://opennet.net/research/profiles/singapore |سەردێڕ=Singapore |بڵاوکەرەوە=OpenNet Initiative|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠١١}}</ref> بەڵام لیستێکی ھەیە لە سەد ماڵپەڕ—کە زۆربەیان پۆرنۆگرافین—کە بلۆکیان دەکات لە دەستگەیشتنی ئینتەرنێتی ماڵەوە وەک "پەیامێکی ڕەمزی بۆ ھەڵوێستی کۆمەڵگەی دوبەی بەرامبەر بە ناوەڕۆکی زیانبەخش و نەویستراو لەسەر ئینتەرنێت".<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.straitstimes.com/BreakingNews/Singapore/Story/STIStory_622871.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110119042223/http://www.straitstimes.com/BreakingNews/Singapore/Story/STIStory_622871.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Impossible for S'pore to block all undesirable sites |دوایین=Wong |یەکەم=Tessa |ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore |بڵاوکەرەوە=Singapore Press Holdings |ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.asiaone.com/Digital/News/Story/A1Story20080523-66562.html |سەردێڕ=MDA bans two video-sharing porn sites |ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٠٨|نووسەر=Chua Hian Hou |ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20080524215638/http://www.asiaone.com/Digital/News/Story/A1Story20080523-66562.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠٠٨}}</ref> دوبەی بەرزترین ڕێژەی بەکارھێنانی [[مۆبایلی زیرەک|مۆبایلە زیرەکەکانی]] ھەیە لە جیھاندا، لە ڕاپرسییەکانی {{بنز|دیلۆیت|en|Deloitte|lt=دیلۆیت}}<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.todayonline.com/singapore/smartphone-penetration-singapore-highest-globally-survey |سەردێڕ=Smartphone penetration in Singapore the highest globally: Survey |ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠١٥|ئیش=Today |شوێن=Singapore}}</ref><ref>{{cite press release |url=http://www2.deloitte.com/au/en/pages/media-releases/articles/our-mobile-world-always-on-FOMO-or-necessity-251114.html |title=Deloitte Mobile Consumer 2014 |date=25 November 2014 |publisher=Deloitte Australia |access-date=13 January 2016 |archive-date=5 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180805143008/https://www2.deloitte.com/au/en/pages/media-releases/articles/our-mobile-world-always-on-FOMO-or-necessity-251114.html |url-status=dead}}</ref> و گووگڵ کۆنسیومەر بارۆمیتەر—کە بە ڕێککەوت ٨٩٪ و ٨٥٪ی دانیشتووان بوون لە ساڵی ٢٠١٤دا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://digital.asiaone.com/digital/news/6-top-things-singaporeans-do-when-using-their-smartphones |سەردێڕ=6 top things that Singaporeans do when using their smartphones |ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ئیش=Asiaone |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20160126050015/http://digital.asiaone.com/digital/news/6-top-things-singaporeans-do-when-using-their-smartphones |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تێکڕای گشتی بەکارھێنانی مۆبایل دەگاتە ١٤٨ بەشداربووی مۆبایل بۆ ھەر ١٠٠ کەسێک.<ref name="singstat2014mobile">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#19 |سەردێڕ=Statistics Singapore – Latest Data – Social Indicators |بڵاوکەرەوە=Singapore Department of Statistics |ساڵ=٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#19 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === چێشت === [[File:Satay stalls along Boon Tat Street next to Telok Ayer Market, Singapore - 20120629-02.jpg|right|thumb|alt=دوکانەکانی ساتای بە درێژاییی شەقامی بوون تات لە تەنیشت بازاڕی تێلۆک ئایەر، کە زیاتر بە لاو پا سات ناسراوە|ناوەندی خواردنفرۆشانی شەقامی {{بنز|لاو پا سات|en|Lau Pa Sat|lt=لاو پا سات}} لە ناوچەی دارایی. عەرەبانەکانی {{بنز|ساتای|en|Satay|lt=ساتای}} پاش تاریکبوون دێنە ئەوێ، لە شەقامێکی لاوەکیدا.]] ھەمەجۆریی چێشت لە دوبەی وەک ھۆکارێک بۆ سەردانیکردنی وڵاتەکە بانگەشەی بۆ دەکرێت، بەھۆی تێکەڵکردنی ئاسانکاری، جۆراوجۆری، کوالیتی، و نرخەکەیەوە.<ref name="Foodways">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=p5Mw_WTLhiYC&dq=singapore*+cuisine&pg=PA161 |سەردێڕ=Changing Chinese foodways in Asia |دوایین١=Wu |یەکەم١=David Y.H. |نووسەر٢=Chee Beng Tan |پەڕەکان=١٦١ ff|بڵاوکەرەوە=Chinese University Press |شوێن=Hong Kong |ژپنک=٩٧٨-٩٦٢-٢٠١-٩١٤-٠|ساڵ=٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١}}</ref> جۆرەکانی خواردنی ناوخۆیی بەگشتی پەیوەندییان بە نەتەوەیەکی دیاریکراوەوە ھەیە – چینی، مالایی و ھیندی؛ بەڵام فرەجۆریی چێشت زیاتر بووە بەھۆی تێکەڵکردنی شێوازە جیاوازەکان (بۆ نموونە، {{بنز|چێشتی پێراناکان|en|Peranakan cuisine|lt=چێشتی پێراناکان}}، کە تێکەڵەیەکە لە چێشتی چینی و مالایی). لە ناوەندەکانی خواردنفرۆشانی شەقامدا، بڵاوبوونەوەی کولتووری بەوە پیشان دەدرێت کە فرۆشیارە نەریتییە مالایییەکانیش خواردنی تامیلی دەفرۆشن. {{بنز|برنج و مریشکی ھاینانی|en|Hainanese chicken rice|lt=برنج و مریشکی ھاینانی}}، کە لەسەر بنەمای خواردنی ھاینانیی {{بنز|مریشکی وێنچان|en|Wenchang chicken|lt=مریشکی وێنچان}} دروست کراوە، وەک خواردنی نیشتمانیی دوبەی سەیر دەکرێت.<ref name="farleyBBC6nov2015">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Farley |یەکەم=David |سەردێڕ=The Dish Worth the 15-Hour Flight |ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشان=http://www.bbc.com/travel/story/20151105-the-singapore-dish-worth-a-15-hour-flight |بڵاوکەرەوە=BBC News}}</ref><ref name="lingCNN14apr2010">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ling |یەکەم=Catherine |سەردێڕ=40 Singapore foods we can't live without |ناونیشان=http://travel.cnn.com/singapore/none/40-singapore-foods-we-cant-live-without-810208/ |بڵاوکەرەوە=CNN|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121119235745/http://travel.cnn.com/singapore/none/40-singapore-foods-we-cant-live-without-810208/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> شار-دەوڵەتەکە خاوەنی دیمەنێکی فراوانبووی خواردنە کە لە ناوەندەکانی خواردنفرۆشانی شەقام (سەراوەڵا)، شوێنەکانی خواردن (فێنککەرەوەدار)، قاوەخانەکان (سەراوەڵا کە تا دەرزەنێک فرۆشیاری شەقامی تێدایە)، کافێکان، خواردنی خێرا، چێشتخانە سادەکان، کەژواڵ، چێشتخانەی کەسایەتییە بەناوبانگەکان و چێشتخانە ئاست بەرزەکان دەگرێتەوە.<ref name=streetfood /> {{بنز|چێشتخانەی ھەوری (پەردەپۆش)|en|Cloud kitchen|lt=چێشتخانە ھەورییەکان}} و گەیاندنی خواردن ھەروەھا لە بەرزبوونەوەدان، کە ٧٠٪ی دانیشتووان لایەنی کەم مانگی جارێک لە ڕێگەی ئەپلیکەیشنەکانی گەیاندنەوە خواردن داوا دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Woo |یەکەم١=Jacqueline |سەردێڕ=Food fight! The battle for the food delivery market |ناونیشان=https://www.businesstimes.com.sg/brunch/food-fight-the-battle-for-the-food-delivery-market |ئیش=The Business Times |ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=70% of Singapore consumers order from food delivery apps at least once a month – and most are spending more money in recent years |ناونیشان=https://www.businessinsider.sg/70-of-singapore-consumers-order-from-food-delivery-apps-at-least-once-a-month-and-most-are-spending-more-money-in-recent-years/ |ئیش=Business Insider Singapore |ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190923055606/https://www.businessinsider.sg/70-of-singapore-consumers-order-from-food-delivery-apps-at-least-once-a-month-and-most-are-spending-more-money-in-recent-years/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩}}</ref> چەندین چێشتخانەی نێونەتەوەییی {{بنز|چێشتلێنەری بەناوبانگ|en|celebrity chef|lt=چێشتلێنەرە بەناوبانگەکان}} لە ناو {{بنز|ھاڤینگەھە یەکخراوەکان|en|integrated resort|lt=ھاڤینگەھە یەکخراوەکاندا}} ھەڵکەوتوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.marinabaysands.com/guides/singapore-foodie-guide/celebrity-chef-restaurants.html |سەردێڕ= Top Celebrity Chef Restaurants in Singapore |نووسەر= <!--Staff writer(s); no by-line.--> |بڵاوکەرەوە= Marina Bay Sands |ڕێکەوتی سەردان= ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20260420125107/https://www.marinabaysands.com/guides/singapore-foodie-guide/celebrity-chef-restaurants.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> ڕێنماییی ئایینی بۆ خواردن بوونی ھەیە (موسڵمانەکان گۆشتی بەراز ناخۆن و ھیندووەکان گۆشتی مانگا ناخۆن)، و ھەروەھا گرووپێکی بەرچاو لە ڕووەکخۆران ھەن. {{بنز|ڤیستیڤاڵی خۆراکی دوبەی|en|Dubai Food Festival|lt=ڤیستیڤاڵی خۆراکی دوبەی}} کە ئاھەنگ بۆ چێشتی دوبەی دەگێڕێت ساڵانە لە مانگی تەممووزدا بەڕێوەدەچێت.<ref name="SFF">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.visitsingapore.com/festivals-events-singapore/annual-highlights/singapore-food-festival/ |سەردێڕ=Singapore Food Festival |بڵاوکەرەوە=Singapore Tourism Board|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref> پێش دەیەی ١٩٨٠ەکان، {{بنز|خواردنی شەقام|en|street food|lt=خواردنی شەقام}} بە زۆری لەلایەن کۆچبەرانی چین، ھیندستان، و مالیزیاوە دەفرۆشرا بە کۆچبەرانی تر کە بەدوای تامێکی ئاشنادا دەگەڕان. لە دوبەی، خواردنی شەقام بۆ ماوەیەکی زۆرە پەیوەستە بە {{بنز|ناوەندی خواردنفرۆشانی شەقام|en|hawker centre|lt=ناوەندەکانی خواردنفرۆشانی شەقامەوە}} کە شوێنی دانیشتنی ھاوبەشیان ھەیە. بەگشتی، ئەم ناوەندانە چەند دەرزەنێک تا سەدان دوکانی خواردنیان تێدایە، کە ھەریەکەیان پسپۆڕن لە یەک یان چەند خواردنێکی پەیوەندیداردا.<ref name=fodor>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Fieldmar |یەکەم=James |سەردێڕ=Singapore's Street Food 101 |ناونیشان=http://www.fodors.com/news/street-food-in-singapore-6276.html|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|newspaper=Fodor's |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131022001718/http://www.fodors.com/news/street-food-in-singapore-6276.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=streetfood>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Michaels |یەکەم=Rowena |سەردێڕ=Singapore's best street food ... just don't order frog porridge |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/expat/expatlife/10204790/Singapores-best-street-food-...-just-dont-order-frog-porridge.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/expat/expatlife/10204790/Singapores-best-street-food-...-just-dont-order-frog-porridge.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|newspaper=The Daily Telegraph |شوێن=London |ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٣}}{{cbignore}}</ref> لە کاتێکدا خواردنی شەقام لە چەندین وڵاتدا دەدۆزرێتەوە، جۆراوجۆری و بڵاوبوونەوەی ناوەندە مەرکەزییەکانی خواردنفرۆشی کە خواردنی شەقامی کەلەپووری لە دوبەیدا پێشکەش دەکەن ناوازەیە.<ref name="Hawker2007">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kong |یەکەم١=Lily |سەردێڕ=Singapore Hawker Centres : People, Places, Food |ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=SNP |شوێن=Singapore |ژپنک=٩٧٨-٩٨١-٢٤٨-١٤٩-٨}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٨دا، ١١٤ ناوەندی خواردنفرۆشی ھەبوون کە بەسەر ناوەندی شار و کۆمەڵگە نیشتەجێبوونەکانی دڵگادا بڵاوبووبوونەوە. ئەمانە لەلایەن {{بنز|ئاژانسی نیشتمانیی ژینگە|en|National Environment Agency|lt=ئاژانسی نیشتمانیی ژینگە}}وە چاودێری دەکرێن، کە ھەروەھا پلەبەندی بۆ پاکوخاوێنی ھەر دوکانێکی خواردن دادەنێت. گەورەترین ناوەندی خواردنفرۆشی دەکەوێتە نھۆمی دووەمی کۆمەڵگەی چایناتاون، و زیاتر لە ٢٠٠ دوکانی لەخۆگرتووە.<ref name="Hawker2007" /> ئەم کۆمەڵگەیە ھەروەھا نیشتمانی ھەرزانترین ژەمی خاوەن ئەستێرەی میشیلینە لە جیھاندا – قاپێک لە برنجی مریشک یان نۆدڵس بە صۆصی {{بنز|سۆسەی سۆیا|en|soy sauce|lt=سۆیا}} بە ٢ دۆلاری سینگاپووری (١٫٥٠ دۆلاری ئەمریکی). دوو دوکانی خواردنی شەقام لە شارەکەدا یەکەمینن لە جیھاندا کە خەڵاتی ئەستێرەی میشیلینیان پێبەخشراوە، کە ھەریەکەیان یەک ئەستێرەیان بەدەستھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Han |یەکەم=Kirsten |سەردێڕ=Michelin star for Singapore noodle stall where lunch is half the price of a Big Mac |ناونیشان=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2016/aug/04/michelin-star-for-singapore-noodle-stall-where-lunch-is-half-the-price-of-a-big-mac |ئیش=The Guardian |ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٦|شوێن=London}}</ref> === وەرزش و کات بەسەربردن === [[File:Joseph Schooling Kazan 2015.jpg|upright|thumb|{{بنز|جۆزێف سکوولینگ|en|Joseph Schooling|lt=جۆزێف سکوولینگ}} براوەی مەدالیای زێڕە و ھەڵگری ژمارەی پێوانەییی ئۆڵۆمپیادە لە یارییەکانی {{بنز|مەلەوانی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ – ١٠٠ مەتری پەپوولەیی پیاوان|en|Swimming at the 2016 Summer Olympics – Men's 100 metre butterfly|lt=ڕیۆ ٢٠١٦ – ١٠٠ مەتری پەپوولەیی}}.<ref name="Schooling-Rio" />]] لە ساڵی ١٩٤٨دا، {{بنز|لۆید ڤاڵبێرگ|en|Lloyd Valberg|lt=لۆید ڤاڵبێرگ}} بەشداریی لە {{بنز|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٤٨|en|1948 Summer Olympics|lt=ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٤٨}} لە لەندەن کرد، کە ئەمەش وای لێکرد ببێتە یەکەم سینگاپووری کە بەشداری لە {{بنز|یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد|en|Olympic Games|lt=یارییەکانی ئۆڵۆمپیاددا}} بکات. پەرەپێدانی یانە وەرزشی و کات بەسەربردنە تایبەتەکان لە سەدەی ١٩یەمدا لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمی سینگاپووردا دەستی پێکرد، و ئەو یانانەی لەو سەردەمەدا دامەزران بریتی بوون لە یانەی کریکێت، {{بنز|یانەی کات بەسەربردنی سینگاپوور|en|Singapore Recreation Club|lt=یانەی کات بەسەربردنی سینگاپوور}}، یانەی مەلەوانیی سینگاپوور، و یانەی ھۆڵەندە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sportsingapore.gov.sg/sports-education/history-of-singapore-sports |سەردێڕ=History of Singapore Sports |وێبگە=Sport Singapore|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180706161703/https://www.sportsingapore.gov.sg/sports-education/history-of-singapore-sports|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یاریزانی بەرزکردنەوەی قورسایی {{بنز|تان ھۆو لیانگ|en|Tan Howe Liang|lt=تان ھۆو لیانگ}} یەکەم براوەی مەدالیای ئۆڵۆمپیادی سینگاپوور بوو، کە مەدالیای زیوی لە {{بنز|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠|en|1960 Summer Olympics|lt=یارییەکانی ڕۆمای ١٩٦٠دا}} بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_635_2005-01-10.html |سەردێڕ=Tan Howe Liang |بڵاوکەرەوە=[[National Library Board]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠١٩}}</ref> سینگاپوور میوانداریی یەکەمین {{بنز|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی لاوانی ٢٠١٠|en|2010 Summer Youth Olympics|lt=ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی لاوانی ٢٠١٠}}ی کرد، کە تێیدا ٣٬٦٠٠ وەرزشوان لە ٢٠٤ نەتەوەوە لە ٢٦ وەرزشدا کێبڕکێیان کرد.<ref name="Singapore to host first edition of the Youth Olympic Games in 2010">{{cite press release |url=http://www.olympic.org/uk/news/media_centre/press_release_uk.asp?release=2492 |publisher=[[International Olympic Committee]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090311003132/http://www.olympic.org/uk/news/media_centre/press_release_uk.asp?release=2492|archive-date=11 March 2009 |date=21 February 2008 |title=Singapore to host first edition of the Youth Olympic Games in 2010|access-date=16 March 2011}}</ref> وەرزشەکانی ناوەوە و ئاوی لە باوترین وەرزشەکانن لە سینگاپووردا. لە {{بنز|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦|en|2016 Rio Olympics|lt=ئۆڵۆمپیادی ڕیۆی ٢٠١٦دا}}، جۆزێف سکوولینگ یەکەمین مەدالیای زێڕی ئۆڵۆمپیادی بۆ سینگاپوور بەدەستھێنا، و لە {{بنز|مەلەوانی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ – ١٠٠ مەتری پەپوولەیی پیاوان|en|Swimming at the 2016 Summer Olympics – Men's 100 metre butterfly|lt=١٠٠-مەتری پەپوولەییدا}} ژمارەیەکی نوێی پێوانەییی ئۆڵۆمپیادی بە ٥٠٫٣٩ چرکە تۆمار کرد.<ref name="Schooling-Rio">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Michael Phelps taught a lesson for once – by Joseph Schooling {{!}} Andy Bull|ناونیشان=https://www.theguardian.com/sport/2016/aug/13/michael-phelps-taught-a-lesson-for-once-by-singapores-joseph-schooling|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٨|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠١٦|ref=London}}</ref> یاریزانانی چارۆکەوانیی سینگاپوور سەرکەوتنیان لەسەر ئاستی نێونەتەوەیی بەدەستھێناوە، و تیمی {{بنز|ئۆپتیمست (بەلەم)|en|Optimist (dinghy)|lt=ئۆپتیمست}}یان وەک یەکێک لە باشترینەکانی جیھان دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.asiaone.com/singapore/sailing-spore-retain-world-team-title |سەردێڕ=Sailing: S'pore retain world team title|ئیش=AsiaOne |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://tnp.straitstimes.com/sports/team-singapore/singapore-sailing-needs-trailblazer |سەردێڕ=Singapore sailing needs a trailblazer |ئیش=The New Paper |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250121014800/https://tnp.straitstimes.com/sports/team-singapore/singapore-sailing-needs-trailblazer |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەرەڕای قەبارەکەی، وڵاتەکە کۆنترۆڵی پێشبڕکێکانی مەلەوانیی لە {{بنز|یارییەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا|en|Southeast Asia Games|lt=یارییەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا}}دا کردووە. تیمی تۆپی ئاوی پیاوان مەدالیای زێڕی یارییەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیای بۆ ٢٧ەمین جار لە ساڵی ٢٠١٧دا بەدەستھێنا، و درێژترین زنجیرەی بردنەوەی وەرزشی سینگاپووری پاراست.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Chia |یەکەم=Nicole |سەردێڕ=SEA Games: Singapore capture men's 27th water polo gold to keep country's longest sports winning streak alive |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/sport/sea-games-singapore-win-mens-27th-water-polo-gold-to-keep-countrys-longest-sporting-streak|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٨|ئیش=The Straits Times |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> لە {{بنز|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤|en|2024 Paris Olympics|lt=ئۆڵۆمپیادی پاریسی ٢٠٢٤دا}}، {{بنز|ماکس مەدەر|en|Max Maeder|lt=ماکس مەدەر}} یەکەم مەدالیای ئۆڵۆمپیادی سینگاپووری لە {{بنز|چارۆکەوانی (وەرزش)|en|Sailing (sport)|lt=چارۆکەوانی}}دا بەدەستھێنا، و بڕۆنزی لە پێشبڕکێی {{بنز|چارۆکەوانی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤ – کایتی فۆرمولای پیاوان|en|Sailing at the 2024 Summer Olympics – Men's Formula Kite|lt=کایتی فۆرمولای پیاوان}} لە ڕۆژی نیشتمانیدا بردەوە. لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا، ھەروەھا بچووکترین براوەی مەدالیای ئۆڵۆمپیادی سینگاپوور بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Mohan |یەکەم١=Matthew |سەردێڕ=Kitefoiler Max Maeder clinches Olympic bronze, makes history as Singapore's youngest Games medallist |ناونیشان=https://www.channelnewsasia.com/singapore/max-maeder-olympic-medal-bronze-kitefoiling-paris-games-4537696 |وێبگە=CNA |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢٤}}</ref> تیمی تێنسی سەرمێزی ژنانی سینگاپوور براوەی مەدالیای زیو بوون لە {{بنز|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨|en|2008 Beijing Olympics|lt=ئۆڵۆمپیادی پەکینی ٢٠٠٨دا}}.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=ir |ناونیشان=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/368387/1/.html |سەردێڕ=Olympics: First medal in 48 years for Singapore |بڵاوکەرەوە=[[Channel NewsAsia]]|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081122051939/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/368387/1/.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.straitstimes.com/sport/table-tennis-end-of-era-for-singapore-women-paddlers |سەردێڕ=Table tennis: End of era for Singapore women paddlers |newspaper=The Straits Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠١٦|دوایین١=Chua |یەکەم١=Siang Yee}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٠دا بوونە پاڵەوانی جیھان کاتێک لە چین-یان بردەوە لە {{بنز|پاڵەوانێتیی تیمی تێنسی سەرمێزی جیھان|en|World Team Table Tennis Championships|lt=پاڵەوانێتیی تیمی تێنسی سەرمێزی جیھان}} لە ڕووسیا، و کۆتایییان بە زنجیرەی بردنەوەی ١٩-ساڵەی چین ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=World champs!: S'pore beat favourites China in World Team Table Tennis C'ships |ناونیشان=http://www.todayonline.com/Hotnews/EDC100531-0000074/World-champs!|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100601183945/http://www.todayonline.com/Hotnews/EDC100531-0000074/World-champs!|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠١٠|newspaper=Today |ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠١٠|پەڕە=١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢١دا، {{بنز|لۆ کین یو|en|Loh Kean Yew|lt=لۆ کین یوو}}ی سینگاپووری نازناوی "پاڵەوانی جیھان"ی بەدەستھێنا کاتێک مەدالیای زێڕی بەدمینتۆنی لە {{بنز|پاڵەوانێتییەکانی جیھانیی BWFی ٢٠٢١|en|2021 BWF World Championships|lt=پاڵەوانێتیی جیھانی BWF لە ساڵی ٢٠٢١دا}} بۆ پێشبڕکێی {{بنز|پاڵەوانێتیی جیھانی BWFی ٢٠٢١ – تاکەکەسی پیاوان|en|2021 BWF World Championships – Men's singles|lt=تاکەکەسی پیاوان}} بردەوە، کە یەکێکە لە پڕبایەخترین پاڵەوانێتییەکانی بەدمینتۆن شانبەشانی {{بنز|بەدمینتۆن لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە|en|Badminton at the Summer Olympics|lt=پاڵەوانێتییەکانی بەدمینتۆن لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە}}.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Singapore's Loh Kean Yew is badminton world champion |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/sport/badminton-singapores-loh-kean-yew-is-world-champion |newspaper=The Straits Times |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref> خولی {{بنز|تۆپی پێ|en|association football|lt=تۆپی پێی}} سینگاپوور، {{بنز|پریمەرلیگی سینگاپوور|en|Singapore Premier League|lt=پریمەرلیگی سینگاپوور}}، لە ساڵی ١٩٩٦ بە ناوی S.League دەستی پێکرد و لە ھەشت یانە پێکھاتووە، لەوانەش یەک تیمی بیانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sleague.com/competitions/s-league/overview |سەردێڕ=S.League.com – Overview |بڵاوکەرەوە=S.League |ساڵ=٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130822234311/http://www.sleague.com/competitions/s-league/overview|ڕەوشی ناونیشان=usurped}}</ref><ref>[http://www.straitstimes.com/sport/football/football-goodbye-s-league-welcome-singapore-premier-league Football: Goodbye S-League, welcome Singapore Premier League] ''The Straits Times'', 21 March 2018</ref> {{بنز|سینگاپوور سلینگەرەکان|en|Singapore Slingers|lt=سینگاپوور سلینگەرەکان}} یەکێکە لە تیمە سەرەتایییەکانی بەشداربوو لە خولی {{بنز|خولی باسکەی ئاسێان|en|ASEAN Basketball League|lt=باسکەی ئاسێان}}، کە لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩دا دامەزرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.fiba.com/pages/eng/fc/news/lateNews/arti.asp?newsid=29263|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090816082403/http://www.fiba.com/pages/eng/fc/news/lateNews/arti.asp?newsid=29263|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٠٩|سەردێڕ=ASEAN Basketball League takes off |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ئیش=FIBA Asia}}</ref> {{بنز|مەیدانی پێشبڕکێی ئەسپی کرانجی|en|Kranji Racecourse|lt=مەیدانی پێشبڕکێی ئەسپی کرانجی}} لەلایەن {{بنز|یانەی تێرڤی سینگاپوور|en|Singapore Turf Club|lt=یانەی تێرڤی سینگاپوور}}ەوە بەڕێوەدەبرێت و میوانداریی چەندین پێشبڕکێ دەکات لە ھەفتەیەکدا، لەوانەش پێشبڕکێ نێونەتەوەیییەکان—بەتایبەتی {{بنز|جامی نێونەتەوەییی ھێڵی ئاسمانیی سینگاپوور|en|Singapore Airlines International Cup|lt=جامی نێونەتەوەییی ھێڵی ئاسمانیی سینگاپوور}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=1d288200-6af8-4539-858a-3de9408f835c |سەردێڕ=Singapore Turf Club |بڵاوکەرەوە=[[National Library Board]]|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> سینگاپوور لە ساڵی ٢٠٠٨دا دەستی کرد بە میوانداریکردنی خولێکی {{بنز|پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا وەن|en|Formula One World Championship|lt=پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا وەن}}، کە ئەویش {{بنز|گراند پریکسی سینگاپوور|en|Singapore Grand Prix|lt=گراند پریکسی سینگاپوورە}} لە {{بنز|سێرکێتی شەقامی مارینا بەی|en|Marina Bay Street Circuit|lt=سێرکێتی شەقامی مارینا بەی}}. ئەمە یەکەمین پێشبڕکێی شەوانەی فۆرمولا وەن بوو،<ref name="News – Singapore confirms 2008 night race">{{cite press release |title=Singapore confirms 2008 night race |publisher=[[Formula One]] |url=http://www.formula1.com/news/6063.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613015932/http://www.formula1.com/news/6063.html |date=11 May 2007|archive-date=13 June 2007|access-date=18 May 2007}}</ref> و یەکەمین پێشبڕکێی شەقامیی فۆرمولا وەن بوو لە ئاسیا.<ref name="1stStreet">{{cite press release |title=SingTel to sponsor first Singapore Grand Prix |publisher=[[Formula One]] |url=http://www.formula1.com/news/headlines/2007/11/7101.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20071118105330/http://www.formula1.com/news/headlines/2007/11/7101.html|url-status=dead|archive-date=18 November 2007|access-date=10 December 2007 |date=16 November 2007}}</ref> بە بۆنەیەکی ناسراوی ناو ساڵنامەی فۆرمولا وەن دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Oi |یەکەم١=Mariko |سەردێڕ=The Big Read: To keep roaring for S'pore, F1 needs to raise its game |ناونیشان=https://www.todayonline.com/sports/big-read-keep-roaring-spore-f1-needs-raise-its-game |ئیش=TODAYonline |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠١٣|شوێن=Singapore}}</ref> پاڵەوانێتیی {{بنز|وەن چامپیۆنشپ|en|ONE Championship|lt=وەن چامپیۆنشپ (ONE Championship)}} لە سینگاپوور دامەزرا، کە ڕێکخەرێکی گەورەی {{بنز|ھونەرە جەنگییە تێکەڵەکان|en|Mixed Martial Arts|lt=ھونەرە جەنگییە تێکەڵەکان}} (MMA)ە لە ئاسیا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2013-03-11-sns-rt-mixed-martial-artsonefc-pixl3n0c308o-20130310-story.html |سەردێڕ=Mixed martial arts-ONE FC returning to Manila in May |وێبگە=chicagotribune.com}}</ref> == ئەمانەش ببینە == {{Portal|سینگاپوور|شارەکان|دوورگەکان|ئاسیا}} * {{بنز|پەیوەندییەکانی دەرەوەی سینگاپوور|en|Foreign relations of Singapore|lt=پەیوەندییەکانی دەرەوەی سینگاپوور}} * {{بنز|پوختەی سینگاپوور|en|Outline of Singapore|lt=پوختەی سینگاپوور}} {{Clear right}} == تێبینییەکان == {{Reflist|group=Note}} {{Notelist}} == سەرچاوەکان == === سەرچاوەکان === {{Reflist}} '''دانەپاڵ''' {{Refbegin}} * ''ئەم وتارە دەقی پاوانی گشتی لەخۆدەگرێت لە وێبگەری <span class="plainlinks">[http://www.singstat.gov.sg/ فەرمانگەی ئاماری سینگاپوور]</span>، [[وەزارەتی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، [[کتێبخانەی کۆنگرەی ویلایەتە یەکگرتووەکان|کتێبخانەی کۆنگرێس]] و ''[[دە کتێبی ڕاستییەکانی جیھان|کتێبی ڕاستییەکانی جیھان]]''.'' {{Refend}} == بەرھەمە ئاماژەپێکراوەکان == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bose |یەکەم=Romen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8Q2JAAAAQBAJ |سەردێڕ=The End of the War: Singapore's Liberation and the Aftermath of the Second World War |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Marshall Cavendish]] |ژپنک=٩٧٨-٩٨١-٢٦١-٠٦٦-٩|شوێن=Singapore}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Legg |یەکەم=Frank |بەستەری نووسەر=Frank Legg |سەردێڕ=The Gordon Bennett Story: From Gallipoli to Singapore |بڵاوکەرەوە=[[Angus & Robertson]] |ساڵ=١٩٦٥|شوێن=Sydney, New South Wales |oclc=٣١٩٣٢٩٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miksic |یەکەم=John N. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8NJ3BgAAQBAJ |سەردێڕ=Singapore & the Silk Road of the Sea, 1300–1800 |ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[NUS Press]] |ژپنک=٩٧٨-٩٩٧١-٦٩-٥٥٨-٣|شوێن=Singapore}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Smith |یەکەم=Colin |ناونیشان=https://archive.org/details/singaporeburning0000coli |سەردێڕ=Singapore Burning: Heroism and Surrender in World War II |بڵاوکەرەوە=[[Penguin Books]] |ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٠-١٤-١٠١٠٣٦-٦|زنجیرە=Penguin military history |شوێن=London |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Toland |یەکەم=John |بەستەری نووسەر=John Toland (historian) |ناونیشان=https://archive.org/details/risingsundecli00tola |سەردێڕ=The Rising Sun: The Decline and Fall of the Japanese Empire, 1936–1945 |بڵاوکەرەوە=[[Random House]] |ساڵ=١٩٧٠|شوێن=New York, NY |lccn=77-117669 |ol=25646706M}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wigmore |یەکەم=Lionel |ناونیشان=https://www.awm.gov.au/collection/RCDIG1070203 |سەردێڕ=The Japanese Thrust |بڵاوکەرەوە=[[Australian War Memorial]] |ساڵ=١٩٥٧|شوێن=Canberra}} == خوێندنەوەی زیاتر == {{Library resources box|onlinebooks=yes|by=yes}} {{Refbegin|30em}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Abshire |یەکەم=Jean E. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SITDEAAAQBAJ |سەردێڕ=The History of Singapore |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[Greenwood Publishing Group]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٧٧٤٢-٦|زنجیرە=The Greenwood histories of the modern nations |شوێن=Santa Barbara, Calif |oclc=٦٦٩٧٥٠٠٧٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Barr |یەکەم=Michael D. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SxKEDwAAQBAJ |سەردێڕ=Singapore: A Modern History |ساڵ=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[Bloomsbury Academic]] |ژپنک=٩٧٨-١-٣٥٠-١٣٣٨٧-٧|شوێن=London; New York |oclc=on١٠٩٧٥٧٥٣٢٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Chia |editor-first=Wai Mun |editor-last2=Sng |editor-first2=Hui Ying |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=AXxpDQAAQBAJ |سەردێڕ=Singapore and Asia in a Globalized World: Contemporary Economic Issues and Policies |ساڵ=٢٠٠٩|شوێن=Singapore; Hackensack, N.J |بڵاوکەرەوە=[[World Scientific]] |ژپنک=٩٧٨-٩٨١-٢٨١-٥٥٧-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Corfield |یەکەم=Justin J. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=vhBMmG9yXgYC |سەردێڕ=Historical Dictionary of Singapore |ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[Scarecrow Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٧١٨٤-٧|edition=New |زنجیرە=Historical dictionaries of Asia, Oceania, and the Middle East |شوێن=Lanham (Md.)}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ghesquiere |یەکەم=Henri |سەردێڕ=Singapore's Success: Engineering Economic Growth |ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=[[Thomson Corporation]] |ژپنک=٩٧٨-٩٨١-٤١٩٥-٢٨-٧|شوێن=Singapore}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=sWxtDQAAQBAJ |سەردێڕ=50 Years Of Urban Planning In Singapore |ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[World Scientific]] |ژپنک=٩٧٨-٩٨١-٤٦٥٦-٤٥-٠|editor-last=Heng |editor-first=Chye Kiang |شوێن=Singapore}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hill |یەکەم١=Michael |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=i-7AOHscNewC |سەردێڕ=The Politics of Nation Building and Citizenship in Singapore |دوایین٢=Lian |یەکەم٢=Kwen Fee |بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ساڵ=١٩٩٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٢٠٢٥-٨|edition=Repr |زنجیرە=Politics in Asia series |شوێن=London |ref=none}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Huff |یەکەم=W. G. |ناونیشان=https://archive.org/details/economicgrowthof0000huff |سەردێڕ=The Economic Growth of Singapore: Trade and Development in the Twentieth Century |ڕێکەوت=١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٣٧٠٣٧-٠|شوێن=Cambridge |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=King |یەکەم=Rodney |سەردێڕ=The Singapore Miracle, Myth and Reality |بڵاوکەرەوە=Insight Press |ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٧٧٥٥٦٧-٠-٠|edition=2. |شوێن=Inglewood, Wa |ref=none}} * {{Cite encyclopedia |editor-surname=Koh |editor-given=Tommy |editor-link=Tommy Koh |display-editors=et al |year=2006 |title=[[Singapore: The Encyclopedia]] |others=[[National Heritage Board (Singapore)|National Heritage Board]] |place=Singapore |publisher=[[Editions Didier Millet]] |isbn=981-4155-63-2}} | [https://archive.org/details/singaporeencyclo0000unse/page/n6/mode/1up لە ڕێگەی Archive.org] * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lee |یەکەم=Kuan Yew |ناونیشان=https://archive.org/details/lee-kuan-yew-from-third-world-to-first |سەردێڕ=From Third World to First: The Singapore Story, 1965–2000 |ساڵ=٢٠٠٠|شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=[[HarperCollins]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-٠١٩٧٧٦-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Leifer |یەکەم=Michael |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wiC6pkgWToIC |سەردێڕ=Singapore's Foreign Policy: Coping with Vulnerability |ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٢٣٣٥٣-٨|زنجیرە=Politics in Asia |شوێن=London}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Mauzy |یەکەم١=Diane K. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6zrYd4-ExqAC |سەردێڕ=Singapore Politics Under the People's Action Party |دوایین٢=Milne |یەکەم٢=R. S. |بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٢٤٦٥٣-٨|زنجیرە=Politics in Asia |شوێن=New York |ref=none}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Perry |یەکەم=John Curtis |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dnuuDQAAQBAJ |سەردێڕ=Singapore: Unlikely Power |ڕێکەوت=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٠٤٦٩٥٠-٤|شوێن=New York, NY}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Singh |یەکەم=Bilveer |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gFBBEAAAQBAJ |سەردێڕ=Understanding Singapore Politics |ساڵ=٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=[[World Scientific]] |ژپنک=٩٧٨-٩٨١-١٢-٤٣٤٠-٠|edition=2nd |شوێن=Singapore}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tan |یەکەم=Kenneth Paul |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YNnbx98ixNkC |سەردێڕ=Renaissance Singapore? Economy, Culture, and Politics |بڵاوکەرەوە=[[NUS Press]] |ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٩٩٧١-٦٩-٣٧٧-٠|editor-last=Tan |editor-first=Kenneth Paul |شوێن=Singapore |ref=none}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Worthington |یەکەم=Ross |سەردێڕ=Governance in Singapore |بڵاوکەرەوە=[[RoutledgeCurzon]] |ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٠٠٧-١٤٧٤-٢|شوێن=London |ref=none}} {{Refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Sister project links|Singapore|voy=Singapore|d=Q334}} * {{Wikiatlas|Singapore}} * {{Official website|https://www.gov.sg/}} دەروازەی حکوومەتی سینگاپوور * {{OSM relation|536780}} * [https://www.singstat.gov.sg/ فەرمانگەی ئاماری سینگاپوور] * {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Key Facts & Figures |وێبگە=Ministry of Transport, Singapore |ناونیشان=https://www.mot.gov.sg/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣}} * [https://www.mfa.gov.sg/ وەزارەتی دەرەوە]، حکوومەتی سینگاپوور * [https://www.wikimapia.org/#y=1345015&x=103819427&z=11&l=0&m=a دیمەنی مانگی دەستکردی ویکی بۆ سینگاپوور لە WikiMapia] * [https://www.nlb.gov.sg/main/about-us "دەربارەی ئێمە"] لە دەستەی کتێبخانەی نیشتمانیی سینگاپوور؛ چەندین وتاری باش لێکۆڵراو و بەبەڵگەکراو دەربارەی ڕووداوە سەرەکییەکان و کەسایەتییە گرنگەکان، ھەروەھا بابەتەکانی پەیوەست بە چاند، نژیاروانی، سروشت، ھتد. * [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15961759 پرۆفایلی سینگاپوور] لە [[بی بی سی نیوز]] {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|وڵاتەکان}} [[پۆل:سینگاپوور| ]] [[پۆل:پایتەختەکان لە ئاسیا]] [[پۆل:ئەو وڵات و ناوچانەی چینی تێیاندا زمانێکی فەرمییە]] [[پۆل:شار-دەوڵەتەکان]] [[پۆل:کۆمارەکان لە کۆمۆنوێلس]] [[پۆل:ئەو وڵات و ناوچانەی ئینگلیزی تێیاندا زمانێکی فەرمییە]] [[پۆل:وڵاتە دوورگەیییەکان]] [[پۆل:ئەو وڵات و ناوچانەی مالایی تێیاندا زمانێکی فەرمییە]] [[پۆل:باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیای دەریایی]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئاسێان]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی کۆمۆنوێلس]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ناوچە کەناراوییە ئاوەدانەکان]] [[پۆل:وڵاتە تازەپێگەیشتووەکانی دوورگەی بچووک]] [[پۆل:وڵاتان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]] [[پۆل:ویلایەت و ناوچە دامەزراوەکانی ١٩٦٥]] [[پۆل:ئەو وڵات و ناوچانەی تامیلی تێیاندا زمانێکی فەرمییە]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٦٥ لە ئاسیا]] [[پۆل:وڵاتان لە ئاسیا]] [[پۆل:ناوچە ئاوەدانە دامەزراوەکان لە ١٨١٩]] [[پۆل:ڕێکەوتنی گشتگیر و پێشکەوتوو بۆ ھاوبەشیی ئەوپەڕی زەریای پاسیفیک]] [[پۆل:چوار پڵنگەکەی ئاسیا]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨١٩]] [[پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت]] [[پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٥]] b7ulsnf7ichs7uy8jqh0n1o0i3d1f11 0 8372 1613674 1610165 2026-07-31T08:11:57Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٣ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1613674 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | title = ناڕەزایییەکانی ٢٠١١ی کوردستان | partof = [[بەھاری عەرەبی]]، [[ناڕەزایییەکانی ۲۰۱۱ی عێراق]] | image =[[پەڕگە:خۆپیشاندانەکانی_حەڤدەی_شوبات.jpg|بێ چوارچێوە|چەپ]] | caption =پاسەوانەکانی ئاسایش لە پێش بارەگای [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] | date = ۱۷ شوباتی ٢٠١١ – ٣٠ی نیسانی ۲۰۱۱ (٢ مانگ، ١ ھەفتە و ٦ ڕۆژ) | place = [[باشووری کوردستان]] | coordinates = | causes = * [[گەندەڵی]] * [[خزمگەریەتی|خزمگەرییەتی]] * [[بەھاری عەرەبی]] * نادادپەروەریی کومەڵایەتی<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://ipsnews.net/news.asp?idnews=54521|agency=IPS News|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١١|سەردێڕ=IRAQ: Protests Spread to Kurdistan|یەکەم=Mohammed|دوایین=Salih|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110703111705/http://ipsnews.net/news.asp?idnews=54521|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|df=dmy-all}}</ref> | goals = * ئازادی * چاکسازیی سیاسەت | methods = * [[خۆپیشاندان]] * ئاژاوەگێڕی | result = ''ناڕەزایییەکان سەرکوتکران'' | side1 ={{tree list}} *{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} خۆپیشاندەران *'''پارتە ئۆپۆزیسیۆنەکان''' **[[File:Gorran Logo.png|Gorran Logo|20px]] [[بزووتنەوەی گۆڕان|گۆڕان]] **[[پەڕگە:Yekgirtiya Îslamî ya Kurdistanê.png|22px]] [[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان|یەکگرتوو]] **[[پەڕگە:Komelî Dadgerîyî Kurdistan.png|22px|]] [[کۆمەڵی دادگەریی کوردستان|کۆمەڵ]] | side2 ={{tree list}} *[[File:Coat of arms of Kurdistan Regional Government.svg|Coat_of_arms_of_Kurdistan_Regional_Government|25px]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] **[[File:PUK Logo.svg|PUK_Logo|20px]] [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|ی.ن.ک]] ***[[File:Sulaymaniyah Security Directorate ASAISH.png|Sulaymaniyah Security Directorate ASAISH|18px]] ئاسایشی ی.ن.ک ***[[File:Counter-Terrorism Group Logo.png|Counter-Terrorism Group|23px]] [[دەزگای دژەتیرۆر|دژەتیرۆر]] **[[File:KDP logo.svg|KDP_logo|20px]] [[پارتی دیموکراتی کوردستان|پ.د.ک]] ***[[File:Kurdistan Regional Government Security Council.gif|Kurdistan Regional Government Security Council|18px]] ئاسایشی پ.د.ک ***[[File:Counter Terrorism Department Kurdistan Region Logo.png|Counter_Terrorism_Department_Kurdistan_Region_Logo|18px]] دژەتیرۆر | injuries = ~٥٠٠+{{Citation needed}} | fatalities = ~١٠{{Citation needed}} | detainees = ٧٠٠+ | alt = |howmany1={{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} ٣٠٠٠-٧٠٠٠|howmany2=[[File:PUK Logo.svg|PUK_Logo|20px]][[File:KDP logo.svg|KDP_logo|20px]] نەزانراو}} '''خۆپیشاندانەکانی حەڤدەی شوبات''' یان '''ناڕەزایەتییەکانی ٢٠١١ی ھەرێمی کوردستان'''، زنجیرەیەک خۆپێشاندان و گرژی بوو لە ساڵی ٢٠١١ لە ھەرێمی کوردستان. خۆپیشاندان و ئاژاوەگێڕییەکان دوای ھەڵگیرسانی [[بەھاری عەرەبی]] و خۆپێشاندانەکانی [[عێراق]] بوون لە [[ھەرێمی کوردستان]]، پاش سەرھەڵدانی شۆڕشە جەماوەرییەکانی وڵاتانی عەرەبی. [[بزووتنەوەی گۆڕان]] ئامادەسازیی دەکرد بۆ خۆپێشاندان لە بەرامبەر [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] و بۆ ئەم مەبەستەش لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ بەیاننامەیەکی ٧ خاڵیی دەرکرد کە داوای ھەڵوەشاندنەوەی [[پەرلەمانی کوردستان]] و حکوومەتی ھەرێمی کوردستانی دەکرد، خۆپیشاندانەکان دژی [[گەندەڵی]] و ستەمی دەسەڵات بوون. ھاوشان لەگەڵ خۆپێشاندانەکانی [[باکووری کوردستان]] و [[ئێران]] لە ماوەی ٢٠١١–٢٠١٢. == پێشینە == بە ئیلھاموەرگرتن لە [[بەھاری عەرەبی]]، [[بزووتنەوەی گۆڕان]] کە پارتێکی گەورەی ئۆپۆزیسیۆن بوو، داوای ھەڵوەشاندنەوەی کابینەکە و [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکوومەتی ھەرێمی کوردستانی]] دەکرد. ئەم بزووتنەوەیە لەلایەن حیزبە دەسەڵاتدار و ئۆپۆزیسیۆنەکانەوە ڕەخنەی لێگیرا کە نائارامیی ناپێویستی لێکەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rudaw.net/english/kurds/3452.html|سەردێڕ=Rudaw in English The Happening: Latest News and Multimedia about Kurdistan, Iraq and the World – Parties Try To Soothe Gorran's Revolutionary Rage|بڵاوکەرەوە=Rudaw.net|ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110213061403/http://www.rudaw.net/english/kurds/3452.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠١١}}</ref> [[قوباد تاڵەبانی]] ئاماژەی بەوەش کرد کە پێویست بە ھەڵوەشاندنەوەی حکوومەت ناکات چوونکە «بە پێچەوانەی توونس و میسر، لە کوردستاندا پڕۆسەیەکی سیاسیی کراوە ھەیە لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنێکی بژاردەیی».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ناونیشان=http://qubadsblog.com/2011/01/kurdistan-is-not-tunisia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131207035304/http://qubadsblog.com/2011/01/kurdistan-is-not-tunisia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٣|سەردێڕ=Kurdistan is not Tunisia |بڵاوکەرەوە=qubadsblog.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەرەڕای ئەم ڕەخنەیە، بزووتنەوەی گۆڕان بەردەوامبوو لە ڕێکخستنی خۆپیشاندان. جەماوەری ھەر یەک لە [[بزووتنەوەی گۆڕان]]، [[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان]]، [[کۆمەڵی دادگەریی کوردستان]] و کەسانی بێ لایەن و ئۆپۆزسیۆنە کۆنەکانی کوردستان دەستیان کرد بە خۆپێشاندان، لە زۆرینەی شارەکانی زۆنی سەوز (ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]) خۆپێشاندان دروستبوو و دواتریش گرژیی لێکەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=خۆپیشاندانەکانی 17ـی شوبات |ناونیشان=https://www.knnc.net/Details.aspx?jimare=59968 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=www.knnc.net}}</ref> == خۆپێشاندانەکان == === سلێمانی === خۆپێشاندانەکان لە ناوچەی ھەرێمی کوردستان سەریان ھەڵدا، بەتایبەتی لە شاری [[سلێمانی]] کە تیایدا جەماوەرێکی ٣٠٠٠ کەسی لە خۆپێشاندەران دژی گەندەڵی و نادادپەروەریی کۆمەڵایەتی کۆبوونەوە. خۆپێشاندانەکان بەرەو توندوتیژی ڕۆیشتن کاتێک گرووپێک لە خۆپێشاندەران ھەوڵیان دا ھێرش بکەنە سەر بارەگای [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و بەردیان گرتە بیناکە. پاسەوانە ئەمنییەکان بە تەقەکردن لەناو جەماوەرەکە بۆ چەند جارێک وەڵامیان دایەوە بۆ بڵاوەپێکردنیان، لە کاتی خۆپێشاندانەکەدا ڕێژوان حاجی عەلی کوژرا و ٥٧ کەسیش بریندار بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Khalid al-Ansary |ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-iraq-protests-idUSTRE71G6PF20110217 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٢|سەردێڕ=Two killed, 47 hurt in Iraq protest violence |بڵاوکەرەوە=Reuters}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rudaw.net/english/kurds/3468.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110221073824/http://www.rudaw.net/english/kurds/3468.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٢|سەردێڕ=Rudaw in English The Happening: Latest News and Multimedia about Kurdistan, Iraq and the World – Five Dead, Dozens Wounded in Iraqi Kurdistan Protest |بڵاوکەرەوە=Rudaw.net |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |df=dmy-all}}</ref> [[بزووتنەوەی گۆڕان]] بەرپرسیارێتیی خۆپێشاندانەکانی لەئەستۆگرت بەڵام ڕای گەیاند کە ھیچ پەیوەندییەکی بە ھێرشکردنە سەر بیناکەوە نییە و ھێرشەکەی سەر بارەگاکەی ئیدانەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Teenager dies, 39 hurt in fresh clashes in Iraq's Kurdistan|یەکەم=Mohammed|دوایین=Tawfeeq|ناونیشان=http://edition.cnn.com/2011/WORLD/meast/02/21/iraq.protests/index.html|بڵاوکەرەوە=CNN|ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110224073955/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/meast/02/21/iraq.protests/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ھەفتەکانی دواتردا خۆپێشاندانەکە فراوانتر بوو و گەیشتە لووتکەی ٧٠٠٠ خۆپێشاندەر. خۆپێشاندانێکی مانگرتن ئەنجامدرا و خۆپێشاندەران سەرای ئازادییان لە سلێمانی داگیرکرد. نزیکەی ٤٠٠ خۆپێشاندەر لە مەیدانی ناوەندیی سلێمانیدا کۆبوونەوە، بەڵام لانیکەم ٥٠ کەس برینداربوون کاتێک دەوترێت ھەندێک لە خۆپێشاندەران بە دار و بەرد دەستیان کرد بە ھێرشکردنە سەر پۆلیس، کە بووە ھۆی ئاژاوەگێڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://articles.cnn.com/2011-04-17/world/iraq.unrest_1_riot-police-peaceful-protest-angry-protesters?_s=PM:WORLD|agency=CNN|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠١١|سەردێڕ=At least 50 wounded in Kurdish protest in Iraq|یەکەم=Mohammed|دوایین=Tawfeeq|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110429090739/http://articles.cnn.com/2011-04-17/world/iraq.unrest_1_riot-police-peaceful-protest-angry-protesters?_s=PM%3AWORLD|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١١|ناونیشان=http://www.rudaw.net/english/kurds/3473.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110301184305/http://www.rudaw.net/english/kurds/3473.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئازاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٢|سەردێڕ=Rudaw in English The Happening: Latest News and Multimedia about Kurdistan, Iraq and the World – Most Massive Anti-Govt Protest in Sulaimani |بڵاوکەرەوە=Rudaw.net |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |df=dmy-all}}</ref> سەرکردە ئاینییەکان و پارتەکانی تری ئۆپۆزسیۆن پەیوەندییان بە خۆپێشاندەرانەوە کرد<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠١١|ناونیشان=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2011/2/state4716.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٢|سەردێڕ=Day Eight of Protest in Sulaimaniyah, Iraqi Kurdistan, Religious Leaders Join In. By Karzan Kardozi|بڵاوکەرەوە=Ekurd.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210225022840/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2011/2/state4716.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھێزە ئەمنییەکان چەندین جار لەگەڵ خۆپێشاندەران تووشی پێکدادان بوون و ھەردوولا قوربانییان دا کە لە ئەنجامدا بووە ھۆی کوژرانی دە کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Arango |یەکەم=Tim |ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2011/05/19/world/middleeast/19iraq.html?partner=rssnyt&emc=rss |ئیش=New York Times |سەردێڕ=Anger Lingers in Iraqi Kurdistan After a Crackdown}}</ref> === سەرکوتکردن === لە ١٩ی نیساندا ھێزە ئەمنییەکان ھێرشیان کردە سەر مەیدانی سەرەکیی سلێمانی بۆ چەسپاندنی ڕێکوپێکی و سەقامگیر و ڕێگریکردن لە خۆپێشاندانی زیاتر. ھێزە ئەمنییەکان لە کپکردنەوەی خۆپێشاندانەکاندا سەرکەوتوو بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2011/4/state5030.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٢ |سەردێڕ=Kurdistan Peshmarge Minister gives green light to shoot as PUK extreme elements take charge. By Shwan Zulal |بڵاوکەرەوە=Ekurd.net |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٢١ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227072355/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2011/4/state5030.htm |url-status=dead }}</ref> ھێزە ئەمنییەکان لە سەرانسەری پارێزگاکەدا بڵاوەیان پێ کرا، کە ئاشتییەکی پڕ لە دڵەڕاوکێی لە نێوان دەسەڵاتداران و خەڵکی سڤیلدا دروست کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠١١|ناونیشان=http://www.rudaw.net/english/kurds/3614.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120315185215/http://www.rudaw.net/english/kurds/3614.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٢|سەردێڕ=Rudaw in English The Happening: Latest News and Multimedia about Kurdistan, Iraq and the World – Heavy Security Causes Anxiety In Sulaimani |بڵاوکەرەوە=Rudaw.net |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |df=dmy-all}}</ref> === پەرلەمان === ئۆپۆزسیۆن داوای متمانەوەرگرتنەوەی کرد لە کابینەی سەرۆکوەزیران [[بەرھەم ساڵح]]. پێشنیارەکە بە ٦٧ دەنگ بەرامبەر بە ٢٨ دەنگ ڕەتکرایەوە. ئۆپۆزسیۆن ڕای گەیاند کە چاوەڕێی تێپەڕبوونی پێشنیارەکەی نەدەکرد بەڵام دەیویست ئاماژەیەکی ھێمایی بدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Shwan Zulal |ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠١١|ناونیشان=http://kurdishviews.blogspot.com/2011/03/barham-salih-and-first-motion-of-no.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120324140914/http://kurdishviews.blogspot.com/2011/03/barham-salih-and-first-motion-of-no.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٢|سەردێڕ=KURDISH VIEWS: Barham Salih and first motion of no confidence in KRG parliament |بڵاوکەرەوە=Kurdishviews.blogspot.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەرھەم ساڵح لە وەڵامدا وتی کە دیبەیتەکە «دەرفەتی ڕەخساند بۆ خستنەڕووی دەستکەوتەکان، تەحەددییەکان و ئەجێندای فراوانکردنی چاکسازییەکان. [پێویستە] گوێ لە دەنگی گەل بگرین».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشان=https://twitter.com/BarhamSalih/status/45811370888933376 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٣|سەردێڕ=Twitter / BarhamSalih: Parliamentary debate offered .. |بڵاوکەرەوە=Twitter}}</ref> == کاردانەوەکان == * [[مەسعوود بارزانی]]: دوای ھەفتەیەک لە خۆپێشاندان، سەرۆکی ھەرێمی کوردستان مەسعوود بارزانی وەڵامی خۆپێشاندەرانی دایەوە و وتی ھەمووان مافی خۆپێشاندانیان ھەیە تا ئەو کاتەی و بەو مەرجەی ئاشتییانە بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2011/2/state4743.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٢ |سەردێڕ=Massoud Barzani's Response to protests in Iraqi Kurdistan |بڵاوکەرەوە=Ekurd.net |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٢١ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227074036/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2011/2/state4743.htm |url-status=dead }}</ref> * [[جەلال تاڵەبانی]]: سەرۆککۆماری عێراق، کە پارتەکەی بۆ پشتیوانی پشت بە شاری سلێمانی دەبەستێت، لە چاوپێکەوتنێکدا ڕای گەیاند کە «داواکارییەکانی جەماوەر ئیلھامبەخش و ڕەوان».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2011/3/state4865.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٢ |سەردێڕ=Talabani acknowledges protesters and MP vote on their demands. By Shwan Zulal |بڵاوکەرەوە=Ekurd.net |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢١ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225014004/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2011/3/state4865.htm |url-status=dead }}</ref> * [[ڕێکخراوەی لێبوردنی نێونەتەوەیی|ڕێکخراوی لێبوردنی نێونەتەوەیی]]: ڕێکخراوی لێبوردنی نێونەتەوەیی داوای کۆتاییھێنان بە سەرکوتکردنەکەی کرد و ڕای گەیاند: «دەسەڵاتدارانی عێراق دەبێت کۆتایی بە بەکارھێنانی ترساندن و توندوتیژی دژی ئەو عێراقییانە بھێنن کە ئاشتییانە داوای چاکسازیی ڕامیاری و ئابووری دەکەن».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠١١|ناونیشان=https://www.amnesty.org/en/news-and-updates/report/iraqi-authorities-must-halt-attacks-protesters-2011-04-11 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٢|سەردێڕ=Iraqi authorities must halt attacks on protesters |بڵاوکەرەوە=Amnesty International}}</ref> * [[ڕوانگەی مافەکانی مرۆڤ|ھیومان ڕایتس وۆچ]] (ڕوانگەی مافەکانی مرۆڤ): ڕێکخراوی چاودێریی مافەکانی مرۆڤ ڕەخنەی لە دەسەڵاتداران گرت و ڕای گەیاند: «لە کاتێکدا ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست بە داواکارییەکانی کۆتاییھێنان بە سەرکوتکردن دەکوڵێت، دەسەڵاتدارانی کورد ھەوڵ دەدەن ڕۆژنامەگەریی ڕەخنەگرانە بخنکێنن و بیانترسێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشان=https://www.hrw.org/en/news/2011/05/24/iraqi-kurdistan-growing-effort-silence-media |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٢|سەردێڕ=Iraqi Kurdistan: Growing Effort to Silence Media |بڵاوکەرەوە=Human Rights Watch}}</ref>». == پەیوەندییە ناوچەیییەکان == خۆپێشاندەرانی کورد لە باشووری کوردستان ھاوپەیمانیی خۆیان بۆ برایانیان لە سووریا و تورکیا دەربڕیوە، و خۆبەڕێوەبەریی ڕێژەیی ناوچەکە یارمەتیدەر بووە بۆ ئەوەی وەک جۆرێک لە پەناگە بۆ سەرکردە کوردەکان و پەنابەران کار بکات. دوای سەربەخۆییی [[سوودانی باشوور]] لە ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا، ھەندێک لە کوردانی عێراق پێشنیاری ئەوەیان کرد کە نموونەی سوودانییەکانی باشوور کە بە شێوەیەکی ئاشتییانە و دیموکراتییانە سەربەخۆیییان لە سوودانی ژێر دەسەڵاتی عەرەبەکان وەرگرت، دەبێت ببێتە مۆدێلێک بۆ دانیشتووانناسیی کورد لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2011\07\21\story_21-7-2011_pg4_8|ئیش=Daily Times|سەردێڕ=Kurdish nationalism rises with Arab unrest, Sudan split|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> == ھێڵی کاتیی خۆپێشاندانەکان == * ڕۆژی ١٧ی شوبات نزیکەی ٣،٠٠٠ خوێندکاری زانکۆ و کەسانی تری خۆپێشاندەر کۆدەبنەوە، ھەندێکیان دەڕۆنە بەردەم لقی چواری [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و بەردبارانی دەکەن، چەکدارانی حیزبەکەش بە فیشەک وەڵامی خوێندکاران و خۆپێشاندەران دەدەنەوە و لە ئاکامدا گەنجێک بەناوی ([[ڕێژوان عەلی ئەحمەد]]) دەکوژرێت و ٥٨ کەس بریندار دەبن. ڕێکخەرانی خۆپێشاندان ئاکامەکانیان لە ئەستۆ گرت، بەڵام ڕەتیان کردەوە داوایان کردبێت ھێرش بکرێتە سەر بینای حکوومی،  لە شەوی کاتژمێر نۆش کەناڵی [[نالیا]] ([[ئێن ئاڕ تی]]) دەستی بە پەخش کرد. * ڕۆژی ١٨ی مانگ یەکەم پرسەی ڕێژوان لە مزگەوتی دارۆغا ئەنجامدرا. لە شەویشدا ۷ بارەگای بزووتنەوەی گۆڕان لەلایەن ھێزەکانی پارتی لە [[ھەولێر]] و بادینان دەسوتێنرێن. * لە ھەفتەکانی دواتر ژمارەی خۆپێشاندەران گەیشتە ٧،٠٠٠ کەس و لە سەرای ئازادی [[سلێمانی]] کۆبوونەوە و کردیان بە بنکەی ناڕەزایەتی خۆیان. دووبارە کاتێک ٤٠٠ خۆپێشاندەر لەگەڵ پۆلیس و ھێزی بەگژداچوونەوەی تاوان تووشی گرژی دەبن شەڕ دروست دەبێت و بە لایەنیکەم ٥٠ کەس بریندار دەبن. ڕۆژی ١٩–٢٠ی مانگ لە شاری [[سلێمانی]] لە شەقامی کاوە نزیکی فلکەی ھەڵۆکە ناڕەزایەتی دەستیپێکرد و لە ئەنجامدا پۆلیسانی کارەبا بە چەکی جۆراوجۆر تەقە لە خۆپیشاندەران دەکەن و [[سوورکێو زاھیر محەممەد]] و [[شێرزاد تەھا کوژران]] و ۱۰ کەسیش بریندارکران. * ڕۆژی ٢٠ی شوبات کاتژمێر دوو و نیوی بەیانی کەناڵی [[ئێن ئاڕ تی]] لەلایەن ھێزێکی تایبەتەوە دەسوتێنرێت، ھەمان ڕۆژیش لە [[ڕانیە]] و [[کۆیە]] [[سەیدسادق]]یش خۆپێشاندان دەستی پێکرد و خۆپیشاندان دەستی پێکرد و زانکۆکانی [[زانکۆی سەلاحەدین|سەڵاحەددین]] و [[زانکۆی سلێمانی|سلێمانی]] مانگرتیان ڕاگەیاند. * ڕۆژی ٢١ی مانگ لە سەرای ئازادی سلێمانی قەڵغانێکی مرۆیی لە نێوان ھێزە پارێزەرەکان و خۆپێشاندەران دروست کرا و لە [[ڕانیە]] و [[کۆیە]] و [[کەلار]] و [[سەیدسادق]] خۆپێشاندان دەستی پێکردەوە. ھەمان ڕۆژ ئەمینیستی ئینترناشناڵ ڕاپۆرتی ساڵانەی دژی پێشێلکاری دەسەڵاتی کوردی بڵاوکردەوە. * ڕۆژی ٢٣ی مانگ پەرلەمان لەژێر کاریگەری فشاری ئۆپۆزسیۆن بڕیارێکی ١٧ خاڵی دەرکرد، بەڵام دواتر ئەنجام نەدرا. ھەمان ڕۆژ بەھۆی گرژی لە خۆپێشاندانەکان پۆلیسێک لە شاری [[ھەڵەبجە]] بەناوی [[سەرکار حەمەسەعید]] کوژرا ٢٩ کەسیش بریندار کرا. * ٢٤ی شوبات [[یەکێتیی قوتابیانی کوردستان]]، پارتی بەبێ ئاگاداری حکوومەت و وەزارەتی خوێندنی باڵا، دەوامی خوێنکارانی [[زانکۆی سەڵاحەدین|زانکۆی سەڵاحەددین]]ی ڕاگرت و ھەمان ڕۆژیش ھاتووچۆی سلێمانی بۆ ھەولێر قەدەغە کرا. * ڕۆژی ٢٥ی مانگ ژمارەیەکی زۆر خەڵک لە ھەولێر دەستگیر کران کە پێکھاتبوون لە نووسەر و ڕۆژنامەنووس و چالاکوانانی مەدەنی، ھەمان ڕۆژ لە [[چەمچەماڵ]] منداڵێکی ١٣ ساڵان بەناوی [[گەرمیان ئەحمەد]] و گەنجێکی [[کەلار]]یش بە ناوی [[(بیلال ئەحمەد]] و [[ڕەشید ئەحمەد لالۆ]] بەھۆی فیشەکی ھێزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کوژران. ھەمان ڕۆژ لە [[عەربەت]] و [[دەربەندیخان]] و [[قەڵادزێ]] خۆپێشاندان دەستی پێکرد و لە [[سلێمانی]]ش یەکەمین نوێژی ھەینی لە سەرای ئازادی ئەنجام درا، لە بەرانبەردا لایەنگرانی پارتی لە ھەولێر ڕژانە سەر شەقام و ئاھەنگیان گێڕا. * ڕۆژی ٢٦ی مانگ دوای تەقینەوەی بۆمبێکی دەنگی لە سەرای ئازادی پشێوی دروست بوو و بەھۆی گوللەی ھێزەکانی ئاسایش و پۆلیسەوە کەسێک بەناوی [[ئومێد جەلال]] کوژرا. * ڕۆژی ٢٧ی مانگ خوێندکارانی زانکۆی سلێمانی مانگرتنیان ڕاگەیاند، ھەمان ڕۆژیش لە ھەولێر مامۆستایان بەیاننامەیەکیان دژی ڕێکخراوی یەکێتیی قوتابیان بڵاوکردەوە لە ڕاگرتنی دەوامی زانکۆ. * ڕۆژی ٢٨ی مانگ ئەنجوومەنی کاتیی سەرای ئازادی داواکاری خۆپێشاندەرانی خستەڕوو. * ڕۆژی دووی ئازار فراکسیۆنەکانی گۆڕان، کۆمەڵ و یەکگرتوو بایکۆتی ھۆڵی پەرلەمانیان کرد بۆ پشتیووانی لە خۆپێشاندەران. * ڕۆژی سێی ئازار [[مەسعوود بارزانی]]، سەرۆکی ئەوکاتی [[ھەرێمی کوردستان]] ڕای گەیاند: «خۆپێشاندان مافێکی سروشتییە و ھەمووکەس مافی خۆیەتی خۆپێشاندان بکات، بەڵام بە ئاشتی». * ڕۆژی چواری ئازار پەرلەمان گفتوگۆی لەسەر داخوازی خۆپێشاندەران کرد و بڕیاری ژمارەی دووی بۆ پاڵپشتی داواکاری خۆپێشاندەران دەرکرد، بەڵام دواتر لەلایەن سەرۆکی پەرلەمانەوە بڕیارەکە ونکرا. * ڕۆژی پێنجی ئازار مانگرتنی سەرتاسەری ڕاگەیەندرا و خۆپێشاندەرانی سەرای ئازادی بڕیاریاندا شەوانە لە شوێنی خۆیان بمێننەوە. * ڕۆژی شەشی مانگ لە کەلار ھێرش کرایە سەر ڕادیۆی دەنگ و کەلوپەلەکانیان شکێنرا، لە ھەمان ڕێکەوتدا لە نیوەشەو خێمەکانی سەرای ئازادیش سووتێنران و کۆمەڵێک لە مانگرتووانیش دەستگیرکران. * ڕۆژی حەوتی مانگ باڵیۆزخانەی [[ئەمریکا]] لە [[بەغدا]]، سەرکۆنەی ھێرش کردنە سەر خۆپێشاندەرانی کرد، ھەمان ڕۆژ لۆکەری فۆڕم پۆڵیووسی ئەمریکی بڵاوی کردەوە کە دەسەڵاتی ھەرێم ئازادی بۆ گەلی ھەرێم دابین نەکردووە. * ڕۆژی ھەشتی مانگ ڕێکخراوی مافی مرۆڤی نێونەتەوەیی ڕاپۆرتێکی بڵاوکردەوە و ڕای گەیاند: مایەی شەرمەزارییە کە گەلی کورد مافی خۆپێشاندانی ھێمنانەی نییە. * ڕۆژی ٩ی مانگ [[پەرلەمانی کوردستان]] متمانەی بە کابینەی شەش دایەوە. * ڕۆژی ١١ی مانگ بارزانی لە دووەم پەیامیدا ڕای گەیاند: «دوای سێ بۆ چوار مانگی تر چاکسازییەکان دەبینن». * ڕۆژی ١٣ی مانگ ژمارەیەک لە نووسەر و ڕووناکبیر بەناوەکانی (ئاراس فەتاح، [[بەختیار عەلی]]، [[ڕێبین ھەردی]]) نامەیەکیان ئاڕاستەی [[قوباد تاڵەبانی|تاڵەبانی]] کرد و داوایان لێ کرد پشتگیری داخوازی خۆپێشاندەران بکات. * ١٤ی مانگ ژمارەیەک خەڵک ڕێگرییان لێ کرا لە بازنەی دێگەلەوە بڕۆنە ھەولێر. * ڕۆژی ١٥ی مانگ بۆ جاری دووەم مۆڵەتی خۆپێشاندان ئاڕاستەی پارێزگای ھەولێر کرا، بەڵام لەلایەن ھێزەکانی ئاسایش و پۆلیسەوە ڕەتکرایەوە. * ڕۆژی ١٧ی مانگ ڕێگە نەدرا ئەندام پەرلەمانێکی گۆڕان بچێتە ھەولێر. * ڕۆژی ٢٠ی مانگ بارزانی پەیامێکی بڵاوکردەوە و وتی: «دوای سێ تا چوار مانگی تر ئەنجامی چاکسازییەکان دەبینن»، ھەمان ڕۆژ بە ئامادەبوونی ۲۰ ھەزار کەس لە سەرای ئازادی [[جەژنی نەورۆز]] یادکرایەوە. * ڕۆژی ٣١ی مانگ لە [[کەلار]] بە پلانێکی پێشوەختە لەلایەن دەزگا ئاسایشییەکانی [[یەکێتیی]]ەوە ھێرش کرایە سەر دوو پەرلەمانتار لە فراکسیۆنی گۆڕان بەناوەکانی (نەریمان عەبدوڵڵا، سەردار عەبدوڵڵا). * ڕۆژی ٢٥ی مانگ لە [[هەڵەبجە|ھەڵەبجە]] خۆپیشاندان سازکرا. لە ئەنجامدا گەنجێک بە ناوی ( عەلی ڕەسول) شەھیدکرا. * ڕۆژی ٢ی [[نیسان]] کەمپینێک دژ بە سەرکوتکردن و پێشێلکاری دژی ڕۆژنامەنووسان و خۆپێشاندەران دروست کرا و ھەمان ڕۆژ دووبارە پەلاماری خۆپێشاندەران درا. * ڕۆژی ٣ی نیسان بارزانی لە پەیامی چوارەمیدا جیاواز لە پێشووتری ڕای گەیاند: «بەھیچ شێوەیەک قبووڵ نییە کەس بەناوی میللەتەوە قسە بکات، ئێمەش وەک دژی میللەت بشوبھێندرێت»، ھەمان ڕۆژ لە کەلار ھێزێکی چەکداری دەمامکدار بڵاوەی پێکرا و لە [[سلێمانی]]ش (محەمەد نەسڕوڵڵا)ی یەکەمین پێشنوێژ و وتارخوێنی سەرای ئازادی دەستگیرکرا. * ڕۆژی ٤ی نیسان ناوەندی میترۆ ئاماری پێشێلکارییەکانی دژ بەڕۆژنامەنووسان بڵاوکردەوە کە پێکھاتبوو لە ١٠٠ دۆخی پێشێلکاری، ھەمان ڕۆژ لە بازگەکانی پارتی ڕێگە نەدرا ٥ پاس بچنە ھەولێرەوە بۆ ئەوەی لە [[فڕۆکەخانەی ھەولێر]]ەوە گەشت بکەن. * ڕۆژی ٥ی نیسان بۆ جاری چوارەم مۆڵەتی خۆپێشاندان لە ھەولێر ڕەتکرایەوە. * ڕۆژی ٩ی نیسان ڕەوەندی کوردی لە شاری [[شیفێڵد]]ی [[بەریتانیا]] ڕژانە سەر شەقام و پشتگیری خۆپێشاندەرانی ھەرێمی کوردستانیان کرد. * ڕۆژی ١٠ی نیسان ڕۆژنامەنووسان بەیاننامەیەکیان دژی پێشێلکاری بڵاوکردەوە. * ڕۆژی ١٦ی نیسان فارووق ڕەفیق لەسەر سکاڵایەکی (سۆزانی خاڵە شیھاب) سەرۆکی فراکسیۆنی یەکێتیی بە مانگێک زیندانی سزادرا. * ڕۆژی ١٧ی نیسان، ١٨ کەس لە سلێمانی برینداربوون، ٢٠٠ خوێندکاریش دوای ئەوەی ویستبوویان خۆپێشاندان بکەن توندوتیژییان بەرانبەر کرا و لێیان درا. * ڕۆژی ١٨ی نیسان ٨٣ ھاوڵاتی لە سلێمانی بریندار بوون و کەسێک بەناوی [[ھەردی فارووق]] بە ھۆی سەختی برینەوە لە نەخۆشخانەی فریاکەوتنی سلێمانی گیانی لەدەستداوە. لە کۆیەش لە کلکە سماقە لە خوێندکاران درا. * ڕۆژی ١٩ی [[نیسان]] [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] ھێزێکی زۆری ھێنایە [[سلێمانی]] کە بە ٥ ھەزار چەکدار مەزەندە دەکرا، بە چەکی سووک و قورسەوە ئامادەبوون. ھەمان ڕۆژ ڕەشبگیری دەستی پێکرد و لەلایەن دژەتیرۆری یەکێتییەوە ٤٥ خوێندکار بریندار کران. بەوشێوەیەش خۆپێشاندانەکان سەرکوتکران. == کوژراوان == # [[ڕێژوان عەلی ئەحمەد]] # [[سوورکێو زاھیر محەممەد]] # [[شێرزاد تەھا]] # [[سەرکار حەمەسەعید]] # [[بیلال ئەحمەد]] # [[ڕەشید ئەحمەد لالۆ]] # [[گەرمیان ئەحمەد]] # [[ئومێد جەلال]] # [[عەلی ڕەسووڵ]] # [[ھەردی فارووق]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق|پارێزگای ھەولێر|پارێزگای سلێمانی|مەرگ|مافەکانی مرۆڤ|دادپەروەری لە تاوان|پارێزگای ھەڵەبجە}} [[پۆل:عێراق لە ٢٠١١]] [[پۆل:سلێمانی]] [[پۆل:٢٠١١ لە باشووری کوردستان]] [[پۆل:گێرەشێوینییەکانی ٢٠١١]] ogu9lw8a3wkntb9au2lvz40mxna4iij 0 8457 1613484 1613312 2026-07-30T15:01:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1613484 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Flag of Algeria.svg|وێنۆک]] '''جەزائیر،''' بە فەرمی ''کۆماری دیموکراتیی خەڵکی جەزائیر''ی پێدەوترێت، وڵاتێکە لە [[ناوچەی مەغریب]] (نەوەک وڵاتی [[مەغریب]]) لە [[باکووری ئەفریقا]]. بە پانتایی یان [[ڕووبەر]]ی زیاتر لە ٢،٣٨١.٧٤١ [[کیلۆمەتری چوارگۆشە]] دەخەمڵێنرێت.<ref>/ælˈdʒɪəriə/ ⓘ al-JEER-ee-ə Arabic: الجزائر, romanised: al-Jazāʾir, pronounced [æl.d͡ʒæzæːʔɪr] ⓘ locally [(ɪ)ˈd͡ːzæːjɪr] Standard Algerian Berber: Dzayer, ⴷⵣⴰⵢⴻⵔ, لزاير French: Algérie, [alʒeʁi]</ref> <ref>Arabic: الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية, romanised: al-Jumhūriyyah al-Jazāʾiriyyah ad-Dīmuqrāṭiyyah ash‑Shaʿbiyyah Standard Algerian Berber: Tagduda tazzayrit tamagdayt taɣerfant ⵜⴰⴳⴷⵓⴷⴰ ⵜⴰⵣⵣⴰⵢⵔⵉⵜ ⵜⴰⵎⴰⴳⴷⴰⵢⵜ ⵜⴰⵖⴻⵔⴼⴰⵏⵜ ثاڨدودا ثازايريث ثاماڨدايث ثاغيرفانث French: République algérienne démocratique et populaire, [ʁe.py.blik al.ʒe.ʁjɛn de.mɔ.kʁa.tik e pɔ.py.lɛʁ] Formerly also rendered as the Democratic and Popular Republic of Algeria in English, as seen on the 1981 Algiers Accords</ref> <ref>http://www.woatlas.com/country/algeria/</ref> <ref>https://www.mfa.gov.dz/discover-algeria/about-algeria</ref> <ref>https://cieffa.au.int/index.php/en/member-states/algeria</ref> بە گەورەترین وڵاتی کیشوەری [[ئەفریقا]] و دەیەم گەورەترین وڵاتی [[جیهان]] دادەنرێت. لە باکووری ڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ [[تونس]] هاوجێیە؛ وە لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ [[لیبیا]]؛ لە باشووری ڕۆژهەڵات لەگەڵ وڵاتی [[نیجەر]]؛ لە باشووری ڕۆژئاوا لەگەڵ [[مالی]]، [[مۆریتانیا]] و [[سەحرای ڕۆژئاوا]]؛ وە لە ڕۆژئاوا لەگەڵ وڵاتی [[مەغریب]] هاوجێیە؛ هەروەها لە باکوورەوە لەگەڵ [[دەریای ناوەڕاست]]. بە دانیشتوانی زیاتر لە ٤٧ ملیۆن دەخەمڵێنرێت، وە جەزائیر دەیەم گەورەترین وڵاتە لە ئەفریقا، هەروەها پایتەختی وڵاتەکە و گەورەترین [[شار]] تێیدا، [[جەزائیر (شار)|شاری جەزائیر]]ە.<ref>https://user.iiasa.ac.at/~marek/fbook/04/geos/ag.html</ref> <ref>https://www.encyclopedia.com/places/africa/algerian-political-geography/algeria</ref> <ref>https://www.britannica.com/summary/Algeria</ref> خاکی جەزائیر بۆ هەزاران ساڵە گۆڕەپانی کولتوورە جیاواز و شارستانیەتە جیاوازەکان بووە، سەرەتا لەلایەن کۆمەڵگە ڕەسەنەکانی وەک [[گەلی ئەمازیغی|ئەمازیغییەکان]]وە ئاوەدان کراوە، لەوانەش [[نومیدییەکان]]، کە شانشینەکەیان بووە یەکێک لە سەرەتاییترین دەوڵەتە گەورەکانی جەزائیری ئێستا، هەروەها کاریگەرییەکانی مەسیححیە ڕەسەنەکانی [[لوبنان]] ناسراو بە [[فینیقی]]، هەروەها [[ڕۆمانی]]یەکان، یان [[ڤاندال]] و [[بیزەنتین]]ییەکان کە گشط ئەمانە کاریگەرییان لەسەر جەزائیر هەبووە. <ref>https://algerianembassy.ug/history-of-algeria</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_Algeria</ref> <ref>https://www.andantetravels.co.uk/blog/unearthing-algerias-roman-past</ref> <ref>https://www.bbc.com/news/world-africa-14118852</ref> <ref>https://www.amb-algerie.vn/brief-historical-overview-of-algeria?l=en</ref> لە سەدەی حەوتەمەوە بەدواوە لەگەڵ بڵاوبوونەوەی ئاینی [[ئیسلام]] و هاتنی [[هۆزە عەرەبەکان]]ی ئەو سەردەمە، وردە وردە دیمەنی زمانەوانی و ئایینی و کولتووری ناوچەکە گۆڕدرا، ئەمەش بەشدار بوو لە پەرەپێدانی ناسنامەیەکی جیاوازی جەزائیری-مۆدێرن کە لە ئێستادا ڕەگ و ڕیشەی لە هەردوو میراتی مێژوویی عەرەبی-ئیسلامی و میراتی مێژوویی ئەمازیغ و ئەوانی دیکەشدا هەیە.<ref>https://www.bbc.com/news/world-africa-14118852</ref> <ref>https://algerianembassy.ug/history-of-algeria</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_Algeria</ref> <ref>https://www.andantetravels.co.uk/blog/unearthing-algerias-roman-past</ref> <ref>https://www.amb-algerie.vn/brief-historical-overview-of-algeria?l=en</ref> لە نێوان [[سەدەی هەشتەم]] و [[سەدەی پازدەهەم]]دا، جەزائیر لەلایەن یەک لە دوای یەکی بنەماڵە و هۆزە ئیسلامیی یان عەرەب یان هەردووکیانەوە بەڕێوەدەبرا کە بریتی بوون لە [[ڕوستامی]]، [[فاتیمی]]، [[زیرید]]، [[حەمادید]]، [[ئەلموحەد]] و [[زەیانی]]. لە ساڵی ١٥١٦دا، [[فەڕمانڕەوایەتی جێنشینی جەزائیر]] دامەزرا، وردە وردە وەک نیمچە دەوڵەتێکی تاڕادەیەکی زۆر سەربەخۆ بەڕێوەدەچوو بەهۆی ئەوەی کە پەیوەندییەکی ناوەکی و هاوبەشییەکی زۆری لەگەڵ [[ئیمپراتۆریەتی عوسمانی]]یدا هەبوو، وە زۆربەی ئەم هۆزانە ناوخۆیی بوون.<ref>https://www.bbc.com/news/world-africa-14118852</ref> <ref>https://algerianembassy.ug/history-of-algeria</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_Algeria</ref> <ref>https://www.andantetravels.co.uk/blog/unearthing-algerias-roman-past</ref> <ref>https://www.amb-algerie.vn/brief-historical-overview-of-algeria?l=en</ref> <ref>https://www.researchgate.net/publication/408249291_The_Great_Stages_of_Algerian_History_-_From_Prehistory_to_the_Contemporary_Nation</ref> دوای نزیکەی سێ سەدە وەک زلهێزێکی سەرەکی لە [[دەریای ناوەڕاست]]، وڵاتەکە لە ساڵی ١٨٣٠ لەلایەن [[فەرەنسا]]وە داگیرکرا وە لە ساڵی ١٨٤٨ بە فەرمی لکێندرا، ئەمەش لە کاتێکدا تا ساڵی ١٩٠٣ بە تەواوی داگیر نەکرا و جیگیر نەبوو. <ref>https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/BF00244586.pdf</ref> <ref>https://sahistory.org.za/place/algeria</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/French_conquest_of_Algeria</ref> <ref>https://gpe.wikipedia.org/wiki/French_Algeria</ref> تا ناوەڕاستی ساڵی ١٨٧٠، [[ڕەسەنەکانی جەزائیر]] تا یەک لەسەر سێ کەمیان کرد بەهۆی شەڕ و نەخۆشی و برسێتی، [[کۆلۆنیالیزمی فەرەنسا]] ڕووبەڕووی هەوڵی بەردەوامی نەتەوەکانی جەزائیر بووەوە، هەر لە هەوڵەکانی [[ئەمیر عەبدولقادر]] و [[ڕاپەڕینی مۆکرانی]]ەوە تا سەرهەڵدانی [[بزووتنەوە]] [[نەتەوەخوازیی|نەتەوەخوازەکان]] لە [[سەدەی بیستەم]]دا. [[کۆمەڵکوژی سێتیف و گوێلما]] لە ساڵی ١٩٤٥دا بووە هۆی جەنگی ناوخۆیی کە لە ساڵی ١٩٥٤دا بە سەرهەڵدانی جەنگی جەزائیر، جەنگەکان و ڕێژەیان گەیشتە گەیشتە لوتکە. <ref>https://kids.britannica.com/students/article/Algeria/272806</ref> <ref>https://yris.yira.org/column/a-short-examination-of-the-causes-of-the-1992-algerian-civil-war/</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/2000s_in_Algeria</ref> <ref>https://www.bbc.com/news/world-africa-14118852</ref> <ref>https://academic.oup.com/edited-volume/34445/chapter/292270440</ref> جەزائیر لە ساڵی ١٩٦٢ سەربەخۆیی بەدەستهێنا. لە ڕووی کەش و هەواوە جەزائیر کەشوهەوایەکی نیمچە وشکی هەیە، کەشی [[بیابانی سەحرا]] زاڵە بەسەر زۆربەی خاکەکەیدا جگە لەوەی کە باکوری وڵاتەکە بەپیتە و شاخاوییە، کە وایکردووە زۆربەی دانیشتووانەکەی تێیدا بژین. <ref>https://academic.oup.com/edited-volume/34445/chapter/292270440</ref> <ref>https://www.ebsco.com/research-starters/political-science/france-recognizes-algerian-independence</ref> <ref>https://storymaps.arcgis.com/stories/ad356ec5ce164b2f8003bc7b120170ac</ref> <ref>https://www.q-files.com/geography/africa/algeria</ref> زمانە فەرمییەکانی جەزائیر [[زمانی عەرەبی]] و [[زمانی تەمەزیتین]] {نەوەک زمانی ئەمازیغیی، هەرچەندە لە لایەن ئەمازیغییەکانەوە بەکاردێت بەڵام ناوەکەی جیاوازە)، لە کاتێکدا لە ڕوویی فەرمییەوە، زۆرینەیەکی ڕەهای دانیشتووانەکەی بە [[شێوەزاری زمانی عەرەبیی جەزائیریی]] قسە دەکەن. لە ئێستادا بەکارهێنانی زمانی فەرەنسی بەردەوامە، بەتایبەتی لە میدیا و پەروەردە و هەندێک بابەتی بەڕێوەبردندا، بەڵام زمانی فەرمیی نییە. <ref>https://www.q-files.com/geography/africa/algeria</ref> <ref>https://gamma.app/docs/Introduction-to-Algeria-po2jxxmj36rgbrt</ref> == ناو و وشەناسی == شێوە جیاوازەکانی ناوی جەزائیر بە<ref>Proclamación de la República argelina Archived 28 February 2021 at the Wayback Machine, Journal officiel de la republique algerienne, 1st year, 1st issue, 1962, páge 5.</ref> <ref>Aps-dz. "ⵜⵉⵔⵣⵉ ⵜⵓⵏⵚⵉⴱⵜ ⵏ ⵓⵙⴻⵍⵡⴰⵢ ⵏ ⵜⴻⴱⴱⵓⵏ ⵖⴻⵔ ⴽⵓⵡⴰⵢⵜ: ⵜⴰⵙⴳⵓⵔⵉ ⵜⵓⵛⵔⵉⴽⵜ". Algeria Press Service. Archived from the original on 23 February 2022. Retrieved 17 August 2024.</ref> <ref>"Ministère de l'Énergie | Algérie". www.energy.gov.dz. Retrieved 17 August 2024.</ref> <ref>"Aseɣnew n GPRA ila iswi n useddukkel n Tegrawla akked usegrew n umɣiwan aɣelnaw". Algeria Press Service. Archived from the original on 15 August 2024. Retrieved 17 August 2024.</ref> <ref>The transcription of Tamazight in the Tifinagh alphabet is not codified</ref>: * '''عەرەبی''': ''الجزائر''، [[ڕۆمانیزەکراو]]ە: al-Jazāʾir. * '''عەرەبی بە زاراوەی جەزائیریی''': ''دزاير''، [[ڕۆمانیزەکراو]]ە: dzāyer، *'''فەڕەنسی''': ''l'Algérie''. ناوی تەواوی وڵاتەکە بە فەرمی ''کۆماری دێموکراتیی خەڵکی جەزائیرە''، کە بە: *'''عەرەبی:''' الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية. *'''ڕۆمانیزەکراو''': al-Jumhūriyah al-Jazāʾiriyah ad-Dīmuqrāṭiyah ash-Shaʿbiyah. *'''بە فەڕەنسی''': République algérienne démocratique et populaire، abbr. *'''بە زمانی تەمەزیتین''': ⵜⴰⴳⴷⵓⴷⴰ ⵜⴰⵣⵣⴰⵢⵔⵉⵜ ⵜⴰⵎⴰⴳⴷⴰⵢⵜ ⵜⴰⵖⴻⵔⴼⴰⵏⵜ، دەخوێنرێتەوە بە: RADP; Tagduda tazzayrit tamagdayt taɣerfant. [[File:Algerian diplomatic passport.svg|thumb|گوزەرنامەی دیپلۆماسیی جەزائیر لە ساڵی ٢٠١٣دا.]] ناوی جەزائیر لە شاری جەزائیرەوە وەرگیراوە، کە ناوی عەرەبییەکەی، ئەلجەزائیر (الجزائر، بە واتای "دوورگەکان")، ئاماژەیە بۆ ئەو دوورگە بچووکانە کە ڕۆژانێک لە کەناراوەکانی شارەکەدا بوون. [خودی ئەم زاراوەیە جۆرێکی کورتکراوەی جەزائر بانی مەزغاننا (جزائر بني مزغنة، "[[دوورگەکانی بانی مەزغانا]]") بووە، کە بە ناوی هۆزێکی بەربەری (ئەمازیغی) ناوخۆییەوە ناونراوە. شارەکە لە ساڵی ٩٥٠ لەلایەن ئەمیری [[سەنهاجە بەربەرەکان]]، [[بولوگینی کوڕی زیری]] لە شوێنی شاری کۆنی [[ئیکۆسیۆم]] دامەزراوە و دواتر ناوەکەی لە نووسراوەکانی جوگرافیناسە موسوڵمانەکانی ئەوێ وەک [[ئەلبەکری]]دا دەرکەوتووە. <ref>LLC, Forbidden Fruits (30 January 2013). iAfrica – Ancient History UNTOLD. Forbidden Fruit Books LLC. Archived from the original on 28 March 2024. Retrieved 8 November 2020</ref> <ref>Pierre 2025, p. 105-106.</ref> == ڕامیاری وڵات == وڵاتەکە بەگوێرەی سیستەمی [[دیموکراسی]] و دەستووری دەڕوات؛ ئەو دەستوورە لە ساڵی [[١٩٨٩]] نووسراوەتەوە. وڵاتی جەزائیر لە ساڵی [[١٩٨٨]]ەوە تاوەکو ئێستا سەر بە ڕژێمی [[کۆمۆنیست]]ی [[سۆشیالیزم]] لە جەزائیر نزیکەی ٥ پارتی کۆمۆنیستی بوونیان ھەیە. == پارتە ڕامیارییەکان == * کۆمەڵەی جەزائیری * پارتی کرێکاران * بزووتنەوەی نەھزە * پارتی کرێکارانی ئیشتراکی * پارتی پەیمانی ٥٤ * پارتی یاسا * پارتی کۆمەڵگای ئاشتی == کتێبنامە == {{refbegin|30em}} * Ageron, Charles-Robert (1991). ''Modern Algeria – A History from 1830 to the Present''. Translated from French and edited by Michael Brett. London: [[C. Hurst & Co|Hurst]]. {{ISBN|978-0-86543-266-6}}. * Aghrout, Ahmed; Bougherira, Redha M. (2004). ''Algeria in Transition – Reforms and Development Prospects''. [[Routledge]]. {{ISBN|978-0-415-34848-5}}. * Bennoune, Mahfoud (1988). ''The Making of Contemporary Algeria – Colonial Upheavals and Post-Independence Development, 1830–1987''. Cambridge: [[Cambridge University Press]]. {{ISBN|978-0-521-30150-3}}. * Christelow, Allan (1985) ''Muslim Law Courts and the French Colonial State in Algeria''. Princeton University Press. * [[Frantz Fanon|Fanon, Frantz]] (1966; 2005 paperback). ''The Wretched of the Earth''. [[Grove Press]]. ASIN B0007FW4AW, {{ISBN|978-0-8021-4132-3}}. * {{Cite EB1911|wstitle= Algeria | volume= 1 |last1= Gibson |first1= Walcot |author1-link= Walcot Gibson |last2= Cana |first2= Frank Richardson |last3= Girault |first3= Arthur |pages = 642–653}} * [[Alistair Horne|Horne, Alistair]] (1977). ''A Savage War of Peace: Algeria 1954–1962''. [[Viking Adult]]. {{ISBN|978-0-670-61964-1}}, {{ISBN|978-1-59017-218-6}} (2006 reprint) * Laouisset, Djamel (2009). ''A Retrospective Study of the Algerian Iron and Steel Industry''. New York City: [[Nova Publishers]]. {{ISBN|978-1-61761-190-2}}. * Roberts, Hugh (2003). ''The Battlefield – Algeria, 1988–2002. Studies in a Broken Polity''. London: [[Verso Books]]. {{ISBN|978-1-85984-684-1}}. * Ruedy, John (1992). ''Modern Algeria – The Origins and Development of a Nation''. Bloomington: [[Indiana University Press]]. {{ISBN|978-0-253-34998-9}}. * Stora, Benjamin (2001). ''Algeria, 1830–2000 – A Short History''. Ithaca, New York: [[Cornell University Press]]. {{ISBN|978-0-8014-3715-1}}. * Sidaoui, Riadh (2009). "Islamic Politics and the Military – Algeria 1962–2008". ''Religion and Politics – Islam and Muslim Civilisation''. Farnham: [[Ashgate Publishing]]. {{ISBN|0-7546-7418-5}}. {{refend}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Algeria|جەزائیر}} {{وڵاتەکانی ئەفریقا}} {{وڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{کۆمکاری عەرەبی}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئەفریقا|جەزائیر|وڵاتەکان}} {{کۆڵکە}} [[پۆل:جەزائیر]] [[پۆل:ئەندامانی کۆمکاری عەرەبی]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا]] [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئەفریقا]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٢]] [[پۆل:نەتەوەکانی جی ١٥]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئۆپێک]] mfgyha6lzttdq1n79r8v9v3w5y6vyi6 0 12456 1613508 1372128 2026-07-30T16:08:31Z ~2026-42168-83 78094 1613508 wikitext text/x-wiki {{Infobox national football team|Name=هەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|Badge_size=150px|FIFA Trigramme=BRA|Nickname=سیلیساو|Association={{nowrap|[[Brazilian Football Confederation|Confederação Brasileira de Futebol]]}} (CBF)|Confederation=[[کۆنیمبۆل]] (ئەمەریکای باشوور)|Coach=|Captain=|Most caps=[[Cafu]] (142)<ref>[https://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/stats-centclub/52/00/59/centuryclub290715_neutral.pdf “FIFA Century Club”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161018144458/http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/stats-centclub/52/00/59/centuryclub290715_neutral.pdf |date=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ }}. FIFA. Retrieved 9 June 2018</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rsssf.com/miscellaneous/cafu-intl.html |سەردێڕ=Marcos Evangelista de Morais "CAFU" – Century of International Appearances |بڵاوکەرەوە=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|RSSSF]] |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090221202802/http://rsssf.com/miscellaneous/cafu-intl.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠٠٩}}</ref>|Top scorer=[[Pelé]] (77)<ref name="apppearancesandgoals">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Brazil – Record International Players|ناونیشان=http://www.rsssf.com/miscellaneous/braz-recintlp.html|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|RSSSF]]}}</ref>|FIFA Rank={{FIFA World Rankings|BRA}}|FIFA max=1|FIFA max year=159 times on 8 occasions<ref>23 September 1993 until 19 November 1993, 19 April 1994 until 14 June 1994, 21 July 1994 until 16 May 2001, 3 July 2002 until 14 February 2007, 18 July 2007 until 19 September 2007, 1 July 2009 until 20 November 2009, 28 April 2010 until 14 July 2010, 6 April 2017</ref>|FIFA min=22|FIFA min date=6 June 2013|Elo Rank={{World Football Elo Ratings|Brazil}}|Elo max=1|Elo max year=8,640 days on 40 occasions<ref>1958–63, 1965–66, 1970–74, 1978–79, 1981–83, 1986–87, 1990, 1992, 1994–00, 2002–10, 2016–2017, 2018–present</ref>|Elo min=20|Elo min date=7 November 2001|Home Stadium=[[#Venues|Various]] | pattern_la1 = _bra20H | pattern_b1 = _bra20H | pattern_ra1 = _bra20H | pattern_sh1 = _bra20h | pattern_so1 = _bra20h | leftarm1 = FFCC00 | body1 = FFCC00 | rightarm1 = FFCC00 | shorts1 = 0000FF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _bra20A | pattern_b2 = _bra20A | pattern_ra2 = _bra20A | pattern_sh2 = _bra19aw | pattern_so2 = _nikeyellow | leftarm2 = 003CFF | body2 = 003CFF | rightarm2 = 003CFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = 003CFF |First game={{fb|ARG}} 3–0 {{fb-rt|BRA|1889}}<br>([[Buenos Aires]], [[Argentina]]; 20 September 1914)<ref name="fifawebsitebrazilargentina">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Argentina versus Brazil |ناونیشان=https://www.fifa.com/worldfutbol/statisticsandrecords/headtohead/team1=ARG/team2=BRA/index.html |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=FIFA.com (Fédération Internationale de Football Association)}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref>|Largest win={{fb|BRA|1968}} 14–0 {{fb-rt|NCA}}<br>([[Mexico City]], [[Mexico]], 17 October 1975)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eloratings.net/Brazil.htm |سەردێڕ=Brazil matches, ratings and points exchanged |بڵاوکەرەوە=Eloratings.net |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠١٤}}</ref>|Largest loss={{fb|URU}} 6–0 {{fb-rt|BRA|1889}}<br>([[Viña del Mar]], [[Chile]]; 18 September 1920)<br>{{fb|BRA}} [[Brazil v Germany (2014 FIFA World Cup)|1–7]] {{fb-rt|GER}}<br>([[Belo Horizonte]], [[Brazil]]; 8 July 2014)|World cup apps=21|World cup first=1930|World cup best=Champions ([[1958 FIFA World Cup|1958]], [[1962 FIFA World Cup|1962]], [[1970 FIFA World Cup|1970]], [[1994 FIFA World Cup|1994]], [[2002 FIFA World Cup|2002]])|Confederations cup apps=7|Confederations cup first=[[1997 FIFA Confederations Cup|1997]]|Confederations cup best=Champions ([[1997 FIFA Confederations Cup|1997]], [[2005 FIFA Confederations Cup|2005]], [[2009 FIFA Confederations Cup|2009]], [[2013 FIFA Confederations Cup|2013]])|Regional name=[[Copa América]]|Regional cup apps=35|Regional cup first=[[1916 South American Championship|1916]]|Regional cup best=Champions ([[1919 South American Championship|1919]], [[1922 South American Championship|1922]], [[1949 South American Championship|1949]], [[1989 Copa América|1989]], [[1997 Copa América|1997]], [[1999 Copa América|1999]], [[2004 Copa América|2004]], [[2007 Copa América|2007]])|2ndRegional name=[[Roca Cup|Copa Roca]] / [[Superclásico de las Américas]]|2ndRegional cup apps=|2ndRegional cup first=|2ndRegional cup best=|3rdRegional name=[[Panamerican Championship]]|3rdRegional cup apps=3|3rdRegional cup first=[[1952 Panamerican Championship|1952]]|3rdRegional cup best=Champions ([[1952 Panamerican Championship|1952]], [[1956 Panamerican Championship|1956]])|medaltemplates={{MedalTop}} {{MedalSport|Men's [[Association football|football]]}} {{MedalCompetition|[[Football at the Summer Olympics|Olympic Games]]<ref>After 1988, the tournament has been restricted to squads with no more than 3 players over the age of 23, and these matches are not regarded as part of the national team's record, nor are caps awarded.</ref>}} {{MedalGold|[[Football at the 2016 Summer Olympics|2016 Rio de Janeiro]]|[[Football at the 2016 Summer Olympics – Men's tournament|Team]]}} {{MedalSilver|[[Football at the 1984 Summer Olympics|1984 Los Angeles]]|[[Football at the 1984 Summer Olympics – Men's team squads#Brazil|Team]]}} {{MedalSilver|[[Football at the 1988 Summer Olympics|1988 Seoul]]|[[Football at the 1988 Summer Olympics – Men's team squads#Brazil|Team]]}} {{MedalSilver|[[Football at the 2012 Summer Olympics|2012 London]]|[[Football at the 2012 Summer Olympics – Men's team tournament|Team]]}} {{MedalBronze|[[Football at the 1996 Summer Olympics|1996 Atlanta]]|[[Football at the 1996 Summer Olympics – Men's team tournament|Team]]}} {{MedalBronze|[[Football at the 2008 Summer Olympics|2008 Beijing]]|[[Football at the 2008 Summer Olympics – Men's team tournament|Team]]}} {{MedalBottom}}}}'''هەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل''' (بە [[ئینگلیزی]]: ''Brazil National Football Team'') یەکێتی تۆپی پێی [[بەڕازیل]]ی لە ساڵی ١٩١٤ز دامەزراوە ، لە ساڵی ١٩٢٣ز چووە پاڵ یەکێتیی تۆپی پێی جیھانی ([[فیفا]]) ، ھەروەھا بە ئاسانی گەیشت بەکۆتایی جامەکان ، لەکۆتایی (١٨) یاری پاڵاوتن تەنھا دووجار دۆڕاوە ، لە کۆمەڵەی ئەمەریکای باشور لە ئەرژەنتین پلەی یەکەمی بە دەست ھێنا . لە ساڵی ١٩٣٠ز) ھەڵبژاردەی بەرازیل بەشداری لە ھەموو کۆتاییەکانی جامی جیھانی کردووە. یەکەم یاری نێودەوڵەتی بەڕازیل ، لەساڵی ١٩١٤ز بوو ، کە لەگەڵ ئەرژەنتیندا یاری ئەکرد و (٠-٣) دۆڕا. گەورەترین سەرکەوتنی ھەڵبژاردەی بەرازیل لەساڵی ١٩٤٩ز دابوو ، کە لەگەڵ پۆلیڤیادا (١٠-١)بردیەوە ، نزمترین ئاستی دۆڕاندنی ھەڵبژاردە کەش لەساڵی ١٩٢٠ز بوو ، کە کەوتەبەرامبەر ئۆڕۆگوای و (٠-٦) دۆڕاندی . تائێستا بەڕازیل پێنج جار [[جامی پاڵەوانییەتی جامی جیھانیی فیفا|جامی جیھانی]] بەدەست ھێناوە ئەمیش لەساڵی ١٩٥٨ز، ١٩٦٢ز، ١٩٧٠ز،٢٠٠٢ز دابوو .لەساڵی ١٩٥٠ز، و ١٩٩٨ز یشدا ڕیزبەندی دوومی بەدەست ھێناوە وە لەساڵی ١٩٢٨ز و ١٩٧٨ز ریزبەندی سێ یەمی بەدەست ھێناوە و لەساڵی ١٩٧٤ز یشدا ریزبەندی چوارەمی بەدەست ھێناوە لەساڵی ١٩٥٤ز و ١٩٨٦زدا گەیشتە خولی چارەگی کۆتایی . ھەروەھا ٧ جار جامی پاڵەوانێتی ئەمەریکای باشوری بردۆتەوە . و تەیێک ھەیە ئەڵی :ئینگلزتۆپی پیێ داھێناوە ، بەڵام بەرازیلیەکان رێک و پێک تەواویان کرد. ھەربۆیەش زۆربەی خەڵکی شێوازی یاریکردنی بەرازیل بە شێوازێکی سەرنج راکێش و پێشکەتوو دا ئەنێن . لە [[بەڕازیل]] یاریگای (ستادماڕاکانا) ھەیە ، کە گەورەترین یاریگای جیھانییە لە ڕووی فراوانییەوە ، کەشوێنی (١٣٠،٠٢٢) تەماشاڤان ئەبێتەوە لەساڵی ١٩٥٠ز بەرازیل میوانداری جامی جیھانی تۆپی پێی کرد . یاریگا بەرازیلییەکان زۆر ڕاھێنەری گەورەیەیان دروست کردوە لە مێژووی تۆپی پێدا ،وەک بیلیی ، زیکو، سوقڕات ، ڕۆماریۆ ، وڕیڤالدۆ ، ڕۆنالدینھۆ ، رۆناڵدۆ، وجگە لەمانەش . '''[[ڕۆنالدینۆ]]''' ، کە لە دایکبووی ساڵی (١٩٨٠)ز یە ، بەیەکێک لەناودارانی مێژووی تۆپی پێ دائەنرێ ، لەگەڵ لیستی بیلی و گارینشا و زیکۆ ئەژمێردرێ . دیارترین ئەستێرەی [[یانەی بەرشەلۆنە]]ی ئیسپانییە، لە ھەردوو ساڵانی ٢٠٠٤ز ، ٢٠٠٥ز [[تۆپی زێرین]]ی وەرگرتووە . بەرێوەبەری تیپەکەیش (کافۆ)یە، کەتاکە یاریزانە توانیبێتی بەشداری سێ یاری کۆتایی جامی جیھانی کردبێ . ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} *http://en.wikipedia.org *https://web.archive.org/web/20170610074047/http://rengar.com/ {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|بەڕازیل}} {{پۆلی کۆمنز|Brazil national association football team}} [[پۆل:ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل]] [[پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ]] qup2fdell1fcbau5z7ta711eilqqt33 3 13682 1613559 1613380 2026-07-30T18:52:17Z Pirehelokan 5097 /* وتاری عەبدوڵڵا_عبدی */ و 1613559 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(31d) |counter = 2 |maxarchivesize = 200K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}}{{لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan/سەرپەڕە}} |minthreadsleft = 5 |minthreadstoarchive = 2 }} سلام و علیکم.. ببورن مامۆستا پیرەهەلۆ من مافی پاسدراوی خۆگەڕم پێدراوە یاخود نا!؟ رێز و مەحەبەت. == تەلەگرام == سڵاو پیرەھەڵۆکان لە تەلەگرام ئەکاونتتان ھەیە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٢٣، ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو، پیرەهەڵۆکان، ئەمە دووەم نامەیە پێت دەگات، پێویستمان بە هەژمارێکی تێلێگرامت دەبێت. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢١:٣٢، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::{{وب|Tessla}}، سڵاو و ڕێز. داوای لێبوردن دەکەم کە دێر وڵام دەدەمەوە.نیمە. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢١:٤٥، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ئەی چی تۆڕێکی سۆشیال میدیاتان ھەیە و چۆن پەیوەندیتان پێوە بکەین؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٢:٠٤، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::{{وب|Sakura emad}} ئەگەر کارێک دەربارەی ویکیپیدیا ببێ لێرە لە پەڕەی لێدوانی خۆم لە خزمەتدام. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٢:٠٨، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] بەڵام لێرە زۆر باش نابێت چونکە جار وا ھەیە بە ھەفتە بەڕێزتان نابینین [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٢:١٣، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == گەڕاندنەوە == سڵاو پیرەھەڵۆکان [https://w.wiki/RwCN ئەم لێدوانەت] بۆچی گەڕاندۆتەوە ھیچ کێشەیەکی ھەیە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:١٧، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{وب|Sakura emad}}، داوای لێبوردن دەکەم. بە هەڵە دەستم لێی کەوتووە. ڕەنگە کێشەی تاچپدەکەم بووبێ. تکایە بیگەڕێنەوە. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٥:٤٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::کێشە نییە : ) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:٥٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == لیژنەی ناوبژی == پیرەهەڵۆکان، بە تکاوە خۆت بۆ لیژنەی ناوبژی هەڵبژێرە. لێدوانەکەتم خوێندەوە کە پێویست بەمە ناکا بوریۆکراسی ئاڵۆز ئەکا، بەڵام تکایە لە یادت بێ کە کاری ٢٤ کاتژمێریمان نابێ بەمە، ئەم پرۆژەیە گرنگە لەکاتی سەرهەڵدانی ناکۆکی گەورە ئەویش دوای ئەوەی ئەندامان شکست بێنن لەوەی لە بەینی خۆیان بابەتەکان چارەسەر بکەن، لەو حاڵەتەدا پێویستمان بە کەسانێکی دەرەکی دەبێ سیاسەتەکان بە دروستی بسەپێنن. سوپاس. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٧:٥٢، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == کێشەی ئاڵاکە == سڵاو ئێپێن ئەمڕۆ بەربەست نەکراوە بۆ شەش مانگ و یەکەم بەربەستنیشی بێت کاک پیرەھەڵۆکان ئەم بابەتە زۆر قووڵ و درێژە ھی بیست ڕۆژ پێش ئێستایە ئێپێن ئەوە سێیەم بەربەستنە و بەوەی کاک محمد ھەر ڕاناوەستێ شەڕە دەستکاری لەگەڵ ھەمووان کردووە ھەرکە بەربەستنەکەی دەکەینەوە یەکسەر دەچێ ئەوە دەکا کە دەیەوێ بەبێ ئەوەی وتووێژ بکاتەوە و کۆمەڵگا بانگ بکات و قسە لەسەر ئاڵاکە بکەین، ھەربۆیە شەش مانگ بەربەستنی بەسەر دانراوە! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٠:١٢، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] لەبەر ئەوەی ئێپێن لێدوانەکەی سڕیمەوە لە پەڕەکەی ناچارم لێرە دایبنێم فەرموو ئەوەی لەوێ بۆم نووسیت: :{{گێڕانەوەی لێدوان| :سڵاو @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] گەر چێکی لۆگەکەی بکەن دەبینن پێشووتر بۆ یەک ھەفتە بەربەستکراوە بە سەرانسەری لەلایەن من تا بەس ئەو شەڕە دەستکارییە ڕابگرێ ئەوکات زەمەنیش بوو، زەمەن دوای بەربەستنەکە وەستا بەڵام ئەو ھەرکە بەربەستنەکەی نەماوە یەکسەر گەڕاوەتەوە شەڕە دەستکاری، ھەرخۆی پەڕەی وتووێژەکەی خۆی بەڵگەیە کە دان بەوە دادەنێ شەڕە دەستکاری بکات تا ئەوکاتەی پێی دەکرێ ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine#هۆشداری: بەکارەهێنانی وێنەی ناکۆکی لەسەر|بڕوانە ئێرە]]) ھەتا ئاڵاکە دادەنێ لە وتارەکە کە ئاڵاکەش بەپێی یەکدەنگی نابێ دابنرێ [[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine#بەربەستکردنی ھەمیشەیی لە ھاوزایەندخوازی|پێمان وتووە]] گەر ئەتەوێ ئاڵاکە دابنێی بڕۆ وتووێژ بکەوە و یەکدەنگی وەرگرەوە بەڵام قەت نەیکردووە و ھەر بەقسەی خۆی کردووە، و من بە شەخسی خۆم ھیچ دژایەتیەکم نییە لەگەڵ ئاڵاکە ھەرخۆشم وتاری [[ترانسجێندەر]]م نوێ کردۆتەوە و چاکم کردووە و ھیچ کێشەیەکی کەسیشم لەگەڵ ئێپێن نییە. بەڵام ئەوەی کێشەم لەگەڵی ھەیە ئەو سەپاندنەی ئێپێنە بەسەر کۆمەڵگاکە و ئەنجام نەدانی ئەو پراکتیزانەیە کە پێی وتراوە بیکات و دواتریش کە بەربەست دەکرێ و دەچێ سکاڵا دەکا و دەڵی ستەمیان لێکردووم و ناچێ ھەموو ڕووداوەکان وەک خۆی باس بکات. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٠:٠٨، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)}}[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٠:١٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::سپاس بۆ پەیامەکەت. بەڵێ بینیم کە پێشتریش بلۆک کرابوو. بەڵام وەک خۆشت دەزانی بلۆککردن چارەسەر نیە. پێم سەیرە {{وب|Épine}} خۆی خستووەتە شەڕەدەستکاری. پێویستە هەردوو لاکە تەنازول بکەن ئەگەرنا کێشەکە بەردەوام دەبێ. ئێپین تۆش ئەوە بزانە هەموو شتێ بە دڵی من و تۆ نابێ. وەک وتم لابردنی ئەو وێنەیە لە یەک وتار بە سانسۆر نازانم و بە ڕێگەیەکی کردەوەیی دەزانم. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٠:٤٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::بەخوا کاک @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] لەتۆم زۆر پێ خۆشترە ئێستا ئێپێن تەنازوول بکات و واز بێنێ بەڵام بەخوا بەڵام نایکات من بیست ڕۆژە خەریکم لەگەڵی، ئەوە سێیەم بەربەستنییەتی، من [[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine#بەربەستکردنی ھەمیشەیی لە ھاوزایەندخوازی|لەپەڕی وتووێژەکەی]] پێم وتووە گەر ئەتەوێ بەربەستنت لاچێ تکایە وتووێژ لەگەڵ کۆمەڵگا بکە لەسەر ئاڵاکە، نەیکرد و ئیھمالی کردم ھەر خەریکی شەڕ بوو، و خۆزگە بەتەنھا کێشەی لەگەڵ من بوایە [https://w.wiki/Ru3D سەیری ئێرە] بکە چەن شەڕە دەستکاری لەگەڵ کاک محمدی بەرێوەبەر کردووە ئەوە بەس لێرە و لە شوێنی تریش وایکردووە، لە دیوەخان خۆی دانی پێدادەنێ کە تا پێی بکرێ شەڕە دەستکاریمان لەگەڵ دەکات تا مەرامەکەی ئەو دەچێتە سەر، یان لەپەڕەی وتووێژی کاک محمد بە ڕوونی و ئاشکرایی [[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine#هۆشداری: بەکارەهێنانی وێنەی ناکۆکی لەسەر|بە کاک محمد ئەڵێ]] تا بەربەستنەکەم لانەدەی و ئاڵاکە لە شوێنی خۆی دانەنێی منیش چیم پێ بکرێ ئەیکەم تا ئەم ئاڵایە بگەینمە شوێنی خۆی، ئەو شەش مانگ بەربەستنە لە ناچارییە تا بەس شەڕە دەستکاری نەکات و بوەستێت، ئەوە ئێستا وتووێژیش ھەیە لەسەر ئاڵاکە خۆشت بەشداریت کرد و ئەزانیت با بوەستێت تا یەکلایی بینەوە لەسەر باسەکە و بزانین کۆمەڵگاکە چیدەوێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٠:٥٥، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::بانگی چالاک دەکەم کە ئەمە بخوێنێتەوە @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] چونکە ڕێک سەبارەت بە ئاڵاکەیە و کە ئەویش داوای کەمکردنەوە دەکات ئاگاداری ئەوە نین ئێپێن ئەوە سێیەم بەربەستنییەتی و تەواو شەڕە دەستکاری لەگەڵ ھەمووان دەکات ھەرکە بەربەستنەکەی دەکرێتەوە لادەچێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:٥٦، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == تێبینی! == سڵاو، کاک پیرەهەڵۆ دەنگەکەت لە [[وتووێژ:ھاوزایەندخوازی]] چێک بکە بزانە درووست داتناوە! چونکە '''لەگەڵ''' واتا دەتەوێت ئاڵاکە بمێنێتەوە، کە ئەمەش پێچەوانەی دەقەکەتە، سپاس. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٢:١٨، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سەرەتا منیش ویستم ئەوە بڵێم، لێدوانی بەڕێز پیرەھەڵۆ ماناکەی هەر وەک لێدوانی کاک هەریاد بوو (کە ئەو دژ بوو)، بەڵام بەپێی [[ویکیپیدیا:یەکدەنگی#کۆدەنگی دەنگدان نییە|یاسای یەکدەنگی]] جۆر و ژمارەی دەنگەکان گرینگ نییە بەڵکوو کوالیتییان گرنگە؛ هەر بەو پێیەش تائێستا کوالیتیی دەنگەکان لەسەر ئەوە بووە کە ئاڵاکە لە وتاری هاوزایەندخوازی لابدرێ و وتارێکی وەک مافەکەنی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان ساز بکرێت و ئاڵاکە لەوێ دابنرێ. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:١٠، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: دەزانم مانای دەنگەکەی چییە، بەڵام با هەر چاکی بکات باشترە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٢:٢٠، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == وتاری [[عەبدوڵڵا_عبدی]] == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] سپاس بۆ بەشدارییەکانتان لە سڕینەوە و چالاکبوونەوەتان وەک بەرێوەبەر، ڕاستی بێت وتارەکەم گەڕاندەوە چونکە وتارەکە لەژێر پێوەری سڕینەوە ناتوانرێ بسڕدرێتەوە و ناچێتە ژێر پێوەرەکانی. لەڕێگەی وتووێژی سڕینەوە دەسڕدرێتەوە، ئێمەش ئێستا خەریکی دامەزراندنین لەڕێگەی توینکڵەوە: بڕوانە [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)#چالاککردنی توینکڵ: وتووێژی سڕینەوە|دیوەخان]]، پێشووتر یەکجار وتووێژی سڕینەوە ئەنجام دراوە بڕوانە '''[[ویکیپیدیا:وتارەکان بۆ سڕینەوە/جەمیل عەلی|وتووێژی سڕینەوەی وتاری جەمیل عەلی]]''' خۆشت تیایدا بەشدار بوویت، و وتاری عەبدوڵاڵا عەبدی تەنھا بەوە دەسڕدرێتەوە {{زۆر سوپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٠:٢٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :وابزانم خۆشتان لە [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Articles_for_deletion/Abdollah_Abdi ویکیپیدیای ئینگلیزی وتووێژی سڕینەوەتان کردۆتەوە]! چونکە لەوێش وتیان ناچێتە ژێر پێوەری سڕینەوەی خێرا. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٠:٢٤، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::{{وب|Sakura emad}}، سپاس بۆ بانگکردنەکەت. تکایە کاتمژێرێک وەختی بۆ دابنێ و پێم بڵێ بەپێی [[en:Wikipedia:Notability(people)]] و [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون]] چەند دانە سەرچاوەی دووەمییەی بڕواپێکراو لە سەر وێب یان ئۆفلاین دەست دەکەوێت کە باسی ئەم کەسایەتییە زیندووەیان کردبێت. بە دڵنیاییەوە نزیکی سفر. ئەوەی ویکیی ئینگلیزی چیان کردووە پەیوەندیی بە کۆمەڵگەکەی ئێمەوە نیە. لەوێ تاگی سڕینەوەی خێڕایان لێ نەداوە، چون وتارەکە چەند مانگێک لەوێ بووە و کەس پێی نەزانیوە، بۆیە تاگی پرس بۆ سڕینەوەیان لێ داوە. ئینجا زۆربەی بەکارهێنەران زمانی سەرچاوەکان تێناگەن و شارەزاییان لە بابەتەکە نیە. زۆربەی ئەو سەرچاوانە دەربارەی کەسایەتییەکە نین. ئەمە سپەمکردنی ویکییە. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٨:٥٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) 6ovwyqf2rmyc76wfl26nsdwxb4ajtfk 0 18983 1613407 1613327 2026-07-30T12:04:03Z AramBot 39807 بۆت: پارامەترە واڵاکان لابران؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613407 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[پەڕگە:Herzl Flag.jpg|thumb|نەخشەیەکی ھێرتسل کە ئاڵای زاینۆنیزمی تێدایە لە یەکێک لە بیرەوەرییەکانی خۆیدا]] [[پەڕگە:Theodor Herzl Grab 20032005.JPG|وێنۆک|گڵکۆی ھێرتسل]] '''تیۆدۆر ھێرتسل''' (بە [[زمانی عیبری|عیبری]]: ''תאודור הרצל''، {{بە ئینگلیزی|Theodor Herzl}}) (لەدایکبووی ٢ی ئایاری ١٨٦٠، مردن لە ٣ی تەممووزی ١٩٠٤)، [[جوو|جوولەکە]]ی [[نەمسا|نەمسایی]] و باوکی مۆدێرنی ڕامیاری [[زایۆنیزم]] و بەکاریگەرترین کەس دادەنرێت بۆ بنیادنانی وڵاتی [[ئیسرائیل]]. == ژیان == تیۆدۆر ھێرتسل، ڕۆژنامەنووسێکی [[جوو|جوولەکەی]] [[نەمسا|نەمساویی]] [[مەجارستان|ھەنگاری]] بووە و دامەزرێنەری دەزگای [[ڕامیاری]] سەردەمی بووە لە ٢ ئایاری ساڵی ١٨٦٠ لە [[بوداپێست]] لە شانشینی [[ھەنگاریا]] لەدایکبووە، ساڵی ١٨٧٨ [[خوێندنگە]]ی تەواو کردووە و لەگەڵ خێزانەکەی ڕۆشتوون بۆ [[ڤیێنا]] و لەوێ پەیوەندی کردووە بە زانکۆی یاساوە و ساڵی ١٨٨٤ بڕوانامەی [[دکتۆرا]]ی بەدەستھێناوە و بۆ ماوەیەکی کەم لە دادگاکانی [[ڤیێنا]] و [[سالتمبۆرگ]] کاری کردووە و دواتر ڕووی لە [[وێژە]] و نووسین کردووە. تیۆدۆر ھێرتسل ساڵی ١٨٨٥ ژمارەیەک چیرۆکی فەلسەفی بڵاوکردووەتەوە، ھەروەھا ژمارەیەک شانۆنامەشی نووسیووە بەڵام سەرکەوتنی گەورەی لەم بوارەدا بەدەستنەھێناوە، لە ساڵی ١٨٩١ وە بۆ ساڵی ١٨٩٦ وەکو [[ڕۆژنامەنووس]] کاری کردووە و پەیامنێری ڕۆژنامەی «نۆیە فرایە براس»ە بووە لە [[پاریس]]، لێرەوە گرنگی داوە بە جوولەکە و بیروڕا جوولەکەیەکانی خۆی بڵاوکردووەتەوە و بیری لەوە کردووەتەوە کە جوولەکە چیتر پەنا نەبات بۆ وڵاتەکانی [[ئەورووپا]] ببێتە خاوەن پێگەی خۆی، ھەر لەم ڕوانگەیەوە ساڵی ١٨٩٥ پەرتووکێکی لەژێر ناونیشانی وڵاتی جوولەکەی داھێناوە و ساڵی ١٨٩٦ بڵاوی کردووەتەوە، لە سەرەتادا پەرتووکەکەی ناوبانگێکی بڵاوی نەبووە بەڵام دواتر بووەتە بنەمای پەیدابوونی جوولەکەی [[ڕامیاری]] و دامەزراندنی بزوتنەوەی جوولەکە لەدوای بەستنی کۆنگرەی یەکەمی جوولەکەکان لە ساڵی ١٨٩٧ و ھێرتسلیش بە سەرۆکی ڕێکخراوی جیھانی جوولەکە ھەڵبژێردرا. پاشان دەستی کردووە بە گفتوگۆ لەگەڵ چەند کەسایەتییەکی جیھانی وەکو [[ڤیلھێلمی دووەم]]ی قەیسەری [[ئەڵمانیا]] و [[عەبدولحەمیدی دووەم]] سوڵتانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] بەمەبەستی پاڵپشتی کردن لە پڕۆژەی جوولەکەکان بەڵام ھەوڵەکانی شکستی ھێناوە و سەرکەوتوو نەبووە. تیۆدۆر ھێرتسل لە ٣ ی تەممووزی ساڵی ١٩٠٤ لەتەمەنی ٤٤ ساڵیدا لە [[نەمسا]] کۆچی دوایی کردووە.{{ژێدەر}} == کۆنگرەی جوولەکەی جیھانی == [[File:THEODOR HERZL AT THE FIRST OR SECOND ZIONIST CONGRESS IN BASEL IN 1897-98. תאודור הרצל בקונגרס הציוני הראשון או השני - שנת 1897-1898..jpg|thumb|ھێرتزل لە [[کۆنگرەی دووەمی زایۆنیستی]] لە [[بازل]]، ١٨٩٨]] لە ساڵی ١٨٩٧دا، لەسەر تێچوویەکی زۆری کەسیی خۆی، ڕۆژنامەی زایۆنیستیی «[[دی ڤێڵت (ھێرتزل)|دی ڤێڵت]]»ی لە ڤیێنا، نەمسا-مەجەرستان دامەزراند، و پلانی بۆ [[کۆنگرەی یەکەمی زایۆنیستی]] لە [[بازل]]، سویسرا دانا. ئەو وەک سەرۆکی کۆنگرەکە ھەڵبژێردرا (پایەیەک کە تا کاتی مردنی لە ساڵی ١٩٠٤دا لای بوو)، و لە ساڵی ١٨٩٨دا دەستی بە زنجیرەیەک دەستپێشخەریی دیپلۆماسی کرد بۆ کۆکردنەوەی پشتیوانی بۆ وڵاتێکی جوولەکە. ئەو لە چەندین بۆنەدا لەلایەن ڤیلھێلمی دووەمەوە پێشوازیی لێ کرا، کە یەکێکیان لە [[ئورشەلیم]] بوو، و لە [[کۆنفرانسی ئاشتیی لاھای]]دا بەشداریی کرد، کە لەوێ پێشوازییەکی گەرمی لەلایەن زۆرێک لە ڕامیارەکانەوە لێ کرا. کارەکەی ئەو لەسەر [[خۆڕزگارکردن]] پێشتر لەلایەن [[مۆسس ھێس]]، ھاوڕێی مارکس، لە پەرتووکی «ڕۆما و ئورشەلیم» (١٨٦٢)دا بە دەرەنجامێکی ھاوشێوە گەیشتبوو. [[لیۆن پینسکار]] ھێشتا نەیخوێندبووەوە، بەڵام ئاگاداری [[ئاشقانی سیۆن|حیبەت سیۆن]]ی دوورەدەست بوو. ڕێنمایییە فەلسەفییەکانی ھێرتزل تیشکی خستە سەر خاڵە لاوازەکان و ناسکەکان. بە بۆچوونی ھێرتزلەوە ھەر [[دیکتاتۆر]] یان سەرکردەیەک ناسنامەیەکی نەتەوەییی ھەبوو، تەنانەت تا دەگاتە ئێرلەندییەکان لە [[وۆڵف تۆن]] بەدواوە. ئەو ڕادەکێشرا بۆ سۆزداریی جوولەکایەتی کە بە شێوەیەکی جیاواز وەک ئەڵمانی نیشان دەدرا. بەڵام ئەو ھەر بە قەناعەتەوە مابووەوە کە [[ئەڵمانیا]] ناوەندی («ھاوپتسیتز»)ی دژەجوولەکەییە نەک [[فەڕەنسا]]. لە سەرنجێکی زۆر گوتراودا ئاماژەی بەوە کرد: «ئەگەر یەک شت ھەبێت کە ئارەزوو بکەم ببم پێی، ئەوەیە ببمە ئەندامێکی چینی باڵای کۆنی پڕووسیا».<ref>'Complete Diaries of Theodor Herzl' ed. Raphael Patai, transl. Harry Zohn, in 5 vols, (NY 1960), 5 July 1896 and 28 June 1895, i, p. 190</ref> ھێرتزل داوای لە خانەدانەکانی ئینگلتەرای جوولەکە کرد—[[بنەماڵەی ڕۆتشیڵد|ڕۆتشیڵدەکان]]، سێر [[ساموێل مۆنتاگۆ]]، کە دواتر بووە وەزیری کابینە، ھەروەھا داوای لە سەرەکیترین ڕەبییەکانی فەڕەنسا و ڤیێنا کرد، لەگەڵ سەرمایەداری ئەڵمانی [[ماوریس دی ھێرش]] کە [[کۆمەڵەی داگیرکاریی جوولەکە]]ی لە ساڵی ١٨٩١دا دامەزراندبوو بۆ ھاندانی کۆچی بەکۆمەڵی جوولەکەکانی ڕووسیا بۆ ئەمریکای باکوور و باشوور، و دواتر لە ساڵی ١٩٢٤دا بۆ [[کۆمەڵەی داگیرکاریی جوولەکەی فەلەستین]] گۆڕدرا، و بەتایبەت خێرخواز و کۆکەرەوەی ھونەری فەڕەنسی [[ئیدمۆند جەیمس دی ڕۆتشیڵد]] کە پێشتر بە شێوەیەکی سەربەخۆ پارەی دامەزراندنی داگیرگە جوولەکەکانی لە [[فەلەستینی عوسمانی]]دا دابین دەکرد، و ھێرتزل لە ساڵی ١٨٩٥دا پێشنیارێکی ٦٥ لاپەڕەیی بۆ نووسی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Troy |یەکەم١=Gil |سەردێڕ=Herzl Imagines Der Jundenstaat – the Jewish State |ناونیشان=https://jewishjournal.com/commentary/opinion/351840/herzl-imagines-der-jundenstaat-the-jewish-state/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}</ref> ئەو باشترین پێوەندیی لەگەڵ [[ئیسرائیل زانگویڵ]] و [[ماکس نۆردۆ]]دا ھەبوو. ھەردووکیان نووسەری ناسراو بوون یان «پیاوانی وێژە»—خەیاڵێک کە لێکتێگەیشتن دروست دەکات. نامەگۆڕینەوەکانی لەگەڵ ھێرش، کە لە ساڵی ١٨٩٦دا کۆچی دوایی کردبوو، بێئاکام بوو. [[بارۆن]] [[ئەلبێرت سالۆمۆن ئەنسێلم ڤۆن ڕۆتشیڵد|ئەلبێرت ڕۆتشیڵد]] گرنگیی بە پلانەکەی ھێرتزل نەدا.<ref>Vital, p. 442</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=THEODOR HERZL FOUNDER OF POLITICAL ZIONISM |ناونیشان=https://www.cristoraul.org/ENGLISH/readinghall/pdf-library/Biographies/1860-1904-TheodorHerzl_founder-of-political-Zionism.pdf |پەڕە=٧٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> بانقدارەکان «(فینانزجودن)» حەزیان بە ھێرتزل نەدەکرد و ئەویش ڕقی لێیان بوو. ھێرتزل دژی دەسەڵاتی کۆمەڵایەتیی ئەوان بوو.{{cn|date=June 2025}} ئەو ھەروەھا ھاوبەشی بۆچوونە ڕەشبینانەکەی پینسکار بوو کە جوولەکەکان چاوەڕێی ھیچ داھاتوویەکیان لە ئەورووپادا نەدەکرد؛ کە ئەوان زۆر دژەجوولەکە بوون بۆ ئەوەی بەرگەیان بگرن چونکە ھەر وڵاتێک لە ئەورووپا تاقیکردنەوەی دژەجوولەکەیی ئەنجام دابوو. لە بەرلین بە دەستەواژەیەکی بەکارھاتوو دەیانگوت «جودن ڕاوس». بۆیە ھێرتزل داکۆکیی لە کۆچێکی بەکۆمەڵ لە ئەورووپاوە بۆ «دەوڵەتی جوولەکە» دەکرد. مانیفێستەکەی پینسکار ھاوارێک بوو بۆ یارمەتی؛ ھۆشدارییەک بوو بۆ کەسانی تر «مانروف»، و بانگەوازێک بوو بۆ سەرنجدان بە بارودۆخی سەختیان. دیدگای ھێرتزل کەمتر لەسەر دۆخی دەروونیی جوولەکەکان بوو، و زیاتر لەسەر پێشکەشکردنی وەڵامی ڕێنماییی پەیوەست بە خاک بوو. «ئەو بیرۆکەیەی من پەرەم پێداوە زۆر کۆنە؛ ئەوە گێڕانەوەی دەوڵەتی جوولەکەیە»<ref>in "Der Judenstaat: Versuch einer modernen Losung der Judenfrage" (An Attempt at a Modern Solution to the Jewish Question)</ref> کە بەدواداچوونێک بوو بۆ وەشانی لاوازتری پێشووی پینسکار بە ناوی «مانروف ئان ساین شتامسگینۆسن ڤۆن ئاینم ناسیشن جودن».<ref>transl. A Russian Jew's urgent warning to his kinsfolk</ref> == زایۆنیزم و خاکی پیرۆز == ھێرتزل بۆ یەکەمجار لە تشرینی یەکەمی ١٨٩٨دا سەردانی [[ئورشەلیم]]ی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Theodor Herzl in Jerusalem, Just Prior to Meeting With German Emperor Wilhelm II...|ناونیشان=http://www.shapell.org/manuscript.aspx?169209|ئیش=Shapell Manuscript Foundation|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120425092344/http://www.shapell.org/manuscript.aspx?169209|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو بە مەبەست سەردانەکەی خۆی لەگەڵ [[گەشتی ڤیلھێلمی دووەم بۆ شام لە ساڵی ١٨٩٨|گەشتەکەی ڤیلھێلمی دووەم]]دا ھاوکات کرد بۆ دەستەبەرکردنی ئەوەی کە پێی وابوو بە یارمەتیی [[ویلیام ھێکلەر]] پێشوەختە ڕێک خرابوو—کە بریتی بوو لە ناسینی فەرمیی خۆی و زایۆنیزم لەلایەن زلھێزەکانی جیھانەوە.<ref>Herzl had written in his diary of the necessity for world power recognition. 11 March 1896</ref> ھێرتزل و ڤیلھێلمی دووەم بۆ یەکەمجار بە شێوەیەکی گشتی لە ٢٩ی تشرینی یەکەمدا کۆبوونەوە لە [[میکڤێ ئیسرائیل]]، نزیک [[حۆلۆن، ئیسرائیل|حۆلۆن]]ی ئێستا. ئەمە دیدارێکی کورت بەڵام مێژوویی بوو.<ref name="Jewish Mag 2010-07" /> ئەو دیدارێکی دووەمی فەرمی و گشتیی لەگەڵ ئیمپراتۆردا ھەبوو لە خێوەتگەکەی دووەمیان لەسەر [[شەقامی پێغەمبەران]] لە ئورشەلیم لە ٢ی تشرینی دووەمی ١٨٩٨دا.<ref name="Daily Mail 1898-11-18" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Shattered Vessels: Memory, Identity, and Creation in the Work of David Shahar|دوایین١=Ginsberg|یەکەم١=Michael Peled|دوایین٢=Ron|یەکەم٢=Moshe|ڕێکەوت=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=State University of New York Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٩١٤-٥٩١٩-٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Ju3K_gXrAF8C&q=mahanayim%20house%20frutiger%20jerusalem&pg=PA75}}</ref> قەیسەر ڤیلھێلمی دووەم ھێرتزلی لە پشتگیریی خۆی بۆ پارێزگاریی جوولەکە لەژێر سایەی ئەڵمانیا دڵنیا کردبووەوە کاتێک ھەفتەیەک پێشتر بە شێوەیەکی تایبەت لە ئەستەمبوڵ کۆبووبوونەوە. لە کاتی دیدارە گشتییەکانیان لە میکڤێ ئیسرائیل و ئورشەلیم، قەیسەر ڕای خۆی گۆڕیبوو. ھێرتزل پێی وابوو شکستری ھێناوە. بەڵام لە چاوی ڕای گشتیدا، ئەو شکست نەیھێنابوو. فیدراسیۆنی زایۆنیستیی ئینگلیزی، لقی ناوخۆییی ڕێکخراوی زایۆنیستیی جیھانی، لە ساڵی ١٨٩٩دا دامەزرا دوای ئەوەی ھێرتزل لە ساڵی ١٨٩٧دا لە نەمسا دایمەزراندبوو.<ref>Schneer, The Balfour Declaration, p. 111</ref> لە ساڵانی ١٩٠٢–١٩٠٣دا، ھێرتزل بانوێشت کرا بۆ پێشکەشکردنی بەڵگە لەبەردەم [[کۆمیسیۆنی شاھانە]]ی بەریتانی لەسەر کۆچی بێگانەکان. دەرکەوتنی ئەو بووە ھۆی دروستبوونی پێوەندیی نزیکی لەگەڵ ئەندامانی حکوومەتی بەریتانیا، بەتایبەت لەگەڵ [[وەزیری دەرەوەی داگیرگەکان|وەزیری داگیرگەکان]] [[جۆزێف چەمبەرلین]] کە لە ڕێگەی ئەوەوە لەگەڵ حکوومەتی میسردا وتوێژی کرد بۆ بەدەستھێنانی مۆڵەتنامەیەک بۆ نیشتەجێکردنی جوولەکەکان لە [[ئەلعەریش]] لە [[نیمچەدوورگەی سینا]]، کە ھاوسنوور بوو لەگەڵ باشووری فەلەستین. پڕۆژەکە وەک کارێکی ناعەمەلی لەلایەن [[ئێڤلین بارینگ، یەکەم کۆنتی کرۆمەر]]، کۆنسوڵی گشتی لە میسر، ڕاگیرا. لە ساڵی ١٩٠٢دا، نامەیەکی بۆ [[سیسیل ڕۆدز]] نووسی بە مەبەستی بەدەستھێنانی پشتگیریی ئەو بۆ دەوڵەتی جوولەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Theodor Herzl: From Europe to Zion |ڕێکەوت=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[De Gruyter]] |پەڕەکان=١٠٠–١}}</ref> پاشان، لە ساڵی ١٩٠٣دا، ھێرتزل ھەوڵی دا پشتگیری بۆ نیشتمانی جوولەکە لە [[پاپا پیوسی دەیەم]] بەدەست بھێنێت، بیرۆکەیەک کە لە [[کۆگەی شەشەمی زایۆنیستی]]دا باسی لێوە کرا. فەلەستین دەیتوانی پەناگەیەکی ئارام بۆ ئەوانە دابین بکات کە لە چەوسانەوە لە ڕووسیا ڕادەکەن.<ref>Schneer, p. 112</ref> کاردیناڵ [[ڕافایل مێری دێل ڤال]] ڕای گەیاند کە ڕامیاریی کڵێسای کاتۆلیکی «[[نان پۆسوموس]]» (ناتوانین) لەسەر ئەم جۆرە بابەتانە ڕوون دەکاتەوە، و بڕیاری دا کە تا ئەو کاتەی جوولەکەکان نکوڵی لە [[تەجەسود (مەسیحییەت)|خواوەندێتیی عیسا]] بکەن، کاتۆلیکەکان ناتوانن بەیاننامەیەک لە بەرژەوەندیی ئەواندا دەربکەن.<ref>[http://gainesjunction.tamu.edu/issues/vol4num1/dhadley/ Catholicism, France and Zionism: 1895–1904] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070713042252/http://gainesjunction.tamu.edu/issues/vol4num1/dhadley/ |date=13 July 2007 }}</ref> لە ساڵی ١٩٠٣دا، بەدوای [[کۆمەڵکوژیی کیشینێڤ]]دا، ھێرتزل سەردانی [[سەنت پیتەرزبۆرگ]]ی کرد و لەلایەن [[سێرگی ویتێ]]، وەزیری داراییی ئەوکاتەوە، پێشوازیی لێ کرا، و [[ڤیاچێسلاڤ پلیڤێ]]، وەزیری ناوخۆ، کە ئەمەی دواییان ھەڵوێستی فەرمیی حکوومەتەکەی بەرامبەر بە بزووتنەوەی زایۆنیستی تۆمار کرد. لەو بۆنەیەدا، ھێرتزل چەند پێشنیارێکی بۆ باشترکردنی دۆخی جوولەکەکان لە ڕووسیا پێشکەش کرد. لە ھەمان کاتدا، [[جۆزێف چەمبەرلین]] بیرۆکەی دامەزراندنی داگیرگەیەکی جوولەکەی لە کینیای ئێستادا خستە ڕوو. پلانەکە بە «[[بەرنامەی ئۆگاندای بەریتانی|پڕۆژەی ئۆگاندا]]» ناسرا، و ھێرتزل لە ئابی ١٩٠٣دا پێشکەشی [[کۆنگرەی شەشەمی زایۆنیستی]] لە بازل کرد، کە تێیدا زۆربەی دەنگەکان (٢٩٥ دەنگی بەڵێ، ١٧٨ دەنگی نەخێر، و ٩٨ دەنگی بێلایەن) ڕێککەوتن لەسەر لێکۆڵینەوە لە پێشنیارەکە. پێشنیارەکە ڕووبەڕووی دژایەتییەکی توند بووەوە، بەتایبەت لەلایەن شاندی ڕووسییەوە کە بە توڕەیی کۆبوونەوەکەیان جێھێشت.<ref>Laqueur, Walter. The History of Zionism. London: Tauris Parke Paperbacks, 2003. p. 111</ref> لە ساڵی ١٩٠٥دا، کۆنگرەی حەوتەمی زایۆنیستی، دوای لێکۆڵینەوەکان، بڕیاری دا پێشنیارە بەریتانییەکە ڕەت بکاتەوە و بە تەواوی پابەندبوونی خۆی بە نیشتمانی جوولەکە لە فەلەستین دووپات کردەوە.<ref>Schneer, pp. 113–14</ref> «ھایمستات»—نیشتمانێک بۆ گەلی جوولەکە لە فەلەستین کە بە یاسای گشتی دەستەبەر کرابێت.<ref>David Vital, A People and a State (1999), p. 448</ref> لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ١٩٠٤دا، پێشوازی لە ھێرتزل کرا بۆ دیدارێک لەگەڵ [[پاپا پیوسی دەیەم]] لە [[کورسیی پیرۆز]] لە [[ڕۆما]] بەو ئومێدەی ڤاتیکان قایل بکات بۆ پشتیوانیکردنی بزووتنەوەی زایۆنیستی. پیوسی دەیەم ڕێز لە ھێرتزل دەگرت، ھەرچەندە پشتگیریی لە زایۆنیزم نەدەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Herzl |یەکەم=Theodor |ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ١٩٠٤|سەردێڕ=THEODOR HERZL: Audience with Pope Pius X (1904) |ناونیشان=https://ccjr.us/dialogika-resources/primary-texts-from-the-history-of-the-relationship/herzl1904 |وێبگە=Council of Centers on Jewish-Christian Relations |زمان=en-gb}}</ref> == مردن و بە خاکسپاردن == ھێرتزل بە زیندوویی نەمایەوە بۆ بینینی ڕەتکردنەوەی پلانی ئۆگاندا. لە کاتژمێر ٥ی ئێوارەی ٣ی تەممووزی ١٩٠٤دا، لە ئێدلاخ، کە گوندێکە لەناو [[ڕایشنۆ ئان دێر ڕاکس]]، [[نەمساوی خواروو]]، تیۆدۆر ھێرتزل، کە لە سەرەتای ساڵدا دەستنیشانی نەخۆشیی دڵ بۆ کرابوو، بەھۆی [[ڕەقبوونی دەمارەکان (پزیشکی)|ڕەقبوونی دڵ]]ەوە کۆچی دوایی کرد. ڕۆژێک پێش مردنی، بە [[قەشە ویلیام ھێکلەر]]ی گوت: «سڵاو لە فەلەستین بکە لە جیاتی من. من خوێنی دڵم بەخشی بە گەلەکەم».<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Elon |یەکەم=Amos |بەستەری نووسەر=Amos Elon |ناونیشان=http://archive.org/details/herzl00elon |سەردێڕ=Herzl |بڵاوکەرەوە=[[Holt McDougal#History|Holt, Rinehart and Winston]] |ساڵ=١٩٧٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٣-٠١٣١٢٦-٤|شوێنی بڵاوکردنەوە=New York |پەڕەکان=٤٠٠–٤٠١|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |via=[[Internet Archive]]}}</ref> وەسیەتنامەکەی مەرجی ئەوەی دانابوو کە پرسەیەکی سادە لە نزمترین ئاستدا بۆ بکرێت بەبێ پێشکەشکردنی وتار یان گوڵ، و زیادیشی کرد: «من دەمەوێت لە ناو گۆڕەکە لە تەنیشت باوکمدا بنێژرێم، و لەوێ پاڵ بکەوم تا ئەو کاتەی گەلی جوولەکە ڕووفاتی من دەگوازنەوە بۆ ئیسرائیل».<ref>'Obituary', "The Times", Thursday, 7 July 1904; p. 10; Issue 37440; col B.</ref> لەگەڵ ئەوەشدا، نزیکەی شەش ھەزار کەس بەدوای تەرمی ھێرتزلدا ڕۆیشتن، و بە خاکسپاردنەکە دوورودرێژ و ئاڵۆز بوو. سەرەڕای داواکاریی ھێرتزل بۆ نەکردنی وتار، ستایشنامەیەکی کورت لەلایەن [[دەیڤد وۆڵفسۆن]]ەوە پێشکەش کرا. ھانس ھێرتزل، کە ئەوکات تەمەنی چواردە ساڵ بوو (سێزدە ساڵ)، کە بە ھەڵبژاردنی باوکی لە کاتی لەدایکبوونیدا خەتەنە نەکرابوو، و تەنھا دواتر بە داوای سەرکردە زایۆنیستەکان ئەوەی کرد، نوێژی جەنازەی «[[کادیش]]»ی خوێندەوە.<ref>Elon, Amos (1975). "Herzl", p. 402, New York: Holt, Rinehart and Winston. {{ISBN|978-0-03-013126-4}}.</ref><ref>Michael Stanislawski,[https://books.google.com/books?id=7haFhl2q2_YC "Zionism and the Fin de Siecle: Cosmopolitanism and Nationalism from Nordau to Jabotinsky,"] [[University of California Press]], {{isbn|978-0-520-93575-4}} 2001 p. 11.</ref> سەرەتا لە [[گۆڕستانی ڤیێنا]] لە ناوچەی [[دۆبلینگ]] نێژرا،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Corbett |یەکەم١=Tim |سەردێڕ="Was ich den Juden war, wird eine kommende Zeit besser beurteilen ..." – Myth and Memory at Theodor Herzl's Original Gravesite in Vienna |journal=S.I.M.O.N. Shoah: Intervention. Methods. Documentation. |ڕێکەوت=٢٠١٦|بەرگ=٣|issue=1 |پەڕەکان=٦٤–٨٨|ناونیشان=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=836298 |زمان=English |issn=2408-9192}}</ref> ڕووفاتەکەی لە ساڵی ١٩٤٩دا بۆ ئیسرائیل ھێنرا و لەسەر [[چیای ھێرتزل]] لە [[ئورشەلیم]] نێژرا، کە بە ناوی ئەوەوە ناونرابوو. تابووتەکە بە تارایەکی شین و سپی [[تارا (پرسە)|داپۆشرابوو]] کە بە [[ئەستێرەی داوود]] نەخشێندرابوو کە دەوری [[شێری یەھودا]]ی گرتبوو، لەگەڵ حەوت ئەستێرەی زێڕین کە پێشنیارە بنەڕەتییەکەی ھێرتزلیان بۆ ئاڵای دەوڵەتی جوولەکە یاد دەخستەوە.<ref>[https://www.jpost.com/israel-news/mystery-solved-missing-herzl-parochet-found-in-kkl-jnf-house-in-tel-aviv-597937 Mystery solved: Missing Herzl Parochet found in the KKL-JNF House in Tel Aviv], [[Jerusalem Post]]</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسرائیل|مەجارستان|یاسا|نەمسا|شانۆ|سیاسەت}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Theodor Herzl}} [[پۆل:جووە نەمسایییەکان]] [[پۆل:نووسەرانی نەمسایی]] [[پۆل:مێژووی ئیسرائیل]] [[پۆل:مێژووی زایۆنیزم]] [[پۆل:جووە مەجارییەکان]] [[پۆل:زایۆنیزم]] [[پۆل:مردووانی ١٩٠٤]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٠]] [[پۆل:نووسەرانی جوو]] [[پۆل:سۆسیالیستەکانی جوولەکە]] j7fknt057d8il27qkh0ghgyc4rb1lbo 0 19077 1613676 1610163 2026-07-31T08:38:38Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٤ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1613676 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = نیویۆرک<!--بەبێ گفتوگۆکردن دەستکاریی مەکە.--> | subdivision_type = وڵات | settlement_type = [[دابەشکارییە کارگێڕییەکانی نیویۆرک (ویلایەت)#شار|شار]] | named_for = [[جەیمزی دووەمی ئینگلتەرا|جەیمز ستیوارت، دوکی یۆرک]]<ref name="homberger400"/> | image_skyline = {{multiple image | total_width = 300 | border = infobox | perrow = 1/3/3/2 | caption_align = center | image1 = View of Empire State Building from Rockefeller Center New York City dllu (cropped).jpg | alt1 = میدتاون مانھاتن | caption1 = [[میدتاون مانھاتن]] لەگەڵ [[ئیمپایەر ستەیت بیڵدینگ]] (ناوەڕاست) و [[خوارووی مانھاتن]] لەگەڵ [[وەن وۆرڵد ترەید سەنتەر|وەن WTC]] (پاشبنەما) | image2 = 67º Período de Sesiones de la Asamblea General de Naciones Unidas (8020913157) (cropped).jpg | alt2 = بینای بارەگای نەتەوە یەکگرتووەکان | caption2 = [[بارەگای سەرەکیی نەتەوە یەکگرتووەکان|بارەگای UN]] | image3 = Statue-of-Liberty-New-York-2014.jpg | alt3 = پەیکەری ئازادی | caption3 = [[پەیکەری ئازادی]] | image4 = New york times square-terabass (cropped).jpg | alt4 = گڵۆپە درەوشاوەکانی تایمز سکوێر | caption4 = [[تایمز سکوێر]] | image5 = Unisphere at night (cropped).jpg | alt5 = یونیسفێر، پەیکەرێکی گەورەی گۆی کانزایی | caption5 = [[یونیسفێر]] | image6 = Global Citizen Festival Central Park New York City from NYonAir (15351915006).jpg | alt6 = دیمەنی سێنتڕاڵ پارک | caption6 = [[سێنتڕاڵ پارک]] | image7 = Spiderweb BB jeh.jpg | alt7 = پردی بڕوکلین | caption7 = [[پردی بڕوکلین]] | image8 = Look_out_point_(cropped).jpg | alt8 = پردێک بەسەر ڕووبارێکدا | caption8 = [[پردی ڤێرازانو-نارۆز]] | image9 = New York Botanical Garden April 2015 010.jpg | alt9 = کتێبخانەی باخچەی ڕووەکیی نیویۆرک | caption9 = [[کتێبخانەی باخچەی ڕووەکیی نیویۆرک]] }} | image_flag = Flag of New York City.svg | flag_size = 110 | image_seal = Seal of New York City BW.svg | seal_size = 90 | image_blank_emblem = NYC Logo Wolff Olins.svg{{!}}class=skin-invert | blank_emblem_type = [[نیشانەی وشەیی]] | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | mapframe-wikidata = yes | mapframe-point = none | mapframe-stroke-width = 1 | mapsize = | map_caption = نەخشەی کارلێکەری کە سنووری شاری نیویۆرک پیشان دەدات | pushpin_map = New York#USA | pushpin_label_position = top | pushpin_label = {{nowrap|شاری نیویۆرک}} | pushpin_map_caption = ھەڵکەوتە لەناو [[نیویۆرک (ویلایەت)|ویلایەتی نیویۆرک]]##ھەڵکەوتە لەناو ویلایەتە یەکگرتووەکان | pushpin_relief = yes | coordinates = {{Coord|region:US-NY_type:city|format=dms|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = <ref name="GR1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠١١ |سەردێڕ=پەڕگەکانی گازێتێری ئەمریکا: ٢٠١٠، ٢٠٠٠، و ١٩٩٠ |ناونیشان=https://www.census.gov/geographies/reference-files/time-series/geo/gazetteer-files.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١١ |بڵاوکەرەوە=[[نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]}}</ref> | official_name = <!-- بەبێ کۆدەنگی ھیچ بۆ ئەم پارامەترە زیاد مەکە --> | subdivision_name = {{Flag|United States}} | subdivision_type2 = ویلایەت | subdivision_name2 = {{Flag|New York}} | parts_type = [[کاونتی (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|کاونتییە پێکھێنەرەکان]] ([[ناوچەکانی شاری نیویۆرک|ناوچەکان]]) | parts = {{ubl|[[زە بڕۆنکس|بڕۆنکس (زە بڕۆنکس)]]|[[بڕوکلین|کینگز (بڕوکلین)]]|[[مانھاتن|نیویۆرک (مانھاتن)]]|[[کوینز|کوینز (کوینز)]]|[[ستەیتن ئایلەند|ڕیچمۆند (ستەیتن ئایلەند)]]}} | established_title = [[نیو ئەمستەردام#گەڕانەوەی هۆڵەندییەکان|نیشتەجێبوون]] | established_date = {{start date and age|1624|5|20|p=yes}} | established_title1 = [[نیو ئەمستەردام#داگیرکردنی ئینگلیزەکان|ناوی ئێستا]] | established_date1 = {{start date and age|1664|9|8|p=yes}} | established_title2 = [[شاری گەورەی نیویۆرک|یەکخراو]] | established_date2 = {{start date and age|1898|1|1|p=yes}} | government_type = [[حکومەتی سەرۆک شارەوانی-ئەنجومەن|سەرۆک شارەوانیی بەھێز-ئەنجومەن]] | governing_body = [[ئەنجومەنی شاری نیویۆرک]] | founder = [[کۆمپانیای ھیندی ڕۆژاوای ھۆڵەندی]] | leader_title = [[سەرۆک شارەوانیی شاری نیویۆرک|سەرۆک شارەوانی]] | leader_name = [[زۆھران مەمدانی]] ([[پارتی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|D]]) | total_type = کۆی گشتی | unit_pref = Imperial | area_footnotes = <ref name="TigerWebMapServer">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بنکەدراوەی خزمەتگوزارییەکانی ArcGIS REST |ناونیشان=https://tigerweb.geo.census.gov/arcgis/rest/services/TIGERweb/Places_CouSub_ConCity_SubMCD/MapServer |بڵاوکەرەوە=نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}</ref> | area_total_sq_mi = 472.43 | area_total_km2 = 1223.59 | area_land_sq_mi = 300.46 | area_land_km2 = 778.18 | area_water_sq_mi = 171.97 | area_water_km2 = 445.41 | elevation_min_ft = 0 | elevation_max_m = 122 | elevation_max_ft = 401 | elevation_footnotes = <ref name="GR3">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |سەردێڕ=دەستەی ئەمریکا بۆ ناوە جوگرافییەکان |ناونیشان=http://geonames.usgs.gov/ |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ |بڵاوکەرەوە=[[ڕووپێویی جیۆلۆجیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]}} گەڕان بۆ پێناسی تایبەتمەندیی 975772.</ref> | elevation_max_footnotes = {{Efn|بەرزترین خاڵ لە شاری نیویۆرک بریتییە لە [[تۆدت ھیڵ]].}} | elevation_min_footnotes = | population_rank = [[پێڕستی شارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان بەپێی ژمارەی دانیشتووان|یەکەم]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان | population_density_sq_mi = 29,302.7 | population_density_km2 = 11313.8 | population_as_of = [[سەرژمێریی ٢٠٢٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان|٢٠٢٠]] | population_total = 8804190 | population_footnotes = | population_est =8,584,629 | pop_est_as_of = ٢٠٢٥ | pop_est_footnotes = <ref name=NYCQuickFacts/> | population_metro_footnotes = <ref name="2020Pop">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=داتای ویلایەت بۆ دانیشتووان و نیشتەجێبوونی ٢٠٢٠ |ناونیشان=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/2020-population-and-housing-state-data.html |بڵاوکەرەوە=[[نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> | population_metro = 20140470 | population_urban_footnotes = <ref name="urban area">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.census.gov/programs-surveys/geography/guidance/geo-areas/urban-rural.html |سەردێڕ=پێڕستی ناوچە شارییەکانی سەرژمێریی ٢٠٢٠ |وێبگە=census.gov |بڵاوکەرەوە=نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> | population_urban = 19426449 | population_density_urban_km2 = 2309.2 | population_density_urban_sq_mi = 5980.8 | population_demonym = نیویۆرکی | demographics_type2 = تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (GDP) | demographics2_footnotes = <ref name="bea.gov" /><ref name="fred.stlouisfed.org">{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=کۆی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ نیویۆرک-نیوارک-جێرسی سیتی، NY-NJ-PA (MSA) |ناونیشان=https://fred.stlouisfed.org/series/NGMP35620 |وێبگە=fred.stlouisfed.org}}</ref> | demographics2_title1 = کۆی گشتی | demographics2_info1 = $١.٣٧٨&nbsp;تریلیۆن (٢٠٢٤) | blank7_name = | demographics2_title2 = گەورەشار | demographics2_info2 = $٢.٤٤٣&nbsp;تریلیۆن (٢٠٢٤) ([[پێڕستی ناوچە میترۆپۆلیتانییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان بەپێی بەرھەمی ناوخۆیی|یەکەم]]) | timezone1 = [[ناوچەی کاتیی ڕۆژھەڵات|EST]] | utc_offset1_DST = –4 | timezone1_DST = [[ناوچەی کاتیی ڕۆژھەڵات|EDT]] | utc_offset1 = –5 | postal_code_type = [[زیپ کۆد]]ەکان | postal_code = 100xx–104xx, 11004–05, 111xx–114xx, 116xx | area_codes = [[کۆدەکانی ناوچەی ٢١٢، ٦٤٦ و ٣٣٢|212/646/332]]، [[کۆدەکانی ناوچەی ٧١٨، ٣٤٧ و ٩٢٩|718/347/929]]، [[کۆدی ناوچەی ٩١٧|917]] | blank_name = [[پێوەرەکانی پرۆسێسکردنی زانیاریی فیدراڵی|کۆدی FIPS]] | blank_info = 36-51000 | blank1_name = پێناسی تایبەتمەندیی [[سیستەمی زانیاریی ناوە جوگرافییەکان|GNIS]] | blank1_info = 975772 | website = {{URL|https://www.nyc.gov}} | nicknames = [[سێوی گەورە|سێوە گەورەکە]]، [[ئەو شارەی ھەرگیز نانوێت (نازناو)|ئەو شارەی ھەرگیز نانوێت]]، [[سالماگوندی (بڵاوکراوە)|گۆتەم]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nigro |یەکەم=Carmen |ناونیشان=https://www.nypl.org/blog/2011/01/25/so-why-do-we-call-it-gotham-anyway |سەردێڕ=کەواتە، بۆچی پێی دەڵێین گۆتەم؟ |بڵاوکەرەوە=[[کتێبخانەی گشتیی نیویۆرک]] |ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٣ |وتەگێڕانەوە=لێرەدا تێدەگەین کە زاراوەی گۆتەم پەیوەستە بە نووسەر واشینگتن ئیرڤینگ، کە بە کورتەچیرۆکەکانی 'ئەفسانەی سلیپی ھۆڵۆ' و 'ڕیپ ڤان وینکل' بەناوبانگە. ھەروەھا لێرەدا تێدەگەین کە ئیرڤینگ زۆر مەبەستی پیاھەڵدان نەبوو کاتێک لە ساڵی ١٨٠٧دا ئەم نازناوەی لە شارەکە نا.}}</ref> و [[نازناوەکانی شاری نیویۆرک|ئەوانی تر]] }} '''نیویۆرک'''، کە زۆرجار پێی دەوترێت '''شاری نیویۆرک''' ('''NYC''')،{{efn|بۆ جیاکردنەوەی لە [[نیویۆرک (ویلایەت)|ویلایەتی نیویۆرک]]}} [[پێڕستی شارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان بەپێی ژمارەی دانیشتووان|پڕدانیشتووترین شارە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا]]. شارەکە دەکەوێتە نووکی باشووری [[نیویۆرک (ویلایەت)|ویلایەتی نیویۆرک]] لەسەر [[بەندەری نیویۆرک]]، کە یەکێکە لە گەورەترین بەندەرە سروشتییەکانی جیھان. شارەکە لە [[ناوچەکانی شاری نیویۆرک|پێنج ناوچە]] پێکدێت&mdash;[[مانھاتن]]، [[بڕوکلین]]، [[کوینز]]، [[زە بڕۆنکس]]، و [[ستەیتن ئایلەند]]؛ ھەریەکەیان لەگەڵ [[پێڕستی کاونتییەکان لە نیویۆرک|کاونتییەکەی خۆیدا]] ھاوسنوور و یەکە. ئەم شارە ناوەندی جوگرافی و دیمۆگرافییە بۆ ھەردوو [[مێگالۆپۆلیسی باکووری ڕۆژھەڵات]] و [[ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک]]، کە گەورەترین ناوچەی میترۆپۆلیتانە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ڕووی ھەردوو ژمارەی دانیشتووان و ڕووبەری شارنشینییەوە. نیویۆرک [[شاری جیھانی|ناوەندێکی جیھانییە]] بۆ [[ناوەندی دارایی|دارایی]]<ref name="NYCFinancialCapitalWorldA">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.china.org.cn/english/China/219124.htm |سەردێڕ=Shanghai and New York—Similar, But Different |بڵاوکەرەوە=China.org |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref><ref name="NYCFinancialCapitalWorldGFCI">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.longfinance.net/programmes/financial-centre-futures/global-financial-centres-index/gfci-39-explore-the-data/gfci-39-rank/|سەردێڕ=GFCI 39 Rank|بڵاوکەرەوە=Z/Yen Group Limited|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> و [[ئابووری شاری نیویۆرک|بازرگانی]]، [[کولتووری شاری نیویۆرک|کولتوور]]، [[تەکنۆلۆژیای بەرز|تەکنۆلۆژیا]]،<ref name="NewYorkCityDestinationNumberOneTechHub">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.crainsnewyork.com/technology/new-york-closer-ever-beating-bay-area-tech |سەردێڕ=New York is closer than ever to beating the Bay Area on tech |یەکەم=Cara |دوایین=Eisenpress |newspaper=[[Crain Communications]] |ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}}</ref> [[پایتەختی کاتبەسەربردنی جیھان|کاتبەسەربردن]] و [[ڕاگەیاندن لە شاری نیویۆرک|ڕاگەیاندن]]، ئەکادیمیا و [[پێڕستی شارەکان بەپێی بەرھەمی زانستی|بەرھەمی زانستی]]،<ref name="NYCScientificCapital">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Leading 200 science cities {{!}} Nature Index 2022 Science Cities |ناونیشان=https://www.nature.com/nature-index/supplements/nature-index-2022-science-cities/tables/overall |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٤ |وێبگە=nature.com |زمان=en}}</ref> [[ھونەرەکان]] و [[پایتەختی مۆدە|مۆدە]]، و بەو پێیەی ماڵی [[بارەگای سەرەکیی نەتەوە یەکگرتووەکان|بارەگای سەرەکیی نەتەوە یەکگرتووەکانە]]، دڵی دیپلۆماسییەتی نێونەتەوەیییە.{{efn|بە پشتبەستن بە چەندین سەرچاوە: <ref name="The City of New York">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NYC Mayor's Office for International Affairs |ناونیشان=http://www.nyc.gov/html/ia/html/home/home.shtml |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150616080757/http://www.nyc.gov/html/ia/html/home/home.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥ |بڵاوکەرەوە=The City of New York}}</ref><ref name="Digital Diplomacy Coalition, New York">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=DDC New York |ناونیشان=http://www.digidiplomats.org/newyork/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180727142713/http://www.digidiplomats.org/newyork/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠١٨ |بڵاوکەرەوە=Digital Diplomacy Coalition, New York |وتەگێڕانەوە=DDCی نیویۆرک کە لە ساڵی ٢٠١٤ دامەزراوە، هاوبەشی لەگەڵ نەتەوە یەکگرتووەکان، کۆمپانیا گەورەکانی تەکنۆلۆژیا و سۆشیال میدیا، چەندین حکومەت، و ڕێکخراوە ناحکومییەکان کردووە بۆ هێنانی بەرنامەی ناوازە بۆ کۆمەڵگەی ناوچەکە. |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="NYCWorld'sMostImportantCity2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.businessinsider.com/most-influential-cities-in-the-world-2018-5?amp |سەردێڕ=The 21 most influential cities in the world |نووسەر١=Will Martin |نووسەر٢=Libertina Brandt |بڵاوکەرەوە=[[Business Insider]] |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref><ref name="NYCTheCapitaloftheWorld">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Epic of New York City: A Narrative History |نووسەر=Edward Robb Ellis |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ |بڵاوکەرەوە=Basic Books |پەڕە=٥٩٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٧-١٤٣٦-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Sx3RDQAAQBAJ&pg=PA594}}</ref><ref name="NewYorkCapitaloftheWorld2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Sam |دوایین=Roberts |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧ |سەردێڕ=When the World Called for a Capital |newspaper=The New York Times |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2017/09/14/nyregion/when-the-world-called-for-a-capital.html |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref>}} شاری نیویۆرک بە خێراییی ژیان و وزە شارییە بەردەوامەکەی ناسراوە.<ref name="FastPaceNYC1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.fodors.com/world/north-america/usa/new-york/new-york-city/experiences/news/15-things-not-to-do-in-new-york-city |سەردێڕ=15 Things NOT to Do in New York City |نووسەر=Kelsy Chauvin |بڵاوکەرەوە=[[Fodor's]] |وتەگێڕانەوە=زیاتر لە ٨.٦ ملیۆن ھاووڵاتی لە شاری نیویۆرک ھەن، و نزیکەی ھەموویان پەلەیانە. ئەوان ھەروەھا ژیرن، ڕاشکاون، و بە شانازییەوە دەتوانن لەو گەورەشارەدا بژین کە مەیلی سزادانی کەسە لاوازەکانی ھەیە. سیستەمی میترۆ قەرەباڵغەکەی بە تەنھا ھێمایەکە بۆ چۆنیەتیی کارکردنی ئەم شارە: بەشێکی بالیێیە، بەشێکی گۆڕەپانی جەنگە. دانیشتووان و سەردانیکەران بە ھەمان شێوە دەتوانن ببینن بۆچی نیویۆرک بە مەزنترین شاری جیھان دادەنرێت. |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref><ref name="FastPaceNYC2">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://articles.sun-sentinel.com/2009-11-19/features/0911180065_1_new-yorkers-fast-paced-big-apple |سەردێڕ=Adjusting To New York City |نووسەر=Shira Poliak |بڵاوکەرەوە=Sun Sentinel |وتەگێڕانەوە=سەرەڕای ئەوەش، شێوازی ژیانی خێرای شاری نیویۆرک پێویستی بە خۆگونجاندن ھەیە. |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151203093200/http://articles.sun-sentinel.com/2009-11-19/features/0911180065_1_new-yorkers-fast-paced-big-apple |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="FastPaceNYC3">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Stephen |دوایین=Miller |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tfsmDAAAQBAJ&q=hurrying+feverish+electric+crowds+new+york&pg=PA50 |سەردێڕ=Walking New York: Reflections of American Writers from Walt Whitman to Teju Cole |ساڵ=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٣٢-٧٤٢٥-٣|پەڕەکان=٤٦, ٥٠, ١٣١|بڵاوکەرەوە=[[Fordham University Press]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> <!-- Demographics --> بە مەزەندەی ژمارەی دانیشتووانی ٨,٥٨٤,٦٢٩ کەس لە تەممووزی ٢٠٢٥دا،<ref name=NYCQuickFacts>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=QuickFacts Kings County, New York; Queens County, New York; New York County, New York; Bronx County, New York; Richmond County, New York |ناونیشان=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/kingscountynewyork,queenscountynewyork,newyorkcountynewyork,bronxcountynewyork,richmondcountynewyork/PST045224 |بڵاوکەرەوە=[[نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> کە دابەشبوون بەسەر {{convert|300.46|sqmi|km2}}دا، نیویۆرک [[پێڕستی شارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان بەپێی چڕیی دانیشتووان|چڕترین شاری گەورەیە لە ڕووی دانیشتووانەوە]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا. شاری نیویۆرک زیاتر لە دوو ھێندەی دانیشتووانی [[لۆس ئانجلەس]]ی ھەیە، کە دووەم پڕدانیشتووترین شاری وڵاتەکەیە.<ref name="CensusNYC">[https://www.census.gov/history/www/homepage_archive/2023/january_2023.html U.S. Census Bureau History: New York City and the New Year], [[نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. سەردانیکراوە لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤. "لە ساڵی ٢٠٢١دا، ٣,٠٧٩,٧٧٦ نیویۆرکی خۆیان وەک لەدایکبووی دەرەوە ناساند، لە نێویاندا ١,٥٤٢,٤١٣ کۆچبەری ئەمریکای لاتین، ٩١٠,١٥١ ئاسیایی، و ٤٤٣,١١٣ ئەورووپی... سەرژمێریی ٢٠٢٠ دەرخەری ئەوە بوو کە شاری نیویۆرک ماڵی ٨,٨٠٤,١٩٠ کەس بووە. لۆس ئانجلەس، کالیفۆرنیا، بە جیاوازییەکی زۆر دووەم پڕدانیشتووترین شاری وڵاتەکە بوو بە ٣,٨٩٨,٧٤٧ دانیشتووەوە."</ref> زیاتر لە ٢٠.١&nbsp;ملیۆن کەس لە [[ناوچەی ئاماریی میترۆپۆلیتان]]ی شاری نیویۆرک دەژین<ref>[https://data.census.gov/table?g=310XX00US35620 Census Data for the New York-Newark-Jersey City, NY-NJ-PA Metro Area], [[نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. سەردانیکراوە لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤.</ref> و ٢٣.٥ ملیۆن کەسیش لە [[ناوچەی ئاماریی تێکەڵ]]ی شارەکەدا دەژین تا ساڵی ٢٠٢٠، کە ھەردووکیان گەورەترینن لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. شاری نیویۆرک یەکێکە لە پڕدانیشتووترین [[مێگاشار|مێگاشارەکانی]] جیھان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.statsamerica.org/radius/big.aspx |سەردێڕ=Big Radius Tool: StatsAmerica |بڵاوکەرەوە=Indiana Business Research Center |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> شارەکە و ناوچە میترۆپۆلیتانییەکەی وەک دەروازەی سەرەکی بۆ [[کۆچکردن بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان|کۆچکردنی یاسایی بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان]] کاردەکەن. بەپێی خەمڵاندنەکان ٨٠٠ زمان لە شاری نیویۆرکدا قسەیان پێدەکرێت،<ref name="NYCWorld'sMostCulturallyLinguisticallyDiverseCityTop">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://bosp.stanford.edu/explore/new-york/spring-quarter/languages-and-cultures|سەردێڕ=Languages and Cultures of Immigrant New York|بڵاوکەرەوە=[[Stanford University]]|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥|وتەگێڕانەوە=لە نێوان ھەموو ئەو پێشەنگییانەی دەدرێتە پاڵ شاری نیویۆرک، لەوانەیە ئەوەی کەمترین لێکۆڵینەوەی لەسەر کرابێت و بە خراپترین شێوە تێگەیشتنی بۆ کرابێت پێگەی شارەکەیە وەک فرەچەشنترین شار لە ڕووی کولتووری و زمانەوانییەوە لە جیھاندا، چ لە ڕابردوو و چ لە ئێستادا. نیویۆرکییەکان نەک تەنھا لە ھەموو وڵاتێکی سەر زەوییەوە ھاتوون بەڵکو بە نزیکەی ٨٠٠ زمان قسە دەکەن، کە زۆرێکیان لە مەترسیدان، و نوێنەرایەتی مەودایەکی بێپێشینە لە کولتوورە ڕەسەن و کەمینەکان دەکەن.}}</ref><ref name="NYCWorld'sMostLinguisticallyDiverseCity3Top">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.economist.com/science-and-technology/2011/09/10/say-what|سەردێڕ=Say what? To find new subjects of study, some linguists simply open their front doors|بڵاوکەرەوە=The Economist|ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="QueensMostLinguisticallyDiverseTop">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.weforum.org/agenda/2017/02/queens-in-new-york-has-more-languages-than-anywhere-in-the-world/#:~:text=There%20are%20as%20many%20as,Endangered%20Language%20Alliance%20(ELA). |سەردێڕ=Welcome to the language capital of the world: Queens, New York |نووسەر=Gus Lubin |بڵاوکەرەوە= [[کۆڕبەندی ئابووریی جیھانی]]، بە هاوبەشی لەگەڵ [[Business Insider]] |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٥ |وتەگێڕانەوە=بەپێی ھاوپەیمانیی زمانە لەمەترسیداکان (ELA)، نزیکەی ٨٠٠ زمان ھەن کە لە شاری نیویۆرکدا قسەیان پێدەکرێت، و لە ھیچ شوێنێکی جیھاندا ھێندەی [[کوینز]] زمانی تێدا نییە.}}</ref> ئەمەش دەیکاتە فرەچەشنترین شار لە ڕووی زمانەوانییەوە لە جیھاندا.<ref name="NYCWorld'sMostLinguisticallyDiverseCity1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2010/04/29/nyregion/29lost.html?hpw|سەردێڕ=Listening to (and Saving) the World's Languages|نووسەر=Sam Roberts|newspaper=[[The New York Times]]|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٥|وتەگێڕانەوە=ئەمانە تەنھا ھەندێک لەو زمانانە نین کە نیویۆرک دەکەنە فرەچەشنترین شار لە ڕووی زمانەوانییەوە لە جیھاندا. بەڵکو ئەوان بەشێکن لە گەنجینەیەکی سەرسووڕھێنەری زمانە لەمەترسیداکان کە لە نیویۆرکدا ڕەگیان داكوتاوە، ئەو زمانانەی کە لە ھەموو گۆشەیەکی جیھاندا لەدایکبوون و ئێستا زیاتر لە گۆشە جیاوازەکانی نیویۆرکدا دەبیسترێن وەک لە ھەر شوێنێکی تر.}}</ref><ref name="NYCWorld'sMostLinguisticallyDiverseCity2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.columbia.edu/news/new-york-worlds-most-linguistically-diverse-metropolis|سەردێڕ=New York, the World's Most Linguistically Diverse Metropolis|بڵاوکەرەوە=[[Columbia University]]|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> ناوچەی میترۆپۆلیتانی شاری نیویۆرک ماڵی [[لەدایکبووانی دەرەوە#ناوچە میترۆپۆلیتان و شارییەکان بە گەورەترین دانیشتووانی لەدایکبووی دەرەوە|گەورەترین دانیشتووانی لەدایکبووی دەرەوەیە لە ھەر ناوچەیەکی میترۆپۆلیتان لە جیھاندا]]، کە بە نزیکەیی ٥.٩ ملیۆن کەسن تا ساڵی ٢٠٢٣. <!-- History --> [[دوورگەی مانھاتن]] لەلایەن گەلی [[لێناپی]]یەوە کە بە [[زمانی مونسی|مونسی]] قسەیان دەکرد لە دەوروبەری ١٦٢٤دا [[لێناپێھۆکینگ|نیشتەجێ بوون]]. تا ئەو کاتە، [[کۆلۆنیالیزمی ھۆڵەندی لە ئەمریکاکان|کۆلۆنیالیستە ھۆڵەندییەکان]] [[قەڵای ئەمستەردام]]یان وەک ناوەندێکی بازرگانی لەسەر دوورگەکە دامەزراندبوو. ئەمە یەکەمین نیشتەجێبوونی ئەورووپی بوو لەو شوێنەی کە دواتر دەبووە شاری نیویۆرک. نیشتەجێبوونەکە لە ساڵی ١٦٢٦ ناوی [[نیو ئەمستەردام]]ی لێنرا و لە ساڵی ١٦٥٣ وەک شارێک [[میساق|میساقی (بڕوانامەی مۆڵەت)]] پێدرا. شارەکە لە ساڵی ١٦٦٤ کەوتە ژێر [[کۆلۆنیالیزمی بەریتانی لە ئەمریکاکان|دەسەڵاتی ئینگلیزەکان]] و بە شێوەیەکی کاتی ناوی گۆڕدرا بۆ نیویۆرک دوای ئەوەی پاشا [[جەیمزی دووەمی ئینگلتەرا|چارلزی دووەم]] زەوییەکانی بەخشی بە براکەی، [[جەیمزی دووەمی ئینگلتەرا|دوکی یۆرک]]،<ref name="npsnetherland" /> پێش ئەوەی ئەم ناوە بە شێوەیەکی ھەمیشەیی لە ساڵی ١٦٧٤ پەسەند بکرێت. لە دوای سەربەخۆیی لە [[شانشینیی مەزنی بەریتانیا]]، شارەکە [[پێڕستی پایتەختەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|پایتەختی نیشتمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بوو لە ساڵی ١٧٨٥ تا ١٧٩٠.<ref name="senate"/> شاری مۆدێرن پێکھێنرا لە ڕێگەی [[یەکخستنی شاری نیویۆرک|یەکخستنەکەی ساڵی ١٨٩٨]]ی پێنج ناوچەکەی. <!-- Economy --> بە پشتبەستن بە [[وۆڵ ستریت]] لە [[ناوچەی دارایی، مانھاتن|ناوچەی دارایی]]ی مانھاتن، شاری نیویۆرک ھەم بە پێشەنگترین ناوەندی دارایی و [[تەکنۆلۆژیای دارایی (فینتێک)|فینتێک]]ی جیھان<ref name="NYCFinancialAndFintechCapitalWorld">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.zyen.com/publications/public-reports/the-global-financial-centres-index-37/ |سەردێڕ=GFCI 37 Rank |ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥ |بڵاوکەرەوە=Long Finance |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥}}</ref><ref name=reuters-2022-03-24>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/business/new-york-widens-lead-over-london-top-finance-centres-index-2022-03-24/ |سەردێڕ=New York widens lead over London in top finance centres index |وێبگە=Reuters |ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |دوایین١=Jones |یەکەم١=Huw}}</ref> و ھەم بە بەھێزترین شاری جیھان لە ڕووی ئابوورییەوە وەسف کراوە.<ref name="NewYorkMostPowerfulGlobalCity">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2021 Global Cities Report |ناونیشان=https://www.kearney.com/global-cities/2021 |ڕێکەوت=٢٠٢١|وێبگە=[[Kearney (کۆمپانیای ڕاوێژکاری)|Kearney]] |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٢}}</ref> {{As of|2024}}، ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک [[پێڕستی شارەکان بەپێی بەرھەمی ناوخۆیی (GDP)|گەورەترین ئابووری میترۆپۆلیتانە لە جیھاندا]]، بە ھەبوونی [[پێڕستی ناوچە میترۆپۆلیتانییەکانی ئەمریکا بەپێی بەرھەمی ناوخۆیی|بەرھەمی ناوخۆیی میترۆپۆلیتان]] کە زیاترە لە ٢.٤٤&nbsp;تریلیۆن دۆلاری ئەمریکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=County in the New York-Newark-Jersey City, NY-NJ-PA MSA |ناونیشان=https://apps.bea.gov/itable/?ReqID=70&step=1#eyJhcHBpZCI6NzAsInN0ZXBzIjpbMSwyOSwyNSwzMSwyNiwyNywzMF0sImRhdGEiOltbIlRhYmxlSWQiLCI1MzMiXSxbIk1ham9yX0FyZWEiLCI0Il0sWyJTdGF0ZSIsWyIzNDAwMCIsIjM2MDAwIl1dLFsiQXJlYSIsWyIzNDAwMyIsIjM0MDEzIiwiMzQwMTciLCIzNDAxOSIsIjM0MDIzIiwiMzQwMjUiLCIzNDAyNyIsIjM0MDI5IiwiMzQwMzEiLCIzNDAzNSIsIjM0MDM3IiwiMzQwMzkiLCIzNjAwNSIsIjM2MDQ3IiwiMzYwNTkiLCIzNjA2MSIsIjM2MDc5IiwiMzYwODEiLCIzNjA4NSIsIjM2MDg3IiwiMzYxMDMiLCIzNjExOSJdXSxbIlN0YXRpc3RpYyIsWyIzIl1dLFsiVW5pdF9vZl9tZWFzdXJlIiwiTGV2ZWxzIl0sWyJZZWFyIixbIjIwMjQiLCIyMDIzIiwiMjAyMiIsIjIwMjEiLCIyMDIwIiwiMjAxOSJdXSxbIlllYXJCZWdpbiIsIi0xIl0sWyJZZWFyX0VuZCIsIi0xIl1dfQ== |وێبگە=apps.bea.gov}}</ref> ئابووری ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک [[پێڕستی وڵاتان بەپێی بەرھەمی ناوخۆییی کڕین (ناوەکی)|لەنێو تەواوی وڵاتانی جیھاندا گەورەترە بێجگە لە نۆ وڵات نەبێت]]. سەرەڕای ھەبوونی [[میترۆی شاری نیویۆرک|سیستەمێکی ترانزێتی خێرا کە ٢٤ کاتژمێر لە ٧ ڕۆژی ھەفتەدا کاردەکات]]، نیویۆرک ھەروەھا پێشەنگی جیھانە لە [[قەرەباڵغیی ھاتوچۆ|قەرەباڵغیی ھاتوچۆی ئۆتۆمبێلی شارنشینیدا]].<ref name=NYCCongestion/> شارەکە ماڵی دوو [[پێڕستی بۆرسەکانی پشک|گەورەترین بۆرسەی پشکە]] لە جیھاندا لە ڕووی [[سەرمایەی بازاڕ|سەرمایەی بازاڕی]] کۆمپانیا تۆمارکراوەکانیانەوە: ئەوانیش [[بۆرسەی نیویۆرک]] و [[نازداک]]ن. شاری نیویۆرک پەناگەیەکی چەسپاوە بۆ وەبەرھێنەرە جیھانییەکان.<ref name=NYCSafeHavenGlobalInvestors>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.propertyinvestortoday.co.uk/breaking-news/2016/12/international-investors-eye-new-york-as-safe-haven |سەردێڕ=International investors eye New York as safe haven |نووسەر=Marc Da Silva |بڵاوکەرەوە=Angelsmedia |ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231103153122/https://www.propertyinvestortoday.co.uk/breaking-news/2016/12/international-investors-eye-new-york-as-safe-haven |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <!-- Expense and Wealth --> {{As of|2025}}، شاری نیویۆرک گرانترین شارە لە جیھاندا بۆ [[تاراوگەنشین|تاراوگەنشینان]]<ref name=MostExpensiveCityExpats>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cnbc.com/amp/2023/06/08/nyc-overtakes-hong-kong-as-most-expensive-city-in-world-for-expats-eca.html |سەردێڕ=New York overtakes Hong Kong as the most expensive city in the world for expats, new survey shows |نووسەر=Goh Chiew Tong |بڵاوکەرەوە=[[CNBC]] |ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}}</ref> و بە جیاوازییەکی زۆر بەرزترین کرێی نیشتەجێبوونی ھەیە لە نێوان ھەموو شارەکانی ئەمریکادا؛<ref name=NYCMostExpensiveRents>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.newsweek.com/new-york-rent-hits-all-time-high-1945346 |سەردێڕ=New York City Rent Hits All-Time High |نووسەر=Giulia Carbonaro |بڵاوکەرەوە=[[Newsweek]] |ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ |وتەگێڕانەوە=دانیشتووان بڕی مامناوەندی ٤,٥٠٠ دۆلار دەدەن بۆ شوقەیەکی یەک-نووستنی لە شارەکەدا، کە بەرێژەی ١٢.٨ لەسەد بەرزبووەتەوە بە بەراورد بە ساڵێک پێشتر و ٣.٤ لەسەد بە بەراورد بە مانگی تەممووز. ئەوانەی شوقەی دوو-نووستنی بەکرێ دەگرن دۆخیان زۆر لەوە باشتر نییە. بەپێی Zumper، کرێی مامناوەندی دوو-نووستنی گەیشتە ژمارەیەکی پێوانەیی بەرز کە ٥,١٠٠ دۆلار بوو لە مانگی ئابدا، کە بەرێژەی ١٣.٣ لەسەد ساڵ بە ساڵ و ٣.٧ لەسەد مانگ بە مانگ بەرزبووەتەوە... ئەم ژمارانە نیویۆرک دەکەنە گرانترین شار بۆ خەڵک بۆ بەکرێگرتنی شوقەی یەک-نووستنی یان دوو-نووستنی لە سەرتاسەری وڵاتدا. دووەم گرانترین بازاڕی کرێ، بە بەراورد، جێرسی سیتی (NJ) بوو، بە کرێی مامناوەندی ٣,٤٠٠ دۆلار بۆ شوقەیەکی یەک-نووستنی و ٣,٩٠٠ دۆلار بۆ شوقەیەکی دوو-نووستنی.}}</ref> لە کاتێکدا [[کاونتیی نیویۆرک]] (مانھاتن) بە جیاوازییەکی بەرچاو گرانترین [[کاونتییەکانی ئەمریکا|کاونتیی ئەمریکییە]] بۆ تێکڕای نرخی خانوو بۆ ھەر پێیەکی چوارگۆشە،<ref name=ManhattanHighestMedianPricePerSquareFoot>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://fred.stlouisfed.org/release/tables?eid=1137279&rid=462|سەردێڕ=Median Listing Price Per Square Foot Counties|بڵاوکەرەوە=[[Federal Reserve Bank of St. Louis]]|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> و [[پێڕستی کاونتییەکانی ئەمریکا بەپێی بەرھەمی ناوخۆیی|بەرزترین بەرھەمی ناوخۆییی کاونتی لە ئەمریکادا بەرھەم دەھێنێت بەپێی ھەردوو پێوەری ڕەھا و بۆ ھەر تاکێک]]. [[پێنجەم ئەڤینیو|شەقامی پێنجەم]] ڕێڕەوێکی بازاڕکردنی نێونەتەوەیییە کە زۆر لوکسە و خەریکە وەبەرھێنانی زیاتر لە ژێرخانەکەیدا دەکرێت.<ref name=FifthAvenueUltraLuxuryInvestment>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://fashionunited.com/news/retail/inside-fifth-avenues-luxury-land-rush-why-2026-will-be-a-defining-year/2026020670471|سەردێڕ=Inside Fifth Avenue’s luxury land rush: Why 2026 will be a defining year|وتەگێڕانەوە=شەقامی پێنجەم دەکەوێتە چەقی چاکسازییەکی بەرفراوانەوە. ئەم ڕێڕەوی بازاڕکردنە بەناوبانگەی جیھان ھاوکات خەریکە دیزاینێکی مێژوویی بۆ دەکرێتەوە، بەجۆرێک کە کەمترین ئاستی بەردەستبوونی فرۆشتنی تاکی بەخۆیەوە بینیوە، و ھێشتاش ملیاران دۆلار لە وەبەرھێنانی براندە لوکسەکان ڕادەکێشێت.|نووسەر=Rachel Douglass|بڵاوکەرەوە=FashionUnited|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> شاری نیویۆرک ماڵی [[پێڕستی شارەکان بەپێی ژمارەی ملیاردێرەکان|بەرزترین ژمارەی ملیاردێرەکانە]]،<ref name=NYCHighestNumberBillionaires>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rprealtyplus.com/international/new-york-is-2025s-richest-city-with-123-billionaires-119516.html#:~:text=New%20York%20City%20remains%20the,2021%2C%20when%20Beijing%20overtook%20it. |سەردێڕ=New York Is 2025's Richest City With 123 Billionaires |بڵاوکەرەوە=Realty+ |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250414225445/https://www.rprealtyplus.com/international/new-york-is-2025s-richest-city-with-123-billionaires-119516.html#:~:text=New%20York%20City%20remains%20the,2021%2C%20when%20Beijing%20overtook%20it. |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو کەسانەی کە خاوەنی [[کەسی خاوەن سەرمایەی زۆر بەرز|سەرمایەی زۆر بەرزن]] (زیاتر لە ٣٠&nbsp;ملیۆن دۆلاری ئەمریکی)،<ref name=NYCUltraHighNetWorth>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2024/07/19/population-ultra-high-net-worth-wealth.html#:~:text=The%20global%20population%20of%20ultra,the%20year%2Dend%20stock%20rally. |سەردێڕ=The ultra-wealthy just gained $49 trillion in wealth thanks to stocks |نووسەر=Robert Frank |بڵاوکەرەوە=[[CNBC]] |ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٤ |وتەگێڕانەوە=نیویۆرک گەورەترین دانیشتووانی ھەیە لە جیھاندا لەو کەسانەی کە سەرمایەکەیان ٣٠ ملیۆن دۆلار یان زیاترە، بە ١٦,٦٣٠ کەس. ھۆنگ کۆنگ پلەی دووەمی گرتووە بە ١٢,٥٤٦ کەس، بەدوایدا لۆس ئانجلەس دێت بە ٨,٩٥٥ و تۆکیۆ بە ٦,٤٤٥ کەس.}}</ref> و [[پێڕستی شارەکان بەپێی ژمارەی ملیۆنێرەکان|ملیۆنێرەکان]] لە ھەر شارێکی جیھاندا بە جیاوازییەکی بەرچاو.<ref name=NewYorkArtMarketGlobalHeadquarters>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The New York Art Market Report |ناونیشان=https://nyartmarket.independenthq.com/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ |بڵاوکەرەوە=Arts Economics |وتەگێڕانەوە=نیویۆرک بارەگای سەرەکیی جیھانییە بۆ بازاڕی ھونەر، بە بەرزترین پشکی بازاڕ لە ڕووی بەھای فرۆشتنی ھونەر لە جیھاندا. ھەروەھا ناوەندێکە بۆ سامانی زۆر بەرز، گەورەترین دانیشتووانی ملیۆنێر و ملیاردێرەکانی ھەیە لەسەر ئاستی جیھان، و سەرباری ئەوەش ناوەندی دارایی سەرەکیی ئەمریکایە.}}</ref> == وشەناسی == {{See_also|نازناوەکانی شاری نیویۆرک}} لە ساڵی ١٦٦٤دا، نیویۆرک بەناوی دوکی یۆرکەوە (کە دواتر بوو بە پاشا [[جەیمزی دووەمی ئینگلتەرا|جەیمزی دووەم]]) ناونرا بۆ ڕێزلێنان لێی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.qchron.com/editions/queenswide/new-amsterdam-becomes-new-york/article_dd6e910f-a882-5b2e-9771-a2caa1574e07.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170201120328/https://www.qchron.com/editions/queenswide/new-amsterdam-becomes-new-york/article_dd6e910f-a882-5b2e-9771-a2caa1574e07.html |سەردێڕ=1664 New Amsterdam becomes New York Dutch rulers surrender to England |یەکەم=Etta |دوایین=Badoe |بڵاوکەرەوە=[[Queens Chronicle]] |ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی شوباتی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> برا گەورەکەی جەیمز، [[چارلسی دووەمی ئینگلتەرا|چارلسی دووەم]]، ئەوی وەک [[کۆلۆنی تایبەت|خاوەنی]] خاکی پێشووی [[نیو نێدەڕلاند]] دیاری کرد، لە نێویاندا شاری [[نیو ئەمستەردام]]، کاتێک ئینگلتەرا [[داگیرکردنی نیو نێدەڕلاند|دەستی بەسەردا گرت]] و لە ژێر [[کۆلۆنیالیزمی ھۆڵەندی لە ئەمریکاکان|دەسەڵاتی ھۆڵەندییەکان]] دەریھێنا.<ref name="Archdeacon2013a">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Thomas J. |دوایین=Archdeacon |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=9bTxAAAAQBAJ&pg=PT19 |سەردێڕ=New York City, 1664–1710: Conquest and Change |بڵاوکەرەوە=[[Cornell University Press]] |ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠١٤-٦٨٩١-٩|پەڕە=١٩|بەستەری نووسەر١=Thomas J. Archdeacon}}</ref> نیو نێدەڕلاند ناوەکەی گۆڕدرا بۆ [[پارێزگای نیویۆرک]] (کە ئێستا [[نیویۆرک (ویلایەت)|ویلایەتی نیویۆرک]]ە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=James, Duke of York |ناونیشان=https://history.nycourts.gov/figure/james-duke-york/ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢١ |وێبگە=Historical Society of the New York Courts |وتەگێڕانەوە=جەیمز کەشتیگەلێکی نارد [...]، ھۆڵەندییەکان خۆیان بەدەستەوە دا، فەرمانڕەوایی ئینگلیزی دامەزرا، و کۆلۆنییەکە [نیو نێدەڕلاند] ناوەکەی گۆڕدرا بۆ نیویۆرک.}}</ref> == مێژوو == {{Main|مێژووی شاری نیویۆرک|ھێڵکاتی شاری نیویۆرک}} {{Further|مێژووی مانھاتن|ھێڵکاتی بڕوکلین |ھێڵکاتی کوینز|ھێڵکاتی زە بڕۆنکس|ھێڵکاتی ستەیتن ئایلەند}} === مێژووی سەرەتایی === {{Main|مێژووی شاری نیویۆرک (پێش مێژوو–١٦٦٤)}} لە [[سەردەمی پێش کۆلۆمبوس]]، ئەو ناوچەیەی کە ئێستا شاری نیویۆرکە لەلایەن گەلانی [[ئەلگۆنکیان|ئەلگۆنکیان]]ەوە نیشتەجێ بوو، لە نێویاندا گەلی [[لێناپی]] کە بە [[زمانی مونسی|مونسی]] قسەیان دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Grumet |یەکەم=Robert Steven |سەردێڕ=The Munsee Indians: a history |ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=University of Oklahoma Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٦١-٤٠٦٢-٩|زنجیرە=Civilization of the American Indian series |شوێن=Norman}}</ref> نیشتمانی لێناپییەکان، کە بە [[لێناپێھۆکینگ]] ناسرابوو، ناوچەکانی ئێستای [[ستەیتن ئایلەند]]، [[مانھاتن]]، [[زە بڕۆنکس]]، بەشی ڕۆژاوای [[لۆنگ ئایلەند]] (لە نێویاندا [[بڕوکلین]] و [[کوینز]])، و [[دۆڵی خوارووی ھادسۆن]]ی دەگرتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Evan T. |دوایین=Pritchard |ساڵ=٢٠٠٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=c5hky9f5PgoC&pg=PA27 |سەردێڕ=Native New Yorkers: The Legacy of the Algonquin people of New York |پەڕە=٢٧|بڵاوکەرەوە=Council Oak Books |ژپنک=١-٥٧١٧٨-١٠٧-٢}}</ref> یەکەمین سەردانی تۆمارکراو بۆ [[بەندەری نیویۆرک]] لەلایەن ئەورووپییەکەوە لە ساڵی ١٥٢٤دا بوو، لەلایەن گەڕیدەی [[ئیتاڵی|ئیتالی]] [[جیۆڤانی دا ڤێرازانو]].<ref name="Debo2013">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Angie |دوایین=Debo |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=pLjYpwiuN_wC&pg=PT28 |سەردێڕ=A History of the Indians of the United States |بڵاوکەرەوە=[[University of Oklahoma Press]] |ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٦١-٨٩٦٥-٩|پەڕە=٢٨}}</ref> ئەو ناوچەکەی بۆ [[شانشینی فەڕەنسا|فەڕەنسا]] داگیرکرد و ناوی لێنا ''Nouvelle Angoulême'' (نیو [[ئەنگولێم]]).<ref name="rodgers">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Rankin |یەکەم١=Rebecca B. |ناونیشان=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.226262 |سەردێڕ=New York: The World's Capital City, Its Development and Contributions to Progress |دوایین٢=Rodgers |یەکەم٢=Cleveland |بڵاوکەرەوە=[[Harper (بڵاوکەرەوە)|Harper]] |ساڵ=١٩٤٨}}</ref> گەشتێکی ئیسپانی، بە سەرکردایەتی کاپتنێکی پورتوگالی بە ناوی [[ئێستیڤاۆ گۆمێس]] کە بۆ پاشا [[کارلۆسی پێنجەم، ئیمپراتۆری ڕۆمای پیرۆز|ئیمپراتۆر کارلۆسی پێنجەم]] کەشتیی دەهاژووت، لە کانوونی دووەمی ١٥٢٥دا گەیشتە بەندەری نیویۆرک و نەخشەی دەمی ڕووباری [[ڕووباری ھادسۆن|ھادسۆن]]ی کێشا، کە ناوی لێنا {{lang|es|Río de San Antonio}} ('ڕووباری سانت ئەنتۆنی').<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=WPA Writer's Project |سەردێڕ=A Maritime History of New York |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=o08K8jlMI-IC |پەڕە=٢٤٦|بڵاوکەرەوە=Going Coastal Productions |ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٠-٩٧٢٩٨٠٣-١-٨}}</ref> لە ساڵی ١٦٠٩دا، گەڕیدەی ئینگلیزی [[ھێنری ھادسۆن]] دووبارە بەندەری نیویۆرکی دۆزییەوە لەکاتێکدا بەدوای [[ڕێڕەوی باکووری ڕۆژاوا]]دا دەگەڕا بەرەو [[ڕۆژھەڵات (ئاسیا)|ڕۆژھەڵات]] بۆ [[کۆمپانیای ھیندی ڕۆژھەڵاتی ھۆڵەندی]].<ref name="Lankevich2002">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=George J. |دوایین=Lankevich |ناونیشان=https://archive.org/details/newyorkcity00geor |سەردێڕ=New York City: A Short History |بڵاوکەرەوە=[[NYU Press]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٤٧-٥١٨٦-٢|پەڕە=[https://archive.org/details/newyorkcity٠٠geor/page/٢ ٢]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> ئەو بەو ڕووبارەدا ڕۆیشت کە ھۆڵەندییەکان پێیان دەگوت [[ڕووباری باکوور (ڕووباری ھادسۆن)|ڕووباری باکوور]] (کە ئێستا ڕووباری ھادسۆنە)، کە یەکەم جار لەلایەن ھادسۆنەوە ناوی ''ماوریشیۆس''ی لێنرا بە ناوی [[مۆریس، شازادەی ئۆرەنج]].<ref name="hudsonnni">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Hudson River |ناونیشان=http://www.newnetherlandinstitute.org/history-and-heritage/digital-exhibitions/a-tour-of-new-netherland/hudson-river/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠١٦ |بڵاوکەرەوە=[[New Netherland Institute]]}}</ref> ھادسۆن ناوچەکەی بۆ کۆمپانیای ھیندی ڕۆژھەڵاتی ھۆڵەندی داگیرکرد. لە ساڵی ١٦١٤دا، ناوچەی نێوان [[کەیپ کۆد]] و [[کەنداوی دێلاوێر]] لەلایەن ھۆڵەنداوە داگیرکرا و ناوی {{lang|nl|Nieuw-Nederland}} ("[[نیو نێدەڕلاند]]")ی لێنرا. یەکەمین دانیشتووی نا-ئەمریکی ڕەسەن لەو ناوچەیەی کە دواتر بوو بە شاری نیویۆرک [[خوان (جان) ڕۆدریگێز]] بوو، کە بازرگانێک بوو لە [[کاپتنیی گشتی سان دۆمینگۆ|سانتۆ دۆمینگۆ]]وە و لە زستانی ١٦١٣–١٤ گەیشتە مانھاتن، و وەک نوێنەری ھۆڵەندییەکان دەستی کرد بە ڕاوکردن بۆ [[پێستە|پێستە]] و بازرگانیکردن لەگەڵ دانیشتووانە ناوخۆیییەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Roberts |یەکەم=Sam |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ |سەردێڕ=Honoring a Very Early New Yorker |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=http://cityroom.blogs.nytimes.com/2012/10/02/honoring-a-very-early-new-yorker/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠١٣ |سەردێڕ=CUNY DSI Publishes Monograph on New York's First Immigrant |ناونیشان=https://www.ccny.cuny.edu/news/juan-rodriguez-monograph |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٠ |بڵاوکەرەوە=[[The City College of New York]]}}</ref> === دەسەڵاتی ھۆڵەندی === {{Main|نیو ئەمستەردام|قەڵای ئەمستەردام|نیو نێدەڕلاند}} {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 220 | image1 = Stad Amsterdam in Nieuw Nederland (City Amsterdam in New Netherland) Castello Plan 1660.jpg | caption1 = [[پلانی کێستێلۆ]]، نەخشەیەکی ساڵی ١٦٦٠ بۆ [[نیو ئەمستەردام]] لە [[خوارووی مانھاتن]] | image2 = GezichtOpNieuwAmsterdam.jpg | caption2 = [[نیو ئەمستەردام]]، چەقی ئەو ناوچەیەی کە دواتر بوو بە خوارووی مانھاتن، لە ساڵی ١٦٦٤دا، ئەو ساڵەی کە [[کۆلۆنیالیزمی بەریتانی لە ئەمریکاکان|ئینگلتەرا]] دەسەڵاتی گرتە دەست و ناوی گۆڕی بۆ نیویۆرک }} ئامادەیییەکی ھەمیشەییی [[کۆلۆنیالیزمی ئەورووپی لە ئەمریکاکان|ئەورووپی]] لە نزیک [[بەندەری نیویۆرک]] لە ساڵی ١٦٢٤دا دامەزرا، کە ئەمەش نیویۆرک دەکاتە ١٢ەمین کۆنترین نیشتەجێبوونی ئەورووپی کە بە بەردەوامی نیشتەجێبووی ھەبێت لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (خاکی سەرەکی)|خاکی سەرەکیی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا]]، لەگەڵ دامەزراندنی نیشتەجێبوونێکی ھۆڵەندی بۆ [[بازرگانیی پێستە|بازرگانیکردن بە پێستە]] لە [[دوورگەی پارێزگاران]]. لە ساڵی ١٦٢٥دا، دەستکرا بە دروستکردنی [[قەڵا|قەڵایەک]] و قەڵای ئەمستەردام، کە دواتر پێی وترا ''Nieuw Amsterdam'' (نیو ئەمستەردام)، لەسەر دوورگەی مانھاتنی ئێستا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kingston Ubarn Cultural Park |سەردێڕ=Dutch Colonization |ناونیشان=http://www.nps.gov/history/nr/travel/kingston/colonization.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120119042901/http://www.nps.gov/history/nr/travel/kingston/colonization.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٦ |وێبگە=www.nps.gov}}</ref><ref name="Tolerance">[http://www.tolerancepark.org/id2.html GovIsland Park-to-Tolerance: through Broad Awareness and Conscious Vigilance], Tolerance Park. Retrieved February 9, 2017. See Legislative Resolutions Senate No. 5476 and Assembly No. 2708.</ref> کۆلۆنیی نیو ئەمستەردام درێژ دەبووەوە لە نووکی باشووری مانھاتنەوە بۆ وۆڵ ستریتی ئێستا، کە لەوێدا کۆتەیەکی دارین بە بەرزی {{Convert|12|ft|adj=on}} لە ساڵی ١٦٥٣ دروستکرا بۆ پاراستنیان لە ھێرشی ئەمریکییە ڕەسەنەکان و ئینگلیزەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/crash-selected-wall-street-chronology/ |سەردێڕ=Timeline: A selected Wall Street chronology |بڵاوکەرەوە=[[PBS]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> لە ساڵی ١٦٢٦دا [[پیتەر مینویٹ]]، بەڕێوەبەری نیو نێدەڕلاند، وەک چۆن لەلایەن [[کۆمپانیای ھیندی ڕۆژاوای ھۆڵەندی]]یەوە پێی سپێردرابوو، دوورگەی مانھاتنی لە ''کانارسی''، کە [[گەلی لێناپی|گرووپێکی بچووکی لێناپی]] بوون،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Frederick M. |دوایین١=Binder |یەکەم٢=David M. |دوایین٢=Reimers |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=o08K8jlMI-IC |سەردێڕ=All the Nations Under Heaven: An Ethnic and Racial History of New York City |پەڕە=٤|ساڵ=١٩٩٦|ژپنک=٠-٢٣١-٠٧٨٧٩-X|بڵاوکەرەوە=[[Columbia University Press]]}}</ref> کڕی بە "بەھای ٦٠ [[گیلدەری ھۆڵەندی|گیلدەر]]"<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.s4ulanguages.com/laet2.html |سەردێڕ=Pieter Schaghen Letter |ساڵ=١٦٢٦|وتەگێڕانەوە="...&nbsp;hebben t'eylant Manhattes van de wilde gekocht, voor de waerde van 60 gulden: is groot 11000 morgen.&nbsp;..." ("...&nbsp;ئەوان دوورگەی مانھاتێسیان لە ھیندییەکان کڕیوە بە بەھای ٦٠ گیلدەر. قەبارەکەی ١١,٠٠٠ مۆرگێنە&nbsp;...) |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |وێبگە=S4ulanguages.com}}</ref> (نزیکەی ٩٠٠ دۆلار لە ساڵی ٢٠١٨دا).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Value of the Guilder versus Euro |ناونیشان=http://www.iisg.nl/hpw/calculate.php |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٩ |بڵاوکەرەوە=[[International Institute of Social History]]}}</ref> ئەفسانەیەکی باو بەڵام ھەڵەویست دەکەوێتە بانگەشەی ئەوەی کە مانھاتن بە بڕی ٢٤ دۆلار موورووی شووشە کڕدراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Peter Schaghen Letter |ناونیشان=http://www.nnp.org/nnp/documents/schagen_main.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101023083225/http://www.nnp.org/nnp/documents/schagen_main.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=usurped |بڵاوکەرەوە=Nnp.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Miller |یەکەم١=Christopher L. |دوایین٢=Hamell |یەکەم٢=George R. |ڕێکەوت=ئەیلوولی ١٩٨٦|سەردێڕ=A New Perspective on Indian-White Contact: Cultural Symbols and Colonial Trade |journal=[[The Journal of American History]] |بەرگ=٧٣|issue=2 |پەڕەکان=٣١١–٣٢٨|doi=10.2307/1908224 |jstor=1908224 |issn=0021-8723}}</ref> دوای کڕینەکە، نیو ئەمستەردام بە ھێواشی گەشەی کرد.<ref name="npsnetherland">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dutch Colonies |ناونیشان=https://www.nps.gov/nr/travel/kingston/colonization.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071017053514/http://www.nps.gov/nr/travel/kingston/colonization.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠١٦ |بڵاوکەرەوە=[[National Park Service]]}}</ref> بۆ ڕاکێشانی نیشتەجێبووان، ھۆڵەندییەکان [[پاترۆن|سیستەمی پاترۆنیان]] لە ساڵی ١٦٢٨ دامەزراند، کە بەپێی ئەو پیاوە دەوڵەمەندە ھۆڵەندییەکان (''پاترۆنەکان''، یان خاوەنکارەکان) کە ٥٠ کۆلۆنیستیان بھێنایە [[نیو نێدەڕلاند]] خەڵات دەکران بە زەوی، ئۆتۆنۆمیی سیاسیی ناوخۆیی، و مافی بەشداریکردن لە بازرگانیی قازانجبەخشی پێستەدا. ئەم بەرنامەیە سەرکەوتنی کەمی ھەبوو.<ref name="locnetherland">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Patroon System |ناونیشان=http://frontiers.loc.gov/intldl/awkbhtml/kb-1/kb-1-2-2.html |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠١٦ |بڵاوکەرەوە=[[Library of Congress]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220319082007/http://frontiers.loc.gov/intldl/awkbhtml/kb-1/kb-1-2-2.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەپێی دەسەڵاتی ئەو میثاقەی کە لەلایەن [[دەوڵەتە گشتییەکانی ھۆڵەندا|دەوڵەتە گشتییەکانی ھۆڵەندا]] لە حوزەیرانی ١٦٢١ پێی بەخشرابوو، [[کۆمپانیای ھیندی ڕۆژاوای ھۆڵەندی]] قۆرخکارییەکی تەواوی بەسەر کۆلۆنیالیزم و بازرگانی لە نیو نێدەڕلاند دامەزراند. لە ساڵی ١٦٣٩-١٦٤٠دا، بۆ بەھێزکردنی گەشەی ئابووری، دەستی لە قۆرخکاری بازرگانی پێستە ھەڵگرت، ئەمەش بووە ھۆی گۆڕان بەرەو بەرھەمھێنانی خۆراک، دار، تووتن، و کاری کۆیلایەتی (بەتایبەتی لەگەڵ [[ئەنتێڵیی ھۆڵەندی|ھیندی ڕۆژاوای ھۆڵەندی]]).<ref name="npsnetherland" /><ref name="nahcnetherland">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Story of New Amsterdam |ناونیشان=http://www.newamsterdamhistorycenter.org/bios/origins.html |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠١٦ |بڵاوکەرەوە=New Amsterdam History Center}}</ref> لە ساڵی ١٦٤٧دا، [[پیتەر ستۆیڤێسانت]] دەستی بە خزمەتەکەی کرد وەک دوایین [[بەڕێوەبەرانی نیو نێدەڕلاند|بەڕێوەبەری گشتیی]] نیو نێدەڕلاند. لە ماوەی خزمەتەکەیدا، ژمارەی دانیشتووانی نیو نێدەڕلاند لە ٢,٠٠٠ەوە بۆ ٨,٠٠٠ زیادی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jacobs |یەکەم=Jaap |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=vgnh3E5Mm0cC |سەردێڕ=The Colony of New Netherland: A Dutch Settlement in Seventeenth-Century America |بڵاوکەرەوە=[[Cornell University Press]] |ساڵ=٢٠٠٩|پەڕە=٣٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠١٤-٧٥١٦-٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Eisenstadt |یەکەم١=Peter |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tmHEm5ohoCUC&q=New+Amsterdam+grew+from+under+2,000+to+8,000&pg=PA1051 |سەردێڕ=The Encyclopedia of New York State |دوایین٢=Moss |یەکەم٢=Laura-Eve |دوایین٣=Huxley |یەکەم٣=Carole F. |بڵاوکەرەوە=[[Syracuse University Press]] |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٦-٠٨٠٨-٠|پەڕە=١٠٥١}}</ref> ستۆیڤێسانت شانازیی باشترکردنی یاسا و ڕێسای پێدەکرێت؛ بەڵام، ھەروەھا ناوبانگێکی وەک سەرکردەیەکی [[دیپۆتیزم|دیکتاتۆر (دیپۆتیست)]] دەرکرد. ئەو ڕێساکانی لەسەر فرۆشتنی مەی دامەزراند، ھەوڵیدا کۆنتڕۆڵ بەسەر [[کڵێسای ڕیفۆرمی ھۆڵەندی]]دا بکات، و ڕێگەی لە گرووپە ئاینییەکانی تر گرت بۆ دامەزراندنی شوێنی پەرستن.<ref name="nyhsstuyvesant">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Peter Stuyvesant |ناونیشان=http://www.nyhistory.org/peter-stuyvesant |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160624011523/http://www.nyhistory.org/peter-stuyvesant |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٦ |بڵاوکەرەوە=[[New-York Historical Society]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === دەسەڵاتی ئینگلیزی === {{Main|پارێزگای نیویۆرک|مێژووی شاری نیویۆرک (١٦٦٥–١٧٨٣)}} {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 220 | image1 = The fall of New Amsterdam cph.3g12217.jpg | caption1 = ''[[کەوتنی نیو ئەمستەردام]]''، تابلۆیەکی [[جان لیۆن ژێرۆم فێریس]]، کە [[داگیرکردنی نیو نێدەڕلاند]] پیشان دەدات | image2 = A_view_of_Fort_George_with_the_city_of_New_York,_from_the_SW.jpg | caption2 = [[قەڵای ئەمستەردام|قەڵای جۆرج]] و نیویۆرک لەگەڵ کەشتییە جەنگییەکانی بەریتانیا، {{Circa|1731}} }} لە ساڵی ١٦٦٤دا، بەبێ ئەوەی بتوانێت ھیچ بەرگرییەکی بەرچاو کۆبکاتەوە، ستۆیڤێسانت نیو ئەمستەردامی ڕادەستی ھێزەکانی ئینگلیز کرد، بە سەرکردایەتیی کۆلۆنێل [[ڕیچارد نیکۆڵس]]، بەبێ ڕشتنی خوێن.<ref name="nyhsstuyvesant" /><ref name="nnistuyvesant">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Peter Stuyvesant |ناونیشان=http://www.newnetherlandinstitute.org/history-and-heritage/dutch_americans/peter-stuyvesant/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٦ |بڵاوکەرەوە=[[New Netherland Institute]]}}</ref> مەرجەکانی خۆبەدەستەوەدانەکە ڕێگەی دا بە دانیشتووانە ھۆڵەندییەکان لە کۆلۆنییەکەدا بمێننەوە و ڕێگەی بە ئازادی ئایینی دا.<ref name="lehrmanstuyvesant">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The surrender of New Netherland, 1664 |ناونیشان=http://www.gilderlehrman.org/history-by-era/early-settlements/resources/surrender-new-netherland-1664 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٦ |بڵاوکەرەوە=[[Gilder Lehrman Institute of American History]]}}</ref> لە ساڵی ١٦٦٧دا، لە کاتی دانوستانەکان کە بووە ھۆی [[پەیماننامەی بێردا (١٦٦٧)|پەیماننامەی بێردا]] دوای [[دووەمین جەنگی ئینگلیز-ھۆڵەندی]]، ھۆڵەندییە براوەکان بڕیاریان دا کۆلۆنیی کێڵگەی تازە دروستبووی ئەو شوێنە بھێڵنەوە کە ئێستا پێی دەوترێت [[سورینام]]، کە لە ئینگلیزەکانیان گرتبوو،<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/event/Treaty-of-Breda |title=Treaty of Breda |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=١٠ی تەممووزی ٢٠١٦ }}</ref> و لە بەرامبەردا، ئینگلیزەکان نیو ئەمستەردامیان ھێشتەوە. نیشتەجێبوونەکە بەخێرایی ناوی گۆڕدرا بۆ "نیویۆرک" بەناوی [[جەیمزی دووەمی ئینگلتەرا|دوکی یۆرک]] (کە دواتر بوو بە پاشا جەیمزی دووەم و حەوتەم).<ref name="homberger400">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Homberger |یەکەم=Eric |سەردێڕ=The Historical Atlas of New York City: A Visual Celebration of 400 Years of New York City's History |بڵاوکەرەوە=Owl Books |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٥٠-٧٨٤٢-٨|پەڕە=٣٤}}</ref> دوکەکە بەشێکی کۆلۆنییەکەی دا بە خاوەنکاران [[جۆرج کارتێرێت]] و [[جۆن بێرکڵی، یەکەمین بارۆن بێرکڵیی ستراتۆن|جۆن بێرکڵی]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miller |یەکەم=John |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=McEJCAAAQBAJ |سەردێڕ=James II (The English Monarchs Series) |بڵاوکەرەوە=[[Yale University Press]] |ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠-٠٨٧٢٨-٤|پەڕەکان=٤٤–٤٥}}</ref> لە ٢٤ی ئابی ١٦٧٣دا، لە کاتی [[سێیەمین جەنگی ئینگلیز-ھۆڵەندی]]، [[ئەنتۆنی کۆلڤ]] لە ھێزی دەریایی ھۆڵەندی لەسەر داوای [[کۆرنێلیس ئێڤێرتسێنی بچووکترین]] [[ھێرشی ھۆڵەندی بۆ سەر ئەمریکای باکوور|دەستی بەسەر نیویۆرکدا گرت]] و دووبارە ناوی لێنایەوە "نیو ئۆرەنج" بەناوی [[ویلیامی سێیەمی ئینگلتەرا|ویلیامی سێیەم]]، [[شازادەی ئۆرەنج]].<ref name="Roper2017">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=L. H. |دوایین=Roper |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=i8wnDwAAQBAJ&pg=PA215 |سەردێڕ=Advancing Empire |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ساڵ=٢٠١٧|ژپنک=٩٧٨-١-١٠٧-١١٨٩١-١|پەڕە=٢١٥}}</ref> لە تشرینی دووەمی ١٦٧٤دا، ھۆڵەندییەکان دوورگەکەیان گەڕاندەوە بۆ ئینگلتەرا بەپێی [[پەیماننامەی وێستمینستەر (١٦٧٤)|پەیماننامەی وێستمینستەر]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Van Luling |یەکەم=Todd |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠١٤ |سەردێڕ=8 Things Even New Yorkers Don't Know About New York City |ئیش=[[HuffPost]] |ناونیشان=https://huffingtonpost.com/2014/04/17/new-york-history-facts_n_5107337.html |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Peter |دوایین=Douglas |سەردێڕ=The Man Who Took Back New Netherland |ناونیشان=http://www.newnetherlandinstitute.org/files/2813/5680/0659/Man_Who_Took_Back_NN.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٦ |بڵاوکەرەوە=[[New Netherland Institute]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220708102432/http://www.newnetherlandinstitute.org/files/2813/5680/0659/Man_Who_Took_Back_NN.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> چەندین شەڕی ناوخۆیی لە نێوان خێڵە ئەمریکییە ڕەسەنەکان و ئەو پەتایانەی کە بەھۆی بەرکەوتن لەگەڵ ئەورووپییەکانەوە سەریان ھەڵدا بوونە ھۆی لەدەستدانی ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانی لێناپی لە نێوان ١٦٦٠ و ١٦٧٠دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.penntreatymuseum.org/americans.php |سەردێڕ=Native Americans |بڵاوکەرەوە=Penn Treaty Museum |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> تا ساڵی ١٧٠٠، دانیشتووانی لێناپی کەمبوونەوە بۆ ٢٠٠ کەس.<ref>[http://www.gothamcenter.org/ "Gotham Center for New York City History"] Timeline 1700–1800</ref> نیویۆرک تووشی چەندین پەتای [[تای زەرد]] بوو لە سەدەی ١٨یەمدا، و تەنھا لە ساڵی ١٧٠٢دا ١٠٪ی دانیشتووانەکەی لەدەستدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Pedro |دوایین=Nogueira |ناونیشان=http://jdc.jefferson.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1004&context=yellow_fever_symposium |سەردێڕ=The Early History of Yellow Fever (PDF) |بڵاوکەرەوە=[[Thomas Jefferson University]] |ساڵ=٢٠٠٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/fever-timeline-yellow-fever-america/ |سەردێڕ=Timeline – Yellow Fever in America |بڵاوکەرەوە=[[Public Broadcasting Service]] (PBS) |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> لە سەرەتای سەدەی ١٨یەمدا، گرنگیی نیویۆرک وەک بەندەرێکی بازرگانی لە ناو [[پارێزگای نیویۆرک|کۆلۆنیی دەوروبەریدا]] زیادی کرد.<ref name="Foote2004">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Thelma Wills |دوایین=Foote |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Cu4VfJPRsl4C&pg=PA68 |سەردێڕ=Black and White Manhattan: The History of Racial Formation in Colonial New York City |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]], US |ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٠٨٨٠٩-٠|پەڕە=٦٨}}</ref> بوو بە ناوەندێکی [[کۆیلایەتی لە کۆلۆنییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا|کۆیلایەتی]]، و تا ساڵی ١٧٣٠، ٤٢٪ی خێزانەکان ئەفریقییەکانیان وەک کۆیلە بەکاردەھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Oltman |یەکەم=Adele |ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥ |سەردێڕ=The Hidden History of Slavery in New York |ناونیشان=http://www.thenation.com/article/hidden-history-slavery-new-york# |journal=[[The Nation]] |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191130043006/https://www.thenation.com/article/hidden-history-slavery-new-york/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زۆربەیان [[کۆیلەی ناوماڵ]] بوون؛ ئەوانی تریان وەک کرێکار بەکرێ دەدران. کۆیلایەتی بەتەواوی بەسترابووەوە بە ئابووری نیویۆرکەوە لە ڕێگەی کاری کۆیلەکانەوە لە سەرتاسەری بەندەرەکەدا، و پیشەسازییەکانی بانکی و کەشتیوانی کە بازرگانییان لەگەڵ [[باشووری ویلایەتە یەکگرتووەکان|باشووری ئەمریکادا]] دەکرد. لە کاتی دروستکردنێکدا لە [[فۆلی سکوێر]] لە ساڵانی ١٩٩٠ەکاندا، [[گۆڕستانی ئەفریقییەکان]] دۆزرایەوە؛ گۆڕستانەکە ١٠,٠٠٠ بۆ ٢٠,٠٠٠ گۆڕی ئەفریقییەکانی سەردەمی داگیرکاریی لەخۆدەگرت، کە ھەندێکیان کۆیلە بوون و ھەندێکی تریش ئازاد بوون.<ref name="AsanteMazama2005">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Molefi Kete |دوایین١=Asante |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=RcBkDlJ7qjwC&pg=PA33 |سەردێڕ=Encyclopedia of Black Studies |یەکەم٢=Ama |دوایین٢=Mazama |یەکەم٣=Marie-José |دوایین٣=Cérol |بڵاوکەرەوە=[[SAGE Publishing|SAGE]] |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٦١٩-٢٧٦٢-٤|پەڕە=٣٣}}</ref> دادگاییکردن و بێتاوانکردنی [[جۆن پیتەر زێنگەر]] لە ساڵی ١٧٣٥ لە مانھاتن، کە تۆمەتبار کرابوو بە [[ناوزڕاندنی یاخیبووانە]] دوای ڕەخنەگرتن لە [[پێڕستی پارێزگارە داگیرکارەکانی نیویۆرک|پارێزگاری داگیرکار]] [[ویلیام کۆسبی]]، یارمەتیدەر بوو بۆ چەسپاندنی [[ئازادیی ڕۆژنامەگەری]] لە ئەمریکای باکووردا.<ref name="zenger">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Linder |یەکەم=Doug |ساڵ=٢٠٠١ |سەردێڕ=The Trial of John Peter Zenger: An Account |ناونیشان=http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/zenger/zengeraccount.html |بڵاوکەرەوە=[[University of Missouri–Kansas City]] |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121122040556/http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/zenger/zengeraccount.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ١٧٥٤دا، [[زانکۆی کۆڵۆمبیا]] دامەزرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Moore |یەکەم=Nathaniel Fish |ناونیشان=https://archive.org/details/anhistoricalske00univgoog |سەردێڕ=An Historical Sketch of Columbia College, in the City of New York, 1754–1876 |بڵاوکەرەوە=[[Columbia University]] |ساڵ=١٨٧٦|پەڕە=[https://archive.org/details/anhistoricalske٠٠univgoog/page/n١٤ ٨]}}</ref> === شۆڕشی ئەمریکی === {{Further|شۆڕشی ئەمریکی}} [[File:BattleofLongisland.jpg|thumb|[[شەڕی لۆنگ ئایلەند]]، کە یەکێک بوو لە گەورەترین شەڕەکانی [[شەڕی شۆڕشی ئەمریکا]]، و لە ٢٧ی ئابی ١٧٧٦ لە [[بڕوکلین]] ڕوویدا]] [[کۆنگرێسی یاسای مۆر (ستامپ ئاکت)]] لە تشرینی یەکەمی ١٧٦٥ لە نیویۆرک کۆبووەوە، لە کاتێکدا ڕێکخراوی [[کوڕانی ئازادی]] لە شارەکەدا سەریھەڵدا و لە دە ساڵی داھاتوودا پێکدادان ڕوویدا لەگەڵ ئەو ھێزە بەریتانیانەی کە لەوێ جێگیر کرابوون.<ref name="BoyerClark2009">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Paul |دوایین١=Boyer |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=O7NsCgAAQBAJ&pg=PA100 |سەردێڕ=The Enduring Vision: A History of the American People, Volume 1: To 1877, Concise |یەکەم٢=Clifford |دوایین٢=Clark |یەکەم٣=Sandra |دوایین٣=Hawley |یەکەم٤=Joseph |دوایین٤=Kett |یەکەم٥=Andrew |دوایین٥=Rieser |بڵاوکەرەوە=[[Cengage Learning]] |ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-١-١١١-٧٨٥٥٣-٦|پەڕە=١٠٠}}</ref> [[شەڕی لۆنگ ئایلەند]]، کە گەورەترین شەڕی ناو [[شەڕی شۆڕشی ئەمریکا]] بوو، لە ئابی ١٧٧٦ لە ناو سنووری مۆدێرنی بڕوکلیندا ئەنجامدرا.<ref name="Reno2008">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Linda Davis |دوایین=Reno |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=KvhogpG5154C&pg=PA3 |سەردێڕ=The Maryland 400 in the Battle of Long Island, 1776 |بڵاوکەرەوە=[[McFarland & Company|McFarland]] |ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٥١٨٤-٥|پەڕە=٣}}</ref> تێکشکاندنی سوپای کیشوەری (ئەمریکییەکان) لەلایەن بەریتانییەکانەوە لە [[شەڕی قەڵای واشینگتن]] لە تشرینی دووەمی ١٧٧٦دا دوایین مۆڵگەی ئەمریکییەکانی لە مانھاتن لەناوبرد، و وایکرد [[جۆرج واشینگتن]] و ھێزەکانی بەسەر ڕووباری ھادسۆندا بەرەو [[نیوجێرزی]] پاشەکشە بکەن، لەکاتێکدا لەلایەن ھێزەکانی بەریتانیاوە ڕاودەنران.<ref>[https://www.battlefields.org/learn/revolutionary-war/battles/fort-washington Fort Washington], [[American Battlefield Trust]]. Accessed December 31, 2023. "شەڕی قەڵای واشینگتن، کە لە ١٦ی تشرینی دووەمی ١٧٧٦ لەسەر دوورگەی مانھاتن ڕوویدا، دوایین بەشی وێرانکەری ھەڵمەتە کارەساتبارەکەی جەنەراڵ واشینگتن بوو لە نیویۆرک... ھاو کاتێک بینی پێگەی ئەمریکییەکان چەندە لاوازە، ھێرشێکی سێ-قۆڵی بۆ سەر قەڵای واشینگتن و کارە بەرگرییە دەرەکییەکانی دەستپێکرد. ھێزی ھێرشبەری ھاوبەشی بەریتانی-ھێسی کە لە ٨,٠٠٠ پیاو پێکھاتبوو ژمارەیان زۆر زیاتر بوو لە ٣,٠٠٠ بەرگریکاری قەڵاکە... لە کاتژمێر ٣:٠٠ی پاشنیوەڕۆ، دوای ھەوڵێکی بێھوودە بۆ بەدەستھێنانی مەرجی نەرمتر بۆ پیاوەکانی، ماگاو قەڵای واشینگتن و ٢,٨٠٠ بەرگریکارە ڕزگاربووەکەی ڕادەستی بەریتانییەکان کرد."</ref><ref>Schenawolf, Harry. [https://revolutionarywarjournal.com/washingtons-retreat-across-new-jersey-a-british-fox-chase/ "Washington's Retreat Across New Jersey: A British Fox Chase"], Revolutionary War Journal, August 5, 2019. Accessed December 31, 2023.</ref> دوای شەڕەکە، کە ئەمریکییەکان تێیدا دۆڕان، بەریتانییەکان نیویۆرکیان کردە بنکەی ئۆپەراسیۆنە سەربازی و سیاسییەکانیان لە ئەمریکای باکووردا.<ref>[[Rohit Aggarwala|Aggarwala, Rohit T.]] [https://www.jstor.org/stable/90018770 "'I want a Packet to arrive': Making New York City the headquarters of British North America 1696–1783"], ''New York History'', Winter 2017. Accessed December 29, 2023. "یەکێک لە جیاکەرەوە سەرەکییەکانی شاری نیویۆرک لە کۆتایی سەردەمی داگیرکاریدا ڕۆڵی بوو وەک بارەگای سەرەکی سوپای بەریتانیا لە ئەمریکای باکوور، کە بە شێوەیەکی نزیک لە بەردەوام لە ساڵی ١٧٥٥ تا ١٧٨٣ بەو شێوەیە بوو."</ref> شارەکە بووە پەناگەیەک بۆ ئاوارەکانی [[دڵسۆزەکان (شۆڕشی ئەمریکا)|دڵسۆزانی بەریتانیا]] و کۆیلە ھەڵاتووەکان کە چوونە پاڵ ڕیزەکانی بەریتانیا لە پێناو ئەو ئازادییەی کە لەلایەن [[تاجی بەریتانیا|تاجی بەریتانیاوە]] بەڵێنیان پێدرابوو، و نزیکەی ١٠,٠٠٠ کۆیلەی ھەڵاتوو لە کاتی داگیرکاریی بەریتانییەکاندا لە شارەکەدا کۆببوونەوە، کە گەورەترین کۆمەڵگەی لەو جۆرە بوو لە کیشوەرەکەدا.<ref>[https://www.amrevmuseum.org/revolution-stories/finding-freedom-deborah "Finding Freedom: Deborah"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231231230351/https://www.amrevmuseum.org/revolution-stories/finding-freedom-deborah |date=December 31, 2023 }}, [[Museum of the American Revolution]], May 4, 2018. Accessed December 31, 2023. "ئەوان ڕایانکرد بۆ لای سوپای بەریتانیا، کە ئازادی پێشکەش بەو کەسانە دەکرد کە کۆیلە بوون لای خاوەنە یاخیبووەکانیان بەپێی ڕاگەیاندنی فیلیپسبێرگ لە ساڵی ١٧٧٩ کە لەلایەن جەنەراڵی بەریتانی ھێنری کلینتۆنەوە دەرکرابوو. مێژوونووسان مەزەندە دەکەن کە ١٠,٠٠٠ کەسی کۆیلە بە ھەڵاتن بۆ لای بەریتانییەکان لە کاتی شەڕی شۆڕشگێڕیدا بەدوای ئازادیدا گەڕابێتن."</ref><ref>Goulet, L.; and Tsaltas-Otoomanelli, Mary. [https://www.gothamcenter.org/blog/black-loyalists-evaculation-zy4la "Black Loyalists In The Evacuation Of New York City, 1783"], [[The Gotham Center for New York City History]], November 15, 2023. Accessed December 31, 2023. "تا ساڵی ١٧٨٣، شاری نیویۆرک ببووە گەورەترین کۆمەڵگەی کۆیلە ھەڵاتووەکان لە ئەمریکای باکووردا... خەڵکی ڕەشپێستی ئازاد و خۆ-ئازادکراو چوونە ناو شاری نیویۆرکەوە لە کاتی داگیرکاری بەریتانییەکاندا بۆ گەڕان بەدوای پاراستندا."</ref> کاتێک ھێزەکانی بەریتانیا لە کۆتایی شەڕەکەدا لە ساڵی ١٧٨٣ نیویۆرکیان [[ڕۆژی چۆڵکردن (نیویۆرک)|چۆڵ کرد]]، ھەزاران لە [[ئازادکراوان]]یان گواستەوە بۆ دووبارە نیشتەجێکردنیان لە [[نۆڤا سکۆشیا]]، ئینگلتەرا، و [[کاریبی]].<ref name="Hinks2007">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Peter P. |دوایین=Hinks |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=3UXQs0uO0VMC&pg=PA508 |سەردێڕ=Encyclopedia of Antislavery and Abolition |بڵاوکەرەوە=[[Greenwood Publishing Group]] |ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٣١٤٤-٢|پەڕە=٥٠٨}}</ref> ھەوڵدان بۆ دۆزینەوەی چارەسەرێکی ئاشتییانە بۆ جەنگەکە لە [[کۆنفرانس ھاوس]] لە ستەیتن ئایلەند بەڕێوەچوو لە نێوان نوێنەرانی ئەمریکی، لە نێویاندا [[بنجامین فرانکلین]]، و جەنەراڵی بەریتانی [[ڕیچارد ھاو، یەکەمین ئێڕڵی ھاو|لۆرد ھاو]] لە ١١ی ئەیلوولی ١٧٧٦دا.<ref>Mattera, John. [https://www.nycgovparks.org/parks/conference-house-park/dailyplant/19934 Conference House Park The Daily Plant: Thursday, September 7, 2006], [[New York City Department of Parks and Recreation]]. Accessed December 29, 2023.</ref> کەمێک دوای دەستپێکردنی داگیرکاریی بەریتانییەکان، [[ئاگرە گەورەکەی نیویۆرک (١٧٧٦)|ئاگرە گەورەکەی نیویۆرک]] نزیکەی ٥٠٠ بینای وێران کرد، کە دەکاتە نزیکەی چوارەکی پێکھاتەکانی شارەکە، لە نێویاندا [[کڵێسای ترینیتی (شاری نیویۆرک)|کڵێسای ترینیتی]].<ref>Trinity Church bicentennial celebration, May 5, 1897, By Trinity Church (New York, N.Y.) p. 37, ISBN 978-1-356-90825-7</ref><ref>[https://baruch.cuny.edu/nycdata/disasters/fires-1776.html New York City (NYC) The Great Fire of 1776], [[Baruch College]]. Accessed December 29, 2023. "ئاگرەکە لە بینایەکی دارین لە نزیک وایت ھۆڵ سلیپ دەستی پێکرد، کە پێی دەگوترا مەیخانەی فایتینگ کۆکس، کە ماڵێکی کاتبەسەربردن بوو و لەلایەن خراپترین دانیشتووانی شارەکەوە سەردان دەکرا. بەھۆی ئەو بایەی کە لە باشووری ڕۆژاوای شارەکەوە ھەڵیدەکرد، ئاگرەکە گەورەتر بوو و بەخێرایی بەناو شەوەکەدا بڵاوبووەوە، و لە ئەنجامدا ٤٩٣ بینا و خانووی وێران کرد."</ref> === سەردەمی دوای شۆڕش و سەرەتای سەدەی نۆزدەھەم === {{Main|مێژووی شاری نیویۆرک (١٧٨٤–١٨٥٤)}} [[File:Ramon Elorriaga - Inauguration of George Washington.jpg|thumb|وێنەیەکی [[یەکەمین سوێندخواردنی جۆرج واشینگتن]] لە ساڵی ١٧٨٩دا]] لە کانوونی دووەمی ١٧٨٥دا، ئەنجومەنی [[کۆنگرێسی کۆنفیدڕاڵی]] شاری نیویۆرکی کردە پایتەختی نیشتمانی.<ref>[https://declaration.fas.harvard.edu/blog/january-superintending-1 "January Highlight: Superintending Independence, Part 1"], [[Harvard University]] Declaration Resources Project, January 4, 2017. Accessed December 29, 2023. "لە ١١ی کانوونی دووەمی ١٧٨٥ەوە تا ١٧٨٩، کۆنگرێسی کۆنفیدڕاڵی لە شاری نیویۆرک کۆبووەوە، لە ھۆڵی شار (کە دواتر بوو بە فیدراڵ ھۆڵ) و لە مەیخانەی فراونسێس."</ref> نیویۆرک دوایین پایتەختی ویلایەتە یەکگرتووەکان بوو لەژێر [[ماددەکانی کۆنفیدڕاڵی]] و یەکەمین پایتەخت بوو لەژێر [[دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکان|دەستووردا]].<ref name="Post-Revolutionary War"/> وەک پایتەختێک، شاری نیویۆرک میوانداریی مەراسیمی سوێندخواردنی یەکەمین سەرۆک، [[جۆرج واشینگتن]]، و یەکەمین [[کۆنگرێسی ویلایەتە یەکگرتووەکان|کۆنگرێسی]] کرد، لە [[فیدراڵ ھۆڵ]] لە [[وۆڵ ستریت]]. کۆنگرێس [[پەیماننامەی مافەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|پەیماننامەی مافەکانی]] لەوێ داڕشت.<ref name="Post-Revolutionary War">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=The People's Vote: President George Washington's First Inaugural Speech (1789) |ناونیشان=https://www.usnews.com/usnews/documents/docpages/document_page11.htm |magazine=[[U.S. News & World Report]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080925045133/http://www.usnews.com/usnews/documents/docpages/document_page11.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵا]] یەکەمین کۆبوونەوەی ڕێکخستنی خۆی لە نیویۆرک ئەنجامدا لە ساڵی ١٧٩٠دا. لە ساڵی ١٧٩٠دا، بۆ یەکەمین جار، شاری نیویۆرک پێشی [[فیلادێلفیا]] کەوت و بووە گەورەترین شاری وڵاتەکە. لە کۆتایی ساڵی ١٧٩٠دا، پایتەختی ویلایەتە یەکگرتووەکان [[یاسای نیشتەجێبوون|گواسترایەوە بۆ فیلادێلفیا]]، کە لەوێ مایەوە تا ئەوکاتەی [[واشینگتن دی سی]] دروستکرا.<ref name="residence act">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Residence Act |ناونیشان=https://www.loc.gov/rr/program/bib/ourdocs/Residence.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170222110855/https://www.loc.gov/rr/program/bib/ourdocs/Residence.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی شوباتی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٧ |ئیش=Web Guides: Primary Documents in American History |بڵاوکەرەوە=[[Library of Congress]]}}</ref><ref name="senate">{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Robert |دوایین=Fortenbaugh |ناونیشان=https://www.senate.gov/reference/reference_item/Nine_Capitals_of_the_United_States.htm |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |سەردێڕ=The Nine Capitals of the United States |ساڵ=١٩٤٨|پەڕەکان=٩|بڵاوکەرەوە=[[United States Senate]]}}</ref> لە ماوەی سەدەی ١٩یەمدا ژمارەی دانیشتووانی شاری نیویۆرک لە ٦٠,٠٠٠ کەسەوە بۆ ٣.٤٣&nbsp;ملیۆن بەرزبووەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Smil |یەکەم=Vaclav |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=52yuDwAAQBAJ |سەردێڕ=Growth: From Microorganisms to Megacities |بڵاوکەرەوە=[[The MIT Press]] |ساڵ=٢٠١٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٦٢-٠٤٢٨٣-٣|پەڕە=٣٣٦|بەستەری نووسەر=Vaclav Smil}}</ref> لەژێر یاسای [[ئازادکردنی پلەبەپلە (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|ئازادکردنی پلەبەپلە]]ی ویلایەتی نیویۆرک لە ساڵی ١٧٩٩دا، ئەو منداڵانەی کە لە دایکێکی کۆیلە لەدایکدەبوون لە کۆتاییدا ئازاد دەکران، بەڵام لە ڕووی یاسایییەوە ناچارکرابوون وەک [[خزمەتکاری گرێبەستدار|خزمەتکاری گرێبەستدار]] خزمەت بکەن تا تەمەنی ٢٨ ساڵی بۆ نێرەکان و تەمەنی ٢٥ ساڵی بۆ مێیەکان.<ref>"An Act for the Gradual Abolition of Negro Slavery in New York" ([[Laws of New York|L. 1799, Ch. 62]])</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harper |یەکەم=Douglas |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Emancipation in New York |ناونیشان=http://www.slavenorth.com/nyemancip.htm |ئیش=Slave North |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٣}}</ref> کۆمەڵگەیەکی بەرچاوی ڕەشپێستی ئازاد وردە وردە لە مانھاتن گەشەی کرد، کە پێکھاتبوون لە کۆیلە پێشووەکان کە لەلایەن خاوەنەکانیانەوە ئازادکرابوون دوای [[شەڕی شۆڕشی ئەمریکا]]، ھەروەھا کۆیلە ھەڵاتووەکان. [[کۆمەڵەی ئازادکردنی نیویۆرک]] کاری بۆ ھەڵوەشاندنەوەی کۆیلایەتی دەکرد و [[قوتابخانەی ئازادی ئەفریقییەکانی]] دامەزراند بۆ پەروەردەکردنی منداڵە ڕەشپێستەکان.<ref name="Divided">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nydivided.org/VirtualExhibit/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120414223102/http://www.nydivided.org/VirtualExhibit/ |سەردێڕ=New York Divided: Slavery and the Civil War Online Exhibit |بڵاوکەرەوە=New-York Historical Society (physical exhibit) |ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٧ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تا ساڵی ١٨٢٧ بوو کە [[مێژووی کۆیلایەتی لە نیویۆرک (ویلایەت)|کۆیلایەتی بەتەواوی لە ویلایەتەکەدا ھەڵوەشێنرایەوە]].<ref>[https://www.nyhistory.org/community/slavery-end-new-york-state When Did Slavery End in New York State?], [[New-York Historical Society]]. Accessed January 16, 2024. "لە ساڵی ١٧٩٩دا، نیویۆرک یاسایەکی ئازادکردنی پلەبەپلەی دەرکرد کە ئەو منداڵە کۆیلانەی ئازاد دەکرد کە دوای ٤ی تەممووزی ١٧٩٩ لەدایکدەبوون، بەڵام وەک گرێبەستدار دایدەمەزراندن تا دەبوونە پێگەیشتووی گەنج. لە ساڵی ١٨١٧دا، یاسایەکی نوێ دەرچوو کە ئەو کۆیلانەی ئازاد دەکرد کە پێش ساڵی ١٧٩٩ لەدایکببوون، بەڵام ئەمە تا ساڵی ١٨٢٧ نەبوو."</ref> ڕەشپێستە ئازادەکان بەدەست جیاکارییەوە دەیانناڵاند، و چالاکیی [[دژە-کۆیلایەتی|دژە-کۆیلایەتی]] نێوان-ڕەگەزەکان بەردەوام بوو. ژمارەی دانیشتووانی شاری نیویۆرک لە ١٢٣,٧٠٦ کەس لە ساڵی ١٨٢٠ەوە (کە ١٠,٨٨٦یان ڕەشپێست بوون و لەوانە ٥١٨یان کۆیلە بوون) بەرزبووەوە بۆ ٣١٢,٧١٠ کەس تا ساڵی ١٨٤٠ (کە ١٦,٣٥٨یان ڕەشپێست بوون).<ref name="Census1790to1990">Gibson, Campbell; and Jung, Kay. [https://www.census.gov/content/dam/Census/library/working-papers/2005/demo/POP-twps0076.pdf#page=81 ''Historical Census Statistics On Population Totals By Race, 1790 to 1990, and By Hispanic Origin, 1970 to 1990, For Large Cities And Other Urban Places In The United States''], [[United States Census Bureau]], February 2005. Accessed January 16, 2024.</ref> [[File:Hippolyte_Sebron_-_Rue_De_New-York_En_1840.jpg|alt=تابلۆیەکی شەقامێکی شاری بەفراوی بە خلیسکێنەی ئەسپ‌ڕاکێشراو و بارهەڵگرێکی ئاگرکوژێنەوەی سەدەی ١٩یەم لەژێر ئاسمانێکی شیندا|thumb|[[برۆدوەی (مانھاتن)|برۆدوەی]]، کە بەدوای ڕێڕەوی ئەمریکییە ڕەسەنەکانی [[Wecquaesgeek]]دا دەڕوات بەناو مانھاتندا، ١٨٤٠<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Shorto |یەکەم=Russell |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٠٤ |سەردێڕ=The Streets Where History Lives |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2004/02/09/opinion/the-streets-where-history-lives.html |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}</ref>]] لە سەدەی ١٩یەمدا، شارەکە گۆڕا بەھۆی ھەردوو گەشەسەندنی بازرگانی و نیشتەجێبوون کە پەیوەست بوو بە پێگەکەیەوە وەک ناوەندێکی بازرگانی نیشتمانی و نێونەتەوەیی، ھەروەھا بەھۆی کۆچبەریی ئەورووپییەکانەوە.<ref name="Rosenwaike">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rosenwaike |یەکەم=Ira |ناونیشان=https://archive.org/details/populationhistor00irar |سەردێڕ=Population History of New York City |ڕێکەوت=١٩٧٢|بڵاوکەرەوە=[[Syracuse University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٦-٢١٥٥-٣|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref>{{Rp|page=[https://archive.org/details/populationhistor00irar/page/55 55]}} شارەکە [[پلانی کۆمیسیارەکانی ساڵی ١٨١١]]ی پەسەند کرد، کە [[شێوازی تۆڕی#ئەمریکای سەرەتایی (سەدەکانی ١٧–١٩)|تۆڕی شەقامەکانی]] شارەکەی فراوان کرد بۆ ئەوەی نزیکەی ھەموو مانھاتن بگرێتەوە. تەواوبوونی [[نۆکەندی ئیری]] لە ساڵی ١٨٢٥ بەناو [[ناوەڕاستی نیویۆرک]]دا بەندەری زەریای [[ئۆقیانووسی ئاتلانتیک|ئەتڵەسی]]ی بەستەوە بە بازاڕە کشتوکاڵییەکان و کاڵاکانی ناوەوەی ئەمریکای باکوور لە ڕێگەی ڕووباری ھادسۆن و [[دەریاچە مەزنەکان]]ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bridges |یەکەم=William |سەردێڕ=Map of the City Of New York And Island Of Manhattan With Explanatory Remarks And References |ساڵ=١٨١١}}; Lankevich (1998), pp. 67–68.</ref> سیاسەتی ناوخۆیی کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[تامانی ھۆڵ]]، کە [[ئامێری سیاسی|ئامێرێکی سیاسیی]] بوو و لەلایەن کۆچبەرانی [[ڕەوەندی ئێرلەندی|ئێرلەندی]] و [[ڕەوەندی ئەڵمانی|ئەڵمانی]]یەوە پشتگیری دەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mushkat |یەکەم=Jerome |ناونیشان=https://archive.org/details/fernandowoodpoli0000mush |سەردێڕ=Fernando Wood: A Political Biography |بڵاوکەرەوە=[[Kent State University Press]] |ساڵ=١٩٩٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧٣٣٨-٤١٣-١|پەڕە=[https://archive.org/details/fernandowoodpoli٠٠٠٠mush/page/٣٦ ٣٦]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> لە ساڵی ١٨٣١دا، [[زانکۆی نیویۆرک]] دامەزرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Communications |یەکەم=NYU Web |سەردێڕ=A Brief History of New York University |ناونیشان=http://www.nyu.edu/content/nyu/en/faculty/governance-policies-and-procedures/faculty-handbook/the-university/history-and-traditions-of-new-york-university/a-brief-history-of-new-york-university |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٤ |وێبگە=nyu.edu |زمان=en}}</ref> چەندین کەسایەتیی وێژەییی دیاری ئەمریکی لە ساڵانی ١٨٣٠ەکان و ١٨٤٠ەکاندا لە نیویۆرک دەژیان، لەوانە [[ویلیام کوڵین براینت]]، [[واشینگتن ئیرڤینگ]]، [[ھێرمان مێلڤێل]]، [[ڕوفوس ویڵمۆت گریسۆڵد]]، [[جۆن کیس]]، [[ناثانیێل پارکەر ویلیس]]، و [[ئێدگار ئالان پۆ]]. ئەندامانی نوخبەی بازرگانی لۆبییان کرد بۆ دامەزراندنی [[سێنتڕاڵ پارک]]، کە لە زستانی ١٨٥٨ وەک یەکەمین [[دیزاینی لاندسکەیپ|پارکی لاندسکەیپکراو]] لە شارێکی ئەمریکادا کرایەوە.<ref>Waxman, Sarah. [https://www.ny.com/articles/centralpark.html "History of Central Park, New York"], NY.com. Accessed January 16, 2024. "سێنتڕاڵ پارکی نیویۆرک یەکەم پارکی شاریی لاندسکەیپکراوە لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا."</ref> [[قاتقڕیی گەورە (ئێرلەندا)|قاتقڕیی گەورەی ئێرلەندا]] لێشاوێکی گەورەی لە کۆچبەرانی ئێرلەندی ھێنا، کە زیاتر لە ٢٠٠,٠٠٠یان تا ساڵی ١٨٦٠ لە نیویۆرک دەژیان، و زیاتر لە چوارەکی دانیشتووانی شارەکەیان پێکدەھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Cholera in Nineteenth Century New York |ناونیشان=http://www.virtualny.cuny.edu/cholera/1866/cholera_1866_set.html |وێبگە=Virtual New York |بڵاوکەرەوە=[[City University of New York]] |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170525074050/http://www.virtualny.cuny.edu/cholera/1866/cholera_1866_set.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کۆچبەریی بەرفراوان لە پارێزگاکانی ئەڵمانیاوە وایکرد کە ئەڵمانییەکانیش ٢٥٪ی تری دانیشتووانی نیویۆرک تا ساڵی ١٨٦٠ پێکبھێنن.<ref name="Harris">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Leslie M. |دوایین=Harris |بەستەری نووسەر=Leslie M. Harris |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TZx6A_M0yjQC |سەردێڕ=In the Shadow of Slavery: African Americans in New York City, 1626–1863 |ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=[[University of Chicago Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٣١٧٧٥-٥|لە=Excerpted from pages 279–288 |section=The New York City Draft Riots |section-url=http://www.press.uchicago.edu/Misc/Chicago/317749.html}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=M.G. Leonard |سەردێڕ=H. Doc. 29-54 - Paupers and criminals. Memorial of the Corporation of the City of New York, relative to the exportation from abroad of paupers and criminals. January 25, 1847. Read, and referred to the Committee on the Judiciary |ناونیشان=https://www.govinfo.gov/app/details/SERIALSET-00499_00_00-043-0054-0000 |وێبگە=GovInfo.gov |بڵاوکەرەوە=U.S. Government Printing Office |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ |پەڕەکان=٨–٩|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ١٨٤٧ |وتەگێڕانەوە='بەجێھێشتنی ماڵەکانیان،' [کۆچبەران] دەڵێن، 'بە گەشاوەترین ئومێدەوە،' بەو وێنا ڕاکێشەرانەی کە پێشکەشیان کرا بوو لەبارەی دۆخی پیرۆزی ژیانی ئەمریکییەوە، چەند دراوێکی کەم لە گیرفانیاندا، ھەرچەندە ھەستیان بە تەندروستییەکی باش دەکرد، و بە دەوروبەریاندا منداڵە گەنج و بێتاوانەکانیان ھەبوون، کەمتر بیریان لەو سەختییانە دەکردەوە کە ڕووبەڕوویان دەبێتەوە؛ بەڵام لە کۆتاییدا بە خەمبارییەوە، و ناڕەزایەتییەکی زۆر سروشتییەوە، بۆیان دەردەکەوێت کە ژێرزەمینە پیسەکەی کەشتییەکی زەریا-بڕ کەناودا دەبێتە شوێنی مانەوەی پیسی کەسەکان، کە پڕکراونەتەوە لە کۆمەڵە خەڵکێکی زۆری مرۆڤ، بە نەبوونی شوێنی پێویست تەنانەت بۆ لەخۆگرتنی نیوەیان—بێگومان نەک زیاتر لە ''چوارەکیان'' بە ''ئاسوودەیی''؛ و بەم جۆرە ھەموویان بەیەکەوە وەک یەک ''بارستە''، دەبنە ئەو "''سەرنشینە کۆچبەرانەی''" کە بۆ ئەم وڵاتە نێردراون.}}</ref> === شەڕی ناوخۆی ئەمریکا === {{Main|شاری نیویۆرک لە شەڕی ناوخۆی ئەمریکادا|مێژووی شاری نیویۆرک (١٨٥٥–١٨٩٧)}} [[File:The Departure of the 7th Regiment.jpg|thumb|ڕۆیشتنی فەوجی ٧ی میلیشیای نیویۆرک بۆ بەرگریکردن لە واشینگتن دی سی، ١٩ی نیسانی ١٨٦١]] کاندیدەکانی [[پارتی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|پارتی دیموکرات]] بەردەوام ھەڵدەبژێردران بۆ پۆستە ناوخۆیییەکان، ئەمەش پەیوەندییەکانی شارەکەی لەگەڵ باشوور و پارتە زاڵەکەیدا بەھێزتر کرد. لە کانوونی دووەمی ١٨٦١دا، لە دوای جودابوونەوەی باشوور، سەرۆک شارەوانیی شاری نیویۆرک [[فێرناندۆ وود]] پێشنیاری بۆ [[ئەنجومەنی شاری نیویۆرک|ئەنجومەنی گشتی]] کرد کە شارەکە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و ویلایەتی نیویۆرک جیاببێتەوە بۆ ئەوەی ببێتە "شارێکی ئازاد"ی سەربەخۆ کە بتوانێت بازرگانییە قازانجبەخشەکەی لۆکە بپارێزێت، بەڵام پێشنیارەکەی کاری لەسەر نەکرا.<ref name="Divided" /> توڕەیی بەرامبەر بە یاسا نوێیەکانی [[سەربازگیریی زۆرەملێی سەربازی]] لە کاتی [[شەڕی ناوخۆی ئەمریکا|شەڕی ناوخۆی ئەمریکا]] (١٨٦١-١٨٦٥)، کە ئەو پیاوە دەوڵەمەندانەی دەپاراست کە دەیانتوانی جێگرەوەیەک بۆ خۆیان بەکرێ بگرن، بووە ھۆی [[ئاژاوەکانی سەربازگیری شاری نیویۆرک|ئاژاوەکانی سەربازگیری ساڵی ١٨٦٣]]، کە دیارترین بەشداربووانی بریتی بوون لە چینی کرێکاری ڕەچەڵەک ئێرلەندی.<ref name="Divided" /> ئاژاوەکانی سەربازگیری گۆڕان بۆ ھێرشکردنە سەر نوخبەی نیویۆرک، و دواتر ھێرشکردنە سەر نیویۆرکییە ڕەشپێستەکان دوای ململانێیەکی توند بۆ ماوەی دە دەیە لە نێوان کۆچبەرە ئێرلەندییەکان و ڕەشپێستەکان بۆ دۆزینەوەی کار. ئاژاوەگێڕەکان خانەی بێسەرپەرشتانی ڕەنگاوڕەنگیان (Colored Orphan Asylum) تا سەر زەوی سووتاند.<ref name="Harris" /> لایەنی کەم ١٢٠ کەس کوژران.<ref name="McPherson">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=McPherson |یەکەم١=James M. |دوایین٢=Hogue |یەکەم٢=James Keith |ناونیشان=https://books.google.com/books?isbn=0077430352 |سەردێڕ=Ordeal by Fire: The Civil War and Reconstruction |بڵاوکەرەوە=[[McGraw-Hill Education]] |ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٧-٧٤٣٠٣٥-١|پەڕە=٣٩٩}}</ref> یازدە پیاوی ڕەشپێست لە ماوەی پێنج ڕۆژدا بەبێ دادگاییکردن کوژران، و ئاژاوەکان بوونە ھۆی ھەڵاتنی سەدان ڕەشپێست. ژمارەی دانیشتووانی ڕەشپێست لە مانھاتن دابەزی بۆ خوار ١٠,٠٠٠ کەس تا ساڵی ١٨٦٥. چینی کرێکاری سپیپێست باڵادەستیی خۆی سەلماندبوو.<ref name="Harris" /><ref name="McPherson" /> ئەمە یەکێک بوو لە خراپترین ڕووداوەکانی [[پێڕستی ڕووداوەکانی پشێویی مەدەنی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|پشێویی مەدەنی لە مێژووی ئەمریکادا]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cook |یەکەم=Adrian |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QNkeBgAAQBAJ |سەردێڕ=The Armies of the Streets: The New York City Draft Riots of 1863 |ساڵ=١٩٧٤|پەڕەکان=١٩٣–١٩٥|بڵاوکەرەوە=[[University Press of Kentucky]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٣١-٦٢٥٥-٣}}</ref> === کۆتایی سەدەی ١٩یەم و سەرەتای سەدەی ٢٠ەم === {{Main|مێژووی شاری نیویۆرک (١٨٩٨–١٩٤٥)|مێژووی شاری نیویۆرک (١٩٤٦–١٩٧٧)}} [[File:Mulberry Street NYC c1900 LOC 3g04637u edit.jpg|thumb|[[ئیتاڵیای بچووک، مانھاتن|ئیتاڵیای بچووک]] لە مانھاتن {{Circa|1900}}]] لە ساڵی ١٨٨٦دا، [[پەیکەری ئازادی]]، کە دیارییەک بوو لەلایەن فەڕەنساوە، لە بەندەری نیویۆرک تەرخانکرا. پەیکەرەکە پێشوازی لە ١٤ ملیۆن کۆچبەر کرد کاتێک لە ڕێگەی [[ئێلیس ئایلەند]]ەوە بە کەشتی گەیشتن لە کۆتایی سەدەی ١٩یەم و سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا، و ھێمایەکی ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئایدیاڵە ئەمریکییەکانی ئازادی و ئاشتییە.<ref name="Statue of Liberty UNESCO">[https://whc.unesco.org/en/list/307 Statue of Liberty], [[UNESCO]]. Accessed December 28, 2023. "لە ساڵی ١٨٨٦دا کرایەوە، پەیکەرەکە لە دەروازەی بەندەری نیویۆرکدا وەستاوە و لەو کاتەوە پێشوازی لە ملیۆنان کۆچبەر کردووە بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان."</ref><ref>[https://www.nps.gov/stli/learn/historyculture/the-immigrants-statue.htm The Immigrant's Statue], [[Statue of Liberty National Monument]]. Accessed December 28, 2023. "لە نێوان ١٨٨٦ و ١٩٢٤دا، نزیکەی ١٤ ملیۆن کۆچبەر لە ڕێگەی نیویۆرکەوە چوونە ناو ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە. پەیکەری ئازادی نیشانەیەکی دڵنیاکەرەوە بوو کە ئەوان گەیشتوونەتە خاکی خەونەکانیان."</ref> لە ساڵی ١٨٩٨دا، شاری نیویۆرک پێکھێنرا بە [[شاری گەورەی نیویۆرک|یەکخستنی]] بڕوکلین (کە تا ئەوکاتە شارێکی جیاواز بوو)، کاونتیی نیویۆرک (کە ئەوکات بەشەکانی بڕۆنکسیشی دەگرتەوە)، کاونتیی ڕیچمۆند، و بەشی ڕۆژاوای کاونتیی کوینز.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The 100 Year Anniversary of the Consolidation of the 5 Boroughs into New York City |ناونیشان=http://nyc.gov/html/nyc100/html/classroom/hist_info/100aniv.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071011221627/http://nyc.gov/html/nyc100/html/classroom/hist_info/100aniv.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ |وێبگە=NYC100 Centennial Celebration}}</ref> کردنەوەی [[میترۆی شاری نیویۆرک]] لە ساڵی ١٩٠٤، کە سەرەتا وەک سیستەمی تایبەتی جیاواز دروستکرا، یارمەتی دا بۆ پێکەوەبەستنی شارە یەکخراوەکە.<ref name="Cudahy2004">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Brian J. |دوایین=Cudahy |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=UfodzizzrfQC&pg=PA2 |سەردێڕ=The New York Subway: Its Construction and Equipment: Interborough Rapid Transit, 1904 |بڵاوکەرەوە=[[Fordham University Press]] |ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٣٢-٢٤٠١-٢|پەڕە=٢}}</ref> لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا، شارەکە بووە ناوەندێکی جیھانی بۆ پیشەسازی، بازرگانی، و پەیوەندییەکان.<ref name="Blake2009">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Angela M. |دوایین=Blake |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=v36fyM6qswYC&pg=PT63 |سەردێڕ=How New York Became American, 1890–1924 |بڵاوکەرەوە=[[Johns Hopkins University Press]] |ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠١٨-٨٨٧٤-٨|پەڕەکان=٦٣–٦٦}}</ref> لە ساڵی ١٩٠٤دا، [[کەشتیی ھەڵمی|کەشتییەکی ھەڵمی]] بە ناوی ''[[PS General Slocum|General Slocum]]'' ئاگری گرت لە [[ڕووباری ڕۆژھەڵات (ئیست ڕیڤەر)|ڕووباری ڕۆژھەڵات]]، کە بووە ھۆی کوژرانی ١,٠٢١ کەس.<ref name="Sheard1998">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Bradley |دوایین=Sheard |ناونیشان=https://archive.org/details/lostvoyagestwoce0000shea |سەردێڕ=Lost Voyages: Two Centuries of Shipwrecks in the Approaches to New York |بڵاوکەرەوە=Aqua Quest Publications, Inc. |ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨-١-٨٨١٦٥٢-١٧-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/lostvoyagestwoce٠٠٠٠shea/page/٦٧ ٦٧]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> لە ساڵی ١٩١١دا، [[ئاگرکەوتنەوەی کارگەی ترایەنگڵ شێرتوەیست]]، کە خراپترین کارەساتی پیشەسازی بوو لە مێژووی شارەکەدا، بووە ھۆی کوژرانی ١٤٦ کرێکاری جلوبەرگ و بووە ھۆی گەشەسەندنی [[سەندیکای نێونەتەوەییی ژنانی کرێکاری جلوبەرگ]] و باشتربوونی گەورە لە پێوەرەکانی سەلامەتیی بیناکاندا.<ref name="cornell1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The 1911 Triangle Factory Fire |ناونیشان=https://trianglefire.ilr.cornell.edu/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٧ |بڵاوکەرەوە=Kheel Center, [[Cornell University]] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251019102100/https://trianglefire.ilr.cornell.edu/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> [[File:Old_timer_structural_worker2.jpg|alt=پیاوێک کار لەسەر کۆڵەکەیەکی پۆڵا دەکات لە بەرزایییەکی زۆردا بەسەر ئاسۆی شارێکەوە.|thumb|[[کرێکاری بیناسازی|کرێکارێکی بیناسازی]] لەسەرەوەی [[ئیمپایەر ستەیت بیڵدینگ]] لە کاتی دروستکردنیدا لە ساڵی ١٩٣٠. [[بینای کرایسلەر]] لەلای ڕاستەوە دەردەکەوێت.]] دانیشتووانی نا-سپیپێستی نیویۆرک ٣٦,٦٢٠ کەس بوون لە ساڵی ١٨٩٠دا.<ref name="Rosenwaike"/>{{Rp|at=Table 30}} شاری نیویۆرک شوێنێکی مەبەستی سەرەکی بوو لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا بۆ ڕەشپێستەکان لە کاتی [[کۆچی گەورە (ئەفریقی-ئەمریکی)|کۆچی گەورە]] لە باشووری ئەمریکاوە، و تا ساڵی ١٩١٦، شاری نیویۆرک گەورەترین [[ڕەوەندی ئەفریقی]] شاری لە ئەمریکای باکوور ھەبوو.<ref name="GatesHigginbotham2009">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Henry Louis Jr. |دوایین١=Gates |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=E_vRLcgEdGoC&pg=PR7 |سەردێڕ=Harlem Renaissance Lives from the African American National Biography |یەکەم٢=Evelyn Brooks |دوایین٢=Higginbotham |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٨٧٩٥-٧|پەڕە=٧}}</ref> بوژانەوەی [[ھارلێم ڕێنێسانس]] لە ژیانی وێژەیی و [[کولتووری شاری نیویۆرک|کولتووری]] لە کاتی سەردەمی [[قەدەغەکردنی مەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|قەدەغەکردنیدا]] گەشەی کرد.<ref name="Roche2015">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Linda De |دوایین=Roche |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=cOGOCgAAQBAJ&pg=PR18 |سەردێڕ=The Jazz Age: A Historical Exploration of Literature: A Historical Exploration of Literature |بڵاوکەرەوە=[[ABC-CLIO]] |ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٠٦٩-٦٦٨-٥|پەڕەکان=١٨–١٩}}</ref> گەشەسەندنی ئابووریی گەورەتر بووە ھۆی دروستکردنی باڵەخانە بەرزەکان (ھەوربڕەکان) کە کێبڕکێیان دەکرد لە بەرزیاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Willis |یەکەم١=Carol |سەردێڕ=Form Follows Finance: Skyscrapers and Skylines in New York and Chicago |ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=Princeton Architectural Press |شوێن=New York |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٨٩٨-٠٤٤-٧|پەڕەکان=٤١, ٨٥, ١٦٥}}</ref> شاری نیویۆرک بووە پڕدانیشتووترین [[ناوچەی شاری#ویلایەتە یەکگرتووەکان|ناوچەی شارنشین]] لە جیھاندا لە سەرەتای ١٩٢٠ەکاندا، کە پێشی لەندەن کەوت. ناوچە میترۆپۆلیتانییەکە لە ١٠ ملیۆن کەس تێپەڕی لە سەرەتای ١٩٣٠ەکاندا، و بووە یەکەمین [[مێگاشار]].<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New York Urbanized Area: Population & Density from 1800 (Provisional) |ناونیشان=http://www.demographia.com/db-nyuza1800.htm |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٠٩ |بڵاوکەرەوە=[[Demographia]]}}</ref> لە سەردەمی [[قەیرانی ئابووریی گەورە]] (نیگەرانیی گەورە) چاکسازخواز [[فیۆرێلۆ لا گواردیا]] وەک سەرۆک شارەوانی ھەڵبژێردرا و تامانی ھۆڵ دوای ھەشتا ساڵ لە باڵادەستیی سیاسی کەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Allen |یەکەم=Oliver E. |سەردێڕ=The Tiger—The Rise and Fall of Tammany Hall |بڵاوکەرەوە=[[Addison-Wesley Publishing Company]] |ساڵ=١٩٩٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٠١-٦٢٤٦٣-٢|chapter=Chapter 9: The Decline |chapter-url=https://archive.org/details/tigerrisefalloft00alle}}</ref> گەڕانەوەی پێشمەرگە دێرینەکانی [[جەنگی جیھانیی دووەم]] بووە ھۆی [[سوڕی بازرگانی|گەشەیەکی ئابووری]] دوای جەنگ و پەرەپێدانی [[یەکەی نیشتەجێبوون|پرۆژەی نیشتەجێبوونی]] گەورە لە ڕۆژھەڵاتی کوینز و [[کاونتیی ناساو، نیویۆرک|کاونتیی ناساو]]، لەکاتێکدا وۆڵ ستریت پێشەنگی پێگەی ئەمریکا بوو وەک زلھێزی ئابووریی باڵادەستی جیھان. دروستکردنی [[بارەگای سەرەکیی نەتەوە یەکگرتووەکان]] لە ساڵی ١٩٥٢ تەواو بوو، کە کاریگەرییە [[جیۆپۆلەتیک|جیۆپۆلەتیکییە]] جیھانییەکانی نیویۆرکی بەھێزتر کرد، و سەرهەڵدانی [[ئێکسپرێشنیزمی ئەبستراکت]] لە شارەکەدا بووە ھۆی ئەوەی نیویۆرک جێگەی پاریس بگرێتەوە وەک ناوەندی جیھانی ھونەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Burns |یەکەم=Ric |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٠٣ |سەردێڕ=The Center of the World—New York: A Documentary Film (Transcript) |ناونیشان=https://www.pbs.org/wgbh/amex/newyork/filmmore/pt.html |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ |بڵاوکەرەوە=PBS |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110623065806/http://www.pbs.org/wgbh/amex/newyork/filmmore/pt.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === کۆتایی سەدەی ٢٠ەم و سەرەتای سەدەی ٢١ەم === {{Main|مێژووی شاری نیویۆرک (١٩٧٨–ئێستا)|ھێرشەکانی ١١ی سێپتەمبەر}} [[File:Stonewall_Inn_5_pride_weekend_2016.jpg|alt=بینایەکی دوو-نھۆمی بە خشت لە نھۆمی یەکەمدا، لەگەڵ دوو دەرگای کەوانەیی، و ستوکۆی خۆڵەمێشی لە نھۆمی دووەمدا، کە چەندین ئاڵای پەلکەزێڕینەی پێوە ھەڵواسراوە.|thumb|[[ستۆنواڵ ئین]] لە [[گرینیچ ڤیلێج]]، کە شوێنی [[ئاژاوەکانی ستۆنواڵ]]ی حوزەیرانی ١٩٦٩ و بێشکەی بزووتنەوەی مۆدێرنی [[مافەکانی ھاوڕەگەزخوازان|مافەکانی LGBTQ+]]ە<ref name="GayGreenwichVillage1">{{بیرخستنەوەی وێب |یەکەم=Julia |دوایین=Goicichea |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠١٧ |سەردێڕ=Why New York City Is a Major Destination for LGBT Travelers |ناونیشان=https://theculturetrip.com/north-america/usa/new-york/articles/why-new-york-city-is-a-major-destination-for-lgbt-travelers/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠١٩ |بڵاوکەرەوە=The Culture Trip |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200102084000/https://theculturetrip.com/north-america/usa/new-york/articles/why-new-york-city-is-a-major-destination-for-lgbt-travelers/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Workforce Diversity The Stonewall Inn, National Historic Landmark National Register Number: 99000562 |ناونیشان=https://www.nps.gov/diversity/stonewall.htm |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١١ |بڵاوکەرەوە=[[National Park Service]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Eli |دوایین=Rosenberg |ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٦ |سەردێڕ=Stonewall Inn Named National Monument, a First for the Gay Rights Movement |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2016/06/25/nyregion/stonewall-inn-named-national-monument-a-first-for-gay-rights-movement.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref>]] لە ساڵی ١٩٦٩دا، [[ئاژاوەکانی ستۆنواڵ]] زنجیرەیەک خۆپیشاندانی توندوتیژانە بوون لەلایەن ئەندامانی [[کۆمەڵگەی ھاوڕەگەزخوازان|کۆمەڵگەی ھاوڕەگەزخوازانەوە]] دژی [[ھەڵکوتانە سەر بۆ پۆلیس|ھەڵکوتانێکی پۆلیس]] کە لە بەیانی زووی ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٦٩ لە [[ستۆنواڵ ئین]] لە [[گرینیچ ڤیلێج]] ڕوویدا.<ref name="Murphy2013">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Timothy |دوایین=Murphy |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FeWMAQAAQBAJ&pg=PA572 |سەردێڕ=Reader's Guide to Lesbian and Gay Studies |بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٥-٩٤٢٣٤-٢|پەڕە=٥٧٢}}</ref> ئەوان بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک گرنگترین ڕووداوی تاکەکەسی دادەنرێن کە بووە ھۆی بزووتنەوەی [[ئازادکردنی ھاوڕەگەزخوازان]]<ref name="GayGreenwichVillage1"/><ref name="KentuckyStonewall">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Brief History of the Gay and Lesbian Rights Movement in the U.S. |ناونیشان=http://www.uky.edu/~lbarr2/gws250spring11_files/Page1186.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧ |بڵاوکەرەوە=[[University of Kentucky]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191118054142/http://www.uky.edu/~lbarr2/gws250spring11_files/Page1186.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="PinkNewsStonewall">{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Nell |دوایین=Frizzell |ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣ |سەردێڕ=Feature: How the Stonewall riots started the LGBT rights movement |ناونیشان=http://www.pinknews.co.uk/2013/06/28/feature-how-the-stonewall-riots-started-the-gay-rights-movement/ |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠١٧ |بڵاوکەرەوە=[[PinkNews]]}}</ref><ref name="EncycloStonewall">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/event/Stonewall-riots |title=Stonewall riots |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=٣١ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> و خەباتی مۆدێرن بۆ [[مافەکانی ھاوڕەگەزخوازان بەپێی وڵات یان ناوچە|مافەکانی LGBTQ+]].<ref name="NPSStonewall">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٦ |سەردێڕ=Civil Rights at Stonewall National Monument |ناونیشان=https://www.nps.gov/places/stonewall.htm |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠١٧ |بڵاوکەرەوە=[[National Park Service]]}}</ref><ref name="ObamaStonewall">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Obama inaugural speech references Stonewall gay-rights riots |ناونیشان=http://www.northjersey.com/news/2012_Presidential_Election/Obama_inaugural_speech_references_Stonewall_riots.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130530065722/http://www.northjersey.com/news/2012_Presidential_Election/Obama_inaugural_speech_references_Stonewall_riots.html |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئایاری ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١٣ |بڵاوکەرەوە=[[North Jersey Media Group]]}}</ref> [[وەین ئاڕ. داینز]]، نووسەری ''[[ئینسایکلۆپیدیای ھاوڕەگەزخوازی]]''، نووسیویەتی کە [[دراگ کوین]]ـەکان (پیاوانێک کە وەک ژن خۆیان دەگۆڕن بۆ نماییش) تەنھا "کەسانی [[ترانسجێندەر]]ی دەوروبەر" بوون لە کاتی ئاژاوەکانی ستۆنواڵدا. کۆمەڵگەی ترانسجێندەر لە شاری نیویۆرک ڕۆڵێکی گرنگیان ھەبوو لە خەباتکردن بۆ یەکسانی LGBTQ+.<ref name="TransEqualityNYC">{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Cristan |دوایین=Williams |ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ |سەردێڕ=So, what was Stonewall? |ناونیشان=http://transadvocate.com/so-what-was-stonewall_n_8424.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠١٧ |بڵاوکەرەوە=The TransAdvocate}}</ref> [[File:Ford to City.PNG|thumb|right|لاپەڕەی یەکەمی تشرینی یەکەمی ١٩٧٥ی ''[[نیویۆرک دەیلی نیوز]]'' لەسەر ڕەتکردنەوەی سەرۆک فۆرد بۆ یارمەتیدانی شارەکە بۆ خۆپاراستن لە مایەپووچبوون|upright]] لە ساڵانی ١٩٧٠ەکاندا، لەدەستدانی کارەکان بەھۆی [[بێپیشەسازیبوون|ڕێکخستنەوەی پیشەسازییەوە]] وایکرد کە شاری نیویۆرک بەدەست کێشە ئابوورییەکان و بەرزبوونەوەی ڕێژەی تاوانەوە بناڵێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tannenbaum |یەکەم=Allan |سەردێڕ=New York in the 70s: A Remembrance |ناونیشان=http://digitaljournalist.org/issue0402/at_intro.html |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٤ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١ |بڵاوکەرەوە=[[The Digital Journalist]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120320194616/http://digitaljournalist.org/issue0402/at_intro.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> گەشەسەندنی کورھێنانی دارایی لە ساڵی ١٩٧٥ وایکرد کە شارەکە داوای یارمەتی دارایی لە حکومەتی فیدراڵی بکات، کە سەرۆک [[جێراڵد فۆرد]] ڕەتیکردەوە لە وتارێکدا کە لەلایەن ''[[نیویۆرک دەیلی نیوز]]''ەوە بەمشێوەیە کورتکرایەوە "[[فۆرد بۆ شار: بمرە|فۆرد بۆ شار: بمرە (FORD TO CITY: DROP DEAD)]]".<ref>[[Sam Roberts (journalist)|Roberts, Sam]]. [https://www.nytimes.com/2006/12/28/nyregion/28veto.html "Infamous 'Drop Dead' Was Never Said by Ford"], ''[[The New York Times]]'', December 28, 2006. Accessed February 20, 2024. "بەڕێز فۆرد، لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٥، وتارێکی پێشکەش کرد کە تێیدا ڕەتیکردەوە یارمەتی فیدراڵی بدات بۆ ئەوەی نیویۆرک لە مایەپووچبوون بپارێزێت. لاپەڕەی یەکەمی The Daily News لە ڕۆژی دواتردا نووسیبووی: "فۆرد بۆ شار: بمرە."... لەگەڵ ئەوەشدا، وتارەکە سەرکردە مەدەنی، بازرگانی و کرێکارییەکانی نیویۆرکی ھاندا بۆ ئەوەی بانکدارەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و دەرەوە کۆبکەنەوە، کە ترسیان ھەبوو وەبەرھێنانەکانی خۆیان زیانیان پێبگات ئەگەر نیویۆرک قەرزەکانی نەداتەوە."</ref> [[کۆمپانیای ھاوکاری شارەوانی]] پێکھێنرا و دەسەڵاتی چاودێریکردنی بەسەر دارایی شارەکەدا پێدرا.<ref>Chan, Sewell. [https://www.nytimes.com/2019/12/14/nyregion/felix-rohatyn-dead.html "Felix G. Rohatyn, Financier Who Piloted New York's Rescue, Dies at 91"], ''[[The New York Times]]'', December 14, 2019. Accessed February 20, 2024. "بۆ نزیکەی دوو دەیە، لە ١٩٧٥ تا ١٩٩٣، وەک سەرۆکی کۆمپانیای ھاوکاری شارەوانی کە لەلایەن ویلایەتەکەوە دیاریکرابوو، بەڕێز ڕۆھاتین قسەی ھەبوو، زۆرجار قسەی کۆتایی، لەسەر باجەکان و خەرجییەکان لە گەورەترین شاری وڵاتەکەدا، کە ئەم ئاستەی کاریگەری بۆ بەرپرسێکی ھەڵنەبژێردراو ھەندێک لە ڕەخنەگرانی تووڕە دەکرد. ھەوڵەکانی بۆ تێکەڵکردنی قازانجی تایبەت لەگەڵ بەرژەوەندی گشتیدا ناسنامەی ئەویان پێکھێنا: لە تێڕوانینی زۆر کەسدا، ناوەکەی ھاوتای دوو دامەزراوە بوو—M.A.C.، کە بەپەلە لە ساڵی ١٩٧٥ دروستکرا بۆ ڕزگارکردنی شارەکە لە مایەپووچبوون، و لازارد (پێشتر لازارد فرێریس)، کۆمپانیا بەناوبانگەکەی وەبەرھێنان کە لە ساڵی ١٨٤٨ وەک بازرگانییەکی کاڵای وشک لە نیو ئۆرلینز دەستی پێکرد."</ref> لەکاتێکدا بوژانەوەیەکی پیشەسازیی دارایی تەندروستیی ئابووریی شارەکەی لە ١٩٨٠ەکاندا باشتر کرد، ڕێژەی تاوانی نیویۆرک بەردەوام بوو لە بەرزبوونەوە بەدرێژایی ئەو دەیە و تا سەرەتای ١٩٩٠ەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Effgen |یەکەم=Christopher |ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٠١ |سەردێڕ=New York Crime Rates 1960–2009 |ناونیشان=http://www.disastercenter.com/crime/nycrime.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ |بڵاوکەرەوە=Disastercenter.com}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی شاری نیویۆرک بۆ یەکەمین جار لە ٨ ملیۆن تێپەڕی لە [[سەرژمێریی ٢٠٠٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرژمێریی ٢٠٠٠دا]]؛<ref>[https://www.nyc.gov/site/planning/planning-level/nyc-population/census-summary-2000.page Population – Decennial Census – Census 2000], [[New York City Department of City Planning]]. Accessed January 27, 2024. "بەپێی نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان، ژمارەی دانیشتووانی شاری نیویۆرک تا ١ی نیسانی ٢٠٠٠ بریتی بوو لە ٨,٠٠٨,٢٧٨ کەس، کە گەورەترین ژمارەی دانیشتووانی تۆمارکراوە لە مێژووی شارەکەدا. لوتکەی پێشوو لە ساڵی ١٩٧٠ بوو، کاتێک دانیشتووانە تۆمارکراوەکە گەیشتە ٧,٨٩٤,٨٦٢."</ref> ژمارەی پێوانەیی زیاتر تۆمارکرا لە سەرژمێرییەکانی [[سەرژمێریی ٢٠١٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان|٢٠١٠]] و [[سەرژمێریی ٢٠٢٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان|٢٠٢٠دا]].<ref>[https://www.nyc.gov/site/planning/planning-level/nyc-population/nyc-population.page Population], [[New York City Department of City Planning]]. Accessed January 27, 2024. "ژمارەی تۆمارکراوی دانیشتووانی شاری نیویۆرک گەیشتە ٨,٨٠٤,١٩٠ کەس تا ١ی نیسانی ٢٠٢٠، کە ئەمەش ژمارەیەکی پێوانەیی بەرزە. ئەمە زیادبوونێکی ٦٢٩,٠٥٧ کەسییە لە دوای سەرژمێریی ٢٠١٠ەوە."</ref> کەرتە ئابوورییە نوێیە گرنگەکانی وەک [[سیلیکۆن ئالێی]] سەریان ھەڵدا.<ref name="Waller2013">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Irvin |دوایین=Waller |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qQPGAgAAQBAJ&pg=PA38 |سەردێڕ=Smarter Crime Control |بڵاوکەرەوە=[[Rowman & Littlefield]] |ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٢٢-٢١٧٠-٣|پەڕە=٣٨}}</ref> ساڵی ٢٠٠٠ بە ئاھەنگگێڕانێکی گەورەوە لە [[تایمز سکوێر]] یادکرایەوە.<ref name=NYC-Y2K>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2000/01/02/nyregion/year-2000-overview-2000-draws-rave-reviews-after-opening-night-night-jitters.html |سەردێڕ=THE YEAR 2000: THE OVERVIEW; 2000 Draws Rave Reviews After Opening Night Night Jitters |newspaper=The New York Times |ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> [[File:North_face_south_tower_after_plane_strike_9-11.jpg|thumb|upright|[[وەن وۆرڵد ترەید سەنتەر (١٩٧٣–٢٠٠١)|ناوەندی بازرگانیی جیھانی (وۆرڵد ترەید سەنتەر)]]، لە [[خوارووی مانھاتن]]، لە کاتی [[ھێرشەکانی ١١ی سێپتەمبەر]] لە ساڵی ٢٠٠١]] شاری نیویۆرک تووشی زۆربەی [[شوێنەوارە ئابوورییەکانی ھێرشەکانی ١١ی سێپتەمبەر#شاری نیویۆرک|زیانە ئابوورییەکان]] و گەورەترین لەدەستدانی ژیانی مرۆڤ بوو لە دوای [[ھێرشەکانی ١١ی سێپتەمبەر]] لە ساڵی ٢٠٠١دا.<ref name="Dieterle2017">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=David A. |دوایین=Dieterle |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LmphDgAAQBAJ&pg=PA396 |سەردێڕ=Economics: The Definitive Encyclopedia from Theory to Practice [4 volumes] |بڵاوکەرەوە=[[ABC-CLIO]] |ساڵ=٢٠١٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٩٧٠٨-٠|پەڕە=٣٩٦}}</ref> دوو لەو چوار فڕۆکە ڕفێندراوە خۆیان کێشا بە ھەردوو تاوەرە دووانەکەی [[وەن وۆرڵد ترەید سەنتەر (١٩٧٣–٢٠٠١)|ناوەندی بازرگانیی جیھانیدا]]، کە بووە ھۆی داڕمانی ھەردوو بیناکە و گیانلەدەستدانی ٢,٧٥٣ کەس، لە نێویاندا ٣٤٣ فریاگوزاری سەرەتایی لە [[بەشی ئاگرکوژێنەوەی شاری نیویۆرک]] و ٧١ ئەفسەری جێبەجێکردنی یاسا.<ref>Nelson, Joshua Q. [https://www.foxnews.com/media/former-fdny-commissioner-firefighters-9-11 "Former FDNY commissioner on losing 343 firefighters on 9/11: 'We had the best fire chiefs in the world'"], ''[[Fox News]]'', September 11, 2021. Accessed January 30, 2024. "لەو ٢,٧٥٣ کەسەی لە ناوەندی بازرگانیی جیھانی کوژران، ٣٤٣ کەسیان فریاگوزارانی سەرەتایی بەشی ئاگرکوژێنەوەی نیویۆرک بوون، لەکاتێکدا ٧١ کەسی تریان ئەفسەری جێبەجێکردنی یاسا بوون لە ١٠ ئاژانسی جیاوازەوە."</ref> [[پێگەی ناوەندی بازرگانیی جیھانی#پلاندانان بۆ ناوەندی نوێی بازرگانیی جیھانی|ناوچەکە دووبارە دروستکرایەوە]] بە دروستکردنی [[وەن وۆرڵد ترەید سەنتەر (٢٠٠١–ئێستا)|ناوەندێکی نوێی بازرگانیی جیھانی]]، [[مۆزەخانە و یادپەیکەری نیشتمانی ١١ی سێپتەمبەر]]، و بینا و ژێرخانی تری نوێ،<ref name="Greenspan2013">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Elizabeth |دوایین=Greenspan |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DMHzmpTK5rYC&pg=PA152 |سەردێڕ=Battle for Ground Zero: Inside the Political Struggle to Rebuild the World Trade Center |بڵاوکەرەوە=[[St. Martin's Press]]/[[Harvard University]] |ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٧-٣٦٥٤٧-٧|پەڕە=١٥٢}}</ref> لە نێویاندا [[سەنتەری گواستنەوەی ناوەندی بازرگانیی جیھانی]]، کە سێیەم گەورەترین مەکۆیە لە شارەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.panynj.gov/wtcprogress/transportation-hub.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200103164156/https://old.panynj.gov/wtcprogress/transportation-hub.html |سەردێڕ=World Trade Center Transportation Hub |بڵاوکەرەوە=[[Port Authority of New York and New Jersey]] |ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ |وتەگێڕانەوە=سەنتەری گواستنەوەی پێشکەوتووی ناوەندی بازرگانیی جیھانی، کە لە ساڵی ٢٠١٦دا تەواو بووە، ڕۆژانە خزمەت بە ٢٥٠,٠٠٠ سەرنشینی گەشتیاری دەسەڵاتی بەندەر-ھادسۆن (PATH) و ملیۆنان سەردانیکەری ساڵانە دەکات لە سەرتاسەری جیھانەوە. بە نزیکەی ٨٠٠,٠٠٠ پێی چوارگۆشە، سەنتەرەکە کە لەلایەن تەلارسازێکی نێونەتەوەییی بەناوبانگەوە دیزاین کراوە بە ناوی سانتیاگۆ کالاتراڤا، سێیەم گەورەترین سەنتەری گواستنەوەیە لە شاری نیویۆرک. |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> وەن وۆرڵد ترەید سەنتەری نوێ (یەکەمین ناوەندی بازرگانی جیھانی) بەرزترین ھەوربڕە لە نیوەگۆی ڕۆژاوا<ref name="OneWTCtallest">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Hetter |یەکەم١=Katia |دوایین٢=Boyette |یەکەم٢=Chris |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |سەردێڕ=It's official: One World Trade Center to be tallest U.S. skyscraper |بڵاوکەرەوە=[[CNN]] |ناونیشان=http://www.cnn.com/2013/11/12/travel/one-world-trade-center-tallest-us-building/index.html?hpt=hp_t2 |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠١٤}}</ref> و [[پێڕستی بەرزترین بیناکانی جیھان|حەوتەم بەرزترین بینایە لە جیھاندا]] لە ڕووی بەرزیی [[لووتکە]]وە، بە [[منارە|شووشەکەیدا]] کە دەگاتە بەرزییەکی ڕەمزیی {{convert|1776|ft|m|1}}، کە ئاماژەیە بۆ ساڵی [[ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەربەخۆییی ئەمریکا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New York City Skyscraper Diagram |ناونیشان=http://skyscraperpage.com/diagrams/?cityID=8 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ |وێبگە=[[SkyscraperPage.com]] |بڵاوکەرەوە=Skyscraper Source Media}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=One World Trade Center |ناونیشان=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=7788 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٧ |وێبگە=[[SkyscraperPage.com]] |بڵاوکەرەوە=Skyscraper Source Media |وتەگێڕانەوە=بەرزی سەقفەکە ھەمان بەرزی وەن وۆرڵد ترەید سەنتەری ڕەسەنە. بیناکە بە لوتکەیەکی ١٢٤ مەتری (٤٠٨ پێ) کۆتایی دێت. بۆیە تاوەرەکە دەگاتە بەرزیی ١,٧٧٦ پێ (٥٤١ مەتر)، کە ئاماژەیە بۆ ساڵی ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئەمریکا.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lesser |یەکەم=Benjamin |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠١٢ |سەردێڕ=It's official: 1 World Trade Center is now New York's tallest skyscraper |ناونیشان=https://www.nydailynews.com/life-style/real-estate/official-1-wtc-new-york-new-tallest-building-article-1.1069925 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ |ئیش=[[New York Daily News|Daily News]] |شوێن=New York}}</ref> خۆپیشاندانەکانی [[ئۆکوپای وۆڵ ستریت]] لە [[زوکۆتی پارک]] لە [[ناوچەی دارایی، مانھاتن|ناوچەی دارایی]] خوارووی مانھاتن لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١١ دەستی پێکرد، و سەرنجی جیھانی ڕاکێشا و وایکرد کە [[بزووتنەوەی ئۆکوپای]] دژی [[نایەکسانیی کۆمەڵایەتی|نایەکسانیی کۆمەڵایەتی]] و [[نایەکسانیی ئابووری]] لە سەرتاسەری جیھاندا ناوبانگ دەربکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Joe |دوایین=Nocera |بەستەری نووسەر=Joe Nocera |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2012/09/15/opinion/nocera-two-days-in-september.html |سەردێڕ=Two Days in September |ئیش=[[The New York Times]] |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠١٧ |وتەگێڕانەوە=لەلایەنی چەپەوە، ئەو توڕەیییە وایکرد، ساڵێک لەمەوبەر، بزووتنەوەی ئۆکوپای وۆڵ ستریت سەرهەڵبدات. بەم جۆرە، ساڵیادی ژمارە ٢: ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١١، ئەو ڕێکەوتە بوو کە ئۆکوپای وۆڵ ستریت دەستی بەسەر زوکۆتی پارکدا گرت لە خوارووی مانھاتن، کە بەزوویی بووە ھۆی کردەوەی ھاوشێوە لە شارەکانی سەرتاسەری وڵاتەکەدا. کێشەی سەرەکیی بزووتنەوەکە نایەکسانیی داھات بوو—"ئێمە سەدا ٩٩ەکەین"، ئەوان بەو جۆرە دروشمیان دەدا.}}</ref> شاری نیویۆرک [[شوێنەوارەکانی زریانی ساندی لە نیویۆرک|بە توندی زیانی بەرکەوت]] لەلایەن [[زریانی ساندی]] لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٢دا. لایەنی کەم ٤٣ کەس لە شاری نیویۆرک گیانیان لەدەستدا بەھۆی ساندیەوە، و زیانە ئابوورییەکان لە شاری نیویۆرکدا بە ١٩ ملیار دۆلار مەزەندە کرا.<ref>[https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-10-13/nyc-still-vulnerable-to-hurricanes-10-years-after-sandy "NYC Still Vulnerable to Hurricanes 10 Years After Sandy"], ''[[Bloomberg Businessweek]]'', October 13, 2022. Accessed January 15, 2024. "زریانی ساندی بەناو شاری نیویۆرکدا تێپەڕی لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٢دا، و بووە ھۆی ٤٣ گیانلەدەستدان و زیانێک بە بڕی خەمڵێنراوی ١٩&nbsp;ملیار دۆلار... نیویۆرک پێویستە ھەوڵەکانی چڕبکاتەوە و ئەو ١٥&nbsp;ملیار دۆلارەی باجە فیدراڵییەکان خەرج بکات کە وەرگرتبووی بۆ ھەوڵەکانی چاکبوونەوە، بەپێی ڕاپۆرتێکی نوێی چاودێری داراییی شاری نیویۆرک براد لاندەر کە لە ڕۆژی پێنجشەممە بڵاوکراوەتەوە."</ref> لافاوەکە بووە ھۆی داخرانی سیستەمی میترۆ بۆ چەندین ڕۆژ،<ref>Flegenheimer, Matt. [https://www.nytimes.com/2012/10/31/nyregion/subways-may-be-shut-for-several-days-after-hurricane-sandy.html "Flooded Tunnels May Keep City's Subway Network Closed for Several Days"], ''[[The New York Times]]'', October 30, 2012. Accessed January 15, 2024. "کاتێک پاشماوەکانی زریانی ساندی لە ڕۆژی سێشەممەدا شارەکەی بەجێھێشت، بەرپرسانی گواستنەوە پێداچوونەوەیان بۆ زیانەکانی سەر سیستەمەکە کرد، کە لە ڕۆژی یەکشەممەی شەودا وەک ڕێکارێکی پێشوەختە دایانخستبوو. ئەوەی دۆزییانەوە ھێرشێکی بێپێشینە بوو: تونێلە پڕ لە ئاوەکان، وێستگە و سویچە وێرانبووەکان، و ئەو ئاماژەدانانەی کە بەئەگەرێکی زۆرەوە زیانیان پێگەیشتبوو."</ref> و یەکەمین داخرانی پەیوەندیدار بە کەشوھەوا بۆ بۆرسەی نیویۆرک لە دوای [[بایە بەفراوییە گەورەکەی ١٨٨٨]]ەوە ڕوویدا.<ref>Strasburg, Jenny; Cheng, Jonathan; and Bunge, Jacob. [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052970204789304578087131092892180 "Behind Decision to Close Markets"], ''[[The Wall Street Journal]]'', October 29, 2012. Accessed January 15, 2024. "زریانی سەختی ساندی وایکرد ڕێکخەران و کارپێکەرانی بۆرسە بازاڕەکانی پشکی ئەمریکا لە ڕۆژی سێشەممەدا بە داخراوی بھێڵنەوە، ئەمەش یەکەمین داخرانی پەیوەست بە کەشوھەوا بوو کە زیاتر لە ڕۆژێکی خایاندبێت لە دوای بایە بەفراوییەکەی ساڵی ١٨٨٨ەوە. بڕیاری داخستنی بۆرسەی نیویۆرک و بازاڕەکانی تری پشکی ئەمریکا بۆ دووەم ڕۆژی لەسەریەک—کە لە نیوەی پاشنیوەڕۆی دووشەممەدا درا—پرسیارەکانی دەربارەی ئامادەیی پیشەسازییەکە بۆ کارەساتەکان نوێ کردەوە."</ref> ئەو زیانە درێژخایەنانەی کە بەر چەندین تونێلی میترۆ و ڕێگاوبانەکان کەوت<ref>[https://www.govinfo.gov/content/pkg/CHRG-112shrg81827/html/CHRG-112shrg81827.htm ''Superstorm Sandy: The Devastating Impact On The Nation's Largest Transportation Systems''], [[United States Senate Commerce Subcommittee on Surface Transportation, Maritime, Freight, and Ports]], December 6, 2012. Accessed January 15, 2024. "خراپترین زیانی زریانەکە، لە ڕوانگەی گواستنەوەوە، لەسەر شاڕێگەکان، گواستنەوەی گشتی، و تونێلەکانی شەمەندەفەر بوو بەرەو ناوەوە و دەرەوەی مانھاتن. ھەر حەوت تونێلی میترۆکە لەژێر ڕووباری ئیست ئاویان تێچوو، ھەروەھا تونێلی میترۆی ڕووباری ھادسۆن، تونێلەکانی شەمەندەفەری گەشتیاریی ڕووباری ئیست و ڕووباری ھادسۆن، و تونێلەکانی میترۆ لە خوارووی مانھاتن. سێ لە چوار تونێلی شاڕێگەکە بۆ ناو مانھاتن ئاویان تێچوو، کە تەنھا تونێلی لینکۆڵن بە کراوەیی مایەوە. لەکاتێکدا ھەندێک لە خزمەتگوزارییەکانی میترۆ سێ ڕۆژ دوای زریانەکە گەڕێنرانەوە، خزمەتگوزاریی شەمەندەفەری PATH بۆ ناوەندی بازرگانیی جیھانی تەنھا لە ٢٦ی تشرینی دووەم گەڕێنرایەوە، کە چوار ھەفتە دوای زریانەکە بوو، و پێشبینی نەدەکرا خزمەتگوزاریی میترۆ لە نێوان نیمچەدوورگەی ڕۆکەوەی و ھاوارد بیچ بۆ چەند مانگێک بکرێتەوە."</ref> بووە ھۆی دەستپێکردنی ھەوڵێکی درێژخایەن بۆ پرۆژەکانی ژێرخان بۆ بەرەنگاربوونەوەی [[گۆڕانی کەشوھەوا]] و بەرزبوونەوەی ئاستی دەریاکان، لە نێویاندا ١٥&nbsp;ملیار دۆلار لە تەمویلی فیدراڵی کە تا ساڵی ٢٠٢٢ وەرگیراون بۆ ئەو ھەوڵانەی خۆڕاگری.<ref name=ClimateResiliency2/><ref>[https://comptroller.nyc.gov/reports/ten-years-after-sandy/ ''Ten Years After Sandy; Barriers to Resilience''], [[New York City Comptroller]] [[Brad Lander]], October 13, 2022. Accessed January 15, 2024. "لە کۆی ئەو ١٥&nbsp;ملیار دۆلارە باجە فیدراڵییانەی کە بۆ چاکبوونەوە و خۆڕاگری ساندی تەرخان کرابوون، شارەکە ١١&nbsp;ملیار دۆلاری خەرج کردووە، یان ٧٣٪، تا حوزەیرانی ٢٠٢٢."</ref> لە ئازاری ٢٠٢٠دا، یەکەمین حاڵەتی [[پەتای کۆڤید-١٩ لە شاری نیویۆرک|کۆڤید-١٩ لە شارەکەدا]] پشتڕاست کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=West |یەکەم=Melanie Grayce |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٠ |سەردێڕ=First Case of Coronavirus Confirmed in New York State |زمان=en-US |ئیش=[[The Wall Street Journal]] |ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/first-case-of-coronavirus-confirmed-in-new-york-state-11583111692 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٠ |issn=0099-9660}}</ref> بەھۆی چڕیی دانیشتووانەکەی و بەرکەوتنی زۆری بە گەشتیارە جیھانییەکان، شارەکە بەخێرایی جێگەی [[وھان]]ی چین گرتەوە وەک چەقی جیھانیی [[پەتای کۆڤید-١٩|پەتاکە]] لە قۆناغە سەرەتایییەکانیدا، کە ئەمەش فشارێکی زۆری خستە سەر ژێرخانی چاودێری تەندروستی شارەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٢ |سەردێڕ=When New York City was the COVID-19 pandemic epicenter: The impact on trauma care |journal=[[The Journal of Trauma and Acute Care Surgery]] |pmc=٩٣٢٢٨٩٣|وتەگێڕانەوە=لە سەرەتای بەھاری ٢٠٢٠دا، شاری نیویۆرک (NYC) بەخێرایی بووە یەکەمین چەقی پەتای کۆڤید-١٩ لە ئەمریکادا. |دوایین١=Liveris |یەکەم١=A. |دوایین٢=Stone Jr |یەکەم٢=M. E. |دوایین٣=Markel |یەکەم٣=H. |دوایین٤=Agriantonis |یەکەم٤=G. |دوایین٥=Bukur |یەکەم٥=M. |دوایین٦=Melton |یەکەم٦=S. |دوایین٧=Roudnitsky |یەکەم٧=V. |دوایین٨=Chao |یەکەم٨=E. |دوایین٩=Reddy |یەکەم٩=S. H. |دوایین١٠=Teperman |یەکەم١٠=S. H. |دوایین١١=Meltzer |یەکەم١١=J. A. |بەرگ=٩٣|issue=2 |پەڕەکان=٢٤٧–٢٥٥|doi=10.1097/TA.0000000000003460 |pmid=٣٥٨٨١٠٣٥}}</ref><ref>Robinson, David. [https://www.lohud.com/story/news/coronavirus/2020/03/27/how-new-york-city-became-coronavirus-pandemic-epicenter-what-know/2924735001/ "COVID-19: How New York City became epicenter of coronavirus pandemic, what that means"], ''[[The Journal News]]'', March 27, 2020. Accessed January 13, 2024. "بەرزبوونەوەی شاری نیویۆرک لەم مانگەدا بۆ ئەوەی ببێتە چەقی نوێی پەتای کۆرۆناڤایرۆس لێکەوتەی زۆر فراوانی ھەیە بۆ کۆمەڵگەکانی سەرتاسەری ویلایەتەکە. ئەوەی زۆر بەپەلەیە ئەوەیە کە، ئەم ڤایرۆسە خێرا بڵاوبووەوەیە کە لە وھانی چین سەریھەڵداوە، ھەڕەشە لەوە دەکات کە تەواوی سیستەمی پزیشکیی ویلایەتی نیویۆرک دابپۆشێت، کە ئەمەش پاڵنەرێکە بۆ ھەوڵێکی گەورە بۆ دابینکردنی ھەزاران جێگەی نوێی نەخۆشخانەکان بۆ چارەسەرکردنی نیویۆرکییە تووشبووەکان. سەرباری ئەوە، بڵاوبوونەوەکە، کە تا ڕۆژی ھەینی گەیشتە زیاتر لە ٤٤,٦٠٠ حاڵەتی پشتڕاستکراوە لە سەرتاسەری ویلایەتەکەدا، لە نێویاندا ٢٣,٠٠٠ لە شاری نیویۆرک بەتەنھا، ھەروەھا ئابووری تەواوی ویلایەتەکە وێران دەکات و خەزێنەکانی حکومەت لە ھەموو ئاستەکاندا خاڵی دەکاتەوە... بۆچی چڕیی شاری نیویۆرک، گەشتیارییەکەی وایکرد کە ئامادە بێت بۆ گیرۆدەبوون بە کۆرۆناڤایرۆس"</ref> تا ئازاری ٢٠٢٣، شاری نیویۆرک زیاتر لە ٨٠,٠٠٠ حاڵەتی گیانلەدەستدانی بەھۆی لێکەوتەکانی پەیوەندیدار بە کۆڤید-١٩ تۆمارکردووە.<ref>[https://www.nytimes.com/interactive/2021/us/new-york-covid-cases.html "Tracking Coronavirus in New York: Latest Map and Case Count"], ''[[The New York Times]]'', March 23, 2023. Accessed January 13, 2024. "لە سەرەتای سەرهەڵدانی پەتاکەوە، کۆی گشتی ٦,٨٠٥,٢٧١ حاڵەت تۆمارکراون. لایەنی کەم ١ لە ھەر ٢٤٣ دانیشتووێک بەھۆی کۆرۆناڤایرۆسەوە گیانیان لەدەستداوە، کە دەکاتە کۆی گشتی ٨٠,١٠٩ حاڵەتی گیانلەدەستدان."</ref> لێرەدا تەواوی دەقەکە بێ کورتکردنەوە و بێ دەستکاریکردنی قاڵب و کۆدەکان وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی کوردی (سۆرانی): == جوگرافیا == {{Main|Geography of New York City|Geography of New York–New Jersey Harbor Estuary}} [[File:Core_of_New_York_City_by_Sentinel-2.jpg|alt=|thumb|دیمەنێکی ئاسمانی [[ناوچەی گەورەشاری نیویۆرک|ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک سیتی]] کە مانھاتن لە ناوەڕاستیدایە]] نیویۆرک سیتی دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان، لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتی نیویۆرک، نزیکەی لە نیوەی ڕێگای نێوان واشینگتن دی سی و [[بۆستن]]. ھەڵکەوتەکەی لەسەر دەمی [[ڕووباری ھادسۆن]]، کە دەڕژێتە ناو بەندەرێکی پارێزراوی سروشتی و پاشان بۆ ناو زەریای ئەتڵەسی، یارمەتیدەر بووە بۆ ئەوەی شارەکە ببێتە بەندەرێکی بازرگانیی گرنگ. زۆربەی شارەکە لەسەر سێ دوورگەی [[لۆنگ ئایلەند]]، [[مانھاتن]]، و [[ستەیتن ئایلەند]] دروستکراوە. لە سەردەمی [[سەردەمی سەھۆڵبەندانی ویسکۆنسن|سەھۆڵبەندانی ویسکۆنسندا]]، لە ٧٥,٠٠٠ بۆ ١١,٠٠٠ ساڵ پێش ئێستا، ناوچەی نیویۆرک سیتی دەکەوتە قەراغی [[پەڕەی سەھۆڵی|پەڕەیەکی سەھۆڵیی]] گەورەوە.<ref name="JacksonKeller2010a">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Kenneth T. |دوایین١=Jackson |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=lI5ERUmHf3YC&pg=PT2384 |سەردێڕ=The Encyclopedia of New York City: Second Edition |یەکەم٢=Lisa |دوایین٢=Keller |یەکەم٣=Nancy |دوایین٣=Flood |بڵاوکەرەوە=[[Yale University Press]] |ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠-١٨٢٥٧-٦|پەڕە=٢٣٨٤}}</ref> جووڵەی وێرانکەری بەرەوپێشچوونی سەھۆڵەکە (و پاشەکشێی دواتری) بەشدار بوو لە جیاکردنەوەی ئەوەی کە ئێستا لۆنگ ئایلەند و ستەیتن ئایلەندە. ئەو کردارە [[بەردی بنچینە|بەردی بنچینەی]] لە قووڵایییەکی تا ڕادەیەک کەمدا بەجێھێشت، کە [[بنیاتنان (ئەندازیاری)|بنیاتنانێکی]] بەھێزی بۆ زۆربەی ھەوربڕەکانی مانھاتن دابین کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Remnants of an Ice Age, The Wisconsin Ice Sheet Continues Its Journey |ناونیشان=http://www.nycgovparks.org/about/history/geology |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[New York City Department of Parks and Recreation]]}}</ref> ڕووباری ھادسۆن بەناو دۆڵی ھادسۆندا دەڕژێتە ناو [[کەنداوی نیویۆرک]]. لە نێوان نیویۆرک سیتی و [[ترۆی، نیویۆرک|ترۆی لە نیویۆرک]]، ڕووبارەکە [[ئێستواری]] (دەمی ڕووبار)ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Hudson River Estuary |ناونیشان=http://life.bio.sunysb.edu/marinebio/fc.1.estuaries.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١١|وێبگە=Life.bio.sunysb.edu |بڵاوکەرەوە=[[Stony Brook University]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170604154033/http://life.bio.sunysb.edu/marinebio/fc.1.estuaries.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ڕووباری ھادسۆن شارەکە لە نیوجێرزی جیا دەکاتەوە. ڕووباری ڕۆژھەڵات (East River) —کە [[گەروویەکی مەد و جەزر|گەروویەکی کێشکردنی ئاوە]]— لە [[لۆنگ ئایلەند ساوند]]ەوە دەڕژێت و دە بڕۆنکس و مانھاتن لە لۆنگ ئایلەند جیا دەکاتەوە. [[ڕووباری ھارلم]]، کە گەروویەکی دیکەی کێشکردنی ئاوە لە نێوان ڕووباری ڕۆژھەڵات و ڕووباری ھادسۆن، زۆربەی مانھاتن لە دە بڕۆنکس جیا دەکاتەوە. [[ڕووباری بڕۆنکس]]، کە بەناو دە بڕۆنکس و [[کاونتیی وێستچێستەر]]دا دەڕژێت، تاکە ڕووباری تەواو [[ئاوی شیرین|ئاوی شیرینە]] لە شارەکەدا.<ref name="nytimes">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Berger |یەکەم=Joseph |ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١٠|سەردێڕ=Reclaimed Jewel Whose Attraction Can Be Perilous |ئیش=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2010/07/20/nyregion/20river.html |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١٠}}</ref>{{importance inline|date=July 2023}} زەویی شارەکە بە شێوەیەکی بەرچاو بە دەستێوەردانی مرۆڤ گۆڕدراوە، بە [[دروستکردنەوەی زەوی]] (وشککردنەوەی ئاو)ی بەرچاو بەدرێژایی [[کەناراوەکان|کەناراوەکان]] لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمی ھۆڵەندییەوە؛ وشککردنەوەی زەوی بەتایبەتی لە خوارووی مانھاتن بەرچاوە، لەگەڵ پەرەپێدانەکانی وەک [[باتەری پارک سیتی]] لە ١٩٧٠ەکان و ١٩٨٠ەکاندا.<ref name="gillespie-p71">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gillespie |یەکەم=Angus K. |ناونیشان=https://archive.org/details/twintowerslifeof00gill |سەردێڕ=Twin Towers: The Life of New York City's World Trade Center |بڵاوکەرەوە=[[Rutgers University Press]] |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٣٨-٩٧٨٥-١|پەڕە=[https://archive.org/details/twintowerslifeof٠٠gill/page/٧١ ٧١]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> ھەندێک لە بەرز و نزمییە سروشتییەکانی تۆپۆگرافیا یەکسان کراون، بەتایبەتی لە مانھاتن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lopate |یەکەم=Phillip |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QR69izwr9dcC |سەردێڕ=Waterfront: A Walk Around Manhattan |بڵاوکەرەوە=Anchor Press |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٨٥-٤٩٧١٤-٥}}</ref> ڕووبەری گشتی شارەکە {{convert|468.484|sqmi}}یە. {{cvt|302.643|sqmi}} لە شارەکە وشکانییە و {{cvt|165.841|sqmi}}ی ئاوە.<ref name="CensusGazetteer">[http://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2010_place_list_36.txt New York State Gazetteer from 2010 United States Census], [[United States Census Bureau]]. Retrieved February 9, 2017.</ref><ref name="NYT Land Estimate">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Roberts |یەکەم=Sam |ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠٠٨|سەردێڕ=It's Still a Big City, Just Not Quite So Big |ئیش=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2008/05/22/nyregion/22shrink.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠٠٨}}</ref> بەرزترین خاڵی شارەکە [[تۆدت ھیڵ]]ە لە ستەیتن ئایلەند، کە بە بەرزی {{convert|409.8|ft}} [[ئاستی ڕووی دەریا|لە سەرووی ئاستی دەریاوە]]، بەرزترین خاڵە لە کەناراوەکانی ڕۆژھەڵات لە باشووری ویلایەتی [[مەین]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lundrigan |یەکەم=Margaret |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-p4lHNbJfE8C |سەردێڕ=Staten Island: Isle of the Bay |بڵاوکەرەوە=[[Arcadia Publishing]] |ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٣٨٥-٢٤٤٣-٦|پەڕە=١٠}}</ref> لوتکەی گردەکە بەزۆری بە [[دارستان|دارستان]] داپۆشراوە وەک بەشێک لە پڕۆژەی [[پشتێنەی سەوزی ستەیتن ئایلەند]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Howard |یەکەم=David |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ZfCcxk4OcwkC |سەردێڕ=Outside Magazine's Urban Adventure New York City |بڵاوکەرەوە=[[W.W. Norton & Company]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٣-٣٢٢١٢-٥|پەڕە=٣٥}}</ref> === ناوچەکان === {{main|Boroughs of New York City|Neighborhoods in New York City}} [[File:5_Boroughs_Labels_New_York_City_Map.svg|alt=نەخشەیەک کە پێنج ناوچەکە بە ڕەنگی جیاواز پیشان دەدات.|thumb|{{legend|#4DAF4A|١. [[مانھاتن]] (کاونتی نیویۆرک)}}{{legend|#FFFF33|٢. [[بروکلین]] (کاونتی کینگز)}}{{legend|#FF7F00|٣. [[کوینز]] (کاونتی کوینز)}}{{legend|#E41A1C|٤. [[دە بڕۆنکس]] (کاونتی بڕۆنکس)}}{{legend|#984EA3|٥. [[ستەیتن ئایلەند]] (کاونتی ڕیچمۆند)}}]] {{nowrap|نیویۆرک سیتی}} ھەندێک جار بە کۆکراوەیی بە ''پێنج ناوچەکە'' (Five Boroughs) ناودەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=The Five Boroughs of the City of New York: A Brief Historical Description |ناونیشان=http://www.thehistorybox.com/ny_city/nycity_5_boros_historical_descrip__article00598.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171007144725/http://www.thehistorybox.com/ny_city/nycity_5_boros_historical_descrip__article00598.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |بڵاوکەرەوە=The History Box |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> ھەر ناوچەیەک ھاوسنوورە لەگەڵ [[دابەشکارییە کارگێڕییەکانی نیویۆرک (ویلایەت)#کاونتی|کاونتییەکی]] پەیوەندیداری ویلایەتی نیویۆرک، ئەمەش وایکردووە نیویۆرک سیتی ببێتە یەکێک لەو [[پێڕستی شارەوانییەکانی ئەمریکا لە چەند کاونتییەکدا|شارەوانییانەی ئەمریکا کە دەکەونە چەند کاونتییەکەوە]]. [[مانھاتن]] (کاونتی نیویۆرک) بچووکترین ناوچەیە لە ڕووی جوگرافییەوە و چڕترین ناوچەی دانیشتووانە. ماڵی سەنتڕاڵ پارک و زۆربەی ھەوربڕەکانی شارەکەیە، و ھەندێک جار لەسەر ئاستی ناوخۆیی بە ''شارەکە'' (The City) دەناسرێت.<ref name="ManhattanTheCity">{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Jen |دوایین=Carlson |ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠١٢|سەردێڕ=Do You Refer To Manhattan As "The City"? |ناونیشان=http://gothamist.com/2012/05/21/do_you_refer_to_manhattan_as_the_ci.php |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161025130428/http://gothamist.com/2012/05/21/do_you_refer_to_manhattan_as_the_ci.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[Gothamist]]}}</ref> چڕیی دانیشتووانی مانھاتن کە {{Convert|70450.8|PD/sqmi}} بوو لە ساڵی ٢٠٢٢دا دەیکاتە [[ئامارەکانی کاونتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان#چڕیی دانیشتووان|بەرزترین لە ھەر کاونتییەکی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا]] و [[پێڕستی شارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان بەپێی چڕیی دانیشتووان#ناوچەکانی نیویۆرک سیتی|بەرزترە لە چڕیی ھەر شارێکی تاکی ئەمریکی]].<ref name=CensusDensity2022/> مانھاتن ناوەندی کولتووری، کارگێڕی، و [[ناوەندی دارایی|دارایی]] نیویۆرک سیتییە و بارەگای زۆرێک لە [[کۆمپانیای فرەنەتەوەیی|کۆمپانیا فرەنەتەوەیییەکان]]، [[بارەگای نەتەوە یەکگرتووەکان]]، وۆڵ ستریت، و چەندین زانکۆی گرنگ لەخۆدەگرێت. ئەم ناوچەیە زۆرجار وەک ناوەندی دارایی و کولتووریی جیھان وەسف دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Barry, Dan |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١|سەردێڕ=A Nation challenged: in New York; New York Carries On, but Test of Its Grit Has Just Begun |ئیش=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2001/10/11/nyregion/nation-challenged-new-york-new-york-carries-but-test-its-grit-has-just-begun.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٦|وتەگێڕانەوە=A roaring void has been created in the financial center of the world.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Sorrentino, Christopher |ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|سەردێڕ=When He Was Seventeen |ئیش=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/09/16/nyregion/thecity/16toug.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٦|وتەگێڕانەوە=In 1980 there were still the remains of the various downtown revolutions that had reinvigorated New York's music and art scenes and kept Manhattan in the position it had occupied since the 1940s as the cultural center of the world.}}</ref> [[بروکلین]] (کاونتی کینگز)، لە لوتکەی ڕۆژاوای [[لۆنگ ئایلەند]]، پڕدانیشتووترین ناوچەی شارەکەیە. بروکلین بە فرەچەشنیی کولتووری، کۆمەڵایەتی، و نەتەوەیی، دیمەنی سەربەخۆی مۆسیقا و ھونەر، [[پێڕستی گەڕەکەکانی بروکلین|گەڕەکە جیاوازەکان]]، و میراتێکی تەلارسازیی تایبەتمەند ناسراوە. [[داونتاون بروکلین]] گەورەترین گەڕەکی ناوەندییە لە ناوچەکانی دەرەوەی مانھاتن. ناوچەکە کەنار دەریایەکی درێژی ھەیە لەوانەش [[کۆنی ئایلەند]]، کە لە ١٨٧٠ەکاندا وەک یەکێک لە سەرەتاییترین گۆڕەپانەکانی کاتبەسەربردن لە ئەمریکادا دامەزرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Immerso |یەکەم=Michael |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=i4POVzmwY9cC |سەردێڕ=Coney Island: The People's Playground |بڵاوکەرەوە=[[Rutgers University Press]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٣٥-٣١٣٨-٠|پەڕە=٣}}</ref> [[پارکی دەریایی (پارکی بروکلین)|پارکی دەریایی]] و [[پرۆسپێکت پارک (بروکلین)|پرۆسپێکت پارک]] دوو گەورەترین پارکی بروکلینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Hughes |یەکەم=C.J. |ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Marine Park, Brooklyn: Block Parties, Bocce and Salt Air |وێبگە=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2016/08/21/realestate/marine-park-brooklyn-block-parties-bocce-and-salt-air.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وتەگێڕانەوە=The neighborhood of Marine Park, a compact enclave in southeast Brooklyn, has a major claim to fame. It sits next to the borough's largest park, Marine Park}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٠ەوە، بروکلین پەرەی سەندووە بۆ ناوەندێکی گەشەسەندووی [[کارساز|کارسازی]] و [[تەکنۆلۆژیای بەرز|تەکنۆلۆژیای بەرزی]] [[کۆمپانیای تازەدامەزراو|کۆمپانیاکانی ستارت‌ئەپ]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=19 Reasons Why Brooklyn Is New York's New Startup Hotspot |ناونیشان=https://www.cbinsights.com/blog/brooklyn-hot-startup-list-investments/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=CB Insights}}</ref><ref name="BrooklynDesignHub">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Vanessa |دوایین=Friedman |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Brooklyn's Wearable Revolution |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2016/05/01/fashion/brooklyn-wearables-revolution.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> و ھونەری [[پۆست‌مۆدێرنیزم|پۆست‌مۆدێرن]] و دیزاین.<ref name="BrooklynDesignHub" /><ref name="BrooklynArt1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Alexandria |دوایین=Symonds |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١٦|سەردێڕ=One Celebrated Brooklyn Artist's Futuristic New Practice |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2016/04/29/t-magazine/art/dustin-yellin-vr-google-tilt-brush-art.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> بروکلین ھەروەھا ماڵی [[فۆرت ھامیلتۆن]]ە، تاکە بنکەی سەربازیی چالاکی [[ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەربازی ئەمریکی]] لە ناو نیویۆرک سیتی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Military Bases in the Continental United States |ناونیشان=http://www.nps.gov/nagpra/documents/BASES.PDF |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110902235300/http://www.nps.gov/nagpra/documents/BASES.PDF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[Nps.gov]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بێجگە لە ئۆپەراسیۆنەکانی [[پاسەوانی کەناراوی ویلایەتە یەکگرتووەکان|پاسەوانی کەناراوی]]. دامەزراوەکە لە ساڵی ١٨٢٥ لە شوێنی [[پاتری تۆپخانە|پاترییەکی تۆپخانە]] کە لە کاتی [[شۆڕشی ئەمریکا]]دا بەکاردەھێنرا دروستکرا، و یەکێکە لەو قەڵا سەربازییانەی کە درێژترین ماوەیە خزمەت دەکات لە ئەمریکا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=lI5ERUmHf3YC&q=encyclopedia+of+new+york |سەردێڕ=The History of New York City |edition=2nd |بڵاوکەرەوە=[[Yale University Press]] |ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠-١١٤٦٥-٢|editor1-last=Jackson |editor1-first=Kenneth T. |پەڕە=٣٠}}</ref> [[کوینز]] (کاونتی کوینز)، لەسەر لۆنگ ئایلەند لە باکوور و ڕۆژھەڵاتی [[بروکلین]]، لە ڕووی جوگرافییەوە گەورەترین ناوچەیە، ھەروەھا [[فرەچەشنیی نەتەوەیی|فرەنەتەوەترین]] کاونتییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان،<ref name="queensdiverse">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=O'Donnell |یەکەم=Michelle |ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٠٦|سەردێڕ=In Queens, It's the Glorious 4th, and 6th, and 16th, and 25th&nbsp;... |ئیش=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2006/07/04/nyregion/04fourth.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> و فرەنەتەوەترین ناوچەی شارنشینە لە جیھاندا.<ref name="QueensMostDiverseWorld1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم١=Christine |دوایین١=Kim |سەردێڕ=Queens, New York, Sightseeing |newspaper=[[USA Today]] |ناونیشان=http://traveltips.usatoday.com/queens-new-york-sightseeing-107156.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref name="QueensMostDiverseWorld2">{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Andrew |دوایین=Weber |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠١٣|سەردێڕ=Queens |ناونیشان=http://www.newyork.com/articles/neighborhoods/queens-72876/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150513065643/http://www.newyork.com/articles/neighborhoods/queens-72876/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=NewYork.com}}</ref> کوینز شوێنی یاریگای [[سیتی فیڵد]]ە، کە ماڵی تیمی بەیسبۆڵی [[نیویۆرک مێتس]]ە، و ساڵانە میوانداریی [[جامی کراوەی ئەمریکا (تێنس)|پاڵەوانێتی تێنسی جامی کراوەی ئەمریکا]] دەکات لە [[ناوەندی نەتەوەییی تێنسی USTA Billie Jean King]] لە [[پارکی فلۆشینگ مێدۆز–کۆرۆنا]]، لەگەڵ پلان بۆ دروستکردنی [[ئیتیحاد پارک]]، کە یاریگایەکی تایبەت بە تۆپی پێیە بۆ تیمی [[نیویۆرک سیتی ئێف سی]].<ref>[https://abc7ny.com/metropolitan-park-casino-nyc-new-york-mets/14021998/ "Mets owner Steve Cohen proposes $8 billion casino complex at Citi Field"], [[WABC-TV]], November 7, 2023. Accessed January 15, 2024. "The property surrounding Citi Field is home to Flushing Corona Park, the US Open Tennis Center, and a planned soccer stadium for New York City FC."</ref> جگە لەوەش، دوو لەو سێ فڕۆکەخانەیەی کە قەرەباڵغترینن لە خزمەتکردنی ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک، [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی جۆن ئێف کێنەدی]] و [[فڕۆکەخانەی لاگواردیا]]، لە کوینزن.<ref>Rizzo, Cailey. [https://www.travelandleisure.com/airlines-airports/new-york-city-airports "What to Know About NYC Airports Before Your Next Trip; New York City has three major airports, so which should you choose? Here's everything you need to know before booking your flight."], ''[[Travel and Leisure]]'', January 10, 2024. Accessed January 15, 2024. "NYC's main airport, John F. Kennedy International, is in Queens. It's the largest and busiest of the three major airports serving the city, seeing more than 55 million passengers per year... LaGuardia is the smallest of the NYC area's three major airports, but it has been called the most efficient in the world. It's located in Queens, about 10 miles north of JFK, and is most accessible from Queens, Manhattan's Upper East Side, the Bronx, and northern Brooklyn."</ref> [[دە بڕۆنکس]] (کاونتی بڕۆنکس) ھەم باکوورترین ناوچەی نیویۆرک سیتییە و ھەم تاکە ناوچەیە کە زۆربەی دەکەوێتە سەر [[خاکی سەرەکی ئەمریکا|خاکی سەرەکیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ئەوە شوێنی [[یاریگای یانکی]]یە، کە یاریگای بەیسبۆڵی تیمی [[نیویۆرک یانکیز]]ە، و ماڵی گەورەترین کۆمەڵگەی [[ھەرەوەزی خانووبەرە|خانووبەرەی ھەرەوەزییە]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، [[کۆئۆپ سیتی، بڕۆنکس|کۆ-ئۆپ سیتی]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Frazier |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Utopia, the Bronx |magazine=[[The New Yorker]] |ناونیشان=https://www.newyorker.com/archive/2006/06/26/060626fa_fact_frazier |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}}</ref> ئەوە ماڵی [[باخچەی ئاژەڵانی بڕۆنکس]]ە، کە گەورەترین باخچەی ئاژەڵانی میترۆپۆلیتانە لە جیھاندا،<ref name="BronxZoo">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Animals & Exhibits |ناونیشان=http://www.bronxzoo.com/animals-and-exhibits.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150114073313/http://bronxzoo.com/animals-and-exhibits.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٦|ئیش=[[Bronx Zoo]] |بڵاوکەرەوە=[[Wildlife Conservation Society]]}}</ref> و ڕووبەرەکەی {{convert|265|acre|km2}} دەگرێتەوە و زیاتر لە ٦,٠٠٠ ئاژەڵ لەخۆدەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ward |یەکەم=Candace |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FuWKuHbWnvIC |سەردێڕ=New York City Museum Guide |بڵاوکەرەوە=[[Dover Publications]] |ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٨٦-٤١٠٠٠-٥|پەڕە=٧٢}}</ref> دە بڕۆنکس شوێنی لەدایکبوونی [[مۆسیقای ھیپ ھۆپ]] و [[کولتووری ھیپ ھۆپ|کولتوورە]] پەیوەندیدارەکەیەتی.<ref name="Toop-1992">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Toop |یەکەم=David |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=9KuRQgAACAAJ |سەردێڕ=Rap Attack 2: African Rap to Global Hip Hop |بڵاوکەرەوە=[[Serpent's Tail]] |ساڵ=١٩٩٢|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٢٤٢-٢٤٣-١}}</ref> [[پارکی کەنداوی پێلھام]] گەورەترین پارکە لە نیویۆرک سیتی، بە ڕووبەری {{convert|2772|acre|ha}}.<ref name="nyt20130601">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Foderaro, Lisa W. |ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠١٣|سەردێڕ=How Big Is That Park? City Now Has the Answer |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/06/01/nyregion/surveying-effort-alters-sizes-of-some-new-york-parks.html |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref> [[ستەیتن ئایلەند]] (کاونتی ڕیچمۆند) شێوەی شارنشینی دەوروبەر (سبێرب)ی تێدا زاڵە بە بەراورد بە پێنج ناوچەکەی تر. لە ڕێگەی [[پردی ڤێرازانو-نارۆز]]ەوە بە بروکلین دەبەسترێتەوە، و لە ڕێگەی [[بەلەمی ستەیتن ئایلەند]]ی بێبەرامبەرەوە بە مانھاتن دەبەسترێتەوە. ستەیتن ئایلەند بە "ناوچەی پارکەکان"<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Parks You Must Visit on Staten Island : NYC Parks |ناونیشان=https://www.nycgovparks.org/highlights/parks-you-must-visit-on-staten-island |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.nycgovparks.org}}</ref> و "سەوزترین ناوچە" ناسراوە بەھۆی ئەو ١٢,٣٠٠ دۆنم زەوییە پارێزراوانەی پارکەکان و زیاتر لە ١٧٠ پارکی تێدایە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Staten Island Parks - The Peopling of New York City |ناونیشان=https://eportfolios.macaulay.cuny.edu/seminars/bellamy10/articles/s/t/a/Staten_Island_Parks_55d6.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |وێبگە=eportfolios.macaulay.cuny.edu }}{{بەستەری مردوو|url=https://eportfolios.macaulay.cuny.edu/seminars/bellamy10/articles/s/t/a/Staten_Island_Parks_55d6.html |date=تەممووزی ٢٠٢٦ }}</ref> لە ناوەڕاستی ستەیتن ئایلەند، [[پشتێنەی سەوزی ستەیتن ئایلەند]] بە نزیکەی {{cvt|2500|acres|km2}} درێژ دەبێتەوە، کە {{convert|28|mi|km}} لە ڕێڕەوی پیاسەکردن و یەکێک لە دوایین دارستانە دەستلێنەدراوەکانی شارەکە لەخۆدەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Staten Island Greenbelt |ناونیشان=http://www.nynjtc.org/park/staten-island-greenbelt |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|وێبگە=NYNJTC.org |بڵاوکەرەوە=[[New York–New Jersey Trail Conference]]}}</ref> پشتێنە سەوزەکە کە لە ساڵی ١٩٨٤ دیاریکرا بۆ پاراستنی زەوییە سروشتییەکانی دوورگەکە، حەوت پارکی شارەکە لەخۆدەگرێت. ھەروەھا سەنتەرەکانی ژینگەپارێزی بۆ مەبەستی پەروەردەیی و کاتبەسەربردن لەخۆدەگرێت.<ref name=":0" /> === ئاو و ھەوا === {{main|Climate of New York City}} {{climate chart | نیویۆرک | 27.9 | 39.5 | 3.64 | 29.5 | 42.2 | 3.19 | 35.8 | 49.9 | 4.29 | 45.5 | 61.8 | 4.09 | 55.0 | 70.8 | 3.96 | 64.4 | 79.7 | 4.54 | 70.1 | 84.9 | 4.60 | 68.9 | 83.3 | 4.56 | 62.3 | 76.2 | 4.31 | 51.4 | 64.5 | 4.38 | 42.0 | 54.0 | 3.58 | 33.8 | 44.3 | 4.38 | units = imperial | float = right | clear = right | source = "New York City Weatherbox NOAA" }} لەژێر [[پۆلێنکردنی کەشوھەوای کۆپن]]، نیویۆرک سیتی خاوەنی [[ئاووھەوای ژێر-خولگەیی شێدار]]ە (''Cfa'') و باکوورترین شاری گەورەیە لە کیشوەری ئەمریکای باکوور کە ئەم پۆلێنەی ھەبێت. ناوچەکانی دەوروبەری شار (سەبەربەکان) لە باکوور و ڕۆژاوا دەکەونە ناوچەی گواستنەوەی نێوان ئاووھەوای ژێر-خولگەیی شێدار و [[ئاووھەوای کیشوەریی شێدار]] (''Dfa'').<ref name="Peel, M. C.; Finlayson, B. L.; McMahon, T. A">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Peel |یەکەم١=M.C. |دوایین٢=Finlayson |یەکەم٢=B.L. |دوایین٣=McMahon |یەکەم٣=T.A |سەردێڕ=World Map of Köppen-Geiger climate classification |ناونیشان=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bb/Koppen_World_Map_%28retouched_version%29.png |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150113015116/http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bb/Koppen_World_Map_%28retouched_version%29.png |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[The University of Melbourne]]}}</ref><ref name="newyorkpolonia.com">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New York Polonia Polish Portal in New York |ناونیشان=http://www.newyorkpolonia.com/index.php?sitelg=en&p=localinfo |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=NewYorkPolonia.com |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئایاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130530180028/http://www.newyorkpolonia.com/index.php?sitelg=en&p=localinfo |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شارەکە ساڵانە بە تێکڕا {{convert|49.5|in|sigfig=3}} دابارینی ھەیە، کە تا ڕادەیەک بە یەکسانی بەسەر ساڵەکەدا دابەشبووە. نیویۆرک بە تێکڕا [[کەشوھەوای نیویۆرک سیتی#دیاردەکانی تر|زیاتر لە ٢,٥٠٠ کاتژمێر تیشکی خۆری]] ھەیە ساڵانە.<ref name=NYCSunshine>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Average monthly hours of sunshine in New York City (NY) |ناونیشان=https://weather-and-climate.com/average-monthly-hours-Sunshine,New-York,United-States-of-America |بڵاوکەرەوە=World Weather & Climate Information |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وتەگێڕانەوە=On average, the total annual amount of sun is 2540 hours.}}</ref> زستانەکان سارد و شێدارن، و شێوازی با زاڵەکان کە [[بای دەریا]] بەرەو وشکانی دەھێنن کاریگەرییە مامناوەندەکانی [[زەریای ئەتڵەسی]] ھاوسەنگ دەکەن. زەریای ئەتڵەسی و بەربەستی بەشەکی لە ھەوای ساردتر بەھۆی [[چیاکانی ئەپالاچی]]یەوە وا دەکات شارەکە لە زستاندا گەرمتر بێت بە بەراورد بەو شارانەی ئەمریکای باکوور کە دەکەونە ناوەوەی وشکانی و لە ھەمان ھێڵی پانی یان خوارووتریشدان.<ref>[http://www.climateandweather.com/weather-in-new-york Weather in New York], Climate and Weather. Accessed December 31, 2023. "Sprawling across three islands at the mouth of the Hudson River in the north-eastern United States, New York City's climate benefits from the warm Gulf Stream of the Atlantic Ocean. This, coupled with the protection of the Appalachian Mountains inland, keeps the city warmer than other big American cities at similar latitudes."</ref> تێکڕای پلەی گەرمیی ڕۆژانە لە مانگی کانوونی دووەمدا، کە ساردترین مانگی ناوچەکەیە، {{convert|33.3|°F|1}}یە.<ref name="NOAA txt">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=New York, NY |ناونیشان=http://w2.weather.gov/climate/local_data.php?wfo=okx |بڵاوکەرەوە=United States [[National Weather Service]] |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210816095750/https://w2.weather.gov/climate/local_data.php?wfo=okx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پلەکانی گەرمی زۆرجار دادەبەزن بۆ خوار {{convert|10|°F|0}} چەند جارێک لە زستاندا،<ref name="NYC climate">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Climate of New York |ناونیشان=https://nysc.eas.cornell.edu/climate_of_ny.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080412104922/http://nysc.eas.cornell.edu/climate_of_ny.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[Cornell University]]}}</ref> و دەشکرێت بگەنە {{convert|60|°F}} بۆ چەند ڕۆژێک تەنانەت لە ساردترین مانگی زستانیشدا. بەھار و پاییز پێشبینی نەکراون و دەکرێت لە فێنکەوە بۆ گەرم بگۆڕێن، ھەرچەندە بەزۆری مامناوەندن لەگەڵ شێی کەم. ھاوینەکان بەزۆری گەرم و شێدارن، لەگەڵ تێکڕای پلەی گەرمی ڕۆژانەی {{convert|77.5|°F|1}} لە مانگی تەممووزدا.<ref name="NOAA txt" /> پلەکانی گەرمیی شەوانە بە تێکڕا {{Convert|9.5|F-change}} پلە بەرزترن بۆ دانیشتووێکی ئاساییی شار بەھۆی کاریگەریی [[دوورگەی گەرمیی شاری]]یەوە، کە بەھۆی شەقامە قیرتاوکراوەکان و بینا بەرزەکانەوە دروست دەبێت.<ref>Maldonando, Samantha. [https://www.thecity.nyc/2023/07/26/heat-island-hot-map-temperature/ "How Much Hotter Is NYC's Heat Island Effect Making Your Neighborhood?"], [[The City (website)|The City]], July 26, 2023. Accessed December 30, 2023. "The city as a whole feels about 9.5 degrees hotter for the average New Yorker. That's thanks to the human-made surroundings that define the cityscape: tall buildings that limit air circulation, abundant asphalt and pavement, and the heat-generating things New Yorkers do fairly close to one another, like running appliances and driving."</ref> پلەکانی گەرمیی ڕۆژانە تێدەپەڕن لە {{convert|90|°F|0}} بە تێکڕا لە ١٧ ڕۆژدا لە ھەر ھاوینێکدا و لە ھەندێک ساڵدا دەگەنە سەرووی {{convert|100|°F|0}}، ھەرچەندە ئەمە ڕووداوێکی دەگمەنە و کۆتا جار لە ١٨ی تەممووزی ٢٠١٢دا تۆمارکراوە.<ref name = "New York City Weatherbox NOAA" >{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://w2.weather.gov/climate/xmacis.php?wfo=okx |سەردێڕ=NowData – NOAA Online Weather Data |بڵاوکەرەوە=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150527215410/http://w2.weather.gov/climate/xmacis.php?wfo=okx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="New York City Weatherbox NOAA txt">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210504224841/https://www.ncei.noaa.gov/access/services/data/v1?dataset=normals-monthly-1991-2020&startDate=0001-01-01&endDate=9996-12-31&stations=USW00094728&format=pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.ncei.noaa.gov/access/services/data/v1?dataset=normals-monthly-1991-2020&startDate=0001-01-01&endDate=9996-12-31&stations=USW00094728&format=pdf |بڵاوکەرەوە=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |سەردێڕ=Summary of Monthly Normals 1991–2020 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name = noaasun>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New York Central Park, NY Climate Normals 1961–1990 |ناونیشان=ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_IV/US/GROUP2/00305801.TXT |بڵاوکەرەوە=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170525073803/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_IV/US/GROUP2/00305801.TXT |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref><ref name="Weather Atlas NYC">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.weather-us.com/en/new-york-usa/new-york-climate |سەردێڕ=New York, New York, USA – Monthly weather forecast and Climate data |بڵاوکەرەوە=Weather Atlas |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211201112345/https://www.weather-us.com/en/new-york-usa/new-york-climate |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پلەی گەرمیی {{convert|0|°F|0}} زۆر دەگمەنە، کۆتا جار لە ١٤ی شوباتی ٢٠١٦ تۆمارکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.weather2000.com/NY_Cold.html |سەردێڕ=Days below 0&nbsp;°F in New York City |بڵاوکەرەوە=Weather 2000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220326153735/http://weather2000.com/NY_Cold.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پلە گەرمییە ئەوپەڕییەکان لە نێوان {{convert|106|°F|0}} بووە، کە لە ٩ی تەممووزی ١٩٣٦ تۆمارکراوە، تا دەگاتە {{convert|−15|°F|0}} لە ٩ی شوباتی ١٩٣٤.<ref name="NOAA txt" /> ساردترین پلەی ساردیی با (wind chill) بە {{convert|−37|°F|0}} تۆمارکراوە لە ھەمان ئەو ڕۆژەی کە نزمترین پلەی گەرمیی مێژوویی تۆمارکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Pollak |یەکەم=Michael |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Determining New York City's Record Wind Chill |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2014/01/12/nyregion/determining-new-york-citys-record-wind-chill.html |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> تێکڕای بەفربارینی زستانە لە نێوان ١٩٩١ و ٢٠٢٠دا {{convert|29.8|in|cm|0}} بووە. ئەمە بە شێوەیەکی بەرچاو لە ساڵێکەوە بۆ ساڵێکی تر دەگۆڕێت. نزمترین (ساردترین) بەرزترین پلەی گەرمیی ڕۆژانە {{convert|2|°F|0}} بووە لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ١٩١٧. بەرزترین (گەرمترین) نزمترین پلەی گەرمیی ڕۆژانە {{convert|87|°F|0}} بووە لە ٢ی تەممووزی ١٩٠٣.<ref name="New York City Weatherbox NOAA" /> تێکڕای پلەی گەرمیی ئاوی زەریای ئەتڵەسیی نزیک لە شارەکە لە نێوان {{convert|39.7|°F|1}} لە مانگی شوباتەوە بۆ {{convert|74.1|°F|1}} لە مانگی ئاب دەگۆڕێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New York City Sea Temperature—United States—Sea Temperatures |ناونیشان=https://www.seatemperature.org/north-america/united-states/new-york-city.htm |وێبگە=World Sea Temperatures |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> ھێڵی کەناراوی ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک یەکێکە لەوانەی کە خێراترین [[گەرمبوونی جیھانی|گەرمبوونی]] کەناراوە شارییەکانی ئۆقیانووسی ھەیە لە جیھاندا.<ref name=NYCFastestWarmingUrbanShorelineWorld>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/us-news/2021/sep/23/atlantic-ocean-warming-climate-change|سەردێڕ=US north-east faces rapid warming amid global climate crisis|نووسەر=Oliver Milman|بڵاوکەرەوە=The Guardian|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> [[گێژەڵووکە (زریان)|زریانەکان]] (Hurricanes) و [[زریانی خولگەیی|زریانە خولگەیییەکان]] لە ناوچەی نیویۆرک دەگمەنن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Dolnick |یەکەم=Sam |ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠١١|سەردێڕ=Damage From Irene Largely Spares New York—Recovery Is Slower in New York Suburbs |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2011/08/29/nyregion/wind-and-rain-from-hurricane-irene-lash-new-york.html?pagewanted=all |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> زریانی ساندی لە ئێوارەی ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢دا [[شەپۆلی زریان|شەپۆلێکی]] وێرانکەری ھێنایە نیویۆرک سیتی، کە بووە ھۆی ژێرئاوکەوتنی چەندین شەقام، تونێل، و ھێڵەکانی میترۆ لە خوارووی مانھاتن و ناوچەکانی تری شارەکە و پچڕانی کارەبا لە زۆر بەشی شارەکە و دەوروبەریدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Superstorm Sandy blamed for at least 11 U.S. deaths as it slams East Coast |ناونیشان=http://news.blogs.cnn.com/2012/10/29/hurricane-sandy-strengthens-to-85-mph/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[CNN]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130120072118/http://news.blogs.cnn.com/2012/10/29/hurricane-sandy-strengthens-to-85-mph/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زریانەکە و کاریگەرییە قووڵەکانی بوونە ھۆی ورووژاندنی گفتوگۆ سەبارەت بە دروستکردنی [[دیواری دەریایی]] و بەربەستە کەناراوییەکانی تر لە دەوری کەناراوەکانی شارەکە و ناوچە میترۆپۆلیتانەکە بۆ کەمکردنەوەی مەترسیی دەرئەنجامە وێرانکەرەکان لە ڕووداوێکی ھاوشێوە لە داھاتوودا.<ref name=ClimateResiliency2>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Eshelman |یەکەم=Robert S. |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Adaptation: Political support for a sea wall in New York Harbor begins to form |ناونیشان=http://www.eenews.net/public/climatewire/2012/11/15/1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150702082031/http://www.eenews.net/stories/1059972561 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[Environment & Energy Publishing]], LLC |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {{Weather box | name = New York City weatherbox | location = نیویۆرک ([[قەڵای بێلڤێدێر]]، [[سەنتڕاڵ پارک]]), نۆرمەڵەکانی ١٩٩١–٢٠٢٠,{{efn|تێکڕای مانگانەی بەرزترین و نزمترین (واتە چاوەڕوانکراوترین بەرزترین و نزمترین خوێندنەوەکانی پلەی گەرمی لە ھەر کاتێکی ساڵ یان مانگێکی دیاریکراودا) کە بەپێی داتای ئەو شوێنە لە ١٩٩١ تا ٢٠٢٠ ھەژمار کراوە}} ئەوپەڕییەکان ١٨٦٩–ئێستا{{efn|تێبینییە کەشوھەوایییە فەرمییەکان بۆ سەنتڕاڵ پارک لە ساڵی ١٨٦٩ تا ١٩١٩ لە ئارسیناڵ لە شەقامی پێنجەم و شەقامی ٦٤ ئەنجام دەدران، و لە ساڵی ١٩١٩ەوە لە قەڵای بێلڤێدێر ئەنجام دەدرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nycgovparks.org/parks/centralpark/highlights/11956 |سەردێڕ=Belvedere Castle at NYC Parks |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تەممووزی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140702010127/http://www.nycgovparks.org/parks/centralpark/highlights/11956 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>}} | single line = Y | Jan record high F = 72 | Feb record high F = 78 | Mar record high F = 86 | Apr record high F = 96 | May record high F = 99 | Jun record high F = 101 | Jul record high F = 106 | Aug record high F = 104 | Sep record high F = 102 | Oct record high F = 94 | Nov record high F = 84 | Dec record high F = 75 | year record high F = 106 <!-- To calculate avg record high, go to monthly summarized data, choose 1991-2020 as year range, max temp as variable, and daily maximum under summary, and values are obtained under "mean" -->| Jan avg record high F = 60.4 | Feb avg record high F = 60.7 | Mar avg record high F = 70.3 | Apr avg record high F = 82.9 | May avg record high F = 88.5 | Jun avg record high F = 92.1 | Jul avg record high F = 95.7 | Aug avg record high F = 93.4 | Sep avg record high F = 89.0 | Oct avg record high F = 79.7 | Nov avg record high F = 70.7 | Dec avg record high F = 62.9 | year avg record high F = 97.0 | Jan high F = 39.5 | Feb high F = 42.2 | Mar high F = 49.9 | Apr high F = 61.8 | May high F = 71.4 | Jun high F = 79.7 | Jul high F = 84.9 | Aug high F = 83.3 | Sep high F = 76.2 | Oct high F = 64.5 | Nov high F = 54.0 | Dec high F = 44.3 | year high F = 62.6 | Jan mean F = 33.7 | Feb mean F = 35.9 | Mar mean F = 42.8 | Apr mean F = 53.7 | May mean F = 63.2 | Jun mean F = 72.0 | Jul mean F = 77.5 | Aug mean F = 76.1 | Sep mean F = 69.2 | Oct mean F = 57.9 | Nov mean F = 48.0 | Dec mean F = 39.1 | year mean F = 55.8 | Jan low F = 27.9 | Feb low F = 29.5 | Mar low F = 35.8 | Apr low F = 45.5 | May low F = 55.0 | Jun low F = 64.4 | Jul low F = 70.1 | Aug low F = 68.9 | Sep low F = 62.3 | Oct low F = 51.4 | Nov low F = 42.0 | Dec low F = 33.8 | year low F = 48.9 <!-- To calculate avg record low, go to monthly summarized data, choose 1991-2020 as year range, min as variable, and daily minimum under summary, and values are obtained under "mean" -->| Jan avg record low F = 9.8 | Feb avg record low F = 12.7 | Mar avg record low F = 19.7 | Apr avg record low F = 32.8 | May avg record low F = 43.9 | Jun avg record low F = 52.7 | Jul avg record low F = 61.8 | Aug avg record low F = 60.3 | Sep avg record low F = 50.2 | Oct avg record low F = 38.4 | Nov avg record low F = 27.7 | Dec avg record low F = 18.0 | year avg record low F = 7.7 | Jan record low F = −6 | Feb record low F = −15 | Mar record low F = 3 | Apr record low F = 12 | May record low F = 32 | Jun record low F = 44 | Jul record low F = 52 | Aug record low F = 50 | Sep record low F = 39 | Oct record low F = 28 | Nov record low F = 5 | Dec record low F = −13 | year record low F = -15 | precipitation colour = green | Jan precipitation inch = 3.64 | Feb precipitation inch = 3.19 | Mar precipitation inch = 4.29 | Apr precipitation inch = 4.09 | May precipitation inch = 3.96 | Jun precipitation inch = 4.54 | Jul precipitation inch = 4.60 | Aug precipitation inch = 4.56 | Sep precipitation inch = 4.31 | Oct precipitation inch = 4.38 | Nov precipitation inch = 3.58 | Dec precipitation inch = 4.38 | year precipitation inch = 49.52 | Jan snow inch = 8.8 | Feb snow inch = 10.1 | Mar snow inch = 5.0 | Apr snow inch = 0.4 | May snow inch = 0.0 | Jun snow inch = 0.0 | Jul snow inch = 0.0 | Aug snow inch = 0.0 | Sep snow inch = 0.0 | Oct snow inch = 0.1 | Nov snow inch = 0.5 | Dec snow inch = 4.9 | year snow inch = 29.8 | unit precipitation days = 0.01 in | Jan precipitation days = 10.8 | Feb precipitation days = 10.0 | Mar precipitation days = 11.1 | Apr precipitation days = 11.4 | May precipitation days = 11.5 | Jun precipitation days = 11.2 | Jul precipitation days = 10.5 | Aug precipitation days = 10.0 | Sep precipitation days = 8.8 | Oct precipitation days = 9.5 | Nov precipitation days = 9.2 | Dec precipitation days = 11.4 | year precipitation days = 125.4 | unit snow days = 0.1 in | Jan snow days = 3.7 | Feb snow days = 3.2 | Mar snow days = 2.0 | Apr snow days = 0.2 | May snow days = 0.0 | Jun snow days = 0.0 | Jul snow days = 0.0 | Aug snow days = 0.0 | Sep snow days = 0.0 | Oct snow days = 0.0 | Nov snow days = 0.2 | Dec snow days = 2.1 | year snow days = 11.4 | humidity colour = green | Jan humidity = 61.5 | Feb humidity = 60.2 | Mar humidity = 58.5 | Apr humidity = 55.3 | May humidity = 62.7 | Jun humidity = 65.2 | Jul humidity = 64.2 | Aug humidity = 66.0 | Sep humidity = 67.8 | Oct humidity = 65.6 | Nov humidity = 64.6 | Dec humidity = 64.1 | year humidity = 63.0 | Jan sun = 162.7 | Feb sun = 163.1 | Mar sun = 212.5 | Apr sun = 225.6 | May sun = 256.6 | Jun sun = 257.3 | Jul sun = 268.2 | Aug sun = 268.2 | Sep sun = 219.3 | Oct sun = 211.2 | Nov sun = 151.0 | Dec sun = 139.0 | year sun = | Jan percentsun = 54 | Feb percentsun = 55 | Mar percentsun = 57 | Apr percentsun = 57 | May percentsun = 57 | Jun percentsun = 57 | Jul percentsun = 59 | Aug percentsun = 63 | Sep percentsun = 59 | Oct percentsun = 61 | Nov percentsun = 51 | Dec percentsun = 48 | year percentsun = 57 | Jan dew point C = −7.8 | Feb dew point C = −7.2 | Mar dew point C = −3.4 | Apr dew point C = 1.1 | May dew point C = 8.5 | Jun dew point C = 14.1 | Jul dew point C = 16.6 | Aug dew point C = 16.7 | Sep dew point C = 13.1 | Oct dew point C = 6.7 | Nov dew point C = 1.1 | Dec dew point C = −4.1 | year dew point C = 4.6 | Jan uv = 2 | Feb uv = 3 | Mar uv = 4 | Apr uv = 6 | May uv = 7 | Jun uv = 8 | Jul uv = 8 | Aug uv = 8 | Sep uv = 6 | Oct uv = 4 | Nov uv = 2 | Dec uv = 1 | source 1 = [[NOAA]] (شێی ڕێژەیی و تیشکی خۆر ١٩٦١–١٩٩٠; خاڵی شه‌ونم ١٩٦٥–١٩٨٤)<ref name = "New York City Weatherbox NOAA" /><ref name="New York City Weatherbox NOAA txt"/><ref name = noaasun/> }} {{Queens airports weatherbox}} === پارکەکان === {{main|New York City Department of Parks and Recreation|List of New York City parks}} [[File:Statue_of_Liberty,_NY.jpg|thumb|[[پەیکەری ئازادی]] لە [[دوورگەی لیبێرتی]] لە [[بەندەری نیویۆرک]]، ھێمایەکی جیھانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان و [[شێوازی ئەمریکی|ئامانجەکانیەتی بۆ ئازادی، سەربەستی، و دەرفەت]]<ref name="Statue of Liberty UNESCO" />]] [[File:Central Park - The Pond (48377220157).jpg|thumb|[[گۆلاو و پەناگەی سروشتی ھالێت|گۆلاوەکە]] و [[میدتاون مانھاتن]] وەک ئەوەی لە پردی [[گاپستۆو]]ەوە لە [[سەنتڕاڵ پارک]] دەردەکەوێت]] شاری نیویۆرک خاوەنی سیستەمێکی پارکی ئاڵۆزە، کە زەوییە جۆراوجۆرەکان لەلایەن [[خزمەتگوزاری پارکە نەتەوەیییەکان]]، [[نووسینگەی پارکەکان، کاتبەسەربردن و پاراستنی مێژووییی ویلایەتی نیویۆرک]]، و [[وەزارەتی پارکەکان و کاتبەسەربردنی نیویۆرک سیتی]]یەوە بەڕێوەدەبرێن. لە ڕیزبەندیی ParkScoreی ساڵی ٢٠٢٣دا، [[تڕەست فۆر پبلیک لاند]] ڕایگەیاند کە سیستەمی پارکەکان لە نیویۆرک سیتی دەیەمین باشترین سیستەمی پارکەکان بووە لە نێوان پڕدانیشتووترین شارەکانی ئەمریکادا، بە ئاماژەدان بە ڕووبەری دۆنمی پارکەکانی شارەکە، وەبەرھێنان لە پارکەکاندا، و ئەوەی کە ٩٩٪ی دانیشتووان لە دووری {{Convert|1/2|mi}}ی پارکێکدان.<ref>[https://parkserve.tpl.org/downloads/pdfs/New%20York%20City_NY.pdf 2023 ParkScore Index New York, NY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240115145230/https://parkserve.tpl.org/downloads/pdfs/New%20York%20City_NY.pdf |date=January 15, 2024 }}, [[Trust for Public Land]]. Accessed January 15, 2024.</ref> [[ناوچەی کاتبەسەربردنی نەتەوەیی گەیتوەی]] زیاتر لە {{convert|26000|acres|km2}} لەخۆدەگرێت، کە زۆربەی لە نیویۆرک سیتییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Discover the truly wild side of New York's metropolitan area |ناونیشان=https://www.nps.gov/gate/index.htm |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[nps.gov]]}}</ref> لە بروکلین و کوینز، پارکەکە زیاتر لە {{convert|9000|acre|km2}}ی [[زۆنگاوی سوێر]]، [[زۆنگاو|زۆنگاوەکان]]، دوورگەکان، و ئاو لەخۆدەگرێت، لەوانە زۆربەی [[کەنداوی جامایکا]] و [[پەناگەی ژیانی کێویی کەنداوی جامایکا]]. ھەروەھا لە کوینز، پارکەکە بەشێکی گرنگی [[نیمچەدوورگەی ڕۆکاواێی]] ڕۆژاوا لەخۆدەگرێت، بەتایبەتی [[جەیکەب ڕیس پارک]] و [[فۆرت تیلدن]].<ref>[https://www.nps.gov/gate/planyourvisit/map_jbu.htm Maps for Jamaica Bay Unit], [[Gateway National Recreation Area]]. Accessed January 15, 2024. "Within the Jamaica Bay Unit, there are several places to visit. Floyd Bennett Field, Jamaica Bay Wildlife Refuge, Canarsie Pier, Breezy Point, Fort Tilden, and Jacob Riis Park."</ref> لە ستەیتن ئایلەند، [[فۆرت وادزۆرس]] لەخۆدەگرێت، بە [[پاتریی ویید]]ی مێژوویی سەردەمی پێش شەڕی ناوخۆ و [[چوارگۆشەی فۆرت تۆمپکینس|فۆرت تۆمپکینس]]، ھەروەھا [[گرەیت کیڵس پارک]].<ref>[https://www.nps.gov/gate/planyourvisit/maps_siu.htm Maps for Staten Island Unit], [[Gateway National Recreation Area]]. Accessed January 15, 2024. "The Staten Island Unit is made of three different areas, Fort Wadsworth, Miller Field, and Great Kills Park."</ref> [[مۆنیۆمێنتی نەتەوەییی پەیکەری ئازادی]] و [[مۆزەخانەی کۆچبەرانی دوورگەی ئێلیس]] لەلایەن خزمەتگوزاریی پارکە نەتەوەیییەکانەوە بەڕێوەدەبرێن و لە ھەردوو نیویۆرک و نیوجێرزیدان. لە بەندەرەکەدا پەیوەست دەبن بە [[مۆنیۆمێنتی نەتەوەییی دوورگەی پارێزگاران]]ەوە. ئەو ناوچە مێژووییانەی لەژێر بەڕێوەبردنی فیدراڵیدان لەسەر دوورگەی مانھاتن بریتین لە [[مۆنیۆمێنتی نەتەوەییی ستۆنوۆڵ]]؛ [[مۆنیۆمێنتی نەتەوەییی کاستڵ کلینتۆن]]؛ یادی نەتەوەیی ھۆڵی فیدراڵی؛ [[پێگەی مێژوویی نەتەوەیی شوێنی لەدایکبوونی تیۆدۆر ڕۆزڤێڵت]]؛ [[یادی نەتەوەیی ژەنەڕاڵ گرانت]] (گۆڕی گرانت)؛ [[مۆنیۆمێنتی نەتەوەییی گۆڕستانی ئەفریقییەکان]]؛ و [[یادی نەتەوەیی ھامیلتۆن گرەینج]]. [[پێڕستی نیشانە مێژووییە نەتەوەیییەکان لە نیویۆرک سیتی|سەدان موڵک]] لەسەر [[تۆماری نەتەوەییی شوێنە مێژووییەکان]] یان وەک [[نیشانەی مێژوویی نەتەوەیی]] تۆمارکراون. حەوت پارکی ویلایەتی لە ناو نیویۆرک سیتی ھەن. ئەوان بریتین لە: [[پارێزراوی پارکی ویلایەتی کلەی پیت پۆندز]]، ناوچەیەکی سروشتی کە [[ڕێڕەوی ئەسپسواری|ڕێڕەوی ئەسپسواریی]] بەرفراوان لەخۆدەگرێت؛ [[پارکی ویلایەتی ڕیڤەربانک]]، کە دامەزراوەیەکی {{convert|28|acre|ha|adj=on}}یە؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New York State Office of Parks, Recreation and Historic Preservation, New York City Region |ناونیشان=http://www.nysparks.state.ny.us/parks/93/details.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110215035615/http://www.nysparks.state.ny.us/parks/93/details.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[New York State Office of Parks, Recreation and Historic Preservation|Nysparks.state.ny.us]]}}</ref> و [[پارکی ویلایەتی مارشا پی جۆنسۆن]]، کە پارکێکی ویلایەتییە لە بروکلین و مانھاتن و ھاوسنوورە لەگەڵ ڕووباری ڕۆژھەڵات و ناوی گۆڕدرا بۆ ڕێزگرتن لە [[مارشا پی جۆنسۆن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Marsha P. Johnson State Park (East River State Park) |ناونیشان=https://www.parks.ny.gov/parks/155/details.aspx |وێبگە=[[New York State Office of Parks, Recreation and Historic Preservation]] |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> نیویۆرک سیتی زیاتر لە {{convert|28000|acre|km2}}ی لە [[پارکی شاری|زەوی پارکی شارەوانی]] و {{convert|14|mi|km}}ی لە کەناراوی گشتی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ١٩٩٩|سەردێڕ=Mayor Giuliani Announces Amount of Parkland in New York City has Passed {{convert|28000|acre|km2 |adj=on}} Mark |ناونیشان=http://www.nyc.gov/html/om/html/99a/pr042-99.html |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=New York City Mayor's Office}}; {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Beaches |ناونیشان=http://www.nycgovparks.org/facilities/beaches |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[New York City Department of Parks & Recreation]]}}</ref> گەورەترین پارکی شارەوانی لە شارەکەدا پارکی کەنداوی پێلھامە لە دە بڕۆنکس، بە {{cvt|2772|acres|0}}،<ref name="nyt20130601" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pelham Bay Park |ناونیشان=http://www.nycgovparks.org/parks/pelham-bay-park |ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[New York City Department of Parks and Recreation]]}}</ref> و زۆرترین سەردانیکراوترین پارکی شاریش [[سەنتڕاڵ پارک]]ە، و یەکێکە لە زۆرترین وێنەگیراوترین و سەردانیکراوترین شوێنەکانی جیھان، بە ٤٢ ملیۆن سەردانیکەر لە ساڵی ٢٠٢٣دا.<ref name=NYCvisitors/> === ژینگە === {{main|Environmental issues in New York City}} [[File:Recycling_combine_-_Sunset_Pk,_NYC_05.jpg|thumb|[[دامەزراوەی وەرگرتنەوەی ماددەی سەنسێت پارک]] گەورەترین دامەزراوەی [[ڕیسایکلکردنی یەک-ڕێڕەوی|ڕیسایکلکردنی تێکەڵ]]ە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Szczepanski |یەکەم=Mallory |ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=Behind the Scenes of Sims Municipal Recycling's MRF in Brooklyn |ناونیشان=https://www.waste360.com/mrfs/behind-scenes-sims-municipal-recyclings-mrf-brooklyn |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Waste360 |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Paben |یەکەم=Jared |ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Closed Loop picks up an MRF operator with strong financials – Resource Recycling |ناونیشان=https://resource-recycling.com/recycling/2022/01/11/closed-loop-picks-up-a-mrf-operator-with-strong-financials/ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=Resource Recycling News |زمان=en-US}}</ref>]] پرسە ژینگەیییەکان لە نیویۆرک سیتی کاریگەرن بە قەبارەی شارەکە، چڕییەکەی، [[گواستنەوە لە نیویۆرک سیتی|ژێرخانی زۆری گواستنەوەی گشتی]]، و ھەڵکەوتەکەی لەسەر دەمی ڕووباری ھادسۆن. بۆ نموونە، یەکێکە لە گەورەترین سەرچاوەکانی پیسبوون لە وڵاتەکەدا و کەمترین ڕێژەی دەردانی [[گازی خانووی شووشەیی]] و بەکارھێنانی کارەبای ھەیە بۆ ھەر تاکێک. پلان وایە [[دوورگەی پارێزگاران]] ببێتە میوانداری سەنتەرێکی توێژینەوە و پەروەردە بە بڕی ١ ملیار دۆلاری ئەمریکی بۆ ئەوەی نیویۆرک سیتی بکاتە پێشەنگی جیھانی لە مامەڵەکردن لەگەڵ [[گۆڕانی کەشوھەوا|قەیرانی کەشوھەوا]].<ref name="NYCGlobalClimateLeader">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Mayor Adams, Trust For Governors Island Unveil Finalist Proposals For Climate Solutions Center |ناونیشان=https://www1.nyc.gov/office-of-the-mayor/news/781-22/mayor-adams-trust-governors-island-finalist-proposals-climate-solutions-center#/0 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=City of New York}}</ref> وەک شارێکی [[بەندەر|بەندەری ئۆقیانووسی]]، نیویۆرک سیتی لە مەترسیدایە بەرامبەر دەرکەوتە درێژخایەنەکانی [[گەرمبوونی جیھانی]] وەک [[بەرزبوونەوەی ئاستی دەریا]] کە بەھۆی [[دابەزینی زەوی]]یەوە خراپتر بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Prisco |یەکەم١=Jacopo |سەردێڕ=New York City is sinking due to its million-plus buildings, study says |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2023/05/23/world/nyc-sinking-sea-level-climate-scn/index.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|agency=CNN |بڵاوکەرەوە=Earth's Future |ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٣}}</ref> گۆڕانی کەشوھەوا بووەتە ھۆی پەرەپێدانی ئابوورییەکی بەرچاوی سەقامگیریی کەشوھەوا لە [[ئابووریی سەوز|کەشوھەوا]] و [[بەرگەگرتنی ژینگەیی]] لە شارەکەدا. نیویۆرک سیتی سەرنجی خستووەتە سەر کەمکردنەوەی [[کاریگەریی مرۆڤ لەسەر ژینگە|کاریگەرییە ژینگەیییەکانی]] و [[پەنجەمۆری کاربۆنی]].<ref name="NYCCarbonFootprint">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٤|سەردێڕ=Mayor de Blasio Commits to 80 Percent Reduction of Greenhouse Gas Emissions by 2050, Starting with Sweeping Green Buildings Plan |ناونیشان=http://www1.nyc.gov/office-of-the-mayor/news/451-14/mayor-de-blasio-commits-80-percent-reduction-greenhouse-gas-emissions-2050-starting-with#/0 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=City of New York}}</ref> بەکارھێنانی [[ترانزێتی بەکۆمەڵ]] بەرزترینە لە وڵاتەکەدا. [[پێڕستی شارەکانی ئەمریکا کە زۆرترین بەکارھێنانی ترانزێتیان ھەیە|ڕێژەی بەرزی بەکارھێنانی ترانزێتی گشتی]] لە نیویۆرک، زیاتر لە ٦١٠,٠٠٠ گەشتی ڕۆژانەی پاسکیل تا ساڵی ٢٠٢٢،<ref name=NYCcycling/> و بوونی [[پێڕستی شارەکانی ئەمریکا کە زۆرترین پیادەی ھاتوچۆکەری تیادایە|چەندین ھاتوچۆکەری پیادە]] وای لێدەکات ببێتە کاراترین شاری گەورە لە ڕووی بەکارھێنانی وزەوە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.<ref name="NYC energy consumption">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jervey |یەکەم=Ben |ناونیشان=https://archive.org/details/biggreenappleyou00jerv |سەردێڕ=The Big Green Apple: Your Guide to Eco-Friendly Living in New York City |بڵاوکەرەوە=[[Globe Pequot Press]] |ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٦٢٧-٣٨٣٥-٩}}</ref> شێوازەکانی ڕۆیشتن بە پێ و پاسکیل ڕێژەی ٢١٪ی ھەموو شێوازەکانی گەشتکردن لە شارەکەدا پێکدەھێنن؛ لەسەر ئاستی نیشتمانی، ڕێژەکە بۆ ناوچە میترۆپۆلیتانەکان نزیکەی ٨٪یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤|سەردێڕ=2001 National Household Travel Survey: Summary of Travel Trends |ناونیشان=http://nhts.ornl.gov/2001/pub/STT.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[U.S. Department of Transportation]]}}</ref> لە ھەردوو ساڵی ٢٠١١ و ٢٠١٥دا، [[وۆک سکۆر]] نیویۆرک سیتی وەک گونجاوترین شاری گەورە بۆ [[پیادەڕەوی|ڕۆیشتن بە پێ]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان دەستنیشان کرد،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Florida |یەکەم=Richard |ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=2015's Most Walkable U.S. Cities |newspaper=[[The Atlantic]] |بڵاوکەرەوە=[[MSN]] |ناونیشان=https://www.msn.com/en-us/travel/news/2015s-most-walkable-us-cities/ar-AAayJRg |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150411013021/http://www.msn.com/en-us/travel/news/2015s-most-walkable-us-cities/ar-AAayJRg |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠١٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NYC tops list of most walkable cities in America—video narrative by Mara Montalbano |ناونیشان=https://www.msn.com/en-us/video/travel/nyc-tops-list-of-most-walkable-cities-in-america/vi-AAaEJMr |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151024120549/https://www.msn.com/en-us/video/travel/nyc-tops-list-of-most-walkable-cities-in-america/vi-AAaEJMr |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Buzz60, on [[MSN]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=The 10 Most Walkable U.S. Cities |ناونیشان=http://www.marketwatch.com/story/the-10-most-walkable-us-cities-2011-07-20?link=MW_popular |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠١١|ئیش=[[MarketWatch]]}}</ref> و لە ساڵی ٢٠١٨دا، ''Stacker'' نیویۆرکی وەک پیادەڕەوترین شاری ئەمریکی ڕیزبەند کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Betsy |دوایین=Ladyzhets |ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Most walkable cities in America |ناونیشان=https://www.msn.com/en-us/lifestyle/smart-living/most-walkable-cities-in-america/ss-AAw27Ti?li=BBnb7Kz&ocid=iehp |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Stacker, via [[MSN]]}}</ref> [[سیتی‌بانک]] سپۆنسەری پاسکیلی گشتی کرد بۆ پڕۆژەی [[ھاوبەشیکردنی پاسکیل]]ی شارەکە، کە لە ساڵی ٢٠١٣دا بە [[سیتی بایک]] ناسرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hamblin |یەکەم=James |ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣|سەردێڕ=The Summer Bicycles Took Control |ناونیشان=https://www.theatlantic.com/health/archive/2013/06/the-summer-bicycles-took-control/277166/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ئیش=[[The Atlantic Monthly]] |بڵاوکەرەوە=The Atlantic Monthly Group}}</ref> پێوەری ژمارەییی نیویۆرک سیتی بۆ "پێوەری پاسکیلسواری وەرزی" لە شارەکەدا گەیشتە بەرزترین ئاستی مێژوویی کە ٤٣٧ بوو کاتێک لە ساڵی ٢٠١٤ پێوانە کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=2014 NYC In-Season Cycling Indicator |ناونیشان=http://www.nyc.gov/html/dot/downloads/pdf/2014-isci.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٩ |بڵاوکەرەوە=City of New York |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠١٩ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412032610/http://www.nyc.gov/html/dot/downloads/pdf/2014-isci.pdf |url-status=dead }}</ref> سەرچاوەی ئاوی خواردنەوەی نیویۆرک سیتی لە ئاوی پارێزراوی [[چیاکانی کاتسکیل]]ەوە دەردەھێنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Current Reservoir Levels |ناونیشان=http://www.nyc.gov/html/dep/html/drinking_water/maplevels_wide.shtml |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[New York City Department of Environmental Protection]]}}</ref> بەھۆی یەکپارچەیی و سیستەمی سروشتیی دەستلێنەدراوی [[پاڵاوتنی ئاو]]ی سەرچاوەکەوە، نیویۆرک یەکێکە لەو چوار شارە گەورەیەی ئەمریکا کە زۆربەی ئاوی خواردنەوەکەی ئەوەندە پاکە کە پێویستی بە [[چارەسەری ئاو]] نییە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lustgarten |یەکەم=Abrahm |ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠٠٨|سەردێڕ=City's Drinking Water Feared Endangered; $10B Cost Seen |ئیش=[[The New York Sun]] |ناونیشان=http://www.nysun.com/new-york/citys-drinking-water-feared-endangered-0b-cost/83288/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160820001437/http://www.nysun.com/new-york/citys-drinking-water-feared-endangered-0b-cost/83288/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سیستەمی ئاوی شارەوانیی شارەکە گەورەترینە لە وڵاتەکەدا، کە ڕۆژانە زیاتر لە {{Convert|1|e9gal|e9l|abbr=off|sp=us}} ئاو دەگوازێتەوە لە سەرچاوەیەکەوە کە ڕووبەری {{Convert|1900|sqmi}} دادەپۆشێت.<ref name="NYTimes-Water-Investment-2018">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Winnie |دوایین=Hu |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=A Billion-Dollar Investment in New York's Water |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2018/01/18/nyregion/new-york-city-water-filtration.html |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref><ref>[https://www.epa.gov/sites/default/files/2017-02/documents/ws-ourwater-new-york-state-fact-sheet.pdf ''New York Water Fact Sheet''], [[United States Environmental Protection Agency]]. June 2010. Accessed December 29, 2023. "New York City is home to the largest engineered water system in the nation, supplying more than 1 billion gallons of water each day to approximately 9 million people, representing half of the state's population. The city draws its water from reservoirs upstate, supplied by a 1,900-square-mile watershed—that's about the size of Delaware."</ref> بەپێی بنکەی دراوەی پیسبوونی ھەوای ژینگەی شاریی جیھانیی ساڵی ٢٠١٦ی [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=WHO Global Ambient Air Quality Database (update 2018) |ناونیشان=https://www.who.int/airpollution/data/cities/en/ |وێبگە=[[World Health Organization]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> تێکڕای چڕیی ساڵانە لە ھەوای نیویۆرک سیتی بۆ تەنۆلکەکانی قەبارە ٢.٥{{nbsp}}مایکرۆمەتر یان کەمتر (PM_2.5) بریتی بوو لە ٧.٠{{nbsp}}مایکرۆگرام بۆ ھەر مەترێکی سێجا، واتە ٣.٠{{nbsp}}مایکرۆگرام لە ناو سنووری ڕێنمایییەکانی کوالێتی ھەوای ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی بۆ تێکڕای ساڵانەی [[تەنۆلکەی قەبارە ٢.٥|PM_2.5]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ambient (outdoor) air quality and health |ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ambient-(outdoor)-air-quality-and-health |وێبگە=[[World Health Organization]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> [[وەزارەتی تەندروستی و تەندروستیی دەروونیی نیویۆرک سیتی]]، بە ھاوبەشی لەگەڵ [[کۆلێژی کوینز، زانکۆی سیتیی نیویۆرک|کۆلێژی کوینز]]، ڕووپێوی ھەوای کۆمەڵگەی نیویۆرک ئەنجام دەدات بۆ پێوانەکردنی پیسکەرەکان لە نزیکەی ١٥٠ شوێندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Air Pollution Monitoring |ناونیشان=http://www.nyc.gov/html/dep/html/air/air_pollution_monitoring.shtml |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190305195347/http://www.nyc.gov/html/dep/html/air/air_pollution_monitoring.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[New York City Department of Environmental Protection]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == دیمۆگرافیا == {{Main|Demographics of New York City|Demographic history of New York City}} {{Historical populations|type=USA | 1698|4937 | 1712|5840 | 1723|7248 | 1737|10664 | 1746|11717 | 1756|13046 | 1771|21863 | 1790|33131 | 1800|60515 | 1810|96373 | 1820|123706 | 1830|202589 | 1840|312710 | 1850|515547 | 1860|813669 | 1870|942292 | 1880|1206299 | 1890|1515301 | 1900|3437202 | 1910|4766883 | 1920|5620048 | 1930|6930446 | 1940|7454995 | 1950|7891957 | 1960|7781984 | 1970|7894862 | 1980|7071639 | 1990|7322564 | 2000|8008288 | 2010|8175133 | 2020|8804190 | 2025 est.|8584629 | footnote={{efn|ئامارەکانی ١٨٨٠ و ١٨٩٠ بەشێک لە دە بڕۆنکس لەخۆدەگرن. لە ١٩٠٠ەوە پێدوا، ئامارەکان بۆ شاری یەکگرتووی پێنج [[ناوچەکانی نیویۆرک سیتی|ناوچەکە]]ن. '''سەرچاوەکان:''' ١٦٩٨–١٧٧١،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Greene and Harrington |سەردێڕ=American Population Before the Federal Census of 1790 |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Columbia University Press |ساڵ=١٩٣٢}}, as cited in: {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rosenwaike |یەکەم=Ira |سەردێڕ=Population History of New York City |بڵاوکەرەوە=[[Syracuse University Press]] |شوێن=Syracuse, N.Y. |ساڵ=١٩٧٢|ژپنک=٠-٨١٥٦-٢١٥٥-٨|پەڕە=[https://archive.org/details/populationhistor٠٠irar/page/٨ ٨]|ناونیشان=https://archive.org/details/populationhistor00irar/page/8}}</ref> ١٧٩٠–١٩٩٠<ref name=Census1790to1990/> ٢٠٠٠ و ٢٠١٠<ref name="2010 Census pop est">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Table PL-P1 NYC: Total Population New York City and Boroughs, 2000 and 2010 |ناونیشان=http://www1.nyc.gov/assets/planning/download/pdf/data-maps/nyc-population/census2010/t_pl_p1_nyc.pdf |وێبگە=nyc.gov |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠١٦}}</ref> ٢٠٢٠ و ٢٠٢٥<ref name=NYCQuickFacts/>}} }} نیویۆرک سیتی پڕدانیشتووترین شاری ویلایەتە یەکگرتووەکانە، بە ٨,٨٠٤,١٩٠ دانیشتوو بەپێی [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان ٢٠٢٠|سەرژمێریی ٢٠٢٠]]، کە بەرزترین ژمارەی دەیەیییە تا ئێستا تۆمارکرابێت، و کۆچبەرانی زیاتری بۆ ناو شارەکە لەخۆگرتووە بە بەراورد بەو کۆچانەی کە بۆ دەرەوەی شار کراون لە کاتی [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان ٢٠١٠|سەرژمێریی ٢٠١٠]]ەوە.<ref name="QuickFacts">[https://www.census.gov/quickfacts/table/3651000,36,00 QuickFacts for New York city, New York; New York; United States], [[United States Census Bureau]]. Accessed January 12, 2024.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Sherry |یەکەم=Virginia N. |ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Staten Island population at all-time high of 473,000; NYC's soars to record 8.4&nbsp;million |newspaper=[[Staten Island Advance]] |ناونیشان=http://www.silive.com/news/index.ssf/2014/03/staten_island_residents_number.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٤}}</ref><ref name="nytimes_a">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Roberts |یەکەم=Sam |ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠١٣|سەردێڕ=Fewer People Are Abandoning the Bronx, Census Data Show |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/14/nyregion/more-people-moving-to-bronx-census-shows.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٤}}</ref> ژمارەی ئەو کەسانەی لە نیویۆرک سیتی دەژین زیاتر لە دوو ھێندەی دانیشتووانی لۆس ئانجلەسە، کە دووەم گەورەترین شاری ئەمریکایە.<ref name="estimate2023a">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Population Rebounds for Many Cities in Northeast and Midwest |ناونیشان=https://www.census.gov/newsroom/press-releases/2024/subcounty-population-estimates.html |وێبگە=[[United States Census Bureau]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٤}}</ref> دانیشتووانی شارەکە لە ساڵی ٢٠٢٠دا ٣٥.٩٪ی [[ئەمریکییە سپیپێستەکان|سپیپێست]]، ٢٢.٧٪ [[ڕەشپێستە ئەمریکییەکان|ڕەشپێست]]، ١٤.٦٪ [[ئەمریکییە ئاسیایییەکان|ئاسیایی]]، ١٠.٥٪ [[ئەمریکییە فرەڕەگەزەکان|تێکەڵ]]، ٠.٧٪ ئەمریکیی ڕەسەن و ٠.١٪ [[ئەمریکییەکانی دوورگەکانی زەریای ھێمن|دوورگەنشینی زەریای ھێمن]] بوون؛ ٢٨.٤٪ خۆیان وەک [[ھیسپانی و لاتینییە ئەمریکییەکان|ھیسپانی یان لاتینی]] ناساند.<ref name=QuickFacts/> لەنێوان ساڵانی ٢٠١٠ و ٢٠٢٠دا، دانیشتووانی نیویۆرک سیتی بە بڕی ٦٢٩,٠٠٠ کەس زیادی کرد، کە زیاترە لە کۆی گەشەی چوار گەورەترین شارەکانی تری ئەمریکا پێکەوە (لۆس ئانجلەس، شیکاگۆ، [[ھیووستن]]، و [[فینیکس، ئەریزۆنا|فینیکس]]).<ref name=2010to2020CensusGrowth1>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Celine |دوایین=Castronuovo |ناونیشان=https://thehill.com/homenews/state-watch/567611-all-10-largest-cities-grew-phoenix-supplants-philly-as-5th-largest-in-us |سەردێڕ=All 10 largest cities grew, Phoenix supplants Philly as 5th largest in US |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢١|ئیش=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]}}</ref><ref name=2010to2020CensusGrowth2>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=John L. |دوایین=Dorman |ناونیشان=https://www.businessinsider.com/census-10-largest-cities-united-states-population-growth-reapportionment-2021-8 |سەردێڕ=Census: The 10 most populous US cities are led by NYC, Los Angeles, and Chicago; Phoenix leapfrogs Philadelphia to claim the No. 5 spot |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢١|ئیش=[[Business Insider]]}}</ref> چڕیی دانیشتووانی شارەکە کە {{Convert|27744.1|PD/sqmi}}یە دەیکاتە چڕترین شارەوانی ئەمریکا بە دانیشتووانێک لە سەرووی ١٠٠,٠٠٠ کەسەوە.<ref name="CensusDensity2022">[https://www.census.gov/popclock/embed.php?component=density Highest Density States, Counties and Cities (2022)], [[United States Census Bureau]]. Accessed December 30, 2023.</ref> چڕیی دانیشتووانی مانھاتن {{Convert|70450.8|PD/sqmi}}یە، کە بەرزترینە لە ھەر کاونتییەکی ویلایەتە یەکگرتووەکان.<ref name=CensusDensity2022/> بەپێی داتاکانی سەرژمێریی ٢٠٢٠، نیویۆرک سیتی نزیکەی ٤٣.٦٪ی دانیشتووانی ویلایەتەکە بە ٢٠,٢٠٢,٣٢٠ کەس پێکدەھێنێت،<ref name=QuickFacts/> و نزیکەی ٣٩٪ی دانیشتووانی [[ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک]]ە.<ref name="PopHousingEstMetro">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١٦|سەردێڕ=ACS Demographic and Housing Estimates—2012–2016 American Community Survey 5-Year Estimates—City Versus Metro |ناونیشان=https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/ACS/15_5YR/DP05/1600000US3651000%7C330M200US408 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200711031203/https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/ACS/15_5YR/DP05/1600000US3651000&#124;330M200US408 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=American Fact Finder, [[United States Census Bureau]]}}</ref> زۆربەی دانیشتووانی نیویۆرک سیتی لە ساڵی ٢٠٢٠دا (٥,١٤١,٥٣٩ یان ٥٨.٤٪) لە بروکلین یان کوینز دەژیان، کە دوو ناوچەن لەسەر لۆنگ ئایلەند.<ref name="QuickFactsFiveBoroughs">[https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/newyorkcitynewyork,bronxcountynewyork,kingscountynewyork,newyorkcountynewyork,queenscountynewyork,richmondcountynewyork/ QuickFacts New York city, New York; Bronx County, New York; Kings County, New York; New York County, New York; Queens County, New York; Richmond County, New York], [[United States Census Bureau]]. Accessed January 14, 2024.</ref> بە خەمڵاندن ٨٠٠ زمان لە نیویۆرک قسەیان پێدەکرێت،<ref name="NYCWorld'sMostCulturallyLinguisticallyDiverseCityTop"/><ref name="QueensMostLinguisticallyDiverseTop"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://elalliance.org/ |سەردێڕ=Endangered Language Alliance |ساڵ=٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref><ref name=800source3>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.msn.com/en-us/news/us/new-yorkers-self-assured-and-opinionated-defend-their-values/ar-BBog5Ms?li=BBnb7Kz&ocid=iehp |سەردێڕ=New Yorkers, Self-Assured and Opinionated, Defend Their Values |نووسەر=N. R. Kleinfield |newspaper=[[The New York Times]] |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160118134043/http://www.msn.com/en-us/news/us/new-yorkers-self-assured-and-opinionated-defend-their-values/ar-BBog5Ms?li=BBnb7Kz&ocid=iehp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و ناوچەی ئاماریی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک سیتی گەورەترین [[لەدایکبووی دەرەوە#ناوچە میترۆپۆلیتانەکان کە گەورەترین دانیشتووانی لەدایکبووی دەرەوەیان ھەیە|دانیشتووانی لەدایکبووی دەرەوەی ھەر ناوچەیەکی میترۆپۆلیتان]] ھەیە لە جیھاندا. ناوچەی نیویۆرک بەردەوامە لەوەی بە جیاوازییەکی زۆر پێشەنگترین دەروازەی میترۆپۆلیتان بێت بۆ ئەو کۆچبەرە یاسایییانەی کە دەچنە ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە، کە بە شێوەیەکی بەرچاو تێدەپەڕێت لە کۆی گشتیی لۆس ئانجلەس و [[ناوچەی میترۆپۆلیتانی مەیامی|مەیامی]] پێکەوە.<ref name="Immigrants2022est">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Yearbook of Immigration Statistics LPRSupplemental Table 2d Persons Obtaining Lawful Permanent Resident Status by Leading Core Based Statistical Areas (CBSAs) of Residence and Region and Country of Birth: Fiscal Year 2022 |ناونیشان=https://www.dhs.gov/sites/default/files/2023-12/2023_0818_plcy_yearbook_lawful_permanent_residents_fy2022.xlsx |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=[[U.S. Department of Homeland Security]]}}</ref> نزیکەی حەوت ھێندە زیاتر لەو پیشەگەرە گەنجانەی کە لە ساڵی ٢٠١٩دا داواکارییان بۆ کار پێشکەش کردبوو لە ساڵی ٢٠٢٣دا داواکارییان بۆ کار پێشکەش کردووە لە نیویۆرک سیتی، کە ئەمەش نیویۆرکی کردووەتە باوترین شوێنی مەبەست بۆ دەرچووانی زانکۆ لەم دواییانەدا.<ref name=NYCMostPopularDestinationCollegeGrads>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cnbc.com/amp/2023/10/10/this-is-the-no-1-city-where-young-people-want-to-work-most.html |سەردێڕ=This is the No. 1 city attracting young professionals—demand grew nearly 7 times since 2019 |نووسەر=Jennifer Liu |بڵاوکەرەوە=[[CNBC]] |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٤}}</ref> ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک لە ساڵی ١٩٢٥دا بوو بە [[گەورەترین شاری جیھان|گەورەترین ناوچەی شارنشینی جیھان]]، و پێشی [[لەندەن]] کەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Exhibition Text—New York at Its Core: World City |ناونیشان=https://www.mcny.org/nyaic-worldcity-online |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=www.mcny.org |زمان=en}}</ref><ref name="Chandler">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chandler|یەکەم=Tertius|سەردێڕ=Four Thousand Years of Urban Growth: An Historical Census|بڵاوکەرەوە=Edwin Mellen Press|ساڵ=١٩٨٧|ژپنک=٠-٨٨٩٤٦-٢٠٧-٠|شوێن=Lewiston, New York|بەستەری نووسەر=Tertius Chandler}} Chandler defines a city as a continuously built-up area (urban) with suburbs but without farmland inside the municipality. Figures in main tables are preferentially cited. Part of Chandler's estimates are summarized or modified at: (a) {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Chase-Dunn|یەکەم=Christopher|سەردێڕ=Polities and Settlements Research Working Group|ناونیشان=https://irows.ucr.edu/research/citemp/citemtoc.htm|وێبگە=The Institute for Research on World-Systems|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220424173719/https://irows.ucr.edu/research/citemp/citemtoc.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} (b) {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rosenberg|یەکەم=Matt|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Largest Cities Throughout History: Determining population prior to census-taking was no easy task|ناونیشان=https://www.thoughtco.com/largest-cities-throughout-history-4068071|وێبگە=ThoughtCo|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160818124242/http://geography.about.com/library/weekly/aa011201a.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} (c) {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Populations of Largest Cities in PMNs from 2000BCE to 1988AD|ناونیشان=http://www.etext.org/Politics/World.Systems/datasets/citypop/civilizations/citypops_2000BCE-1988AD|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080211233018/http://www.etext.org/Politics/World.Systems/datasets/citypop/civilizations/citypops_2000BCE-1988CE|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٠٨|وێبگە=Etext Archives}}</ref> ناوچە میترۆپۆلیتانەکە لە سەرەتای ١٩٣٠ەکاندا لە ١٠ ملیۆن کەس تێپەڕی، و بوو بە یەکەمین [[مێگاسیتی]].<ref name=":1" /><ref name="Chandler" /> لە ساڵی ١٩٥٥دا، [[گەورەشاری تۆکیۆ]] پێشی کەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Focusing on World Megacities: Demographia World Urban Areas, 2021 {{!}} Newgeography.com |ناونیشان=https://www.newgeography.com/content/007127-focusing-world-megacities-demographia-world-urban-areas-2021 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=www.newgeography.com}}</ref><ref name="Chandler" /> === نەتەوە و ڕەگەزنامە === {{Main|Race and ethnicity in New York City|New York City ethnic enclaves}} بەپێی خەمڵاندنەکانی ساڵی ٢٠٢٢ لە [[ڕووپێوی کۆمەڵگەی ئەمریکی]]، گەورەترین ڕەچەڵەکە ڕاپۆرتکراوەکان لە نیویۆرک سیتی بریتی بوون لە [[ئەمریکییە دۆمینیکانییەکان|دۆمینیکانی]] (٨.٧٪)، [[ئەمریکییە چینییەکان|چینی]] (٧.٥٪)، [[پۆرتۆڕیکۆیییەکان|پۆرتۆڕیکۆیی]] (٦.٩٪)، [[ئەمریکییە ئیتالییەکان|ئیتالی]] (٥.٥٪)، [[ئەمریکییە مەکسیکییەکان|مەکسیکی]] (٤.٤٪)، [[ئەمریکییە ئێرلەندییەکان|ئێرلەندی]] (٤.٤٪)، [[ئەمریکییە ھیندییەکان|ھیندیی ئاسیایی]] (٣.١٪)، [[ئەمریکییە ئەڵمانییەکان|ئەڵمانی]] (٢.٩٪)، [[ئەمریکییە جامایکییەکان|جامایکی]] (٢.٤٪)، [[ئەمریکییە ئیکوادۆرییەکان|ئیکوادۆری]] (٢.٣٪)، [[ئەمریکییە ئینگلیزەکان|ئینگلیزی]] (٢.١٪)، [[ئەمریکییە پۆڵەندییەکان|پۆڵەندی]] (١.٩٪)، [[ئەمریکییە ڕووسەکان|ڕووسی]] (١.٧٪)، [[ئەمریکییە عەرەبەکان|عەرەب]] (١.٤٪)، [[ئەمریکییە ھایتییەکان|ھایتی]] (١.٤٪)، [[ئەمریکییە گویانییەکان|گویانی]] (١.٣٪)، [[ئەمریکییە فلیپینییەکان|فلیپینی]] (١.١٪)، و [[ئەمریکییە کۆرییەکان|کۆری]] (١.١٪).<ref name="United States Census Bureau">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=QuickFacts for New York City / New York State / United States |ناونیشان=https://www.census.gov/quickfacts/table/PST045216/3651000,36,00 |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=[[United States Census Bureau]]}}</ref><ref name="The City of New York" /><ref name="Digital Diplomacy Coalition, New York" /> {|class="wikitable collapsible collapsed" style="font-size: 90%;" !دیمۆگرافیای مێژوویی !٢٠٢٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://data.census.gov/cedsci/table?g=1600000US3651000&y=2020 |بڵاوکەرەوە=US Census Bureau |سەردێڕ=2020: DEC Redistricting Data (PL 94-171)}}</ref> !٢٠١٠<ref name="United States Census Bureau" /> !١٩٩٠<ref name="pop">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Race and Hispanic Origin for Selected Cities and Other Places: Earliest Census to 1990 |ناونیشان=https://www.census.gov/population/www/documentation/twps0076/twps0076.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120812191959/http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0076/twps0076.html |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[U.S. Census Bureau]]}}</ref> !١٩٧٠<ref name="pop" /> !١٩٤٠<ref name="pop" /> |- |[[سپیپێستی نا-ھیسپانی|سپیپێست]] (نا-ھیسپانی) |٣٠.٩٪ |٣٣.٣٪ |٤٣.٤٪ |٦٤.٠٪ |٩٢.١٪ |- |[[ھیسپانی و لاتینییە ئەمریکییەکان|ھیسپانی یان لاتینی]] |٢٨.٣٪ |٢٨.٦٪ |٢٣.٧٪ |١٥.٢٪ |١.٦٪ |- |[[ڕەشپێستەکان لە نیویۆرک سیتی|ڕەشپێست یان ئەفریقی-ئەمریکی]] (نا-ھیسپانی) |٢٠.٢٪ |٢٢.٨٪ |٢٨.٨٪ |٢١.١٪ |٦.١٪ |- |[[ئاسیایییەکان لە نیویۆرک سیتی|ئاسیایی]] و [[ئەمریکییەکانی دوورگەکانی زەریای ھێمن|دوورگەنشینی زەریای ھێمن]] (نا-ھیسپانی) |١٥.٦٪ |١٢.٦٪ |٧.٠٪ |١.٢٪ |٠.٢٪ |- |ئەمریکیی ڕەسەن (نا-ھیسپانی) |٠.٢٪ |٠.٢٪ |٠.٤٪ |٠.١٪ |نەزانراو |- |[[ئەمریکییە فرەڕەگەزەکان|دوو یان چەند ڕەگەزێک]] (نا-ھیسپانی) |٣.٤٪ |١.٨٪ |نەزانراو |نەزانراو |نەزانراو |} بەپێی داتاکانی ڕووپێوی کۆمەڵگەی ئەمریکی لە ساڵی ٢٠١٨ تا ٢٠٢٢، نزیکەی ٣٦.٣٪ی دانیشتووانی شارەکە [[لەدایکبووی دەرەوە|لەدەرەوە لەدایکبوون]] (بە بەراورد بە ١٣.٧٪ لەسەر ئاستی نیشتمانی)،<ref name=QuickFacts/> و ٤٠٪ی ھەموو منداڵان لە دایکێکی کۆچبەر لەدایک دەبن.<ref>Camarota, Steven A.; Zeigler, Karen; and Richwine, Jason. [https://cis.org/Report/Births-Legal-and-Illegal-Immigrants-US ''Births to Legal and Illegal Immigrants in the U.S; A look at health insurance coverage among new mothers by legal status at the state and local level''], [[Center for Immigration Studies]], October 9, 2018. Accessed January 14, 2024.</ref> بە درێژایی مێژووەکەی، نیویۆرک [[دەروازەی چوونەژوورەوە|دەروازەیەکی سەرەکییە بۆ چوونەژوورەوە]]ی کۆچبەران.<ref name="CityDiversity">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Semple |یەکەم=Kirk |ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣|سەردێڕ=City's Newest Immigrant Enclaves, From Little Guyana to Meokjagolmok it |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/interactive/2013/06/09/nyregion/new-york-citys-newest-immigrant-enclaves.html?pagewanted=all |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}</ref><ref name="NYC immigration">[https://www1.nyc.gov/assets/planning/download/pdf/data-maps/nyc-population/nny2013/nny_2013.pdf ''The Newest New Yorkers: 2013''], [[New York City Department of City Planning]], December 2013. Retrieved February 9, 2017. "The immigrant share of the population has also doubled since 1965, to 37 percent. With foreign-born mothers accounting for 51 percent of all births, approximately 6-in-10 New Yorkers are either immigrants or the children of immigrants."</ref> ھیچ وڵاتێک یان ناوچەیەکی سەرچاوەی دیاریکراو زاڵ نییە.<ref name="CityDiversity" /> کوینز گەورەترین دانیشتووانی ئاسیایی-ئەمریکی و [[شارستانییەکانی ئەندێس|ئەندێسی]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا ھەیە، و ھەروەھا فرەنەتەوەترین و فرەزمانترین ناوچەی شارنشینە لە جیھاندا.<ref name="QueensMostLinguisticallyDiverseTop"/><ref name="QueensMostDiverseWorld2"/> ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک سیتی بە گشتی ماڵی گەورەترین [[لەدایکبووی دەرەوە#ناوچە میترۆپۆلیتانەکان کە گەورەترین دانیشتووانی لەدایکبووی دەرەوەیان ھەیە|دانیشتووانی لەدایکبووی دەرەوەیە لە ھەر ناوچەیەکی میترۆپۆلیتانی تردا]] لە جیھاندا، کە لە ساڵی ٢٠٢٣دا ژمارەیان دەگەیشتە ٥.٩ ملیۆن. {{multiple image | title = [[گرووپە نەتەوەیییەکانی نیویۆرک سیتی]] | align = right | perrow = 2 | total_width = 400 | caption_align = center | image1 = Chinatown,_New_York_(18076448908).jpg | caption1 = [[فوژۆی بچووک]]، مانھاتن | image2 = Little Italy NY Street.JPG | caption2 = [[ئیتالیای بچووک، مانھاتن|ئیتالیای بچووک]]، مانھاتن | image3 = Brighton_beach_(7434138858).jpg | caption3 = [[ڕووسیای بچووک]]، بروکلین | image4 = 74th St shopping Jax Hts jeh.jpg | caption4 = [[ھیندی بچووک]]، کوینز }} [[ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک]] گەورەترین دانیشتووانی [[ئاسیایییەکان لە نیویۆرک سیتی|ئاسیایی]] ھەیە، بە ٢.٦ ملیۆن کەس.<ref name=NYCMetroLargestAsianPopulation>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pewresearch.org/race-and-ethnicity/fact-sheet/asian-americans-in-the-u-s/|سەردێڕ=Facts about Asians in the U.S.|نووسەر=Carolyne Im|بڵاوکەرەوە=[[Pew Research Center]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> نیویۆرک گەورەترین دانیشتووانی [[چینییەکان لە ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک|چینی]] لە دەرەوەی ئاسیا و گەورەترین دانیشتووانی [[ئەمریکییە ھیندییەکان|ھیندیی ئاسیایی]] لە نیوەگۆی ڕۆژاوا ھەیە،<ref name="NYCLargestChinesePopulation">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2015/02/23/nyregion/in-new-york-indictment-of-officer-peter-liang-divides-chinese-americans.html|سەردێڕ=Indictment of New York Officer Divides Chinese-Americans |نووسەر=Vivian Yee |newspaper=The New York Times |ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وتەگێڕانەوە=Now they are reaching out to the Chinese-language press, contacting lawyers to advise Officer Liang and planning a protest march in New York, a city with the largest Chinese population outside of Asia.}}</ref> ھەروەھا گەورەترین دانیشتووانی [[ئەمریکییە ڕووسەکان|ڕووسی-ئەمریکی]]،<ref name="U.S. Department of Homeland Security" /> ئیتالی-ئەمریکی، و ئەفریقی-ئەمریکی. نیویۆرک ماڵی گەورەترین دانیشتووانی [[ئەمریکییە دۆمینیکانییەکان|دۆمینیکانی-ئەمریکی]]، [[کۆچکردنی پۆرتۆڕیکۆیییەکان بۆ نیویۆرک سیتی|پۆرتۆڕیکۆیی-ئەمریکی]]، و [[ئەمریکییە باشوورییە ئەمریکییەکان|ئەمریکییەکانی باشووری ئەمریکا]]یە<ref name="U.S. Department of Homeland Security">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Yearbook of Immigration Statistics: 2011 Supplemental Table 2 |ناونیشان=https://www.dhs.gov/files/statistics/publications/LPR11.shtm |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[U.S. Department of Homeland Security]]}}</ref> و بە گشتی دووەم گەورەترین دانیشتووانی [[ھیسپانی و لاتینییە ئەمریکییەکان|ھیسپانی]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا ھەیە، کە ژمارەیان لە ٥ ملیۆن کەس زیاترە. [[ئەمریکییە ڤێنیزوێلییەکان|ڤێنیزوێلا]]، [[ئەمریکییە ئیکوادۆرییەکان|ئێکوادۆر]]، [[ئەمریکییە کۆلۆمبییەکان|کۆلۆمبیا]]، [[ئەمریکییە گویانییەکان|گویانا]]، [[ئەمریکییە پیرۆیییەکان|پیرۆ]]، و [[ئەمریکییە بەڕازیلییەکان|بەڕازیل]]، وڵاتە سەرەکییەکانی سەرچاوەن لە ئەمریکای باشوورەوە بۆ کۆچبەران بۆ ناوچەی نیویۆرک سیتی؛ [[کۆماری دۆمینیکان]]، [[جامایکا]]، [[ھایتی]]، و [[ئەمریکییە ترینیدادی و تۆباگۆیییەکان|ترینیداد و تۆباگۆ]] لە [[کاریبییەکان لە نیویۆرک سیتی|کاریبی]]؛ [[ئەمریکییە نێجێرییەکان|نێجیریا]]، [[ئەمریکییە میسرییەکان|میسر]]، [[ئەمریکییە غانییەکان|غانا]]، [[ئەمریکییە تانزانییەکان|تانزانیا]]، [[ئەمریکییە کینیایییەکان|کینیا]]، و [[ئەمریکییە باشووری ئەفریقییەکان|باشووری ئەفریقا]] لە [[کۆچکردنی ئەفریقییەکان بۆ ئەمریکا|ئەفریقا]]وە؛ و [[ئەمریکییە سالڤادۆرییەکان|ئێلسالڤادۆر]]، [[ئەمریکییە ھۆندوراسییەکان|ھۆندوراس]]، و [[ئەمریکییە گواتیمالییەکان|گواتیمالا]] لە ئەمریکای ناوەڕاستەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Persons Obtaining Lawful Permanent Resident Status by Leading Core Based Statistical Areas (CBSAs) of Residence and Region and Country of Birth: Fiscal Year 2013 |ناونیشان=https://www.dhs.gov/sites/default/files/publications/immigration-statistics/yearbook/2013/LPR/immsuptable2d.xls |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140712214124/https://www.dhs.gov/sites/default/files/publications/immigration-statistics/yearbook/2013/LPR/immsuptable2d.xls |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[United States Department of Homeland Security]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> نیویۆرک سیتی بەرزترین کۆی دانیشتووانی ئاسیایی لە ھەر شارێکی تاکی ئەمریکی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Asian American Statistics |ناونیشان=http://www.ameredia.com/resources/demographics/asian_american.html |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١١ |بڵاوکەرەوە=Améredia Incorporated |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١١ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714063833/http://www.ameredia.com/resources/demographics/asian_american.html |url-status=dead }}</ref> [[ئەمریکییە ئاسیایییەکان لە نیویۆرک سیتی]]، بەپێی سەرژمێریی ٢٠١٠، ژمارەیان لە ١.٢ ملیۆن کەس زیاترە،<ref name=QuickFacts/> کە گەورەترە لە کۆی دانیشتووانی ئاسیایی لۆس ئانجلەس و سان فرانسیسکۆ پێکەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Semple |یەکەم=Kirk |ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=Asian New Yorkers Seek Power to Match Numbers |ئیش=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2011/06/24/nyregion/asian-new-yorkers-asian-new-yorkers-seek-power-to-match-surging-numbers.html |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١١|وتەگێڕانەوە=Asians, a group more commonly associated with the West Coast, are surging in New York, where they have long been eclipsed in the city's [[kaleidoscope|kaleidoscopic]] racial and ethnic mix. For the first time, according to census figures released in the spring, their numbers have topped one million—nearly one in eight New Yorkers, which is more than the Asian population in the cities of San Francisco and Los Angeles combined.}}</ref> [[چایناتاون، مانھاتن|چایناتاون (گەرەکی چینییەکان)ی مانھاتن]] گەورەترین کۆبوونەوەی چینییەکانە لە [[نیوەگۆی ڕۆژاوا]]دا،<ref name="fact-sheet">* {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.explorechinatown.com/PDF/FactSheet.pdf |سەردێڕ=Chinatown New York City Fact Sheet |بڵاوکەرەوە=www.explorechinatown.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ny.com/articles/chinatown.html |سەردێڕ=The History of New York's Chinatown |یەکەم=Sarah |دوایین=Waxman |بڵاوکەرەوە=Mediabridge Infosystems, Inc |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|وتەگێڕانەوە=Manhattan's Chinatown, the largest Chinatown in the United States and the site of the largest concentration of Chinese in the Western Hemisphere, is located on the Lower East Side.}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=NagJFMxtkAcC&q=Flushing+Chinatown+Little+Taiwan&pg=PA104 |سەردێڕ=Still the golden door: the Third ...&nbsp;– Google Books |یەکەم=David M. |دوایین=Reimers |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٠٧٦٨١-٤|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Columbia University Press}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://geographyplanning.buffalostate.edu/MSG%202002/13_McGlinn.pdf |سەردێڕ=Beyond Chinatown: Dual immigration and the Chinese population of metropolitan New York City, 2000, Page 4 |نووسەر=Lawrence A. McGlinn, Department of Geography SUNY-New Paltz |بڵاوکەرەوە=Middle States Geographer, 2002, 35: 110–119, Journal of the Middle States Division of the Association of American Geographers |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121029075400/http://geographyplanning.buffalostate.edu/MSG%202002/13_McGlinn.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=NagJFMxtkAcC&q=Flushing+Chinatown+Little+Taiwan&pg=PA104 |سەردێڕ=Still the golden door: the Third ...&nbsp;– Google Books |یەکەم=David M. |دوایین=Reimers |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٠٧٦٨١-٤|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Columbia University Press}}</ref> و کوینز ماڵی گەورەترین دانیشتووانی [[گەلی تیبێت|تیبیتییە]] لە دەرەوەی ئاسیا.<ref name="UnreachedNY">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠١٢|سەردێڕ=Most Significant Unreached People Group Communities in Metro NY |ناونیشان=http://www.globalgates.info/church-plant-needs-among-unreached/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=GLOBAL GATES |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141027192509/http://www.globalgates.info/church-plant-needs-among-unreached/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[ئەمریکییە عەرەبەکان]] ژمارەیان لە نیویۆرک سیتی لە ١٦٠,٠٠٠ تێدەپەڕێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A Community of Many Worlds: Arab Americans in New York City |ناونیشان=http://www.allied-media.com/Arab-American/NY-Arabs.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141108212113/http://www.allied-media.com/Arab-American/NY-Arabs.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Allied Media Corp}}</ref> کە زۆرترینیان لە بروکلین کۆبوونەتەوە. نیویۆرک سیتی میوانداری بەرزترین دانیشتووانی [[ئەمریکییە فەلەستینییەکان|فەلەستینییە]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا،<ref name=NYCLargestPalestinianPopulation>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Largest Palestinian Community in the United States by City {{!}} Zip Atlas |ناونیشان=https://zipatlas.com/us/city-comparison/largest-palestinian-community.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=zipatlas.com}}</ref> و گەورەترین ڕەوەندەکانی [[ئەمریکییە ئۆزبەکییەکان|ئۆزبەکستانی]] و [[ئەمریکییە ئەلبانییەکان|ئەلبانی]] ھەیە لە جیھاندا؛<ref name=NYCWhiteMuslimDiasporas>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2026/04/10/nyregion/eric-adams-albania-citizen.html?smid=nytcore-ios-share|سەردێڕ=Eric Adams, Citizen of the World, Becomes an Actual Citizen of Albania|نووسەر=Emma Goldberg|newspaper=[[The New York Times]]|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> ھەروەھا [[ئەمریکییە تورکەکان|تورک]]، [[ئەمریکییە ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]]، و [[ئەمریکییە ئازەربایجانییەکان]] بەشێکی گەشەسەندوون لە دانیشتووانە سپیپێستە نا-ھیسپانییەکەی شارەکە.<ref name=NYCLittleIstanbul>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://brooklyndowntownstar.com/restaurants/2024/03/06/meet-the-turkish-immigrants-of-south-brooklyn/|سەردێڕ=Meet the Turkish Immigrants of South Brooklyn: Experience the culture and taste of Turkey|نووسەر=Yasin Akdag|newspaper=Brooklyn Star|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Yearbook of Immigration Statistics: 2013 Lawful Permanent Residents Supplemental Table 2 |ناونیشان=https://www.dhs.gov/yearbook-immigration-statistics-2013-lawful-permanent-residents |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[U.S. Department of Homeland Security]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Zunitch |یەکەم=Victoria |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=City lauds Armenian culture in Queens |ناونیشان=https://www.qchron.com/editions/queenswide/city-lauds-armenian-culture-in-queens/article_b2885ecf-d09f-5d9b-b84d-5b2955d3cc83.html |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Queens Chronicle |زمان=en}}</ref> ناوچە میترۆپۆلیتانەکە ماڵی ٢٠٪ی [[ئەمریکییە ھیندییەکان لە ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک|ئەمریکییە ھیندییەکانی]] وڵاتەکەیە و لایەنی کەم بیست ناوچەی [[ھیندی بچووک (شوێن)|ھیندی بچووک]] لەخۆدەگرێت، و ١٥٪ی ھەموو [[ئەمریکییە کۆرییەکان لە نیویۆرک سیتی|ئەمریکییە کۆرییەکانی]] وڵاتەکە و چوار [[کۆریاتاون، مانھاتن|کۆریاتاون]] لەخۆدەگرێت.<ref name=NYCAmericanCommunitySurvey>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://data.census.gov/ |سەردێڕ=Explore Census Data |بڵاوکەرەوە=United States Census Bureau |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> نیویۆرک سیتی و ناوچە میترۆپۆلیتانەکەی گەورەترین دانیشتووانی [[ڕەشپێستەکان لە نیویۆرک سیتی|ڕەشپێست یان ئەفریقی-ئەمریکی]] ھەیە لە وڵاتەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Facts About the U.S. Black Population |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.pewresearch.org/race-and-ethnicity/fact-sheet/facts-about-the-us-black-population/}}</ref> نیویۆرک سیتی گەورەترین دانیشتووانی [[ئەمریکییە ئەورووپییەکان|ئەورووپی]] و [[سپیپێستی نا-ھیسپانی|سپیپێستی نا-ھیسپانی]] ھەیە لە ھەر شارێکی ئەمریکا، کە لە ساڵی ٢٠١٢دا ژمارەیان گەیشتە ٢.٧ ملیۆن کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=American FactFinder—Results |ناونیشان=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_12_1YR_DP05&prodType=table |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200315193522/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_12_1YR_DP05&prodType=table |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=[[U.S. Department of Commerce]]}}</ref> [[ڕەوەندی ئەورووپی]] کە لە شارەکەدا دەژین زۆر فرەچەشنن و زۆرێک لە [[گرووپە نەتەوەیییەکانی نیویۆرک سیتی#ئەورووپی|گرووپە نەتەوەیییە ئەورووپییەکان ناوچەی تایبەت بە خۆیان دروستکردووە]].<ref name=BrightonBeachRussianSpeakingEpicenter>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://untappedcities.com/2014/01/23/nyc-micro-neighborhoods-little-odessa-brighton-beach-brooklyn/ |سەردێڕ=NYC's Micro Neighborhoods: Little Odessa in Brighton Beach, Brooklyn |نووسەر=Brennan Ortiz |ساڵ=٢٠١٤|ئیش=Untapped Cities (online, January 23) |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref name=AstoriaNYCGreektown1>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1991/11/15/arts/astoria-a-greek-isle-in-the-new-york-city-sea.html |سەردێڕ=Astoria, a Greek Isle in the New York City Sea |نووسەر=Richard F. Shepard |newspaper=The New York Times |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref name=AstoriaNYCGreektown2>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://greekreporter.com/2022/06/18/the-ever-changing-face-of-greektown-in-astoria-queens-video/ |سەردێڕ=Astoria: The Ever-Changing Greektown of New York |نووسەر=Kerry Kolasa-Sikiaridi |بڵاوکەرەوە=Greek Reporter |ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> بە ٩٦٠,٠٠٠ دانیشتووی جوولەکە لە ساڵی ٢٠٢٣دا، نیویۆرک سیتی ماڵی بەرزترین [[دانیشتووانی جوولەکە بەپێی شار|دانیشتووانی جوولەکەیە]] لە ھەر شارێکی جیھان،<ref name="Gergely-2024">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gergely |یەکەم=Julia |ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Nearly 1 million Jews live in NYC, new study finds |ناونیشان=https://www.jta.org/2024/05/09/ny/nearly-1-million-jews-live-in-nyc-new-study-finds |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Jewish Telegraphic Agency |زمان=en-US}}</ref> و ناوچە میترۆپۆلیتانەکەی تا ساڵی ٢٠٢١ زیاتر لە ٢ ملیۆن جوولەکەی تێدا کۆببووەوە، کە دووەم گەورەترین دانیشتووانی جوولەکەیە لە جیھاندا لە دوای [[ناوچەی میترۆپۆلیتانی تەلئەبیب]] لە ئیسرائیل.<ref>{{cite report |editor1-last=Dashefsky |editor1-first=Arnold |editor-link1=Arnold Dashefsky |editor2-last=Della-Pergola |editor2-first=Sergio |editor-link2=Sergio Della Pergola |editor3-last=Sheskin |editor3-first=Ira |date=2021 |title=World Jewish Population |url=https://www.jewishdatabank.org/api/download/?studyId=1185&mediaId=bjdb%5c2021_World_Jewish_Population_AJYB_(DellaPergola)_DB_Public.pdf |publisher=[[Berman Jewish DataBank]] |access-date=September 4, 2023 }}</ref> لە ناوچەی بروکلین، بە خەمڵاندن لە ھەر چوار دانیشتوویەک یەکێکیان جوولەکە بووە تا ساڵی ٢٠١٨.<ref name="BrooklynJewish">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Weichselbaum |یەکەم=Simone |ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Nearly one in four Brooklyn residents are Jews, new study finds |newspaper=[[New York Daily News]] |شوێن=New York |ناونیشان=http://www.nydailynews.com/new-york/brooklyn/brooklyn-residents-jews-new-study-finds-article-1.1100080 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180704130656/http://www.nydailynews.com/new-york/brooklyn/brooklyn-residents-jews-new-study-finds-article-1.1100080 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref><ref name=BrookynTheMostJewishSpotOnEarth>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Hilary |دوایین=Danailova |ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Brooklyn, the Most Jewish Spot on Earth |ناونیشان=https://www.hadassahmagazine.org/2018/01/11/brooklyn-jewish-spot-earth/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Hadassah Magazine]] |زمان=en-US}}</ref> === ئاراستەی سێکسی و ناسنامەی جێندەری === {{main|LGBTQ culture in New York City|Transgender culture of New York City|Same-sex marriage in New York|NYC Pride March}} {{further|New York City Drag March|Queens Pride Parade|List of LGBT people from New York City|List of largest LGBT events}} نیویۆرک سیتی وەک [[کولتووری ھاوڕەگەزخوازان لە نیویۆرک سیتی|پایتەختی ھاوڕەگەزخوازانی]] جیھان و گرێی ناوەندی [[سیستەمی ژینگەیی کۆمەڵایەتی-سیاسی|سیستەمی ژینگەیی کۆمەڵایەتی-سیاسی]] [[پەیمانگای ھاوڕەگەزخوازان|لێزبیەن، گەی، دووڕەگەزخواز، و ترانسجێندەر]] (LGBT) وەسف کراوە، و ماڵی یەکێک لە گەورەترین دانیشتووانی LGBTی جیھان و دیارترینەکانە.<ref name=NYCGayCapitalOfTheWorld1>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gayexpress.co.nz/2018/04/new-york-worlds-gay-capital/ |سەردێڕ=New York – The World's Gay Capital |یەکەم=Peter |دوایین=Minkoff |بڵاوکەرەوە=Your LGBTQ+ Voice |ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک ماڵی نزیکەی ٥٧٠,٠٠٠ کەسە کە خۆیان وەک [[ھاوڕەگەزخوازەکان لە نیویۆرک سیتی|گەی]] و [[دووڕەگەزخوازی|دووڕەگەزخواز]] دەناسێنن، کە [[دیمۆگرافیای LGBT لە ویلایەتە یەکگرتووەکان#بەپێی ناوچەی میترۆپۆلیتان|گەورەترینە لە وڵاتەکەدا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gates |یەکەم=Gary J. |سەردێڕ=Same-sex Couples and the Gay, Lesbian, Bisexual Population: New Estimates from the American Community Survey |ناونیشان=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Gates-Same-Sex-Couples-GLB-Pop-ACS-Oct-2006.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130609015224/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Gates-Same-Sex-Couples-GLB-Pop-ACS-Oct-2006.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Williams Institute|The Williams Institute on Sexual Orientation Law and Public Policy]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Silverman |یەکەم١=Brian |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fIAuxa6ic9EC&q=new+york+one+of+the+largest+world+gay+population&pg=PT703 |سەردێڕ=Frommer's New York City 2013 |دوایین٢=Chauvin |یەکەم٢=Kelsy |ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-١-١١٨-٣٣١٤٤-٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[John Wiley & Sons]]}}</ref> چالاکیی سێکسیی نێوان ھاوڕەگەزەکان لە نێوان پێگەیشتووانی ڕازیبوودا یاسایی بووە لە نیویۆرک لە کەیسی ''[[نیویۆرک دژی ئۆنۆفری]]'' لە ساڵی ١٩٨٠ەوە، کە [[یاساکانی لادانی سێکسی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان#یاساکانی ویلایەت و ناوچەکان پێش کەیسی لۆرێنس دژی تێکساس|یاسای لادانی سێکسی]] ویلایەتەکەی ھەڵوەشاندەوە.<ref>{{cite court |litigants=People v. Ronald Onofre |vol=51 |reporter=N.Y.2d |opinion=476 |court=[[New York Court of Appeals|N.Y. Court of Appeals]] |date=December 18, 1980 |url=https://scholar.google.com/scholar_case?case=8178620795596160936 |access-date=March 30, 2022 }}</ref> [[ھاوسەرگیریی ھاوڕەگەزەکان لە نیویۆرک]] لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١١دا یاسایی کرا، و ڕێگەی پێدرا لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠١١دا ئەنجام بدرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Confessore |یەکەم١=Nicholas |دوایین٢=Barbaro |یەکەم٢=Michael |ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=New York Allows Same-Sex Marriage, Becoming Largest State to Pass Law |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2011/06/25/nyregion/gay-marriage-approved-by-new-york-senate.html?_r=1&hp |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ئیش=[[The New York Times]]}}</ref> [[File:NYC_Pride_2019_26.jpg|thumb|[[ڕێپێوانی شانازیی نیویۆرک سیتی]] [[پێڕستی گەورەترین ڕووداوەکانی LGBT|گەورەترین نمایشی شانازییە لە جیھاندا]].<ref name="NYCWorld'sLargestPrideParade"/>]] [[ڕێپێوانی شانازیی نیویۆرک سیتی]] ساڵانە بەرەو باشوور بە شەقامی [[پێنجەم ئەڤینیو]]دا دەڕوات و لە [[گرینویچ ڤیلێج، مانھاتن|گرینویچ ڤیلێج]] لە خوارووی مانھاتن کۆتایی دێت؛ نمایشەکە [[پێڕستی گەورەترین ڕووداوەکانی LGBT|گەورەترین نمایشی شانازییە لە جیھاندا]]، کە ھەموو مانگێکی حوزەیران دەیان ھەزار بەشداربوو و ملیۆنان بینەری سەر شۆستەکان بۆ خۆی ڕادەکێشێت.<ref name="NYCWorld'sLargestPrideParade">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Revelers Take to the Streets For 48th Annual NYC Pride March |ناونیشان=http://newyork.cbslocal.com/2017/06/25/48th-nyc-pride-march/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[CBS New York]] |وتەگێڕانەوە=A sea of rainbows took over the Big Apple for the biggest pride parade in the world Sunday.}}</ref><ref name=NYCWorld>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gleason |یەکەم=Will |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Citing its diversity and culture, NYC was voted best city in the world in new global survey |ناونیشان=https://www.timeout.com/newyork/news/new-york-voted-best-city-in-the-world-in-massive-worldwide-survey-031119 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە=[[Time Out (magazine)|Time Out]] |وتەگێڕانەوە=After compiling the thoughts of over 30,000 people, both from our NYC readership and half-a-world away, New York was voted the greatest city on the planet for 2019. In a hint as to why this happened, and why now, it also led to the categories of most diverse metropolis and best culture.... Since then, it's steadily attracted more and more attendees and, last year, averaged 10,000 people a night. Those thousands of New Yorkers weren't just hungry for new food, but for new points of view.... 'We've now been able to represent over 85 countries, and I'm constantly hearing examples of people branching out and trying things they've never heard of before.'}}</ref> [[نمایشی شانازیی کوینز]] ساڵانە لە [[جاکسن ھایتس، کوینز|جاکسن ھایتس]] بەڕێوەدەچێت و نمایشێکی ''فرەکلتووریی'' بەدوادا دێت.<ref name="NYCTrans">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Bill |دوایین=Parry |ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٨|سەردێڕ=Elmhurst vigil remembers transgender victims lost to violence and hate |newspaper=[[TimesLedger Newspapers|TimesLedger]] |شوێن=New York |ناونیشان=https://www.timesledger.com/stories/2016/48/transvigil_2016_11_25_q.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190213003206/https://www.timesledger.com/stories/2016/48/transvigil_2016_11_25_q.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠١٩}}</ref> [[ستۆنوۆڵ ٥٠ - شانازیی جیھانیی نیویۆرک سیتی ٢٠١٩]] [[پێڕستی گەورەترین ڕووداوەکانی LGBT|گەورەترین ئاھەنگی شانازیی نێونەتەوەیی]] بوو لە مێژوودا، کە یادی ٥٠ ساڵەی ڕاپەڕینی ستۆنوۆڵی دەکردەوە، بە ئامادەبوونی ١٥٠,٠٠٠ بەشداربوو و پێنج ملیۆن بینەر تەنھا لە مانھاتندا.<ref name="Authorities1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Karma |دوایین=Allen |ناونیشان=https://abcnews.go.com/US/million-people-crowed-nyc-worldpride-mayor/story?id=64090338 |سەردێڕ=About 5 million people attended WorldPride in NYC, mayor says |ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠١٩|ئیش=[[ABC News (United States)|ABC News]]}}</ref> نیویۆرک سیتی ماڵی گەورەترین دانیشتووانی [[ترانسجێندەر]]ە لە جیھاندا، کە لە ساڵی ٢٠١٨دا بە زیاتر لە ٥٠,٠٠٠ کەس خەمڵێنراوە، کە لە مانھاتن، بروکلین، و کوینز کۆبوونەتەوە؛ بەڵام، تا پشێوییەکانی ستۆنوۆڵ لە حوزەیرانی ١٩٦٩دا، ئەم کۆمەڵگەیە ھەستیان بە پەراوێزخستن و پشتگوێخستن دەکرد لەلایەن کۆمەڵگەی ھاوڕەگەزخوازانەوە.<ref name="NYCTrans" /><ref name="TransEqualityNYC" /> ڕێپێوانی ڕزگاریی بروکلین، کە گەورەترین خۆپیشاندانی [[مافەکانی ترانسجێندەر|مافەکانی ترانسجێندەر]] بوو لە مێژووی LGBTدا، لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠دا بەڕێوەچوو، کە لە [[گۆڕەپانی گراند ئارمی]]ەوە بۆ [[فۆرت گرین، بروکلین]] درێژبووەوە، و تیشکی خستە سەر پاڵپشتیکردنی ژیانی ترانسجێندەرە ڕەشپێستەکان، و بە خەمڵاندنێک ١٥,٠٠٠ بۆ ٢٠,٠٠٠ بەشداربووی بۆ خۆی ڕاکێشا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Anushka |دوایین=Patil |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=How a March for Black Trans Lives Became a Huge Event |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2020/06/15/nyregion/brooklyn-black-trans-parade.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Shannon |دوایین=Keating |ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Corporate Pride Events Can't Happen This Year. Let's Keep It That Way |وێبگە=[[BuzzFeed News]] |ناونیشان=https://www.buzzfeednews.com/article/shannonkeating/pride-protest-black-trans-rally-brooklyn-liberation-lgbtq |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref> === ئایین === {{further|St. Patrick's Cathedral (Midtown Manhattan)|Rockefeller Center Christmas Tree| History of the Jews in New York City|Jewish arrival in New Amsterdam|Islam in New York City|Hindu Temple Society of North America|Mahayana Buddhism North America|Falun Gong}} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 250 | header = بینا ئایینییە دیارەکان لە نیویۆرک سیتی | image1 = Emanu-elNYjeh.JPG | image2 = At New York, USA 2017 119.jpg | image3 = Islamic Cultural Center E96 jeh.JPG | image4 = Hindu Temple Society of North America (Flushing, Queens - exterior).jpg | footer = لە چەپەوە بۆ ڕاست لە سەرەوە: [[پەرستگای ئیمانوێل لە نیویۆرک (١٩٣٠)|پەرستگای ئیمانوێل]]؛ [[کڵێسای سەرەکی سانت پاتریک (نیویۆرک سیتی)|کڵێسای سەرەکی سانت پاتریک]]؛ [[ناوەندی کولتووری ئیسلامیی نیویۆرک]]؛ و [[کۆمەڵگەی پەرستگای ھیندووی ئەمریکای باکوور]] }} [[مەسیحییەت لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|مەسیحییەت]] گەورەترین ئایینە (٥٩٪ی پەیڕەوکاران) لە نیویۆرک سیتی،<ref name="NYCReligion1">{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Michael |دوایین=Lipka |ناونیشان=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/07/29/major-u-s-metropolitan-areas-differ-in-their-religious-profiles/ |سەردێڕ=Major U.S. metropolitan areas differ in their religious profiles |بڵاوکەرەوە=[[Pew Research Center]] |ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> کە ماڵی بەرزترین ژمارەی کڵێسایە لە ھەر شارێکی جیھاندا.<ref name="NYCTheCapitaloftheWorld"/> [[کەنیسەی کاسۆلیک|کاسۆلیکیزم]] گەورەترین مەزھەبی مەسیحییە (٣٣٪)، بەدوایدا [[پرۆتێستانتیزم]] (٢٣٪)، و [[پێڕستی مەزھەبە مەسیحییەکان|مەزھەبە مەسیحییەکانی تر]] (٣٪) دێن. دانیشتووانی [[کەنیسەی لاتین|کاسۆلیکی لاتین]] بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن [[ئارکدیۆسێسی کاسۆلیکی ڕۆمانیی نیویۆرک]] و [[دیۆسێسی کاسۆلیکی ڕۆمانیی بروکلین|دیۆسێسی بروکلین]]ەوە خزمەت دەکرێن، لەکاتێکدا [[کەنیسە کاسۆلیکەکانی ڕۆژھەڵات|کاسۆلیکەکانی ڕۆژھەڵات]] دابەشکراون بەسەر چەندین دەسەڵاتی دادوەریدا لە سەرتاسەری شارەکەدا. [[ئێڤانجیلیزم|پرۆتێستانتیزمی ئێڤانجیلی]] گەورەترین لقی پرۆتێستانتیزمە لە شارەکەدا (٩٪)، بەدوایدا [[پرۆتێستانتی سەرەکی]] (٨٪) دێت، لەکاتێکدا پێچەوانەکەی بەزۆری بۆ شارەکان و ناوچە میترۆپۆلیتانەکانی تری ئەمریکا ڕاستە.<ref name="NYCReligion2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Religion in America: U.S. Religious Data, Demographics and Statistics |ناونیشان=https://www.pewforum.org/religious-landscape-study/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Pew Research Center]]'s Religion & Public Life Project |زمان=en-US}}</ref> بە [[جوولەکەکان لە نیویۆرک سیتی|٩٦٠,٠٠٠ دانیشتووی جوولەکە]] تا ساڵی ٢٠٢٣، [[جوودایزم]] دووەم گەورەترین ئایینە کە لە نیویۆرک سیتی پەیڕەو دەکرێت،<ref name="Gergely-2024" /> کە ماڵی گەورەترین دانیشتووانی جوولەکەیە لە دەرەوەی [[تەلئەبیب]]. نزیکەی نیوەی دانیشتووانە جوولەکەکەی شارەکە لە بروکلین دەژین.<ref name="BrooklynJewish"/><ref name=BrookynTheMostJewishSpotOnEarth/> [[ئیسلام]] وەک سێیەم گەورەترین ئایین لە نیویۆرک سیتی دادەنرێت، لە دوای مەسیحییەت و جوودایزم، بە خەمڵاندنێک لە نێوان ٦٠٠,٠٠٠ و ١,٠٠٠,٠٠٠ پەیڕەوکاری ئیسلام، کە ١٠٪ی منداڵانی قوتابخانە گشتییەکانی شارەکە لەخۆدەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Grynbaum |یەکەم١=Michael M. |دوایین٢=Otterman |یەکەم٢=Sharon |ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ=New York City Adds 2 Muslim Holy Days to Public School Calendar |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2015/03/05/nyregion/new-york-to-add-two-muslim-holy-days-to-public-school-calendar.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref> ٢٢.٣٪ی [[ئیسلام لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|موسڵمانە ئەمریکییەکان]] لە نیویۆرک سیتی دەژین، بە ١.٥ ملیۆن موسڵمان لە ناوچەی گەورەترینی [[ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک]]، کە گەورەترین دانیشتووانی میترۆپۆلیتانی موسڵمانە لە [[نیوەگۆی ڕۆژاوا]]دا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=An Impact Report of Muslim Contributions to New York City |ناونیشان=https://www.ispu.org/wp-content/uploads/2018/08/MAP-NY-Key-Findings-Web.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢١ |وێبگە=Institute for Social Policy and Understanding |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی نیسانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210402143659/https://www.ispu.org/wp-content/uploads/2018/08/MAP-NY-Key-Findings-Web.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>—و [[فرەچەشنیی نەتەوەیی|فرەنەتەوەترین]] دانیشتووانی موسڵمانە لە ھەر شارێکی جیھاندا.<ref name=NYCMostDiverseMuslimPopulationWorld>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی شوباتی ٢٠١٦|سەردێڕ=Muslims in Metro New York (Part 2) – Specific Muslim Group Estimates |ناونیشان=https://globalgates.info/resources-information/muslims-in-metro-new-york-part-2-specific-muslim-group-estimates/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=Global Gates |زمان=en-US}}</ref> [[مزگەوتی پاوەرز ستریت]] لە بروکلین یەکێکە لە کۆنترین مزگەوتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان کە بەردەوام کار دەکات، و نوێنەرایەتیی یەکەمین ڕێکخراوی ئیسلامی دەکات ھەم لە شارەکە و ھەم لە ویلایەتەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Tharik |دوایین=Hussain |سەردێڕ=How America's oldest mosque was built by Muslims from the Baltic |ناونیشان=https://www.baltictimes.com/how_america___s_oldest_mosque_was_built_by_muslims_from_the_baltic/ |ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=[[The Baltic Times]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Zuha |دوایین=Siddiqui |ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=America's Oldest Surviving Mosque Is in Williamsburg |ناونیشان=https://bedfordandbowery.com/2018/12/americas-oldest-surviving-mosque-is-in-williamsburg/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Bedford + Bowery |زمان=en-US}}</ref> لە دوای ئەم سێ گەورەترین گرووپە ئایینییانە لە نیویۆرک سیتی، [[ھیندوئیزم]]، [[بوودیزم]]، [[سیکیزم]]، [[زەردەشتی]]، و ئەوانی تر دێن. تا ساڵی ٢٠٢٣، ٢٤٪ی دانیشتووانی گەورەشاری نیویۆرک ڕایانگەیاند کە ھیچ سەر بە ئایینێکی ڕێکخراو نین، و ٤٪ خۆیان وەک [[بێخوایەتی|بێبڕوا (ئەتەئیست)]] ناساندووە.<ref name=NYCReligion3>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pewresearch.org/religion/religious-landscape-study/metro-area/new-york-city-metro-area/ |سەردێڕ=Religious composition of adults in the New York City metropolitan area |بڵاوکەرەوە=[[Pew Research Center]] |ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> == ئابووری == {{Main|Economy of New York City}} [[File:Midtown_Manhattan_from_Weehawken_September_2021_001.jpg|thumb|[[میدتاون مانھاتن]] گەورەترین ناوەندی بازرگانییە لە جیھاندا.<ref name=reuters-2022-03-24/>]] [[File:Luchtfoto_van_Lower_Manhattan.jpg|thumb|[[خوارووی مانھاتن]]، بە [[وۆڵ ستریت]]یشەوە، کە ناوەندی سەرەکیی داراییی جیھانە،<ref name="NYCFinancialAndFintechCapitalWorld" /> و [[سەنتەری بازرگانیی جیھانیی یەک]]، کە [[پێڕستی بەرزترین بیناکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|بەرزترین ھەوربڕە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]]]] نیویۆرک سیتی ناوەندێکی جیھانییە بۆ بازرگانی و مامەڵە، کە ھەندێک جار پێی دەوترێت "پایتەختی جیھان".<ref name="NewYorkCapitaloftheWorld1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Kenneth T. |دوایین=Jackson |ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Does New York Still Want to Be the Capital of the World? |newspaper=The Wall Street Journal |ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/does-new-york-still-want-to-be-the-capital-of-the-world-11617400766 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> گەورەشاری نیویۆرک خاوەنی [[پێڕستی شارەکان بەپێی GDP|گەورەترین ئابووریی میترۆپۆلیتانە لە جیھاندا]]، کە [[بەرھەمی ناوخۆیی میترۆپۆلیتان]]ی بە ٢.١٦&nbsp;تریلیۆن دۆلاری ئەمریکی خەمڵێنراوە لە ساڵی ٢٠٢٢دا.<ref name="bea.gov">{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Gross Domestic Product by County and Metropolitan Area |ناونیشان=https://fred.stlouisfed.org/release?et=&pageID=2&rid=397&t= |وێبگە=fred.stlouisfed.org}}</ref><ref name="fred.stlouisfed.org" /> نیویۆرک ناوەندێکە بۆ بانکی و داراییی جیھانی، چاودێریی تەندروستی، و [[زانستەکانی ژیان]]،<ref name="NYCHealthCareLifeSciences">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.governor.ny.gov/news/governor-hochul-mayor-adams-announce-plan-sparc-kips-bay-first-its-kind-job-and-education-hub |سەردێڕ=Governor Hochul, Mayor Adams Announce Plan for SPARC Kips Bay, First-of-Its-Kind Job and Education Hub for Health and Life Sciences Innovation |بڵاوکەرەوە=[[New York (state)|State of New York]] |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> [[تەکنۆلۆژیای پزیشکی]] و توێژینەوە، فرۆشتنی تاک، بازرگانیی جیھانی، گواستنەوە، گەشتیاری، خانووبەرە، [[میدیای نوێ]]، [[میدیای نەریتی]]، ڕیکلام، [[خزمەتگوزارییە یاسایییەکان]]، [[ژمێریاری]]، دڵنیایی، و ھونەرەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان؛ لەکاتێکدا [[سیلیکۆن ئالێی]]، کە [[میۆتۆنی|نازناوێکە]] بۆ بواری تەکنۆلۆژیای بەرزی نیویۆرک، بەردەوامە لە فراوانبوون. [[بەندەری نیویۆرک و نیوجێرزی]] بزوێنەرێکی ئابووریی گەورەیە، کە بە شێوەی [[پاناماکس|دوای-پاناماکس]] سوود لە فراوانکردنی [[نۆکەندی پەنەما]] وەردەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=LaRocco |یەکەم=Lori Ann |ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=New York is now the nation's busiest port in a historic tipping point for United States–bound trade |ناونیشان=https://www.cnbc.com/2022/09/24/new-york-now-no-1-port-in-us-as-sea-change-in-trade-hits-west-coast.html |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=CNBC |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Port of NYNJ Beats West Coast Rivals with Highest 2023 Volumes |ناونیشان=https://maritime-executive.com/article/port-of-nynj-beats-west-coast-rivals-with-highest-2023-volumes |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=The Maritime Executive |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Port of New York and New Jersey Remains US' Top Container Port |ناونیشان=https://www.marinelink.com/news/port-new-york-new-jersey-remains-us-top-501852 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=Marinelink.com |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> چەندین کۆمپانیای [[فۆڕچون ٥٠٠|''فۆڕچون'' ٥٠٠]] بارەگای سەرەکییان لە نیویۆرک سیتییە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Fortune 500 2011: Cities with most companies |ناونیشان=https://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2011/cities/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110506212133/https://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2011/cities/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=FORTUNE on CNNMoney.com}}</ref> ھەروەھا ژمارەیەکی زۆر لە [[کۆمپانیای فرەنەتەوەیی|کۆمپانیا فرەنەتەوەیییەکان]]. نیویۆرک سیتی لە پلەی یەکەمی شارەکانی جیھان دایە لە ڕاکێشانی [[سەرمایە (ئابووری)|سەرمایە]]، بازرگانی، و گەشتیاران.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Kennedy |یەکەم=Simon |ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠١٤|سەردێڕ=Beijing Breaks into Top Ten in Rankings by A.T. Kearney |وێبگە=[[Bloomberg.com]] |ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/2014-04-13/beijing-breaks-into-top-ten-in-rankings-by-a-t-kearney.html |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[Bloomberg L.P]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Kaske |یەکەم=Michelle |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120312173905/http://www.bloomberg.com/news/2012-03-12/new-york-city-tops-global-competitiveness-london-is-no-2-economist-says.html |ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2012-03-12/new-york-city-tops-global-competitiveness-london-is-no-2-economist-says |سەردێڕ=New York City Tops Global Competitiveness Rankings, Economist Report Says |بڵاوکەرەوە=[[Bloomberg L.P.]] |ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> ڕۆڵی نیویۆرک سیتی وەک سەنتەری پێشەنگی جیھانی بۆ [[ڕیکلام|پیشەسازیی ڕیکلام]] بە شێوەیەکی میتۆنیمی وەک ''[[مادیسۆن ئەڤینیو#پیشەسازیی ڕیکلام|مادیسۆن ئەڤینیو]]'' ڕەنگدەداتەوە.<ref name="MadisonAveMetonym">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Definition of Metonymy |ناونیشان=https://www.chegg.com/homework-help/definitions/metonymy-39 |بڵاوکەرەوە=[[Chegg]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200731204559/https://www.chegg.com/homework-help/definitions/metonymy-39 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[پیشەسازیی مۆدە]]ی شارەکە نزیکەی ١٨٠,٠٠٠ کارمەندی ھەیە کە ١١&nbsp;ملیار دۆلار مووچەی ساڵانەیانە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Fermino |یەکەم=Jennifer |ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=Mayor de Blasio announces $3M in grants for New York City's fashion industry |newspaper=[[New York Daily News]] |شوێن=New York |ناونیشان=http://www.nydailynews.com/news/politics/de-blasio-announces-3m-grants-city-fashion-industry-article-1.1605556 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171011005433/http://www.nydailynews.com/news/politics/de-blasio-announces-3m-grants-city-fashion-industry-article-1.1605556 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> کەرتە ئابوورییە گرنگەکانی تر بریتین لە زانکۆکان و دامەزراوە قازانج نەویستەکان. [[بەرھەمھێنان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|بەرھەمھێنان]] لە سەدەی ٢٠ەمدا کەمی کرد بەڵام ھێشتا بەشێکی گرنگی دامەزراندن پێکدەھێنێت. پیشەسازیی جلوبەرگ و [[پیشەسازیی قوماش|قوماش]]ی شارەکە، کە لە ڕووی مێژوویییەوە سەنتەرەکەی لە [[ناوچەی جلوبەرگ، مانھاتن|ناوچەی جلوبەرگ]] لە مانھاتن بوو، لە ساڵی ١٩٥٠ گەیشتە لوتکە، کاتێک زیاتر لە ٣٢٣,٠٠٠ کرێکار لەو پیشەسازییەدا لە نیویۆرک کاریان دەکرد. لە ساڵی ٢٠١٥دا، کەمتر لە ٢٣,٠٠٠ دانیشتووی نیویۆرک سیتی لەم پیشەسازییەدا کاریان دەکرد، ھەرچەندە ھەوڵەکانی بوژاندنەوە بەردەوام بوون،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Winnie |دوایین=Hu |ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=New York Tries to Revive Garment Industry, Outside the Garment District |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2017/02/07/nyregion/new-york-garment-industry-brooklyn.html |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> و پیشەسازیی مۆدەی ئەمریکی بەردەوامە لەوەی بە شێوەیەکی میتۆنیمی پێی بوترێت ''[[سێڤنث ئەڤینیو (مانھاتن)|شەقامی حەوتەم]]''.<ref>[[Geoff Nunberg|Nunberg, Geoff]]. [https://www.npr.org/2011/12/07/143265669/occupy-geoff-nunbergs-2011-word-of-the-year "'Occupy': Geoff Nunberg's 2011 Word Of The Year"], [[WNPR]], December 7, 2011. Accessed January 6, 2026. "But give props to the magic of metonymy, too. That's the figure of speech that lets us use names like Wall Street, Hollywood or Seventh Avenue to refer to the things that go on there."</ref> لە ساڵی ٢٠٢٤دا، تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی نیویۆرک سیتی لە ١.٣&nbsp;تریلیۆن دۆلاری ئەمریکی تێپەڕی، کە لەو بڕەش زیاتر لە ١&nbsp;تریلیۆن دۆلار (٧٧٪) تەنھا لەلایەن [[پێڕستی کاونتییەکانی ئەمریکا بەپێی GDP|مانھاتنەوە]] بەرھەم ھێنرابوو.<ref name=ManhattanGDP>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Gross Domestic Product: All Industries in New York County, NY|ناونیشان=https://fred.stlouisfed.org/series/GDPALL36061|وێبگە=fred.stlouisfed.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref><ref name="bea.gov" /> ھاوشێوەی شارە گەورەکانی تر، نیویۆرک سیتی ئاستێک لە [[جیاوازیی داھات|نایەکسانی داھاتی]] ھەیە، وەک چۆن لە [[پێوەری جینی]]یەکەیدا کە ٠.٥٥ بووە لە ساڵی ٢٠٢٢دا دەردەکەوێت.<ref>[https://data.census.gov/table?q=B19083:%20GINI%20INDEX%20OF%20INCOME%20INEQUALITY&g=160XX00US3651000 B19083 Gini Index of Income Inequality American Community Survey Universe: Households 2022: ACS 1-Year Estimates], [[United States Census Bureau]]. Accessed January 12, 2024.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Honan |یەکەم=Katie |ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=New York City's Income-Inequality Gap Hasn't Changed, Report Says |زمان=en-US |ئیش=[[The Wall Street Journal]] |ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/new-york-citys-income-inequality-gap-hasnt-changed-report-says-11568174460 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|issn=0099-9660}}</ref> لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٣، شارەکە کۆی گشتیی دامەزراندنی زیاتر لە ٤.٧٥&nbsp;ملیۆن کەس بوو کە زیاتر لە چوارەکیان لە خزمەتگوزارییەکانی پەروەردە و تەندروستیدا بوون.<ref>[https://www.bls.gov/regions/northeast/summary/blssummary_newyorkcity.pdf New York City Economic Summary], [[Bureau of Labor Statistics]], updated January 8, 2024. Accessed January 12, 2024.</ref> مانھاتن، کە زیاتر لە نیوەی ھەلی کارەکانی شارەکەی لەخۆدەگرت، تێکڕای مووچەی ھەفتانەی ٢,٥٩٠ دۆلاری ھەبوو لە چارەکی دووەمی ٢٠٢٣دا، کە بە چوارەم بەرزترین ڕیزبەند کرابوو لە نێوان ٣٦٠ گەورەترین کاونتییەکانی وڵاتەکەدا.<ref name="BLS2023Q3">[https://www.bls.gov/news.release/pdf/cewqtr.pdf County Employment And Wages – Second Quarter 2023], [[Bureau of Labor Statistics]], November 21, 2023. Accessed January 12, 2024.</ref> نیویۆرک سیتی یەکێکە لەو شارە کەمە ئەمریکییانەی کە [[باجی داھات|باجی داھات]] (نزیکەی ٣٪) دەخاتە سەر دانیشتووانەکەی؛<ref name="Localities_with_INCOME_tax">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Moreno |یەکەم=Tonya |ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=U.S. Cities That Levy Income Taxes |ناونیشان=https://www.thebalance.com/cities-that-levy-income-taxes-3193246 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170308014312/https://www.thebalance.com/cities-that-levy-income-taxes-3193246 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[The Balance (website)|The Balance]] |وتەگێڕانەوە=Fourteen states and the District of Columbia allow cities, counties, and municipalities to levy their own separate individual income taxes in addition to state income taxes.}}</ref><ref name="NYCTax">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Personal Income Tax & Non-resident NYC Employee Payments |ناونیشان=http://www1.nyc.gov/site/finance/taxes/personal-income-tax-and-non-resident-employees.page |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[New York City Department of Finance]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220827134650/https://www1.nyc.gov/site/finance/taxes/personal-income-tax-and-non-resident-employees.page |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="NYC_tax_schedule">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١٦|سەردێڕ=New York City tax rate schedule |ناونیشان=https://www.tax.ny.gov/pdf/current_forms/it/nyc_tax_rate_schedule.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170308234704/https://www.tax.ny.gov/pdf/current_forms/it/nyc_tax_rate_schedule.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[New York State Department of Taxation and Finance]]}}</ref> سەرەڕای ئەم سەپاندنی باجە، نیویۆرک سیتی لە ساڵی ٢٠٢٤دا بە جیاوازییەکی زۆرەوە ماڵی بەرزترین ژمارەی ملیاردێرەکان بوو لە ھەر شارێکی جیھان، بە کۆی گشتی ١١٠ ملیاردێر.<ref name="NYCHighestNumberBillionaires" /> === وۆڵ ستریت === {{main|Wall Street|Financial District, Manhattan}} [[File:Gaming-Wall-Street BTS Prodigium-266.jpg|thumb|[[بۆرسەی نیویۆرک]] [[پێڕستی بۆرسەکان#بۆرسە سەرەکییەکان|گەورەترین بۆرسەی جیھانە]] لە ڕووی کۆی [[سەرمایەداریکردنی بازاڕ|سەرمایەداریکردنی بازاڕ]]ی ئەو [[پێڕستی ئەو کۆمپانیایانەی لە بۆرسەی نیویۆرک تۆمارکراون|کۆمپانیایانەی تێیدا تۆمارکراون]].<ref name="NYSElargest" /><ref name="NYSEhighestcap" />|alt=ئاڵایەکی گەورە بەسەر کۆڵەکە شێواز ڕۆمانییەکانی پێشەوەی بینایەکی گەورەدا ڕاکێشراوە.]] گرنگترین [[کەرتی ئابووری|کەرتی ئابووریی]] نیویۆرک سیتی لە ڕۆڵیدایە وەک [[ناوەندی دارایی|ناوەندێکی داراییی]] گشتگیر، کە بە شێوەیەکی میتۆنیمی بە ''وۆڵ ستریت'' ناسراوە. [[خوارووی مانھاتن]] ماڵی [[بۆرسەی نیویۆرک]] و [[نازداک]]ە، کە بەڕیزبەندی گەورەترین و دووەم گەورەترین [[بۆرسە|بۆرسەکانی]] جیھان پێکدەھێنن، کاتێک دەپێورێن ھەم بە تێکڕای قەبارەی مامەڵەی ڕۆژانە و ھەم بە کۆی [[سەرمایەداریکردنی بازاڕ]]ی کۆمپانیا تۆمارکراوەکانیان لە ساڵی ٢٠١٣دا.<ref name="NYSElargest">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NYSE Listings Directory |ناونیشان=https://www.nyse.com/about/listed/lc_ny_overview.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130621174531/http://www.nyse.com/about/listed/lc_ny_overview.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[New York Stock Exchange]]}}</ref><ref name="NYSEhighestcap">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2013 WFE Market Highlights |ناونیشان=http://www.world-exchanges.org/files/2013_WFE_Market_Highlights.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140327112731/http://www.world-exchanges.org/files/2013_WFE_Market_Highlights.pdf |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[World Federation of Exchanges]]}}</ref> لە ساڵی دارایی ٢٠١٣-١٤دا، [[پیشەسازیی کاغەزە دارایییەکان|پیشەسازیی کاغەزە دارایییەکانی]] وۆڵ ستریت ١٩٪ی داھاتی باجی ویلایەتی نیویۆرکی بەرھەم ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ=DiNapoli: Wall Street Bonuses Edge Up in 2014 |ناونیشان=https://www.osc.state.ny.us/press/releases/mar15/031115.htm |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Office of the [[New York State Comptroller]]}}</ref> نیویۆرک سیتی وەک گەورەترین ناوەندی جیھانی دەمێنێتەوە بۆ مامەڵەکردن لە بازاڕەکانی [[پشکی گشتی]] و سەرمایەی [[کاغەزی دارایی (دارایی)|قەرز]].<ref name="CNY2007">{{cite report |url=http://www.nyc.gov/html/om/pdf/ny_report_final.pdf |title=Sustaining New York's and the US' Global Financial Services Leadership |publisher=[[New York City Economic Development Corporation]] |access-date=July 19, 2015 }}</ref>{{rp|31–32}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٣|سەردێڕ=Total debt securities |ناونیشان=http://www.bis.org/statistics/r_qa1306_hanx18.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[Bank for International Settlements]]}}</ref> نیویۆرک ھەروەھا پێشەنگە لە بەڕێوەبردنی [[سندووقی پارێزی|سندووقەکانی پارێزی]]؛ [[پێڕستی کۆمپانیاکانی پشکی تایبەت|پشکی تایبەت]]؛ و قەبارەی دراویی [[یەکگرتن و کڕین]]. چەندین [[بانکداریی وەبەرھێنان|بانکی وەبەرھێنان]] و [[بەڕێوەبردنی وەبەرھێنان|بەڕێوەبەری وەبەرھێنان]] کە بارەگایان لە مانھاتنە، بەشداربووی گرنگن لە ناوەندە دارایییەکانی تری جیھاندا.<ref name="CNY2007" />{{rp|34–35}} نیویۆرک سەنتەری سەرەکیی [[بانکی بازرگانی|بانکداریی بازرگانی]]یە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Chaudhuri |یەکەم=Saabira |ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤|سەردێڕ=Ranking the Biggest U.S. Banks: A New Entrant in Top 5 |newspaper=[[The Wall Street Journal]] |ناونیشان=https://blogs.wsj.com/moneybeat/2014/09/15/ranking-the-biggest-u-s-banks-a-new-entrant-in-top-5/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> مانھاتن زیاتر لە ٥٠٠&nbsp;ملیۆن پێی چوارگۆشە (٤٦.٥&nbsp;ملیۆن مەتر دووجا) ڕووبەری ئۆفیسی تێدابوو لە ساڵی ٢٠١٨دا،<ref name="ManhattanOfficeSpace">{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Cynthia |دوایین=Foster |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Q3 2018 U.S. Office Market Outlook |ناونیشان=https://www2.colliers.com/en/Research/2018-Q3-US-Office-Market-Outlook-Report |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[Colliers International]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190414022654/https://www2.colliers.com/en/Research/2018-Q3-US-Office-Market-Outlook-Report |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە نیویۆرک سیتی دەکاتە گەورەترین بازاڕی ئۆفیس لە جیھاندا،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.ft.com/content/f2849309-f490-47e8-abe6-2aa6bfcc69fc |سەردێڕ=Law firm Paul Weiss signs biggest US office lease of 2023 in Manhattan |نووسەر=Joe Miller and Joshua Chaffin |newspaper=Financial Times |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|وتەگێڕانەوە=New York City's office market, the world's largest...}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Understanding The Manhattan Office Space Market |ناونیشان=http://www.officespaceseeker.com/manhattan-office-space-market.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Officespaceseeker.com |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140713071533/http://www.officespaceseeker.com/manhattan-office-space-market.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەکاتێکدا [[میدتاون مانھاتن]]، بە ٤٠٠&nbsp;ملیۆن پێی چوارگۆشە (٣٧.٢&nbsp;ملیۆن مەتر دووجا) لە ساڵی ٢٠١٨دا،<ref name="ManhattanOfficeSpace" /> گەورەترین ناوەندی بازرگانییە لە جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Marketbeat United States CBD Office Report 2Q11 |ناونیشان=http://www.cushwake.com/cwmbs2q11/PDF/off_us_cbd_2q11.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130508231043/http://www.cushwake.com/cwmbs2q11/PDF/off_us_cbd_2q11.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[Cushman & Wakefield|Cushman & Wakefield, Inc]]}}</ref> === تەکنۆلۆژیا و بایۆتەکنۆلۆژیا === {{further|Tech:NYC|Tech companies in New York City|Biotech companies in New York City|Silicon Alley}} [[File:Flatiron District.jpg|thumb|[[ناوچەی فلاتئایرۆن]] بێشکەی سیلیکۆن ئالێییە، کە لە سەرەتادا میتۆنیمی بوو بۆ کەرتی تەکنۆلۆژیای بەرزی ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک.]] [[File:Cornell_Tech_buildings_(41991).jpg|thumb|[[کۆرنێڵ تێک]] لەسەر [[دوورگەی ڕۆزڤێڵت]]]] نیویۆرک ناوەندێکی تەکنۆلۆژیای جیھانیی ئاست بەرزە.<ref name="NewYorkCityDestinationNumberOneTechHub" /><ref name="NYCTopTierTechHub">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/bradthomas/2021/09/11/silicon-alley-provides-path-to-prosperity-for-new-york-city/?sh=728c3b7b5465 |سەردێڕ='Silicon Alley' Provides Path To Prosperity For New York City |یەکەم=Brad |دوایین=Thomas |magazine=Forbes |ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠٢٣|وتەگێڕانەوە=As it stands now, the city is second only to Silicon Valley as the largest technology ecosystem in the world.}}</ref> سیلیکۆن ئالێی، کە سەردەمانێک نازناوێک بوو بۆ ئەو بوارەی کە پیشەسازییەکانی [[تەکنۆلۆژیای بەرز|تەکنۆلۆژیای بەرزی]] ناوچە میترۆپۆلیتانەکەی دەگرتەوە،<ref name="Dickey2013">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.businessinsider.com/silicon-alley-100-2013-2013-10?op=1 |سەردێڕ=SA 100 2013: The Coolest People In New York Tech |یەکەم١=Megan Rose |دوایین١=Dickey |یەکەم٢=Jillian |دوایین٢=D'Onfro |وێبگە=[[Business Insider]] |ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140722170340/http://www.businessinsider.com/silicon-alley-100-2013-2013-10?op=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئیتر ناوێکی گونجاو نییە چونکە ژینگەی تەکنۆلۆژیای شارەکە بە شێوەیەکی بەرچاو فراوان بووە ھەم لە ڕووی شوێن و ھەم لە ڕووی بوارەوە لایەنی کەم لە ساڵی ٢٠٠٣ەوە، کاتێک بازرگانیی تەکنۆلۆژیا لە شوێنی زیاتری مانھاتن و ناوچەکانی تر دەرکەوت، و پەیوەندی زۆری بە [[سیلیکۆن]]ەوە نەبوو.<ref name="Dickey2013" /><ref name="Ward2018">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://theculturetrip.com/north-america/usa/new-york/articles/the-history-of-new-yorks-silicon-alley |سەردێڕ=The History of New York's Silicon Alley |یەکەم=Peter |دوایین=Ward |ئیش=The Culture Trip |ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠٢٣|وتەگێڕانەوە=When the revival began in 2003, tech companies didn't stick to the same areas. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250225083249/https://theculturetrip.com/north-america/usa/new-york/articles/the-history-of-new-yorks-silicon-alley |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بواری تەکنۆلۆژیای ئێستای نیویۆرک سیتی کۆمەڵێک بەرنامە دەگرێتەوە کە بەکارھێنانی گشتگیری [[ژیریی دەستکرد]] (AI)،<ref name="AI-NYC1A">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nyc.gov/assets/cto/downloads/ai-strategy/nyc_ai_strategy.pdf |سەردێڕ=AI Strategy |ئیش=City of New York |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref><ref name="AI-NYC1B">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2023/08/24/google-amazon-nvidia-amd-other-tech-giants-invest-in-hugging-face.html |سەردێڕ=Google, Amazon, Nvidia and other tech giants invest in AI startup Hugging Face, sending its valuation to $4.5 billion |نووسەر=Kif Leswing |بڵاوکەرەوە=[[CNBC]] |ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٣|وتەگێڕانەوە=Hugging Face, an AI firm based in New York, has raised $235 million at a $4.5 billion valuation from some of technology's biggest companies.}}</ref> ئینتەرنێتی بڕۆدباند،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nyc.gov/assets/cto/downloads/internet-master-plan/NYC_IMP_1.7.20_FINAL-2.pdf |سەردێڕ=The New York City Internet Master Plan |ئیش=City of New York |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> [[میدیای نوێ]]، [[تەکنۆلۆژیای دارایی]] (''فینتێک'') و [[دراوی کۆدکراو|کریپتۆکەرەنسی]]، [[بایۆتەکنۆلۆژیا]]، [[دیزاینی یاری]]، و بوارەکانی تر لە ناو تەکنۆلۆژیای زانیاری دەگرێتەوە کە لەلایەن [[سیستەمی ژینگەییی کارسازی|سیستەمی ژینگەییی کارسازی]] و وەبەرھێنانەکانی [[سەرمایەی مەترسیدار]]ەوە پشتگیری دەکرێن. [[کۆمپانیای تازەدامەزراو|کۆمپانیا ستارت‌ئەپە]] تەکنۆلۆژییەکان و دامەزراندنی کارسازی لە نیویۆرک سیتی و ناوچەکەدا لە گەشەکردندان. کەرتی تەکنۆلۆژیا لە ساڵی ٢٠١٠ەوە پشکی گەورەتر لە ئابووریی نیویۆرک سیتی داگیر دەکات.<ref name="TechNYC1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم١=Ben |دوایین١=Casselman |یەکەم٢=Keith |دوایین٢=Collins |یەکەم٣=Karl |دوایین٣=Russell |ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=Even Without Amazon, Tech Could Keep Gaining Ground in New York |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/interactive/2019/02/15/business/economy/nyc-tech-startups-amazon.html |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠١٩}}</ref> [[Tech:NYC]]، کە لە ساڵی ٢٠١٦ دامەزراوە، ڕێکخراوێکی قازانج نەویستە کە نوێنەرایەتیی پیشەسازیی تەکنۆلۆژیای نیویۆرک سیتی دەکات لەگەڵ حکومەت، دامەزراوە مەدەنییەکان، لە بازرگانی، و لە میدیادا، و ئامانجە سەرەکییەکانی بریتییە لە زیاتر گەورەکردنی بنکەی بەھرە تەکنۆلۆژییە بەرچاوەکەی نیویۆرک و داکۆکیکردن لەو سیاسەتانەی کە ھانی کۆمپانیا تەکنۆلۆژییەکان دەدەن بۆ گەشەکردن لە شارەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Jonathan |دوایین=Schieber |ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=A Year After its Launch, TechNYC Has Become a Force in New York Politics |ئیش=[[TechCrunch]] |ناونیشان=https://techcrunch.com/2017/05/24/a-year-after-its-launch-technyc-has-become-a-force-in-new-york-politics/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٩}}</ref> کەرتی ژیریی دەستکردی نیویۆرک سیتی ٤٨٣.٦&nbsp;ملیۆن دۆلاری ئەمریکی کۆکردەوە لە وەبەرھێنانی سەرمایەی مەترسیدار لە ساڵی ٢٠٢٢دا.<ref name="NYCArtificialIntelligenceHub">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.crainsnewyork.com/technology/new-york-artificial-intelligence-firms-raised-whopping-4836m-2022 |سەردێڕ=City AI firms bucked the VC downturn, raised a whopping $483.6M in 2022 |نووسەر=Cara Eisenpress |بڵاوکەرەوە=Crain Communications |ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣دا، نیویۆرک یەکەم دەستپێشخەریی گشتگیری ڕاگەیاند بۆ دروستکردنی ھەم چوارچێوەیەک لە ڕێساکان و ھەم [[چات‌بۆت|چات‌بۆتێک]] بۆ ڕێکخستنی بەکارھێنانی AI لە ناو بازنەی حکومەتی شارەکەدا.<ref name="NYCArtificialIntelligenceGovernment">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pymnts.com/artificial-intelligence-2/2023/new-york-city-unveils-ai-action-plan-that-develops-rules-framework/ |سەردێڕ=New York City Unveils AI Action Plan that Develops Rules Framework |بڵاوکەرەوە=PYMNTS |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وتەگێڕانەوە=This comprehensive initiative is the first for a major U.S. city...As part of the plan, the city has piloted the first citywide AI chatbot to help business owners navigate the government.}}</ref> کەرتی [[بایۆتەکنۆلۆژیا]] لە نیویۆرک سیتی لە گەشەکردندایە، بە پشتبەستن بە ھێزی شارەکە لە [[توێژینەوەی زانستی|توێژینەوەی زانستیی]] ئەکادیمی و پاڵپشتییە دارایییە گشتی و بازرگانییەکان. لە ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١، سەرۆکی شارەوانی مایکل ئاڕ بلومبێرگ ڕایگەیاند کە [[زانکۆی کۆرنێڵ]] و [[پەیمانگای تەکنۆلۆژیای تەکنیۆن-ئیسرائیل]]ی ھەڵبژاردووە بۆ دروستکردنی قوتابخانەیەکی باڵای [[زانستە کارپێکراوەکان|زانستە کارپێکراوەکان]] بە بڕی ٢&nbsp;ملیار دۆلار بە ناوی [[کۆرنێڵ تێک]] لەسەر [[دوورگەی ڕۆزڤێڵت]] بە ئامانجی گۆڕینی نیویۆرک سیتی بۆ پایتەختی تەکنۆلۆژیای پێشەنگی جیھان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Pérez-Peña |یەکەم=Richard |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Cornell Alumnus Is Behind $350 Million Gift to Build Science School in City |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2011/12/20/nyregion/cornell-and-technion-israel-chosen-to-build-science-school-in-new-york-city.html?scp=3&sq=cornell&st=cse |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ju |یەکەم=Anne |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ='Game-changing' Tech Campus Goes to Cornell, Technion |ناونیشان=https://news.cornell.edu/stories/2011/12/nyc-chooses-cornell-technion-build-tech-campus |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[Cornell University]]}}</ref> === خانووبەرە === [[File:5th Avenue 9304.JPG|thumb|[[پێنجەم ئەڤینیو]] لە [[میدتاون مانھاتن]] گرانترین شەقامی بازاڕکردنە لە جیھاندا.<ref name=FifthAvenueMostExpensiveStreetOnEarth>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ir.cushmanwakefield.com/news/press-release-details/2023/New-Yorks-Fifth-Avenue-Retains-its-Top-Ranking-as-the-Worlds-Most-Expensive-Retail-Destination/default.aspx#:~:text=around%20the%20world.-,New%20York's%20Fifth%20Avenue%20retains%20its%20top%20ranking%20as%20the,which%20placed%20third%20in%202023. |سەردێڕ=New York's Fifth Avenue Retains its Top Ranking as the World's Most Expensive Retail Destination |بڵاوکەرەوە=Cushman & Wakefield |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref>]] خانووبەرەی نیویۆرک سیتی پەناگەیەکە بۆ وەبەرھێنەرانی جیھانی.<ref name="NYCSafeHavenGlobalInvestors" /> کۆی بەھای ھەموو موڵکەکانی نیویۆرک سیتی بە ١.٤٧٩&nbsp;تریلیۆن دۆلاری ئەمریکی خەمڵێنرا بۆ [[ساڵی دارایی]] ٢٠١٧، کە زیادبوونی ٦.١٪ بوو لە ساڵی پێشووتر. لە کۆی بەھای بازاڕ، خانووە یەک خێزانییەکان ٧٦٥&nbsp;ملیار دۆلار (٥١.٧٪)یان پێکدەھێنا؛ [[کۆندۆمینیۆم|کۆندۆمینیۆمەکان]]، [[ھەرەوەزی خانووبەرە|کۆ-ئۆپەکان]]، و بینا شوقەیییەکان گەیشتنە ٣٥١&nbsp;ملیار دۆلار (٢٣.٧٪)؛ و موڵکە بازرگانییەکان بە ٣١٧&nbsp;ملیار دۆلار (٢١.٤٪) خەمڵێنران.<ref>[https://www.nyc.gov/site/finance/about/press/press-release-fy24-tentative-assessment-roll.page ''Department Of Finance Publishes Fiscal Year 2024 Tentative Property Tax Assessment Roll''], [[New York City Department of Finance]], press release dated January 17, 2023. Accessed July 28, 2023. "The tentative assessment roll for FY24 shows the total market value of all New York City properties is $1.479 trillion, a 6.1 percent increase from Fiscal Year 2023. Property values for FY24 reflect real estate activity between January 6, 2022, to January 5, 2023, the taxable status date."</ref><ref name="NYC real estate">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nyc.gov/assets/finance/downloads/pdf/press_release/fy2017_tentative_assessment_roll.pdf |سەردێڕ=Department of Finance Publishes Fiscal Year 2017 Tentative Assessment Roll |بڵاوکەرەوە=[[New York City Department of Finance]] |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وتەگێڕانەوە=Today, Jacques Jiha, Commissioner for the Department of Finance, announced the publication of the Tentative Property Assessment Roll for fiscal year 2017, which shows the total Market Value for the upcoming year at about $1.072&nbsp;trillion, an increase of $102.5&nbsp;billion, or 10.6 percent from the 2016 Fiscal Year.}}</ref> [[پێنجەم ئەڤینیو]] لە میدتاون مانھاتن بەرزترین کرێی بازاڕکردنی ھەیە لە جیھاندا، کە دەگاتە {{convert|2000|$/ft2|$/m2}} لە ساڵی ٢٠٢٣دا.<ref>Boonshoft, Michael. [https://www.cushmanwakefield.com/en/news/2023/11/ny-fifth-avenue-retains-its-top-ranking-as-the-worlds-most-expensive-retail-destination "New York's Fifth Avenue Retains Its Top Ranking As The World's Most Expensive Retail Destination"], [[Cushman & Wakefield]], November 20, 2023. Accessed January 13, 2024. "New York's Fifth Avenue retains its top ranking as the world's most expensive retail destination, despite recording flat rental growth year-over-year (YOY)."</ref> نیویۆرک سیتی یەکێکە لە بەرزترین [[تێچووی ژیان|تێچووەکانی ژیان]] لە جیھاندا، کە ئەمەش بەھۆی کەمیی خانووبەرە لە شارەکەدا خراپتر بووە.<ref>Horowitz, Alex; and Staveski, Adam. [https://www.pewtrusts.org/en/research-and-analysis/articles/2023/05/25/new-yorks-housing-shortage-pushes-up-rents-and-homelessness "New York's Housing Shortage Pushes Up Rents and Homelessness"], [[The Pew Charitable Trusts]], May 25, 2023. Accessed March 17, 2024. "Housing construction in New York City and its suburbs has lagged far behind that of other major cities and their suburbs, resulting in low housing availability and a vacancy rate of just 3%. New York City's housing stock has only increased 4% since 2010, not nearly enough to keep up with its 22% increase in jobs. And from 2017 to 2021, New York City permitted 13 homes for every 1,000 residents in 2017, while Boston added 28, Washington, D.C., added 43, and Seattle added 67."</ref><ref>Morabito, Charlotte (June 24, 2024). [https://www.cnbc.com/2023/06/24/how-new-york-citys-sky-high-cost-of-living-stacks-up-to-london.html How New York City's sky-high cost of living stacks up to London], [[CNBC]]. Retrieved January 12, 2024.</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣دا، شوقەی یەک ژوورە لە مانھاتن بە تێکڕای نرخی مانگانەی ٤,٤٤٣ دۆلاری ئەمریکی بەکرێ دەدرا.<ref>Duddridge, Natalie (August 11, 2023). [https://www.cbsnews.com/newyork/news/manhattans-average-rent-soared-to-record-5588-in-july/ Manhattan's average rent soared to a record $5,588 in July]. CBS New York. Retrieved January 12, 2024.</ref> تێکڕای نرخی خانوو لە سەرتاسەری شارەکەدا تا ساڵی ٢٠٢٣ لە سەرووی ١&nbsp;ملیۆن دۆلارەوە بوو.<ref>Barrett, George (August 2, 2023). [https://www.nyrealestatetrend.com/home-prices-and-property-values-in-new-york/ Home Prices and Property Values in New York]. NY Real Estate Trend. Retrieved January 12, 2024.</ref> بە ھەبوونی ٣٣,٠٠٠ یەکە لە ساڵی ٢٠٢٣ لە نێوان ٢.٣&nbsp;ملیۆن شوقەی کرێی شارەکەدا، ڕێژەی چۆڵی ١.٤٪ بوو، کە نزمترین ئاستە لە ساڵی ١٩٦٨ەوە و ڕێژەیەکە کە ئاماژەیە بۆ کەمیی یەکەی بەردەست، بەتایبەتی لە نێوان ئەوانەی کرێکەیان لە خوار ١,٦٥٠ دۆلارە لە مانگێکدا، کە کەمتر لە ١٪ی یەکەکان بەردەست بوون.<ref>Zaveri, Mihir. [https://www.nytimes.com/2024/02/08/nyregion/apartment-vacancy-rate-housing-crisis.html "New York City's Housing Crunch Is the Worst It Has Been in Over 50 Years. Only 1.4 percent of the city's rentals were available in 2023, according to new data, the lowest portion since 1968. The market was even tighter for lower-cost apartments."], ''[[The New York Times]]'', February 8, 2024. Accessed February 9, 2024. "The portion of rentals that were vacant and available dropped to a startling 1.4 percent in 2023, according to city data released on Thursday. It was the lowest vacancy rate since 1968 and shows just how drastically home construction lags behind the demand from people who want to live in the city.... Then, that number—about 33,210 units in 2023—is divided by the roughly 2.3 million total rental homes in the city that are either available or occupied by tenants. The vacancy rate dropped to 1.4 percent even as the city added some 60,000 homes over the past two years, according to the city data."</ref> خواستێکی بەرزی بەردەوام وایکردووە تێکڕای کرێی مانگانەی شوقەی یەک ژوورە لە نیویۆرک سیتی بگاتە سەرووی ٤,٠٠٠ دۆلاری ئەمریکی و کرێی دوو ژوورەش بۆ سەرووی ٥,٠٠٠ دۆلار، کە بە جیاوازییەکی زۆر بەرزترینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا.<ref name="NYCMostExpensiveRents" /> === گەشتیاری === {{main|Tourism in New York City}} [[File:Times_Square,_Broadway,_May_2016.jpg|thumb|[[تایمز سکوێیەر]] یەکێکە لە پێشەنگترین شوێنە گەشتیارییەکانی جیھان بە ٥٠&nbsp;ملیۆن گەشتیار ساڵانە.<ref name="NYCvisitors" />]] گەشتیاری پیشەسازییەکی گرنگە بۆ نیویۆرک سیتی، و [[گەشتیاری + کۆنفڕانسەکانی نیویۆرک سیتی]] نوێنەرایەتیی فەرمانگەی گەشتیاریی فەرمیی شارەکە دەکات.<ref>[https://www.travelweekly.com/Travel-News/Travel-Agent-Issues/NYC-and-Company-changes-its-name "NYC & Company is now New York City Tourism + Conventions"], ''Travel Weekly'', March 28, 2023. Accessed January 17, 2024. "New York City's official destination marketing organization has changed its name to New York City Tourism + Conventions, dropping the NYC & Company name it's held since 1999."</ref> نیویۆرک شایەتحاڵی گەشەسەندنی قەبارەی تێکەڵاوی گەشتیارانی نێونەتەوەیی و ناوخۆیی بووە، کە دەگاتە ٦٦.٦&nbsp;ملیۆن سەردانیکەر بۆ شارەکە لە ساڵێکدا، لەوانەش تا ١٣.٥&nbsp;ملیۆن سەردانیکەری نێونەتەوەیی، کە زۆرترین ژمارەیان لە شانشینی یەکگرتوو، کەنەدا، بەڕازیل، و چینەوە بووە.<ref name="Tourism2021" /> چەندین سەرچاوە نیویۆرکیان بە وێنەگیراوترین شاری جیھان ناوبردووە.<ref name="NYCMostPhotographed1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=History in Photos: New York is the Most Photographed City in the World |ناونیشان=https://nycity.media/history/history-in-photos-new-york-is-the-most-photographed-city-in-the-world.html |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وتەگێڕانەوە=Not eliminate how many photos you have done well with your digital cameras, cell phones, and smartphones. And also in the professional area, New York has a non-sealing charm for filmmakers and photographers..Every year, there are 40,000 shoots for advertising, cinema films, TV shows, series, music videos, and documentation. New York is considered the most photographed city in the world. And yet photographers, again and again, manage to take a new perspective in the megacity, to avoid an unusual motif, to create an optics that fascinates.}}</ref><ref name="NYCMostPhotographed2">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین١=McNeely |یەکەم١=Jamie |سەردێڕ=The Most Photographed Places In The World Based On Traveler Data |ئیش=Expedia Travel Blog |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |ناونیشان=https://www.expedia.com/stories/most-photographed-places-in-the-world/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ |بڵاوکەرەوە=Expedia |وتەگێڕانەوە=With visitors taking a slice of the Big Apple back home on their camera reel, it's hardly surprising that New York is the most photographed city in the world. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230713051730/https://www.expedia.com/stories/most-photographed-places-in-the-world/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="NYCMostPhotographed3">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Swanson |یەکەم١=Ana |ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=The world's most photographed places |newspaper=[[The Washington Post]] |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2015/08/26/the-worlds-most-photographed-places/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}</ref> ''[[ئای ڵاڤ نیویۆرک]]'' (کە بە شێوەی I <span style="color:red;">❤</span> NY دەنووسرێت) ھەم لۆگۆیەکی بازرگانییە و ھەم گۆرانییەکە کە بنەمای [[کەمپەینی ڕیکلام|ھەڵمەتێکی ڕیکلامین]] و لە ساڵی ١٩٧٧ەوە بەکاردەھێنرێن بۆ بەرەوپێشبردنی [[گەشتیاری لە نیویۆرک سیتی|گەشتیاری لە نیویۆرک سیتی]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.believermag.com/issues/200309/?read=interview_glaser |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150619204157/http://www.believermag.com/issues/200309/?read=interview_glaser |سەردێڕ=Chip Kidd talks with Milton Glaser |ئیش=[[The Believer (magazine)|The Believer]] |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> و دواتر بۆ بەرەوپێشبردنی ویلایەتی نیویۆرکیش. لۆگۆ بازرگانییەکە خاوەندارێتی دەکرێت لەلایەن [[کۆمپانیای گەشەپێدانی ئیمپایەر ستەیت|پەرەپێدانی ئیمپایەر ستەیتی ویلایەتی نیویۆرک]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٣|سەردێڕ=I Love New York Logo |ناونیشان=http://www.nysl.nysed.gov/emblems/iluvny.htm |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[New York State Education Department]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150906091226/http://www.nysl.nysed.gov/emblems/iluvny.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زۆرێک لە [[پێڕستی نیشانەکانی نیویۆرک سیتی|ناوچە و مۆنیۆمێنتەکانی]] نیویۆرک سیتی نیشانەی گرنگن، لەوانە سێ لە دە شوێنە گەشتیارییەکانی جیھان کە زۆرترین سەردانیکەریان ھەبووە لە ساڵی ٢٠٢٣دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=World's Most Visited Tourist Attractions, Ranked |ناونیشان=https://www.farandwide.com/s/most-visited-tourist-destinations-bc849c0424864219 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=Farandwide.com |زمان=en}}</ref> ژمارەیەکی پێوانەیی لە ٦٦.٦&nbsp;ملیۆن گەشتیار لە ساڵی ٢٠١٩دا سەردانی نیویۆرک سیتییان کرد، کە بووە ھۆی ھێنانی ٤٧.٤&nbsp;ملیار دۆلار وەک داھاتی گەشتیاری. ژمارەی سەردانیکەران بە ڕێژەی دوو لەسەر سێ کەمبووەوە لە ساڵی ٢٠٢٠دا لە کاتی پەتاکەدا، بەڵام لە ساڵی ٢٠٢٣دا گەڕایەوە بۆ ٦٣.٣&nbsp;ملیۆن.<ref name="Tourism2021">[https://www.osc.ny.gov/reports/osdc/tourism-industry-new-york-city ''The Tourism Industry in New York City Reigniting the Return''], [[New York State Comptroller]] [[Thomas DiNapoli]], April 2021. Accessed December 29, 2023. "After reaching a record high of 66.6 million visitors in 2019 and generating $47.4 billion in spending, the number of visitors to New York City dropped by 67 percent and their spending declined by 73 percent in 2020.... New York City hosted 66.6 million visitors in 2019 (about 25 percent of the State's 265.5 million visitors that year), its tenth consecutive annual record. In 2020, the pandemic and related behavioral and governmental restrictions caused the number to drop to 22.3 million, a 67 percent reduction (see Figure 1)."</ref><ref>David, Greg. [https://www.thecity.nyc/2023/09/05/tourists-china-hotel-rates/ "Tourists Are Back to NYC in Big Numbers"], [[The City (website)|The City]], September 5, 2023. Accessed December 29, 2023. "But the city will not surpass its 2019 record of 66.6 million visitors because once-numerous travelers from China remain few and far between and Americans are flocking to Europe in unprecedented numbers.... Still, the numbers show a rebound with the official forecast from the tourism agency NYC & Co. still predicting 63.3 million visitors this year, up 12% from last year."</ref> نیشانە مێژووییە گەورەکانی نیویۆرک سیتی بریتین لە [[مۆزەخانەی ھونەری مێترۆپۆلیتان]]، [[پەیکەری ئازادی]]، [[ئیمپایەر ستەیت بڵدینگ]]، و سەنتڕاڵ پارک.<ref>[https://www.lux-review.com/most-popular-landmarks-in-new-york/ Most Popular Landmarks in New York] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240909073305/https://www.lux-review.com/most-popular-landmarks-in-new-york/ |date=September 9, 2024 }}, ''LUXlife Magazine'', November 5, 2021</ref> تایمز سکوێیەر سەنتەری ڕووناککراوەی [[ناوچەی شانۆی مانھاتن|ناوچەی شانۆی بڕۆدوەی]]یە،<ref>{{Cite encyclopedia |title=Times Square |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/596253/Times-Square |access-date=May 10, 2011 }}</ref> و ناوەندێکی سەرەکییە بۆ [[پیشەسازیی کاتبەسەربردن|پیشەسازیی کاتبەسەربردنی]] جیھان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New York Architecture Images—Midtown Times Square |ناونیشان=http://www.nyc-architecture.com/MID/MID-TimesSquare3.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170125164419/http://www.nyc-architecture.com/MID/MID-TimesSquare3.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=usurped |بڵاوکەرەوە=2011 nyc-architecture}}</ref> کە ساڵانە ٥٠&nbsp;ملیۆن سەردانیکەر بۆ یەکێک لە قەرەباڵغترین یەکتربڕە پیادەکانی جیھان ڕادەکێشێت.<ref name="NYCvisitors">Alikpala, Gidget. [https://en.as.com/latest_news/the-top-10-most-visited-tourist-attractions-in-the-usa-n/ "The top 10 most visited tourist attractions in the USA"], ''[[As (newspaper)|As]]'', September 4, 2023. Accessed January 13, 2024. "Central Park, New York- 42 million annual visitors... Times Square, New York- 50 million annual visitors. At number one is Times Square, one of the most iconic locations in the world."</ref> بەپێی [[یەکێتیی بڕۆدوەی]]، نمایشەکان لەسەر [[شانۆی بڕۆدوەی|بڕۆدوەی]] بە بەھای نزیکەی ١.٥٤&nbsp;ملیار دۆلاری ئەمریکی بلیتەکانیان فرۆشتووە لە ھەردوو وەرزی ٢٠٢٢-٢٠٢٣ و ٢٠٢٣-٢٠٢٤دا. ھەردوو وەرزەکە ئامادەبوونی شانۆیییان بە نزیکەی ١٢.٣&nbsp;ملیۆن کەس بۆ ھەر یەکێکیان بەخۆوە بینیوە.<ref name="BroadwayLeagueStatistics">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.broadwayleague.com/research/statistics-broadway-nyc/ |سەردێڕ=Broadway Season Statistics |بڵاوکەرەوە=The Broadway League |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢٤}}</ref> === ڕاگەیاندن و کاتبەسەربردن === {{Main|Media in New York City}} {{further|New Yorkers in journalism}} [[File:New_York,_2019_(48621790492).jpg|thumb|[[سەنتەری ڕۆکفێلەڕ]]، یەکێک لە پێشەنگترین [[ڕاگەیاندن لە نیویۆرک سیتی|ناوەندەکانی میدیا و کاتبەسەربردن]]ی مانھاتن]] [[File:Freedom_Of_Speech_(256854761).jpeg|thumb|[[بینای نیویۆرک تایمز|بارەگای سەرەکیی]] [[کۆمپانیای نیویۆرک تایمز]]، بڵاوکەرەوەی ڕۆژنامەی ''[[نیویۆرک تایمز]]'']] نیویۆرک سیتی وەک پایتەختی [[پیشەسازی کاتبەسەربردن|کاتبەسەربردنی]]<ref name="NYCTheCapitaloftheWorld" /><ref name="NYCTheEntertainmentCapitaloftheWorld">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=New York City Skyscrapers |یەکەم=Richard |دوایین=Panchyk |بڵاوکەرەوە=Arcadia Publishing |ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٩٦-٣٨٦٢-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=01rPeuHXpeQC&pg=PT180}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=New York: The Movie Lover's Guide: The Ultimate Insider Tour of Movie New York |یەکەم=Richard |دوایین=Alleman |بڵاوکەرەوە=Crown/Archetype |ساڵ=٢٠١٣|پەڕە=٩٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٤١-٣٧٧٨-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=f_0Z5SxTKLkC&pg=PA95}}</ref> و [[میدیای دیجیتاڵ|میدیای دیجیتاڵی]] جیھان وەسف کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.lgbtqnation.com/2017/05/first-nyc-pridefest-will-televised/ |سەردێڕ=ABC will broadcast New York's pride parade live for the first time |یەکەم=Dawn |دوایین=Ennis |بڵاوکەرەوە=[[LGBTQ Nation]] |ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وتەگێڕانەوە=Never before has any TV station in the entertainment and news media capital of the world carried what organizer boast is the world's largest Pride parade live on TV.}}</ref> ناوەندێکە بۆ پیشەسازییەکانی ڕیکلام، [[مۆسیقای نیویۆرک سیتی|مۆسیقا]]، [[پێڕستی ڕۆژنامە و گۆڤارەکانی نیویۆرک سیتی|ڕۆژنامە]]، میدیای دیجیتاڵ، و بڵاوکردنەوە، و گەورەترین بازاڕی میدیایە لە ئەمریکای باکوور.<ref>{{cite press release |title=Tampa Bay 12th Largest Media Market Now |publisher=Tampa Bay Partnership |date=August 26, 2005 |url=http://www.tampabay.org/press.asp?rls_id=991& |access-date=September 1, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928205103/http://www.tampabay.org/press.asp?rls_id=991& |archive-date=September 28, 2008 }}</ref> زۆرێک لە گەورەترین [[گرووپی کۆمپانیاکانی میدیا|گرووپەکانی میدیای]] جیھان بنکەیان لەم شارەیە، لەوانە [[Warner Bros. Discovery]]، [[Thomson Reuters Corporation]]، [[ئەسۆوشیەیتید پرێس]]، [[Bloomberg L.P.]]، [[News Corp]]، [[کۆمپانیای نیویۆرک تایمز]]، [[NBCUniversal]]، [[Hearst Corporation]]، [[AOL]] و [[Fox Corporation]]. حەوت لە کۆی ھەشت تۆڕە جیھانییە پێشەنگەکانی [[ئاژانسی ڕیکلام|ئاژانسی ڕیکلام]] بارەگای سەرەکییان لە نیویۆرکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://adage.com/datacenter/datapopup.php?article_id=116384 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070602212322/http://adage.com/datacenter/datapopup.php?article_id=116384 |سەردێڕ=Top 10 Consolidated Agency Networks: Ranked by 2006 Worldwide Network Revenue |ئیش=[[Advertising Age]] |ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}</ref> زیاتر لە ٢٠٠ ڕۆژنامە و ٣٥٠ گۆڤاری بەکارھێنەر ئۆفیسیان لە شارەکەدا ھەیە،<ref name="NYC Media" /> و پیشەسازی بڵاوکردنەوە نزیکەی ١١,٥٠٠ کەس دادەمەزرێنێت، بە کاریگەرییەکی ئابووریی ٩.٢&nbsp;ملیار دۆلارەوە.<ref>Milliot, Jim. [https://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/industry-news/financial-reporting/article/91028-new-report-finds-nyc-publishing-bookselling-jobs-fell-between-2010-and-2020.html "New Report Finds NYC Publishing, Bookselling Jobs Fell Between 2010 and 2020"], ''[[Publishers Weekly]]'', December 1, 2022. Accessed January 30, 2024. "According to the study, book publishers generated $9.2 billion of economic output in 2020, ahead of the other publishing sub-sectors: periodical publishers ($6.3 billion); internet publishers ($2.8 billion); and newspaper publishers (2.5 billion).... The number of people employed in New York publishing houses dipped by 1.7% between 2010 and 2020, falling to 11,500."</ref> دوو ڕۆژنامە نیشتمانییە ڕۆژانەیییەکان کە گەورەترین [[بڵاوبوونەوە (ڕۆژنامە)|بڵاوبوونەوەیان]] ھەیە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە نیویۆرک بڵاودەکرێنەوە: لاپەڕە گەورەکانی ''[[وۆڵ ستریت جۆرناڵ]]'' و ''[[نیویۆرک تایمز]]''.<ref>Majid, Aisha. [https://pressgazette.co.uk/media-audience-and-business-data/media_metrics/top-25-us-newspaper-circulations-down-march-2023/ "Top 25 US newspaper circulations: Largest print titles fall 14% in year to March 2023"], ''[[Press Gazette]]'', June 26, 2023. Accessed January 13, 2024. "News Corp's business-focused ''The Wall Street Journal'' (609,654) and ''The New York Times'' (296,329) remain the biggest dailies in the US."'</ref> بە ١٣٢ خەڵات تا ساڵی ٢٠٢٢، ''The Times'' زۆرترین [[خەڵاتی پولیتیزەر]]ی بۆ ڕۆژنامەوانی بردووەتەوە<ref>[[David Folkenflik|Folkenflik, David.]] [https://www.npr.org/2022/05/08/1097097620/new-york-times-pulitzer-ukraine-walter-duranty "''The New York Times'' can't shake the cloud over a 90-year-old Pulitzer Prize"], [[NPR]], May 8, 2022. Accessed January 13, 2024. "''The New York Times'' is looking to add to its list of 132 Pulitzer Prizes – by far the most of any news organization – when the 2022 recipients for journalism are announced on Monday."</ref> و وەک [[ڕۆژنامەی تۆمارکراو]]ی میدیای ئەمریکی دادەنرێت.<ref>[https://ropercenter.cornell.edu/new-york-times The New York Times], [[Roper Center for Public Opinion Research]]. Accessed January 13, 2024. "Nicknamed The Gray Lady, The Times is long regarded within the industry as a national 'newspaper of record'."</ref> ڕۆژنامە [[تابلۆید (فۆرماتی ڕۆژنامە)|تابلۆیدەکانی]] شارەکە بریتین لە ''[[نیویۆرک دەیلی نیوز]]''، کە لە ساڵی ١٩١٩ لەلایەن [[جۆزێف مێدیل پاتەرسۆن]]ەوە دامەزرا،<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/412434/New-York-Daily-News |title=New York Daily News (American newspaper) |encyclopedia=[[Britannica.com]] |access-date=May 4, 2013 }}</ref> و ''[[نیویۆرک پۆست]]''، کە لە ساڵی ١٨٠١ لەلایەن [[ئەلێکساندەر ھامیلتۆن]]ەوە دامەزرا.<ref>Allan Nevins, ''The Evening Post: Century of Journalism'', Boni and Liveright, 1922, p. 17.</ref><ref>[https://www.loc.gov/item/lcwaN0011417/ ''New York Post''], [[Library of Congress]]. Accessed January 13, 2024. "The New York Post is an American daily newspaper, primarily distributed in New York City and its surrounding area. It is the 13th-oldest and seventh-most-widely circulated newspaper in the United States. Established in 1801 by Federalist and Founding Father Alexander Hamilton, it became a respected broadsheet in the 19th century, under the name New York Evening Post."</ref> {{As of|2019}}، نیویۆرک سیتی دووەم گەورەترین ناوەند بوو بۆ بەرھەمھێنانی فیلم و تەلەڤیزیۆن لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە ساڵانە نزیکەی ٢٠٠ فیلمی درێژی بەرھەم دەھێنا. ئەم پیشەسازییە لە ساڵی ٢٠١٩دا زیاتر لە ١٠٠,٠٠٠ کەسی دامەزراندووە، و ١٢.٢&nbsp;ملیار دۆلاری وەک مووچە و کاریگەرییەکی ئابووریی گشتیی بە بڕی ٦٤.١&nbsp;ملیار دۆلار بەرھەم ھێناوە.<ref>[https://www.nyc.gov/assets/mome/pdf/mome-nyc-film-tv-industry-study-executive-summary.pdf ''New York City Film and Television Industry Economic Impact Study 2021''], New York City Mayor's Office of Media and Entertainment. Accessed January 30, 2024. "In 2019, New York City's film and television industry was directly responsible for 100,200 jobs, $12.2 billion in wages, and $64.1 billion in direct economic output."</ref> لە ڕووی قەبارەوە، نیویۆرک پێشەنگی جیھانە لە بەرھەمھێنانی [[فیلمی سەربەخۆ]]—یەک لەسەر سێی ھەموو فیلمە سەربەخۆکانی ئەمریکا لەوێ بەرھەم دەھێنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New York Film Academy, New York City |ناونیشان=http://www.nyfa.edu/filmschools/newyork.php |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120126210946/http://www.nyfa.edu/filmschools/newyork.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[New York Film Academy]]}}</ref><ref name="NYC Media">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=Request for Expressions of Interest |ناونیشان=http://www.govisland.com/PDFs/RFEI/RFEI.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080802030053/http://www.govisland.com/PDFs/RFEI/RFEI.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[Governors Island|Governors Island Preservation and Education Corporation]]}}</ref> نیویۆرک ناوەندێکی گەورەیە بۆ میدیای [[نا-بازرگانی و پەروەردەیی]]. [[NYC Media]] تۆڕی فەرمیی ڕادیۆ، تەلەڤیزیۆن، و میدیای سەرھێڵ و خزمەتگوزاری پەخشی گشتیی نیویۆرک سیتییە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About NYC Media |ناونیشان=https://www1.nyc.gov/site/media/about/about.page |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=[[NYC Media]] |بڵاوکەرەوە=City of New York}}</ref> و چەندین بەرنامەی ڕەسەنی براوەی [[خەڵاتی ئێمی]] بەرھەمھێناوە کە باس لە مۆسیقا و کولتووری گەڕەکەکانی شارەکە و حکومەتی شارەکە دەکەن. کۆنترین کەناڵی [[تەلەڤیزیۆنی دەستڕاگەیشتنی گشتی]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا [[تۆڕی گەڕەکی مانھاتن]]ە، کە لە ساڵی ١٩٧١ دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Community Celebrates Public Access TV's 35th Anniversary |ناونیشان=http://www.mnn.org/en/community-celebrates-public-access-tvs-35th-annive |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100825122105/http://www.mnn.org/en/community-celebrates-public-access-tvs-35th-annive |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Manhattan Neighborhood Network|Mnn.org]]}}</ref> [[WNET]] وێستگە تەلەڤیزیۆنییە گشتییە سەرەکییەکەی شارەکەیە و یەک لەسەر سێی پڕۆگرامەکانی تەلەڤیزیۆنی نیشتمانیی [[خزمەتگوزاریی پەخشی گشتی]] (PBS) بەرھەم دەھێنێت.<ref>[https://www.nyc-arts.org/organizations/thirteen-wnet/ Thirteen/WNET], [[NYC Arts]]. Accessed January 30, 2024. "Channel Thirteen is the flagship television station of the Public Broadcasting Service—a national, commercial-free, viewer-supported network known for its productions of top-notch programming in the arts and culture (Masterpiece Theater; Great Performances), science and nature (NOVA; Stephen Hawking's Universe), news and public affairs (News Hour with Jim Lehrer; ITN World News) and the humanities (The 1900 House; The American President). Thirteen/WNET produces about a third of the prime-time public-television programming aired in the United States, for which it often taps the unmatched cultural resources of New York City."</ref> [[WNYC]]، کە وێستگەیەکی [[ڕادیۆی گشتی]]یە و تا ساڵی ١٩٩٧ لەلایەن شارەکەوە خاوەندارێتی دەکرا،<ref>Darrow, Peter H. [https://www.wnyc.org/story/going-public-story-wnycs-journey-independence/ "Going Public: The Story of WNYC's Journey to Independence"], [[WNYC]], May 10, 2018. Accessed January 30, 2024. "From July 1924 until January 1997, WNYC was owned and operated by the City of New York. This is the story of how it became a self-supporting, independent non-profit organization."</ref> گەورەترین گوێگری ڕادیۆی گشتی ھەیە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Top 30 Public Radio Subscribers – Spring 2006 Arbitron |ناونیشان=http://www.rrconline.org/reports/pdf/Sp06%20eRanks.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[Radio Research Consortium]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130113222054/http://www.rrconline.org/reports/pdf/Sp06%20eRanks.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لێرەدا تەواوی دەقەکە بەبێ ھیچ کورتکردنەوە و گۆڕانکارییەک لە پێکھاتە، قاڵبەکان و سەرچاوەکاندا، وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی کوردی (سۆرانی): == پەروەردە == {{Main|پەروەردە لە نیویۆرک سیتی}} [[File:Low_Memorial_Library_Columbia_University_College_Walk_Court_Yard_05.jpg|thumb|[[کتێبخانەی یادەوەریی لۆو]] لە [[زانکۆی کۆڵۆمبیا]]]] نیویۆرک سیتی گەورەترین سیستەمی پەروەردەیی ھەیە لە نێو ھەموو شارەکاندا.<ref name="NYCTheCapitaloftheWorld" /> ژێرخانی پەروەردەییی شارەکە خوێندنی سەرەتایی، خوێندنی ئامادەیی، خوێندنی باڵا، و توێژینەوە لەخۆدەگرێت. سیستەمی [[قوتابخانە گشتییەکانی نیویۆرک سیتی]]، کە لەلایەن [[وەزارەتی پەروەردەی نیویۆرک سیتی]]یەوە بەڕێوەدەبرێت، گەورەترین سیستەمی قوتابخانەی گشتییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە تا ساڵی ٢٠١٧-٢٠١٨ خزمەت بە نزیکەی ١.١&nbsp;ملیۆن خوێندکار دەکات لە نزیکەی ١,٨٠٠ قوتابخانەی سەرەتایی و ئامادەییی جیاوازدا، بە [[قوتابخانە چارترەکان]]یشەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Where we live NRC Fair housing together |ناونیشان=https://wherewelive.cityofnewyork.us/explore-data/access-to-opportunity/education/#:~:text=New%20York%20City's%20public%20school,and%20various%20charter%20programs1. |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230723020135/http://wherewelive.cityofnewyork.us/explore-data/access-to-opportunity/education/#:~:text=New%20York%20City's%20public%20school,and%20various%20charter%20programs1. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> ھەروەھا نزیکەی ٩٠٠ قوتابخانەی سێکولار (عەلمانی) و ئایینیی تایبەت ھەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Private School Universe Survey |ناونیشان=http://nces.ed.gov/surveys/pss/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080906170332/http://www.nces.ed.gov/surveys/pss/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[National Center for Education Statistics]]}}</ref> [[File:Facade_of_the_New_York_Public_Library_Main_Branch_2.jpg|thumb|[[لقی سەرەکیی کتێبخانەی گشتیی نیویۆرک|بینای بارەگای سەرەکیی ستیفن ئەی 슈وارزمان]]ی [[کتێبخانەی گشتیی نیویۆرک]]]] [[کتێبخانەی گشتیی نیویۆرک]] (NYPL) گەورەترین کۆمەڵەی ھەیە لە ھەر سیستەمێکی کتێبخانەی گشتی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.<ref name="libraryspot">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Nation's Largest Libraries |ناونیشان=http://www.libraryspot.com/lists/listlargestlibs.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070529215517/http://www.libraryspot.com/lists/listlargestlibs.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=LibrarySpot}}</ref> کوینز لەلایەن [[کتێبخانەی گشتیی ناوچەی کوینز]] (QPL)ەوە خزمەت دەکرێت، کە دووەم گەورەترین سیستەمی کتێبخانەی گشتییە لە وڵاتەکەدا، لەکاتێکدا [[کتێبخانەی گشتیی بروکلین]] (BPL) خزمەت بە بروکلین دەکات.<ref name="libraryspot" /> زیاتر لە ملیۆنێک خوێندکار، کە بەرزترین ژمارەیە لە ھەر شارێکی ویلایەتە یەکگرتووەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|سەردێڕ=America's Biggest College Towns |ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-09-08/america-s-biggest-college-towns |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220728164158/https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-09-08/america-s-biggest-college-towns |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٢|ئیش=Bloomberg.com |زمان=en}}</ref> لە زیاتر لە ١٢٠ دامەزراوەی خوێندنی باڵای نیویۆرک سیتی وەرگیراون، کە نزیکەی چارەکە ملیۆنێکیان تەنھا لە سیستەمی [[زانکۆی سیتیی نیویۆرک]] (CUNY)دان {{as of|2025|lc=yes}}.<ref>[https://www.cuny.edu/news/cuny-welcomes-240000-students-for-fall-2025-with-new-initiatives-to-support-students/ "CUNY Welcomes 240,000 Students for Fall 2025 with New Initiatives to Support Students"], [[City University of New York]], August 26, 2025. Accessed February 22, 2026. "The City University of New York today kicked off its 2025-26 academic year, welcoming about 240,000 students with new initiatives and offerings geared to better meet their needs."</ref> بەپێی [[ڕیزبەندی ئەکادیمیی زانکۆکانی جیھان]]، نیویۆرک سیتی بە تێکڕا باشترین دامەزراوەکانی خوێندنی باڵای ھەیە لە ھەر [[شاری جیھانی|شارێکی جیھانییدا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Academic Ranking of World Universities 2019 |ناونیشان=http://www.shanghairanking.com/ARWU2019.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190817225232/http://www.shanghairanking.com/ARWU2019.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[Academic Ranking of World Universities|Shanghai Ranking Consultancy]]}}</ref> سیستەمی گشتی CUNY پێکھاتووە لە ٢٥ دامەزراوە لە سەرانسەری ھەر پێنج ناوچەکەدا.<ref>[https://www.cuny.edu/about/colleges/ Colleges and Schools], [[City University of New York]]. Accessed February 22, 2026.</ref> کەمپەکانی سیستەمی گشتیی [[زانکۆی ویلایەتیی نیویۆرک]] (SUNY) لە نیویۆرک سیتی بریتین لە [[زانکۆی زانستە تەندروستییەکانی داونستەیتی SUNY]]، [[پەیمانگای تەکنۆلۆژیای مۆدە]]، [[کۆلێژی دەریاییی SUNY]]، و [[کۆلێژی بیناییی SUNY]].<ref>[https://www.suny.edu/attend/visit-us/complete-campus-list/ Complete Campus List], [[State University of New York]]. Accessed February 22, 2026.</ref> نیویۆرک سیتی ماڵی چەندین زانکۆی تایبەتیی بەناوبانگە وەکوو [[زانکۆی ئادێلفی]]، [[کۆلێژی پەروەردەی بانک ستریت]]، [[کۆلێژی بارنارد]]، [[زانکۆی کۆڵۆمبیا]]، [[کۆپەر یونیۆن]]، [[زانکۆی فۆردھام]]، [[زانکۆی نیویۆرک]]، [[پەیمانگای تەکنۆلۆژیای نیویۆرک]]، [[زانکۆی ڕۆکفێلەڕ]]، [[زانکۆی مێرسی]]، [[کۆرنێڵ تێک]] و [[زانکۆی یێشیڤا]]؛ چەندین لەمانە لە ڕیزبەندیی باشترین زانکۆکانی جیھاندان،<ref name="ARWU">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Academic Ranking of World Universities 2017 |ناونیشان=http://www.shanghairanking.com/ARWU2017.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171012154517/http://www.shanghairanking.com/ARWU2017.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[Academic Ranking of World Universities|Shanghai Ranking Consultancy Consultancy]]}}</ref><ref name="CWUR">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=CWUR 2016—World University Rankings |ناونیشان=https://cwur.org/2016.php |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[Center for World University Rankings]]}}</ref> لەکاتێکدا ھەندێک لە بەناوبانگترین دامەزراوەکانی جیھان، وەکوو [[زانکۆی پرینستۆن]] و [[زانکۆی یەیڵ]]، دەکەونە [[ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک]]ەوە. بەشێکی زۆری [[توێژینەوەی زانستی]] لە شارەکەدا لە بواری پزیشکی و [[زانستەکانی ژیان]]دا ئەنجام دەدرێت. لە ساڵی ٢٠١٩دا، ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک لە پلەی یەکەمدا بوو [[پێڕستی شارەکان بەپێی بەرھەمی زانستی#شارە پێشەنگەکان لە بوارە جیاوازەکاندا|بەپێی پشکی وتارە بڵاوکراوەکان لە زانستەکانی ژیاندا]].<ref name="NYCLifeSciencesCapital">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Top 50 science cities in life sciences |ناونیشان=https://www.natureindex.com/supplements/nature-index-2020-science-cities/tables/life-sciences |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=natureindex.com |زمان=en}}</ref> نیویۆرک سیتی زۆرترین بڕوانامەی دەرچوونی زانستەکانی ژیانی ھەیە کە ساڵانە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان دەبەخشرێت، و لە ساڵی ٢٠١٢دا، ٤٣,٥٢٣ پزیشکی مۆڵەتپێدراو لە نیویۆرک سیتی کاریان دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Horner |یەکەم١=Blair |دوایین٢=Levin |یەکەم٢=Arthur |دوایین٣=Mattei |یەکەم٣=Suzanne |ڕێکەوت=ئابی ٢٠١٤|ئەوانی تر=Casey Ciceron (contributor) |سەردێڕ=The Doctor Is In: New York's Increasing Number of Doctors |ناونیشان=http://www.nypirg.org/pubs/health/2014.08.21DoctorIsIn.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[New York City Economic Development Corporation]] |پەڕە=١٣, Appendix ١: Comparison of the Numbers Of New York Doctors By County, As Of December ٣١, ٢٠٠٤, And December ٣١, ٢٠١٢}}</ref> ١٢٧ [[ھەڵگرانی خەڵاتی نۆبێل|ھەڵگری خەڵاتی نۆبێل]] ھەن کە ڕەگ و ڕیشەیان لە دامەزراوە ناوخۆیییەکاندا ھەیە {{As of|2004|lc=y}}.<ref name="NYC science institutions">{{cite press release |title=Mayor Michael R. Bloomberg and Economic Development Corporation President Andrew M. Alper Unveil Plans to Develop Commercial Bioscience Center in Manhattan |date=November 18, 2004 |publisher=[[New York City Economic Development Corporation]] |url=http://home2.nyc.gov/portal/site/nycgov/menuitem.c0935b9a57bb4ef3daf2f1c701c789a0/index.jsp?pageID=mayor_press_release&catID=1194&doc_name=http%3A%2F%2Fhome2.nyc.gov%2Fhtml%2Fom%2Fhtml%2F2004b%2Fpr310-04.html&cc=unused1978&rc=1194&ndi=1 |access-date=September 1, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011233830/http://home2.nyc.gov/portal/site/nycgov/menuitem.c0935b9a57bb4ef3daf2f1c701c789a0/index.jsp?pageID=mayor_press_release&catID=1194&doc_name=http%3A%2F%2Fhome2.nyc.gov%2Fhtml%2Fom%2Fhtml%2F2004b%2Fpr310-04.html&cc=unused1978&rc=1194&ndi=1 |archive-date=October 11, 2007}}</ref> == چاند == {{Main|چاندی نیویۆرک سیتی}} [[File:NYC_-_Guggenheim_Museum.jpg|thumb|[[مۆزەخانەی سۆلۆمۆن ئاڕ. گۆگێنھایم]] وەک ئەوەی لە پێنجەم ئەڤینیوەوە دەردەکەوێت]] نیویۆرک سیتی زۆرجار [[پێڕستی فیلمەکان کە لە نیویۆرک سیتی ڕوودەدەن|شوێنی ڕوودانی ڕۆمان، فیلم، و بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکانە]] و وەک پایتەختی کولتووریی جیھان وەسف کراوە.<ref name="cultura1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iceland.is/iceland-abroad/us/nyc/cultural-affairs/ |سەردێڕ=Consulate General of Iceland New York Culture |بڵاوکەرەوە=Consulate General of Iceland New York |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130205061848/http://www.iceland.is/iceland-abroad/us/nyc/cultural-affairs/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠١٣}}</ref><ref name="culture2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.latvia-newyork.org/english/ |سەردێڕ=Consulate of Latvia in New York |بڵاوکەرەوە=Consulate of Latvia |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130208223706/http://www.latvia-newyork.org/english/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠١٣}}</ref><ref name="culture3">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.baruch.cuny.edu/nycdata/Culture/intro.htm |سەردێڕ=Introduction to Chapter 14: New York City (NYC) Culture |بڵاوکەرەوە=The Weissman Center for International Business Baruch College/CUNY 2011 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130505181316/http://www.baruch.cuny.edu/nycdata/culture/intro.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref><ref name="cultural4">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://catalogue.nla.gov.au/Record/371497 |سەردێڕ=New York, Culture Capital of the World, 1940–1965 / edited by Leonard Wallock; essays by Dore Ashton&nbsp;... [et al.] |بڵاوکەرەوە=[[National Library of Australia]] |ساڵ=١٩٨٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٤٧٨-٠٩٩٠-٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> شارەکە شوێنی لەدایکبوونی چەندین بزووتنەوەی کولتوورییە، لەوانە [[ڕێنێسانسی ھارلم]] لە ئەدەب و ھونەری بینراودا؛<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ١٩٨٧|سەردێڕ=Harlem in the Jazz Age |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/1987/02/08/magazine/harlem-in-the-jazz-age.html?src=pm |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Holland |دوایین=Cotter |ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ١٩٩٨|سەردێڕ=ART; A 1920's Flowering That Didn't Disappear |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/1998/05/24/arts/art-a-1920-s-flowering-that-didn-t-disappear.html?src=pm |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> [[ئێکسپرێشنیزمی ئەبستراکت]] (کە بە [[قوتابخانەی نیویۆرک (ھونەر)|قوتابخانەی نیویۆرک]] ناسراوە) لە وێنەکێشاندا؛ و [[مۆسیقای ھیپ ھۆپ|ھیپ-ھۆپ]]،<ref name="Toop-1992" /><ref name="BPOHPINY">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=David |دوایین=Gonzalez |ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠٠٧|سەردێڕ=Will Gentrification Spoil the Birthplace of Hip-Hop? |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/05/21/nyregion/21citywide.html?pagewanted=all |ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}</ref> [[پەنک ڕۆک|پەنک]]،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Harrington |یەکەم=Joe S. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=lw9Ccboc5OcC |سەردێڕ=Sonic Cool: The Life & Death of Rock 'N' Roll |پەڕەکان=٣٢٤–٣٠|ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٣٤٠-٢٨٦١-٨|بڵاوکەرەوە=[[Hal Leonard]]}}</ref> [[ھاردکۆر پەنک|ھاردکۆر]]،<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|یەکەم١=Sam |دوایین١=McPheeters |یەکەم٢=Christy |دوایین٢=Karacas |ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Survival of the Streets |ناونیشان=https://www.vice.com/en/article/survival-of-the-streets-137-v16n9/ |magazine=[[Vice (magazine)|Vice]] |ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}</ref> [[مۆسیقای سالسا|سالسا]]، [[مۆسیقای فريستایل|فريستایل]]، [[تین پان ئالێی]]، ھەندێک جۆری [[جەز]]،<ref name="Jazzzz">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Harlem Renaissance Music in the 1920s |ناونیشان=http://www.1920s-fashion-and-music.com/Harlem-Renaissance-music.html |ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=1920s Fashion & Music}}</ref> و (لەگەڵ فیلادێلفیا) [[دیسکۆ]] لە مۆسیقادا. نیویۆرک سیتی بە پایتەختی سەمای جیھان دانراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Free To Dance—About The Film |ناونیشان=https://www.pbs.org/wnet/freetodance/about/episodes.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100414045804/https://www.pbs.org/wnet/freetodance/about/episodes.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[Public Broadcasting Service]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Group Visits |ناونیشان=http://www.alvinailey.org/about/visit-us/group-visits |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110513030823/http://www.alvinailey.org/about/visit-us/group-visits |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[Alvin Ailey American Dance Theater|Alvin Ailey Dance Foundation, Inc]]}}</ref> === خێراییی ژیان === [[File:Broadway (9075158922).jpg|thumb|نیویۆرک بەگشتی بە خێراییی ڕیتمی ژیانی دەناسرێتەوە،<ref name=FastPaceNYC1/><ref name=FastPaceNYC2/><ref name=FastPaceNYC3/> کە زاراوەی ''[[wiktionary:New York minute|خولەکی نیویۆرکی]]''ی لێکەوتووەتەوە.<ref name="NewYorkMinuteDefinition"/>]] یەکێک لە باوترین ئەو تایبەتمەندییانەی دەدرێتە پاڵ نیویۆرک سیتی بریتییە لە خێراییی ژیان،<ref name=FastPaceNYC1/><ref name=FastPaceNYC2/><ref name=FastPaceNYC3/> کە زاراوەی ''[[wiktionary:New York minute|خولەکی نیویۆرکی]]'' لێ پەیدا بووە.<ref name="NewYorkMinuteDefinition">{{cite encyclopedia |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/new%20york%20minute |title=Dictionary—Full Definition of ''New York Minute'' |dictionary=[[Merriam-Webster]] |access-date=November 1, 2015 }}</ref> دانیشتووانی نیویۆرک سیتی بە شێوەیەکی بەرچاو ناسراون بە خۆڕاگرییان لە ڕووی مێژوویییەوە، و لەم دواییانەشدا سەبارەت بە بەڕێوەبردنی کاریگەرییەکانی [[ھێرشە تیرۆریستییەکانی ١١ی سێپتەمبەر]] و [[پەتای کۆڤید-١٩ لە نیویۆرک سیتی|پەتای کۆڤید-١٩]].<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=The City That Endures|ناونیشان=https://time.com/6094319/new-york-after-sept-11/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٣|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250223082931/https://time.com/6094319/new-york-after-sept-11/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="Weaver-2022">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Weaver |یەکەم١=Shaye |سەردێڕ=New York is the most resilient city in the world, according to locals |ناونیشان=https://www.timeout.com/newyork/news/new-york-is-the-most-resilient-city-in-the-world-according-to-locals-072222#:~:text=New%20York%20is%20the%20most,isn't%20just%20a%20phrase.&text=Throughout%20its%20history%2C%20New%20York,to%20whatever%20comes%20their%20way. |وێبگە=[[Time Out (magazine)|Time Out]] |ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Moynihan |یەکەم=Colin |ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=On Subways as Riders Return: Odes to Their Resilience |زمان=en-US |ئیش=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2020/05/03/arts/virus-subway-riders-poems.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٣|issn=0362-4331}}</ref> نیویۆرک وەک خۆڕاگرترین شاری جیھان دەنگی پێدرا لە ساڵانی ٢٠٢١ و ٢٠٢٢، بەپێی ڕاپرسییە جیھانییەکەی گۆڤاری [[Time Out (magazine)|''Time Out'']] لە نێو دانیشتووانی شارەکاندا.<ref name="Weaver-2022" /> === شانۆ === {{Further|Broadway theatre|Theater District, Manhattan}} [[File:Various Pictures from New York City - September, 2025.jpg|thumb|شانۆکانی [[شانۆی جۆن گۆڵدن|گۆڵدن]]؛ [[شانۆی بێرنارد بی جەیکەبس|جەیکەبس]]؛ [[شانۆی جێراڵد شۆنفێڵد|شۆنفێڵد]]؛ و [[شانۆی بووز|بووز]] لە [[ناوچەی شانۆی مانھاتن|ناوچەی شانۆ]]]] ناوەندی سەرەکیی [[ناوچەی شانۆی مانھاتن|دیمەنی شانۆی ئەمریکی مانھاتنە]]، بە بەشەکانی [[شانۆی بڕۆدوەی|بڕۆدوەی]]، [[ئۆف-بڕۆدوەی]]، و [[ئۆف-ئۆف-بڕۆدوەی]].<ref name="LondréWatermeier1998">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Felicia Hardison |دوایین١=Londré |یەکەم٢=Daniel J. |دوایین٢=Watermeier |ڕێکەوت=١٩٩٨|سەردێڕ=The History of North American Theater: From Pre-Columbian Times to the Present |بڵاوکەرەوە=Continuum |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٦٤-١٠٧٩-٥|oclc=١٠٢٤٨٥٥٩٦٧}}</ref> زۆرێک لە [[کەسایەتیی ناسراو|ئەستێرەکانی]] شانۆ و شاشە یەکەمین دەرفەتی گەورەی خۆیان لە کارکردن لە بەرھەمەکانی نیویۆرکدا بەدەستھێناوە.<ref>Stephen Watt, and Gary A. Richardson, ''American Drama: Colonial to Contemporary'' (1994).</ref> شانۆی بڕۆدوەی یەکێکە لە پێشەنگترین فۆرمەکانی شانۆی ئینگلیزی زمان لە جیھاندا، کە بە ناوی [[بڕۆدوەی (مانھاتن)|بڕۆدوەی]]یەوە ناونراوە، کە ئەو شەقامە گەورەیەیە کە بەناو [[تایمز سکوێیەر]]دا تێدەپەڕێت،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Welsh |یەکەم=Anne Marie |ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٤|سەردێڕ=2 plays + 9 nominations = good odds for locals |newspaper=[[The San Diego Union-Tribune]] |ناونیشان=http://www.signonsandiego.com/news/features/20040606-9999-1a6tony.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081005110339/http://www.signonsandiego.com/news/features/20040606-9999-1a6tony.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨}}</ref> ھەندێک جار پێی دەوترێت "[[The Great White Way|ڕێگە سپییە مەزنەکە]]".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McBeth |یەکەم=VR |ناونیشان=http://timessquare.com/NYC__/Times_Square_History/The_Great_White_Way/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110504160457/http://timessquare.com/NYC__/Times_Square_History/The_Great_White_Way/ |سەردێڕ=The Great White Way |وێبگە=TimesSquare.com |وتەگێڕانەوە=Coined in 1901 by O.J. Gude, the designer of many prominent advertising displays, to describe the new light show that beckoned along Broadway, The Great White Way is a phrase known worldwide to describe Broadway's profusion of theaters in Times Square. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tell |یەکەم=Darcy |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=NwaLWFSG3rcC&pg=PA41 |سەردێڕ=Times Square Spectacular: Lighting Up Broadway |بڵاوکەرەوە=[[HarperCollins]] |ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦٠٨-٨٤٣٣-٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Allen |یەکەم=Irving Lewis |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=j41z0yeKbeIC&pg=PA59 |سەردێڕ=The City in Slang: New York Life and Popular Speech |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=١٩٩٥|وتەگێڕانەوە=By 1910, the blocks of Broadway just above 42nd Street were at the very heart of the Great White Way. The glow of Times Square symbolized the center of New York, if not of the world. |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩٥٣-٥٧٧٦-٩}}</ref> [[پێڕستی شانۆکانی بڕۆدوەی|چل و یەک شانۆ]]، کە زۆربەیان لە [[ناوچەی شانۆی مانھاتن|ناوچەی شانۆ]]ی میدتاون مانھاتن دان، ھەریەکەیان بە لایەنی کەمەوە ٥٠٠ کورسییان ھەیە، وەک شانۆکانی بڕۆدوەی پۆلێن دەکرێن.<ref>[https://www.playbill.com/broadway-theatres Learn about the 41 theatres on Broadway.], ''[[Playbill]]''. Accessed January 15, 2024.</ref> وەرزی شانۆیی بڕۆدوەی ٢٠١٨-١٩ ژمارەی پێوانەییی تۆمارکرد بە کۆی ئامادەبووانی ١٤.٨&nbsp;ملیۆن کەس و داھاتی گشتیی ١.٨٣&nbsp;ملیار دۆلار.<ref>[https://www.broadwayleague.com/press/press-releases/2018-2019-broadway-end-of-season-statistics/ "2018 – 2019 Broadway End-of-Season Statistics"], [[The Broadway League]], May 28, 2019. Accessed November 13, 2022.</ref> دوای بوژانەوە لە [[کاریگەرییەکانی پەتای کۆڤید-١٩ لەسەر ھونەرەکانی نواندن#مۆسیقای ڕاستەوخۆ و شانۆ|داخستنەکان کە بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ەوە سەپێندران]]، داھاتەکانی ٢٠٢٢-٢٣ گەڕانەوە بۆ ١.٥٨&nbsp;ملیار دۆلار بە کۆی گشتیی ئامادەبووانی ١٢.٣&nbsp;ملیۆن کەس.<ref>[https://www.broadwayleague.com/press/press-releases/20222023-broadway-end-of-season-statistics-show-that-broadway-had-attendance-of-123-million-and-grosses-of-158-billion/ "2022–2023 Broadway End-Of-Season Statistics Show That Broadway Had Attendance Of 12.3 Million And Grosses Of $1.58 Billion"], [[The Broadway League]], press release dated May 23, 2023. Accessed January 1, 2024. "The Broadway League has released statistics for the 2022–2023 season, which began on May 23, 2022, and ended on May 21, 2023. In the first full season since Broadway returned from the COVID-19 pandemic closure, Broadway reached a total attendance of 12,283,399 and generated $1,577,586,897 in grosses."</ref><ref name="BroadwayLeagueStatistics"/> [[خەڵاتەکانی تۆنی]] دان بە نایابیدا دەنێن لە شانۆی ڕاستەوخۆی بڕۆدوەی و ساڵانە لەلایەن [[باڵی شانۆی ئەمریکی]] و [[یەکێتیی بڕۆدوەی]]یەوە<ref>Gans, Andrew (December 18, 2007). [http://www.playbill.com/news/article/113654.html "League of American Theatres and Producers Announces Name Change"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071221090634/http://www.playbill.com/news/article/113654.html|date=December 21, 2007}}. ''[[Playbill]]''. Retrieved September 13, 2013. The League of American Theatres and Producers was renamed "The Broadway League".</ref> لە مانھاتن پێشکەش دەکرێن.<ref>[https://www.tonyawards.com/about/faq/ Frequently Asked Questions], [[Tony Awards]]. Accessed January 15, 2024. "Only Broadway productions that open in designated Broadway theatres in Manhattan are eligible for Tonys."</ref> === شێوەزار و زاراوە === {{Main|New York City English|New York accent}} ناوچەی نیویۆرک ماڵی شێوەزار و شێوازی قسەکردنی ناوچەیی تایبەتە کە پێی دەوترێت [[ئینگلیزیی نیویۆرک سیتی|زاراوەی نیویۆرکی]]، کە بە جێگرەوەیی بە ''بروکلینیز'' یان ''نیویۆرکیز'' ناسراوە. ئەمە بە یەکێک لە ناسراوترین شێوەزارەکانی ناو [[ئینگلیزیی ئەمریکی]] دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Newman |یەکەم=Michael |سەردێڕ=American Voices |بڵاوکەرەوە=Blackwell |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٥١-٢١٠٩-٥|editor1-last=Wolfram |editor1-first=Walt |پەڕەکان=٨٢–٨٧|chapter=New York Talk |editor2-last=Ward |editor2-first=Ben}}</ref> شێوازی قسەکردنی نەریتیی ناوچەی نیویۆرک بە دەربڕینی خێرای ناسراوە، و شێوەزارەکەی بە [[ڕوتیسیتی لە ئینگلیزیدا|نائەڕتی]] (non-rhotic) وەسف دەکرێت بە شێوەیەک کە دەنگی {{IPA|[ɹ]}} لە کۆتایی [[بڕگە]] یان ڕاستەوخۆ پێش [[نەبزوێن|نەبزوێنێک]] دەرناکەوێت، بۆیە ناوی شارەکە وەک "New Yawk" (نیو یۆک) دەخوێندرێتەوە.<ref name="NYT19930214">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Sontag |یەکەم=Deborah |ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ١٩٩٣|سەردێڕ=Oy Gevalt! New Yawkese: An Endangered Dialect? |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0CE0D61438F937A25751C0A965958260 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> وەشانی کلاسیکی زاراوەی نیویۆرک سیتی چەقیوەتە سەر نیویۆرکییەکانی [[چینی مامناوەند|چینی مامناوەند]] و چینی کرێکار. لێشاوی کۆچبەرە نا-ئەورووپییەکان لە دەیەکانی ڕابردوودا بووەتە ھۆی گۆڕانکاری لەم زاراوە تایبەتمەندەدا،<ref name="NYT19930214" /> و فۆرمی نەریتیی ئەم شێوازی قسەکردنە ئیتر وەکوو جاران بەربڵاو نییە.<ref name="NYT19930214" /> === تەلارسازی === {{Main|Architecture of New York City}} {{Further|List of buildings, sites, and monuments in New York City|List of tallest buildings in New York City}} [[File:1232-42 Dean Street Crown Heights.jpg|thumb|[[خانووە ڕیزەکان]] لە [[ناوچەی مێژووییی کراون ھایتس نۆرس]]، بروکلین]] نیویۆرک بینای تەلارسازیی جێی سەرنجی ھەیە لە کۆمەڵێک شێوازی بەرفراوان و لە سەردەمە جیاوازەکانەوە، لە ماڵی [[کۆلۆنیالیزمی ھۆڵەندی]]یەوە وەکوو ماڵی [[ماڵی وایکۆف|پیتەر کلاێسن وایکۆف]] لە بروکلین، کە کۆنترین بەشی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٦٥٦، تا دەگاتە مۆدێرنترین کە [[سەنتەری بازرگانیی جیھانیی یەک]]ە، ئەو ھەوربڕەی کە لەسەر [[شوێنی سەنتەری بازرگانیی جیھانی|گراوند زیرۆ]]یە لە خوارووی مانھاتن و [[پێڕستی گرانترین بیناکان لە جیھاندا|گرانترین تاوەری ئۆفیسە لە جیھاندا]] بەپێی تێچووی دروستکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Marisa |دوایین=Taylor |سەردێڕ=As One World Trade Center soars, so do its costs |ناونیشان=http://bottomline.msnbc.msn.com/_news/2012/01/31/10279406-as-one-world-trade-center-soars-so-do-its-costs |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120201180547/http://bottomline.msnbc.msn.com/_news/2012/01/31/10279406-as-one-world-trade-center-soars-so-do-its-costs |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی شوباتی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[MSNBC]]}}</ref> [[ئاسۆ|ئاسۆی]] مانھاتن، بە چەندین ھەوربڕەکەیەوە، وەک ھێمایەکی ئایکۆنیی شارەکە ناسراوە،<ref>Fazzare, Elizabeth. [https://www.architecturaldigest.com/gallery/what-makes-nycs-skyline-so-iconic "What Makes NYC's Skyline So Iconic? 17 Buildings to Know"], ''[[Architectural Digest]]'', May 23, 2023. Accessed February 13, 2024. "When it comes to recognizable skylines, New York City tops the list.... Super-talls and their historic neighbors have helped shape the iconic urban silhouette we associate with the city today."</ref><ref>Dobnik, Verena for [[Associated Press]]. [https://www.newspapers.com/article/the-indianapolis-star-iconic-skyline-of/140916473/ "NYC sizing up its iconic skyline; Empire State Building's owner objects to tower he says would spoil view"], ''[[The Indianapolis Star]]'', August 25, 2010. Accessed February 13, 2024, via [[Newspapers.com]]. "Look at Manhattan from afar, and the first thing you notice is the Empire State Building, spiking like a needle above the carpet of skyscrapers that coats the island from tip to tip. Now it's got some competition, a proposal for a nearby glass office tower that would rise almost as high and alter the iconic skyline."</ref><ref>Hakela, Deepti. [https://www.newspapers.com/article/the-day-new-skyscrapers-changing-new-yor/140916613/ "Rising to new heights; Skinny skyscrapers are transforming NYC's iconic skyline"], ''[[The Day (New London)|The Day]]'', February 28, 2016. Accessed February 13, 2024, via [[Newspapers.com]]. "In New York City, there's no escaping the pressure to be taller and thinner—not even for the skyscrapers. Changes in building technology and materials in recent years have made it possible to build slender towers that are among the tallest in the world, and some of these cloud-puncturing beanstalks are poised to transform the city's iconic skyline."</ref> و شارەکە ماڵی چەندین لە [[ھەوربڕ#مێژووی بەرزترین ھەوربڕەکان|بەرزترین بیناکانی جیھان]] بووە. {{As of|2019}}، نیویۆرک سیتی ٦,٤٥٥ بینای بەرزی ھەبوو، کە سێیەم زۆرترینە لە جیھاندا لە دوای [[ھۆنگ کۆنگ]] و [[سێئول]].<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20121106210644/http://www.emporis.com/statistics/skyline-ranking Skyline Ranking]}}, [[Emporis]]. Accessed February 9, 2017.</ref> کارەکتەری ناوچە نیشتەجێبووە گەورەکانی نیویۆرک زۆرجار بە خانووە ڕیزەکانی [[براونستۆن]]ی (بەردی قاوەیی) ئەلیگانت و [[تاونھاوس]]ەکان و [[تێنەمێنت]]ە (خانووی ھاوبەشی) کۆنەکان پێناسە دەکرێت کە لە ماوەی فراوانبوونی خێرادا لە ساڵی ١٨٧٠ بۆ ١٩٣٠ دروستکراون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Plunz |یەکەم=Richard A. |سەردێڕ=History of Housing in New York City: Dwelling Type and Change in the American Metropolis |بڵاوکەرەوە=[[Columbia University Press]] |ساڵ=١٩٩٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٠٦٢٩٧-٨|chapter=Chapters 3 [Rich and Poor] & 4 [Beyond the Tenement]}}</ref> بەرد و خشت بوونە کەرەستەی بیناسازیی پەسەندکراوی شارەکە دوای ئەوەی دروستکردنی خانووی دارین سنووردار کرا لە دوای [[ئاگرە گەورەکەی نیویۆرک|ئاگرە گەورەکەی ساڵی ١٨٣٥]].<ref name="lankevich-p82">Lankevich (1998), pp. 82–83; {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilson |یەکەم=Rufus Rockwell |ناونیشان=https://archive.org/details/newyorkoldnewit01wilsgoog |سەردێڕ=New York: Old & New: Its Story, Streets, and Landmarks |بڵاوکەرەوە=[[J.B. Lippincott]] |ساڵ=١٩٠٢|پەڕە=[https://archive.org/details/newyorkoldnewit٠١wilsgoog/page/n٣٧٥ ٣٥٤]}}</ref> لە بەرامبەردا، نیویۆرک سیتی گەڕەکیشی ھەیە کە کەمتر چڕن و شوێنی نیشتەجێبوونی سەربەخۆیان تێدایە. لە گەڕەکەکانی وەک [[ڕیڤەردەیل، بڕۆنکس|ڕیڤەردەیل]] (لە دە بڕۆنکس)، [[دیتماس پارک، بروکلین|دیتماس پارک]] (لە بروکلین)، و [[داگڵاستۆن، کوینز|داگڵاستۆن]] (لە کوینز)، خانووی گەورەی یەک-خێزانی باون لە چەندین شێوازی تەلارسازیی جیاواز وەکوو بوژانەوەی تودۆر ([[تەلارسازیی بوژانەوەی تودۆر]]) و [[تەلارسازیی ڤیکتۆریایی]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Margaret |دوایین=Garb |ڕێکەوت=١ی ئازاری ١٩٩٨|سەردێڕ=If You're Thinking of Living In/Riverdale, the Bronx; A Community Jealous of Its Open Space |ئیش=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/1998/03/01/realestate/if-you-re-thinking-living-riverdale-bronx-community-jealous-its-open-space.html |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠١|سەردێڕ=New York Metro: 6 Affordable Neighborhoods |ناونیشان=https://nymag.com/realestate/articles/affordable/ditmaspark.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120204145438/https://nymag.com/realestate/articles/affordable/ditmaspark.htm |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی شوباتی ٢٠١٢|ئیش=[[New York (magazine)|New York]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Diana |دوایین=Shaman |ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٠٤|سەردێڕ=If You're Thinking of Living In/Douglaston, Queens; Timeless City Area, With a Country Feel |ئیش=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2004/02/08/realestate/if-you-re-thinking-living-douglaston-queens-timeless-city-area-with-country-feel.html |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref> {{Wide image|Midtown Manhattan from Weehawken September 2021 HDR panorama.jpg|1000px|3=پانۆرامایەکی ڕوونیی بەرزی [[میدتاون مانھاتن]]، کە لە [[ویھۆکن، نیوجێرزی]]یەوە گیراوە، لە ئەیلوولی ٢٠٢١دا}} === ھونەرەکان === {{Further|List of museums and cultural institutions in New York City|Music of New York City}} [[File:Lincoln Center at dawn.jpg|thumb|[[سەنتەری لینکۆڵن]]: [[شانۆی دەیڤد ئەیچ. کۆخ]] (چەپ)، ماڵی [[بالێی نیویۆرک سیتی]]؛ [[ماڵی ئۆپێرای مێترۆپۆلیتان (سەنتەری لینکۆڵن)|ماڵی ئۆپێرای مێترۆپۆلیتان]] (ناوەڕاست)، ماڵی [[ئۆپێرای مێترۆپۆلیتان]]؛ و [[دەیڤد گێفێن ھۆڵ]] (ڕاست)، ماڵی [[فیلارمونیکی نیویۆرک]]]] [[File:Metropolitan Museum of Art (The Met) - Central Park, NYC.jpg|thumb|[[مۆزەخانەی ھونەری مێترۆپۆلیتان]]، گەورەترین [[مۆزەخانەی ھونەر|مۆزەخانەی ھونەری]]یە لە کیشوەرەکانی ئەمریکا]] [[سەنتەری لینکۆڵن بۆ ھونەرەکانی نواندن]]، کە جێگیر بووە لە [[گۆڕەپانی لینکۆڵن، مانھاتن|گۆڕەپانی لینکۆڵن]] لە بەشی سەرەوەی ڕۆژاوای مانھاتن، ماڵی چەندین ڕێکخراوی ھونەریی کاریگەرە، لەوانە [[ئۆپێرای مێترۆپۆلیتان]]، [[ئۆپێرای نیویۆرک سیتی]]، [[فیلارمونیکی نیویۆرک]]، و [[بالێی نیویۆرک سیتی]]، ھەروەھا [[شانۆی ڤیڤیان بیومۆنت]]، [[قوتابخانەی جولیارد]]، [[جەز لە سەنتەری لینکۆڵن]]، و [[ئەلیس تولی ھۆڵ]]. [[پەیمانگای لی ستراسبێرگ بۆ شانۆ و فیلم]] لە [[گۆڕەپانی یونیۆن (نیویۆرک سیتی)|گۆڕەپانی یونیۆن]]دایە، و [[قوتابخانەی تیش بۆ ھونەرەکان]] بنکەکەی لە زانکۆی نیویۆرکە، لەکاتێکدا [[سەمەرستەیجی سەنتڕاڵ پارک]] کۆنسێرتی بێبەرامبەر لە سەنتڕاڵ پارکدا پێشکەش دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About Summer Stage |ناونیشان=http://www.cityparksfoundation.org/summerstage/about/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121016075818/http://www.cityparksfoundation.org/summerstage/about/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[City Parks Foundation]]}}</ref> نیویۆرک سیتی زیاتر لە ٢,٠٠٠ ڕێکخراوی ھونەری و کولتووری و زیاتر لە ٥٠٠ [[پێشانگای ھونەری|پێشانگای ھونەریی]] تێدایە.<ref name="NYC arts">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Creative New York |ناونیشان=http://www.nycfuture.org/images_pdfs/pdfs/CREATIVE_NEW_YORK.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080831013443/http://www.nycfuture.org/images_pdfs/pdfs/CREATIVE_NEW_YORK.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[Center for an Urban Future]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> حکوومەتی شارەکە بە بودجەیەکی ساڵانەی گەورەتر لە [[سندووقی نیشتمانی بۆ ھونەرەکان]] پاڵپشتیی ھونەرەکان دەکات.<ref name="NYC arts" /> شارەکە ھەروەھا ماڵی سەدان دامەزراوەی کولتووری و شوێنەوارە مێژوویییەکانە. مایلی مۆزەخانە (Museum Mile) ناوی بەشێکی [[پێنجەم ئەڤینیو|شەقامی پێنجەمە]] کە لە شەقامی ٨٢ەوە تا ١٠٥ درێژ دەبێتەوە لە [[بەشی سەرەوەی ڕۆژھەڵات]]ی مانھاتن،<ref name="festival">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Museum Mile Festival |ناونیشان=http://www.museummilefestival.org/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120804102650/http://museummilefestival.org/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٤|وێبگە=museummilefestival.org}}</ref> لە بەشی سەرەوەی [[کارنێگی ھیڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Kusisto |یەکەم=Laura |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Reaching High on Upper 5th Avenue |ئیش=[[The Wall Street Journal]] |ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052970204618704576643022038133998 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111023171126/http://online.wsj.com/article/SB10001424052970204618704576643022038133998.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> نۆ مۆزەخانە لەم بەشەی شەقامی پێنجەمدان، لەوانە [[مۆزەخانەی سۆلۆمۆن ئاڕ. گۆگێنھایم|گۆگێنھایم]]، [[مۆزەخانەی ھونەری مێترۆپۆلیتان]]، [[نۆیێ گالێریی نیویۆرک]]، [[مۆزەخانەی جوولەکە (مانھاتن)|مۆزەخانەی جوولەکە]]، و [[سەنتەری ئەفریقا]]، کە ئەمەش دەیکاتە یەکێک لە چڕترین نمایشەکانی [[کولتووری باڵا]] لە جیھاندا.<ref name="mmilemus">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Museums on the Mile |ناونیشان=http://www.museummilefestival.org/museums/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120101013336/http://www.museummilefestival.org/museums/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٤|وێبگە=museummilefestival.org}}</ref> سەرباری بەرنامەکانی تریشیان، مۆزەخانەکان ھاوکاری یەکتر دەکەن بۆ فێستیڤاڵی ساڵانەی مایلی مۆزەخانە، کە ھەموو ساڵێک لە مانگی حوزەیراندا بەڕێوەدەچێت، بۆ بەرەوپێشبردنی مۆزەخانەکان و زیادکردنی سەردانیکەران.<ref name="drv">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ١٩٧٩|سەردێڕ=New Drive Promoting 5th Ave.'s 'Museum Mile' |ئیش=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0F1FFA395D12728DDDAE0A94DE405B898BF1D3 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140506150805/https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0F1FFA395D12728DDDAE0A94DE405B898BF1D3 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٤}}</ref> زۆرێک لە گرانبەھاترین [[مەزاتی ھونەری|مەزاتە ھونەرییەکانی]] جیھان لە نیویۆرک سیتی بەڕێوەدەچن.<ref name="NYCArtAuction1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم١=Robin |دوایین١=Pogrebin |یەکەم٢=Scott |دوایین٢=Reyburn |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Leonardo da Vinci Painting Sells for $450.3 Million, Shattering Auction Highs |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2017/11/15/arts/design/leonardo-da-vinci-salvator-mundi-christies-auction.html |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref><ref name="NYCArtAuction2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Christ painting by Leonardo da Vinci sells for record $450M |ناونیشان=https://www.msn.com/en-us/news/us/christ-painting-by-leonardo-da-vinci-sells-for-record-dollar450m/ar-BBEYwDu?li=BBnbfcL&ocid=iehp |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171116083413/http://www.msn.com/en-us/news/us/christ-painting-by-leonardo-da-vinci-sells-for-record-dollar450m/ar-BBEYwDu?li=BBnbfcL&ocid=iehp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|agency=[[Associated Press]] |بڵاوکەرەوە=[[MSN]]}}</ref> مۆزەخانەی ھونەری مێترۆپۆلیتان [[پێڕستی گەورەترین مۆزەخانەکانی ھونەر|گەورەترین مۆزەخانەی ھونەرە]] لە کیشوەرەکانی ئەمریکا. لە ساڵی ٢٠٢٢دا، پێشوازی لە ٣.٢&nbsp;ملیۆن سەردانیکەر کرد، کە وایکرد ببێتە [[پێڕستی زۆرترین سەردانیکراوترین مۆزەخانەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|سێیەم زۆرترین سەردانیکراوترین مۆزەخانە لە وڵاتەکەدا]]، و [[پێڕستی زۆرترین سەردانیکراوترین مۆزەخانەکانی ھونەر|ھەشتەم زۆرترین سەردانیکراوترین مۆزەخانەی ھونەری لە جیھاندا]].<ref>''The Art Newspaper'', "Visitors Survey 2022", March 27, 2023</ref> کۆکراوە ھەمیشەیییەکەی زیاتر لە دوو ملیۆن بەرھەمی ھونەری لەخۆدەگرێت کە بەسەر ١٧ بەشی جیاوازدا دابەشبوون،<ref name="Metropolitan Museum Launches New and Expanded Web Site">[https://www.metmuseum.org/press/exhibitions/2000/metropolitan-museum-launches-new-and-expanded-web-site "Metropolitan Museum Launches New and Expanded Web Site"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20161128201035/https://www.metmuseum.org/press/exhibitions/2000/metropolitan-museum-launches-new-and-expanded-web-site |date=November 28, 2016 }}, press release, The Met, January 25, 2000.</ref> و بەرھەمە ھونەرییەکانی [[سەردەمی کلاسیک|سەردەمی دێرینی کلاسیک]] و [[ھونەری میسری کۆن|میسری کۆن]]؛ وێنەکێشان و پەیکەرسازی لە نزیکەی ھەموو [[وێنەکێشانی ڕۆژاوایی|مامۆستا ئەورووپییەکانەوە]]؛ و کۆمەڵەیەکی بەرفراوان لە ھونەری [[ھونەری بینراوی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ئەمریکی]] و [[ھونەری مۆدێرن|مۆدێرنی]] تێدایە. مۆزەخانەکە کۆمەڵەیەکی گەورەی ھونەری [[ھونەری ئەفریقی|ئەفریقی]]، [[ھونەری ئاسیایی|ئاسیایی]]، [[ھونەری ئۆقیانووسی|ئۆقیانووسی]]، [[ھونەری بیزەنتی|بیزەنتی]]، و [[ھونەری ئیسلامی|ئیسلامی]] پاراستووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=de Montebello |یەکەم=Philippe |بەستەری نووسەر=Philippe de Montebello |سەردێڕ=Masterpieces of the Metropolitan Museum of Art |ساڵ=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Metropolitan Museum of Art |شوێن=New York |پەڕەکان=[https://archive.org/details/masterpiecesofme٠٠٠٠unse/page/٦ ٦–٧]|ژپنک=٠-٣٠٠-١٠٦١٥-٧|ناونیشان=https://archive.org/details/masterpiecesofme0000unse/page/6}}</ref> === چێشتەکان (خواردن) === {{Main|Cuisine of New York City|List of restaurants in New York City|List of Michelin-starred restaurants in New York City}} [[File:Lox-and-bagel-02.jpg|thumb|[[بەیگڵی شێوازی نیویۆرک]] لەگەڵ [[لۆکس]] (جۆرە ماسییەکی ئامادەکراو)]] کولتووری خواردنی نیویۆرک سیتی کۆمەڵەیەکی بەرفراوان لە خواردنە نێونەتەوەیییەکان لەخۆدەگرێت کە کاریگەرە بە مێژووی درێژی کۆچبەرانی شارەکە. کۆچبەرانی [[ئەورووپای ناوەندی|ناوەڕاست]] و ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا، بەتایبەتی کۆچبەرە [[ئەمریکییە جوولەکەکان|جوولەکەکان]] لەو ناوچانەوە، [[بەیگڵی شێوازی نیویۆرک|بەیگڵی نیویۆرکی]]، [[چیزکەیک#ئەمریکای باکوور|چیزکەیک]]، [[ھۆت دۆگ]]، [[کەنیش|کەنیشەکان]]، و خواردنگەی [[دێلیکاتێسن|دێلییەکان]]یان ھێنایە شارەکە. کۆچبەرانی [[ڕەوەندی ئیتالی|ئیتالی]] [[پیتزای شێوازی نیویۆرک]] و [[خواردنی ئیتالی|چێشتی ئیتالی]]یان ھێنایە شارەکە، لەکاتێکدا کۆچبەرە جوولەکەکان و کۆچبەرە ئێرلەندییەکان بەڕیزبەندی [[پاسترامی]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pastrami On Rye: A Full-length History Of The Jewish Deli |ئیش=[[Public Radio International]] |ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[The World (radio program)|The World]] |ناونیشان=https://theworld.org/stories/2016/03/31/pastrami-rye-full-length-history-new-york-jewish-deli |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160402133541/https://www.pri.org/stories/2016-03-31/pastrami-rye-full-length-history-new-york-jewish-deli |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و [[گۆشتی مانگای سوێرکراو|گۆشتی مانگای سوێرکراو]]یان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Shaylyn |دوایین=Esposito |سەردێڕ=Is Corned Beef Really Irish? |ئیش=[[Smithsonian (magazine)|Smithsonian]] |ناونیشان=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/is-corned-beef-really-irish-2839144/ |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> ھێنایە شارەکە. [[چێشتخانەی چینی|چێشتخانەی چینی]] و ئاسیایییەکانی تر، شوێنی فرۆشتنی ساندویچ، [[تراتۆریا|تراتۆریاکان]]، [[داینەر|دینەرەکان]]، و [[قاوەخانە|قاوەخانەکان]] لە سەرتاسەری شارەکەدا بڵاوبوونەتەوە. نزیکەی ٤,٠٠٠ فرۆشیاری گەڕۆکی خواردن کە مۆڵەتیان لەلایەن شارەکەوە پێدراوە، کە زۆربەیان خاوەندارێتییان دەگەڕێتەوە بۆ کۆچبەران، خواردنی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستیان وەک [[فەلافل]] و [[کەباب]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Bleyer |یەکەم=Jennifer |ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠٠٦|سەردێڕ=Kebabs on the Night Shift |ئیش=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2006/05/14/nyregion/thecity/14vend.html |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> کردووەتە نموونەی [[خواردنی سەر شەقام|خواردنی سەر شەقام]]ی مۆدێرنی نیویۆرک. بەپێی [[میشلین]]، شارەکە ماڵی "نزیکەی ھەزارێکە لە باشترین و جۆراوجۆرترین چێشتخانەکانی [[خواردنی ئاست بەرز|خواردنی ئاست بەرز (haute cuisine)]] لە جیھاندا".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=27,479 restaurants selected by the Michelin Guide—Top Destinations |ناونیشان=http://www.viamichelin.com/web/Restaurants |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[Michelin Guide]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200412002700/http://www.viamichelin.com/web/Restaurants |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[وەزارەتی تەندروستی و تەندروستیی دەروونیی نیویۆرک سیتی]] پیت (پلە) دەداتە چێشتخانەکانی شارەکە لەسەر بنەمای ئەنجامەکانی پشکنین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Restaurant Inspection Results (Letter Grades) |ناونیشان=http://www.nyc.gov/html/doh/html/services/restaurant-inspection.shtml |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140122123431/http://www.nyc.gov/html/doh/html/services/restaurant-inspection.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[New York City Department of Health and Mental Hygiene]]}}</ref> تا ساڵی ٢٠١٩، ٢٧,٠٤٣ چێشتخانە لە شارەکەدا ھەبووە، کە لە ساڵی ٢٠١٧دا ٢٤,٨٦٥ بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Jennifer |دوایین=Tiedemann |سەردێڕ=$15-Per-Hour Minimum Wage Isn't What NYC Restaurant Workers Ordered |ناونیشان=https://indefenseofliberty.blog/2019/04/08/15-per-hour-minimum-wage-isnt-what-nyc-restaurant-workers-ordered/ |ئیش=[[Goldwater Institute]] |بڵاوکەرەوە=In Defense of Liberty |ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> [[بازاڕی شەوانەی کوینز]] لە [[پارکی فلۆشینگ مێدۆز–کۆرۆنا]] شەوەانە زیاتر لە دە ھەزار کەس ڕادەکێشێت بۆ تاقیکردنەوەی خواردنی زیاتر لە ٨٥ وڵاتەوە.<ref name="NYCWorld" /> === مۆدە === {{Further|New York Fashion Week|Met Gala}} [[File:Carolina Herrera AW14 12.jpg|thumb|[[مۆدێل|مۆدێلەکانی]] مۆدەی [[خاوت کۆتور]] (haute couture) بەسەر [[کاتواک (مۆدە)|ڕێڕەوی نمایشی مۆدەدا]] دەڕۆن لە کاتی [[ھەفتەی مۆدەی نیویۆرک|NYFW]].]] نیویۆرک سیتی [[پایتەختی مۆدە|پایتەختێکی جیھانیی مۆدە]]یە، و [[مۆدە|پیشەسازیی مۆدە]] ٤.٦٪ی ھێزی کاری کەرتی تایبەتی شارەکە دادەمەزرێنێت.<ref name="NYCFashionCapital">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://edc.nyc/industry/fashion |سەردێڕ=Global Center of Fashion |بڵاوکەرەوە=NYCEDC |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وتەگێڕانەوە=With the industry employing 4.6 percent of the city's private sector workforce, fashion is a major driver of New York City's economy.}}</ref> ھەفتەی مۆدەی نیویۆرک (NYFW) ڕووداوێکی نیو ساڵانەی ئاست بەرزە کە تێیدا [[مۆدێل|مۆدێلەکان]] نوێترین جلوبەرگەکان نمایش دەکەن کە لەلایەن دیزاینەرانی مۆدەوە لە سەرتاسەری جیھاندا دروستکراون پێش ئەوەی ئەم مۆدێلانە بخرێنە بازاڕەوە.<ref name="NewYorkFashionWeekRetailTrendsetter">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.lightspeedhq.com/blog/new-york-fashion-week/ |سەردێڕ=New York Fashion Week 2023 {{!}} Retailers bring the runway to real-life |نووسەر=Naeme Elzein |ئیش=Lightspeed |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وتەگێڕانەوە=Starting with world renown designers reading the winds of change through to buyers forecasting trends that feel 'right now', New York Fashion Week is the first big domino to fall in a succession of actions resulting in what ends up in your closet.}}</ref> NYFW ڕێچکە و ئاراستەی پیشەسازیی مۆدەی جیھانی دیاری دەکات.<ref name="NewYorkFashionWeekGlobalAndEconomicImpact">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://thefordhamram.com/93053/news/fashion-week/ |سەردێڕ=The Economic Impact of New York Fashion Week |نووسەر=Diana Juarez |newspaper=The Fordham Ram |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وتەگێڕانەوە=New York Fashion Week (NYFW) is an iconic event that not only sets the global fashion industry's tone but also plays a pivotal role in contributing to the economic vitality of the city. Beyond the glitz, glamor, and gorgeous soirées of the runway, NYFW profoundly impacts various sectors of the economy, including tourism, retail, hospitality, and media.}}</ref> ناوچەی مۆدەی نیویۆرک نزیکەی ٣٠ بلۆکی شار دەگرێتەوە لە [[میدتاون مانھاتن]]،<ref name="NYCFashionDistrict">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.allartschools.com/fashion-design/fashion-design-new-york/ |سەردێڕ=New York: Fashion Design Capital of the U.S. |بڵاوکەرەوە=All Art Schools |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وتەگێڕانەوە=New York and fashion design go hand in hand.}}</ref> کە لە دەوری بەشێکی [[سێڤنث ئەڤینیو (مانھاتن)|شەقامی حەوتەم]] کۆبوونەتەوە کە بە ''[[سێڤنث ئەڤینیو (مانھاتن)#ناوچە و بینا دیارەکان|شەقامی مۆدە]]'' ناسراوە.<ref name="NYCFashionAvenue">Nemy, Enid.(June 8, 1972) [https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9B06E5DD1F3EE63BBC4053DFB0668389669EDE "Everybody – Well, Almost – Attended A Mammoth Party on 'Fashion Ave.'"] ''[[The New York Times]]''</ref> ساڵنامەی مۆدەی نیویۆرک ھەروەھا ھەفتەی مۆدەی کۆتور لەخۆدەگرێت بۆ نمایشکردنی شێوازەکانی [[خاوت کۆتور]] (haute couture).<ref name="NYCHauteCouture">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.couturefashionweek.com/designers/ |سەردێڕ=Couture Fashion Week |بڵاوکەرەوە=Couture Fashion Week |وتەگێڕانەوە=Couture Fashion Week New York Latest Designers |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> مێت گالا زۆرجار وەک "گەورەترین شەوی مۆدە" وەسف دەکرێت.<ref name="MetGalaFashion'sBiggestNight">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cbsnews.com/newyork/news/met-gala-2023-red-carpet/ |سەردێڕ=Met Gala 2023: Fashion's biggest night honors Karl Lagerfeld |نووسەر=Ali Bauman |بڵاوکەرەوە=[[CBS News]] |ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> === نمایشەکان (پەڕەیدەکان) === {{Further|Category:Parades in New York City{{!}}List of parades in New York City}} [[File:Macy's Thanksgiving Day Parade 2022 New York City (52523112564).jpg|thumb|[[نمایشی ڕۆژی سوپاسگوزاریی مەیسی]] ساڵانە، کە گەورەترین نمایشە لە جیھاندا<ref name="NYCThanksgivingParadeLargestWorld" />]] نیویۆرک سیتی زۆر ناسراوە بە [[نمایش (ڕێپێوان)|نمایشەکانی]] سەر شەقام، کە زۆربەیان لە مانھاتن بەڕێوەدەچن. ئاراستەی سەرەکیی نمایشە ساڵانەکانی سەر شەقامەکان بەگشتی لە باکوورەوە بۆ باشوورە، کە بەدرێژایی شەقامە گەورەکاندا تێدەپەڕن. [[نمایشی ڕۆژی سوپاسگوزاریی مەیسی]] ساڵانە گەورەترین نمایشە لە جیھاندا،<ref name="NYCThanksgivingParadeLargestWorld">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Millions Of Revelers Marvel Over Macy's Thanksgiving Day Parade |ناونیشان=http://newyork.cbslocal.com/2016/11/24/macys-thanksgiving-day-parade-2016/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=[[CBS Broadcasting Inc]]|وتەگێڕانەوە=The world's largest parade kicked off in Midtown around 9 a.m.}}</ref> کە لە تەنیشت سەنتڕاڵ پارکەوە دەست پێدەکات و بەرەو باشوور دەڕوات تا دەگاتە فرۆشگای سەرەکیی [[مەیسیس ھێراڵد سکوێیەر]]؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Hilarey |دوایین=Wojtowicz |سەردێڕ=Guide to the 2016 Macy's Thanksgiving Day Parade |ناونیشان=http://www.familyvacationcritic.com/guide-to-2016-macys-thanksgiving-day-parade/art/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170329144025/http://www.familyvacationcritic.com/guide-to-2016-macys-thanksgiving-day-parade/art/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=The Independent Traveler, Inc}}</ref> نمایشەکە لە ڕێگەی تەلەڤیزیۆنەوە لە سەرتاسەری جیھاندا دەبینرێت و ملیۆنان بینەری ئامادەبوو بۆ خۆی ڕادەکێشێت.<ref name="NYCThanksgivingParadeLargestWorld"/> نمایشە دیارەکانی تر بریتین لە [[نمایشی ڕۆژی سانت پاتریک لە نیویۆرک سیتی]] ساڵانە لە مانگی ئازاردا، [[ڕێپێوانی شانازیی نیویۆرک سیتی|نمایشی شانازیی LGBT نیویۆرک سیتی]] لە مانگی حوزەیراندا، [[نمایشی ھالۆوینی گرینویچ ڤیلێج]] کە بە ئیلھاموەرگرتن لە LGBT ڕێکدەخرێت لە مانگی تشرینی یەکەمدا، و چەندین نمایشی تر کە یادی ڕۆژانی سەربەخۆیی نەتەوە جیاوازەکان دەکەنەوە. [[پێڕستی نمایشەکانی تیکەر تەیپ لە نیویۆرک سیتی|نمایشەکانی تیکەر تەیپ]] کە ئاھەنگ دەگێڕن بۆ ئەو پاڵەوانێتییانەی تیمە وەرزشییەکان بردوویانەتەوە ھەروەھا دەستکەوتەکانی تر، بەرەو باکوور بە درێژایی [[کانیۆنی پاڵەوانەکان]] لەسەر شەقامی [[بڕۆدوەی (مانھاتن)|بڕۆدوەی]] لە [[بۆولینگ گرین (نیویۆرک سیتی)|بۆولینگ گرین]]ەوە تا [[پارکی ھۆڵی شارەوانی]] لە خوارووی مانھاتن بەڕێوەدەچن. === وەرزش === {{Main|Sports in the New York metropolitan area|Traditional games of New York City}} {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 220 | image1 = Arthur ashe stadium interior.jpg | caption1 = [[جامی کراوەی ئەمریکا (تێنس)|پاڵەوانێتییەکانی تێنسی جامی کراوەی ئەمریکا]] لە [[پارکی فلۆشینگ مێدۆز–کۆرۆنا]] لە [[کوینز]] | image2 = Citi Field 2011.JPG | caption2 = [[سیتی فیڵد]]، ھەروەھا لە پارکی فلۆشینگ مێدۆز-کۆرۆنا، لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە ماڵی تیمی [[نیویۆرک مێتس]] بووە. | image3 = Yankee_Stadium_overhead_2010.jpg | caption3 = [[یاریگای یانکی]] لە [[دە بڕۆنکس]] ماڵی تیمەکانی [[نیویۆرک یانکیز]] و [[نیویۆرک سیتی ئێف سی]]یە. | image4 = Barclays_Center_1.jpg | caption4 = [[سەنتەری بارکلیز]]، ماڵی تیمی [[بروکلین نێتس]] لە [[کۆمەڵەی نیشتمانیی باسکە|NBA]] و تیمی [[نیویۆرک لیبێرتی]] لە [[کۆمەڵەی نیشتمانیی باسکەی ژنان|WNBA]] | image5 = Madison Square Garden (MSG) - Full (48124330357).jpg | caption5 = [[مادیسۆن سکوێیەر گاردن]]، ماڵی تیمی [[نیویۆرک نیکس]] لە NBA و تیمی [[نیویۆرک ڕەینجەرز]] لە [[خولی نیشتمانیی ھۆکی|NHL]] }} نیویۆرک سیتی ماڵی بارەگای سەرەکیی [[خولی نیشتمانیی تۆپی پێ]] (NFL)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=National Football League Company Information |ناونیشان=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.National_Football_League.f36bd60db3fbcb01.html |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Hoover's, Inc.]]}}</ref> [[خولی گەورەی بەیسبۆڵ]] (MLB)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Major League Baseball Company Information |ناونیشان=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Major_League_Baseball.690243a73fc37ae4.html |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Hoover's, Inc.]]}}</ref> [[کۆمەڵەی نیشتمانیی باسکە]] (NBA)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=National Basketball Association, Inc. Company Information |ناونیشان=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.National_Basketball_Association_Inc.9752d99632cf8a45.html |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Hoover's, Inc.]]}}</ref> [[خولی نیشتمانیی ھۆکی]] (NHL)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=National Hockey League Company Information |ناونیشان=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.National_Hockey_League.6eb8cbd895fc6ce9.html |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Hoover's, Inc.]]}}</ref> و [[خولی گەورەی تۆپی پێ]] (MLS)ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Major League Soccer, L.L.C. Company Information |ناونیشان=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Major_League_Soccer_LLC.0432cbf68c309307.html |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Hoover's, Inc.]]}}</ref> نیویۆرک سیتی میوانداریی [[پارالیمپیکی ھاوینەی ١٩٨٤]]<ref>[https://www.paralympicheritage.org.uk/new-york-1984-paralympic-summer-games New York 1984 Paralympic Summer Games], National Paralympic Heritage Trust. Accessed January 18, 2024. "The New York Games were set to run from 17th – 29th June and the Stoke Mandeville Games from 22nd July – 1st August."</ref> و [[یارییەکانی نیازپاکی ١٩٩٨]]ی کردووە.<ref>Bondy Filip. [https://www.nytimes.com/1992/10/16/us/new-york-city-and-environs-land-goodwill-games-for-98.html "New York City and Environs Land Goodwill Games for '98"], ''[[The New York Times]]'', October 16, 1992. Accessed January 18, 2024. "New York City, New Jersey, and Long Island were awarded the 1998 Goodwill Games last night, an intriguing but risky choice by the Games' selection committee. Six years from now, the area will be called upon to play host to thousands of international athletes and fans who have every right to expect upgraded athletic facilities and a convenient ride to the arena."</ref> پێشکەشکردنی داواکاریی نیویۆرک سیتی بۆ میوانداریکردنی [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢]] یەکێک بوو لە پێنج داواکارییە کۆتایییەکان، بەڵام بە لەندەن دۆڕا.<ref>Zinser, Lynn. [https://www.nytimes.com/2005/07/06/sports/othersports/olympic-committee-chooses-london-for-2012-summer-games.html "Olympic Committee Chooses London for 2012 Summer Games"],''[[The New York Times]]'', July 6, 2005. Accessed January 19, 2023. "London won the 2012 Olympic Summer Games on Wednesday in a surprising upset over the front-running Paris after ardent last-minute lobbying by Prime Minister Tony Blair..... The British capitalized on a desire to hold the Games in Western Europe and surpassed four finalists, including New York, which was knocked out in the second round of voting, earlier than most expected."</ref> شارەکە میوانداری زیاتر لە ٤٠ تیمی پیشەگەری گەورەی کردووە لە پێنج وەرزشەکە و خولە ڕکابەرەکانیاندا. چوار لە دە گرانترین یاریگاکانی جیھان کە تا ئێستا دروستکراون ([[یاریگای مێتڵایف]]، [[یاریگای یانکی]]ی نوێ، [[مادیسۆن سکوێیەر گاردن]]، و [[سیتی فیڵد]]) لە ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرکدان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Esteban |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=11 Most Expensive Stadiums in the World |ناونیشان=http://www.totalprosports.com/2011/10/27/11-most-expensive-stadiums-in-the-world/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Total Pro Sports |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120827201315/http://www.totalprosports.com/2011/10/27/11-most-expensive-stadiums-in-the-world/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شارەکە لە خولی نیشتمانیی تۆپی پێدا لەلایەن [[نیویۆرک جایەنتس]] و [[نیویۆرک جێتس]]ەوە نوێنەرایەتی دەکرێت، ھەرچەندە ھەردوو تیمەکە یارییە ناوخۆیییەکانیان لە یاریگای مێتڵایف لە نزیک [[ئیست ڕەدەرفۆرد، نیوجێرزی]] ئەنجام دەدەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Preparations Different for a Home-and-Home Contest |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2011/12/23/sports/football/for-giants-jets-game-metlife-stadium-preparations-differ.html?pagewanted=all |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> کە لە ساڵی ٢٠١٤دا میوانداریی [[سوپەر بۆڵی XLVIII]]ی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠١٠|سەردێڕ=Owners warm up to New York/New Jersey as Super Bowl XLVIII host |بڵاوکەرەوە=[[National Football League]] |agency=[[Associated Press]] |ناونیشان=http://www.nfl.com/news/story?id=09000d5d8184fc83&template=with-video-with-comments&confirm=true |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١٠|وتەگێڕانەوە=It's the first time the league has gone to a cold-weather site that doesn't have a dome{{nbsp}}... the NFL will wait and see how this foray into the great outdoors in winter goes. Then the league might OK another bid}}</ref> دوو تیمەکەی شارەکە لە خولی گەورەی بەیسبۆڵدا بریتین لە [[نیویۆرک مێتس]]، کە لە یاریگای ٤١,٨٠٠-کورسیدای سیتی فیڵد لە کوینز یاری دەکەن، و [[نیویۆرک یانکیز]]، کە لە یاریگای ٤٧,٤٠٠-کورسیدای [[یاریگای یانکی]] لە دە بڕۆنکس یاری دەکەن.<ref>[https://www.nytimes.com/2018/07/11/nyregion/stadiums-arenas-funding-nyc.html "So Many Seats, So Many Tax Breaks"], ''[[The New York Times]]'', July 11, 1028. Accessed January 18, 2024. "Yankee Stadium Location: Bronx Year Opened: 2009 Seats: 47,422. The stadium cost more than $2.3 billion to build.... Citi Field Location: Queens; Year Opened: 2009; Seats: 41,800. The project cost about $830.6 million, with $134.91 million coming from the New York Mets, and $614.3 million in public money and tax breaks."</ref> ئەم دوو ڕکابەرە ھەموو وەرزێکی ئاسایی لە شەش یاریی [[یاری نێوان خولەکان|نێوان خولەکاندا]] پێشبڕکێ دەکەن، کە پێی دەوترێت [[زنجیرەی سەبوەی]].<ref>[[Mike Lupica|Lupica, Mike]]. [https://www.mlb.com/news/subway-series-2023-a-time-to-hit-reset "Subway Series still as intriguing a ticket as there is in town"], [[MLB.com]], June 12, 2023. Accessed January 18, 2024. "You certainly know what it was like at the old Stadium and Shea, where the Mets and Yankees played a real Subway Series in 2000. Four games this time. Two at Citi. Two at the Stadium next month."</ref> یانکیز ٢٧ پاڵەوانێتییان بردووەتەوە کە ژمارەیەکی پێوانەیییە لە خولەکەدا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New York Yankees: Facts, History, Stats, and Resources |ناونیشان=http://www.thefreeresource.com/new-york-yankees-facts-history-stats-and-resources |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120605211426/http://www.thefreeresource.com/new-york-yankees-facts-history-stats-and-resources |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=The free sources}}</ref> لەکاتێکدا مێتس دوو جار [[جامی جیھانیی بەیسبۆڵ|زنجیرەی جیھانی]]یان بردووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٦|سەردێڕ=How Mets, Colt .45s Grew Up To Beat The Bullies |newspaper=[[Chicago Tribune]] |ناونیشان=https://www.chicagotribune.com/1986/10/08/how-mets-colt-45s-grew-up-to-beat-the-bullies/ |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> شارەکە سەردەمانێک ماڵی تیمی بروکلین دۆجەرز بوو (ئێستا [[لۆس ئانجلەس دۆجەرز]])، کە یەک جار زنجیرەی جیھانییان بردەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dodgers Timeline |ناونیشان=http://losangeles.dodgers.mlb.com/la/history/timeline01.jsp |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Los Angeles Dodgers |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080704170220/http://losangeles.dodgers.mlb.com/la/history/timeline01.jsp |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا [[نیویۆرک جایەنتس (NL)|نیویۆرک جایەنتس]] (ئێستا [[سان فرانسیسکۆ جایەنتس]])، کە پێنج جار زنجیرەی جیھانییان بردەوە. ھەردوو تیمەکە لە ساڵی ١٩٥٨دا چوون بۆ کالیفۆرنیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Historical Moments |ناونیشان=http://www.dodgers-giants.com/ |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Dodgers Giants}}</ref> یەک تیمی [[خولی لاوەکیی بەیسبۆڵ]] لە شارەکەدا ھەیە، ئەویش [[بروکلین سایکڵۆنز]]ە کە سەر بە یانەی مێتسە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠١٢|سەردێڕ=Major League Baseball, Police Athletic League and the Brooklyn Cyclones to host free MLB Umpire Camp |newspaper=MLB Press Release |ناونیشان=http://mlb.mlb.com/news/article.jsp?ymd=20120530&content_id=32491896&vkey=pr_mlb&c_id=mlb |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> و شارەکە یانەیەکی لە [[خولی ئەتڵەسی بۆ بەیسبۆڵی پیشەگەر|خولی ئەتڵەسی]]ی سەربەخۆ بەدەستھێنا کاتێک تیمی [[ستەیتن ئایلەند فێری‌ھۆکس]] دەستیان بە یاریکردن کرد لە ساڵی ٢٠٢٢دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Introducing Your Ferryhawks!! |ئیش=Staten Island Entertainment |ناونیشان=https://ferryhawks.com/news/2021/11/17/Your_FerryHawks_2.aspx |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> تیمەکانی کۆمەڵەی نیشتمانیی باسکە لە شارەکەدا بریتین لە [[نیویۆرک نیکس]]، کە لە [[مادیسۆن سکوێیەر گاردن]] یاری دەکەن، و [[بروکلین نێتس]]، کە لە [[سەنتەری بارکلیز]] یاری دەکەن. تیمی [[نیویۆرک لیبێرتی]] تیمی شارەکەیە بۆ [[کۆمەڵەی نیشتمانیی باسکەی ژنان]]. یەکەم پاڵەوانێتی نیشتمانیی باسکە لەسەر ئاستی کۆلێژ، [[پاڵەوانێتیی بانگھێشتکردنی نیشتمانی]]، لە ساڵی ١٩٣٨ لە نیویۆرک بەڕێوەچوو و لە شارەکەدا ماوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Postseason Overview |ناونیشان=http://www.nit.org/history/nit-postseason.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080724155001/http://www.nit.org/history/nit-postseason.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[National Invitation Tournament]]}}</ref> ناوچە میترۆپۆلیتانەکە ماڵی سێ تیمی خولی نیشتمانیی ھۆکییە. [[نیویۆرک ڕەینجەرز]]، کە یەکێکە لە [[شەشە ڕەسەنەکە|شەش تیمە ڕەسەنەکەی]] خولەکە، لە مادیسۆن سکوێیەر گاردن لە مانھاتن یاری دەکەن. [[نیویۆرک ئایلاندەرز]]، کە بە شێوەیەکی نەریتی نوێنەرایەتیی [[لۆنگ ئایلەند]] دەکەن، لە [[یو بی ئێس ئارێنا]] لە [[ئێلمۆنت، نیویۆرک]] یاری دەکەن، بەڵام لە ساڵی ٢٠١٥ بۆ ٢٠٢٠ لە سەنتەری بارکلیزی بروکلین یارییان دەکرد. [[نیوجێرزی دێڤڵس]] لە [[سەنتەری پرودێنشیال]] لە نزیک [[نیوارک، نیوجێرزی]] یاری دەکەن. نیویۆرک سیتی لە خولی گەورەی تۆپی پێدا لەلایەن [[نیویۆرک سیتی ئێف سی]]یەوە نوێنەرایەتی دەکرێت، کە یارییە ناوخۆیییەکانیان لە یاریگای یانکی ئەنجام دەدەن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nycfc.com/schedule |سەردێڕ=nycfc.com |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref> ھەروەھا [[نیویۆرک ڕێد بوڵس]]، کە یارییە ناوخۆیییەکانیان لە [[یاریگای سپۆرتس ئیلستڕەیتد]] لە نزیک [[ھاریسۆن، نیوجێرزی]] ئەنجام دەدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠١٠|سەردێڕ=Picture-perfect opening for $200M Red Bull Arena in Harrison |agency=[[Associated Press]] |ناونیشان=http://www.nj.com/hudson/index.ssf/2010/03/picture-perfect_opening_for_20.html}}</ref> تیمی [[گۆثەم ئێف سی]] لە [[خولی نیشتمانیی تۆپی پێی ژنان]] ھەروەھا یارییە ناوخۆیییەکانیان لە یاریگای سپۆرتس ئیلستڕەیتد ئەنجام دەدەن و بڕیارە لە ساڵی ٢٠٢٨ بگوازنەوە بۆ [[ئیتیحاد پارک]] لە نیویۆرک سیتی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Anzidei |یەکەم=Melanie |ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Gotham FC to move to NYCFC’s Etihad Park in Queens in 2028 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/athletic/7427005/2026/07/07/gotham-nycfc-etihad-park-move-queens-2028/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢٦|ئیش=The New York Times |زمان=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[بروکلین ئێف سی (٢٠٢٤)|بروکلین ئێف سی]] یانەیەکی پیشەگەری تۆپی پێیە کە بنکەکەی لە بروکلینە، و تیمێکی ژنان لە خولی پلە یەکی [[USL Super League]] لە ساڵی ٢٠٢٤ەوە بەشدار دەکات و تیمێکی پیاوانیش لە خولی پلە دووی [[USL Championship]] لە ساڵی ٢٠٢٥دا بەشدار دەبێت.<ref name="shared">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Brooklyn FC reveal "shared identity" for USL Super League brand |ناونیشان=https://www.uslsuperleague.com/news/2024/04/12/brooklyn-fc-reveal-shared-identity-for-usl-super-league-brand/ |وێبگە=uslsuperleague.com |بڵاوکەرەوە=United Soccer League |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٤ |ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئایاری ٢٠٢٤ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501111953/https://www.uslsuperleague.com/news/2024/04/12/brooklyn-fc-reveal-shared-identity-for-usl-super-league-brand/ |url-status=dead }}</ref> نیویۆرک یەکێک بوو لە شارە میواندارەکانی [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤]]، و یارییەکانی لە [[یاریگای جایەنتس]] لە ناوچەی دراوسێی [[ئیست ڕەدەرفۆرد، نیوجێرزی]] ئەنجامدران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.stadiumguide.com/fifa-world-cup-1994-stadiums/|سەردێڕ=FIFA 1994 World Cup Stadiums - USA - The Stadium Guide}}</ref> نیویۆرک سیتی یەکێکە لە یازدە شاری میوانداری [[جامی جیھانیی فیفا ٢٠٢٦]]، کە بڕیارە یاریی [[یاریی کۆتایی جامی جیھانی فیفا ٢٠٢٦|کۆتایییەکەی]] لە یاریگای مێتڵایف ئەنجام بدرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/fifa-to-announce-host-cities-for-fifa-world-cup-2026 |سەردێڕ=FIFA announces hosts cities for FIFA World Cup 2026 |وێبگە=Fifa.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>[https://www.nyc.gov/office-of-the-mayor/news/096-24/mayor-adams-governor-murphy-celebrate-new-york-new-jersey-selection-host-biggest "Mayor Adams and Governor Murphy Celebrate New York New Jersey Selection as Host for Biggest Sporting Event in World History: FIFA World Cup 26 Final"], [[Mayor of New York City]] [[Eric Adams]], February 4, 2024. Accessed February 14, 2024. "New York City Mayor Eric Adams and New Jersey Governor Phil Murphy celebrated today's announcement that the Host Region of New York, New Jersey (NYNJ) was awarded the rights to host the FIFA World Cup 26™ Final and seven other matches throughout the tournament at New York New Jersey Stadium (MetLife Stadium) in East Rutherford, New Jersey.... Consistent with stadiums in other Host Cities, MetLife Stadium will adopt a new venue name for the FIFA World Cup 26, New York New Jersey Stadium."</ref> پاڵەوانێتیی ساڵانەی [[جامی کراوەی ئەمریکا (تێنس)|جامی کراوەی ئەمریکا (US Open)]] یەکێکە لە چوار پاڵەوانێتییە گەورەکانی تێنس ([[گراند سلام (تێنس)|گراند سلام]]) و لە [[ناوەندی نەتەوەییی تێنسی USTA]] لە [[پارکی فلۆشینگ مێدۆز–کۆرۆنا]] بەڕێوەدەچێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=US Open 2015 |ناونیشان=http://www.usopen.org/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[United States Tennis Association]]}}</ref> [[ماراسۆنی نیویۆرک سیتی]]، کە بەناو ھەر پێنج ناوچەکەدا تێدەپەڕێت، گەورەترین ماراسۆنی ڕاکردنە لە جیھاندا، کە ٥١,٤٠٢ کەس لە ساڵی ٢٠٢٣دا تا کۆتایی ڕایانکردووە و لە ھەر ٥٠ ویلایەتەکە و ١٤٨ نەتەوەی جیاوازەوە ھاتبوون.<ref>Butler, Sarah Lorge. [https://www.runnersworld.com/races-places/a45760471/new-york-city-marathon-2023-by-the-numbers/ "New York City Was the World's Largest Marathon in 2023"], ''[[Runner's World]]'', November 7, 2023. Accessed January 17, 2024. "If you were one of the 51,933 people who started the New York City Marathon on November 5, chances are very high that you also finished it. According to New York Road Runners, 51,402 runners finished the marathon, a 98.9 percent completion rate.... They hailed from all 50 states and 148 countries."</ref> یارییەکانی [[میڵرۆس گەیمز]] پێشبڕکێیەکی ساڵانەی گۆڕەپان و مەیدانە کە لە [[فۆرت واشینگتن ئەڤینیو ئارمۆری]] بەڕێوەدەچێت، و ڕووداوە سەرەکییەکەی بریتییە لە [[مایڵی وانامەیکەر]].<ref>Metzler, Brian. [https://www.outsideonline.com/running/news/millrose-games-records-and-wanamaker-mile/ "The Famous Millrose Games Delivers Speed, Records, and the Wanamaker Mile"], ''[[Outside (magazine)|Outside]]'', February 13, 2023. Accessed January 17, 2024. "With his dominating performance in the Wanamaker Mile, Nuguse might have signaled a new era in the classic imperial distance—the quest for the world's first sub-3:47 mile on an indoor track.... In the final race of the 115th Millrose Games at The Armory Track & Field Center, Nuguse made it look relatively easy."</ref> بۆکسێن بەشێکی دیاری دیمەنی وەرزشیی شارەکەیە، کە ڕووداوەکانی وەک [[نیویۆرک گۆڵدن گڵاڤز]] ساڵانە لە مادیسۆن سکوێیەر گاردن بەڕێوەدەچن.<ref>[https://www.nydailynews.com/2021/12/31/daily-news-golden-gloves-amateur-boxing-tournament-may-return-in-2022/ "Daily News Golden Gloves amateur boxing tournament may return in 2022"], ''[[New York Daily News]]'', December 13, 2021. Accessed July 17, 2024. "Created by Daily News sports columnist Paul Gallico, the city's inaugural Golden Gloves was held in 1927 at Madison Square Garden, and its ensuing popularity led to a wave of similar tournaments across the country."</ref> == خزمەتگوزارییە مرۆیییەکان == === تەندروستی === {{main|Healthcare in New York City|NYC Health + Hospitals|New York City Department of Health and Mental Hygiene}} [[File:NewYorkPresbyterian-Cornell.jpg|thumb|[[نەخۆشخانەی نیویۆرک-پرێسبیتێریان]]، کە سەر بە [[زانکۆی کۆڵۆمبیا]] و [[زانکۆی کۆرنێڵ]]ە، گەورەترین نەخۆشخانە و گەورەترین خاوەنکاری کەرتی تایبەتە لە نیویۆرک سیتی و یەکێکە لە قەرەباڵغترین نەخۆشخانەکانی جیھان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About Us: Locations |ناونیشان=http://careers.nyp.org/about-us/locations/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140812212715/http://careers.nyp.org/about-us/locations/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[NewYork-Presbyterian Hospital]]}}</ref>]]نیویۆرک سیتی ناوەندێکە بۆ چاودێریی تەندروستی و ڕاھێنانی پزیشکی، و زیاتر لە ٧٥٠,٠٠٠ کەس لە کەرتی چاودێریی تەندروستیی شارەکەدا کار دەکەن.<ref name="NYCHealthCareLifeSciences"/><ref>[https://edc.nyc/industry/healthcare Healthcare], [[New York City Economic Development Corporation]]. Accessed January 17, 2024. "New York City is home to the largest public healthcare system in the US, world-class private medical centers, and a robust, cutting-edge R&D landscape."</ref> نەخۆشخانە تایبەتەکان لە نیویۆرک سیتی بریتین لە [[نەخۆشخانەی نەشتەرگەریی تایبەت]]، [[نەخۆشخانەی لێنۆکس ھیڵ]]، [[ناوەندی پزیشکیی جوولەکەی لۆنگ ئایلەند]]، [[سەنتەری شێرپەنجەی مێمۆریال سلۆن کێتێرینگ]]، [[نەخۆشخانەی ماونت ساینای (مانھاتن)|نەخۆشخانەی ماونت ساینای]]، [[نەخۆشخانەی نیویۆرک-پرێسبیتێریان]]، و [[تەندروستیی لێنگۆنی زانکۆی نیویۆرک|تەندروستیی لێنگۆنی NYU]].<ref>[https://www.definitivehc.com/resources/healthcare-insights/top-hospitals-new-york-net-patient-revenue "Top 25 New York hospitals by net patient revenue"], Definitive Healthcare, June 6, 2023. Accessed January 16, 2024.</ref> کۆلێژە پزیشکییەکان بریتین لە [[کۆلێژی پزیشکیی داونستەیتی SUNY]] لە بروکلین، [[کۆلێژی پزیشکیی ئەلبەرت ئاینشتاین]] لە دە بڕۆنکس، و [[کۆلێژی پزیشکیی CUNY]]، [[کۆلێژی پزیشکیی ئۆستیۆپاتیی تۆرۆ]]، [[کۆلێژی پزیشکان و نەشتەرگەرییەکانی ڤاگێلۆسی زانکۆی کۆڵۆمبیا]]، [[پزیشکیی وێیڵ کۆرنێڵ]]، [[قوتابخانەی پزیشکیی ئیکان لە ماونت ساینای]]، و [[قوتابخانەی پزیشکیی زانکۆی نیویۆرک]] لە مانھاتن.<ref>[https://www.nyacep.org/practice-resources-2/resources/medical-students/new-york-medical-schools New York Medical Schools] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241115050433/https://www.nyacep.org/practice-resources-2/resources/medical-students/new-york-medical-schools |date=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}, New York ACEP. Accessed January 16, 2024.</ref> [[تەندروستی + نەخۆشخانەکانی نیویۆرک سیتی|NYC Health + Hospitals]] (HHC) [[کۆمپانیایەکی قازانج-گشتیی ویلایەتی نیویۆرک|کۆمپانیایەکی قازانج-گشتییە]] کە لە ساڵی ١٩٦٩ دامەزراوە و نەخۆشخانە گشتییەکانی شارەکە و تۆڕێک لە نۆرینگە دەرەکییەکان بەڕێوەدەبات.<ref>[https://a856-gbol.nyc.gov/GBOLWebsite/GreenBook/Details?orgId=2879 Health + Hospitals NYC, (NYC H+H)], ''New York City Green Book''. Accessed January 16, 2024. "Description: A public benefit Corporation created by the State Legislature, July 1, 1969, to operate the City's municipal hospitals. Operates facilities in all five boroughs, providing general, chronic, ambulatory, and skilled nursing care and a wide variety of specialized patient care services. All employees are public employees."</ref><ref>[https://www.nysenate.gov/legislation/laws/HHC Chapter1016 New York City health and hospitals corporation act 1016/69], [[New York State Senate]]. Accessed January 16, 2024.</ref> {{as of|2021}}، HHC گەورەترین سیستەمی چاودێریی تەندروستیی شارەوانییە لە ئەمریکا بە داھاتی ساڵانەی ١٠.٩ ملیار دۆلار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Financial Statements and Supplemental Schedules and Report of Independent Certified Public Accountants – New York City Health and Hospitals Corporation (A Component Unit of the City of New York) |ناونیشان=https://comptroller.nyc.gov/wp-content/uploads/documents/HHC-Financial-Statements-2021.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=The City of New York}}</ref> HHC خزمەت بە ١.٤&nbsp;ملیۆن نەخۆش دەکات، لەوانەش زیاتر لە ٤٧٥,٠٠٠ دانیشتووی بێ-دڵنیایی (بێ-تەئمینات)ی شارەکە.<ref name="HHC1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=HHC Health and Hospitals Corporation |ناونیشان=http://www.nyc.gov/html/hhc/html/home/home.shtml |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[nyc.gov]]}}</ref> HHC یازدە نەخۆشخانەی [[چاودێریی توند|چاودێریی توند]]، چوار [[دامەزراوەی پەرستاریی لێھاتوو]]، شەش سەنتەری دەستنیشانکردن و چارەسەرکردن، و زیاتر لە ٧٠ بنکەی [[چاودێریی سەرەتایی]] کۆمەڵگە بەڕێوەدەبات، کە بە شێوەیەکی سەرەکی خزمەت بە دانیشتووانە ھەژار و چینی کرێکاری شارەکە دەکەن.<ref>[https://www.nychealthandhospitals.org/careers/frequently-asked-questions/ Frequently Asked Questions], [[NYC Health + Hospitals]]. Accessed January 16, 2024. "Where are your facilities located? NYC Health + Hospitals includes 11 acute care hospitals, four skilled nursing facilities, six large diagnostic and treatment centers, and more than 70 community-based clinics. These facilities are within seven geographically based networks throughout the New York City metropolitan area."</ref><ref>Miller, Kenneth. [https://www.nursing.columbia.edu/news/public-option The Public Option], [[Columbia University School of Nursing]], November 12, 2023. Accessed January 16, 2024. "HHC is the largest municipal health system in the United States, serving 1.4&nbsp;million patients—mostly low-income or working-class people on Medicaid or Medicare. About one-third are uninsured, and many are undocumented. A public benefit corporation, HHC operates 11 acute care hospitals, five nursing homes, six diagnostic and treatment centers, and more than 70 primary care centers across New York's five boroughs."</ref> پلانی تەندروستی میترۆپڵەسی HHC یەکێکە لە گەورەترین دابینکەرانی دڵنیاییی تەندروستی کە لەلایەن حکوومەتەوە سپۆنسەر کراوە لە نیویۆرک سیتی، و تا حوزەیرانی ٢٠٢٢، ٦٧٠,٠٠٠ دانیشتووی شارەکەی تۆمار کردووە.<ref>[https://www.osc.ny.gov/reports/osdc/metroplus-health-plan-covid-19-enrollment-trends MetroPlus Health Plan: COVID-19 Enrollment Trends], [[New York State Comptroller]] [[Thomas P. DiNapoli]], September 2022. Accessed January 16, 2024. "MetroPlus Health Plan is a prepaid health services plan and a wholly owned subsidiary of NYC Health + Hospitals (H+H).... MetroPlus enrollment reached a record high of 670,915, an increase of 159,284 members (31 percent) between February 2020 and June 2022, the period impacted by the COVID-19 pandemic (see Figure 1)."</ref> دامەزراوەکانی HHC ساڵانە خزمەت بە ملیۆنان دانیشتووی نیویۆرک دەکەن، کە بە زیاتر لە ١٩٠ زمان وەرگێڕانیان بۆ دەکرێت.<ref name="HHC2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2014 HHC Report to the Community |ناونیشان=http://www.nychealthandhospitals.org/wp-content/uploads/2016/07/2014-hhc-report-to-the-community.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[New York City Health and Hospitals Corporation]]}}</ref> ناسراوترین نەخۆشخانە لە سیستەمی HHCدا بریتییە لە [[نەخۆشخانەی بێلڤیو]]، کە کۆنترین نەخۆشخانەی گشتییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و لە ساڵی ١٧٣٦ دامەزراوە.<ref>Fiani, Brian; Covarrubias, Claudia; Jarrah, Ryan; Kondilis, Athanasios; and Doan, Thao M. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36041717/ "Bellevue Hospital, the Oldest Public Health Center in the United States of America"], ''[[World Neurosurgery]]'', August 28, 2022. Accessed January 16, 2024. "Bellevue Hospital is known as the oldest public hospital in the United States of America. Although its historical beginnings date back to the 1600s, it was officially founded on the second floor of the New York City Almshouse in 1736, 40 years before the American Revolution."</ref> بێلڤیو ئەو نەخۆشخانە دیاریکراوەیە بۆ چارەسەرکردنی سەرۆک و [[پێڕستی سەرۆکەکانی ئێستای دەوڵەت و حکوومەتەکان|سەرکردەکانی تری جیھان]] ئەگەر پێویستیان بە چاودێری ھەبێت لە کاتی مانەوەیان لە نیویۆرک سیتی.<ref name="Funding Universe Web Site">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New York City Health and Hospitals Corporation History |ناونیشان=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/New-York-City-Health-and-Hospitals-Corporation-Company-History.html |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Funding Universe}}</ref> شارەکە جگەرەکێشانی لە زۆربەی بەشەکانی چێشتخانەکاندا لە ساڵی ١٩٩٥دا قەدەغە کرد و لە ساڵی ٢٠٠٣دا جگەرەکێشانی لە باڕەکان، چێشتخانەکان، و شوێنی کارە گشتییەکاندا قەدەغە کرد.<ref>[[Sam Roberts (journalist)|Roberts, Sam]]. [https://www.nytimes.com/2023/04/07/health/dr-colin-mccord-dead.html "Colin McCord, Who Helped Impose a Smoking Ban, Dies at 94"], ''[[The New York Times]]'', April 7, 2023. Accessed January 16, 2024. "Dr. McCord successfully lobbied for a ban on smoking in workplaces, restaurants, and bars while he was an assistant health commissioner in Mayor Michael R. Bloomberg's administration. The ban, which took effect in 2003, was later expanded and replicated in jurisdictions around the world. New York had banned smoking in most restaurants in 1995, but the city continued to allow smoking in bars and the bar areas of restaurants."</ref> [[دەرمانخانە|دەرمانخانەکان]] ڕێگەیان پێنادرێت بەرھەمە دوکەڵی و ڤەیپەکان بفرۆشن لە ویلایەتی نیویۆرکدا.<ref name="NoTobaccoNYPharmacies">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New York State Tobacco Control Laws |ناونیشان=https://www.health.ny.gov/prevention/tobacco_control/current_policies.htm |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=New York State Department of Health}}</ref> نیویۆرک سیتی یاسایەکی [[مافی نیشتەجێبوون|مافی پەناگە]] جێبەجێ دەکات کە پەناگە بۆ ھەر کەسێک کە پێویستی پێی بێت مسۆگەر دەکات، بەبێ گوێدانە دۆخی کۆچبەری، ئابووری، یان نیشتەجێبوون، کە ئەمەش دابینکردنی پەناگە و خۆراکی پێویست لەخۆدەگرێت.<ref name="NYCRightToShelter">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Annie McDonough |ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Could New York City's right to shelter apply statewide? |ناونیشان=https://www.cityandstateny.com/policy/2023/08/could-new-york-citys-right-shelter-apply-statewide/389450/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=City & State New York}}</ref> لە ئەنجامدا، لە کاتێکدا کە نیویۆرک زۆرترین کۆی دانیشتووانی بێلانەی ھەیە لە نێو شارەکانی ئەمریکادا، لە ساڵی ٢٠٢٤دا تەنھا ٥٪یان لە دەرەوەی پەناگەکانی شارەکەدا بوون، کە ئەمەش ڕێژەیەکی زۆر نزمترە لە بێلانەییی سەر شەقامەکان بە بەراورد بە شارەکانی تر.<ref name="MostNYCHomelessAreSheltered">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Gwynn's Hogan |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=NYC's Unsheltered Homeless Population Reaches Highest Number in More Than a Decade. Volunteers and city staffers counted 4,140 people sleeping on the streets and subways during the overnight annual count on Jan. 23 |ناونیشان=https://www.thecity.nyc/2024/06/13/nycs-unsheltered-homeless-population-reaches-highest-number-in-more-than-a-decade/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=The City |وتەگێڕانەوە=Shelter Beacon. City officials also pointed out that compared to other major United States cities, a relatively low proportion of New York City's homeless population lives outdoors. In Los Angeles last year, 52,000 of 72,000 homeless people were living outdoors (72%), whereas the unsheltered homeless in New York City is around 5% of the 124,000 who are unhoused in total.}}</ref> تا ساڵی ٢٠٢٣، ٩٢,٨٢٤ [[بێلانەیی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|کەسی بێلانە]] ھەموو شەوێک لە سیستەمی پەناگەکانی شارەکەدا دەخەوتن.<ref>[https://www.coalitionforthehomeless.org/basic-facts-about-homelessness-new-york-city/ Basic Facts About Homelessness: New York City], [[Coalition for the Homeless]], updated December 2023. Accessed January 13, 2024. 'In recent years, homelessness in New York City has reached the highest levels since the Great Depression of the 1930s. In November 2023, there were 92,824 homeless people, including 33,365 homeless children, sleeping each night in New York City's main municipal shelter system. A total of 23,945 single adults slept in shelters each night in November 2023."</ref> === سەلامەتیی گشتی === {{main|New York City Police Department|New York City Fire Department|Crime in New York City|Law enforcement in New York City|}} [[File:My_picture_of_NYPD_officers.jpg|thumb|ئەفسەرانی پۆلیسی [[پۆلیسی نیویۆرک سیتی|نیویۆرک سیتی]] (NYPD) لە بروکلین]] [[File:FDNY_Tower_Ladder_1_(897367891).jpg|alt=|thumb|[[ئاگرکوژێنەرەوەکانی نیویۆرک سیتی|وەزارەتی ئاگرکوژاندنەوەی نیویۆرک]] (FDNY)، کە گەورەترین وەزارەتی ئاگرکوژاندنەوەی شارەوانییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆلیسی نیویۆرک سیتی|وەزارەتی پۆلیسی نیویۆرک]] (NYPD) گەورەترین ھێزی پۆلیسە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، بە زیاتر لە ٣٦,٠٠٠ ئەفسەری سوێندخواردوو.<ref>Kershner, Ellen. [https://www.worldatlas.com/articles/the-largest-police-departments-in-the-us.html "The Largest Police Departments In The US"], WorldAtlas, August 3, 2020. Accessed January 17, 2024. "Established in 1845, the New York City Police Department (NYPD) is one of the most well-known law enforcement agencies in the world. As the largest in the United States, it currently has about 36,008 full-time active officers and 19,000 civilian employees. This is almost three times as many as the country's second-largest police department in Chicago."</ref> ئەندامانی NYPD زۆرجار لەلایەن سیاسەتمەداران، میدیاکان، و ئۆتۆمبێلە پۆلیسییەکانی خۆیانەوە بە نازناوی ''باشترینەکانی نیویۆرک'' (New York's Finest) ناودەبرێن.<ref>Williams, Keith. [https://www.nytimes.com/2017/05/04/nyregion/origins-of-new-yorks-finest.html "We Know They're New York's Finest. But Why?"], ''[[The New York Times]]'', May 4, 2017. Accessed January 17, 2024. "The Police Department's slogan also came from a phrase with military origins: "the finest police force on the planet," an adaptation of Gen. Joseph Hooker's 1863 claim that the Union forces were 'the finest army on the planet.' A similar phrase referring to police officers appeared in The Times in 1865. The police chief George Washington Matsell promoted the nickname in the early 1870s, Mr. Popik wrote; the 1882 play 'One of the Finest' cemented the label, which was condensed to 'New York's Finest' by 1889."</ref> شارەکە لە ساڵانی ١٩٧٠ەکانەوە تا ١٩٩٠ەکان بەرزبوونەوەیەکی زۆری لە تاواندا بەخۆیەوە بینی.<ref name="Prager">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Prager |یەکەم=Arthur |ڕێکەوت=شوبات–ئازاری ٢٠٠٦|سەردێڕ=Worst-Case Scenario |ناونیشان=http://www.americanheritage.com/content/worst-case-scenario |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٩|magazine=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |بەرگ=٥٧|issue=1}}</ref> تاوان بەگشتی لە نیویۆرک سیتی لە ساڵانی ١٩٩٠ەکانەوە ڕووی لە کەمبوونەوە کردووە؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Compstat |ناونیشان=http://www1.nyc.gov/assets/nypd/downloads/pdf/crime_statistics/cs-en-us-city.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[City of New York Police Department]]}}</ref> تاوانی توندوتیژ لە نێوان ساڵانی ١٩٩٣ بۆ ٢٠٠٥ بە ڕێژەی زیاتر لە ٧٥٪ کەمی کرد، و بەردەوام بوو لە کەمبوونەوە لەو کاتانەشدا کە سەرتاسەری وڵات بەرزبوونەوەی بەخۆیەوە دەبینی.<ref name="Law">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=December 15–31, 2013 |سەردێڕ=Don't Tell New York, But Crime Is Going Up |ناونیشان=http://www.lib.jjay.cuny.edu/len/2002/12.31/page5.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |بڵاوکەرەوە=[[City University of New York]] |بەرگ=٢٨|issue=589, 590 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211023100612/https://www.lib.jjay.cuny.edu/len/2002/12.31/page5.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١١|وێبگە=Lib.jjay.cuny.edu}}</ref> بەرنامەی [[وەستاندن و پشکنین لە نیویۆرک سیتی|وەستاندن و پشکنین (stop-and-frisk)ی NYPD]] لە ساڵی ٢٠١٣ بە نادەستووری ناسێندرا وەک "سیاسەتێکی ناڕاستەوخۆی [[پڕۆفایلی ڕەگەزی]]" بەرامبەر بە دانیشتووانی ڕەشپێست و تێکەڵ،<ref>Goldstein, Joseph. [https://www.nytimes.com/2013/08/13/nyregion/stop-and-frisk-practice-violated-rights-judge-rules.html 'Judge Rejects New York's Stop-and-Frisk Policy"], ''[[The New York Times]]'', August 12, 2013. Accessed January 17, 2024. "But the judge, Shira A. Scheindlin, found that the Police Department resorted to a 'policy of indirect racial profiling' as it increased the number of stops in minority communities. That has led to officers' routinely stopping 'blacks and Hispanics who would not have been stopped if they were white.'"</ref> ھەرچەندە ئیدیعای کاریگەرییە نایەکسانەکان لە ساڵانی دواتریشدا بەردەوام بوو.<ref>Katersky, Aaron; Grant, Teddy. [https://abcnews.go.com/US/nypd-safety-team-making-high-number-unlawful-stops/story?id=99850699 "NYPD safety team making high number of unlawful stops, mostly people of color: Report"], ''[[ABC News (United States)|ABC News]]'', June 5, 2023. January 17, 2024. "A decade after the New York Police Department's stop-and-frisk tactic was deemed unconstitutional, the police are still unlawfully stopping and searching many people, particularly men of color, according to a new report issued Monday by a court-appointed monitor. The monitor, Mylan Denerstein, faulted certain units of the NYPD's Neighborhood Safety Teams (NST), which are meant to combat gun violence in high-crime areas.... Shortly after a U.S. District Court judge ruled in 2013 that the policy violated the Constitution, then-NYC Mayor Michael Bloomberg, in an op-ed in the Washington Post, pushed back against claims that stop-and-frisk promoted racial profiling."</ref> بەرنامەی وەستاندن و پشکنین بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک ھۆکاری کەمبوونەوەی تاوان دادەنرا، ھەرچەندە ڕێژەکان لەو ساڵانەدا کە بەرنامەکە کۆتایی پێھات بەردەوام بوون لە دابەزین.<ref>Ehrenfreund, Max. [https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2016/09/22/donald-trump-claims-new-yorks-stop-and-frisk-policy-reduced-crime-the-data-disagree/ "Donald Trump claims New York's stop-and-frisk policy reduced crime. The data disagree."], ''[[The Washington Post]]'', September 22, 2016. Accessed January 17, 2024. "In 1990, there were nearly 31 homicides in the city for every 100,000 people – more than the average for other major American cities, even in a year of frequent violence across the country. A decade later, that figure had declined by nearly 75 percent, to 8.4 homicides per 100,000 people. As New York police abruptly moved away from the practice of stop-and-frisk toward the end of Kelly's tenure in 2013, the rate of homicide continued to decline as it had previously."</ref><ref>Badger, Emily. [https://www.nytimes.com/2020/03/02/upshot/stop-and-frisk-bloomberg.html "The Lasting Effects of Stop-and-Frisk in Bloomberg's New York"], ''[[The New York Times]]'', March 2, 2020, updated November 30, 2020. Accessed January 17, 2024. "In the years since Michael Bloomberg left the mayor's office in New York, the legacy of stop-and-frisk policing widely used during his administration has become clearer. Crime in the city continued to decline, suggesting that the aggressive use of police stops wasn't so essential to New York's safety after all."</ref> شارەکە لە ساڵی ١٩٩٠دا ژمارەی پێوانەییی بەرزی تۆمارکرد کە ٢,٢٤٥ کوشتن بوو، و لە ساڵی ٢٠١٨دا گەیشتە نزمترین ئاستی ژمارەی پێوانەییی نزیکەی ٧٠-ساڵە کە ٢٨٩ کوشتن بوو.<ref>Kanno-Youngs, Zolan. [https://www.wsj.com/articles/new-york-citys-murder-rate-hit-new-low-in-2018-11546559793 "New York City's Murder Rate Hit New Low in 2018"], ''[[The Wall Street Journal]]'', January 3, 2019. Accessed January 15, 2024. "The New York Police Department recorded 289 murders in 2018, three fewer than the 292 recorded in 2017. Mayor Bill de Blasio said it was the fewest number of homicides in nearly 70 years. Overall, major crime in the city fell by 1.3% from 97,089 to 95,844, police said. There were 2,245 people murdered in New York City in 1990."</ref> ژمارەی کوشتنەکان و ڕێژەی ٣.٣ بۆ ھەر ١٠٠,٠٠٠ دانیشتوویەک لە ساڵی ٢٠١٧ نزمترین بوو لە ساڵی ١٩٥١ەوە.<ref>[https://a860-gpp.nyc.gov/concern/nyc_government_publications/05741v36b "Fewest Annual Murders and Shooting Incidents Ever Recorded in the Modern Era; Lowest per-capita murder rate since 1951"]{{بەستەری مردوو|url=https://a860-gpp.nyc.gov/concern/nyc_government_publications/05741v36b |date=تەممووزی ٢٠٢٦ }}, [[New York City Police Department]], press release dated January 5, 2018. Accessed January 15, 2024. "With the close of 2017, New York City marks three new crime reduction benchmarks: the first time the total number of index crimes has fallen below 100,000; the first time the number of shooting incidents has fallen below 800; and the first time the total number of murders has fallen below 300. This reduction in murders has resulted in the lowest per-capita murder rate in nearly 70 years."</ref> نیویۆرک سیتی لە ساڵی ٢٠٢٣دا ٣٨٦ کوشتنی تۆمارکرد، کە بەراورد بە ساڵی پێشتر ١٢٪ کەمیکردبوو.<ref>Cramer, Maria; Meko, Hurubie; and Marcius, Chelsia Rose. [https://www.nytimes.com/2024/01/03/nyregion/nyc-crime-2023.html "Homicides and Shootings Fell in New York City as Felony Assaults Rose"], ''[[The New York Times]]'', January 3, 2024. Accessed January 15, 2024. "There were 386 homicides in 2023, a 12 percent drop from 2022."</ref><ref>[https://www.nyc.gov/site/nypd/news/p00098/nypd-december-2023-end-of-year-citywide-crime-statistics "NYPD Announces December 2023, End-of-Year Citywide Crime Statistics"], [[New York City Police Department]], press release dated January 4, 2024. Accessed January 15, 2024. "Murders – which rose for four consecutive years before the current administration was installed – fell by 11.9% (386 vs. 438) in 2023 compared to 2022, and by 33.3% (24 vs. 36) in December 2023, compared to the same month a year prior."</ref> نیویۆرک سیتی خاوەنی [[پێڕستی شارەکان بەپێی ڕێژەی کوشتن|یەکێک لە نزمترین ڕێژەکانی کوشتن لە نێو دە گەورەترین شارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا بوو]] کە ٥.٥ بوو بۆ ھەر ١٠٠,٠٠٠ دانیشتوویەک لە ساڵی ٢٠٢١دا.<ref>[https://www.vitalcitynyc.org/vital_signs/gun-violence-in-new-york-city-the-data "Gun Violence in New York City; The Data"], Vital City. Accessed January 17, 2024.</ref> نیویۆرک سیتی [[یاساکانی چەک لە نیویۆرک سیتی|یاسای توندتری بۆ چەک ھەیە]] بە بەراورد بە زۆربەی [[یاسای چەک لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|شارەکانی تری ویلایەتە یەکگرتووەکان]]—مۆڵەت بۆ خاوەندارێتی ھەر چەکێکی ئاگرین پێویستە، و [[یاسای SAFEی نیویۆرک]] لە ساڵی ٢٠١٣دا [[یاسای چەکی ھێرشبەر لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|چەکە ھێرشبەرەکانی قەدەغە کرد]]. ویلایەتی نیویۆرک لە ساڵی ٢٠٢٠دا پێنجەم نزمترین ڕێژەی مردنی بە چەک ھەبوو لە نێوان ویلایەتەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=States with the most gun violence share one trait |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2022/05/26/politics/gun-violence-data-what-matters/index.html |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٣|agency=CNN}}</ref> [[تاوانی ڕێکخراو]] لە مێژە پەیوەستە بە نیویۆرک سیتییەوە، کە لە ١٨٢٠ەکاندا بە چەتەکانی وەک [[چڵ دزەکە (چەتەی نیویۆرک)|فۆرتی تیڤس]] و [[ڕۆچ گواردس]] لە گەڕەکی [[فایڤ پۆینتس، مانھاتن|فایڤ پۆینتس]] دەستی پێکرد، و دواتر [[تۆنگ (ڕێکخراو)|تۆنگەکان]] لە ھەمان گەڕەکدا سەریان ھەڵدا، کە دواتر بوو بە چایناتاونی مانھاتن. سەدەی بیستەم بەرزبوونەوەی لە مافیای ئەمریکی بەخۆیەوە بینی ([[مافیای ئەمریکی]])، کە لەلایەن [[پێنج خێزانەکە]]وە زاڵ بوون، ھەروەھا سەرهەڵدانی [[گرووپە چەتەکان|گرووپەکانی چەتە]]، لەوانە [[بلاک سپەیدس]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Berkey-Gerard |یەکەم=Mark |ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠٠١|سەردێڕ=Youth Gangs |ناونیشان=http://www.gothamgazette.com/article/issueoftheweek/20010305/200/161 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ئیش=[[Gotham Gazette]]}}</ref> بوونی مافیا و چەتەکان لە سەدەی ٢١ەمدا لە شارەکەدا کەمی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Gardiner |یەکەم١=Sean |دوایین٢=Shallwani |یەکەم٢=Pervaiz |ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=NY Crime: Mafia Is Down—but Not Out – Crime Families Adapt to Survive, Lowering Profile and Using Need-to-Know Tactics |ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304626804579363363092833756 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠١٥|newspaper=[[The Wall Street Journal]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ferranti |یەکەم=Seth |ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=How New York Gang Culture Is Changing |ناونیشان=https://www.vice.com/en/article/how-new-york-citys-gang-culture-is-changing-818/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|magazine=[[Vice (magazine)|Vice]]}}</ref> [[ئاگرکوژێنەرەوەکانی نیویۆرک سیتی|وەزارەتی ئاگرکوژاندنەوەی نیویۆرک]] (FDNY) خزمەتگوزارییەکانی [[پاراستن لە ئاگر]]، ڕزگارکردنی تەکنیکی، وەڵامدانەوەی سەرەتایی بۆ مەترسییە بایۆلۆژی، کیمیایی و تیشکییەکان، و [[خزمەتگوزارییەکانی فریاگوزاریی پزیشکی]] دابین دەکات. FDNY ڕووبەڕووی ئاستەنگی ئاگرکوژاندنەوەی فرەلایەن دەبێتەوە کە بە چەندین شێوە تایبەتن بە نیویۆرک. جگە لە وەڵامدانەوە بۆ [[پێڕستی جۆرەکانی بینا|جۆرەکانی بینا]] کە لە ماڵە دارینەکانی یەک خێزانەوە تا دەگاتە [[باڵەخانە بەرزەکان|پێکھاتە بەرزەکان]] دەگرێتەوە، FDNY وەڵامی ئەو ئاگرانەش دەداتەوە کە لە ناو [[میترۆی نیویۆرک سیتی]]دا ڕوودەدەن.<ref>{{cite report |url=https://www.hsdl.org/?view&did=730260 |title=Special Investigation Report: New York City Transit Authority Subway System Fires |date=October 23, 1985 |publisher=[[National Transportation Safety Board]] |access-date=July 30, 2022}}</ref> پرد و تونێلە دابڕاوەکان، ھەروەھا پارکە گەورەکان و ناوچە دارستانەکان کە دەشێت ببنە ھۆی ئاگری دارستان، بە ھەمان شێوە ئاستەنگییەکان زیاد دەکەن. بارەگای سەرەکیی FDNY لە [[سەنتەری ٩ میترۆتێک]] لە [[داونتاون بروکلین]]ە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=9 Metrotech Center – FDNY Headquarters |ناونیشان=http://www.fmmcorp.com/p_gov5.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120118054305/http://www.fmmcorp.com/p_gov5.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Fresh Meadow Mechanical Corp}}</ref> و ئەکادیمیای ئاگرکوژاندنەوەی FDNY لەسەر [[دوورگەکانی ڕانداڵز و وۆردز]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FDNY Fire Academy |ناونیشان=http://nyc.gov/html/fdny/html/units/fire_academy/fa_index.shtml |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141014104143/http://www.nyc.gov/html/fdny/html/units/fire_academy/fa_index.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ئیش=[[New York City Fire Department]] |بڵاوکەرەوە=[[Government of New York City|The City of New York]]}}</ref> == گواستنەوە == {{Main|Transportation in New York City}} === گواستنەوەی خێرا === [[File:Port-authority-terminal.jpg|thumb|[[تێرمیناڵی پاسەکانی پۆرت ئۆسۆریتی]]، قەرەباڵغترین وێستگەی پاس لە جیھاندا، لە گۆشەی [[شەقامی ھەشتەم (مانھاتن)|شەقامی ھەشتەم]] و [[شەقامی ٤٢ (مانھاتن)|شەقامی ٤٢]]<ref name="Record2021" /><ref name="PABT2008" />]] ترانزێتی گشتی لە نیویۆرک سیتی، کە زۆربەی بە درێژایی ٢٤ کاتژمێر لە ڕۆژێکدا کار دەکات، یەک لەسەر سێی ھەموو بەکارھێنەرانی ترانزێتی گشتی لە وڵاتەکەدا پێکدەھێنێت، و دوو لەسەر سێی نەفەرەکانی شەمەندەفەرەکانی وڵاتەکە لە ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک سیتی دەژین.<ref name="MTAinfo">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The MTA Network: Public Transportation for the New York Region |ناونیشان=http://web.mta.info/mta/network.htm |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[Metropolitan Transportation Authority]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pisarski |یەکەم=Alan |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Commuting in America III: Commuting Facts |ناونیشان=http://onlinepubs.trb.org/onlinepubs/nchrp/CIAIIIfacts.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[Transportation Research Board]]}}</ref> ==== پاسەکان ==== کەشتیگەلی پاسە گشتییەکانی نیویۆرک سیتی ([[MTA Regional Bus Operations]]) بە شێوەی [[خزمەتگوزاریی ٢٤/٧|٢٤/٧]] (بەردەوام) کار دەکات و گەورەترینە لە ئەمریکای باکووردا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Top 100 Transit Bus Fleets |ناونیشان=http://www.metro-magazine.com/resources/septoct_top100.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠١٥|ئیش=[[Metro Magazine]] |پەڕە=٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171011010537/http://www.metro-magazine.com/resources/septoct_top100.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سیستەمی پاسەکانی نیویۆرک سیتی زۆرترین نەفەر دەگوازێتەوە لە چاو ھەر شارێکی تری وڵاتەکەدا: لە ساڵی ٢٠٢٢دا، پاسەکانی [[دەسەڵاتی گواستنەوەی نیویۆرک سیتی|MTA نیویۆرک سیتی ترانزێت]] خزمەتی ٤٨٣.٥&nbsp;ملیۆن گەشتیان کرد، لەکاتێکدا پاسەکانی ھەرێمیی MTA خزمەتی ١٠٠.٣&nbsp;ملیۆن گەشتیان کرد.<ref>[https://www.apta.com/wp-content/uploads/2022-Q4-Ridership-APTA.pdf#page=8 ''Public Transportation Ridership Report: Fourth Quarter 2022''], [[American Public Transportation Association]], March 1, 2023. Accessed February 13, 2024.</ref> [[تێرمیناڵی پاسەکانی پۆرت ئۆسۆریتی]] تێرمیناڵی سەرەکیی [[پاسی نێوان شارەکان]]ە لە شارەکەدا و قەرەباڵغترین وێستگەی پاسە لە جیھاندا، کە لە ھەر ڕۆژێکی کارکردندا خزمەت بە ٢٥٠,٠٠٠ سەرنشین دەکات لەسەر ٧,٠٠٠ پاس لە بینایەکدا کە لە ساڵی ١٩٥٠دا کراوەتەوە و دیزاین کرابوو بۆ لەخۆگرتنی ٦٠,٠٠٠ سەرنشینی ڕۆژانە. پلانێک کە لە ساڵی ٢٠٢١دا لەلایەن پۆرت ئۆسۆریتییەوە ڕاگەیەندرا پێشنیاری خەرجکردنی ١٠&nbsp;ملیار دۆلار دەکات بۆ فراوانکردنی توانای لەخۆگرتن و مۆدێرنکردنی دامەزراوەکە.<ref name="PABT2008">[https://www.panynj.gov/port-authority/en/press-room/press-release-archives/2008_press_releases/architect_chosenforplannedofficetoweraboveportauthoritybustermin.html Architect Chosen for Planned Office Tower Above Port Authority Bus Terminal's North Wing], [[Port Authority of New York and New Jersey]], dated November 17, 2008. Accessed January 4, 2024. "The Port Authority Bus Terminal opened in 1950 and has become the busiest bus passenger facility in the world, handling 7,000 buses and 200,000 commuters each day. It includes 223 bus gates, retail and commercial space, and public parking for 1,250 vehicles."</ref><ref name="NYT2021">McGeehan, Patrick; and Hu, Winnie. [https://www.nytimes.com/2021/01/21/nyregion/port-authority-bus-terminal.html "'Notorious' Port Authority Bus Terminal May Get a $10 Billion Overhaul"], ''[[The New York Times]]'', January 21, 2021, updated September 23, 2021. Accessed January 4, 2024. "The bus terminal plan, which has been in the works for more than seven contentious years, would cost as much as $10 billion and could take a decade to complete.... More than 250,000 people passed through it on a typical weekday before the pandemic, according to the Port Authority.... The bus terminal, a brick hulk perched at the mouth of the Lincoln Tunnel, has long exceeded its capacity—when it opened in late 1950, it was expected to handle 60,000 passengers a day."</ref><ref name="Record2021">Wilson, Colleen. [https://www.northjersey.com/in-depth/news/transportation/2021/06/30/port-authority-bus-terminal-replacement-meet-commuter-needs/7685645002/ "Port Authority Bus Terminal was once a marvel. Will the next one meet commuters' needs?"], ''[[The Record (North Jersey)|The Record]]'', June 30, 2021. Accessed January 4, 2024. "Becoming the busiest bus terminal in the world doesn't happen without also bearing the brunt of blame every time a commute goes horribly wrong—deserved or otherwise.... The popularity of bus commuting over the Hudson River has steadily risen over the last seven decades, with some 260,000 people a day coming through the terminal pre-pandemic... A more efficient terminal should improve some of the delays through the Lincoln Tunnel and exclusive bus lane (XBL), the dedicated lane in the morning that converges all buses into a single lane from I-495 into the Lincoln Tunnel from New Jersey."</ref> لە ساڵی ٢٠٢٤دا، پۆرت ئۆسۆریتی پلانەکانی بۆ تێرمیناڵێکی نوێ ڕاگەیاند کە ئاتریۆمێکی شوشەیی (گۆڕەپانێکی ناوەکی) لەخۆدەگرێت لە دەروازە سەرەکییە نوێیەکەی لە شەقامی ٤١.<ref>Hill, John. [https://www.world-architects.com/en/architecture-news/headlines/renderings-of-new-midtown-bus-terminal-revealed "Renderings of New Midtown Bus Terminal Revealed"], World Architects, February 5, 2024. Accessed February 13, 2024. "Not surprisingly, the two renderings included in last week's announcement show the main terminal and are accompanied by photos of the existing to depict a dramatic departure from the current situation. Compare the existing intersection of 8th Avenue and 41st Street (below) with a rendering of the same (above), in which a portion of 41st Street would be closed to create an 'iconic' atrium entrance."</ref><ref>McGeehan, Patrick. [https://www.nytimes.com/2024/02/01/nyregion/port-authority-bus-terminal-replacement.html "A Look at the $10 Billion Design for a New Port Authority Bus Terminal. The Port Authority unveiled a revised design for a replacement of the much-reviled transit hub, which opened in 1950."], ''[[The New York Times]]'', February 1, 2024. Accessed February 9, 2024. "Instead of the dismal, brick hulk that has darkened two full blocks of Midtown Manhattan for more than 70 years, there would be a bright, modern transit hub topped by two office towers... Construction is expected to take eight years, he said, meaning the project could be completed by 2032."</ref> ==== شەمەندەفەر ==== {{Main|میترۆی نیویۆرک سیتی}} [[File:Image-Grand_central_Station_Outside_Night_2.jpg|alt=ڕیزێک لە تەکسییە زەردەکان لە بەردەم بینایەکی چەند نھۆمیی بەردینی نەخشێنراو بە سێ پەنجەرەی کەوانەیی زەبەلاحەوە.|thumb|نیویۆرک سیتی ماڵی دوو قەرەباڵغترین وێستگەی شەمەندەفەرە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە بریتین لە [[وێستگەی گراند سەنتڕاڵ]] (کە لە وێنەکەدا دیارە) و [[وێستگەی پێنسیلڤانیای نیویۆرک]].]] [[File:R160_E_enters_42nd_Street.jpg|alt=بەشی پێشەوەی شەمەندەفەرێکی میترۆ، کە پیتێکی Eی سووری لەسەر شاشەیەکی LED لە سەرەوە ھەیە. لە لای ڕاستی شەمەندەفەرەکەوە سەکۆیەک ھەیە کە کۆمەڵێک خەڵک چاوەڕێی شەمەندەفەرەکەیان دەکەن.|thumb|[[میترۆی نیویۆرک سیتی]]، یەکێک لە گەورەترین سیستەمەکانی میترۆ لە جیھاندا.]] سیستەمی [[میترۆی نیویۆرک سیتی]] یەکێکە لە گەورەترین سیستەمەکانی [[گواستنەوەی خێرا]] لە جیھاندا کاتێک بەپێی ژمارەی ئەو وێستگانەی لە کاردان دەپێورێت، کە {{NYCS const|number|total}} وێستگەیە، ھەروەھا بەپێی درێژیی ڕێڕەوەکان. نزیکەی ھەموو سیستەمی میترۆی نیویۆرک بە درێژایی ٢٤ کاتژمێر کراوەیە، بە پێچەوانەی زۆربەی سیستەمەکانی تری میترۆ کە لە شەودا دادەخرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Hu |یەکەم١=Winnie |دوایین٢=Schweber |یەکەم٢=Nate |دوایین٣=Piccoli |یەکەم٣=Sean |ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=New York City Subway Returns to 24-Hour Service |زمان=en-US |ئیش=The New York Times |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2021/05/17/nyregion/nyc-subway-full-service-24-hours.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|issn=0362-4331}}</ref> میترۆی نیویۆرک سیتی [[میترۆکان بەپێی ژمارەی گەشتەکانی ساڵانە|قەرەباڵغترین سیستەمی ترانزێتی شەمەندەفەری میترۆپۆلیتانە لە نیوەگۆی ڕۆژاوا]]،<ref name="Railway Technology 2014 m729">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The world's top 10 busiest metros |وێبگە=Railway Technology |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.railway-technology.com/features/featurethe-worlds-top-10-busiest-metros-4433827/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> کە ١.٧٠&nbsp;ملیار گەشتی سەرنشینی ھەبووە لە ساڵی ٢٠١٩دا.<ref name="MTA p768">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Subway and bus ridership for 2021 |وێبگە=MTA |ناونیشان=https://new.mta.info/agency/new-york-city-transit/subway-bus-ridership-2021 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> گواستنەوەی گشتی بە شێوەیەکی بەرفراوان لە نیویۆرک سیتی بەکاردەھێنرێت. ٥٤.٦٪ی دانیشتووانی نیویۆرک بۆ چوونە سەر کارەکانیان لە ساڵی ٢٠٠٥دا [[گواستنەوەی گشتی|ترانزێتی بەکۆمەڵ]]یان بەکارھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Christie |یەکەم=Les |ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|سەردێڕ=New Yorkers are Top Transit Users |بڵاوکەرەوە=[[CNNMoney.com]] |ناونیشان=https://money.cnn.com/2007/06/13/real_estate/public_transit_commutes/index.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070617043812/http://money.cnn.com/2007/06/13/real_estate/public_transit_commutes/index.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨}}</ref> ئەمەش جیاوازە لەگەڵ بەشەکانی تری وڵاتەکە، کە تێیدا ٩١٪ی کرێکاران بە ئۆتۆمبێل دەچن بۆ شوێنی کارەکانیان.<ref name="2001summary">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠١|سەردێڕ=NHTS 2001 Highlights Report, BTS03-05 |ناونیشان=http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/pdf/entire.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20050514220419/http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/pdf/entire.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[Bureau of Transportation Statistics]]}}</ref> بەپێی [[کۆنتڕۆڵکەری داراییی نیویۆرک سیتی]]، کرێکاران لە ناوچەی نیویۆرک سیتی بە تێکڕا شەش کاتژمێر و ١٨ خولەک لە ڕێگادا بەسەر دەبەن بۆ چوون بۆ کار لە ھەفتەیەکدا، کە ئەمە درێژترین کاتی ھاتوچۆیە لە وڵاتەکەدا لە نێوان شارە گەورەکاندا.<ref>{{cite report |url=http://comptroller.nyc.gov/wp-content/uploads/documents/Longest_Work_Weeks_March_2015.pdf |title=The Hardest Working Cities |date=March 2015 |publisher=[[New York City Comptroller|Office of the New York City Comptroller]] }}</ref> نیویۆرک تاکە شاری ئەمریکایە کە تێیدا زۆرینەی خێزانەکان (٥٢٪) ئۆتۆمبێلیان نییە؛ تەنھا ٢٢٪ی دانیشتووانی مانھاتن خاوەنی ئۆتۆمبێلن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Weinberger |یەکەم١=Rachel |دوایین٢=Kaehny |یەکەم٢=John |دوایین٣=Rufo |یەکەم٣=Matthew |ساڵ=٢٠١٠|سەردێڕ=U.S. Parking Policies: An Overview of Management Strategies |ناونیشان=http://www.infrastructureusa.org/wp-content/uploads/2010/03/itdp_parking_fullreport.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[Institute for Transportation and Development Policy]] |پەڕە=٦٢|وتەگێڕانەوە=New York City is the largest, densest and most transit- and pedestrian-oriented city in the United States. It is the only U.S. city in which a majority of households do not have a car. Despite this, New York City is very much an American city in the way it underprices and underuses curbside parking meters. Meter rates are far lower than in other leading world cities, and New York suffers from high levels of cruising and double parking (p. 62)&nbsp;... Nationally, 90% of households own automobiles. New Yorkers own fewer at 48% with only 22% of Manhattan residents owning automobiles (p. 78)}}</ref> بەھۆی [[پێڕستی شارەکانی ئەمریکا کە زۆرترین بەکارھێنانی ترانزێتیان ھەیە|بەکارهێنانی زۆریان لە ترانزێتی گشتی]]، نیویۆرکییەکان ڕێژەیەکی کەمتر لە داھاتی خێزانەکانیان لە گواستنەوەدا خەرج دەکەن بە بەراورد لەگەڵ تێکڕای نیشتمانی، کە ساڵانە ١٩&nbsp;ملیار دۆلار پاشەکەوت دەکەن لە گواستنەوەدا بە بەراورد لەگەڵ دانیشتووانی شارەکانی تری ئەمریکا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠١٠|سەردێڕ=New York City's Green Dividend |ناونیشان=http://www.streetsblog.org/2010/04/21/sustainable-transport-saves-new-yorkers-19-billion-per-year/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=CEOs for Cities |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161101135006/http://www.streetsblog.org/2010/04/21/sustainable-transport-saves-new-yorkers-19-billion-per-year/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تۆڕی [[شەمەندەفەری ناوچەیی]] نیویۆرک سیتی گەورەترینە لە ئەمریکای باکوور.<ref name="MTAinfo" /> تۆڕی شەمەندەفەرەکە، کە نیویۆرک سیتی بە دەوروبەرییەوە دەبەستێتەوە، پێکھاتووە لە [[ڕێگەی ئاسنینی لۆنگ ئایلەند]]، [[ڕێگەی ئاسنینی میترۆ-نۆرس]]، و [[ئۆپەراسیۆنەکانی شەمەندەفەری نیوجێرزی ترانزێت]]. سیستەمە تێکەڵەکە لە وێستگەی گراند سەنتڕاڵ و [[وێستگەی پێنسیلڤانیای نیویۆرک]] یەکدەگرنەوە و زیاتر لە ٢٥٠ وێستگە و ٢٠ ھێڵی شەمەندەفەر لەخۆدەگرن.<ref name="MTAinfo" /> شەمەندەفەری بەرزکراوەی [[AirTrain JFK]] لە کوینز [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی جۆن ئێف کێنەدی]] بە میترۆی نیویۆرک سیتی و ڕێگەی ئاسنینی لۆنگ ئایلەندەوە دەبەستێتەوە.<ref>[https://www.jfkairport.com/to-from-airport/public-transportation Public Transportation], [[John F. Kennedy International Airport]]. Accessed January 15, 2024.</ref> بۆ [[شەمەندەفەری نێوان شارەکان]]، نیویۆرک سیتی لەلایەن [[ئەمتراک]]ەوە خزمەت دەکرێت، کە قەرەباڵغترین وێستگەی بە جیاوازییەکی زۆر وێستگەی پێنسیلڤانیایە لە [[لای ڕۆژاوای مانھاتن|لای ڕۆژاوا]]ی مانھاتن، کە لێوەی ئەمتراک بەستنەوە بە بۆستن، فیلادێلفیا، و واشینگتن دی سی بە درێژایی [[کۆریدۆری باکووری ڕۆژھەڵات]] دابین دەکات، ھەروەھا خزمەتگوزاریی شەمەندەفەری دوور مەودا بۆ شارەکانی تری ئەمریکای باکوور.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=National Fact Sheet Fiscal Year 2013 |ناونیشان=http://www.amtrak.com/ccurl/826/406/Amtrak-National-Fact-Sheet-FY2013-rev.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150410143624/http://www.amtrak.com/ccurl/826/406/Amtrak-National-Fact-Sheet-FY2013-rev.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[Amtrak]]}}</ref> سیستەمی ترانزێتی خێرای [[ڕێگەی ئاسنینی ستەیتن ئایلەند]] تەنھا خزمەت بە ستەیتن ئایلەند دەکات، و ٢٤ کاتژمێر لە ڕۆژێکدا کار دەکات، بە بەستنەوە بە مانھاتن لە [[تێرمیناڵی سانت جۆرج]]ەوە لە ڕێگەی [[بەلەمی ستەیتن ئایلەند]]ەوە.<ref>[https://new.mta.info/document/14061 Staten Island Railway Timetable], [[Metropolitan Transportation Authority]], effective January 2020. Accessed January 15, 2024. "MTA Staten Island Railway – service runs 24 hours a day between the St George and Tottenville terminals. At the St George terminal, customers can make connections with the Staten Island Ferry service to Manhattan."</ref> شەمەندەفەری [[PATH (سیستەمی شەمەندەفەر)|PATH]] میدتاون و خوارووی مانھاتن بە [[تێرمیناڵی ھۆبۆکێن]] و [[وێستگەی پێنسیلڤانیای نیوارک]] لە نیوجێرزییەوە دەبەستێتەوە، و پاشان ئەو وێستگانە بە [[وێستگەی سەنتەری بازرگانیی جیھانی (PATH)|سەنتەری بازرگانیی جیھانی ئۆکولوس]]ەوە دەبەستێتەوە لەوبەری ڕووباری ھادسۆن.<ref>[https://www.panynj.gov/path/en/schedules-maps.html PATH Schedules and Maps], [[Port Authority of New York and New Jersey]]. Accessed January 15, 2024.</ref> ھاوشێوەی میترۆی نیویۆرک سیتی، PATH ٢٤ کاتژمێر لە ڕۆژێکدا کار دەکات، بە واتای ئەوەی کە سێ لەو پێنج سیستەمە ترانزێتە خێرایەی ئەمریکا کە بە خشتەی ٢٤-کاتژمێری کار دەکەن بەتەواوی یان بەشێکیان لە نیویۆرکن.<ref>Cohn, Emily. [https://www.businessinsider.com/nyc-subway-runs-all-night-and-thats-why-its-great-2017-8 "Say what you want about the NYC subway—there's one thing that makes it much better than most other subways in the world"], ''[[Business Insider]]'', August 28, 2017. Accessed January 15, 2024. "Only five rapid transit systems in the country have 24-hour service, and three of them—the subway, the Staten Island Railway, and the PATH—all serve New York City. Chicago's 'L' is only 24/7 on some of its lines."</ref> [[وێستگەی گراند سەنتڕاڵ]] گەورەترین وێستگەی شەمەندەفەرە لە جیھاندا بەپێی ژمارەی [[سەکۆی شەمەندەفەر|سەکۆکانی شەمەندەفەر]] و ئەو دۆنمانەی داگیری کردوون.<ref name="GrandCentralLargestTrainStationWorld">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=10 things we bet you didn't know about Grand Central |بڵاوکەرەوە=Signum International AG |ناونیشان=https://www.ef.com/wwen/blog/language/10-things-we-bet-you-didnt-know-about-grand-central/ |وتەگێڕانەوە=Grand Central Terminal is spread over 49 acres, has 44 platforms and 67 tracks on two levels. It is the world's largest train station by some platforms and area occupied.}}</ref> پڕۆژە چەند ملیار دۆلارییەکانی ترانزێتی [[شەمەندەفەری قورس]] کە لە قۆناغی دروستکردندان لە نیویۆرک سیتی بریتین لە [[میترۆی شەقامی دووەم]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Dobnik |یەکەم=Verena |ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠١٣|سەردێڕ=NYC Transit Projects: East Side Access, Second Avenue Subway, And 7 Train Extension (PHOTOS) |ئیش=[[HuffPost]] |ناونیشان=https://huffingtonpost.com/2013/02/07/nyc-subway-underground-rail-second-avenue-subway_n_2637601.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130208120505/http://www.huffingtonpost.com/2013/02/07/nyc-subway-underground-rail-second-avenue-subway_n_2637601.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠١٣}}</ref> === ئاسمانی === {{Main|فڕین لە ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک}} [[File:JFK_Aerial_Nov_14_2018.jpg|thumb|[[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی جۆن ئێف کێنەدی|فڕۆکەخانەی جۆن ئێف کێنەدی]] لە [[کوینز]]]] [[فڕین لە ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک|ئاسمانی نیویۆرک]] قەرەباڵغترینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و یەکێکە لە قەرەباڵغترین کۆریدۆرە ئاسمانییەکانی جیھان. سێ قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکان لە ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک بریتین لە [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی جۆن ئێف کێنەدی]] (بە ٥٥.٣&nbsp;ملیۆن سەرنشین)، [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی نیوارک لیبێرتی]] (٤٣.٦&nbsp;ملیۆن) و [[فڕۆکەخانەی لاگواردیا]] (٢٩.٠&nbsp;ملیۆن)؛ ١٢٧.٩&nbsp;ملیۆن گەشتیار لە ساڵی ٢٠٢٢دا ئەم سێ فڕۆکەخانەیەیان بەکارھێناوە.<ref>[https://www.panynj.gov/content/dam/airports/statistics/statistics-general-info/annual-atr/ATR_2022.pdf#page=39 ''2022 Air Traffic Report''], [[Port Authority of New York and New Jersey]], April 2023. Accessed January 15, 2024.</ref> جەی ئێف کەی و نیوارک لیبێرتی بەڕیزبەندی [[پێڕستی قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان#١٠ قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی ئەمریکا بەپێی ھاتوچۆی سەرنشینی نێونەتەوەیی (٢٠١٢)|قەرەباڵغترین و چوارەم قەرەباڵغترین دەروازەی ئەمریکا]] بوون بۆ گەشتیارانی نێونەتەوەیی لە ساڵی ٢٠٢٣دا.<ref>[https://www.transportation.gov/sites/dot.gov/files/2023-11/US%20International%20Air%20Passenger%20and%20Freight%20Statistics%20for%20June%202023.pdf ''U.S. InternationalAir Passenger and Freight Statistics June 2023''], [[United States Department of Transportation]], released November 2023. Accessed January 14, 2024. "The top five domestic scheduled passenger gateway airports for the year-ended June 2023 were New York, NY (JFK), Miami, FL (MIA), Los Angeles, CA (LAX), New York, NY (EWR), and Chicago, IL (ORD)."</ref> {{As of|2022}}، جەی ئێف کەی [[پێڕستی قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکان بەپێی ھاتوچۆی سەرنشینی نێونەتەوەیی|قەرەباڵغترین فڕۆکەخانە بوو بۆ سەرنشینانی نێونەتەوەیی]] لە ئەمریکای باکووردا، بە ٢٦.٨&nbsp;ملیۆن سەرنشینی نێونەتەوەیی.<ref>[https://airportscouncil.org/wp-content/uploads/2023/07/NAM-2022-Top-50.xlsx 2022 North American Airport Traffic Summary (Passenger)], [[Airports Council International]]. Accessed January 6, 2026.</ref> فڕۆکەخانەی لاگواردیا، کە لە ساڵی ٢٠١٤ لەلایەن جێگری سەرۆکۆماری ئەوکات [[جۆ بایدن]]ەوە وەک جۆرە فڕۆکەخانەیەک وەسف کرا کە گەشتیاران دەکرێت لە "وڵاتێکی جیھانی سێیەم" بیبینن، پڕۆژەیەکی ٨&nbsp;ملیار دۆلاری بە پاڵپشتی فیدراڵی و ویلایەتەکە جێبەجێ کردووە کە دامەزراوە کۆنەکانی بە تێرمیناڵ و ڕێگەی مۆدێرن گۆڕیوە.<ref>Reed, Ted. [https://airlineweekly.skift.com/2023/03/laguardia-airport-the-queens-miracle-from-loser-to-winner/ "In a Queens Miracle, New York LaGuardia Airport Goes From Loser to Winner"], ''Airline Weekly'', March 21, 2023. Accessed January 15, 2023. "Throughout a troubled 2022, the pandemic exposed many fragilities in a troubled United States airline industry, but it also enabled a widely recognized miracle in the $8 billion resurrection of New York LaGuardia Airport. Once widely viewed as a hellhole, LaGuardia was transformed.... The transformation involved rebuilding two terminals, each costing about $4 billion, as well as about five miles of roadway. Terminal B has 35 gates, occupied by American and four other airlines. Work began in 2016 and was completed on July 8, 2022, the exact day specified in a bond offering six years earlier. Terminal C, occupied and financed by Delta Air Lines, will have 37 gates. Work began in 2017 and is largely finished, with completion by the end of the year."</ref><ref>McGeehan, Patrick. [https://www.nytimes.com/2015/07/28/nyregion/la-guardia-airport-to-be-rebuilt-by-2021-cuomo-and-biden-say.html "La Guardia Airport to Be Overhauled by 2021, Cuomo and Biden Say"], ''[[The New York Times]]'', July 27, 2015. Accessed January 15, 2024. "He said he took it personally when, in February 2014, Mr. Biden likened La Guardia to something a traveler might find 'in a third world country.'"</ref><ref>via [[Associated Press]]. [https://www.nytimes.com/2014/02/07/nyregion/biden-compares-la-guardia-airport-to-third-world.html "Biden Compares La Guardia Airport to 'Third World'"], ''[[The New York Times]]'', February 6, 2014. Accessed January 15, 2024. "Vice President Joseph R. Biden says La Guardia Airport in New York could use some major improvements—and that is putting it mildly. Mr. Biden said that if he blindfolded someone and took him to La Guardia, the person would think he was in 'some third world country.'"</ref><ref>[https://www.anewlga.com/about-the-project/ The Project], A Whole New LGA. Accessed January 15, 2024. "The $8 billion project, two-thirds of which is funded through private financing and existing passenger fees, broke ground in 2016."</ref> پلانەکان بۆ فراوانکردنی قەبارەی سەرنشینان لە فڕۆکەخانەی چوارەم، [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ستیوارت]]، لە نزیک [[نیوبێرگ، نیویۆرک]]، لەلایەن [[پۆرت ئۆسۆریتیی نیویۆرک و نیوجێرزی]]یەوە بەرەوپێشچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Strunsky |یەکەم=Steve |ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠١٢|سەردێڕ=Stewart International Airport upgrade approved as Port Authority aims to increase passenger traffic |ناونیشان=http://www.nj.com/news/index.ssf/2012/05/stewart_international_airport.html |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٢|وێبگە=[[NJ.com]] |بڵاوکەرەوە=New Jersey On-Line LLC.}}</ref> فڕۆکەخانە بازرگانییەکانی تری کە لەناو یان خزمەت بە [[ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک]] دەکەن بریتین لە [[فڕۆکەخانەی لۆنگ ئایلەند ماکئارسەر]]، [[فڕۆکەخانەی ترێنتۆن-مێرسەر]] و [[فڕۆکەخانەی کاونتیی وێستچێستەر]]. فڕۆکەخانەی سەرەکی فڕینی گشتی کە خزمەت بە ناوچەکە دەکات بریتییە لە [[فڕۆکەخانەی تێتێربۆرۆ]]. === بەلەمەکان، تەکسییەکان و ترامەکان === {{Main|Staten Island Ferry|NYC Ferry|Taxis of New York City|Roosevelt Island Tramway}} [[File:Spirit_of_America_-_Staten_Island_Ferry.jpg|thumb|بەلەمی ستەیتن ئایلەند [[ھاتوچۆکەر (کۆمیوتەر)|ھاتوچۆکەران]] لە نێوان [[مانھاتن]] و [[ستەیتن ئایلەند]] دەگوازێتەوە.]] بەلەمی ستەیتن ئایلەند قەرەباڵغترین بەلەمە لە جیھاندا، کە زیاتر لە ٢٣&nbsp;ملیۆن سەرنشینی گواستووەتەوە لە تەممووزی ٢٠١٥ تا حوزەیرانی ٢٠١٦ لەسەر ڕێڕەوێکی {{convert|5.2|mi|km|adj=on}} لە نێوان ستەیتن ئایلەند و خوارووی مانھاتن و بە شێوەی ٢٤/٧ کار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Anna |دوایین=Sanders |ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦|سەردێڕ=Staten Island Ferry ridershilip breaks record |ناونیشان=http://www.silive.com/news/index.ssf/2016/09/staten_island_ferry_ridership.html |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[SILive.com]]}}</ref><ref name="nycgov-official">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nyc.gov/html/dot/html/ferrybus/staten-island-ferry.shtml |سەردێڕ=Staten Island Ferry |بڵاوکەرەوە=[[New York City Department of Transportation]] |وێبگە=[[Government of New York City|nyc.gov]] |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> سیستەمەکانی تری بەلەم ھاتوچۆکەران لە نێوان مانھاتن و ناوچەکانی تری شارەکە و ناوچە میترۆپۆلیتانەکە دەگوازنەوە. بەلەمی NYC، کە دەستپێشخەرییەکی [[کۆمپانیای گەشەپێدانی ئابووریی نیویۆرک سیتی|NYCEDC]]ە و ڕێڕەوی بۆ ھەر پێنج ناوچەکە پلانی بۆ دانراوە، لە ساڵی ٢٠١٧دا دەستی پێکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Zoe |دوایین=Rosenberg |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠١٧|سەردێڕ=First of New York's citywide ferries arrives in Brooklyn Bridge Park |ناونیشان=http://ny.curbed.com/2017/4/17/15326348/nyc-ferry-routes-times |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170418082618/http://ny.curbed.com/2017/4/17/15326348/nyc-ferry-routes-times |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[Curbed]] New York, [[Vox Media]]}}</ref> کە بە ڕەنگەکەیان و [[مەدالیای تەکسی|مەدالیای تەکسییەکەیان]] دەناسرێنەوە، ١٣,٥٨٧ تەکسییە زەردەکەی شارەکە تاکە ئۆتۆمبێلن کە ڕێگەیان پێدراوە ئەو سەرنشینانە ھەڵبگرن کە لەسەر شەقامەکان ئاماژەیان پێ دەدەن لە سەرتاسەری شارەکەدا.<ref>[https://www.nyc.gov/site/tlc/businesses/yellow-cab.page Yellow Cab], [[New York City Taxi and Limousine Commission]]. Accessed January 14, 2024. "Taxicabs are the only vehicles that have the right to pick up street-hailing and prearranged passengers anywhere in New York City. By law, there are 13,587 taxis in New York City, and each taxi must have a medallion affixed to it."</ref> [[تەکسییەکانی بۆرۆ]] کە بە ڕەنگی [[سەوزی سێوی]]ن دەتوانن ئەو سەرنشینانە ھەڵبگرن کە لەسەر شەقام ئاماژەیان پێ دەدەن لە [[بەشی سەرەوەی مانھاتن]] و چوار ناوچەکەی تری دەرەوە.<ref>[https://www.nyc.gov/site/tlc/businesses/green-cab.page Green Cab], [[New York City Taxi and Limousine Commission]]. Accessed January 14, 2024. "Street-hail Liveries, also known as green cabs, are For-Hire Vehicles that are permitted to accept street-hails. In exchange, Street-Hail Liveries may not operate in the Hail Exclusionary Zone, south of West 110th St and East 96th St."</ref> ھەرچەندە بۆ ماوەیەکی درێژ تەکسییە زەردەکان زاڵ بوون، [[ئۆتۆمبێلە بەکرێگیراوەکان|ئۆتۆمبێلە بەکرێگیراوە قەبارە گەورەکانی]] وەک [[ئوبەر]] و [[لیفت]] زۆرترین گەشتیان لە شارەکەدا دابین کردووە لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ەوە، کاتێک ئۆتۆمبێلە بەکرێگیراوەکان و تەکسییەکان ھەریەکەیان نزیکەی ١٠.٥&nbsp;ملیۆن گەشتیان ھەبوو. تا تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣، ٧٨,٠٠٠ ئۆتۆمبێلی بەکرێگیراو پێکەوە ٢٠.٣&nbsp;ملیۆن گەشتیان ھەبوو، لەکاتێکدا ٣.٥&nbsp;ملیۆن گەشت بە تەکسییە زەردەکان ئەنجامدراون.<ref>[https://tlcpolicy.maps.arcgis.com/apps/instant/portfolio/index.html?appid=be00fce0963540628e37fd7c75a6d386 TLC Factbook], [[New York City Taxi and Limousine Commission]], updated December 18, 2023. Accessed January 13, 2024.</ref><ref>[https://www.nyc.gov/office-of-the-mayor/news/597-23/mayor-adams-tlc-new-rules-require-city-s-rideshare-vehicles-be-zero-emission- "Mayor Adams, TLC Announce New Rules to Require City's Rideshare Vehicles to be Zero-Emission, Wheelchair Accessible by 2030"], [[Mayor of New York City]] [[Eric Adams]], August 16, 2023. Accessed January 14, 2024. "Both Uber and Lyft, which together comprise New York City's high-volume for-hire fleet of approximately 78,000 vehicles, have committed to transitioning to a greener fleet by 2030."</ref> تراموای دوورگەی ڕۆزڤێڵت، کە [[تەلەفریکی ئاسمانی|تەلەفریکێکی ئاسمانییە]] و لە ساڵی ١٩٧٦ دەستی بە کارکردن کردووە،<ref>[https://rioc.ny.gov/169/History History], [[Roosevelt Island Operating Corporation]]. Accessed January 13, 2024. "The original Roosevelt Island aerial tramway – the first tram in the country to be used for urban transportation – was opened in May 1976."</ref> ساڵانە ٢&nbsp;ملیۆن سەرنشین دەگوازێتەوە بە دووری {{Convert|3140|ft}} لە نێوان دوورگەی ڕۆزڤێڵت و [[شەقامی ٥٩ (مانھاتن)|شەقامی ٥٩]] و [[دووەم ئەڤینیو (مانھاتن)|دووەم ئەڤینیو]] لە دوورگەی مانھاتن.<ref>[https://rioc.ny.gov/173/Aerial-Tramway-Vital-Statistics Aerial Tramway Vital Statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220705192206/https://rioc.ny.gov/173/Aerial-Tramway-Vital-Statistics |date= ٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ }}, [[Roosevelt Island Operating Corporation]]. Accessed January 13, 2024. "The Tram travels between the Manhattan station at 2nd Avenue between 59th and 60th streets and the Tram station on Roosevelt Island. It travels a distance of 3,140 feet at a speed of up to 17 miles per hour in less than three (3) minutes. It rises to a maximum height of 230 feet and can carry a maximum of 109 passengers plus an attendant per cabin. The system annually transports more than two million passengers."</ref> === تۆڕی پاسکیلسواری === {{Main|Cycling in New York City}} [[File:Citi_bike_(10414610734).jpg|thumb|خزمەتگوزاریی ھاوبەشیکردنی پاسکیلی [[سیتی بایک]]، کە لە ئایاری ٢٠١٣ دەستی پێکرد]] نیویۆرک سیتی دۆخێکی تێکەڵاوی بۆ پاسکیلسواری ھەیە، کە چڕیی شارنشینی، زەوی تا ڕادەیەک تەخت، شەقامە قەرەباڵغەکان کە ھاتوچۆی وەستان و ڕۆیشتنیان ھەیە، و چەندین پیادەڕەو لەخۆدەگرێت. دانیشتووانە زۆرەکەی پاسکیلسوارانی شارەکە [[پاسکیلسواری بەسوود|پاسکیلسوارانی سوودبەخش]] لەخۆدەگرێت، وەکوو خزمەتگوزارییەکانی گەیاندن و پەیامبەرەکان؛ [[یانەی پاسکیلسواری|یانەکانی پاسکیلسواریی]] کاتبەسەربردن؛ و ژمارەیەکی زیاد لە [[ھاتوچۆکردن بە پاسکیل|ھاتوچۆکەران بە پاسکیل]]. پاسکیلسواری تا دێت زیاتر باو دەبێت لە نیویۆرک سیتی؛ لە ساڵی ٢٠٢٢دا نزیکەی ٦١,٢٠٠ کەس ھەبوون کە ڕۆژانە بە پاسکیل ھاتوچۆیان دەکرد و ٦١٠,٠٠٠ گەشتی ڕۆژانەی پاسکیل ھەبوو، کە ھەردووکیان بە نزیکەیی دوو ھێندە بوون بە بەراورد بە دەیەی پێشووتر.<ref name="NYCcycling" /> {{As of|2022||df=}}، نیویۆرک سیتی {{convert|1525|mi|km}} [[ڕێڕەوی پاسکیل|ڕێڕەوی پاسکیلی]] ھەبوو، لەوانە {{Convert|644|mi||abbr=}} ڕێڕەوی پاسکیلی جیاکراوە یان "پارێزراو" لە سەرتاسەری شارەکەدا.<ref name="NYCcycling">[https://www.nyc.gov/html/dot/html/bicyclists/cyclinginthecity.shtml Cycling in the City], [[New York City Department of Transportation]]. Accessed January 14, 2024. "1,525 lane miles of bike lanes installed in New York City as of 2022; 644 lane miles of protected bike lanes installed in New York City as of 2022"</ref> === شەقام و ڕێگە خێراکان === [[File:Manhattanhenge 2016-07-12-FRD.png|thumb|upright=0.8|گەشتیاران سەیری [[مانھاتنھێنج]] دەکەن لەسەر [[شەقامی ٤٢ (مانھاتن)|شەقامی ٤٢]] لە ١٢ی تەممووزی ٢٠١٦دا]] شەقامەکان تایبەتمەندییەکی تری دیاریکەری شارەکەن. دەرکەوتووە کە نیویۆرک لەسەر ئاستی جیھان لە پێشەنگدایە لە ڕووی [[قەرەباڵغیی ھاتوچۆ|قەرەباڵغیی ھاتوچۆی]] ئۆتۆمبێلی شارنشینییەوە.<ref name="NYCCongestion">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.economist.com/united-states/2024/11/21/congestion-pricing-in-new-york-gets-the-go-ahead-after-all-maybe |سەردێڕ=Congestion pricing in New York gets the go-ahead after all. Maybe |بڵاوکەرەوە=[[The Economist]] |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وتەگێڕانەوە=But traffic is bad most days, with more than 900,000 cars entering Manhattan's central business district. INRIX, a traffic-data firm, found that New York City leads the world in urban traffic congestion among the cities scored, with the average driver stationary for 101 hours a year.}}</ref> [[پلانی کۆمیسیۆنەرانی ١٨١١]] کاریگەرییەکی گەورەی ھەبوو لەسەر گەشەسەندنی فیزیکیی شارەکە. نیویۆرک سیتی تۆڕێکی بەرفراوانی ڕێگەی خێرا و [[پارکوەی|پارکوەیی]] ھەیە، کە ناوچەکانی شارەکە بەیەکەوە و بە [[باکووری نیوجێرزی]]، کاونتیی وێستچێستەر، لۆنگ ئایلەند، و باشووری ڕۆژاوای [[کۆنێتیکت]]ەوە دەبەستنەوە لە ڕێگەی [[پرد و تونێلەکان لە نیویۆرک سیتی|پرد و تونێلەکانەوە]]. لەبەرئەوەی ئەم ڕێگە خێرایانە خزمەت بە ملیۆنان دانیشتووی ناوچەکانی دەرەوە و دەوروبەر دەکەن کە ھاتوچۆ دەکەن بۆ ناو مانھاتن، باوە کە شۆفێران بۆ چەندین کاتژمێر گیر بخۆن لە قەرەباڵغیی ھاتوچۆی چڕدا کە ڕووداوێکی ڕۆژانەیە، بەتایبەتی لە کاتی [[کاتژمێری لوتکە|کاتژمێری لوتکەی ھاتوچۆدا]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://ny.curbed.com/2019/8/15/20807470/nyc-streets-dot-mobility-report-congestion |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190816022547/https://ny.curbed.com/2019/8/15/20807470/nyc-streets-dot-mobility-report-congestion |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=New York City's streets are 'more congested than ever': report |یەکەم١=Amy |دوایین١=Plitt |یەکەم٢=Valeria |دوایین٢=Ricciulli |ئیش=[[Curbed]] |ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.crainsnewyork.com/op-ed/solving-citys-traffic-nightmares |سەردێڕ=Solving the city's traffic nightmares |یەکەم=Jason M. |دوایین=Barr |ئیش=[[Crain Communications]] |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> [[نرخدانانی قەرەباڵغی لە نیویۆرک سیتی]]، کە یەکەمین بەرنامەی لەو جۆرەیە لە وڵاتەکەدا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mta.info/project/CBDTP|سەردێڕ=Central Business District Tolling Program|وێبگە=MTA}}</ref> لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٥دا کارا کرا، کە دەسەپێنرێت بەسەر زۆربەی ھاتوچۆی ئۆتۆمبێلەکاندا کە ناوچەی مانھاتنی باشووری [[شەقامی ٦٠ (مانھاتن)|شەقامی ٦٠]] بەکاردەھێنن، وەک ھەوڵێک بۆ ھاندانی ھاتوچۆکەران بۆ بەکارھێنانی [[گواستنەوەی خێرا]] لەبری ئۆتۆمبێل.<ref name=ManhattanCongestionPricing>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/01/04/nyregion/congestion-pricing-nyc.html|سەردێڕ=Welcome to the Congestion Zone: New York Toll Program Is Set to Begin|نووسەر=Winnie Hu and Ana Ley|newspaper=[[The New York Times]]|ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> بە پێچەوانەی زۆربەی بەشەکانی تری وڵاتەکە، ویلایەتی نیویۆرک قەدەغەی کردووە کە [[سووڕانەوە لەسەر گڵۆپی سوور|لە کاتی گڵۆپی سووردا بسووڕێیتەوە]] لەو شارانەی کە ژمارەی دانیشتووانیان لە یەک ملیۆن کەس زیاترە، بە مەبەستی کەمکردنەوەی پێکدادانەکان و زیادکردنی سەلامەتی پیادەکان. بۆیە، لە نیویۆرک سیتی، ھەموو سووڕانەوەیەک لەسەر گڵۆپی سوور نایاسایییە مەگەر نیشانەیەک ھەبێت کە ڕێگە بەو جووڵەیە بدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Chapter 4: Traffic Control |ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://dmv.ny.gov/about-dmv/chapter-4-traffic-control-2 |بڵاوکەرەوە=[[New York State Department of Motor Vehicles]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> === پرد و تونێلەکان === {{Further|List of bridges and tunnels in New York City|Commissioners' Plan of 1811}} [[File:Manhattan and Brooklyn bridges on the East River, New York City, 1981.jpg|thumb|[[پردی مانھاتن]] و [[پردی بروکلین]] لەسەر [[ڕووباری ڕۆژھەڵات]]]] ناوچەکانی مانھاتن و ستەیتن ئایلەند دەکەونە سەر دوورگەیەک کە ھەمان ناویان ھەیە، لەکاتێکدا کوینز و بروکلین دەکەونە کۆتایی ڕۆژاوای دوورگەی گەورەتری لۆنگ ئایلەند، و دە بڕۆنکس دەکەوێتە سەر خاکی سەرەکیی ویلایەتی نیویۆرک. دوورگەی مانھاتن لە ڕێگەی تۆڕێکی بەرفراوانی پرد و تونێلەکانەوە بە ناوچەکانی دەرەوە و نیوجێرزی دەبەسترێتەوە. [[پردی جۆرج واشینگتن]]ی ١٤-ڕێڕەوی، کە مانھاتن بە نیوجێرزییەوە دەبەستێتەوە بەسەر ڕووباری ھادسۆندا، قەرەباڵغترین پردی ئۆتۆمبێلە لە جیھاندا.<ref name="gwbridge">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Port Authority of New York and New Jersey—George Washington Bridge |ناونیشان=https://www.panynj.gov/bridges-tunnels/en/george-washington-bridge.html |بڵاوکەرەوە=[[Port Authority of New York and New Jersey]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref name="gwbridgepainters">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم١=Bod |دوایین١=Woodruff |یەکەم٢=Lana |دوایین٢=Zak |یەکەم٣=Stephanie |دوایین٣=Wash |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=GW Bridge Painters: Dangerous Job on Top of the World's Busiest Bridge |ناونیشان=https://abcnews.go.com/US/george-washington-bridge-painters-dangerous-job-top-worlds/story?id=17771877 |ئیش=[[ABC News (United States)|ABC News]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> [[پردی ڤێرازانو-نارۆز]]، کە بەسەر گەرووی [[نارۆز]]دا تێدەپەڕێت لە نێوان بروکلین و ستەیتن ئایلەند، درێژترین [[پردی ھەڵواسراو]]ە لە کیشوەرەکانی ئەمریکادا و یەکێکە لە درێژترین پردەکانی جیھان.<ref name="infoplease.com">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Top Ten: Longest Suspension Bridges in the World |ناونیشان=http://www.infoplease.com/toptens/worldsuspbridges.html |وێبگە=Infoplease |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Pearson Education |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121113220448/http://www.infoplease.com/toptens/worldsuspbridges.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}</ref><ref name="Verrazano-Narrows Bridge">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Verrazano-Narrows Bridge |ناونیشان=http://www.nycroads.com/crossings/verrazano-narrows/ |وێبگە=NYCRoads |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Eastern Roads}}</ref> [[پردی بروکلین]]، بە تاوەرە ھەڵواسراوە بەردینەکانییەوە کە بە شێوازی نیۆ-گۆتیک دروستکراون، ھێمایەکی ئایکۆنیی شارەکەیە؛ کاتێک لە ساڵی ١٨٨٣ کرایەوە، یەکەمین پردی ھەڵواسراو بوو بە وایەری پۆڵایین و درێژترین پردی ھەڵواسراو بوو لە جیھاندا تا ساڵی ١٩٠٣.<ref>"[https://www.loc.gov/item/today-in-history/june-12/ Today in History – June 12: Roebling and the Brooklyn Bridge]", [[Library of Congress]]. Accessed July 30, 2023. "The Brooklyn Bridge, Roebling's last and greatest achievement, spans New York's East River to connect Manhattan with Brooklyn. When completed in 1883, the bridge, with its massive stone towers and a main span of 1,595.5 feet between them, was by far the longest suspension bridge in the world."</ref><ref>"[https://www.asce.org/about-civil-engineering/history-and-heritage/historic-landmarks/williamsburg-bridge Williamsburg Bridge]", [[American Society of Civil Engineers]]. Accessed July 30, 2023. "When opened in 1903, the 1,600 foot long main span of the Williamsburg Bridge was the world's longest suspension span, surpassing the nearby Brooklyn Bridge by only 4.5 feet."</ref> [[پردی کوینزبۆرۆ]] "درێژترین [[پردی کانتلێڤەر|بەشی کانتلێڤەر]] بوو لە ئەمریکای باکوور" لە ١٩٠٩ تا ١٩١٧.<ref>"[https://www.asce.org/about-civil-engineering/history-and-heritage/historic-landmarks/queensboro-bridge Queensboro Bridge]", [[American Society of Civil Engineers]]. Accessed July 30, 2023. "The Queensboro Bridge was the longest cantilever span in North America (1,182 feet) from 1909 until the Quebec Bridge opened in 1917 and the longest in the United States until 1930."</ref> [[پردی مانھاتن]]، کە لە ساڵی ١٩٠٩ کرایەوە، "وەک پێشەنگی پردە ھەڵواسراوە مۆدێرنەکان دادەنرێت"، و دیزاینەکەی "وەک مۆدێلێک بوو بۆ پردە ھەڵواسراوە درێژەکانی تر" لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا.<ref>"[https://www.ascemetsection.org/committees/history-and-heritage/landmarks/manhattan-bridge Manhattan Bridge]", [[American Society of Civil Engineers]] Metropolitan Section. Accessed July 30, 2023. "As the first suspension bridge to use the deflection theory, it is considered to be the forerunner of modern suspension bridges and served as the model for the major long-span suspension bridges built in the first half of the twentieth century."</ref> [[پردی ثرۆگس نێک]] و [[پردی وایتستۆن]] کوینز و دە بڕۆنکس بەیەکەوە دەبەستنەوە، لەکاتێکدا [[پردی ترایبۆرۆ]] مانھاتن، کوینز، و دە بڕۆنکس بەیەکەوە دەبەستێتەوە. [[File:Lincoln_Manh_portal_9-38_jeh.JPG|thumb|[[تونێلی لینکۆڵن]]]] [[تونێلی لینکۆڵن]]، کە ڕۆژانە ١٢٠,٠٠٠ ئۆتۆمبێل دەگوازێتەوە لەژێر ڕووباری ھادسۆندا لە نێوان نیوجێرزی و میدتاون مانھاتن، قەرەباڵغترین تونێلی ئۆتۆمبێلە لە جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Lincoln Tunnel Historic Overview |ناونیشان=http://www.nycroads.com/crossings/lincoln/ |وێبگە=NYCRoads |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Eastern Roads}}</ref> تونێلەکە لەبری پرد دروستکرا بۆ ئەوەی ڕێگە بە تێپەڕبوونی ئازادانەی کەشتییە گەورەکانی نەفەرھەڵگر و [[کەشتیی بارھەڵگر|کەشتییە بارھەڵگرەکان]] بدات کە بە بەندەری نیویۆرک و سەرووی ڕووباری ھادسۆندا بەرەو لەنگەرگەکانی مانھاتن دەڕۆیشتن. [[تونێلی ھۆڵەند]]، کە خوارووی مانھاتن بە [[جێرزی سیتی، نیوجێرزی]]یەوە دەبەستێتەوە، یەکەمین تونێلی ئۆتۆمبێل بوو کە بە شێوەیەکی میکانیکی ھەواگۆڕکێی بۆ کرابوو کاتێک لە ساڵی ١٩٢٧دا کرایەوە.<ref>"[http://www.nycroads.com/crossings/holland/ Holland Tunnel (I-78)]". Nycroads.com. Retrieved April 12, 2014.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Holland Tunnel |ناونیشان=http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=2176&ResourceType=Structure |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140629011542/http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=2176&ResourceType=Structure |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٤|ئیش=National Historic Landmark Quicklinks |بڵاوکەرەوە=[[National Park Service]]}}</ref> [[تونێلی کوینز-میدتاون]]، کە بۆ کەمکردنەوەی قەرەباڵغی لەسەر ئەو پردانە دروستکرا کە مانھاتنیان بە کوینز و بروکلینەوە دەبەستەوە، گەورەترین پڕۆژەی ناحکومیی فیدراڵی بوو لە سەردەمی خۆیدا کاتێک لە ساڵی ١٩٤٠ تەواو بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Queens-Midtown Tunnel Historic Overview |ناونیشان=http://www.nycroads.com/crossings/queens-midtown/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Eastern Roads}}</ref> [[تونێلی بروکلین-باتەری]] (بە فەرمی تونێلی ھیو ئێل کاری) درێژترین تونێلی ئۆتۆمبێلی ژێرئاوە کە بەردەوام بێت لە ئەمریکای باکوور و لەژێر [[باتەری پارک]]دا تێدەپەڕێت، کە [[ناوچەی دارایی، مانھاتن|ناوچەی دارایی مانھاتن]] بە [[ڕێد ھوک، بروکلین]]ەوە دەبەستێتەوە.<ref>[https://new.mta.info/bridges-and-tunnels/about/hugh-l-carey-tunnel Hugh L. Carey Tunnel], [[Metropolitan Transportation Authority]], updated July 10, 2023. Accessed January 16, 2024. "When the Hugh L. Carey Tunnel (formerly Brooklyn-Battery Tunnel) opened in 1950, it was the longest continuous underwater vehicular tunnel in North America. It still is.... On the Brooklyn side is the community of South Brooklyn, comprising the Red Hook, Columbia Terrace, Carroll Gardens, Cobble Hill, and Boerum Hill districts.... The Manhattan end of the tunnel leads to the Wall Street area, the South Street Seaport, City Hall/Civic Center, Battery Park City, the World Trade Center site, and the World Financial Center."</ref> == حکوومەت و سیاسەت == {{Main|Government of New York City|Politics of New York City|Elections in New York City}} === حکوومەت === [[File:New_York_City_Hall_exterior,_October_2016.jpg|thumb|[[ھۆڵی شاری نیویۆرک]]]] نیویۆرک سیتی [[شارەوانیی میترۆپۆلیتان|شارەوانییەکی میترۆپۆلیتانە]] کە خاوەنی [[سەرۆک شارەوانیی بەھێز|فۆرمێکی حکوومەتی سەرۆک شارەوانی-ئەنجومەنی بەھێزە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Forms of Municipal Government |ناونیشان=http://www.nlc.org/build-skills-networks/resources/cities-101/forms-of-municipal-government |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120118035924/http://www.nlc.org/build-skills-networks/resources/cities-101/forms-of-municipal-government |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[National League of Cities]]}}</ref> حکوومەتی شارەکە بەرپرسە لە پەروەردەی گشتی، دامەزراوە چاکسازییەکان، سەلامەتی گشتی، دامەزراوەکانی کاتبەسەربردن، پاکوخاوێنی، دابینکردنی ئاو، و خزمەتگوزارییە کۆمەڵایەتییەکان. [[ئەنجومەنی شاری نیویۆرک|ئەنجومەنی شار]] دەستەیەکی [[یەک-ئەنجومەن|یەک-ژوورییە]] کە لە ٥١ ئەندامی ئەنجومەن پێکھاتووە و ناوچەکانیان لەسەر بنەمای سنووری جوگرافیی دانیشتووان دیاریکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About the Council |ناونیشان=http://www.nyccouncil.info/html/actioncenter/moved.cfm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071208230244/http://www.nyccouncil.info/html/actioncenter/moved.cfm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=[[New York City Council]]}}</ref> ھەر خولێک بۆ [[سەرۆک شارەوانیی نیویۆرک سیتی|سەرۆک شارەوانی]] و ئەندامانی ئەنجومەن چوار ساڵ دەخایەنێت و [[سنووردارکردنی خول|سنووری دوو خولی لەسەریەکی ھەیە]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Chan |یەکەم١=Sewell |دوایین٢=Hicks |یەکەم٢=Jonathan P. |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Council Votes, 29 to 22, to Extend Term Limits |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=http://cityroom.blogs.nytimes.com/2008/10/23/council-to-debate-term-limits-change/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref> (کە دوای چوار ساڵ پشوو سەرلەنوێ دەست پێدەکاتەوە). ''[[کۆدی کارگێڕیی نیویۆرک سیتی]]''، ''[[ڕێساکانی نیویۆرک سیتی]]''، و ''[[تۆماری شار]]'' بەڕیزبەندی بریتین لە کۆدی یاسا ناوخۆیییەکان، کۆمەڵەی ڕێنمایییەکان، و ڕۆژنامەی فەرمی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gibson |یەکەم١=Ellen M. |ناونیشان=https://www.wshein.com/media/samples/5268.pdf |سەردێڕ=Gibson's New York Legal Research Guide |دوایین٢=Manz |یەکەم٢=William H. |بڵاوکەرەوە=Wm. S. Hein Publishing |ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٥٨٨-٧٢٨-٩|edition=3rd |پەڕەکان=٤٥٠, ٤٥٨, ٤٧٣|lccn=2004042477 |oclc=٥٤٤٥٥٠٣٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Durkin |یەکەم=Erin |ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Councilman Ben Kallos wants city to publish government notices on its website |newspaper=[[New York Daily News]] |شوێن=New York |ناونیشان=https://www.nydailynews.com/new-york/post-city-notices-website-councilman-article-1.1806264 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171011010531/http://www.nydailynews.com/new-york/post-city-notices-website-councilman-article-1.1806264 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> ھەر ناوچەیەک ھاوسنوورە لەگەڵ [[ناوچەی دادوەری|ناوچەیەکی دادوەریی]] [[سیستەمی دادگای یەکگرتووی ویلایەتی نیویۆرک|سیستەمی دادگای یەکگرتووی ویلایەتەکە]]، کە تێیدا [[دادگای تاوانی نیویۆرک سیتی|دادگای تاوان]] و [[دادگای مەدەنیی نیویۆرک سیتی|دادگای مەدەنی]] دادگا ناوخۆیییەکانن، لەکاتێکدا [[دادگای باڵای نیویۆرک]] دادگایییە گەورەکان و تێھەڵچوونەوەکان بەڕێوەدەبات. مانھاتن میوانداریی بەشی یەکەمی [[بەشی تێھەڵچوونەوەی دادگای باڵای نیویۆرک|دادگای باڵای بەشی تێھەڵچوونەوە]] دەکات، لەکاتێکدا بروکلین میوانداری بەشی دووەم دەکات. چەندین [[دادگای کارگێڕی|دادگای کارگێڕیی]] دەرەوەی دەسەڵاتی دادوەری ھەن، کە ئاژانسی جێبەجێکردنن و بەشێک نین لە سیستەمی دادگای یەکگرتووی ویلایەتەکە. نیویۆرک سیتی دابەشکراوە لە نێوان دوو [[دادگای ناوچەییی ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای ناوچەییی جیاوازی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و میوانداری لقە سەرەکییەکانیان دەکات: [[دادگای ناوچەیی بۆ ناوچەی باشووری نیویۆرک]]، کە کۆشکی دادگای سەرەکی لە گۆڕەپانی [[فۆلی سکوێیەر]]ە لە مانھاتن و دەسەڵاتی دادوەرییەکەی مانھاتن و دە بڕۆنکس دەگرێتەوە؛<ref>[https://www.nysd.uscourts.gov Welcome], [[District Court for the Southern District of New York]]. Accessed January 15, 2024. "The United States District Court for the Southern District of New York encompasses the counties of New York, Bronx, Westchester, Rockland, Putnam, Orange, Dutchess, and Sullivan and draws jurors from those counties."</ref> و [[دادگای ناوچەیی بۆ ناوچەی ڕۆژھەڵاتی نیویۆرک]]، کە کۆشکی دادگای سەرەکی لە بروکلینە و دەسەڵاتی دادوەرییەکەی بروکلین، کوینز، و ستەیتن ئایلەند دەگرێتەوە.<ref>[https://www.nyed.uscourts.gov Home Page], [[District Court for the Eastern District of New York]]. Accessed January 15, 2024. "The district comprises the counties of Kings, Nassau, Queens, Richmond, and Suffolk, and concurrently with the Southern District, the waters within the counties of Bronx and New York."</ref> [[دادگای تێھەڵچوونەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ سووڕی دووەم]] و [[دادگای بازرگانیی نێونەتەوەییی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ھەروەھا بنکەیان لە فۆلی سکوێیەرە.<ref>[https://www.ca2.uscourts.gov/about_the_court.html About the Court], [[U.S. Court of Appeals for the Second Circuit]]. Accessed January 15, 2024. "The Second Circuit Court of Appeals sits in New York City at the Thurgood Marshall U.S. Courthouse in lower Manhattan."</ref><ref>[https://www.cit.uscourts.gov/court-info/court-locations Court Address & Directory], [[U.S. Court of International Trade]]. Accessed January 15, 2024.</ref> === سیاسەت === [[File:Zohran Mamdani 05.25.25 (b) (cropped).jpg|thumb|[[زۆھران مامدانی]]، سەرۆک شارەوانیی ئێستا و ١١٢ەمی [[سەرۆک شارەوانیی نیویۆرک سیتی|نیویۆرک سیتی]]|alt=وێنەیەکی زۆھران مامدانی. ئەو زەردەخەنە دەکات و ڕاستەوخۆ سەیر دەکاتە ناو کامێراکە. پۆشاکێکی ڕەشی لەبەرە لەگەڵ بۆینباخێکی شین کە خاڵی سپی پێوەیە.]] سەرۆک شارەوانیی شارەکە [[زۆھران مامدانی]]یە، کە کاندیدێکی [[پارتی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|پارتی دیموکرات]]ە و [[ھەڵبژاردنی سەرۆک شارەوانیی نیویۆرک سیتی ٢٠٢٥|لە ساڵی ٢٠٢٥ ھەڵبژێردرا]]. مامدانی کەمێک دوای نیوەشەو لە ڕێوڕەسمێکی تایبەتدا لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ دەستبەکاربوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Mamdani seals remarkable victory - but real challenges await |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cly4kr8gzr2o |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.bbc.com |زمان=en-GB}}</ref> پارتی دیموکرات زۆرینەی پۆستە گشتییەکان بەدەستەوەیە. تا تشرینی دووەمی ٢٠٢٣، ٦٧٪ی دەنگدەرە تۆمارکراوە کاراکانی شارەکە دیموکراتن و ١٠.٢٪یان [[پارتی کۆماری (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|کۆمارین]].<ref>[https://www.elections.ny.gov/NYSBOE/enrollment/county/county_Nov23.xlsx NYSVoter Enrollment by County, Party Affiliation and Status Voters Registered as of November 01, 2023] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20240116035832/https://www.elections.ny.gov/NYSBOE/enrollment/county/county_Nov23.xlsx |date=January 16, 2024 }}, [[New York State Board of Elections]], November 1, 2023. Accessed January 15, 2024.</ref> نیویۆرک سیتی لەلایەن کاندیدێکی سەرۆکایەتیی کۆمارییەکانەوە نەوەیراوەتەوە (نەبردراوەتەوە) لە دوای [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ١٩٢٤ لە نیویۆرک|ساڵی ١٩٢٤]]ەوە، و ھیچ کاندیدێکی کۆماری بۆ پۆستێکی سەرانسەریی ویلایەتەکە ھەر پێنج ناوچەکەی نەبردووەتەوە لە کاتی دروستبوونی شارەکەوە لە ساڵی ١٨٩٨. لە دابەشکردنەوەی ناوچەکانی ھەڵبژاردن دوای سەرژمێریی ٢٠٢٠، ١٤ لە [[ناوچەکانی کۆنگرێسی نیویۆرک|٢٦ ناوچەکەی کۆنگرێسی نیویۆرک]] بەشێک لە نیویۆرک سیتی لەخۆدەگرن.<ref>Boschma, Janie; Rigdon, Renée; Manley, Byron; and Cohen, Ethan. [https://www.cnn.com/interactive/2022/politics/us-redistricting/new-york-redistricting-map/ "Redistricting in New York"], [[CNN]], November 8, 2022. Accessed January 15, 2024.</ref> نیویۆرک سیتی سەرچاوەیەکی گرنگی [[کۆکردنەوەی یارمەتیی سیاسی|کۆکردنەوەی دارایییە بۆ سیاسەت]].<ref>Lincoln, Taylor. [https://www.citizen.org/wp-content/uploads/MaxedOut.pdf ''The Wells of the Congress''], [[Public Citizen]], January 18, 2022. Accessed January 13, 2024. "Eight of the 10 zip codes giving the most in maxed-out contributions are located in New York City and, specifically, in Manhattan."</ref> شارەکە لاسەنگییەکی بەھێزی ھەیە لە پێدانی پارە لەگەڵ حکوومەتی نیشتمانی و ویلایەتەکە. بۆ ھەر دۆلارێک کە وەک [[باجدان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|باج]] دەینێرێت بۆ حکوومەتی فیدراڵی، ٨٣ سەنت وەک خزمەتگوزاری وەردەگرێتەوە (یان ساڵانە ١١.٤&nbsp;ملیار دۆلار زیاتر دەنێرێت لەوەی کە وەریدەگرێتەوە). دانیشتووان و بازرگانییەکانی شارەکە ھەروەھا ٤.١&nbsp;ملیار دۆلاری زیاتریان ناردووە لە [[ساڵی دارایی|ساڵی دارایی]] ٢٠٠٩-٢٠١٠ بۆ ویلایەتەکە لەوەی کە شارەکە وەک قەرەبوو وەریگرتووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Downstate Pays More, Upstate Gets More: Does It Matter? |ناونیشان=https://rockinst.org/blog/downstate-pays-upstate-gets-matter |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160501015209/http://www.rockinst.org/observations/wardr/2011-12-giving_getting.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=The Nelson A. [[Rockefeller Institute of Government]]—The Public Policy Research Arm of the State University of New York}}</ref> === پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان === {{See also|List of sister cities in New York#New York City}} لە ساڵی ٢٠٠٦دا، بەرنامەی [[دەستەخوشکە شار|دەستەخوشکە شارەکان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=History |ناونیشان=http://www.nyc.gov/html/rwg/mcp/html/scp/scptokyohistory.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=nyc.gov |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٠٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20030227225602/http://www.nyc.gov/html/rwg/mcp/html/scp/scptokyohistory.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دووبارە ڕێکخرایەوە بە ناوی ''ھاوبەشە جیھانییەکانی نیویۆرک سیتی''. ''دەستەخوشکە شارە مێژووییيەکانی'' نیویۆرک لە خوارەوە ئاماژەیان پێکراوە بەپێی ئەو ساڵەی کە چوونەتە پاڵ تۆڕی ھاوبەشیی نیویۆرک سیتی.<ref name="GlobalOutreach">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NYC's Partner Cities |ناونیشان=http://www.nyc.gov/html/ia/gp/html/partner/partner.shtml |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130814165415/http://www.nyc.gov/html/ia/gp/html/partner/partner.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=The City of New York}}</ref> {| class="wikitable collapsible collapsed" width="100%" !تۆڕی ھاوبەشە جیھانییەکانی نیویۆرک سیتی |- |'''ئەفریقا'''{{div col|small=yes|rules=yes|colwidth=20em}} * [[ئەکرا]]، غانا * [[ئەدیس ئەبابا]]، ئەسیوپیا * [[قاھیرە]]، میسر (١٩٨٢) * [[کەیپتاون]]، باشووری ئەفریقا * [[لاگۆس]]، نێجیریا * [[لیبرەڤیل]]، گابۆن * [[جۆھانسبێرگ]]، باشووری ئەفریقا (٢٠٠٣) * [[نایرۆبی]]، کینیا {{div col end}}'''ئاسیا''' '''(''ڕۆژھەڵات'')'''{{div col|small=yes|rules=yes|colwidth=20em}} * پەکین، چین (١٩٨٠) * [[چانگۆن]]، کۆریای باشوور * [[چۆنگچینگ]]، چین<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://open.nysenate.gov/legislation/bill/K1084-2011 |سەردێڕ=K1084-2011: Recognizing Yunnan Province and Chongqing Municipality of the People's Republic of China as a "Sister City" with New York City |بڵاوکەرەوە=[[New York State Senate]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> * [[گوانگژۆو]]، چین * ھۆنگ کۆنگ، چین * [[سێئول]]، کۆریای باشوور * شانگھای، چین * [[شێنیانگ]]، چین * [[تایپێ]]، تایوان * تۆکیۆ، ژاپۆن (١٩٦٠) {{div col end}}'''(''باشوور'')'''{{div col|small=yes|rules=yes|colwidth=20em}} * [[بەنکالۆر]]، ھیندستان * دەلھی، ھیندستان * [[داکا]]، بەنگلادیش * [[کەراچی]]، پاکستان * [[مومبای]]، ھیندستان {{div col end}}'''(''باشووری ڕۆژھەڵات'')'''{{div col|small=yes|rules=yes|colwidth=20em}} * [[بانکۆک]]، تایلەند * [[بیێن ھۆا]]، ڤێتنام * [[ھۆ چی مین سیتی]]، ڤێتنام * [[جاکارتا]]، ئیندۆنیزیا * [[کوالالومپور]]، مالیزیا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://poskod.my/features/kls-sister-cities/ |سەردێڕ=KL's Sister Cities |بڵاوکەرەوە=poskod.my |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130830201710/http://poskod.my/features/kls-sister-cities/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref> * [[مانیلا]]، فلیپین * سەنگاپوور {{div col end}}'''(''ڕۆژاوا'')'''{{div col|small=yes|rules=yes|colwidth=20em}} * [[دوبەی]]، میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان * [[ئەستەمبوڵ]]، تورکیا ([[پێڕستی وڵاتانی کیشوەربڕ|کیشوەربڕ]]) * [[قودس]]، ئیسرائیل (١٩٩٣)<ref>[https://a860-collectionguides.nyc.gov/repositories/2/archival_objects/790931 Sister City Jerusalem, 1993], [[New York City Department of Records and Information Services]]. Accessed February 23, 2026.</ref> * [[تەلئەبیب]]، ئیسرائیل<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tel-aviv.gov.il/Cityhall/Pages/Partnerships.aspx?tm=&sm=&side=515 |سەردێڕ=(Israel) Sister Cities |بڵاوکەرەوە=Tel Aviv |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131001194353/http://www.tel-aviv.gov.il/Cityhall/Pages/Partnerships.aspx?tm=&sm=&side=515 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> {{div col end}}'''ئوسترالیا'''{{div col|small=yes|rules=yes|colwidth=20em}} * [[مێلبۆرن]]، ئوسترالیا * سیدنی {{div col end}}'''ئەورووپا''' '''(''ناوەڕاست'')'''{{div col|small=yes|rules=yes|colwidth=20em}} * [[بەرلین]]، ئەڵمانیا * [[بوداپێست]]، ھەنگاریا (١٩٩٢) * [[دوسلدۆرف]]، ئەڵمانیا * [[جنێڤ]]، سویسرا * [[ھامبۆرگ]]، ئەڵمانیا * [[ھایدلبێرگ]]، ئەڵمانیا * [[میونشن]]، ئەڵمانیا * [[پراگ]]، کۆماری چیک * [[ڤیێنا]]، نەمسا * [[وارشۆ]]، پۆڵەندا {{div col end}}'''(''ڕۆژھەڵات'')'''{{div col|small=yes|rules=yes|colwidth=20em}} * [[کیێڤ]]، ئوکراینا * مۆسکۆ، ڕووسیا * [[سەنت پیتەرزبورگ]]، ڕووسیا {{div col end}}'''(''باکوور'')'''{{div col|small=yes|rules=yes|colwidth=20em}} * [[کۆپنھاگن]]، دانیمارک * [[ھێلسینکی]]، فینلاند * [[ئۆسلۆ]]، نەرویژ * [[ستۆکھۆڵم]]، سوێد {{div col end}}'''(''باشوور'')'''{{div col|small=yes|rules=yes|colwidth=20em}} * [[بەرشەلۆنە]]، ئیسپانیا * [[بوخارێست]]، ڕۆمانیا * [[ئەستەمبوڵ]]، تورکیا ([[پێڕستی وڵاتانی کیشوەربڕ|کیشوەربڕ]]) * [[لیسبۆن]]، پورتوگال * [[مەدرید]]، ئیسپانیا (١٩٨٢) * [[میلان]]، ئیتالیا * [[پریشتینا]]، کۆسۆڤۆ * [[ڕۆما]]، ئیتالیا (١٩٩٢) {{div col end}}'''(''ڕۆژاوا'')'''{{div col|small=yes|rules=yes|colwidth=20em}} * [[ئەمستەردام]]، ھۆڵەندا * [[ئەنتۆێرپ]]، بەلجیکا * [[بێلفاست]]، شانشینی یەکگرتوو * [[برۆکسێل]]، بەلجیکا * [[دەبلین]]، ئێرلەندا * [[ئێدینبرا]]، شانشینی یەکگرتوو * [[گلاسگۆ]]، شانشینی یەکگرتوو * لەندەن، شانشینی یەکگرتوو (٢٠٠١) * [[لوکسمبۆرگ (شار)|لوکسمبۆرگ سیتی]]، لوکسمبۆرگ * [[لیۆن]]، فەڕەنسا * پاریس، فەڕەنسا * [[ڕۆتەردام]]، ھۆڵەندا * [[لاھای]]، ھۆڵەندا {{div col end}}'''ئەمریکای باکوور''' '''(''کەنەدا'')'''{{div col|small=yes|rules=yes|colwidth=20em}} * [[کالگاری]]، ئەلبێرتا، کەنەدا * [[ئێدمۆنتۆن]]، ئەلبێرتا، کەنەدا * [[مۆنتریال]]، کێبێک، کەنەدا * [[ئۆتاوا]]، ئۆنتاریۆ، کەنەدا * [[کێبێک سیتی]]، کێبێک، کەنەدا * [[تۆرۆنتۆ]]، ئۆنتاریۆ، کەنەدا * [[ڤانکۆڤەر]]، بریتیش کۆڵۆمبیا، کەنەدا * [[ڤیکتۆریا، بریتیش کۆڵۆمبیا|ڤیکتۆریا]]، بریتیش کۆڵۆمبیا، کەنەدا * [[وینیپێگ]]، مانیتۆبا، کەنەدا {{div col end}}'''(''مەکسیک، ئەمریکای ناوەڕاست، و کاریبی'')'''{{div col|small=yes|rules=yes|colwidth=20em}} * [[کوێرناڤاکا]]، مۆرالێس، مەکسیک * [[مەکسیکۆ سیتی]]، مەکسیک * [[مۆنتێرەی]]، نویڤۆ لیۆن، مەکسیک * [[پەنەما سیتی]]، پەنەما * [[سانتۆ دۆمینگۆ]]، کۆماری دۆمینیکان (١٩٨٣) {{div col end}}'''(''ویلایەتە یەکگرتووەکان'')'''{{div col|small=yes|rules=yes|colwidth=20em}} * [[بالتیمۆر]]، میریلاند، ویلایەتە یەکگرتووەکان * [[بۆستن]]، ماساچووسیتس، ویلایەتە یەکگرتووەکان * شیکاگۆ، ئیلینۆی، ویلایەتە یەکگرتووەکان * لۆس ئانجلەس، کالیفۆرنیا، ویلایەتە یەکگرتووەکان * [[فیلادێلفیا]]، پێنسیلڤانیا، ویلایەتە یەکگرتووەکان {{div col end}}'''ئەمریکای باشوور'''{{div col|small=yes|rules=yes|colwidth=20em}} * [[بۆگۆتا]]، کۆلۆمبیا * [[بەڕازیلیا]]، بەڕازیل (٢٠٠٤) * [[بوینس ئایریس]]، ئەرژەنتین * [[کاراکاس]]، ڤێنیزوێلا * [[کۆردۆبا، ئەرژەنتین|کۆردۆبا]]، ئەرژەنتین * [[کوریتیبا]]، بەڕازیل * [[لیما]]، پیرۆ * [[مێدێلین]]، کۆلۆمبیا * [[ڕیۆ دێ ژانێرۆ]]، بەڕازیل * [[سانتیاگۆ]]، چیلی * [[ساو پاولۆ]]، بەڕازیل {{div col end}} |} == کەسایەتییە دیارەکان == {{Main|List of people from New York City}} == ئەمانەش ببینە == * [[Index of New York City-related articles]] * [[Outline of New York City]] == تێبینییەکان == {{notelist|30em}} == سەرچاوەکان == {{reflist}} == خوێندنەوەی زیاتر == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Belden |یەکەم=E. Porter |ساڵ=١٨٤٩|سەردێڕ=New York, Past, Present, and Future: Comprising a History of the City of New York, a Description of Its Present Condition, and an Estimate of Its Future Increase |ناونیشان=https://archive.org/details/bub_gb_Jv-nXd8W8b0C |بڵاوکەرەوە=G. P. Putnam |ref=none}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Burgess |یەکەم=Anthony |بەستەری نووسەر=Anthony Burgess |ساڵ=١٩٧٦|سەردێڕ=New York |title-link=New York (Anthony Burgess book) |بڵاوکەرەوە=Little, Brown & Co. |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٦١٨٢-٢٦٦-٠|ref=none}} * {{cite gotham}} * Holli, Melvin G., and Jones, Peter d'A., eds. (1981). [https://archive.org/details/biographicaldict0000unse_r8s1 ''Biographical Dictionary of American Mayors, 1820–1980'']. Greenwood Press. Provides short scholarly biographies of each of the city's mayors from 1820 to 1980; see index at p.&nbsp;410 for list. * {{cite enc-nyc}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor1-last=Jackson |editor1-first=Kenneth T. |editor2-last=Dunbar |editor2-first=David S. |ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=Empire City: New York Through the Centuries |بڵاوکەرەوە=[[Columbia University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-١٠٩٠٩-٣|ref=none}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lankevich |یەکەم=George L. |ساڵ=١٩٩٨|سەردێڕ=American Metropolis: A History of New York City |ناونیشان=https://archive.org/details/americanmetropol00lank |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |بڵاوکەرەوە=[[NYU Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٤٧-٥١٨٦-٢|ref=none}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Wallace |یەکەم١=Mike |بەستەری نووسەر=Mike Wallace (historian) |ساڵ=٢٠١٧|سەردێڕ=Greater Gotham: A History of New York City from 1898 to 1919 |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١١٦٣٥-٩|ref=none}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Wallace |یەکەم١=Mike |بەستەری نووسەر=Mike Wallace (historian) |ساڵ=٢٠٢٥|سەردێڕ=Gotham at War: A History of New York City from 1933 to 1945 |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٣٨٤٥١-٨|ref=none}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=White |یەکەم=E. B. |بەستەری نووسەر=E. B. White |ساڵ=١٩٤٩|سەردێڕ=Here Is New York |edition=2000 reissue |بڵاوکەرەوە=Little Bookroom |ref=none}} * {{cite AIA4}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Whitehead |یەکەم=Colson |بەستەری نووسەر=Colson Whitehead |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=The Colossus of New York: A City in 13 Parts |ناونیشان=https://archive.org/details/colossusofnewyor00whit |بڵاوکەرەوە=Doubleday |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٨٥-٥٠٧٩٤-٣|ref=none}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Official website}} * [http://www.nycgo.com/ NYC Go] – وێبگەی فەرمیی گەشتیاری * {{osmrelation-inline|175905}} * [http://collections.mcny.org/ Collections] – ١٤٥,٠٠٠ وێنەی نیویۆرک سیتی لە [[مۆزەخانەی شاری نیویۆرک]] * {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The New New York Skyline (interactive) |ناونیشان=https://www.nationalgeographic.com/new-york-city-skyline-tallest-midtown-manhattan/ |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ئیش=[[National Geographic]]}} {{s-start}} {{s-bef|before=[[ترێنتۆن، نیوجێرزی]]}} {{s-ttl|title=پایتەختی ویلایەتە یەکگرتووەکان<br />ی ئەمریکا|years=١٧٨٥–١٧٩١}} {{s-aft|after=[[فیلادێلفیا]]، پێنسیلڤانیا}} {{s-end}} {{New York City}} {{New York City Historic Sites}} {{New York metropolitan area}} {{Navboxes|title=بابەتە پەیوەندیدارەکان|list1= {{Financial District, Manhattan}} {{Long Island region}} {{New York}} {{Regions of New York navbox}} {{Paralympic Summer Games Host Cities}} {{Location of US capital}} {{Northeast Megalopolis}} {{Hudson River}} {{Megacities}} {{Northeast US}} {{USPopulousCities}} }} {{Subject bar |book=New York City | commons=yes |n=yes |wikt=yes |b=yes |q=yes |s=yes |v=yes |voy=yes |d=yes }}{{Portal bar|United States|New York|New York City|Geography|Cities|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}}{{authority control}} {{پۆلی کۆمنز|New York City}} [[پۆل:نیویۆرک سیتی| ]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٦٢٤ لە ئەمریکای باکوور]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٦٢٤ لە ئیمپراتۆریەتیی ھۆڵەندی]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٩٨ لە نیویۆرک (ویلایەت)]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٩٨ لە نیویۆرک سیتی]] [[پۆل:شارەکان لە نیویۆرک (ویلایەت)]] [[پۆل:شارەکان لە ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک]] [[پۆل:دامەزراوەکان لە نیو نێدەرلاند]] [[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:پایتەختە ویلایەتییەکانی پێشوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:شوێنە کەناراوییە نیشتەجێبووەکان لە نیویۆرک (ویلایەت)]] [[پۆل:شوێنە نیشتەجێبووە دامەزراوەکان لەلایەن کۆمپانیای ھۆڵەندیی ھیندستانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:شوێنە نیشتەجێبووە دامەزراوەکان لە ١٦٢٤]] [[پۆل:شوێنە نیشتەجێبووەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان کە لە ١٨٩٨ دامەزراون]] [[پۆل:شوێنە نیشتەجێبووەکانی نیویۆرک (ویلایەت) لەسەر ڕووباری ھادسۆن]] [[پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی کەناراوی ئەتڵەسیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ناوەندە تەکنۆلۆژییەکان]] [[پۆل:مێگاسیتییەکان]] [[پۆل:شارەکانی نیویۆرک]] [[پۆل:شارەکانی ناوچەی گەورەی نیویۆرک]] [[پۆل:دامەزراوەکان لە نیو هۆڵەندا]] [[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ئەمریکا]] [[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ویلایەتەکان لە ئەمریکا]] [[پۆل:شارە گەورەکان]] [[پۆل:شاری نیویۆرک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٦٢٤]] btjzz5vywpkaajpoyjfp0vohl32c57z 0 36028 1613472 1511057 2026-07-30T14:23:37Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1613472 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''فلیرۆڤیۆم''' ({{بە ئینگلیزی|Flerovium}}) یەکێکە لە [[توخمی کیمیایی|توخمە کیمیایییەکان]] بە [[هێمای کیمیایی]]ی «Fl» و [[گەردیلە ژمارە]]ی ١١٤. == سەرچاوەکان == [http://www.webelements.com/flerovium/ فلیرۆڤیۆم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502113957/http://www.webelements.com/flerovium/ |date= ٢ی ئایاری ٢٠١٣ }} {{خشتەی خولیی بچووک}} {{کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|کیمیا|فیزیک}} {{پۆلی کۆمنز|Flerovium}} [[پۆل:توخمە دەستکردەکان]] [[پۆل:فلیرۆڤیۆم]] [[پۆل:توخمە کیمیایییەکان]] 22f91ykwy7vfr3oytxrljmzns2ly200 0 41143 1613408 1613323 2026-07-30T12:04:23Z AramBot 39807 بۆت: پارامەترە واڵاکان لابران؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613408 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:THEODOR HERZL AT THE FIRST ZIONIST CONGRESS IN BASEL ON 25.8.1897. תאודור הרצל בקונגרס הציוני הראשון - 1897.8.25.jpg|thumb|یەکەم کۆنگرەی زایۆنیزمەکان لە [[بازل]] لە [[سویسڕا]] ساڵی ١٨٩٧]] '''زایۆنیزم''' یان '''سەیھۆنیزم''' (بە [[زمانی عیبری|عیبری]]: צִיּוֹנוּת) بزووتنەوەیەکی [[ڕامیاری]] نەتەوەیی [[جوولەکە]] یە،<ref>[[Bernard Lewis]],[https://books.google.com/books?id=ZTsiAwAAQBAJ&pg=PA20 ''Semites and Anti-Semites: An Inquiry into Conflict and Prejudice,''] [[W. W. Norton & Company]], 1999 {{isbn|978-0-393-24556-1}} p.20</ref><ref>[[Ian S. Lustick]], [https://www.jstor.org/stable/41805179 'Zionist Ideology and Its Discontents: A Research Note,'][[Israel Studies Review|Israel Studies Forum]] Vol. 19, No. 1 (Fall 2003), pp.98-103, p.98.'Zionism was and is a serious ideology and deserves to be treated as such.'</ref><ref>Gadi Taub, [https://books.google.com/books?id=EihzAwAAQBAJ&pg=PA869 'Zionism,'] in Gregory Claeys,''Encyclopedia of Modern Political Thought,'' [[SAGE Publishing|Sage CQ Press]], 2013 {{isbn|978-1-452-23415-1}} pp.869-872 p.869. :'Zionism is an ideology that seeks to apply the universal principle of self-determination to the Jewish people.'</ref> کە ئامانجیان دروستکردن و کۆکردنەوەی پاڵپشتی بوو<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/magazine-36160928|سەردێڕ=What's the difference between anti-Semitism and anti-Zionism?|بڵاوکەرەوە=BBC|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190801034950/https://www.bbc.com/news/magazine-36160928|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئابی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەپێناو دەوڵەتێک بوو بۆ [[جوو|جووەکان]] لە خاکی پیرۆز (مەبەستیان لە [[کەنعان]] یان [[فەلەستین]]ی پێشوو).{{sfn|Motyl|2001|pp=604.}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Herzl|یەکەم١=Theodor|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=3f4RFWkMeWoC|سەردێڕ=Der Judenstaat|بڵاوکەرەوە=[[Dover Publications|Courier Dover]]|ساڵ=١٩٨٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٨٦-٢٥٨٤٩-٢|edition=republication|شوێن=New York|پەڕە=٤٠|translator=Sylvie d'Avigdor|trans-title=The Jewish state|chapter=Biography, by Alex Bein|authorlink1=Theodor Herzl|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٠|origyear=1896|chapterurl=https://books.google.com/books?id=3f4RFWkMeWoC&pg=PA40|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140101195701/http://books.google.com/books?id=3f4RFWkMeWoC|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Zionism|ناونیشان=http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/zionism|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160404191940/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/zionism|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ئیش=Oxford Dictionary}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Zionism {{!}} nationalistic movement|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Zionism|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160629183740/https://www.britannica.com/topic/Zionism|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> ئامانجەکەیان لە ساڵی ١٩٤٨ ھاتەدی بە درووستبوونی دەوڵەتی [[ئیسرائیل]]، لە ساڵی ١٨٩٧ یەکەم کۆبوونەوەی خۆیان لە [[بازل]] لە [[سویسڕا]] گرێدا لەو کۆبوونەوەیە پەیڕەو و بەرنامەی خۆیان دانا بەبەشداری ٢٠٠ ئەندام، [[تیۆدۆر ھێرتسل]]یش بەباوکی زایۆنیزم دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Herzl |یەکەم١=Theodor |authorlink1=Theodor Herzl |translator= Sylvie d'Avigdor |سەردێڕ=Der Judenstaat |trans-title=The Jewish state |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=3f4RFWkMeWoC |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٠|edition=republication |ساڵ=١٩٨٨|origyear=1896 |بڵاوکەرەوە=[[Dover Publications|Courier Dover]] |شوێن=New York |ژپنک=٩٧٨-٠-٤٨٦-٢٥٨٤٩-٢|پەڕە=٤٠|chapter=Biography, by Alex Bein |chapterurl=https://books.google.com/books?id=3f4RFWkMeWoC&pg=PA40}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/zionism|سەردێڕ=Zionism|ئیش=Oxford Dictionary|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160404191940/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/zionism|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Zionism|سەردێڕ=Zionism {{!}} nationalistic movement|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref> == ڕەگناسی و زاراوەناسی == [[File:Theodor_Herzl.jpg|thumb|[[تیۆدۆر ھێرتزل]] دامەزرێنەری بزووتنەوەی زایۆنیستیی مۆدێرن بوو. لە نامیلکەی ساڵی ١٨٩٦ی خۆیدا بە ناوی {{Lang|de|[[Der Judenstaat]]}}، ئەو وێنای دامەزراندنی دەوڵەتێکی جوولەکەی سەربەخۆی لە داھاتوودا لە ماوەی سەدەی ٢٠ەمدا کردبوو.]] وشەی «[[سیۆن]]» خۆی لە [[چیای سیۆن]]ەوە سەرچاوە دەگرێت، کە گردێکە لە [[ئورشەلیم]] و زاراوەیەکە کە لە [[پەرتووکی پیرۆزی عیبری]]دا بەکار ھاتووە.{{sfn|Pixner|2010|pp=320–322}}{{sfn|Neusner|1991|p=469}} ئەم وشەیە لەوەتەی سەردەمی [[دەربەدەریی بابلی]]یەوە بە شێوەیەکی شاعیرانە وەک [[مەجازی گشتی و تایبەت]] بۆ خاکی ئیسرائیل بەکار ھاتووە، بە گرنگییەکی تایبەت لە باوەڕی مێسیایی جوولەکەدا.{{sfn|Harel|1977|pp=194–195}}{{sfn|Davidi|Stillman|Landau|Yehuda|2010}} ئەم زاراوەیە لە سەردەمی کۆنیشدا لە چوارچێوە ڕامیارییەکاندا دەرکەوتووە، لەوانەش لەسەر [[یەکەم جەنگی جوو و ڕۆم|دراوەکانی]] کە لە کاتی [[یەکەم ڕاپەڕینی جوو]] دژی دەسەڵاتی ڕۆم دەرچووبوون.{{sfn|Goodblatt|2006|pp=202–203|ps=: "Nevertheless, it appears to me at least possible that the Judean rebels of 66–70, with their emphasis on Jerusalem and its temple, created the first Zionist movement. That is, they used the name "Zion" to express and invoke Jewish nationalism... Perhaps it wa the widely circulating "small change" that was intended to carry the goal of the rebels to the masses. That goal was the freedom of Zion. Better yet, perhaps both the silver and the bronze coinage carrid the message of the rebel leaders. If so, their attempt to mobilize the masses to fight for what the Zionist anthem Hatian calls "the land of Zion and Jerusalem," justifies our characterizing the ideology of the rebels as ancient Zionism – or Zion nationalism."}} تێگەیشتنی مێسیایی بۆ «سیۆن» لەلایەن ڕەبی [[زڤی ھێرش کالیشەر]]ەوە بەکار ھێنرا، کە لە ساڵی ١٨٦٢دا «گەڕان بەدوای سیۆن»ی نووسی، کە نووسراوێکی [[پێشەنگ-زایۆنیستی]] بوو و یەکەم پەرتووکی نووسراو بوو کە داوای دەکرد جوولەکەکان بە کۆمەڵ بۆ فەلەستین کۆچ بکەن.{{sfn|Laqueur|2009|pp=54}}{{sfn|Bloomberg|2004|p=161}} زاراوەی «سیۆن» بۆ یەکەمجار لەگەڵ بزووتنەوەیەکی بەکۆمەڵی جوولەکەکاندا بەستراوەوە لە پێوەندی لەگەڵ چالاکییەکانی {{lang|he-latn|[[Hovevei Zion]]}} (بە واتای «ئاشقانی سیۆن»)، کە بە {{lang|he-latn|Hibbat Zion}} (بە واتای «خۆشەویستیی سیۆن») ناسراوە، کە لە ساڵی ١٨٨٤ لە [[کۆنفرانسی کاتۆڤیچ]]دا کۆبوونەوە، بە ئیلھاموەرگرتن لە نامیلکەی [[لیۆن پینسکار]] بە ناوی «[[خۆڕزگارکردن]]».{{Citation needed|date=May 2026}} یەکەم بەکارھێنانی زاراوەکە وەک «[[یزم]]» بۆ نووسەری نەمساوی [[ناتان بیرنبام]] دەگەڕێنرێتەوە، لە وتارێکی ساڵی ١٨٩٠دا کە لە گۆڤارەکەیدا بە ناوی {{lang|de|Selbst-Emancipation}} بڵاوکرایەوە (کە خۆی لەسەر ناوی نامیلکەکەی پینسکارەوە ناونرابوو).<ref>{{bulleted list|{{harvnb|Shindler|2015|p=55}}|{{harvnb|Fishman|1985|p=17}}|{{harvnb|Kühntopf-Gentz|1990|p=39}}}: {{lang|de|"Nathan Birnbaum wird immer wieder als derjenige erwähnt, der die Begriffe "Zionismus" und "zionistisch" eingeführt habe, auch sieht er es selbst so, obwohl er es später bereut und Bedauern darüber äußert, wie die von ihm geprägten Begriffe verwendet werden. Das Wort "zionistisch" erscheint bei Birnbaum zuerst in einem Artikel der "Selbst-Emancipation" vom 1. April 1890: "Es ist zu hoffen, dass die Erkenntnis der Richtigkeit und Durchführbarkeit der zionistischen Idee stets weitere Kreise ziehen und in der Assimilationsepoche anerzogene Vorurteile beseitigen wird""}} ["Nathan Birnbaum is repeatedly mentioned as the person who introduced the terms "Zionism" and "Zionist", and he himself sees it that way, although he later regrets it and expresses regret about how the terms he coined are used. The word "Zionist" first appears in Birnbaum's article in "Selbst-Emancipation" on April 1, 1890: "It is to hoped that the recognition of the correctness and feasibility of the Zionist idea will continue to spread and eliminate prejudices acquired during the assimilation era.""]{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/cm/3092765 |سەردێڕ=Selbst-Emancipation: Zeitschrift für die nationalen, socialen und politischen Interessen des jüdischen Stammes; Organ der Zionisten: (1.4.1890). 1890 Heft 1 (1.4.1890). Wien |ڕێکەوت=١٣ی ئابی ١٨٩٠|زمان=de |trans-title=Self-Emancipation: Journal for the national, social and political interests of the Jewish tribe; Organ of the Zionists: (1.4.1890). 1890 Issue 1 (1.4.1890). Vienna |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230708090145/https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/cm/3092765 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |via=Digitale Sammlungen}}</ref> بیرنبام زاراوەی «زایۆنیزم»ی بۆ ئاماژەکردن بە چالاکییە جۆراوجۆرەکانی ئاشقانی سیۆن بەکار ھێنا.{{sfn|Perez|2023|p=25}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=<!-- not stated --> |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=5VtPDwAAQBAJ&dq=Nathan+Birnbaum+1890+%22zionism%22&pg=PR38 |سەردێڕ=The Zionist Ideas Visions for the Jewish Homeland—Then, Now, Tomorrow |ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Jewish Publication Society |ژپنک=٩٧٨٠٨٢٧٦١٢٥٥٦|پەڕە=xxxviii}}</ref> لە ساڵی ١٨٩٣دا، نامیلکەیەکی بە ناوی «دوبارە لەدایکبوونەوەی نەتەوەییی گەلی جوولەکە لەسەر خاکی خۆیان» بڵاوکردەوە، کە تێیدا داکۆکیی لە کۆچکردنی جوولەکەکانی ئەورووپا بۆ فەلەستین دەکرد. لە ھەمان ساڵدا، ڕێکخراوی «سیۆن: یەکێتیی کۆمەڵگەکانی نەمسا بۆ داگیرگەکردنی فەلەستین و سووریا»ی دامەزراند، بە مەبەستی پێشخستنی پێشنیارەکانی.{{sfn|Wilkinson|2008|p=7}}{{sfn|Robertson|2001|p=479}}{{sfn|Pauley|2000|p=54}} سەرکردەی باڵای زایۆنیستی [[تیۆدۆر ھێرتزل]] ئاگاداری بەکارھێنانی سەرەتاییی زاراوەکە لەلایەن بیرنبامەوە نەبوو پێش ئەوەی خۆی زاراوەی «زایۆنیزم» بڵاو بکاتەوە. لە نووسینەکانی یاداشتنامەی ھێرتزلدا لە نێوان ساڵانی ١٨٩٥ و سەرەتای ١٨٩٦دا، زاراوەی «زایۆنیست»ی بۆ وەسفکردنی کەسانی تر بەکار ھێنا وەک ئاشقانی سیۆن، کە ھێرتزل وەک ھاوڕێی ناسیۆنالیستی جوولەکە دەیبینین، بەڵام بەبێ پلانێکی کۆنکرێتی. کاتێک ھێرتزل نامیلکە گرنگەکەی خۆی بە ناوی {{lang|de|[[Der Judenstaat]]}} لە ساڵی ١٨٩٦دا بڵاوکردەوە، زاراوەی «زایۆنیست»ی لە دەقەکەدا بەکار ھێنا، زۆرجار بە دیدێکی ڕەخنەگرانە، بۆ وەسفکردنی داکۆکیکارانی کۆچکردن وەک ئاشقانی سیۆن.{{sfn|Penslar|2023|pp=37–38}}{{sfn|Penslar|2020|p=93}} لە مانیفێستەکەیدا، ھێرتزل داوای دروستکردنی دەوڵەتێکی جوولەکەی کرد، بیرۆکەیەک کە بانگەشەی دەکرد «سەردەمی کۆنە» و ئەو «دۆزینەوەی» نەکردووە.{{sfn|Laqueur|2009|pp=84}} بیرنبام پێداچوونەوەیەکی بۆ نامیلکەکە نووسی، و سەرکەوتنەکەی بۆ باوەشگرتنی شانازیی نووسەرەکەی بە زایۆنیزمەوە گەڕاندەوە، بەڵام لە ھەمان کاتدا ڕەخنەی لە پێشنیارە کولتوورییەکانی ھێرتزل گرت. بیرنبام بە خێرایی دەستی بە نامەگۆڕینەوە لەگەڵ ھێرتزل کرد، و چاپێکی «دوبارە لەدایکبوونەوەی نەتەوەییی گەلی جوولەکە لەسەر خاکی خۆیان»ی پێشکەش کرد، وەک جۆرێک لە پەروەردەی زایۆنیستی.{{sfn|Olson|2013|pp=70–75}} ھێرتزل تا چەند مانگێک دوای بڵاوبوونەوەی {{lang|de|Der Judenstaat}} دەستی نەکرد بە ناساندنی خۆی وەک «زایۆنیست».{{sfn|Penslar|2020|p=93}} بەکارھێنانی زاراوەی «زایۆنیزم» لەلایەن ئەوەوە دواتر بڵاوبووەوە کاتێک لە ساڵی ١٨٩٧دا [[کۆنگرەی یەکەمی زایۆنیستی]] بەسترا و [[ڕێکخراوی زایۆنیستی]] لەوێ دامەزرا.{{sfn|Historical Section of the Foreign Office|1920|p=21}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.wzo.org.il/index.php?language=eng ماڵپەڕی فەرمی زایۆنیزم | بەئینگلیزی] {{تووڵی دەروازە|مێژوو|فەلەستین|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سیاسەت|ئیسرائیل|ڕۆژھەڵاتی ناوین|زانستی سیاسەت}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Zionism}} [[پۆل:ناسیۆنالیزم]] [[پۆل:مێژووی ئیسرائیل]] [[پۆل:فەلەستین]] [[پۆل:زایۆنیزم|زایۆنیزم]] [[پۆل:بزاڤە سیاسییەکان]] 275i1plk0bgv1l13q1dn6z2di1obfj2 0 60160 1613453 253220 2026-07-30T12:57:43Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[ڕادیۆی نەوا]] 1613453 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ڕادیۆی نەوا]] l3dka5hb1t41p5x93vo49k2p3uix5x3 0 63485 1613452 256548 2026-07-30T12:57:33Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[ھێڵە ئاسمانییەکانی عێراق]] 1613452 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ھێڵە ئاسمانییەکانی عێراق]] 5j5hc8lg9p9qlk2tbq270zkzipxg2f4 0 63486 1613450 256549 2026-07-30T12:57:13Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[ھێڵە ئاسمانییەکانی عێراق]] 1613450 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ھێڵە ئاسمانییەکانی عێراق]] 5j5hc8lg9p9qlk2tbq270zkzipxg2f4 0 72957 1613439 1581750 2026-07-30T12:45:07Z Ahmad soran 78090 /* */ 1613439 wikitext text/x-wiki {{نامەی ڕوونکردنەوە|یانەی وەرزشیی نەورۆز|نەورۆز (ڕوونکردنەوە)}} {{زانیاریدانی یانەیەکی تۆپی پێ | ناوی یانە = یانەی نەورۆز | وێنە = Newroz Sports Club.png | ناونیشانی وێنە = لۆگۆی یانەی وەرزشی نەورۆز | ناوی تەواو = یانەی وەرزشیی تۆپی پێی نەورۆز | نازناو = شانازیی سلێمانی ،هیوای شارێک | ناوی کورتکراوە = NRZ | دامەزراندن = {{Start date and age|١٩٩٤}} | هەڵوەشاندن = | زەوی = [[یاریگای سلێمانی]] و [[یاریگای نێودەوڵەتیی نەورۆز]] | پانتایی = '''یاریگای سلێمانی:'''{{ھن}}١٥٫٠٠٠{{ھن}}'''یاریگای نێودەوڵەتیی نەورۆز:'''{{ھن}}١٤٫٥٠٠ | ناوی پیشەیی خاوەن یانە =خاوەنی یانە | خاوەن یانە = [[هێرش کەمال ]] | ناوی پیشەیی سەرۆک یانە = | سەرۆک = | بەرپرسی جێبەجێکەر = | ناوی پیشەیی بەڕێوەبەر = | بەڕێوەبەر = | خول = [[خولی نایابی کوردستان]] (پێشتر){{ھن}}[[خولی ئەستێرەکانی عێراق]] | وەرز = | ڕیزبەند = نۆیەم | یەکەم یاری = | گەورەترین بردنەوە = | گەورەترین دۆڕاندن = | گۆڵکاری مێژووی = مەڕوان حوسێن | کۆمەڵەی هاندەران = | میدالیاکان = | American = | ڕاهێنەر = [[وەلی کەریم]] |ڕاھێنەر = [[وەلی کەریم]] |ماڵپەڕی فەرمی = |وەرزی ئەمساڵ = | pattern_la1 = _redborder | pattern_b1 = _saoluiz14h | pattern_ra1 = _redborder | pattern_sh1 = _redsides | pattern_so1 = _ | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _blackborder | pattern_b2 = _newells11t | pattern_ra2 = _blackborder | pattern_sh2 = _blacksides | pattern_so2 = _ | leftarm2 = FF0000 | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FF0000 | shorts2 = FF0000 | socks2 = FF0000 }} '''یانەی وەرزشیی نەورۆز''' یانەیەکی [[تۆپی پێ]]ی پیشەگەری [[ھەرێمی کوردستان|کوردستان]]ە، لە ساڵی ١٩٩٤ دامەزراوە. یانەکە لە [[خولی ئەستێرەکانیی عێراق]] یاری دەکات، و ناوەندەکەی لە شاری [[سلێمانی]]یە. ساڵی ٢٠٢١ بۆ یەکەم جار لە مێژووی خۆیدا توانی بگاتە خولی ئەستێرەکانیی عێراق، ئەمەش دوای ئەوەی لە دوایین گەڕی خولی پلە یەکەکانی عێراق لە یانەی جنسییەی بردەوە بە گۆڵیکی بێ بەرامبەر. لە وەرزی ٢٠٢١–٢٠٢٢ دەبێتە یەکێک لە یانە نایابەکانی عێراق. یانەی نەورۆز دووەم یانەی شاری سلێمانییە کە بەشداری خولی نایابی عێراقی کردبێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=به‌ فه‌رمی نوێنه‌رێكی دیكه‌ی كورد له‌ خولی نایابی عێراق زیاد بوو|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/207285-%D8%A8%D9%87%E2%80%8C-%D9%81%D9%87%E2%80%8C%D8%B1%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8E%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B1%DB%8E%D9%83%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%83%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%84%D9%87%E2%80%8C-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8C-%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%B9%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D9%88%D9%88|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.kurdistan24.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نەورۆز لە سەهۆڵەکەی سلێمانی زەماوەند دەکات|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/sports/0307202112|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بۆ یەکەمجار یانەی «نەورۆز» بەشداری لە خولی پلەیەکی عێراق دەکات|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i396004|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=www.kurdish.sahartv.ir}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i396004 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> و یەکێکە لە چوار یانە کوردییەکانی خولی ئەستێرەکانی عێراق. یانەی وەرزشیی نەورۆز لە ساڵی ٢٠٠٨ لە ئەنجامی یەکگرتنی دوو یانەی ئەزمەڕ و کەمال سەلیم دامەزرا، کە پێشتر لە ساڵی ١٩٩٤ دامەزراون و ئێستا یەکێکە لە یانە بەھێزەکانی کوردستان و عێراق.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Newroz Sports Club|ناونیشان=https://newrozsportsclub.com/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=newrozsportsclub.com|زمان=English}}</ref> == یاریگای نوێ == لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢١، [[لاھور تاڵەبانی]] سەرۆکی یانەکە بەردی بناغەی [[یاریگای نێودەوڵەتیی نەورۆز]]ی لە شاری سلێمانی دانا. یاریگا نوێیەکە توانای ھەیە ١٤٫٥٠٠ ھاندەر لەخۆ بگرێت و دروستکردنی ١٢ ملیۆن دۆلاری تێچووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وضع حجر الأساس لملعب دولي يتسع لأكثر من 14 الف متفرج في السليمانية|ناونیشان=https://www.alsumaria.tv/Entertainment-News/368969/sports/%D9%88%D8%B6%D8%B9-%D8%AD%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%94%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D9%84%D9%85%D9%84%D8%B9%D8%A8-%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A-%D9%8A%D8%AA%D8%B3%D8%B9-%D9%84%D8%A7%D9%94%D9%83%D8%AB%D8%B1-%D9%85%D9%86-14-%D8%A7%D9%84%D9%81-%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%B1%D8%AC-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=قناه السومرية العراقية|زمان=ar}}</ref> == دەستکەوتەکان == * '''[[خولی نایابی عێراق]]''' ** براوەی وەرزی ٢٠–٢١ * '''[[خولی نایابی کوردستان]]''' ** براوەی وەرزی ١٩–٢٠ == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://newrozsportsclub.com/ ماڵپەڕی فەرمیی یانەی وەرزشی نەورۆز] {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|کوردستان|پارێزگای سلێمانی|عێراق}} {{یانە وەرزشییە کوردییەکان}} [[پۆل:سلێمانی]] [[پۆل:یانە وەرزشیەکانی عێراق]] [[پۆل:یانە وەرزشیەکانی کوردستان]] [[پۆل:یانەکانی خولی نایابی کوردستان]] [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێ لە سلێمانی]] [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێی عێراق]] f8uypcdbuttfozc70t88qgy8ow7gdgs 0 73461 1613445 269764 2026-07-30T12:56:23Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[ڕادیۆی نەوا]] 1613445 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ڕادیۆی نەوا]] l3dka5hb1t41p5x93vo49k2p3uix5x3 0 74569 1613554 1602251 2026-07-30T18:02:18Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ژن|ژن]] 1613554 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox writer | name = ئاننا گاڤالدا<br />Anna Gavalda |image = [[پەڕگە:Anna_Gavalda_02.jpg|وێنۆک]] | image_size = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = ١٩٧٠ | death_date = | death_place = | resting_place = | occupation = [[ڕۆماننووس]] | language = | nationality = [[فەڕانسە|فەڕەنسی]] | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | module = | website = | portaldisp = }} '''ئاننا گاڤالدا''' ({{بە فەڕەنسی|Anna Gavalda }}) [[ڕۆماننووس]]ی سەدەی بیستەمی خەڵکی [[فەڕەنسا]]یە. ==ژیاننامە== گۆڤاری «ڤۆیسی» وەک «نەوەیەکی دووری دۆرۆسی پارکەر» ناوی بردووە، ئانا گاڤاڵدا لە گەڕەکێکی چینی باڵای دەوروبەری [[پاریس]] لەدایکبووە. ئەو وەک مامۆستای زمانی [[فەڕەنسی]] لە ئامادەیی کاری دەکرد کاتێک بۆ یەکەمجار کۆمەڵە چیرۆکێکی کورتی لە ساڵی ١٩٩٩دا لەژێر ناونیشانی «Je voudrais que quelqu'un m'attende quelque part» بڵاوکرایەوە، کە پێشوازییەکی زۆری ڕەخنەگرانە و سەرکەوتنی بازرگانی بەدەستھێنا، و زیاتر لە سێ چارەکی ملیۆن دانەی لێ فرۆشرا لە فەڕەنسای نیشتمانی خۆی و خەڵاتی «Grand prix RTL-Lire»ی ساڵی ٢٠٠٠ی بردەوە. پەرتووکەکە بۆ چەندین زمان وەرگێڕدرا، لەوانەش [[ئینگلیزی]]، و لە بیست و حەوت وڵاتدا فرۆشرا. لە ساڵی ٢٠٠٣دا لە [[ئەمریکای باکوور]] بە ناونیشانی «I Wish Someone Were Waiting for Me Somewhere» بڵاوکرایەوە و پێشوازییەکی باشی لێکرا. ئەم [[پەرتووک]]ە ستایشی زۆری لێکرا و لە سەرانسەری جیھاندا بە چەندین زمان لە [[کتێبخانە]] و [[قوتابخانە]]کاندا ھەڵبژێردراوە. یەکەم ڕۆمانی گاڤاڵدا بە ناوی «Je l'aimais» (کەسێک کە خۆشم دەویست) لە شوباتی ٢٠٠٢ لە [[فەڕەنسا]] و دواتر لە ھەمان ساڵدا بە ئینگلیزی بڵاوکرایەوە. ئەم ڕۆمانە کە لە شکستی ھاوسەرگیرییەکەی خۆیەوە سەرچاوەی گرتبوو، ئەویش سەرکەوتنێکی [[وێژە]]یی گەورە و پڕفرۆش بوو، دوای ئەوە [[ڕۆمان]]ێکی کورتی (٩٦ لاپەڕە) بۆ مێردمنداڵان بە ناوی «35 kilos d'espoir» (٩٥ پاوەند لە ئومێد) بڵاوکردەوە، کە وتی بۆ ئەوە نووسیویەتی «بۆ ڕێزلێنان لەو قوتابیانەم کە لە قوتابخانەدا تەمەڵ بوون، بەڵام لە ڕووەکانی ترەوە کەسانی ناوازە بوون». لە ساڵی ٢٠٠٤دا، سێیەم ڕۆمانی بە ناوی «Hunting and Gathering» (Ensemble, c'est tout) بڵاوکردەوە، کە جەختی لەسەر ژیانی چوار کەس دەکردەوە کە لە باڵەخانەیەکی شوقەدا دەژین: ھونەرمەندێکی گەنجی تێکۆشەر کە شەوانە وەک پاککەرەوەی نووسینگە کار دەکات، گەنجێکی [[ئەرستۆکراتی]] نامۆ، چێشتلێنەرێک، و داپیرەیەکی بەتەمەن. ئەم پەرتووکە ٦٠٠ لاپەڕەییە لە فەڕەنسا پڕفرۆشترینە و بە ناونیشانی «Hunting and Gathering» وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی [[ئینگلیزی]]. == ئەمەش ببینە == * [[پێرستی نووسەران بە زمانی فەڕەنسی]] == سەرچاوەکان == {{Ltr}} * {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Auteurs contemporains : rassembler le discours critique| ناونیشان = http://auteurs.contemporain.info| ڕێکەوتی سەردان = ٨ی ئابی ٢٠١٣| زمان = en}} {{Ltr/end}} {{نووسەران و شاعیرانی سەدەی بیستەمی فەڕەنسا}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەڕەنسا|وێژە|وێژەی فەڕەنسی|ڕۆمانەکان|ژن}} {{پۆلی کۆمنز|Anna Gavalda}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ڕۆژنامەوانانی فەڕەنسی]] [[پۆل:نووسەرانی ژنی فەڕەنسی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]] rx4m0dmzpxztbuwqxcbn3mbhy7pt0mg 0 81681 1613509 1613274 2026-07-30T16:11:16Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Learning organization}} 1613509 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە: Peter Senge.jpg |وێنۆک| پیتەر سەنج]] '''سازمانی فێرکار''' (بە [[ئینگلیزی]]: Learning Organization) ڕشتەیەکی تایبەتە لە زانستی سازمانگەری، جەخت دەکات لەسەر فێربوونی بەردەوام و گەشەی هەمیشەیی. هاوکارانی نێو سازمانی فێرکار دەبێ هەردەم خولیای فێربوون و زانیار بن چەرخی دونیا بەردەوام لە گۆڕانکاریدایە، ئەوەی ئامادە نەبێت و هەردەم پەروای زانیاری هاوچەرخ نەبێت، دادەبڕێ. مرۆڤی کارا دەبێ ئاگا، توانا و زانا بێت. سازمانی فێرکار، جیهان بە یەکەیەکی سەرلەبەر دەزانێت و باس لە «دەرکی گشتی» و «دەرکی سیستەم» دەکات. == دیسپلینی پێنجەم == یەک لە نووسەرە ناودارەکانی ئەم بوارە، پیتەر سەنج Peter Senge لە کتیبی «دیسپلینی پێنجەم» (The Fifth Discipline: the art and practice of the learning organization (1990 پێنج ڕەهەند بۆ سازمانی فێرکار دیاری دەکات و نێویان دەنێ «ڕشتە، دیسپلین».<ref>Senge, Peter M. Den femte disciplinen – Den lärande organisationens konst. Översättning av Tomas Cato. Nerenius & Santérus 1995: 20.</ref> ١- ئوستادیی کەسەکی Personal Mastery هەم سازمان و هەم تاکەکەس ئامادە بن بۆ: ٢- مۆدێلی خەیاڵکرد Mental Models - وێنەی خەیاڵکرد گەر کۆک نەبێ لەگەڵ هەلومەرجی کاردا گرفت پەیدا دەبێ. ٣- داڕشتنی وێنای هاوکۆ Building Shared Vision ٤- فێربوونی گەلدەست Team Learning ٥- دەرکی سەرلەبەر، دەرکی سیستەم System Thinking پێشی دەگوترێ «ڕشتەی پێنجەم» یان «دیسیپلینی پێنجەم» The Fifth Discipline - مەبەست پەی بردنە بە سەرلەبەری سیستەمەکە: - دەرک کردنی پەیوەندیی نێوان پارچەکانی سیستەمە، نەک هەر زنجیرەی «هۆکار و دەرئەنجام» - پەی بردنە بە گشت پرۆسەی گۆڕانکاری، نەک هەر بینینی پارچەی لێک دابڕاو. - ئەم ڕشتەی پێنجەمە بریتییە لە تێکبەستن و لێککاریی هەر چوار ڕشتەکەی سەرەوە لە گشتەیەکی تیۆری و پراکتیکدا. - گەر «دەرکی سەرلەبەر» نەبێ، گەر دیدی هەمەلایەنە و گشتگیر نەبێ، وێنا دەشێوێ چونکە سەرچاوەی هەرە گرینگی هێزی وێنا - کە بریتییە لە بڕوا هێنان بە توانای پێکانی ئامانج و ڕاستاندنی وێنا - خامۆش دەبێت. لەبیرمان نەچێت: تێکبەستنی هەر پێنج ڕشتەکە گرینگە. «ئوستادیی کەسەکی» هانمان دەدات بەردەوام وردبینەوە لەوەی کردەوەی خۆمان چ کاریگەرییەکی هەیە لەسەر دەوروبەر. «وێنای هاوکۆ» دەبێتە دەستەبەر بۆ هەوڵی دوورمەودا. پەی بردن بە «مۆدێلی خەیاڵکرد» و کاریگەریی ئەو مۆدێلانە لەسەر دیدی ئێمە بۆ دەوروبەر، ڤەکری و سینگفرەوانیمان لە هەڵسەنگدانەوەی ئەو مۆدێلانە، دەرفەتی گەشە کردن دەڕەخسێنێت. «فێربوونی گەلدەست» دەرفەت ساز دەکات بۆ پێکهێنانی ئامانجی هاوکۆ لە بان ئامانجی تاکەکەسەوە. «دەرکی سەرلەبەر» یارمەتیمان دەدات تێبگەین لەوەی مرۆڤ چۆن لە خۆی و لە دەوروبەر دەڕوانێت. ===«ڕێساکانی دیسیپلینی پێنجەم»=== چەرخاندنی «دەرکی سیستەم» System Thinking پێشمەرجی خۆی هەیە مرۆڤ دەبێ هۆشیاریان بێ. Peter Senge ئەم پێشمەرجانە ناو دەنێ «ڕێساکانی دیسپلینی پێنجەم» و بەم یازدە خاڵە ڕوونیان دەکاتەوە:<ref>Senge (1995): 63. </ref> ١- ئەم کێشەیەی ئەمڕۆ دەرهاویشتەی «چارەسەرەکان» ـی دوێنێیە Today's problems come from yesterday's "solutions" جار هەیە کێشەی ئەمڕۆ دەرئەنجامی هەنگاوی زووترە گرتوومانەتە بەر بۆ چارەسەر کردنی کێشەیەکی دیکە. بۆ نموونە ماوەیەک لەمەوبەر کێشەی ناکۆکیی نێوخۆ بە جۆرێک چارەسەر کرا ئەمڕۆ کێشەی دیکەی لێ شین دەبێ. لەبەر ئەوە گرینگە مرۆڤ لە دۆزینەوەی چارەسەردا «دەرکی سیستەم» پیادە بکات، واتە پەیجۆریی ورد بکات لە سەرجەمی بارودۆخ نەک هەر ئەو کێشەیە بە تەنێ. ٢- چارەی زیانبەخش، سووربوونی تۆ و بەرگری سیستەم The harder you push, the harder the system pushes back جار هەیە مرۆڤ بەرانبەر کێشەیەکی دیاری کراو، چارەسەرێک هەڵدەبژێرێ زیانبەخشە، بەرانبەر ئەو زیانە تۆ سوورتر دەبی لەسەر چارەسەر و خەمەرە (زیان) زیاد دەکات. لێرەدا بازنەیەکی زیانبەخشی داخراوە دەچەرخێ. بۆ نموونە: بەدەم تەرک کردنی سیگار (جگەرە) کێشانەوە و بۆ خۆڕاگری بەرانبەر پەستانی ئارەزووی کێشان، دەست دەدەیتە زۆرخۆری. کێشت زیاد دەکات. تۆ پێ دادەگری، سوورتر دەبی و زیاتر دەخۆی، کێشت زیاد دەکات... لە کۆتادا کۆڵ دەدەیت و دەگەڕێتەوە سەر خووی جاران و دەکەویتەوە سیگار کێشان. ئەمجا قەڵەویشی هاتە سەر. بۆیە گرینگە مرۆڤ بەر لە هەڵبژاردنی چارەسەر، سەرلەبەری کێشەکە ببینێ، چارەسەر بۆ گشت لایەنەکانی بدۆزێتەوە. تەنها ئەوسا چارەسەر جێگیر دەبێ. ٣- ئێستا باشتر دەبێ بەڵام پاشان ئەنجامی خەراپتری لێ دەزێ Behavior grows better before it grows worse زۆر جار مرۆڤ پەنا دەباتە بەر چارەسەرێکی پەلەی کاریگەر بۆ ئەمڕۆ، بیر ناکاتەوە لەوەی سبەی چی دەبێ و چ کاریگەرییەکی لەسەر گشت سازمانەکە دەبێ. چارەسەری خێرا و کورتمەودا دەرئەنجامی باشی نابێت. ٤- ڕێگەی ئاسان بۆ دەربازبوون لە کێشە زۆر جار دەگەڕێتەوە نێو کێشەکە The easy way out usually leads back in Senge لێرەدا ئاماژە بە پەندێکی سۆفیگەرانەی دێرین دەکات و دەڵێ بابای سەرمەست لە پەنا چرای کۆڵاندا بۆ کلیلی ماڵەکەی دەگەڕێ. ئەم بابایە دەزانێ کلیلی لە جێیەکی دیکەی تاریک لێ کەوتووە بەڵام بەر چراکەی پێ ڕووناکە، بۆیە لێرە بۆی دەگەڕێ... پەنا بردنە بەر ڕێگە و چارەسەری کورت و ئاسان لە بری ڕیشەدۆزی و پەیجۆریی ورد و خۆماندوو کردن، کێشە چارەسەر ناکات. بگرە زۆر جار ئاڵۆزتریشی دەکات. چارەسەر گەر ئاسان با، زوو دەدۆزرایەوە و پیادە دەکرا. دیارە سەختە بۆیە کێشە هەیە و چاوەڕێی چارەسەری دروست دەکات‌. ٥- دوور نییە دەرمان لە دەردەکە خراپتر بێ The cure can be worse than the disease جار هەیە میللەت بەرانبەر ستەم و بێدادیی جڤاکی و سیاسی بێزار و تووڕە دەبێ. دەسەڵات بۆ فریودان و تەفرەدانی میللەت، بۆ خەفە کردنی سەرهەڵدان و پەشێوی، پەنا دەباتە بەر دەرماڵە و پوولی مفت بە مەبەستی کڕینی بێدەنگبوون، بە مەبەستی ترساندن و چەواشەکاری، پەنا دەباتە بەر هەڕەشە و پەیمانی فێڵاوی، بەر ئاڵۆگۆڕی حکوومەتی و لیژنەبازی. چارەسەری وەها جگە لەوەی کێشەکە چارە ناکات، توانای میللی کز دەکات و هەلومەرجی ئابووریی وەڵات دەشێوێنی. چارەسەری کورتمەودای لەم بابەتە پێی دەگوترێ «فشاندنەوە» و پینەکاری. چارەسەری دوورمەودا دەبێ بۆ ڕاهێزانی توانای سیستەمەکە، کێشە و کەماسیی خۆی چارە بکات. ٦- خێراکەیان خاوترە - کورتەڕێی قەدبڕ لەوانەیە ببێتە دوورەڕێ Faster is slower مەرج نییە ڕێگە و چارەسەی کورت و خێرا بژارە (ئەڵتەرنەتیڤ، بەدیل) یەکی باش بێت. سیستەمی ئاڵۆز وردبوونەوە و شرۆڤەی سەرانسەری گەرەکە. گۆڕانکاریی پەلەی لێرەولەوێ دەرد دەرمان ناکات. کیسەڵە خاوەکە لە خۆڕا نییە بەرانبەر کەروێشکی تیژڕەو براوەیە. ٧- «هۆکار و دەرئەنجام» مەرج نییە زادەی یەک جێ و یەک کات بن Cause and effect are not closely related in time and space گرێی ئاڵۆز و بنەڕەتی لەوەدایە «هۆکار» و «ئەنجام» لە سیستەمی گەورەدا نە هاوکاتن نە هاوجێ. مەرج نییە ئەو کێشەیەی ئێستە لێرە بەرچاوە دەرهاویشتەی ئەم بەشە سازمان و ئەم زەمانە بێت، زۆر جار کێشە زادەی لێککاری و ئاڵۆسکانی بەشێکی دیکە و زەمانێکی دیکەیە. ٨- دەشێ گۆڕانکاریی بچووک دەرئەنجامی مەزن پێک بێنن بەڵام لە ئاستی هەرە باڵادا کەمتر بەرچاون Small changes can produce big results... but the areas of highest leverage are often the least obvious ڕێسای گرینگ ئەوەیە مرۆڤ فێر بێت ژێرخانەکانی کێشەکە دەرک بکات، نەک تاکە تاکەی ئەم یان ئەو ڕووداو. پلانی دوورمەودا بۆ چارەسەری گشتگیر باشە نەک چارەی بچووکی خێرا بۆ چارەی کێشەی هەنووکەیی. هێنانی چەند مامۆستایەکی زمانی ئینگلیزی لە وەڵاتێکی وەکوو هیندستانەوە بۆ سەرخستنی ئاستی زمانزانی لە کوردستان، لەوانەیە پاش چەندین ساڵ لە بواری سیاسەت و فەرمانڕەواییدا دەرئەنجامی هەرە گەورەی هەبێ. دوور نییە ببێتە هەنگاوێکی دروست بەرەو نێزیکبوونەوە لە کەنار و پێشاری دێمۆکراسی. ٩- دەکرێ خاوەنی بیت و بیخۆیت، بەڵام نەک هاوکات You can have your cake and eat it too, but not all at once مەبەست ئەوەیە جۆرایەتی دامەشکێنە لەبەر ئەوەی کەمخەرج و هەرزانترە. جەخت لەسەر جۆرایەتی سوودی خۆی هەیە. ناچار نابیت پاشکات خەرجیی چاک کردن و گۆڕین و... بگریتە ئەستۆ. گەر دوورمەودا لێی ورد بیتەوە، جگە لە جۆرایەتی، هەرزانیش دەکەوێت، بەڵام ڕێک ئێستە نا. کاتی دەوێت. ١٠- گەر فیلێک بکەیت بە دوو کەرتەوە، ناکاتە دوو فیلی بچووک Dividing an elephant in half does not produce two small elephants بیرۆکەی دێرین هەیە باس لە «سەرلەبەری» و «یەکبوون» ی ژیان دەکات. سازمانیش هەروەهایە. ڕێبەری باش بۆ چارەسەری کێشەی ئاڵۆز دەبێ دەرکی گشتیی هەبێ. ناشێ سیستەمی سەرلەبەری تێکبەستراو، پارچە پارچە بکرێت و هەر پارچەی بدەیتە کەسێک و پاشان چاوەڕێ بی بۆچوونی پارچەپارچەی ئەو کەسانە ببێتە وێنەیەکی سەرلەبەری ئەو سیستەمە. نەخێر! دەبێ وێڕای پارچەکاری، دیدێکی گشتگیری سەرلەبەر هەبێ، دەنا ئەو پارچانە لەخۆڕا و بەربەیار کۆ نابنەوە بۆ دووبارە پێکهێنانەوەی سیستەمەکە. ١١- گلەیی مەکە There is no blame کاتێک کێشە سەر هەڵدەدات مرۆڤ لای ئاسانە گلە و گازەندە لە لایەنی دەرەکی بکات. دەڵێ تاوانی من نییە، لایەنی دیکە - نەیاران، ڕکابەران، دەستی دەرەکی، مێدیا، بازاڕ، بەرهەڵستکاران... هتد - ئەم بەزمە هەڵدەگیرسێنن. <blockquote style="color:#999; background:white; padding:1em; border:1px solid DarkSeaGreen;"> Senge لێرەدا زۆر ڕوون دەڵێ: ((«دەرکی سیستەم» دەڵێ شتێک نییە پێی بگوترێ هەلومەرجی دەرەکی. تەنانەت هۆکاری دەرەکیش بەشێکن لە خودی سیستەمەکە و هەموو هۆکارەکانی ئەو کێشەیە هەر دەکەونە چێوەی ئەو سیستەمەوە. چارەسەر پەیوەستە بە ڕەفتاری تۆ لەتەک «نەیار»‌دا. مرۆڤ دەبێ پەی بە گشت سیستەمەکە بەرێت)). <ref>Senge (1995): 65. </ref> </blockquote> ===پوختەی باس=== سازمانی فێرکار دەکاتەوە گۆڕانکاریی بەردەوام هەم لە سازمان و هەم لە تاکدا: - لە سازمانی فێرکاردا خودفەرمانی، سەرفەرازی (ئەتۆنۆمی) زۆر گرینگە، چونکە مرۆڤ سەرفەراز و خودفەرمان، مرۆڤی خاوەن بڕیار و دەسەڵات بەسەر فێربوونی خۆیدا، باشتر و زیادتر فێر دەبێ. لە سازمانی خودفەرماندا بڕیاری کاری ڕۆژانە لای کارمەندان خۆیانە. بەرپرس و ڕێبەر خەریکی داڕشتنی وێنا و شائامانجن نەک چاودێری و کۆنترۆڵی هاوکاران. جاسووسی و سیخوڕیی بۆ ڕێبەران نەهاتووە. - بنەمای ئەم کارە بریتییە لە هەنگاوی هەمەجۆر ڕوەو شائامانجێکی دیاریکراو ئەویش پێکهێنانی گفتوگۆیەکی ئازاد و کراوەیە. تەنها لە بەستێنی ئازاددا مرۆڤ دەتوانێت بیروڕای خۆی دەربڕێ. مرۆڤی سەرفەراز دەتوانێ ڕەخنەگرانە هەڵوێست لە دیدی ڕێبەر و بەرپرسان بگرێت. ئەم زەمینە ئازادەی گفتوگۆیە دەبێتە دەستەبەری پتەوبوونی سازمان و هەڵکشانی گوزەران. - «دەرکی سیستەم» واتە بینین و تێگەیشتنی هەم گشتە و هەم وردەی سیستەم. ئەم دیسپلینە بریتییە لە کۆبوونەوەی ئوستادیی کەسەکی، مۆدێلی خەیاڵکرد، وێنای هاوکۆ و فێربوونی گەلدەست لە یەک گشتەی لێککار و هاوئاهەنگدا. ==سەرچاوە== [http://komak.nu/Kurdi/Kteebkhane/KteebiKOMAK_PDF/Sazmangeri.pdf سازمانگەری، ئاسۆس شەفیق - کوردستان ٢٠١١] == پەراوێز == <references/> ==به‌سته‌ری دیکە‌== [https://web.archive.org/web/20120224153558/http://www.pegasuscom.com/pc09/keynotes.html#senge/ Systems Thinking in Action Conference] {{پۆلی کۆمنز|Learning organization}} [[پۆل:ڕاگەیێنی]] [[پۆل:سازمانناسی]] ts4q19zl5ar00cn33v7h7zkvev2nuja 14 86335 1613540 1140154 2026-07-30T17:03:26Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Aramaic alphabet|Aramaic alphabet]] بۆ [[:Commons:Category:Aramaic alphabets|Aramaic alphabets]] 1613540 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Aramaic alphabets|ئەلفوبێی ئارامی}} [[پۆل:زمانی ئارامی]] 28uz3moads59fgbd5b38ks7p2ru7fs0 0 95331 1613444 363247 2026-07-30T12:56:13Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[ڕادیۆی نەوا]] 1613444 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ڕادیۆی نەوا]] l3dka5hb1t41p5x93vo49k2p3uix5x3 0 97078 1613449 365138 2026-07-30T12:57:03Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[ھێڵە ئاسمانییەکانی عێراق]] 1613449 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ھێڵە ئاسمانییەکانی عێراق]] 5j5hc8lg9p9qlk2tbq270zkzipxg2f4 0 102370 1613425 1613053 2026-07-30T12:09:43Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613425 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''زایۆن''' ({{بە عیبری|ציון}}‎، {{بە عەرەبی|صهيون}}) ڕێک: '''سایۆن'''، '''تزایۆن''' یان '''تسایۆن'''، [[ناوی شوێن|ناوێکە بۆ شوێن]] کە زۆرینەی کات وەک بەرامبەرێک بۆ [[ئورشەلیم]] بەکاردێت.<ref name="longman">Tremper Longman, Peter Enns (2008). Tremper Longman, Peter Enns, ed. Dictionary of the Old Testament: wisdom, poetry & writings, Volume 3 (Illustrated ed.). InterVarsity Press. p. 936.</ref><ref name="terry">Terry R. Briley (2000). [http://books.google.iq/books?id=eq5gFlzMxQgC&q=zion+etymology&dq=zion+etymology&redir_esc=y Isaiah, Volume 1 - The College Press NIV commentary: Old Testament series]. College Press. p. 49</ref> وشەکە بۆ یەکەم جار لە [[کتێبەکانی ساموێڵ|ساموێڵ]] II ٥:٧ دا دەرکەوتووە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٦٣٠-٥٤٠ پێش زایین، بەپێی وتەی لێکۆڵەرەوانی نۆژەن. وشەکە بەشێوەیەکی باو ئاماژە بووە بۆ چیایەکی دیاریکراو لە نزیک ئورشەلیمەوە (''[[کێوی زایۆن]]'')، کە قەڵایەکی [[یەبووسی]]ی لەسەر بووە بەھەمان ناوەوە کە [[داوود]] داگیری کردووە و ناوی نراوە [[شاری داوود]]. زاراوەی ''تزایۆن'' ھاتۆتە بوون تا ئاماژە بکات بۆ ئەو ناوچەیەی کە قەڵاکەی لەسەر وەستاوە و دواتر [[ڕەگەزدۆزی (ڕەوانبێژی)|ڕەگەزدۆزی]]یەک بۆ [[پەرستگای ئورشەلیم]]ی [[سولەیمان]]، شاری ئورشەلیم و بەگشتی [[ئیسکاتۆلۆجی جوو]]. == ڕەگناسی == ڕەگناسیی وشەی ''Zion'' (''ṣiyyôn'') ناڕوونە.<ref name=Longmanp936>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Longman|یەکەم١=Tremper|بەستەری نووسەر١=Tremper Longman|دوایین٢=Enns|یەکەم٢=Peter|بەستەری نووسەر٢=Peter Enns|سەردێڕ=Dictionary of the Old Testament: Wisdom, Poetry & Writings: A Compendium of Contemporary Biblical Scholarship|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kE2k36XAkv4C&pg=PA936|ساڵ=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=InterVarsity Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٣٠٨-١٧٨٣-٢|پەڕە=٩٣٦}}</ref><ref name=Brileyp49>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Anderson|یەکەم=Arnold Albert|سەردێڕ=The book of Psalms|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=eq5gFlzMxQgC|ساڵ=١٩٨١|بڵاوکەرەوە=[[Wm. B. Eerdmans Publishing]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٥١-٠٠٨٤٦-٥}}</ref><ref name=Bromileyp1006>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bromiley|یەکەم=Geoffrey W.|بەستەری نووسەر=Geoffrey W. Bromiley|سەردێڕ=The International Standard Bible Encyclopedia|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yklDk6Vv0l4C&pg=PA1006|ساڵ=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=[[Wm. B. Eerdmans Publishing]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٢٨-٣٧٨٢-٠|پەڕە=١٠٠٦}}</ref> لە [[پەیمانی کۆن]]دا لە [[پەرتووکەکانی ساموئێل|پەرتووکەکانی ساموئێلدا]] (ساموئێلی دووەم ٥:٧) وەک ناوی قەڵایەکی [[یۆبسییەکان|یۆبسی]] ئاماژەی پێدراوە کە لەلایەن [[داوود]]ەوە کۆنتڕۆڵ کراوە، پێدەچێت بنەچەکەی مێژوویەکی کۆنتر لە [[ئیسرائیلییەکان]]ی ھەبێت.<ref name=Longmanp936/><ref name=Brileyp49/> ئەگەر سەر بە [[زمانە سامییەکان|زمانە سامییەکان]] بێت، ڕەنگە لە ڕەگی عیبریی ''ṣiyyôn'' («قەڵا») یان عیبریی צִיָּה ''ṣiyya'' («خاکی وشک» یان «بیابان»، ئیرمیا ٥١:٤٣) وەرگیرابێت. پەیوەندییەکی نا-سامی لەگەڵ وشەی [[زمانی حووری|حووریی]] ''šeya'' («ڕووبار» یان «جۆگە») پێشنیار کراوە،<ref name=Bromileyp1006/> وەک چۆن یەکێکە لە ئەگەرەکانی بنەچەی [[زمانی ھیتی|ھیتی]].<ref name=Mendenhall1973>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mendenhall|یەکەم=George|سەردێڕ=The Tenth Generation: The Origins of the Biblical Tradition|ناونیشان=https://archive.details/tenthgenerationo0000mend|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|بڵاوکەرەوە=[[The Johns Hopkins University Press]]|ساڵ=١٩٧٣|ژپنک=٠-٨٠١٨-١٦٥٤-٨}}</ref> شێوازی {{lang|he|ציון}} (''Tzion''، گوزارشتی تێبەریانی: ''Ṣiyyôn'') ١٠٨ جار لە [[تەناخ]]دا دەرکەوتووە، و یەک جار بە ئامرازی ناساندن، وەک ''HaTzion'' تۆمار کراوە.<ref>''The Responsa Project: Version 13'', Bar Ilan University, 2005</ref><ref>Kline, D.E., ''A Comprehensive Etymological Dictionary of the Hebrew Language for readers of English'', Carta Jerusalem, [[University of Haifa]], 1987, pp. xii–xiii</ref> پیتی [[تسادی]] بە گشتی وەک ''z'' لە [[وەرگێڕانەکانی پەرتووکی پیرۆز بۆ سەر زمانی ئینگلیزی|وەرگێڕانە ئینگلیزییەکانی پەرتووکی پیرۆزدا]] دەنووسرێت، بۆیە ڕێنووسی ''Zion'' بەم شێوازەیە (لەبری ''Tzion''). ئەم ڕێسا باوە لە [[ڕێنووسی ئەڵمانی]]یەوە سەرچاوە دەگرێت، کە تێیدا پیتی '''[[پیتاندنی زێد|z]]''' گوزارشتە لە دەنگی کۆنسۆنانتی «t͡s». == نەریتی ئیسلامی == وشەی ''زایۆن'' ({{langx|ar|صهيون}}، ''Ṣihyawn'') وەرگێڕانی ناوی Zionە لە زمانی عەرەبی و [[زمانی سوریانی|سوریانی]]دا.<ref name=PEFp21>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Palestine Exploration Fund|بەستەری نووسەر=Palestine Exploration Fund|journal=[[Palestine Exploration Quarterly]]|سەردێڕ=Palestine Exploration Quarterly, Volumes 109–110|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nodAAQAAIAAJ|ساڵ=١٩٧٧|بڵاوکەرەوە=Published at the Fund's Office|پەڕە=٢١}}</ref><ref name=Gilp114>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gil|یەکەم=Moshe|بەستەری نووسەر=Moshe Gil|سەردێڕ=A History of Palestine, 634–1099|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=M0wUKoMJeccC&pg=PA114|ساڵ=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٥٩٩٨٤-٩|پەڕە=١١٤}}</ref> بە سوودوەرگرتن لە نەریتی [[پەرتووکی پیرۆز]]، ئەمە یەکێکە لەو ناوانەی کە لە نەریتی عەرەبی و ئیسلامیدا بە ئورشەلیم بەخشراوە.<ref name=Gilp114/><ref name=Freundp141>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Freund|یەکەم=Richard A.|سەردێڕ=Digging Through the Bible: Modern Archaeology and the Ancient Bible|ناونیشان=https://www.google.com/books/edition/Digging_Through_the_Bible/3EWWup0o-o4C?hl=en&gbpv=1&dq=%22salinity+of+the+Red+Sea+is+greater+than+the+world+average,&pg=PA65 |ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=[[Rowman & Littlefield]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٤٢٥-٤٦٤٥-٥|پەڕە=١٤١}}</ref> پێدەچێت دۆڵێک بە ناوی ''وادی زایۆن'' ناوەکە بپارێزێت و دەکەوێتە نزیکەی یەک میل و سێ چارەکی میل لە [[شاری کۆن (ئورشەلیم)|شاری کۆن]] و [[دەروازەی خەلیل|دەروازەی یافا]].<ref name=PEFp21/> بۆ نموونە، ئاماژەکردن بە «بەردی بناغەی گرانبەھا»ی ئورشەلیمی نوێ لە [[پەرتووکی ئیشایا]] ٢٨:١٦دا لە لێکۆڵینەوە ئیسلامییەکاندا وەک [[بەردی ڕەش]]ی [[کەعبە]] ناسێندراوە.<ref name=Wheelerp89>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wheeler|یەکەم=Brannon M.|سەردێڕ=Moses in the Quran and Islamic Exegesis|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=By7D11xMzlcC&pg=PA89|ساڵ=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=[[Psychology Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٠٠٧-١٦٠٣-٦|پەڕە=٨٩}}</ref> بەپێی وتەی [[ئیبن قەیم جەوزی|ئیبن قەییمی جەوزی]] (١٢٩٢–١٣٥٠)، ئەم لێکدانەوەیە لە لایەن [[ئەھلی کتێب|ئەھلی پەرتووکەوە]] ھاتووە، ئەگەرچی لێکۆڵینەوە مەسیحییەکانی پێشوو بەردی بناغەکە بە [[عیسا]] دەناسن.<ref name=Wheelerp89/> == کێوی زایۆن == [[پەڕگە:Dormitio Jerusalem.jpg|thumb|upright|[[دێری خەوتنی خاتوون]] لەسەر کێوی زایۆنی ھاوچەرخ.]] {{سەرەکی|کێوی زایۆن}} ئەمڕۆ، [[کێوی زایۆن]] ئاماژەیە بۆ گردێک لە باشووری [[گەڕەکی ئەرمەنییەکان|گەڕەکی ئەرمەنییەکانی]] شاری کۆن، نەک بۆ کێوی پەرستگا. پێدەچێت ئەم دیاریکردنە نادروستە لانی کەم لە سەدەی یەکەمی زایینییەوە دەستی پێکردبێت، کاتێک [[یۆسیفۆس]] گردی ڕۆژاوای [[ئورشەلیم]] بە «کێوی زایۆن» ناو دەبات.<ref name=Pixner>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pixner|یەکەم=Bargil|بەستەری نووسەر=Bargil Pixner|سەردێڕ=Paths of the Messiah and Sites of the Early Church from Galilee to Jerusalem: Jesus and Jewish Christianity in Light of Archaeological Discoveries|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bvhA6IE4VqgC&pg=PA321|ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Ignatius Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٩٨٧٠-٨٦٥-٣|پەڕە=٣٢١}}</ref> [[دێری خەوتنی خاتوون]] و [[مەزاری پاشا داوود]] لەسەر ئەو گردە ھەڵکەوتوون کە ئێستا بە کێوی زایۆن ناو دەبرێت. == ھەروەھا بڕوانە == * [[ئورشەلیم]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Zionism}} {{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|فەلەستین}} [[پۆل:ئورشەلیم]] [[پۆل:زایۆنیزم]] [[پۆل:مێژووی ئورشەلیم]] [[پۆل:وێناکردنی نەتەوە]] 4z44xouxu8roghla1kgqivgiu6vk8bx 0 113533 1613621 1609719 2026-07-30T22:51:18Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1613621 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[پەڕگە:BiconvexLens.jpg|وێنۆک|جۆرێکی ھاوێنە]] [[پەڕگە:Lens and wavefronts.gif|وێنۆک|چۆنییەتی کۆکردنەوەی تیشکەکان بەھۆی (ھاوێنکۆ)وە]] '''لێنز''' یان '''ھاوێنە''' ([[ئینگلیزی]]: Lens) تەنێکی ڕوونە کە تیشکی ڕووناکی دەشێکنێتەوە کۆیان دەکاتەوە یان پەرتیان دەکات بۆ دروستکردنی وێنە. کاتێک ڕووی ناوەندێکی دیاریکراو کووڕە ئاراستەی ستوونی کێشراو لەسەر ڕووەکە لە خاڵێک بۆ خاڵێکی تر دەگۆردرێت، بۆیە کە تیشکێکی ڕوناکی دەچێتە ناوەندێک کە ڕوویەکی کووڕ یان زیاتری تێدابێت، بڕی لادانەکەی دەگۆڕێت لەخاڵێکەوە بۆ خاڵێکی تر. == مێژوو == [[File:Optics from Roger Bacon's De multiplicatone specierum.jpg|thumb|right|ڕووناکی لە ڕێگەی دەفرێکی شووشەیی گۆیی پڕ لە ئاو دەشکێتەوە؛ [[ڕۆجەر بەیکن]]، سەدەی ١٣ھەم]] [[File:LSST Telescope - L1 Lens of the camera.jpg|thumb|ھاوێنە بۆ [[دووربینی ڕووپێوی سینۆپتیکی گەورە|LSST]]، دووربینێکی ڕووپێوی ئاسمان کە لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ [[یەکەم ڕووناکی (گەردوونناسی)|یەکەم ڕووناکییەکەی]] ھەبوو]] وشەی {{wikt-lang|en|lens}} لە {{lang|la|[[نیسک|lēns]]}}ەوە ھاتووە، کە ناوی لاتینیی [[نیسک]]ە (تۆوی ڕوەکی نیسک)، چونکە ھاوێنەیەکی دوو-قۆقز شێوەی نیسکی ھەیە.<ref>{{Cite Merriam-Webster|lens|access-date=2026-07-13}} "New Latin ''lent-'', ''lens'', from Latin, 'lentil'; from its shape "</ref> ھەندێک زانا پێیان وایە کە بەڵگە شوێنەوارییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە بەکارھێنانی بەربڵاوی ھاوێنە لە سەردەمی کۆن ھەبووە، کە چەندین ھەزار ساڵ دەخایەنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Lenses in antiquity |یەکەم١=George |دوایین١=Sines |یەکەم٢=Yannis A. |دوایین٢=Sakellarakis |journal=American Journal of Archaeology |بەرگ=٩١|issue=2 |ساڵ=١٩٨٧|پەڕەکان=١٩١–١٩٦|jstor=505216 |doi=10.2307/505216|s2cid=191384703}}</ref> ھەندێکی تر دەڵێن جگە لە ھەندێک بەکارھێنان وەک شووشەی سووتێنەر، زۆربەی «ھاوێنە» کۆنەکان دەبێت زیاتر تزیینی بووبێتن نەک کارا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Dimitris |یەکەم=Plantzos |ڕێکەوت=١٩٩٧|سەردێڕ=Crystals and Lenses in the Graeco-Roman World |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/271696722 |journal=American Journal of Archaeology |بەرگ=١٠١|issue=3 |پەڕەکان=٤٥١–٤٦٤|doi=10.2307/507106 |jstor=507106}}</ref> [[ھاوێنەی نیمروود]] پارچەیەکی کریستاڵی بەردینە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ٧ی پێش زایین کە ڕەنگە وەک شووشەی گەورەکەر یان شووشەی سووتێنەر بەکارھێنرابێت یان نا.<ref name="Nimrud lens">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=David |دوایین=Whitehouse |سەردێڕ=World's oldest telescope? |ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/380186.stm |ڕێکەوت=١ی تەممووزی ١٩٩٩|ئیش=BBC News |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی شوباتی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090201185740/http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/380186.stm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Nimrud lens/The Layard lens |بڵاوکەرەوە=The British Museum |وێبگە=Collection database |ناونیشان=https://www.britishmuseum.org/research/search_the_collection_database/search_object_details.aspx?objectid=369215&partid=1 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121019022100/http://www.britishmuseum.org/research/search_the_collection_database/search_object_details.aspx?objectid=369215&partid=1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=D. Brewster |ساڵ=١٨٥٢| chapter=On an account of a rock-crystal lens and decomposed glass found in Niniveh |سەردێڕ=Die Fortschritte der Physik |بڵاوکەرەوە=Deutsche Physikalische Gesellschaft |پەڕە=٣٥٥|زمان=de | chapter-url={{google books|plainurl=yes|id=bHwEAAAAYAAJ}}</ref> ھەندێکی تر پێشنیاریان کردووە کە ھەندێک [[ھێرۆگلیفی میسری]] «ھاوێنەی مێنیسکەڵی شووشەیی سادە» نیشان دەدەن.<ref name=Kriss>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Kriss |یەکەم١=Timothy C. |دوایین٢=Kriss |یەکەم٢=Vesna Martich |journal=Neurosurgery |بەرگ=٤٢|issue=4 |پەڕەکان=٨٩٩–٩٠٧|ڕێکەوت=نیسانی ١٩٩٨|doi=10.1097/00006123-199804000-00116 |pmid=٩٥٧٤٦٥٥}}</ref> کۆنترین ئاماژەی دڵنیا بۆ بەکارھێنانی ھاوێنە وەک شووشەی سووتێنەر لە شانۆگەریی [[ھەورەکان (شانۆگەری)|ھەورەکان]]ی [[ئەرستۆفانیس]]ەوەیە (٤٢٤ پێش زایین).<ref name="The Clouds" /> [[پلینیی پیر]] (سەدەی ١ەم) پشتڕاستی دەکاتەوە کە شووشەی سووتێنەر لە سەردەمی ڕۆمەکاندا ناسراو بووە.<ref>[[Pliny the Elder]], ''The Natural History'' (trans. John Bostock) [https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Plin.+Nat.+37.10 Book XXXVII, Chap. 10] {{Webarchive|ناونیشان=https://web.archive.org/web/20081004061452/https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Plin.+Nat.+37.10 |نزیکبینی]]، ھەرچەندە ئاماژەکە تەمومژاوییە و ئەم لێکدانەوەیە جێی مشتومڕ بووە.<ref>Pliny the Elder, ''The Natural History'' (trans. John Bostock) [https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Plin.+Nat.+37.16 Book XXXVII, Chap. 16] {{Webarchive|دوایین=Woods |یەکەم=David |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=readancienttexts.com |بینایی]]'' نووسیوە، کە بەڵام تەنھا لە وەرگێڕانی لاتینی وەرگێڕانێکی عەرەبی ناتەواو و زۆر خراپدا ماوەتەوە. بەڵام پەرتووکەکە لەلایەن زانایانی سەدەکانی ناوەڕاست لە جیھانی ئیسلامیدا وەرگیراوە و لەلایەن [[ئیبن سەھل]] (سەدەی ١٠یەم) لێدوانی لەسەر دراوە، کە ئەویش لەلایەن [[ئیبن ھەیسەم]] (''[[پەرتووکی بینایی]]''، سەدەی ١١یەم) باشتر کراوە. وەرگێڕانی عەرەبیی ''بینایی''ی تۆڵۆمی لە سەدەی ١٢یەمدا بە وەرگێڕانی لاتینی بەردەست بوو ([[ئیوجینیۆسی پالێرمۆ]] ١١٥٤). لە نێوان سەدەی ١١ و ١٣دا «[[بەردی خوێندنەوە]]» بەکاردەھێنران. ئەمانە ھاوێنەی قۆقز-تەختی سەرەتایی بوون کە سەرەتا بە بڕینی گۆیەکی شووشەیی بۆ دوو نیوە دروست دەکران. ھاوێنە کریستاڵە بەردینەکانی [[ھاوێنەی ڤیسبی]]ی سەدەکانی ناوەڕاست (سەدەی ١١ یان ١٢) ڕەنگە بۆ بەکارھێنان وەک شووشەی سووتێنەر مەبەست بووبێتن یان نا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٩٧٣٢-٦٣٣-٩|نووسەر٢=Steven John Livesey |نووسەر٣=Faith Wallis |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230120115105/https://books.google.com/books?id=SaJlbWK_-FcC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەمە سەرەتای پیشەسازیی بینایی بوو بۆ سوان و پۆلیشکردنی ھاوێنە بۆ چاویلکە، سەرەتا لە ڤینیسیا و فلۆرانس لە کۆتایی سەدەی ١٣ھەمدا،<ref>Al Van Helden. [http://galileo.rice.edu/sci/instruments/telescope.html The Galileo Project > Science > The Telescope] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250319073113/http://galileo.rice.edu/sci/instruments/telescope.html |date=١٩ی ئازاری ٢٠٢٥ }}</ref> گەشەپێدانی کردەیی و تاقیکردنەوە لەگەڵ ھاوێنەکان بووە ھۆی داھێنانی لێکدراوی [[وردبین|وردبینی بینایی]] لە دەوروبەری ١٥٩٥، و [[دووربینی شکێنەر]] لە ١٦٠٨، کە ھەردووکیان لە ناوەندەکانی دروستکردنی چاویلکە لە [[ھۆڵەندا]] دەرکەوتن.<ref>[http://nobelprize.org/educational_games/physics/microscopes/timeline/index.html Microscopes: Time Line] {{Webarchive}}</ref> لەگەڵ داھێنانی دووربین و وردبیندا، تاقیکردنەوەیەکی زۆر لەسەر شێوەی ھاوێنەکان لە سەدەی ١٧ و سەرەتای سەدەی ١٨دا لەلایەن ئەو کەسانەی ھەوڵیان دەدا ھەڵە ڕەنگییەکان کە لە ھاوێنەکاندا دەبینرێن ڕاست بکەنەوە، ئەنجام درا. چاووێژەکان ھەوڵیان دەدا ھاوێنەی جۆراوجۆر لە شێوەی چەمانەوە دروست بکەن، بەو گریمانە ھەڵەیەی کە ھەڵەکان لە کەمکووڕی شێوە گۆیییەکانی ڕووەکانیانەوە سەرھەڵدەدەن.<ref>This paragraph is adapted from the 1888 edition of the Encyclopædia Britannica.</ref> تیۆری بینایی لەسەر [[شکانەوە]] و تاقیکردنەوە نیشانی دەدا کە ھیچ ھاوێنەیەکی تاک-ڕەگەز ناتوانێت ھەموو ڕەنگەکان بھێنێتە سەر یەک تیشکۆ. ئەمەش بووە ھۆی داھێنانی [[ھاوێنەی بێڕەنگ]]ی لێکدراو لەلایەن [[چێستەر مۆر ھۆڵ]] لە [[ئینگلتەرا]] لە ١٧٣٣، داھێنانێک کە لەلایەن ھاوپیشەی ئینگلیزی [[جۆن دۆلۆند]] لە پاتێنتێکی ١٧٥٨دا بانگەشە بۆ کرا. گەشەسەندنەکانی بازرگانی تێپەڕبوو لە [[زەریای ئەتڵەسی]] ھاندەر بوون بۆ دروستکردنی منارە ڕووناککەرەوەکانی (فانۆسەکان) نوێ لە سەدەی ١٨دا، کە تێکەڵەیەک لە ھێڵەکانی بینینی بەرزکراوە، سەرچاوەکانی ڕووناکی، و ھاوێنەکان بەکاردەھێنن بۆ دابینکردنی ھاوکاری دەریاوانی لە دەرەوەی وڵات. بەھۆی ئەوەی لە منارە ڕووناککەرەوەکاندا پێویستی بە زۆرترین مەودای بینین ھەبوو، ھاوێنە قۆقزە تەقلیدییەکان پێویست بوو قەبارەیەکی بەرچاویان ھەبێت کە کاریگەری نەرێنی لەسەر گەشەپێدانی منارە ڕووناککەرەوەکان دەبوو لە ڕووی تێچوون، دیزاین و جێبەجێکردنەوە. [[ھاوێنەی فرێنێڵ]] گەشەی پێدرا کە ڕەچاوی ئەم بەربەستانەی دەکرد بە نیشاندانی ماددەی کەمتر لە ڕێگەی بڕینی ئەڵقەیی چەق-ھاوبەشەوە. ئەوان بۆ یەکەمجار لە ١٨٢٣دا بە تەواوی لە منارەیەکی ڕووناککەرەوەدا جێبەجێ کران.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Julia |یەکەم=Elton |ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠١٣|سەردێڕ=A Light to Lighten our Darkenss: Lighthouse Optics and the Later Development of Fresnel's Revolutionary Refracting Lens 1780-1900 |ناونیشان=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1179/175812109X449612 |journal=The International Journal for the History of Engineering & Technology |بەرگ=٧٩|issue=2 |پەڕەکان=٧٢–٧٦|doi=10.1179/175812109X449612 |via=Taylor & Francis|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} *فیزیا ١٠ - ''(کتێبی قوتابی - پۆلی دەیەمی ئامادەیی)'' {{پۆلی کۆمنز|Lenses}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک}} [[پۆل:لێنز]] [[پۆل:لێنزەکان]] ixy1jqk8s6120ycixzpm5ki4yj5ibpf 0 113705 1613451 427942 2026-07-30T12:57:23Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[ھێڵە ئاسمانییەکانی عێراق]] 1613451 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ھێڵە ئاسمانییەکانی عێراق]] 5j5hc8lg9p9qlk2tbq270zkzipxg2f4 4 117839 1613433 1613395 2026-07-30T12:14:58Z Saad Goran 41181 1613433 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 200K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 5 |minthreadstoarchive = 1 }} <noinclude> {{سەرپەڕەی دیوەخان|start= |1=پێشنیارەکان|2= پێشنیار و بیرۆکە نوێکان لێرەدا وتووێژیان لەسەر دەکرێ. ''بەر لە دانانی پێشنیار'': * گۆڕانکارییە پێشنیارکراوەکانی '''نەرمامێر''' کە لەسەری پێکھاتوون دەبێ لە [[MediaZilla:|بەگزیلا]]دا ڕاپۆرت بکرێ. * گۆڕانکارییە پێشنیارکراوەکانی '''سیاسەت''' پەیوەندیی ھەیە بە [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)]]. * '''وتارە نوێیە''' پێشنیارکراوەکان پەیوەندیی ھەیە بە [[ویکیپیدیا:وتارە پێشنیارکراوەکان]]. |3=وپ:دخپ|4=وپ:دخ/پ}} {{بازدان بۆ سەرەوە و خوارەوە}} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__ <span id="below_toc"/> {{clear}} [[پۆل:دیوەخانی ویکیپیدیا]] </noinclude> == سیاسەت و کاری ویکیپیدیا و نیشانەکان == {{atopr |status = ئەنجام |result = نەکرا و ئەنجامی داواکارییەکە سەرکەوتوو نەبوو [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:١٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)}} ئێمە هەر هەموومان ئەگەر بۆ یەک جاریش بێت یاریمان کردووە ئیتر هەر یارییەک بێت، لە یارییەکەدا وشەیەک نوسراوە بەناوی (mission) کەبریتییە (کارەکان) کە دەیکەینەوە نوسراوە ئەو کارە بکە و خەڵاتێکی لە بەرامبەردا وەرگرین، بۆیە منیش داوا دەکەم کە پڕۆژەیەک بۆ ویکیپیدیا دروستکەن و بە چەند کاریکی زۆر و نیشانەی زۆر ئێمە دەتوانیین هەم نیشانەکان بە شێوەیەکی دیموکراسیانە بەکارهێنەرەکان بەکاری بهێنین، هەم باشترکردنی وتارەکان کارەکان دەتوانیین بە باشترین کار دایبنێن و بەشێوەیەک کە دڵنیام هەمووتان [[ھەی دەی]] تان کردووە، کە ئەویش کاری هەیە کە دانەیەک تەواو دەکەیت ئەوە دەچێتە کاریکی زەحمەتر کە هەر هەمان یاسایە وەک: تەواوکردنی ١٠ سندوقی زانیاری. کە ئەم کارە تەواو کرا ببێت بە تەواو کردنی ١٠٠ سندوقی زانیاری. ئەمەش لەسەر دەنگی بەڕێوبەران بۆ خراپکاریش ئەو بەکارهێنەرانەی خراپکاریان پێکرد ئەوا دەتوانن ئێوەی بەڕێوبەران سەربەستیان بکەن، زۆر سوپاس[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٨:٤١، ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) بۆ ڕوونکردنەوەیەکی زیاتریش ئەم وتانەی کە لەسەرەوە باسمان کرد بەم شێوەیە بەڕیوە دەچێت *دەبێت بەکارهێنەر نیشانەی سەرەکی هەبێت *دەبێت هەر بەکارهێنەرێک پەڕیەکی تایبەت بە (mission)ی بۆ دابنرێت ئەمەش لەسەر شێوەی ڕۆبۆتی *دەبێت بە سێ بەشەوە ئەنجام بدرێت کە بریتییە لە بۆ هەر (mission)نێک بریتی بێت لە سەرەتای ناوەندی زەحمەت، کە ئەمانە بەدوای یەکدا دێن لەدوای جێبەجێکردنی ئاسان دوای ناوەندی دوای زەحمەت. *دەبێت ئەو (mission)نەی کە بۆی نوسراوە بە چاکی بیکات، نەوەک بە تێکچووی *دەبێت لەسەر هەر (mission)ێک ئەو کارانەی بەکارهێنەری تێدابێت، وەک ئەوەی یەکسەر لەپەڕەکەی بەشێوەیەکی ڕۆبۆتی بۆی بنوسرێت. هەرچەندە ئەم کارانە لە سەروو پلەی خۆمەوەیە بەڵام دەبێت ئێوەی بەکارهێنەرانی بەئەزموون یارمەتیم بدەن بەهۆی تواناو لێهاتوویتانەوە، بەڵام من دەموێت لەسەرەتادا ١٠ بەکارهێنەری شارەزا بانگێشت بکەم بۆ ئەم پڕۆژەیە {{وب|Sako Nanakli}} {{وب|Sakura emad}} {{وب|Aram}} {{وب|Épine}} {{وب|Calak}} {{وب|Gyan333}} {{وب|Kushared}} {{وب|Serchia}} {{وب|Pirehelokan}} {{وب|Aza}} دەموێت بڵێم لە هەرکاتێکدا دەنگدان لەسەر ئەم پڕۆژەیە ئەنجام بدرێت ئەوە بە تێکڕای دەنگ دەکرێت و هەرکەسێک بیەوێت دەنگ بدات ئەوا دەبێت بەژداربێت لەم پڕۆژەیەدا. سوپاس [[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) : بەرێز {{وب|ئارۆ سالار محمود}} بیرۆکەکەت جوانە ئەوەندەی لە مەبەستەکەت تێگەیشتم "دەتەوێت وەک پێشبڕکێیەک کارەکان بکرێت و پلەبەندی بۆ ھەر کارێک دابنرێت و ھەر بەکارھێنەرێک بەپێی ئاستی خۆی کارێک یان چەن کارێکی پێبدرێت و ئیتر بەپێی کارەکانی ئاستی بەرز بێتەوە و ئەرکەکانی زیاتر و زەحمەت تر بن، بۆ ھەر کارێکیش کە ئەنجامی دەدات خەڵاتی لە بەرامبەردا پێ بدرێت بەڵام خەڵاتەکە کێ دەیدات وە چییە؟" و ھەندێک لەوانەی تاگت کردوون ھیچ بەشداریان نەماوە یان ناتوانن بەچالاکی بەشداری بکەن لە ویکیپیدیا بۆ نموونە {{وب|Gyan333}}، [[بەکارھێنەر:Épine]]. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:١٠، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :{{وب|ئارۆ سالار محمود}} سڵاو ، دیارە ئەوەندەی تێگەیشتبێتم ئەتەوێت پشبڕکێیەک لە نێوان بەکارهێنەران دروستبکەیت بۆ ئەوەی بتوانن زۆرترین سندوقی زانیاری وەڕبگێڕن، ئەگەر ئاوایە و مەبەستەکەت ئەوە بۆ ئەم قۆناغەی ئێمە کەمێک ئاسان نییە، بەتایبەت بەبێ پشتیوانی و خەڵات . پێشتر قەرارمان دەبوو پێشبڕکێەک ڕێکبخەین بۆ دانانی سەرچاوە بۆ ئەو وتارانەی بێ سەرچاوەن بە پشتیوانی ویکیمیدیا بەڵام وابزانم بەهۆی نەبوونی ژمارەیەکی زۆری بەکارهێنەر لە ویکیپیدیای کوردی کارەکە نەکرا .بۆیە هەر کارێک بەتایبەت لەو شێوەی جەنابت باسی دەکەیت ئاسان نییە بەتایبەت ئەم مەرجانەی تێدابێت قورس و گرانی و مامناوەن ، ئامانجی بەشی زۆری ئەوانەی لێرەن هەوڵدانە بۆ ئەوەی لانیکەم ژمارەی وتارەکان بگەیینە ئاستێکی زۆر باشە لەگەڵ بوونی ناوەڕۆکێکی باش .ئەمەش کەم کەس بە خۆبەخشی و بێ بێ چاوەڕوانی هیچ پاداشتێک ئەنجامی دەدات.لەگەڵ ئەوەش بوونی پڕۆژەی جیاواز لە نیشانەکانی پێشکەوتنی ویکیپیدیای کوردیدایە و لە قازانجیەتی ئەنجامیان بدات هەرچەند تا ئێستا چەن پڕۆژەیەک ئەنجام دراون ئێستاش پڕۆژەی شارەکانی ئێران لە بواری تەواوبووندایە.جا ئەگەر وادەزانی هەڵە تێگەیشتووم دەتوانی ڕوونکردنەوەی زیاتر بنوسی ، لەگەڵ ڕێزدا .[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٨:٠٩، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) بەڕێزان ڕاست دەکەن ئەمە ئەرکێکی قورسەو جێبەجێکیردنی کاتی دەوێت، بەڵام ئێمە دەتوانین وتارێکی ویکی لە سەرەتادا بۆ دروست بکەین، و دەتوانین بە چەند شێوەیەک کار دروستبکەین، ئەوەش حەزدەکەم یەکم کار ئێوە بینوسن، و دەزانین نیشانەکان زۆر لەمەوبەر دیاری کراوە، بەڵام نەخراوەتە بەرچاوی بەکارهێنەر و ئێمە دەتوانین بڵاویبکەینەوە لە پەڕەیەکدا، و بۆ کارەکان دەبێت لەیەکەو دوور بن وەک دروستکردنی (چ ژمارەیە) وتارێک کە پێکهاتبێت لە ئەونە (ژمارە. سەردێڕ، ژمارە. ژێرسەردێڕ). یاخود بڵێن دروستکردنی ژمارە. وتاری (وەرزشی، هونەری، موسیقا)، ئیتر دەکەوێتە سەر ئەوەی چی بکەین.[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏١٨:٤٤، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]]: گەر ھیچ قسەت نییە لەسەر پڕۆژەکە دەتەوێت دایبخەم، بە ھۆکاری ئەوەی نەکرا؟ یان دەتەوێت داواکارییەکە بەردەوام لێرە بێت؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٠٤، ١١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) داوادەکەم بیسڕیتەوە و هەر دانەیەکی من کە دامناوە چوونکە هیچ کەسێک بێجگە لە تۆ و ئارام نایەنە سەر ئەم بەشەی ویکیپیدیا، لاخۆی دیوەخانە.[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|🎻 𝓐𝓻𝓸 𝓼𝓪𝓵𝓪𝓻 🎻]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٠، ١٢ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] بێزەحمەت دایبخە [[بەکارھێنەر:Agent aro|Agent aro]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Agent aro|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٣، ١٩ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == دەستکاریی بە کۆمەڵی شێواز == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:١١، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٣٥ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢٠٦٨٨٣٠٦٦٤}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو بەکارھێنەر {{وب|Aram}} و بەکارھێنەرانی تر. پێشتر بڕێک پیاچوونەوەی زمانەوانیمان کردووە لە دەقەکاندا. ھەڵەیەک کە زۆر دەکەوێتە بەرچاوم ئەوم '''ھەستا بە''' کە [[:en:calque]] یانی وەرگێڕانی وشەبەوشەی عەرەبیی قام بە. دوو کێشەی ھەیە. یەک، لە ڕووی شێوازەوە زمان درێژ دەکاتەوە. دوو، وەک گشت وەرگێڕانێکی وشەبەوشەی ئیدیۆمی بیانی تێگەیشتنی ئاسان نیە. بۆ نموونە لەجێی '''ھەستا بە گەورەکردنی ماڵەکە''' بنووسرێ '''ماڵەکەی گەورە کرد'''. بەڵام ئەمە نازانم بە چەند دێڕ کۆد بکرێ یا نە، چون چەند کێشەی ھەیە. ١) بڕێک جار ڕستەکان درێژن و خاڵ لە ئاخریانەوە نیە و ئەوە دیاریکردنی بەکارەکە ئەستەم دەکات. ٢) کێشەی جێناوە لکاوەکان (کە ئەو ئاسانتر بێ و بە چەند دێڕ کۆد چارەسەر دەکرێت). بەکارھێنەر ئارام کە تەجرەبەی زیاترە نازانم ڕای چییە. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٩:٣٦، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) :سڵاو لەم دڵسۆزەی ویکی، {{وب|Pirehelokan}}! زۆر ببوورە و کۆمپیوتەرەکەم کێشەی تێ کەوت بۆیە نەمتوانی زووتر وەڵامت بدەمەوە. ئەوە [[فەرھاد پیرباڵ]]یش لە بەرنامەیەک زۆر بە توندی ڕەخنەی لەم باسە گرتبوو. پێم وا بێ شتەکە چووەتە ناوی خەڵکەوە و وشیارتر مامەڵەی لەگەڵ دەکەن و کەمتریش بە کاری دێنن. لەم کاتەدا و لێرە ٣٢٧ ئاکامی ئەم باسەمان ھەیە. ڕاستکردنەوەیان نە بە دەست و بە ئێمە ئاسانە و نە پێشم وایە بە چەند دێڕێک کۆد و بە بۆت بکرێت؛ بۆت نابێت لە خۆیەوە و بەبێ پێداچوونەوەی مرۆڤ ئەم جۆرە دەستکارییە بکات. بە بڕوای من بۆ چارەکردنی ئەمە، پێویستمان بە سیستمێکە کە ھەڵەکان دیاری بکات و حەلێک یان زیاتر پێشنیار بکات و بەکارھێنەر بڕیار بدات کە قبووڵی بکات یان نا. ئەوە دەمبوسێکم لە بەشەکە چەقاند تا ئەرشیڤ نەکرێ تا بزانین دەتوانین شتێکی لێ بکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:١١، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) ::{{وب|Aram}}، سڵاو، سپاس بۆ وڵامەکەت. ئەگەر فۆرمە جیاوازەکانی بەرچاو بگرین یانی کاتی کارەکە و سەرفکردنەکەی ئەوە زیاتریش دەکا. ھەست/ام/ای/ا/این/ان/ان بە تەنیا لە ڕابردوودا. ئیتر با ڕانەبردوو بمێنێ و کێشەی دوو جۆرە ھ ێکەیش بە لایەک. بەھەرحاڵ ئەوەی بڕێک دەڵێن ئەمە بووە بە باو نابێ بە بیانوو بۆ دەستبەرداربوونی. بڕوانە ئینگلیزی ئیستەش ھەموو ڕۆژێ باسی شێوازی دروست و پوخت و کورت ھەمیشە گەرمە. دیسان سپاس. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٢:١٢، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == دیواری شانازی ویکیپیدیای کوردی سۆرانی == {{atopg | status = ئەنجام | result = {{کرا|یەکدەنگی لەسەر دامەزراندنی پڕۆژەکە بوو بڕوانە}} [[ویکیپیدیا:خەرمانەی ڕێزلێنان]] }} '''سڵاو لە''' {{وەڵام بۆ|Serchia|Kurd2021|Kushared|Aram|Muhammed taha|Ari Qasm|Sakura emad|Tessla|Ari Qasm|1silent scientist}} و سەرجەم بەکارھێنەرانی تریش… ببوورن گەر هەندێک بەکارهێنەر ناوی لێرە نەهاتبێت''' '''پڕۆژەکە''' دەمەوێت ئەم پڕۆژەیە بخەمە بەردەست کۆمەڵەگەی ویکیپیدیا بۆ ئەوەی وتووێژی لێ بکرێت تاکو ببێتە خزمەتێک بۆ ویکیپیدیا پڕۆژەکە بەناوی هۆڵی شانازییە کە ئەم وتارە پڕۆژەیەکە کە تێیدا ناوی ئەو بەکارهێنەرانەی تێ دەچێت کە خزمەتێکی گەورەی بە ویکیپیدیا کردبێت یاخود کاتی بێت تاکو بەفەرمی بچێتە نێو ئەم وتارە لە وتارەکەدا باسی چەند شتێک دەکرێت و لەلایەن خودی بەکارهێنەرەوە خۆی دەنووسرێت: '''ناوی بەکارهێنەری''' ناوی ڕاستەقینەی خۆی (لە دوو ناوی سەرەتا زیاتر نەبێت)، و زیادکردنی ناوێک لە دەستە چەپەوە (سایزەکەی دوای دیاری دەکرێت) '''زانیاری''' لەم بەشەدا ماوەی چالاکی بوون و تەمەنی و لە چ بوارێکی ویکیپیدیا زیاتر کاری کردووە (چەند دانەیە با بینووسێت) پلە و پۆستەکەی لە ویکیپیدیا '''چالاکییە گەورەکانی''' ژمارەی وتارەکانی: ژمارەی چالاکییەکانی: <nowiki>*</nowiki>پڕۆژەی دامەزراوی: <nowiki>*</nowiki>وتارە هەڵبژێردراوەکانی <nowiki>*</nowiki>وتارە باشەکانی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی داڕێژەنی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پۆلەکانی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی دەروازەکانی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پەڕگەکانی: ئەو شتانەی کە نا ئێستا نەی کردووە دەکرێت نەنووسرێن و دەرنەکەون '''هۆکاری شانازی گرتن لێی:''' (ئەم بەشە لەلایەن بەڕێوبەری چالاکەوە دەنووسرێت) _______________________ بەمشێوازە من بیرم لێی کردەوە تەبعەن لە ماوەی ئەم گفتووگۆیەدا گەشەی پێ دەدرێت _______________________ '''پێوەرەکان''' - بە دوو شێواز بەکارهێنەر ئەم شانازییەی پێ دەبەخشرێت ١. مەرجی: گەر بەکارهێنەر ئەم سیفەتانەی تێدابێت: گەر بەکارهێنەر نووسەر بێت: - ژمارەی دەستکارییەکانیبلە ٢٠٠٠ کەمتر نەبێت -ماوەی بەکاربوونی دەبێت لە دوو ساڵ کەمتر نەبێت - خاوەن ٥٠٠ وتار کەمتر نەبێت - خاوەن ١٠ وتاری باش کەمتر نەبێت - خاوەن ٥ وتاری هەڵبژێردراو کەمتر نەبێت گەر بەکارهێنەر تەکنیککار بێت: پێوەرەکانی لەلایەن تەکنیک کارەوە دابنرێت گەر بەکارهێنەر درووستکەری (دەروازە، پۆل، داڕێژە، هتد……) ژمارەی دەستکارییەکانی لە ٢٠٠٠ کەمتر نەبێی - ماوەی بەکاربوونی لە دوو ساڵ کەمتر نەبێت - خاوەنی ٢٠٠ پۆل کەمتر نەبێت - خاوەنی ١٠٠ پەرگە کەمتر نەبێت - خاوەنی ٥٠ داڕێژە کەمتر نەبێت - خاوەنی ٥ دەروازە کەمتر نەبێت —————————————— گشت ئەم مەرجانە ئەگەری دەستکاری کردنیان هەیە. نموونەیەک لە خوارەوە دادەنێم بە وێنە ————————————————— '''نموونەی بەکارهێنەر لە هۆڵی شانازی''' [[پەڕگە:Unknown_person.jpg|وێنەی دەرەکی|چەپ|150x150پیکسڵ]]   [[بەکارھێنەر:Aro Salar|'''Aro Salar''']] '''ناوی ڕاستەقینە:''' ئارۆ سالار '''ساڵی لەدایکبوون''': ٢٠٠٨ '''ماوەی چالاکی:''' ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢ – تا ئێستا '''ئەندام لە ویکیپیدیا:''' بارکەر '''زانیاری:''' ئەم بەکارهێنەرە لە ساڵی ٢٠٢٢ دەستی بەکارکردن لە ویکیپیدیا کوردی کردووە و زیاتر لە بواری فیلم و ئەنیمەیشن وتار نووسیووە. '''چالاکییە گەورەکانی:''' ژمارەی وتارەکانی:٥٤٢ ژمارەی چالاکییەکانی: ٤٣٩٣ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی ویکیپڕۆژەککانی:٣ <nowiki>*</nowiki>وتارە هەڵبژێردراوەکانی:٠ (دەرناکەوێت) <nowiki>*</nowiki>وتارە باشەکانی:١ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی داڕێژەنی:٣٩ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پۆلەکانی:٥٤ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی دەروازەکانی:٢ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پەڕگەکانی:٦٢ '''هۆکاری شانازی پێدان:''' بەهۆی بەشدارییە بەردەوامەکانی و زیادکردنی ناوەڕۆکی کوالیتی بۆ ویکیپیدیا کوردی. ______________________________ === {{لەگەڵ}} === * {{لەگەڵ}} دەزانن چی؟! خوداشاهیدە زۆر زۆر لەمێژ بوو بیرم لەوەی دەکردەوە کە چۆن و بە چ جۆر و شێوازێک دەستخۆشییەک لە بەکارهێنەرە باشەکان واتا ئەو بەکارهێنەرانەی خزمەتێکی زۆر و گەورەیان بە ویکیپیدیای کوردی کردۆ، بکەین، حەتاکوو جەنابی ئارۆ ئەو پێشنیارەی دا، هیوادارم کە بە باشی بڕواتە پێش. [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٢٣:٥٠، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} پێشنیارێکی بەجێیە، بەڵام لەھەندێک حاڵەتدا دەکرێت '''ژمارەی دەستکاری نەکرێتە پێوەر'''، '''بەھا و کاریگەری چالاکیی بەکارھێنەرەکە بۆ ویکیپیدیا گرنگتر و بە بەھاترە''' (فراوانکردنی کۆلکە وتارێک، دابینکردن و دۆزینەوەی سەرچاوەی پێویست بۆ وتارێکی بێ سەرچاوە، ڕێکخستنەوەی وتارێک کە بەپێی پێوەرەکانی نووسین نەنووسراونەتەوە، یان ھەر چالاکییەکی تری کاریگەر و بەھادار). «[[User:Muhammed taha|<b style="background:Blue; color:White;">Muhammed Taha</b>]][[User talk:Muhammed taha|<sup style="color:Blue;">لێدوان</sup>]] ١٧:٥٥، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٩:٢٧، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٨:٠٧، ٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} دەبێ پێوەرەکان بە شێوەیەکی گشتی پێداچوونەوەیان بۆ بکرێت، نەک بەشێوەی تاک بە تاک. ئێستا بۆ نموونە بمانەوێت ڕێز لە کەسێکی وەک کاک ئارام بگرین، بەڵام ژمارەی وتارەکانی ژێر ٥٠٠ـن (زۆربەی وتارەکانی لە ڕێگای بۆت و ویکیپرۆژەکانەوە بڵاو کردووەتەوە) و ژمارەی وتارە ھەڵبژێردراوەکانی یەک دوو وتارن، بەو پێوەرە بێت کەس ھەموو مەرجەکان لەخۆ ناگرێت، بەڵام ئێستا ھەموو کەس دەزانێ کە کاک ئارام جێگای ڕێز و شانازییە. بەگشتی من پێم باشە بۆ ڕێزگرتن لە کەسێک ژمارەیەک بەکارھێنەر دەنگی لەسەر بدەن و دواتر بەھۆی سەرجەم بەشدارییەکان و کارە دیارەکانی ئەو بەکارھێنەرە؛ ئەگەر بەپێی یەکدەنگی شایەنی بوو ئەوە ڕێزلێنانەکەی پێ بدرێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٣٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) === {{دژایەتی}} === <nowiki>*</nowiki> === لێدوان === بەهیوای تەندروستیی بۆ هەموو کەسێک.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٣:٣٦، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] سەلام. ئەمن لەگەڵ ئەو پێشنیارەم بەس بەڕای من دەبێ شتێک بگۆڕێ. ۲۰۰۰ دەستکاری زۆر کەمە، بە دوو مانگ بە کووب چالاک بوون دەکرێ، بە ڕای من بڕوات بۆ ۱۰،۰۰۰، کەسێک کە ۱۰ وتاری باش و ۵ وتاری هەڵبژێردراو و ۵۰۰ وتاری دروستکراوی هەیە بە دڵنیاییەوە دەستکارییەکانی لە ۱۰،۰۰۰ی بۆولای ڕۆیشتۆ. [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٠٠:٠٤، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ::بەڕای من بکرێتە ٥٠٠٠ باشترێکە [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٧:١٥، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :::'''سڵاو لە''' {{وەڵام بۆ|Serchia|Kurd2021|Kushared|Aram|Muhammed taha|Ari Qasm|Sakura emad|Tessla|Ari Qasm|1silent scientist}} و سەرجەم بەکارھێنەرانی تریش… ببوورن گەر هەندێک بەکارهێنەر ناوی لێرە نەهاتبێت [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٩:٤٤، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]]: ڕاستی مادام حەز بەم جۆرە شتە دەکەن، بەدڵ خۆتان بکەن و من '''دژ''' نابم، لەبەرئەوەی کەسانی وەک ئێوە لە ئێستادا چالاکن لە ویکیپیدیا، هەربۆیە شایەنی بڕیاردانن. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٢٥، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) کاک @[[بەکارھێنەر:Muhammed taha|Muhammed taha]] پێشنیارەکەت لەبەرچاو گیراوە، وەک لە پڕۆژەکە ئاماژەم پێداوە، دەکرێت بەڕێوبەری ئەو کاتە دەتوانێت پێوەرەکان پێشەل بکات و ڕێز لە کەسێک بنێت، بەدڵناییشەوە گەر کەسێک پێوەرەکانیشی تێدابێت بەڵام بەڕێوبەری ئەوکاتە ڕازی نەبیت، ئەوا ڕێزلێگرتنی دوادەخرێت.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٩:١٣، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] سڵاو و بەخێربێیەوە بۆ ویکیپیدیا. بۆ ئەو پێشنیارە یەکدەنگیی تەواوت لەگەڵە، تکایە ئەگەر دەتوانی یەکلایی بکەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:٣٣، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::خۆی لەسەر بەرێوەبەرە کە یەکلایی بکاتەوە بەڵام ئێستا ئەو دەتوانێت پڕۆژەکەی بەئەنجام بگەیەنێت بەبێ کێشە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٠٢، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::گەر ھیچ شتێک نەماوە من ئەو داواکارییەی ئێرە وەک سەرکەوتوو دادەخەم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٠٣، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::دەستەکانتان خۆشبێت، خۆم وتارەکە لەژێر ناونیشانی [[ویکیپیدیا:خەرمانەی ڕێزلێنان]] بڵاوی دەکەمەوە و لەوێ وتووێژ دەکەین.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٠:١٠، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] زۆر باشە، سپاس بۆ بەڕێزتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٤:٣٥، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == کردنەوەی کەناڵ و گرووپی ویکیپیدیا لە تێلێگرام == {{atopg | status = ئەنجام | result = [https://t.me/ckbwiki کەناڵی ویکیپیدیای کوردی] لە [[تێلێگرام]] کرایەوە و [https://t.me/KurdishWikipedia گرووپەکەی] پێوە بەسترایەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٦:٣٦، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) }} {{وەڵام بۆ|Serchia|Kurd2021|Kushared|Aram|Muhammed taha|Ari Qasm|Sakura emad|Tessla|Ari Qasm|1silent scientist|-Haryad|Tessla|Aza|حوسێن|MFTG|Sorou6sh|Saad Goran|مامۆستا|Épine|GoRaN909|Serchia|فەرهاد|Pirehelokan}} سڵاوتان لێ بێت ھاوڕێیان، ئەگەر یەکدەنگیتان لەسەر بێ، پێم باشە کەناڵ و کۆمەڵێک گرووپی جیاوازیی ویکیپیدیا (ڕێک ھاوشێوەی [[دیسکۆرد]]) لە «[[تێلێگرام]]» بکەینەوە. تێلێگرام کوردی زۆری تێدان و ئەگەر لەوێ چالاک بین ھەم دەتوانین سەرنجی کەسانی نوێ بۆ ئەندامبوون ڕابکێشین و ھەمیش دەتوانین لەوێ وەڵامی پرسیار و کێشەکان بدەینەوە. خۆم ئامادەم وەک ئەدمینی سەرەکیی ھەژماری ویکیکوردی لە تێلێگرام بم و ھەر کەسیش پێی خۆش بوو ببێتە ئەدمین ئەوە ڕایگەیێنێت؛ دواتریش خۆشحاڵ دەبین لەوێ ببنە ئەندام (ھەڵبەت ئەگەر یەکدەنگی لەسەر پەسەندکردنی ئەو پێشنیارە بێت). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو، من بەشتێکی باشی دادەنێم هەوڵێکی باشە، لە openstreetmap کارم دەکرد گروپی هەبوو بەڵام کوردەکان نا چالاک بوون، بانگێشتی عەرەبی عێراقی کرام زۆر چالاک بوون و ئیشی چاکیان دەکرد پێکەوە، بەڵام لە کۆتایدا ئیشی منیان بەدڵ نەبوو دەریان کردم(کوردایەتی)، گرنگ ئەوەیە چالاک بین و هاوکاری یەک بین. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ٢١:١٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: دەستخۆش بۆ ئەم بیرۆکەیە. منیش پلانێکی وام ھەبوو باسێکی ئاوا بکەمەوە، ئەوەتا تۆ کردتەوە. منیش پێم وایە بەڕاستی ویکیپیدیای کوردی پێویستی بە چالاکییەکی زیاترە لە سۆشیاڵ میدیا و تێلێگرام شوێنێکی گونجاوە. بەس ئەبێ چەن بەشێکی ھەبێ و جیا بکرێنەوە، وەکو بڵاوکردنەوەی نوێکارییەکان، گرووپی وتووێژی گشتی تا بەکارھێنەرە تازەکان پرسیار بکەن و بەکارھێنەرانی شارەزا وەڵامیان بەنەوە، بەشی فێرکاری بە بڵاوکردنەوەی ڤیدۆ یان ڕێنماییی کورتی نووسراو بۆ فێرکردنی بەکارھێنەرانی تازە کە کەم ئەزموونن چۆن دەست بە نووسینی وتار بکەن. ئەگەر بەو شێوەیە بێ کێشەم نییە. سپاس [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢١:٣٧، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::باشە. بەو مەرجەی کەس ببێ خاوەندارێتیی بکا و ناوەرۆکی بۆ دابنێ. ئەگەر سەر بگرێ و چالاک بێ دەبێ چوارچێوەیەکی گشتیش ببێ دەربارەی ئەوەی چی دابنرێ و چی نە. دەکرێ چاو لە کاناڵەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی بکرێ کە زۆربەی بابەتەکانیان زانستییە. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٢:١٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::سپاس بۆ ھەمووتان، ئەو جۆرەی دیارە وەڵامەکان ئەرێنین و پێشنیارەکە سەر دەگرێ. @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ڕاستە، بێگومان کارێکی جوانی تێدا دەکەین و بە ڕێکوپێکی بەڕێوەی دەبەین، ھەر پێشنیارێکیشتان لە ھەر کاتێکدا ھەبوو خۆشحاڵ دەبین پێمان بڵێن. @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ڕاستە، ھەر وەک شروەی دیسکۆرد چەندین گرووپی جیاواز و کاناڵێک لەخۆ دەگرێ کە ھەموویان سەر بە یەک دەبن؛ ھەروەھا کاک ھەریاد خۆشحاڵ دەبم ئەگەر تۆش وەک ئەدمینێک ھاوکار بیت. زۆر سپاس بۆ ھەمووتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٥٣، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::زۆر باشە مادەم وات ئەوێ، لە پەڕەکەم بەستەری تێلێگرامم داناوە، گەر ویستت لەوێ ئەتوانین زیاتر لەسەری قسەکەین. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٣:١٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سلاو،دیارە کارێکی بەجێیە ، دەستان خۆشبێت ، ئەو لینکەی داتان ناوە کار ناکات لای من و ناتوانم بیدۆزمەوە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ٢٠:٠٤، ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]: سەرەتا ئەو چەناڵ و گرووپەمان دانا لە تێلێگرام، دوای بینیم پێشتر کاک محەممەد دروستی کردبوون و ئەوەی خۆمان لابرد. ئەتوانی لەم لینکە جۆینی [https://t.me/ckbwiki چەناڵەکە] بیت. لەم لینکەش جۆینی [https://t.me/KurdishWikipedia گرووپەکە] بیت. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٠:٣٠، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] سوپاس ،دەستخۆش. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ١٠:٤١، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) {{کرا}}، [https://t.me/soranikurdishwikipedia کەناڵی تێلێگرام] کرایەوە و ھەوڵی زۆرکردنی گرووپەکانی و زیادکردنی ئەندام دەدەین. تکایە ھەر بۆچوون و پێشنیارێکی ھەتانە پێمان بڵێن؛ لە ئێستادا بەڕێز ھەریاد دامەزرێنەری کەناڵ و منیش ئەدمینیم. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٣١، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :: سڵاو لە تۆش [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، دەستخۆشی لەو پێشنیارەتان دەکەم، تێلێگرام لای خۆمان زیاتر ئاشنایە، ئینشەڵڵا ھەنگاوێکی باش دەبێت بۆ دووبارە چاڵاکبوونەوەی ویکی کوردیی ناوەندی. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٢:٠٣، ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == گۆڕینی لۆگۆی ویکیپیدیا بەبۆنەی ١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندن == [[پەڕگە:١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی.png|وێنۆک|١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی لە ھەموو ئەو کەسانەی تائێستا خزمەتیان تێدا کردووە پیرۆز بێت!]] === بانگھێشت === {{وب|Serchia|Calak|Aza|مامۆستا|حوسێن|kurd2021|zemen|MFTG|Kushared|Pirehelokan|Aram|Paraw|Muhammed taha|Sakura emad|-Haryad|Aro Salar|Tessla|Sakura emad|Ravan|Shaween|Abdurhman Ahmad|Min.neel|1silent scientist|Ari Qasm|Saad Goran|Rahel khdhr|Kawanii|SiNa}} و تەواوی ئەندامانی تر. === پێشنیار === سڵاو لە ھەموو ئەندامانی بەڕێزی ویکیپیدیا؛ ١٢ی ئاب (نزیکەی مانگێکی تر) ١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردییە و بەوھۆیەوە پێشنیاری گۆڕینی لۆگۆی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی بۆ ماوەیەکی کاتی دەکەم (١٢ی ئاب تاوەکوو ١٢ی ئەیلوول؛ واتە یەک مانگ)، تکایە بۆچوونی خۆتان بڵێن و ھەر کەس دەتوانێت لۆگۆیەک بە دیزاینی سەرنجڕاکێشەوە بار بکات و لە خوارەوە دایبنێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٦، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) === لۆگۆی پێشنیارکراو === <!----- ھەر لۆگۆیەک پێشنیار دەکەی تکایە لە خوارەوە پەڕگەکەی دابنێ ----> [[پەڕگە:Central Kurdish Wikipedia logo for 17th anniversary of establishment.png|200px|ڕاست]] [[پەڕگە:Central_Kurdish_Wikipedia_17th_Anniversary_Logo.png|200px|ڕاست]] {{ھن|١٧}} === {{لێدوان}} === <!----- ھەر لێدوانێک یان بۆچوونێکت ھەیە لە خوارەوە بینووسە ----> * {{وب|Tessla}} کاک تێسلا تکایە ئەگەر دەتوانی لۆگۆ بار بکە، ئەوانەی پێشتری بەڕێزت زۆر جوان بوون، خۆم بۆم ساز نەکرا ئەو شتەی دەمەویست. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٩، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) *:@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: دووبارە سپاس، بەڵێ بۆنا، گۆڕینی کارێکی زۆری ناوێت و هەوڵ دەدەین لۆگۆی جوان دابنێین. هەرخۆی کە بووینە ١٠٠ هەزار وتار، ئەوکاتەش دووبارە دایدەنێین لۆگۆی تر. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٦:٣٩، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::سڵاوتان لێ بێ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: من لەگەڵ پێشنیارەکەتانم، کە لۆگۆیەکی جوان بار بکەن و لێرە ڕای خۆمانی لەسەر بەین. تێبینییەکی بچووکیش، دیارە تاگکردنە ئیش ناکا، چونکە من ئاگاداریم پێ نەگەشتووە و ڕەنگە بەکارھێنەرانی تریش ئاگادار نەبن. پێویستە دووبارە بانگ بکرێنەوە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٨:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] زۆر سپاس بۆ بەڕێزت، ئێستا بۆ جارێکی تر گشت بەکارھێنەران بانگھێشت دەکەمەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٣١، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::ئاگادارکردنەوە: ::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] @[[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] @[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] و ... . [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٣٥، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دەستانخۆش بێ، شتێکی باشە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٤:٠٧، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] کارێکی جوانە بەڵام دوو بۆچوونم هەیە لەسەر وێنەی [[:پەڕگە:١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی.png]] یەکەمیان: پردی دەلال کێشەی نییە بەڵام قەڵاکەی پشتی قەڵای کوێیە؟ و دووەم بۆچوون: دەبێت بەکوردی لەسەری بنووسرێت لەسەری، زەحمەت نەبێت هەردووکی بە ژیری دەستکرد دروستکراوە، کە کاری ڕاستی دەچێت بەڵام قەڵاکە ناناسم بۆیە پرسیارم دەربارەی ئەوە هەیە کە ژیری دەستکرد بەکارهاتووە یاخود نا.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٤:١٧، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ئەو پەڕگەیەی باسی دەکەیت ژیریی دەستکرد بەخۆی سازی کرد بەبێ ئەوەی پێی بڵێم پشتەوەکەی چۆن بێت، تەنیا بۆ ئەو پەڕەی ئێرە بەکاری دێنین ئەگەرنا من پێشنیاری گۆڕینی لۆگۆی ویکیپیدیا بۆ [[:پەڕگە:Central Kurdish Wikipedia logo for 17th anniversary of establishment.png|ئەو پەڕگەیە]] دەکەم (کە بە یارمەتیی ژیریی دەستکرد ساز کراوە). ھەروەھا ئێوەش دەتوانن پەڕگەی پێشنیارکراوی خۆتان بار بکەن، زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٤:٢٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دەستت خۆش بێت شتێکی باشە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٤:٥٧، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] تکایە ھەرچیەک دەکەن با دەستی ژیریی دەستکردی تیا نەبێ، بۆ دەروازە یان جێی تر ئاسایییە ژیریی دەستکرد بێ بەڵام ئەمە دەچێتە سەر لۆگۆی سەرەکی و شتێکی فەرمییە، باشترە بە دەستی دروست بکرێ. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٥:٠٥، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من شارەزای سازکردنی وێنە نیم و زۆری لێ نازانم؛ ئەوەش ھەر وەک دەستپێکێک وابوو، ئەگەرنا ھەر کەسی تر شتێکی باشتر بار بکا خۆم دەنگی بەڵێی دەدەمێ. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:١٢، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] مەبەستم ئەوەیە ھەر ڕێگە نەدرێ ژیریی دەستکردی تێکەڵ بکرێ، ئەگەر پێشنیاریش کرا. دەنا ڕووی دەمم تەنێ لە ئێوە نەبوو، بۆیە ئێوەم تاگ کرد چون ئەم بەشە ئێوە کردوتانەوە. بژین. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٥:٣٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ئەزانم برا ئاسایییە، تەنیا دەڵێم زۆر باش دەبێ کەسانی تریش بەشدار بن لە بارکردنی لۆگۆکەدا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دووبارە سڵاو ئەمە پێشنیاری منە ئەم لۆگۆیەم دروستم کردووە و پیشنیاری دەکەم بۆ ساڵیادەکە، بەخوا مردم تا دروستم کرد چونکە نزیکەی ٣ ساڵە وازم لە دیزاین هێناوە بەهۆی پۆلی ١٢ەوە بەڵام کەس ئامادەنەبوو دانەیەک دروستبکات، هیوادارم بەدڵی کۆمەڵگەی ویکیپیدیا بێت.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٧:٤١، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٧:٤١، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] تەواوە زۆر سپاس بۆ بەڕێزت. ئەگەر ڕای خۆم بڵێم زۆر جوانە کێشەیەکی وای نییە، تەنیا خۆزگە ئەو ١٧ەمین وەکوو ١٧یەمین نووسرابا. دیسان سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:١٧، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]]: وەک بەڕێز ھیڤجا وتی، ١٧ەمین بگۆڕی بۆ ١٧یەمین چاکترە. فۆنتەکەش زۆری کەناڵ و میدیاکان بەکاریدەھێنن، بیگۆڕی بۆ فۆنتێکی سادەتر (کە من [https://fonts.google.com/specimen/Vazirmatn?lang=ckb_Arab&preview.lang=ckb_Arab ئەمە] پێشنیار ئەکەم) باشترێکە. <span style="background:#0D1B2A;font-size:9px;letter-spacing:1px;padding:2px 4px;border-bottom:3px solid #778DA9">[[بەکارھێنەر:Zemen|<span style="color:#E0E1DD">Zemen</span>]] '''[[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|<span style="color:#E63946">✧</span>]]'''</span> ٢٣:٥٦، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ھەر بژی👏 بێکێشەیە، تەنھا وەکوو ئاماژەیان دا «١٧ەمین» بگۆڕدرێت بۆ «١٧ھەمین» یان «١٧یەمین». [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٠:١٤، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] و @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] دەیکەم بە ١٧ هەمین و فۆنتەکەم گۆڕی دەتوانین سەیری بکەن.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٦:١٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] جوانە سپاس، من خۆم لەگەڵ ھی تۆم :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:١٧، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دەستتان خۆش، زۆر باشە. گەر یەکێک لە توانایدا ھەبێت دیزانێکی جوانی بۆ بکات زۆر باشتریش دەبێت، چوونکە پێوەی دیارە کە ژیریی دەستکردە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٧:٥٨، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::دەستی هەموو لایەک خۆش بێت.. شتێکی زۆر جوانە ئەگەر بۆ مانگێک لۆگۆ بگۆرێن هەروەها ئامادەکردنی چەند چالاکی دیکە بۆ رۆژی ١٢ ئاب. [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shaween|لێدوان]]) ٢٠:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] پێشتر بۆ گەیشتن بە پەنجا هەزار کارێکى لەو شێوەیە کرا و لۆگۆکەش لە ئەرشیفى رابردوو هەیە سەبارەت بە گۆرین من لاریم نییە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ٢١:٢٤، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ;ئەنجام == ڕاگەیاندنی پڕۆژەیەکی نوێ: پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان == سڵاو لەهەمووان، بۆ مەبەستی گەشەپێدان و دەوڵەمەندکردنی ویکیپیدیای کوردی بە بابەتە وەرگێڕدراوەکان بە شێوازێکی سیستماتیک، پڕۆژەیەکی نوێم بە ناوی '''[[ویکیپیدیا:پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان|پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان]]''' ئامادە کردووە. '''کورتییەک لەسەر پڕۆژەکە:''' لەم پڕۆژەیەدا، بەپێی بابەتە جیاوازەکان خشتەیەک وتار بۆ هەر ئەندامێکی چالاک دادەنرێت. بۆ ئەوەی جۆش و خرۆشی پڕۆژەکە بپارێزرێت، مۆڵەتی هەر خشتەیەک تەنیا '''یەک ڕۆژ (٢٤ کاتژمێر)''' دەبێت. '''مەرجی وەرگرتنی ئەندامان:''' بۆ ئەوەی ڕێگری بکرێت لە وەرگێڕانی ئامێریی بێ کوالیتی و وتارەکان بە شێوازێکی ستاندارد دروست بکرێن، تەنیا ئەو بەکارهێنەرانە وەردەگیرێن کە متمانەپێکراوی ویکیپیدیان و لەلایەن بەڕێوەبەران مافیان پێ دراوە، و دوای تۆمارکردنی ناو، بەڕێوەبەری پڕۆژەکە پێداچوونەوە بە شایستەیی بەکارهێنەرەکەدا دەکات لەو کاتەدا. داوا لە هەموو هاوڕێیانی چالاک و متمانەپێکراو دەکەم کە سەردانی لاپەڕەی پڕۆژەکە بکەن، و لە حاڵەتی ئارەزوومەندبووندا ناوی خۆیان بۆ بەشداریکردن تۆمار بکەن. هیوادارم بتوانین بەم پڕۆژەیە هەنگاوێکی باش بنێین. '''تێبینی''': پڕۆژەکە دەکرێت لەلایەک کەس یان زیاتریش بەڕێوە بچێت بۆ دروستکردنی وتارەکان. دەکرێت یاساکان دەستکاری بکرێن بە وتووێژ. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٤، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ===لێدوان=== :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] پرۆژەیەکی جوانە، هیوادارم ژمارەیەکی بەرچاو بەشداریی تێدا بکەن. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٠٢، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::ھەروەھا باشترە ناوەکەی بکرێتە ویکیپرۆژە: زنجیرە وتارەکان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٠٨، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سپاس، ئەم پڕۆژەیە هەوڵ دەدات نووسەرە چالاکەکان کۆبکاتەوە گەر هەبوون. وە ناوەکە بەم شێوەیە دروستە کە نێوان نابێت لەگەڵ وشەی '''زنحیرە''' هەبێت، وەک '''زنجیرەفیلم'''، '''زنجیرەکتێب'''. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:١٤، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاستە قسەکەت، بەڵام باشترە وەک کۆمەڵە وتارەکان بچێتە ژێر ناوی ویکیپرۆژە و لەژێر ناوی ویکیپیدیا بێتە دەرەوە (واتە ببێتە ویکیپرۆژە:زنجیرەوتارەکان). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:١٧، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::ببوورە سەرەتا وشەی '''ویکیپرۆژە'''-م نەبینی بوو، بەهەرحاڵ ڕاوێژم لەگەڵ بەڕێوەبەرێک کرد، وتی کێشەش نابێت ئاوا بێت، ڕاستییەکەی خۆشم ئاوام پێ باشترە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٤:٥٣، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٤:٥٣، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر باشە ھەر دوویان دەبن، هەر چۆنت پێ باشە با وا بێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٠٣، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) [[پۆل:داواکارییەکان بۆ لێدوانی کۆمەڵگە]] == بەکارھێنانی ه (/هـ) لە جیاتی ھ == سڵاوتان لێبێت، پێشنیار دەکەم لە ویکیپیدیای "کوردیی سۆرانی" ھەر ئەو "ھاءە عەرەبییە" (ه) بەکاربھێندرێت لە شوێنی (ھ). لە بەشی [[ویکیپیدیا:نووسینی کوردی|نووسینی کوردی]]<nowiki/>‌دا، ئاماژە بەوە دراوە کە لێرە ھ لە جیاتی (ه) بەکاردێت بۆ چارەسەرکردنی گرفتی وشەکانی وەک گوناھ لە کاتێکدا ئاماژەش بەوە دراوە کە «ئەم گرفتە ئەوەندە بەرچاو ناکەوێت». بە ڕای من ئەم گرفتە دەتوانرێت بە درێژکرنەوە (تەتویل)ی ھائەکە چارەسەر بکرێت بەم شێوەیە: گوناهـ ، ھیچ پێویست بە پیتی (ھ) ناکات، یان ھەر دەتوانین بڵێین «گوناح». ئەگەر ئێستا کەسێک بێت بۆ ویکیپیدیا، بۆ نموونە بەدوای وتارێکی وەکوو [[ھاودیان]] بگەڕێت، گەر لە گەڕاندا ھاءە عەرەبییەکە (ه) بەکاربێنێت ناتوانێت وتارەکە بدۆزێتەوە، لە کاتێکدا کە ٪٩٩٬٩ی کورد کیبۆردێکی ئاساییی کوردی بەکاردێنن کە ئەم جۆرەی ھاءـەی (ھ) تێدا نییە، کەس ھەر بە خەیاڵی (ھ)ـیشدا نایەت. وە شتەکە وێڕای ئەوەی بێمانایە، زۆر بێزارکەریشە لە کاتی وەرگێڕان و دەستکاریکردنی وتارەکان. دەبێت دانەبەدانە (ه) بگۆڕیت بۆ (ھ)، گەر لەمەشیان بگەڕێین، لە بەشی سەرچاوەکاندا ئەمە ھەر زۆر ئیزعاجترە. من زیاتر لە خەمی نموونەی گەڕانەکەدام کە ئەگەر ھەر کەسێک بەدوای وتارێک بگەڕێت (ھ)ی تێدا بێت، ناتوانێت بە (ه) بیدۆزێتەوە. سەبارەت بە وشە «کورمانجییەکان»، من ھەرگیز نەمزانیوە لە سۆرانیدا وشەکانی پێشانگەھ، خوێندنگەھ، یان تۆمارگەھ بەو شێوەیە دەرببڕدرێت. ھەر دەڵێین پێشانگا و خوێندنگە و تۆمارگە. ئەوە ھەر گرفت نییە! نازانم گەر ھیچ ھۆکارێکی تر ھەبێت بۆ بەکارھێنانی (ھ) یان بەکارنەھێنانی (ه)!؟ [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٩:٥٤، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]: سڵاو، هۆکار زۆرە کە ئەمە ئەستەمە! یەکێکیان ئەوەیە کە دەبێت هەموو ناوەکان چارەسەر بکرێن دوای بڕیاردان. دووەمیان ئەوەیە؛ ویکیپیدیا شوێنێکی ئەکادیمییە و پێویستە وشەکان ئەکادیمی بێت (وەک پیتی ھ)، هەربۆیە جوان نییە لەنێو وتارێکدا لەجیاتی وشەی '''نھێنی''' خوێنەر وشەی '''نهێنی''' ببینێت! ئەمە تەنیا ڕای منە و هەروەها '''دژی''' ئەوەم بکرێت، بەکارهێنەرانی تریش دەتوانن ڕای خۆیان بڵێن. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٢:١٨، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] بەکارھێنانی تەتویل یان [[درێژکردنەوە]] زیاتر نووسینی عەرەبی و فارسی پشتی پێ دەبەستن، کوردی ئەمەی نییە و پێویستیشی نییە؛ ھەر کوردێکیش کە بەکاری ھێناوە (نووسەر یان...) لاسایی فارسی و عەرەبی کردوەتەوە. نووسینی ھ لەبری ه ھیچ کێشەی نییە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٣:٤٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من وەکوو خۆشم ھیچ کێشەیەکم نییە لەگەڵ بەکارھێنانی (ھ)ـدا. کێشەی گۆڕینی (ه) بۆ (ھ)یش لە وتارەکاندا ھەرچۆنێک بێت کێشەیەکی ئەوەندە گەورە نییە. بەڵام ھەروەک گوتم، لە کاتی گەڕاندا کێشەی ھەیە، وا دەکات وتارەکان نەدۆزرێنەوە و ئیدی بێسوود بن، من تەنھا خەمی ئەوەمە. ::ئەمە وەکوو کێشەی پیتی کافیش نییە (ك)، کە ھەموومان دەزانین پیتی (ک) تایبەتە بە کوردی و (ك)یش تایبەت بە عەرەبی. وە لە ئێستادا زۆربەی زۆری کیبۆردەکان ھەر (ک) بەکاردێنن، ھیچ کێشەیەکی نابێت. بەڵام پیتی (ھ) تەنھا لە کۆتاییدا بەدەردەکەوێت، ئەویش چەند وشەیەک کە دەتوانرێ لە جیاتیی هـ بەکاربێ وەکوو گوناهـ یان فیقهـ. کە وایە بۆ ھەموو وشەکانی تر تێکبچن... [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٨:٣٢، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]: گەر ئەم کارە بکەین، ئەوا هەڵەیەکی کوشندەیە، چونکە ژیرییە دەستکردەکان لەرێگەی ویکیپیدیاوە کوردی فێر دەبن و با فێری پیتی ه نەبن ئەوەندە وەک لە پیتی ھ ). '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٦، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::پێشتریش ئەو باسە کرابوو لەسەر پەسەندکردنی ھ (شوێنەکەم بیر نەماوە)، ھەر وەک ئەوەی لە سەرەوە باسیان کرد و چەند ھۆکارێکی تر، من پێم باشە لە ئێستادا ھەر ھ بەکاربێنین لە جیاتی ه. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٣٢، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == زیادکردن و لابردنی داڕێژەی کۆلکە بە بۆت == سڵاو بۆ بەکارهێنەرانی ویکیپیدیای کوردی. لەسەر داواکاریی بەڕێز @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ئەو ڕاپرسییەم نووسی؛ دەمانەوێ بە بۆت (جارێ دیار نییە بۆتی من یان هی یەکی تر) تاگی کۆلکە لەسەر وتارەکان دانێین و یان لایان بەرین! بۆ ئەو کارەش پێویستە قەبارەیەک وەک سنووری کۆلکەبوون و نەبوون دیاری بکەین. هەندێک دەیانوت ٣٠٠٠ بایت کەمتر کۆلکەیە و زیاترەکەی لە کۆلکە دێتە دەرەوە. پێویستە ئەوەشتان پێ بڵێم کە بە هیچ شێوەیەک داڕێژە و سەرچاوە و بابەتی تر وەک قەبارە هەژمار ناکەین؛ بۆ نموونە ئەگەر ٣٠٠٠ بایت پەسەند بکەین ئەوە هەر دەقەکە هەژمار دەکەین؛ ئەگەر کەمتر بوو کۆلکەیە و ئەگەر زیاتر بوو لە کۆلکە دێتە دەرەوە. ئێستا ئێوە تەنیا بۆچوونی خۆتان سەبارەت بەو قەبارەیە بڵێن کە چەندە بێ باشە و ئەگەریش باسێکی تەکنیکیتان هەیە فەرموون. زۆر سپاس بۆ هەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٣٣، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :'''بانگھێشت:''' :@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] @[[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] @[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] و ھتد. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٥٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::بەڕایڤمن ئەو ٣٠٠٠ بایتە زیاد بکرێت بۆ ٥٠٠٠ چونکە ئەوەندەی ئاگادار بم هەر شەرچاوەکان خۆی ٧٠٠ بایت دەبات یەکی جا ئەوە بۆکسی بۆ دابنێیت لەوانەیە بایتی بۆکسەکە ٥٠٠-٩٠٠ بێت [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٢:٠٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] قسەکەت ڕاستە، بەڵام ئێمە هەر دەقەکان هەژمار دەکەین، سەیرێکی [[بەکارھێنەر:Hivja/ڕەشنووس|ئەو نموونەیە]] بکە، ئێستا ئەگەر سەرچاوە و [[]] و یان داڕێژە و هەر شتێکی تری بۆ زیاد بکەی ئێمە هەر نووسینی کۆتای دەقەکان (ئەوی دەردەکەوێ) ھەژمار دەکەین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:١٧، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::دە بەو شێوەیە بێت ٠٣٠٠ بێ عەیبە، بەڕای من کەم نەکرێتەوە چونکە خۆ دەبێت وتارەکانی ویکیپیدیا هەرکەسێک سەردانمان بکات بە تۆزێک زانیارییەوە بینێرینەوە [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٣:٠٣، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بۆ ئەم بابەتە ئەبێت حسابى خشتە و سەرچاوە و بۆکسەکان و چەندین بابەت دیکەش بکرێت [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ١٤:٢٩، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] تەواوە، ئەگەر مەبەستت ئەوانە و هەر شتێکی تر بێجگە لە دەقی کۆتایی بێ، ئەو هیچ کامیان (بێجگە لە دەقە کۆتایییەکە) وەک قەبارە هەژمار ناکەین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٠٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::٣٠٠٠ بایت گونجاوە. کە تەنھا دەق ھەژمێر دەکرێت، ٥٠٠٠ بایت زۆرە، وە ١٠٠٠ بایتیش کەمە. بۆیە ٣٠٠٠ بایتەکە باشە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٥:٠٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::بە تەواوی لەگەڵ دیاریکردنی ٣٠٠٠ بایت بۆ ناوەڕۆکی وتار هاوڕام، بۆ ئەوەی لە کۆڵکە دەرچێت. دەستی هەموو لایەک خۆش بێت. [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shaween|لێدوان]]) ١٣:٠٥، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :هەندێ وتار هەر ئەوەندەیە توانای ئەوەمان نییە قەبارەی زیاد بکەین، ئەبێ هەش بێت. لەبەرئەوە ٣٠٠٠ زۆرە. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ١١:٤٢، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو لە تۆش [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، پێشنیارەکەت زۆر جوانە، و پێشم باشە جێبەجێ بکرێت، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا دەبێت ئەوە بڵێم کە ئەم تاگە بۆ هەموو وتارێک دروست نییە، مەسەلەن هەندێک وتار هەیە وەکو گوندێکی بچووک یان قوتابخانەیەک، ئەمانە خۆیان سەرچاوە لەسەریان کەمە، لەو حاڵەتەدا ناتوانین وتارەکە لەوە زیاتر فراوان بکەین. :خاڵێکی تر ئەوەیە لە هەندێک وتار، بۆ نموونە ئەوانەی لەسەر ژیاننامەی کەسایەتییەکن یان شوێنێکن دەبینی لە پێشەکییەکەیان هەندێک زانیاری نووسراوە، کە دەچی سەیری بەشەکانی خوارەوە وەکو ''ژیاننامە'' یان ''مێژوو'' دەکەیت، دەبینیت ڕێک کۆپی-پەیستی پێشەکییەکەیە، بەبێ گۆڕانکاری لە شێوازی داڕشتنیان، ئەمەش وا دەکات وتارەکە بایتی زیاتر بێت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٢:٠٢، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] سڵاو بۆ ئێوە و سپاس بۆ بەشداریکردنتان. تکایە سەرەتا سەیری [[بەکارھێنەر:Hivja/ڕەشنووس|ئەو نموونەیە]] بکەن، قەبارەکەی ٣،٢٠٠ بایتە، ئەگەر ئەوەندە بێ کۆلکە ھەژمار ناکرێ. دواتریش پێوستە بزانین کە وتارێک ئەگەر تاگی کۆلکەی لەسەر بێ هیچ بەو مانایە نییە وتارێکی بێ کەڵک یان خراپە! بەڵکوو دەتوانین لە داهاتوودا پەرەیان پێ بدەین و کاریان لەسەر بکەین. تەنانەت ئەگەر زانیاریشی کەم بەردەست بێ وەک وتاری گوندێک، ئەوە تاگی کۆلکەی لەسەر بێ باشترە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:١٤، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: پێشتر لێرە [[ویکیپیدیا:قەبارەی وتار|قەبارەی وتار]] دیاریکراوە، کەمتر لە '''١٠٠٠ بایت''' بە کۆلکە دانراوە و بەپێی وشە لە '''٣٥٠ وشە''' کەمتر کۆلکەیە. بە ڕای من، وەک خۆشت ئاماژەت پێ کرد، تاگی کۆلکە کێشەیەک بۆ وتارەکە دروست ناکا. ئەتوانی بە بۆتەکەی خۆت بیکەی، بەس بۆ بۆتەکە و سکریپتەکەی، ھەنێ کاری ئەوێ. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٣:٠٩، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ڕاستییەکەی هەزار بایت هەر زۆر کەمە، سەیری نموونەکەم بکە، ئەوەندە هەر هیچ نییە جا بێت و کەمتر بێ و وەک کۆلکەی هەژمار نەکەین! بەو پێیە وتاری کۆلکەمان هەر نابن، ئەو سێ هەزار بایتە زۆر باشە (وەک نموونەکە). بۆ بۆتەکەش نازانم چۆن بیکەین، بەڵام لەوە دڵنیام کە لە من و تۆ و ساکوورابۆت دەبێ یەکمان بیکات، کەسی تر نییە:) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٠٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::: شتێک باشە بەڵام بۆ گوندەکانی کوردستان یان هەندێک بابەت دەقی زیاتر بەردەست نییە بۆیە بەڕای من بۆ هەندێکیان سەرچاوە و خشتە و هەموو شتەکان بچنە ناو حیسابەکە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٩:٢٧، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئاخر بەسەر ھەموو وتارێ جێبەجێ ناکرێ. ئەمێنێتەوە سەر ئەو کاتەی کە سکریپتێ دروست ئەکەی، ئەبێ چەن مەرجێکی تیایە بۆ قەبارەی وتارەکان دانێی، وەک کەی تاگی کۆلکەکە دانێ و کەی لایبا. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٠:٣٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) سەلام {{وب|Hivja}}. ئەوە شتێکی زۆر باشە بەڕێز، بەڵام دەبێ چەندانە شتی ڕەچاو بگری، بەعزە وتارێک هەنە وەکوو گوندەکانی کوردستان، جوورە ئاژەڵانێک، شەقامەکان و جوورە فڕۆکە و ماشێنەکان کە ئەوەندەی شتی لەبارەی دا نووسراوە بێ حیساب کردنی سەرچاوە و تاگ و شتی ناگەنە ۳۰۰۰ بایتی، لەبارەی یاساشەوە کۆلکە نینە ([[ویکیپیدیا:قەبارەی وتار]])، چ ڕایەکت بۆ وەی؟ [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٢١:٥٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] سڵاو، ڕای من ئەوەیە هەر وتارێک [[بەکارھێنەر:Hivja/ڕەشنووس|ئەوەندە]] کەمتر بێ کۆلکەیە، دە ئاخر من خۆم ئەتوانم لەو سێ دەقـە زیاتر لەبارەی گەڕەکی خۆماندا بنووسم جا چ بگا بە گوند و شت. تکایە سەیری ئەو بەستەرەم بکەن، ٣ هەزار بایت هەر هیچ نییە، بەتایبەتی بۆ فۆنتی ئێمە کە قەبارەیەکی زۆر دەگرێت، دواتریش زۆربەی ئەو وتارانەی ئێوە (وەک گوندەکانی کوردستان) باسی دەکەن ئەوە پێشتر تاگی کۆلکەیان لێ دراوە! پێویست ناکا ئێمە هیچ بکەین. زیاتر ئەو پڕۆژەیە بۆ لابردنی کۆلکەکانە (هەڵبەت دانانی تاگی کۆلکەش دەگرێتەوە بە ئاستێکی کەمتر). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٣، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ئەو بوارە تەکنیکییە گرینگە، بەڵام پێویستە دواتر قسە و کاری لەسەر بکەین (بەتایبەتی دوای ئەوەی پڵەسمان لە ئەی ئایدا بۆ چالاک کرا). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٤، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::لە ئێستادا گرنگترین شت ئەوەیە کۆمەڵگای ویکییەکەمان بگەنە یەکدەنگی و ئەنجامێک بۆ ئەو باسە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] سکرێپتەکە ئامادەیە و بۆ ھێڤجام ناردووە، ھەرخۆی پێشووتر ساکورا بۆت تاگی کۆلکەی لەسەر چەندین وتار لابردووە کە چیتر کۆلکە نەمان و پرسی کۆمەڵگای نەویستووە چونکە شتێکی ئاشکرای جێبەجێ کردووە، بەڵام تاگدانان لە وتارەکان پرسی کۆمەڵگای ئەوێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٠:٠٨، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::هەر بژی ساکوورابۆت، هەر ئەو دەتوانێ ئەو کارە بکاتەوە :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:١٠، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) بەڕێزان بابەتی ٣ هەزار بایت و «کۆلکە» با باشتر ڕوون بێتەوە: هەندێکتان گلەییتان کردییە کە ٣ هەزار بایت زۆرە، بەڵام خۆی ستاندارە، و وتارەکە مامناوەند دەردەخات. و وتاری گوندەکان یان بابەتگەلێک لەسەر کوردستان کە خۆی کۆلکەیە و داڕێژەی کۆلکەی بۆ دادەنرێت ئەمە خۆی بۆ زانین و باشترکردنی وتارەکەیە و تا فراوان بکرێتن. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ١٠:٤٥، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :گریمان ئەگەر ٣٠٠٠ بایتمان بۆ بۆتەکە دانا، تووشی گرفت دەبین، ئەمەش لەبەر بڕی دیاریکراو نییە، بەڵکو لە بۆتەکەیە، چونکە ئەگەر بۆتەکە هیچ ژیرییەکی تێدا نەبێت لە مامەڵەکردن لەگەڵ ئەو وتارانەی کە زانیارییان سنووردارە و سەرچاوەیان کەمە، ئەوا دەبێتە شەڕی دەستی بەکارهێنەر و بۆتەکە، ئەویش لەبەرئەوەی هەر کاتێک تاگەکە لادەبەیت، بۆتەکە دووبارە دایدەنێتەوە، بۆیە لەم حاڵەتەدا چارەسەر ئەوەیە داڕێژەیەک یان پۆلێک لە وتارەکە دابنێین و بۆتەکەی پێ ڕابهێنین، کە هەر کاتێک ئەو داڕێژە یان پۆلەی بینی، ڕاستەوخۆ با واز لە دانانی تاگی کۆلکە بهێنێت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٠:٥٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] تۆ مەبەستت لە داڕێژەی {{دا|nobots}}ـدایە ئەتوانین وابکەین بەڵام زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە وەک تاگ لێدان نییە و زیان بە وتارەکە ناگەیەنێت و ئەسڵەن بەکارھێنەران ھاندەدات تا زانیاری زیاتری زیاد بکەنە سەر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٠:٥٥، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] دەستخۆش، قسەکەت دروستە، تاگی کۆلکە هیچ کێشەیەکی نییە و زۆریش باشە بۆ ئەوەی بەکارهێنەرەکان هان بدات زانیاری زیاد بکەن، یەک لەوانە خۆم کە وتارەکانی چەند ساڵ پێش ئێستای خۆم دەبینم، زۆربەیان لەسەر شاعیرەکان بوو، هێشتا کۆلکەن. منیش مەبەستم تەنها ئەوە بوو کە ڕێگەیەک هەبێت بۆ ئەوەی بۆتەکە کاتێک بەکارھێنەرێک بە دەستی خۆی تاگەکەی لادەبات، بۆتەکە بە زۆر نەیەتەوە دایبنێتەوە. :بەکورتی، ئەگەر سوود لە داڕێژەی nobots یان ڕێسایەکی لەو شێوەیە وەربگرین، بۆتەکە کارەکانی خۆی بۆ هەموو وتارە کورتەکان دەکات، بەڵام بۆ ئەو حاڵەتە تایبەتانەی کە نووسەرەکە دەیەوێت لایببات، بۆتەکە وازی لێ دێنێت. بەم شێوەیە هەم وتارەکان پۆلین دەکرێن و هەم کێشەکەش دروست نابێت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٢:١٤، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) l3icn9cfaydwve9kmit7lqdp8s1grnv 1613434 1613433 2026-07-30T12:16:42Z Saad Goran 41181 1613434 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 200K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 5 |minthreadstoarchive = 1 }} <noinclude> {{سەرپەڕەی دیوەخان|start= |1=پێشنیارەکان|2= پێشنیار و بیرۆکە نوێکان لێرەدا وتووێژیان لەسەر دەکرێ. ''بەر لە دانانی پێشنیار'': * گۆڕانکارییە پێشنیارکراوەکانی '''نەرمامێر''' کە لەسەری پێکھاتوون دەبێ لە [[MediaZilla:|بەگزیلا]]دا ڕاپۆرت بکرێ. * گۆڕانکارییە پێشنیارکراوەکانی '''سیاسەت''' پەیوەندیی ھەیە بە [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)]]. * '''وتارە نوێیە''' پێشنیارکراوەکان پەیوەندیی ھەیە بە [[ویکیپیدیا:وتارە پێشنیارکراوەکان]]. |3=وپ:دخپ|4=وپ:دخ/پ}} {{بازدان بۆ سەرەوە و خوارەوە}} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__ <span id="below_toc"/> {{clear}} [[پۆل:دیوەخانی ویکیپیدیا]] </noinclude> == سیاسەت و کاری ویکیپیدیا و نیشانەکان == {{atopr |status = ئەنجام |result = نەکرا و ئەنجامی داواکارییەکە سەرکەوتوو نەبوو [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:١٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)}} ئێمە هەر هەموومان ئەگەر بۆ یەک جاریش بێت یاریمان کردووە ئیتر هەر یارییەک بێت، لە یارییەکەدا وشەیەک نوسراوە بەناوی (mission) کەبریتییە (کارەکان) کە دەیکەینەوە نوسراوە ئەو کارە بکە و خەڵاتێکی لە بەرامبەردا وەرگرین، بۆیە منیش داوا دەکەم کە پڕۆژەیەک بۆ ویکیپیدیا دروستکەن و بە چەند کاریکی زۆر و نیشانەی زۆر ئێمە دەتوانیین هەم نیشانەکان بە شێوەیەکی دیموکراسیانە بەکارهێنەرەکان بەکاری بهێنین، هەم باشترکردنی وتارەکان کارەکان دەتوانیین بە باشترین کار دایبنێن و بەشێوەیەک کە دڵنیام هەمووتان [[ھەی دەی]] تان کردووە، کە ئەویش کاری هەیە کە دانەیەک تەواو دەکەیت ئەوە دەچێتە کاریکی زەحمەتر کە هەر هەمان یاسایە وەک: تەواوکردنی ١٠ سندوقی زانیاری. کە ئەم کارە تەواو کرا ببێت بە تەواو کردنی ١٠٠ سندوقی زانیاری. ئەمەش لەسەر دەنگی بەڕێوبەران بۆ خراپکاریش ئەو بەکارهێنەرانەی خراپکاریان پێکرد ئەوا دەتوانن ئێوەی بەڕێوبەران سەربەستیان بکەن، زۆر سوپاس[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٨:٤١، ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) بۆ ڕوونکردنەوەیەکی زیاتریش ئەم وتانەی کە لەسەرەوە باسمان کرد بەم شێوەیە بەڕیوە دەچێت *دەبێت بەکارهێنەر نیشانەی سەرەکی هەبێت *دەبێت هەر بەکارهێنەرێک پەڕیەکی تایبەت بە (mission)ی بۆ دابنرێت ئەمەش لەسەر شێوەی ڕۆبۆتی *دەبێت بە سێ بەشەوە ئەنجام بدرێت کە بریتییە لە بۆ هەر (mission)نێک بریتی بێت لە سەرەتای ناوەندی زەحمەت، کە ئەمانە بەدوای یەکدا دێن لەدوای جێبەجێکردنی ئاسان دوای ناوەندی دوای زەحمەت. *دەبێت ئەو (mission)نەی کە بۆی نوسراوە بە چاکی بیکات، نەوەک بە تێکچووی *دەبێت لەسەر هەر (mission)ێک ئەو کارانەی بەکارهێنەری تێدابێت، وەک ئەوەی یەکسەر لەپەڕەکەی بەشێوەیەکی ڕۆبۆتی بۆی بنوسرێت. هەرچەندە ئەم کارانە لە سەروو پلەی خۆمەوەیە بەڵام دەبێت ئێوەی بەکارهێنەرانی بەئەزموون یارمەتیم بدەن بەهۆی تواناو لێهاتوویتانەوە، بەڵام من دەموێت لەسەرەتادا ١٠ بەکارهێنەری شارەزا بانگێشت بکەم بۆ ئەم پڕۆژەیە {{وب|Sako Nanakli}} {{وب|Sakura emad}} {{وب|Aram}} {{وب|Épine}} {{وب|Calak}} {{وب|Gyan333}} {{وب|Kushared}} {{وب|Serchia}} {{وب|Pirehelokan}} {{وب|Aza}} دەموێت بڵێم لە هەرکاتێکدا دەنگدان لەسەر ئەم پڕۆژەیە ئەنجام بدرێت ئەوە بە تێکڕای دەنگ دەکرێت و هەرکەسێک بیەوێت دەنگ بدات ئەوا دەبێت بەژداربێت لەم پڕۆژەیەدا. سوپاس [[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) : بەرێز {{وب|ئارۆ سالار محمود}} بیرۆکەکەت جوانە ئەوەندەی لە مەبەستەکەت تێگەیشتم "دەتەوێت وەک پێشبڕکێیەک کارەکان بکرێت و پلەبەندی بۆ ھەر کارێک دابنرێت و ھەر بەکارھێنەرێک بەپێی ئاستی خۆی کارێک یان چەن کارێکی پێبدرێت و ئیتر بەپێی کارەکانی ئاستی بەرز بێتەوە و ئەرکەکانی زیاتر و زەحمەت تر بن، بۆ ھەر کارێکیش کە ئەنجامی دەدات خەڵاتی لە بەرامبەردا پێ بدرێت بەڵام خەڵاتەکە کێ دەیدات وە چییە؟" و ھەندێک لەوانەی تاگت کردوون ھیچ بەشداریان نەماوە یان ناتوانن بەچالاکی بەشداری بکەن لە ویکیپیدیا بۆ نموونە {{وب|Gyan333}}، [[بەکارھێنەر:Épine]]. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:١٠، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :{{وب|ئارۆ سالار محمود}} سڵاو ، دیارە ئەوەندەی تێگەیشتبێتم ئەتەوێت پشبڕکێیەک لە نێوان بەکارهێنەران دروستبکەیت بۆ ئەوەی بتوانن زۆرترین سندوقی زانیاری وەڕبگێڕن، ئەگەر ئاوایە و مەبەستەکەت ئەوە بۆ ئەم قۆناغەی ئێمە کەمێک ئاسان نییە، بەتایبەت بەبێ پشتیوانی و خەڵات . پێشتر قەرارمان دەبوو پێشبڕکێەک ڕێکبخەین بۆ دانانی سەرچاوە بۆ ئەو وتارانەی بێ سەرچاوەن بە پشتیوانی ویکیمیدیا بەڵام وابزانم بەهۆی نەبوونی ژمارەیەکی زۆری بەکارهێنەر لە ویکیپیدیای کوردی کارەکە نەکرا .بۆیە هەر کارێک بەتایبەت لەو شێوەی جەنابت باسی دەکەیت ئاسان نییە بەتایبەت ئەم مەرجانەی تێدابێت قورس و گرانی و مامناوەن ، ئامانجی بەشی زۆری ئەوانەی لێرەن هەوڵدانە بۆ ئەوەی لانیکەم ژمارەی وتارەکان بگەیینە ئاستێکی زۆر باشە لەگەڵ بوونی ناوەڕۆکێکی باش .ئەمەش کەم کەس بە خۆبەخشی و بێ بێ چاوەڕوانی هیچ پاداشتێک ئەنجامی دەدات.لەگەڵ ئەوەش بوونی پڕۆژەی جیاواز لە نیشانەکانی پێشکەوتنی ویکیپیدیای کوردیدایە و لە قازانجیەتی ئەنجامیان بدات هەرچەند تا ئێستا چەن پڕۆژەیەک ئەنجام دراون ئێستاش پڕۆژەی شارەکانی ئێران لە بواری تەواوبووندایە.جا ئەگەر وادەزانی هەڵە تێگەیشتووم دەتوانی ڕوونکردنەوەی زیاتر بنوسی ، لەگەڵ ڕێزدا .[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٨:٠٩، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) بەڕێزان ڕاست دەکەن ئەمە ئەرکێکی قورسەو جێبەجێکیردنی کاتی دەوێت، بەڵام ئێمە دەتوانین وتارێکی ویکی لە سەرەتادا بۆ دروست بکەین، و دەتوانین بە چەند شێوەیەک کار دروستبکەین، ئەوەش حەزدەکەم یەکم کار ئێوە بینوسن، و دەزانین نیشانەکان زۆر لەمەوبەر دیاری کراوە، بەڵام نەخراوەتە بەرچاوی بەکارهێنەر و ئێمە دەتوانین بڵاویبکەینەوە لە پەڕەیەکدا، و بۆ کارەکان دەبێت لەیەکەو دوور بن وەک دروستکردنی (چ ژمارەیە) وتارێک کە پێکهاتبێت لە ئەونە (ژمارە. سەردێڕ، ژمارە. ژێرسەردێڕ). یاخود بڵێن دروستکردنی ژمارە. وتاری (وەرزشی، هونەری، موسیقا)، ئیتر دەکەوێتە سەر ئەوەی چی بکەین.[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏١٨:٤٤، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]]: گەر ھیچ قسەت نییە لەسەر پڕۆژەکە دەتەوێت دایبخەم، بە ھۆکاری ئەوەی نەکرا؟ یان دەتەوێت داواکارییەکە بەردەوام لێرە بێت؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٠٤، ١١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) داوادەکەم بیسڕیتەوە و هەر دانەیەکی من کە دامناوە چوونکە هیچ کەسێک بێجگە لە تۆ و ئارام نایەنە سەر ئەم بەشەی ویکیپیدیا، لاخۆی دیوەخانە.[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|🎻 𝓐𝓻𝓸 𝓼𝓪𝓵𝓪𝓻 🎻]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٠، ١٢ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] بێزەحمەت دایبخە [[بەکارھێنەر:Agent aro|Agent aro]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Agent aro|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٣، ١٩ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == دەستکاریی بە کۆمەڵی شێواز == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:١١، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٣٥ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢٠٦٨٨٣٠٦٦٤}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو بەکارھێنەر {{وب|Aram}} و بەکارھێنەرانی تر. پێشتر بڕێک پیاچوونەوەی زمانەوانیمان کردووە لە دەقەکاندا. ھەڵەیەک کە زۆر دەکەوێتە بەرچاوم ئەوم '''ھەستا بە''' کە [[:en:calque]] یانی وەرگێڕانی وشەبەوشەی عەرەبیی قام بە. دوو کێشەی ھەیە. یەک، لە ڕووی شێوازەوە زمان درێژ دەکاتەوە. دوو، وەک گشت وەرگێڕانێکی وشەبەوشەی ئیدیۆمی بیانی تێگەیشتنی ئاسان نیە. بۆ نموونە لەجێی '''ھەستا بە گەورەکردنی ماڵەکە''' بنووسرێ '''ماڵەکەی گەورە کرد'''. بەڵام ئەمە نازانم بە چەند دێڕ کۆد بکرێ یا نە، چون چەند کێشەی ھەیە. ١) بڕێک جار ڕستەکان درێژن و خاڵ لە ئاخریانەوە نیە و ئەوە دیاریکردنی بەکارەکە ئەستەم دەکات. ٢) کێشەی جێناوە لکاوەکان (کە ئەو ئاسانتر بێ و بە چەند دێڕ کۆد چارەسەر دەکرێت). بەکارھێنەر ئارام کە تەجرەبەی زیاترە نازانم ڕای چییە. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٩:٣٦، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) :سڵاو لەم دڵسۆزەی ویکی، {{وب|Pirehelokan}}! زۆر ببوورە و کۆمپیوتەرەکەم کێشەی تێ کەوت بۆیە نەمتوانی زووتر وەڵامت بدەمەوە. ئەوە [[فەرھاد پیرباڵ]]یش لە بەرنامەیەک زۆر بە توندی ڕەخنەی لەم باسە گرتبوو. پێم وا بێ شتەکە چووەتە ناوی خەڵکەوە و وشیارتر مامەڵەی لەگەڵ دەکەن و کەمتریش بە کاری دێنن. لەم کاتەدا و لێرە ٣٢٧ ئاکامی ئەم باسەمان ھەیە. ڕاستکردنەوەیان نە بە دەست و بە ئێمە ئاسانە و نە پێشم وایە بە چەند دێڕێک کۆد و بە بۆت بکرێت؛ بۆت نابێت لە خۆیەوە و بەبێ پێداچوونەوەی مرۆڤ ئەم جۆرە دەستکارییە بکات. بە بڕوای من بۆ چارەکردنی ئەمە، پێویستمان بە سیستمێکە کە ھەڵەکان دیاری بکات و حەلێک یان زیاتر پێشنیار بکات و بەکارھێنەر بڕیار بدات کە قبووڵی بکات یان نا. ئەوە دەمبوسێکم لە بەشەکە چەقاند تا ئەرشیڤ نەکرێ تا بزانین دەتوانین شتێکی لێ بکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:١١، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) ::{{وب|Aram}}، سڵاو، سپاس بۆ وڵامەکەت. ئەگەر فۆرمە جیاوازەکانی بەرچاو بگرین یانی کاتی کارەکە و سەرفکردنەکەی ئەوە زیاتریش دەکا. ھەست/ام/ای/ا/این/ان/ان بە تەنیا لە ڕابردوودا. ئیتر با ڕانەبردوو بمێنێ و کێشەی دوو جۆرە ھ ێکەیش بە لایەک. بەھەرحاڵ ئەوەی بڕێک دەڵێن ئەمە بووە بە باو نابێ بە بیانوو بۆ دەستبەرداربوونی. بڕوانە ئینگلیزی ئیستەش ھەموو ڕۆژێ باسی شێوازی دروست و پوخت و کورت ھەمیشە گەرمە. دیسان سپاس. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٢:١٢، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == دیواری شانازی ویکیپیدیای کوردی سۆرانی == {{atopg | status = ئەنجام | result = {{کرا|یەکدەنگی لەسەر دامەزراندنی پڕۆژەکە بوو بڕوانە}} [[ویکیپیدیا:خەرمانەی ڕێزلێنان]] }} '''سڵاو لە''' {{وەڵام بۆ|Serchia|Kurd2021|Kushared|Aram|Muhammed taha|Ari Qasm|Sakura emad|Tessla|Ari Qasm|1silent scientist}} و سەرجەم بەکارھێنەرانی تریش… ببوورن گەر هەندێک بەکارهێنەر ناوی لێرە نەهاتبێت''' '''پڕۆژەکە''' دەمەوێت ئەم پڕۆژەیە بخەمە بەردەست کۆمەڵەگەی ویکیپیدیا بۆ ئەوەی وتووێژی لێ بکرێت تاکو ببێتە خزمەتێک بۆ ویکیپیدیا پڕۆژەکە بەناوی هۆڵی شانازییە کە ئەم وتارە پڕۆژەیەکە کە تێیدا ناوی ئەو بەکارهێنەرانەی تێ دەچێت کە خزمەتێکی گەورەی بە ویکیپیدیا کردبێت یاخود کاتی بێت تاکو بەفەرمی بچێتە نێو ئەم وتارە لە وتارەکەدا باسی چەند شتێک دەکرێت و لەلایەن خودی بەکارهێنەرەوە خۆی دەنووسرێت: '''ناوی بەکارهێنەری''' ناوی ڕاستەقینەی خۆی (لە دوو ناوی سەرەتا زیاتر نەبێت)، و زیادکردنی ناوێک لە دەستە چەپەوە (سایزەکەی دوای دیاری دەکرێت) '''زانیاری''' لەم بەشەدا ماوەی چالاکی بوون و تەمەنی و لە چ بوارێکی ویکیپیدیا زیاتر کاری کردووە (چەند دانەیە با بینووسێت) پلە و پۆستەکەی لە ویکیپیدیا '''چالاکییە گەورەکانی''' ژمارەی وتارەکانی: ژمارەی چالاکییەکانی: <nowiki>*</nowiki>پڕۆژەی دامەزراوی: <nowiki>*</nowiki>وتارە هەڵبژێردراوەکانی <nowiki>*</nowiki>وتارە باشەکانی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی داڕێژەنی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پۆلەکانی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی دەروازەکانی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پەڕگەکانی: ئەو شتانەی کە نا ئێستا نەی کردووە دەکرێت نەنووسرێن و دەرنەکەون '''هۆکاری شانازی گرتن لێی:''' (ئەم بەشە لەلایەن بەڕێوبەری چالاکەوە دەنووسرێت) _______________________ بەمشێوازە من بیرم لێی کردەوە تەبعەن لە ماوەی ئەم گفتووگۆیەدا گەشەی پێ دەدرێت _______________________ '''پێوەرەکان''' - بە دوو شێواز بەکارهێنەر ئەم شانازییەی پێ دەبەخشرێت ١. مەرجی: گەر بەکارهێنەر ئەم سیفەتانەی تێدابێت: گەر بەکارهێنەر نووسەر بێت: - ژمارەی دەستکارییەکانیبلە ٢٠٠٠ کەمتر نەبێت -ماوەی بەکاربوونی دەبێت لە دوو ساڵ کەمتر نەبێت - خاوەن ٥٠٠ وتار کەمتر نەبێت - خاوەن ١٠ وتاری باش کەمتر نەبێت - خاوەن ٥ وتاری هەڵبژێردراو کەمتر نەبێت گەر بەکارهێنەر تەکنیککار بێت: پێوەرەکانی لەلایەن تەکنیک کارەوە دابنرێت گەر بەکارهێنەر درووستکەری (دەروازە، پۆل، داڕێژە، هتد……) ژمارەی دەستکارییەکانی لە ٢٠٠٠ کەمتر نەبێی - ماوەی بەکاربوونی لە دوو ساڵ کەمتر نەبێت - خاوەنی ٢٠٠ پۆل کەمتر نەبێت - خاوەنی ١٠٠ پەرگە کەمتر نەبێت - خاوەنی ٥٠ داڕێژە کەمتر نەبێت - خاوەنی ٥ دەروازە کەمتر نەبێت —————————————— گشت ئەم مەرجانە ئەگەری دەستکاری کردنیان هەیە. نموونەیەک لە خوارەوە دادەنێم بە وێنە ————————————————— '''نموونەی بەکارهێنەر لە هۆڵی شانازی''' [[پەڕگە:Unknown_person.jpg|وێنەی دەرەکی|چەپ|150x150پیکسڵ]]   [[بەکارھێنەر:Aro Salar|'''Aro Salar''']] '''ناوی ڕاستەقینە:''' ئارۆ سالار '''ساڵی لەدایکبوون''': ٢٠٠٨ '''ماوەی چالاکی:''' ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢ – تا ئێستا '''ئەندام لە ویکیپیدیا:''' بارکەر '''زانیاری:''' ئەم بەکارهێنەرە لە ساڵی ٢٠٢٢ دەستی بەکارکردن لە ویکیپیدیا کوردی کردووە و زیاتر لە بواری فیلم و ئەنیمەیشن وتار نووسیووە. '''چالاکییە گەورەکانی:''' ژمارەی وتارەکانی:٥٤٢ ژمارەی چالاکییەکانی: ٤٣٩٣ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی ویکیپڕۆژەککانی:٣ <nowiki>*</nowiki>وتارە هەڵبژێردراوەکانی:٠ (دەرناکەوێت) <nowiki>*</nowiki>وتارە باشەکانی:١ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی داڕێژەنی:٣٩ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پۆلەکانی:٥٤ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی دەروازەکانی:٢ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پەڕگەکانی:٦٢ '''هۆکاری شانازی پێدان:''' بەهۆی بەشدارییە بەردەوامەکانی و زیادکردنی ناوەڕۆکی کوالیتی بۆ ویکیپیدیا کوردی. ______________________________ === {{لەگەڵ}} === * {{لەگەڵ}} دەزانن چی؟! خوداشاهیدە زۆر زۆر لەمێژ بوو بیرم لەوەی دەکردەوە کە چۆن و بە چ جۆر و شێوازێک دەستخۆشییەک لە بەکارهێنەرە باشەکان واتا ئەو بەکارهێنەرانەی خزمەتێکی زۆر و گەورەیان بە ویکیپیدیای کوردی کردۆ، بکەین، حەتاکوو جەنابی ئارۆ ئەو پێشنیارەی دا، هیوادارم کە بە باشی بڕواتە پێش. [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٢٣:٥٠، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} پێشنیارێکی بەجێیە، بەڵام لەھەندێک حاڵەتدا دەکرێت '''ژمارەی دەستکاری نەکرێتە پێوەر'''، '''بەھا و کاریگەری چالاکیی بەکارھێنەرەکە بۆ ویکیپیدیا گرنگتر و بە بەھاترە''' (فراوانکردنی کۆلکە وتارێک، دابینکردن و دۆزینەوەی سەرچاوەی پێویست بۆ وتارێکی بێ سەرچاوە، ڕێکخستنەوەی وتارێک کە بەپێی پێوەرەکانی نووسین نەنووسراونەتەوە، یان ھەر چالاکییەکی تری کاریگەر و بەھادار). «[[User:Muhammed taha|<b style="background:Blue; color:White;">Muhammed Taha</b>]][[User talk:Muhammed taha|<sup style="color:Blue;">لێدوان</sup>]] ١٧:٥٥، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٩:٢٧، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٨:٠٧، ٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} دەبێ پێوەرەکان بە شێوەیەکی گشتی پێداچوونەوەیان بۆ بکرێت، نەک بەشێوەی تاک بە تاک. ئێستا بۆ نموونە بمانەوێت ڕێز لە کەسێکی وەک کاک ئارام بگرین، بەڵام ژمارەی وتارەکانی ژێر ٥٠٠ـن (زۆربەی وتارەکانی لە ڕێگای بۆت و ویکیپرۆژەکانەوە بڵاو کردووەتەوە) و ژمارەی وتارە ھەڵبژێردراوەکانی یەک دوو وتارن، بەو پێوەرە بێت کەس ھەموو مەرجەکان لەخۆ ناگرێت، بەڵام ئێستا ھەموو کەس دەزانێ کە کاک ئارام جێگای ڕێز و شانازییە. بەگشتی من پێم باشە بۆ ڕێزگرتن لە کەسێک ژمارەیەک بەکارھێنەر دەنگی لەسەر بدەن و دواتر بەھۆی سەرجەم بەشدارییەکان و کارە دیارەکانی ئەو بەکارھێنەرە؛ ئەگەر بەپێی یەکدەنگی شایەنی بوو ئەوە ڕێزلێنانەکەی پێ بدرێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٣٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) === {{دژایەتی}} === <nowiki>*</nowiki> === لێدوان === بەهیوای تەندروستیی بۆ هەموو کەسێک.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٣:٣٦، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] سەلام. ئەمن لەگەڵ ئەو پێشنیارەم بەس بەڕای من دەبێ شتێک بگۆڕێ. ۲۰۰۰ دەستکاری زۆر کەمە، بە دوو مانگ بە کووب چالاک بوون دەکرێ، بە ڕای من بڕوات بۆ ۱۰،۰۰۰، کەسێک کە ۱۰ وتاری باش و ۵ وتاری هەڵبژێردراو و ۵۰۰ وتاری دروستکراوی هەیە بە دڵنیاییەوە دەستکارییەکانی لە ۱۰،۰۰۰ی بۆولای ڕۆیشتۆ. [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٠٠:٠٤، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ::بەڕای من بکرێتە ٥٠٠٠ باشترێکە [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٧:١٥، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :::'''سڵاو لە''' {{وەڵام بۆ|Serchia|Kurd2021|Kushared|Aram|Muhammed taha|Ari Qasm|Sakura emad|Tessla|Ari Qasm|1silent scientist}} و سەرجەم بەکارھێنەرانی تریش… ببوورن گەر هەندێک بەکارهێنەر ناوی لێرە نەهاتبێت [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٩:٤٤، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]]: ڕاستی مادام حەز بەم جۆرە شتە دەکەن، بەدڵ خۆتان بکەن و من '''دژ''' نابم، لەبەرئەوەی کەسانی وەک ئێوە لە ئێستادا چالاکن لە ویکیپیدیا، هەربۆیە شایەنی بڕیاردانن. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٢٥، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) کاک @[[بەکارھێنەر:Muhammed taha|Muhammed taha]] پێشنیارەکەت لەبەرچاو گیراوە، وەک لە پڕۆژەکە ئاماژەم پێداوە، دەکرێت بەڕێوبەری ئەو کاتە دەتوانێت پێوەرەکان پێشەل بکات و ڕێز لە کەسێک بنێت، بەدڵناییشەوە گەر کەسێک پێوەرەکانیشی تێدابێت بەڵام بەڕێوبەری ئەوکاتە ڕازی نەبیت، ئەوا ڕێزلێگرتنی دوادەخرێت.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٩:١٣، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] سڵاو و بەخێربێیەوە بۆ ویکیپیدیا. بۆ ئەو پێشنیارە یەکدەنگیی تەواوت لەگەڵە، تکایە ئەگەر دەتوانی یەکلایی بکەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:٣٣، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::خۆی لەسەر بەرێوەبەرە کە یەکلایی بکاتەوە بەڵام ئێستا ئەو دەتوانێت پڕۆژەکەی بەئەنجام بگەیەنێت بەبێ کێشە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٠٢، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::گەر ھیچ شتێک نەماوە من ئەو داواکارییەی ئێرە وەک سەرکەوتوو دادەخەم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٠٣، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::دەستەکانتان خۆشبێت، خۆم وتارەکە لەژێر ناونیشانی [[ویکیپیدیا:خەرمانەی ڕێزلێنان]] بڵاوی دەکەمەوە و لەوێ وتووێژ دەکەین.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٠:١٠، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] زۆر باشە، سپاس بۆ بەڕێزتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٤:٣٥، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == کردنەوەی کەناڵ و گرووپی ویکیپیدیا لە تێلێگرام == {{atopg | status = ئەنجام | result = [https://t.me/ckbwiki کەناڵی ویکیپیدیای کوردی] لە [[تێلێگرام]] کرایەوە و [https://t.me/KurdishWikipedia گرووپەکەی] پێوە بەسترایەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٦:٣٦، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) }} {{وەڵام بۆ|Serchia|Kurd2021|Kushared|Aram|Muhammed taha|Ari Qasm|Sakura emad|Tessla|Ari Qasm|1silent scientist|-Haryad|Tessla|Aza|حوسێن|MFTG|Sorou6sh|Saad Goran|مامۆستا|Épine|GoRaN909|Serchia|فەرهاد|Pirehelokan}} سڵاوتان لێ بێت ھاوڕێیان، ئەگەر یەکدەنگیتان لەسەر بێ، پێم باشە کەناڵ و کۆمەڵێک گرووپی جیاوازیی ویکیپیدیا (ڕێک ھاوشێوەی [[دیسکۆرد]]) لە «[[تێلێگرام]]» بکەینەوە. تێلێگرام کوردی زۆری تێدان و ئەگەر لەوێ چالاک بین ھەم دەتوانین سەرنجی کەسانی نوێ بۆ ئەندامبوون ڕابکێشین و ھەمیش دەتوانین لەوێ وەڵامی پرسیار و کێشەکان بدەینەوە. خۆم ئامادەم وەک ئەدمینی سەرەکیی ھەژماری ویکیکوردی لە تێلێگرام بم و ھەر کەسیش پێی خۆش بوو ببێتە ئەدمین ئەوە ڕایگەیێنێت؛ دواتریش خۆشحاڵ دەبین لەوێ ببنە ئەندام (ھەڵبەت ئەگەر یەکدەنگی لەسەر پەسەندکردنی ئەو پێشنیارە بێت). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو، من بەشتێکی باشی دادەنێم هەوڵێکی باشە، لە openstreetmap کارم دەکرد گروپی هەبوو بەڵام کوردەکان نا چالاک بوون، بانگێشتی عەرەبی عێراقی کرام زۆر چالاک بوون و ئیشی چاکیان دەکرد پێکەوە، بەڵام لە کۆتایدا ئیشی منیان بەدڵ نەبوو دەریان کردم(کوردایەتی)، گرنگ ئەوەیە چالاک بین و هاوکاری یەک بین. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ٢١:١٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: دەستخۆش بۆ ئەم بیرۆکەیە. منیش پلانێکی وام ھەبوو باسێکی ئاوا بکەمەوە، ئەوەتا تۆ کردتەوە. منیش پێم وایە بەڕاستی ویکیپیدیای کوردی پێویستی بە چالاکییەکی زیاترە لە سۆشیاڵ میدیا و تێلێگرام شوێنێکی گونجاوە. بەس ئەبێ چەن بەشێکی ھەبێ و جیا بکرێنەوە، وەکو بڵاوکردنەوەی نوێکارییەکان، گرووپی وتووێژی گشتی تا بەکارھێنەرە تازەکان پرسیار بکەن و بەکارھێنەرانی شارەزا وەڵامیان بەنەوە، بەشی فێرکاری بە بڵاوکردنەوەی ڤیدۆ یان ڕێنماییی کورتی نووسراو بۆ فێرکردنی بەکارھێنەرانی تازە کە کەم ئەزموونن چۆن دەست بە نووسینی وتار بکەن. ئەگەر بەو شێوەیە بێ کێشەم نییە. سپاس [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢١:٣٧، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::باشە. بەو مەرجەی کەس ببێ خاوەندارێتیی بکا و ناوەرۆکی بۆ دابنێ. ئەگەر سەر بگرێ و چالاک بێ دەبێ چوارچێوەیەکی گشتیش ببێ دەربارەی ئەوەی چی دابنرێ و چی نە. دەکرێ چاو لە کاناڵەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی بکرێ کە زۆربەی بابەتەکانیان زانستییە. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٢:١٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::سپاس بۆ ھەمووتان، ئەو جۆرەی دیارە وەڵامەکان ئەرێنین و پێشنیارەکە سەر دەگرێ. @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ڕاستە، بێگومان کارێکی جوانی تێدا دەکەین و بە ڕێکوپێکی بەڕێوەی دەبەین، ھەر پێشنیارێکیشتان لە ھەر کاتێکدا ھەبوو خۆشحاڵ دەبین پێمان بڵێن. @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ڕاستە، ھەر وەک شروەی دیسکۆرد چەندین گرووپی جیاواز و کاناڵێک لەخۆ دەگرێ کە ھەموویان سەر بە یەک دەبن؛ ھەروەھا کاک ھەریاد خۆشحاڵ دەبم ئەگەر تۆش وەک ئەدمینێک ھاوکار بیت. زۆر سپاس بۆ ھەمووتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٥٣، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::زۆر باشە مادەم وات ئەوێ، لە پەڕەکەم بەستەری تێلێگرامم داناوە، گەر ویستت لەوێ ئەتوانین زیاتر لەسەری قسەکەین. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٣:١٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سلاو،دیارە کارێکی بەجێیە ، دەستان خۆشبێت ، ئەو لینکەی داتان ناوە کار ناکات لای من و ناتوانم بیدۆزمەوە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ٢٠:٠٤، ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]: سەرەتا ئەو چەناڵ و گرووپەمان دانا لە تێلێگرام، دوای بینیم پێشتر کاک محەممەد دروستی کردبوون و ئەوەی خۆمان لابرد. ئەتوانی لەم لینکە جۆینی [https://t.me/ckbwiki چەناڵەکە] بیت. لەم لینکەش جۆینی [https://t.me/KurdishWikipedia گرووپەکە] بیت. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٠:٣٠، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] سوپاس ،دەستخۆش. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ١٠:٤١، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) {{کرا}}، [https://t.me/soranikurdishwikipedia کەناڵی تێلێگرام] کرایەوە و ھەوڵی زۆرکردنی گرووپەکانی و زیادکردنی ئەندام دەدەین. تکایە ھەر بۆچوون و پێشنیارێکی ھەتانە پێمان بڵێن؛ لە ئێستادا بەڕێز ھەریاد دامەزرێنەری کەناڵ و منیش ئەدمینیم. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٣١، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :: سڵاو لە تۆش [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، دەستخۆشی لەو پێشنیارەتان دەکەم، تێلێگرام لای خۆمان زیاتر ئاشنایە، ئینشەڵڵا ھەنگاوێکی باش دەبێت بۆ دووبارە چاڵاکبوونەوەی ویکی کوردیی ناوەندی. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٢:٠٣، ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == گۆڕینی لۆگۆی ویکیپیدیا بەبۆنەی ١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندن == [[پەڕگە:١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی.png|وێنۆک|١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی لە ھەموو ئەو کەسانەی تائێستا خزمەتیان تێدا کردووە پیرۆز بێت!]] === بانگھێشت === {{وب|Serchia|Calak|Aza|مامۆستا|حوسێن|kurd2021|zemen|MFTG|Kushared|Pirehelokan|Aram|Paraw|Muhammed taha|Sakura emad|-Haryad|Aro Salar|Tessla|Sakura emad|Ravan|Shaween|Abdurhman Ahmad|Min.neel|1silent scientist|Ari Qasm|Saad Goran|Rahel khdhr|Kawanii|SiNa}} و تەواوی ئەندامانی تر. === پێشنیار === سڵاو لە ھەموو ئەندامانی بەڕێزی ویکیپیدیا؛ ١٢ی ئاب (نزیکەی مانگێکی تر) ١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردییە و بەوھۆیەوە پێشنیاری گۆڕینی لۆگۆی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی بۆ ماوەیەکی کاتی دەکەم (١٢ی ئاب تاوەکوو ١٢ی ئەیلوول؛ واتە یەک مانگ)، تکایە بۆچوونی خۆتان بڵێن و ھەر کەس دەتوانێت لۆگۆیەک بە دیزاینی سەرنجڕاکێشەوە بار بکات و لە خوارەوە دایبنێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٦، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) === لۆگۆی پێشنیارکراو === <!----- ھەر لۆگۆیەک پێشنیار دەکەی تکایە لە خوارەوە پەڕگەکەی دابنێ ----> [[پەڕگە:Central Kurdish Wikipedia logo for 17th anniversary of establishment.png|200px|ڕاست]] [[پەڕگە:Central_Kurdish_Wikipedia_17th_Anniversary_Logo.png|200px|ڕاست]] {{ھن|١٧}} === {{لێدوان}} === <!----- ھەر لێدوانێک یان بۆچوونێکت ھەیە لە خوارەوە بینووسە ----> * {{وب|Tessla}} کاک تێسلا تکایە ئەگەر دەتوانی لۆگۆ بار بکە، ئەوانەی پێشتری بەڕێزت زۆر جوان بوون، خۆم بۆم ساز نەکرا ئەو شتەی دەمەویست. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٩، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) *:@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: دووبارە سپاس، بەڵێ بۆنا، گۆڕینی کارێکی زۆری ناوێت و هەوڵ دەدەین لۆگۆی جوان دابنێین. هەرخۆی کە بووینە ١٠٠ هەزار وتار، ئەوکاتەش دووبارە دایدەنێین لۆگۆی تر. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٦:٣٩، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::سڵاوتان لێ بێ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: من لەگەڵ پێشنیارەکەتانم، کە لۆگۆیەکی جوان بار بکەن و لێرە ڕای خۆمانی لەسەر بەین. تێبینییەکی بچووکیش، دیارە تاگکردنە ئیش ناکا، چونکە من ئاگاداریم پێ نەگەشتووە و ڕەنگە بەکارھێنەرانی تریش ئاگادار نەبن. پێویستە دووبارە بانگ بکرێنەوە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٨:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] زۆر سپاس بۆ بەڕێزت، ئێستا بۆ جارێکی تر گشت بەکارھێنەران بانگھێشت دەکەمەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٣١، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::ئاگادارکردنەوە: ::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] @[[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] @[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] و ... . [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٣٥، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دەستانخۆش بێ، شتێکی باشە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٤:٠٧، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] کارێکی جوانە بەڵام دوو بۆچوونم هەیە لەسەر وێنەی [[:پەڕگە:١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی.png]] یەکەمیان: پردی دەلال کێشەی نییە بەڵام قەڵاکەی پشتی قەڵای کوێیە؟ و دووەم بۆچوون: دەبێت بەکوردی لەسەری بنووسرێت لەسەری، زەحمەت نەبێت هەردووکی بە ژیری دەستکرد دروستکراوە، کە کاری ڕاستی دەچێت بەڵام قەڵاکە ناناسم بۆیە پرسیارم دەربارەی ئەوە هەیە کە ژیری دەستکرد بەکارهاتووە یاخود نا.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٤:١٧، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ئەو پەڕگەیەی باسی دەکەیت ژیریی دەستکرد بەخۆی سازی کرد بەبێ ئەوەی پێی بڵێم پشتەوەکەی چۆن بێت، تەنیا بۆ ئەو پەڕەی ئێرە بەکاری دێنین ئەگەرنا من پێشنیاری گۆڕینی لۆگۆی ویکیپیدیا بۆ [[:پەڕگە:Central Kurdish Wikipedia logo for 17th anniversary of establishment.png|ئەو پەڕگەیە]] دەکەم (کە بە یارمەتیی ژیریی دەستکرد ساز کراوە). ھەروەھا ئێوەش دەتوانن پەڕگەی پێشنیارکراوی خۆتان بار بکەن، زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٤:٢٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دەستت خۆش بێت شتێکی باشە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٤:٥٧، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] تکایە ھەرچیەک دەکەن با دەستی ژیریی دەستکردی تیا نەبێ، بۆ دەروازە یان جێی تر ئاسایییە ژیریی دەستکرد بێ بەڵام ئەمە دەچێتە سەر لۆگۆی سەرەکی و شتێکی فەرمییە، باشترە بە دەستی دروست بکرێ. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٥:٠٥، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من شارەزای سازکردنی وێنە نیم و زۆری لێ نازانم؛ ئەوەش ھەر وەک دەستپێکێک وابوو، ئەگەرنا ھەر کەسی تر شتێکی باشتر بار بکا خۆم دەنگی بەڵێی دەدەمێ. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:١٢، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] مەبەستم ئەوەیە ھەر ڕێگە نەدرێ ژیریی دەستکردی تێکەڵ بکرێ، ئەگەر پێشنیاریش کرا. دەنا ڕووی دەمم تەنێ لە ئێوە نەبوو، بۆیە ئێوەم تاگ کرد چون ئەم بەشە ئێوە کردوتانەوە. بژین. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٥:٣٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ئەزانم برا ئاسایییە، تەنیا دەڵێم زۆر باش دەبێ کەسانی تریش بەشدار بن لە بارکردنی لۆگۆکەدا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دووبارە سڵاو ئەمە پێشنیاری منە ئەم لۆگۆیەم دروستم کردووە و پیشنیاری دەکەم بۆ ساڵیادەکە، بەخوا مردم تا دروستم کرد چونکە نزیکەی ٣ ساڵە وازم لە دیزاین هێناوە بەهۆی پۆلی ١٢ەوە بەڵام کەس ئامادەنەبوو دانەیەک دروستبکات، هیوادارم بەدڵی کۆمەڵگەی ویکیپیدیا بێت.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٧:٤١، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٧:٤١، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] تەواوە زۆر سپاس بۆ بەڕێزت. ئەگەر ڕای خۆم بڵێم زۆر جوانە کێشەیەکی وای نییە، تەنیا خۆزگە ئەو ١٧ەمین وەکوو ١٧یەمین نووسرابا. دیسان سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:١٧، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]]: وەک بەڕێز ھیڤجا وتی، ١٧ەمین بگۆڕی بۆ ١٧یەمین چاکترە. فۆنتەکەش زۆری کەناڵ و میدیاکان بەکاریدەھێنن، بیگۆڕی بۆ فۆنتێکی سادەتر (کە من [https://fonts.google.com/specimen/Vazirmatn?lang=ckb_Arab&preview.lang=ckb_Arab ئەمە] پێشنیار ئەکەم) باشترێکە. <span style="background:#0D1B2A;font-size:9px;letter-spacing:1px;padding:2px 4px;border-bottom:3px solid #778DA9">[[بەکارھێنەر:Zemen|<span style="color:#E0E1DD">Zemen</span>]] '''[[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|<span style="color:#E63946">✧</span>]]'''</span> ٢٣:٥٦، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ھەر بژی👏 بێکێشەیە، تەنھا وەکوو ئاماژەیان دا «١٧ەمین» بگۆڕدرێت بۆ «١٧ھەمین» یان «١٧یەمین». [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٠:١٤، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] و @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] دەیکەم بە ١٧ هەمین و فۆنتەکەم گۆڕی دەتوانین سەیری بکەن.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٦:١٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] جوانە سپاس، من خۆم لەگەڵ ھی تۆم :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:١٧، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دەستتان خۆش، زۆر باشە. گەر یەکێک لە توانایدا ھەبێت دیزانێکی جوانی بۆ بکات زۆر باشتریش دەبێت، چوونکە پێوەی دیارە کە ژیریی دەستکردە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٧:٥٨، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::دەستی هەموو لایەک خۆش بێت.. شتێکی زۆر جوانە ئەگەر بۆ مانگێک لۆگۆ بگۆرێن هەروەها ئامادەکردنی چەند چالاکی دیکە بۆ رۆژی ١٢ ئاب. [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shaween|لێدوان]]) ٢٠:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] پێشتر بۆ گەیشتن بە پەنجا هەزار کارێکى لەو شێوەیە کرا و لۆگۆکەش لە ئەرشیفى رابردوو هەیە سەبارەت بە گۆرین من لاریم نییە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ٢١:٢٤، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ;ئەنجام == ڕاگەیاندنی پڕۆژەیەکی نوێ: پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان == سڵاو لەهەمووان، بۆ مەبەستی گەشەپێدان و دەوڵەمەندکردنی ویکیپیدیای کوردی بە بابەتە وەرگێڕدراوەکان بە شێوازێکی سیستماتیک، پڕۆژەیەکی نوێم بە ناوی '''[[ویکیپیدیا:پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان|پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان]]''' ئامادە کردووە. '''کورتییەک لەسەر پڕۆژەکە:''' لەم پڕۆژەیەدا، بەپێی بابەتە جیاوازەکان خشتەیەک وتار بۆ هەر ئەندامێکی چالاک دادەنرێت. بۆ ئەوەی جۆش و خرۆشی پڕۆژەکە بپارێزرێت، مۆڵەتی هەر خشتەیەک تەنیا '''یەک ڕۆژ (٢٤ کاتژمێر)''' دەبێت. '''مەرجی وەرگرتنی ئەندامان:''' بۆ ئەوەی ڕێگری بکرێت لە وەرگێڕانی ئامێریی بێ کوالیتی و وتارەکان بە شێوازێکی ستاندارد دروست بکرێن، تەنیا ئەو بەکارهێنەرانە وەردەگیرێن کە متمانەپێکراوی ویکیپیدیان و لەلایەن بەڕێوەبەران مافیان پێ دراوە، و دوای تۆمارکردنی ناو، بەڕێوەبەری پڕۆژەکە پێداچوونەوە بە شایستەیی بەکارهێنەرەکەدا دەکات لەو کاتەدا. داوا لە هەموو هاوڕێیانی چالاک و متمانەپێکراو دەکەم کە سەردانی لاپەڕەی پڕۆژەکە بکەن، و لە حاڵەتی ئارەزوومەندبووندا ناوی خۆیان بۆ بەشداریکردن تۆمار بکەن. هیوادارم بتوانین بەم پڕۆژەیە هەنگاوێکی باش بنێین. '''تێبینی''': پڕۆژەکە دەکرێت لەلایەک کەس یان زیاتریش بەڕێوە بچێت بۆ دروستکردنی وتارەکان. دەکرێت یاساکان دەستکاری بکرێن بە وتووێژ. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٤، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ===لێدوان=== :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] پرۆژەیەکی جوانە، هیوادارم ژمارەیەکی بەرچاو بەشداریی تێدا بکەن. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٠٢، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::ھەروەھا باشترە ناوەکەی بکرێتە ویکیپرۆژە: زنجیرە وتارەکان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٠٨، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سپاس، ئەم پڕۆژەیە هەوڵ دەدات نووسەرە چالاکەکان کۆبکاتەوە گەر هەبوون. وە ناوەکە بەم شێوەیە دروستە کە نێوان نابێت لەگەڵ وشەی '''زنحیرە''' هەبێت، وەک '''زنجیرەفیلم'''، '''زنجیرەکتێب'''. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:١٤، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاستە قسەکەت، بەڵام باشترە وەک کۆمەڵە وتارەکان بچێتە ژێر ناوی ویکیپرۆژە و لەژێر ناوی ویکیپیدیا بێتە دەرەوە (واتە ببێتە ویکیپرۆژە:زنجیرەوتارەکان). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:١٧، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::ببوورە سەرەتا وشەی '''ویکیپرۆژە'''-م نەبینی بوو، بەهەرحاڵ ڕاوێژم لەگەڵ بەڕێوەبەرێک کرد، وتی کێشەش نابێت ئاوا بێت، ڕاستییەکەی خۆشم ئاوام پێ باشترە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٤:٥٣، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٤:٥٣، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر باشە ھەر دوویان دەبن، هەر چۆنت پێ باشە با وا بێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٠٣، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) [[پۆل:داواکارییەکان بۆ لێدوانی کۆمەڵگە]] == بەکارھێنانی ه (/هـ) لە جیاتی ھ == سڵاوتان لێبێت، پێشنیار دەکەم لە ویکیپیدیای "کوردیی سۆرانی" ھەر ئەو "ھاءە عەرەبییە" (ه) بەکاربھێندرێت لە شوێنی (ھ). لە بەشی [[ویکیپیدیا:نووسینی کوردی|نووسینی کوردی]]<nowiki/>‌دا، ئاماژە بەوە دراوە کە لێرە ھ لە جیاتی (ه) بەکاردێت بۆ چارەسەرکردنی گرفتی وشەکانی وەک گوناھ لە کاتێکدا ئاماژەش بەوە دراوە کە «ئەم گرفتە ئەوەندە بەرچاو ناکەوێت». بە ڕای من ئەم گرفتە دەتوانرێت بە درێژکرنەوە (تەتویل)ی ھائەکە چارەسەر بکرێت بەم شێوەیە: گوناهـ ، ھیچ پێویست بە پیتی (ھ) ناکات، یان ھەر دەتوانین بڵێین «گوناح». ئەگەر ئێستا کەسێک بێت بۆ ویکیپیدیا، بۆ نموونە بەدوای وتارێکی وەکوو [[ھاودیان]] بگەڕێت، گەر لە گەڕاندا ھاءە عەرەبییەکە (ه) بەکاربێنێت ناتوانێت وتارەکە بدۆزێتەوە، لە کاتێکدا کە ٪٩٩٬٩ی کورد کیبۆردێکی ئاساییی کوردی بەکاردێنن کە ئەم جۆرەی ھاءـەی (ھ) تێدا نییە، کەس ھەر بە خەیاڵی (ھ)ـیشدا نایەت. وە شتەکە وێڕای ئەوەی بێمانایە، زۆر بێزارکەریشە لە کاتی وەرگێڕان و دەستکاریکردنی وتارەکان. دەبێت دانەبەدانە (ه) بگۆڕیت بۆ (ھ)، گەر لەمەشیان بگەڕێین، لە بەشی سەرچاوەکاندا ئەمە ھەر زۆر ئیزعاجترە. من زیاتر لە خەمی نموونەی گەڕانەکەدام کە ئەگەر ھەر کەسێک بەدوای وتارێک بگەڕێت (ھ)ی تێدا بێت، ناتوانێت بە (ه) بیدۆزێتەوە. سەبارەت بە وشە «کورمانجییەکان»، من ھەرگیز نەمزانیوە لە سۆرانیدا وشەکانی پێشانگەھ، خوێندنگەھ، یان تۆمارگەھ بەو شێوەیە دەرببڕدرێت. ھەر دەڵێین پێشانگا و خوێندنگە و تۆمارگە. ئەوە ھەر گرفت نییە! نازانم گەر ھیچ ھۆکارێکی تر ھەبێت بۆ بەکارھێنانی (ھ) یان بەکارنەھێنانی (ه)!؟ [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٩:٥٤، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]: سڵاو، هۆکار زۆرە کە ئەمە ئەستەمە! یەکێکیان ئەوەیە کە دەبێت هەموو ناوەکان چارەسەر بکرێن دوای بڕیاردان. دووەمیان ئەوەیە؛ ویکیپیدیا شوێنێکی ئەکادیمییە و پێویستە وشەکان ئەکادیمی بێت (وەک پیتی ھ)، هەربۆیە جوان نییە لەنێو وتارێکدا لەجیاتی وشەی '''نھێنی''' خوێنەر وشەی '''نهێنی''' ببینێت! ئەمە تەنیا ڕای منە و هەروەها '''دژی''' ئەوەم بکرێت، بەکارهێنەرانی تریش دەتوانن ڕای خۆیان بڵێن. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٢:١٨، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] بەکارھێنانی تەتویل یان [[درێژکردنەوە]] زیاتر نووسینی عەرەبی و فارسی پشتی پێ دەبەستن، کوردی ئەمەی نییە و پێویستیشی نییە؛ ھەر کوردێکیش کە بەکاری ھێناوە (نووسەر یان...) لاسایی فارسی و عەرەبی کردوەتەوە. نووسینی ھ لەبری ه ھیچ کێشەی نییە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٣:٤٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من وەکوو خۆشم ھیچ کێشەیەکم نییە لەگەڵ بەکارھێنانی (ھ)ـدا. کێشەی گۆڕینی (ه) بۆ (ھ)یش لە وتارەکاندا ھەرچۆنێک بێت کێشەیەکی ئەوەندە گەورە نییە. بەڵام ھەروەک گوتم، لە کاتی گەڕاندا کێشەی ھەیە، وا دەکات وتارەکان نەدۆزرێنەوە و ئیدی بێسوود بن، من تەنھا خەمی ئەوەمە. ::ئەمە وەکوو کێشەی پیتی کافیش نییە (ك)، کە ھەموومان دەزانین پیتی (ک) تایبەتە بە کوردی و (ك)یش تایبەت بە عەرەبی. وە لە ئێستادا زۆربەی زۆری کیبۆردەکان ھەر (ک) بەکاردێنن، ھیچ کێشەیەکی نابێت. بەڵام پیتی (ھ) تەنھا لە کۆتاییدا بەدەردەکەوێت، ئەویش چەند وشەیەک کە دەتوانرێ لە جیاتیی هـ بەکاربێ وەکوو گوناهـ یان فیقهـ. کە وایە بۆ ھەموو وشەکانی تر تێکبچن... [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٨:٣٢، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]: گەر ئەم کارە بکەین، ئەوا هەڵەیەکی کوشندەیە، چونکە ژیرییە دەستکردەکان لەرێگەی ویکیپیدیاوە کوردی فێر دەبن و با فێری پیتی ه نەبن ئەوەندە وەک لە پیتی ھ ). '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٦، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::پێشتریش ئەو باسە کرابوو لەسەر پەسەندکردنی ھ (شوێنەکەم بیر نەماوە)، ھەر وەک ئەوەی لە سەرەوە باسیان کرد و چەند ھۆکارێکی تر، من پێم باشە لە ئێستادا ھەر ھ بەکاربێنین لە جیاتی ه. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٣٢، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == زیادکردن و لابردنی داڕێژەی کۆلکە بە بۆت == سڵاو بۆ بەکارهێنەرانی ویکیپیدیای کوردی. لەسەر داواکاریی بەڕێز @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ئەو ڕاپرسییەم نووسی؛ دەمانەوێ بە بۆت (جارێ دیار نییە بۆتی من یان هی یەکی تر) تاگی کۆلکە لەسەر وتارەکان دانێین و یان لایان بەرین! بۆ ئەو کارەش پێویستە قەبارەیەک وەک سنووری کۆلکەبوون و نەبوون دیاری بکەین. هەندێک دەیانوت ٣٠٠٠ بایت کەمتر کۆلکەیە و زیاترەکەی لە کۆلکە دێتە دەرەوە. پێویستە ئەوەشتان پێ بڵێم کە بە هیچ شێوەیەک داڕێژە و سەرچاوە و بابەتی تر وەک قەبارە هەژمار ناکەین؛ بۆ نموونە ئەگەر ٣٠٠٠ بایت پەسەند بکەین ئەوە هەر دەقەکە هەژمار دەکەین؛ ئەگەر کەمتر بوو کۆلکەیە و ئەگەر زیاتر بوو لە کۆلکە دێتە دەرەوە. ئێستا ئێوە تەنیا بۆچوونی خۆتان سەبارەت بەو قەبارەیە بڵێن کە چەندە بێ باشە و ئەگەریش باسێکی تەکنیکیتان هەیە فەرموون. زۆر سپاس بۆ هەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٣٣، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :'''بانگھێشت:''' :@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] @[[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] @[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] و ھتد. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٥٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::بەڕایڤمن ئەو ٣٠٠٠ بایتە زیاد بکرێت بۆ ٥٠٠٠ چونکە ئەوەندەی ئاگادار بم هەر شەرچاوەکان خۆی ٧٠٠ بایت دەبات یەکی جا ئەوە بۆکسی بۆ دابنێیت لەوانەیە بایتی بۆکسەکە ٥٠٠-٩٠٠ بێت [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٢:٠٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] قسەکەت ڕاستە، بەڵام ئێمە هەر دەقەکان هەژمار دەکەین، سەیرێکی [[بەکارھێنەر:Hivja/ڕەشنووس|ئەو نموونەیە]] بکە، ئێستا ئەگەر سەرچاوە و [[]] و یان داڕێژە و هەر شتێکی تری بۆ زیاد بکەی ئێمە هەر نووسینی کۆتای دەقەکان (ئەوی دەردەکەوێ) ھەژمار دەکەین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:١٧، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::دە بەو شێوەیە بێت ٠٣٠٠ بێ عەیبە، بەڕای من کەم نەکرێتەوە چونکە خۆ دەبێت وتارەکانی ویکیپیدیا هەرکەسێک سەردانمان بکات بە تۆزێک زانیارییەوە بینێرینەوە [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٣:٠٣، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بۆ ئەم بابەتە ئەبێت حسابى خشتە و سەرچاوە و بۆکسەکان و چەندین بابەت دیکەش بکرێت [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ١٤:٢٩، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] تەواوە، ئەگەر مەبەستت ئەوانە و هەر شتێکی تر بێجگە لە دەقی کۆتایی بێ، ئەو هیچ کامیان (بێجگە لە دەقە کۆتایییەکە) وەک قەبارە هەژمار ناکەین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٠٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::٣٠٠٠ بایت گونجاوە. کە تەنھا دەق ھەژمێر دەکرێت، ٥٠٠٠ بایت زۆرە، وە ١٠٠٠ بایتیش کەمە. بۆیە ٣٠٠٠ بایتەکە باشە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٥:٠٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::بە تەواوی لەگەڵ دیاریکردنی ٣٠٠٠ بایت بۆ ناوەڕۆکی وتار هاوڕام، بۆ ئەوەی لە کۆڵکە دەرچێت. دەستی هەموو لایەک خۆش بێت. [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shaween|لێدوان]]) ١٣:٠٥، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :هەندێ وتار هەر ئەوەندەیە توانای ئەوەمان نییە قەبارەی زیاد بکەین، ئەبێ هەش بێت. لەبەرئەوە ٣٠٠٠ زۆرە. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ١١:٤٢، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو لە تۆش [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، پێشنیارەکەت زۆر جوانە، و پێشم باشە جێبەجێ بکرێت، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا دەبێت ئەوە بڵێم کە ئەم تاگە بۆ هەموو وتارێک دروست نییە، مەسەلەن هەندێک وتار هەیە وەکو گوندێکی بچووک یان قوتابخانەیەک، ئەمانە خۆیان سەرچاوە لەسەریان کەمە، لەو حاڵەتەدا ناتوانین وتارەکە لەوە زیاتر فراوان بکەین. :خاڵێکی تر ئەوەیە لە هەندێک وتار، بۆ نموونە ئەوانەی لەسەر ژیاننامەی کەسایەتییەکن یان شوێنێکن دەبینی لە پێشەکییەکەیان هەندێک زانیاری نووسراوە، کە دەچی سەیری بەشەکانی خوارەوە وەکو ''ژیاننامە'' یان ''مێژوو'' دەکەیت، دەبینیت ڕێک کۆپی-پەیستی پێشەکییەکەیە، بەبێ گۆڕانکاری لە شێوازی داڕشتنیان، ئەمەش وا دەکات وتارەکە بایتی زیاتر بێت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٢:٠٢، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] سڵاو بۆ ئێوە و سپاس بۆ بەشداریکردنتان. تکایە سەرەتا سەیری [[بەکارھێنەر:Hivja/ڕەشنووس|ئەو نموونەیە]] بکەن، قەبارەکەی ٣،٢٠٠ بایتە، ئەگەر ئەوەندە بێ کۆلکە ھەژمار ناکرێ. دواتریش پێوستە بزانین کە وتارێک ئەگەر تاگی کۆلکەی لەسەر بێ هیچ بەو مانایە نییە وتارێکی بێ کەڵک یان خراپە! بەڵکوو دەتوانین لە داهاتوودا پەرەیان پێ بدەین و کاریان لەسەر بکەین. تەنانەت ئەگەر زانیاریشی کەم بەردەست بێ وەک وتاری گوندێک، ئەوە تاگی کۆلکەی لەسەر بێ باشترە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:١٤، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: پێشتر لێرە [[ویکیپیدیا:قەبارەی وتار|قەبارەی وتار]] دیاریکراوە، کەمتر لە '''١٠٠٠ بایت''' بە کۆلکە دانراوە و بەپێی وشە لە '''٣٥٠ وشە''' کەمتر کۆلکەیە. بە ڕای من، وەک خۆشت ئاماژەت پێ کرد، تاگی کۆلکە کێشەیەک بۆ وتارەکە دروست ناکا. ئەتوانی بە بۆتەکەی خۆت بیکەی، بەس بۆ بۆتەکە و سکریپتەکەی، ھەنێ کاری ئەوێ. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٣:٠٩، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ڕاستییەکەی هەزار بایت هەر زۆر کەمە، سەیری نموونەکەم بکە، ئەوەندە هەر هیچ نییە جا بێت و کەمتر بێ و وەک کۆلکەی هەژمار نەکەین! بەو پێیە وتاری کۆلکەمان هەر نابن، ئەو سێ هەزار بایتە زۆر باشە (وەک نموونەکە). بۆ بۆتەکەش نازانم چۆن بیکەین، بەڵام لەوە دڵنیام کە لە من و تۆ و ساکوورابۆت دەبێ یەکمان بیکات، کەسی تر نییە:) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٠٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::: شتێک باشە بەڵام بۆ گوندەکانی کوردستان یان هەندێک بابەت دەقی زیاتر بەردەست نییە بۆیە بەڕای من بۆ هەندێکیان سەرچاوە و خشتە و هەموو شتەکان بچنە ناو حیسابەکە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٩:٢٧، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئاخر بەسەر ھەموو وتارێ جێبەجێ ناکرێ. ئەمێنێتەوە سەر ئەو کاتەی کە سکریپتێ دروست ئەکەی، ئەبێ چەن مەرجێکی تیایە بۆ قەبارەی وتارەکان دانێی، وەک کەی تاگی کۆلکەکە دانێ و کەی لایبا. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٠:٣٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) سەلام {{وب|Hivja}}. ئەوە شتێکی زۆر باشە بەڕێز، بەڵام دەبێ چەندانە شتی ڕەچاو بگری، بەعزە وتارێک هەنە وەکوو گوندەکانی کوردستان، جوورە ئاژەڵانێک، شەقامەکان و جوورە فڕۆکە و ماشێنەکان کە ئەوەندەی شتی لەبارەی دا نووسراوە بێ حیساب کردنی سەرچاوە و تاگ و شتی ناگەنە ۳۰۰۰ بایتی، لەبارەی یاساشەوە کۆلکە نینە ([[ویکیپیدیا:قەبارەی وتار]])، چ ڕایەکت بۆ وەی؟ [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٢١:٥٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] سڵاو، ڕای من ئەوەیە هەر وتارێک [[بەکارھێنەر:Hivja/ڕەشنووس|ئەوەندە]] کەمتر بێ کۆلکەیە، دە ئاخر من خۆم ئەتوانم لەو سێ دەقـە زیاتر لەبارەی گەڕەکی خۆماندا بنووسم جا چ بگا بە گوند و شت. تکایە سەیری ئەو بەستەرەم بکەن، ٣ هەزار بایت هەر هیچ نییە، بەتایبەتی بۆ فۆنتی ئێمە کە قەبارەیەکی زۆر دەگرێت، دواتریش زۆربەی ئەو وتارانەی ئێوە (وەک گوندەکانی کوردستان) باسی دەکەن ئەوە پێشتر تاگی کۆلکەیان لێ دراوە! پێویست ناکا ئێمە هیچ بکەین. زیاتر ئەو پڕۆژەیە بۆ لابردنی کۆلکەکانە (هەڵبەت دانانی تاگی کۆلکەش دەگرێتەوە بە ئاستێکی کەمتر). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٣، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ئەو بوارە تەکنیکییە گرینگە، بەڵام پێویستە دواتر قسە و کاری لەسەر بکەین (بەتایبەتی دوای ئەوەی پڵەسمان لە ئەی ئایدا بۆ چالاک کرا). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٤، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::لە ئێستادا گرنگترین شت ئەوەیە کۆمەڵگای ویکییەکەمان بگەنە یەکدەنگی و ئەنجامێک بۆ ئەو باسە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] سکرێپتەکە ئامادەیە و بۆ ھێڤجام ناردووە، ھەرخۆی پێشووتر ساکورا بۆت تاگی کۆلکەی لەسەر چەندین وتار لابردووە کە چیتر کۆلکە نەمان و پرسی کۆمەڵگای نەویستووە چونکە شتێکی ئاشکرای جێبەجێ کردووە، بەڵام تاگدانان لە وتارەکان پرسی کۆمەڵگای ئەوێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٠:٠٨، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::هەر بژی ساکوورابۆت، هەر ئەو دەتوانێ ئەو کارە بکاتەوە :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:١٠، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) بەڕێزان بابەتی ٣ هەزار بایت و «کۆلکە» با باشتر ڕوون بێتەوە: هەندێکتان گلەییتان کردییە کە ٣ هەزار بایت زۆرە، بەڵام خۆی ستاندارە، و وتارەکە مامناوەند دەردەخات. و وتاری گوندەکان یان بابەتگەلێک لەسەر کوردستان کە خۆی کۆلکەیە و داڕێژەی کۆلکەی بۆ دادەنرێت ئەمە خۆی بۆ زانین و باشترکردنی وتارەکەیە و تا فراوان بکرێتن. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ١٠:٤٥، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :گریمان ئەگەر ٣٠٠٠ بایتمان بۆ بۆتەکە دانا، تووشی گرفت دەبین، ئەمەش لەبەر بڕی دیاریکراو نییە، بەڵکو لە بۆتەکەیە، چونکە ئەگەر بۆتەکە هیچ ژیرییەکی تێدا نەبێت لە مامەڵەکردن لەگەڵ ئەو وتارانەی کە زانیارییان سنووردارە و سەرچاوەیان کەمە، ئەوا دەبێتە شەڕی دەستی بەکارهێنەر و بۆتەکە، ئەویش لەبەرئەوەی هەر کاتێک تاگەکە لادەبەیت، بۆتەکە دووبارە دایدەنێتەوە، بۆیە لەم حاڵەتەدا چارەسەر ئەوەیە داڕێژەیەک یان پۆلێک لە وتارەکە دابنێین و بۆتەکەی پێ ڕابهێنین، کە هەر کاتێک ئەو داڕێژە یان پۆلەی بینی، ڕاستەوخۆ با واز لە دانانی تاگی کۆلکە بهێنێت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٠:٥٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] تۆ مەبەستت لە داڕێژەی {{دا|nobots}}ـدایە ئەتوانین وابکەین بەڵام زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە وەک تاگ لێدان نییە و زیان بە وتارەکە ناگەیەنێت و ئەسڵەن بەکارھێنەران ھاندەدات تا زانیاری زیاتری زیاد بکەنە سەر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٠:٥٥، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] دەستخۆش، قسەکەت دروستە، تاگی کۆلکە هیچ کێشەیەکی نییە و زۆریش باشە بۆ ئەوەی بەکارهێنەرەکان هان بدات زانیاری زیاد بکەن، یەک لەوانە خۆم کە وتارەکانی چەند ساڵ پێش ئێستای خۆم دەبینم، زۆربەیان لەسەر شاعیرەکان بوو، هێشتا کۆلکەن. منیش مەبەستم تەنها ئەوە بوو کە ڕێگەیەک هەبێت بۆ ئەوەی بۆتەکە کاتێک بەکارھێنەرێک بە دەستی خۆی تاگەکەی لادەبات، بۆتەکە بە زۆر نێت دایبنێتەوە. :بەکورتی، ئەگەر سوود لە داڕێژەی nobots یان ڕێسایەکی لەو شێوەیە وەربگرین، بۆتەکە کارەکانی خۆی بۆ هەموو وتارە کورتەکان دەکات، بەڵام بۆ ئەو حاڵەتە تایبەتانەی کە نووسەرەکە دەیەوێت لایببات، بۆتەکە وازی لێ دێنێت. بەم شێوەیە هەم وتارەکان پۆلین دەکرێن و هەم کێشەکەش دروست نابێت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٢:١٦، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) iv08yg5mb45oibmvr57hgwsei1xlq0y 1613437 1613434 2026-07-30T12:39:04Z Sakura emad 42467 /* زیادکردن و لابردنی داڕێژەی کۆلکە بە بۆت */ وەڵامدانەوە 1613437 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 200K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 5 |minthreadstoarchive = 1 }} <noinclude> {{سەرپەڕەی دیوەخان|start= |1=پێشنیارەکان|2= پێشنیار و بیرۆکە نوێکان لێرەدا وتووێژیان لەسەر دەکرێ. ''بەر لە دانانی پێشنیار'': * گۆڕانکارییە پێشنیارکراوەکانی '''نەرمامێر''' کە لەسەری پێکھاتوون دەبێ لە [[MediaZilla:|بەگزیلا]]دا ڕاپۆرت بکرێ. * گۆڕانکارییە پێشنیارکراوەکانی '''سیاسەت''' پەیوەندیی ھەیە بە [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)]]. * '''وتارە نوێیە''' پێشنیارکراوەکان پەیوەندیی ھەیە بە [[ویکیپیدیا:وتارە پێشنیارکراوەکان]]. |3=وپ:دخپ|4=وپ:دخ/پ}} {{بازدان بۆ سەرەوە و خوارەوە}} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__ <span id="below_toc"/> {{clear}} [[پۆل:دیوەخانی ویکیپیدیا]] </noinclude> == سیاسەت و کاری ویکیپیدیا و نیشانەکان == {{atopr |status = ئەنجام |result = نەکرا و ئەنجامی داواکارییەکە سەرکەوتوو نەبوو [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:١٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)}} ئێمە هەر هەموومان ئەگەر بۆ یەک جاریش بێت یاریمان کردووە ئیتر هەر یارییەک بێت، لە یارییەکەدا وشەیەک نوسراوە بەناوی (mission) کەبریتییە (کارەکان) کە دەیکەینەوە نوسراوە ئەو کارە بکە و خەڵاتێکی لە بەرامبەردا وەرگرین، بۆیە منیش داوا دەکەم کە پڕۆژەیەک بۆ ویکیپیدیا دروستکەن و بە چەند کاریکی زۆر و نیشانەی زۆر ئێمە دەتوانیین هەم نیشانەکان بە شێوەیەکی دیموکراسیانە بەکارهێنەرەکان بەکاری بهێنین، هەم باشترکردنی وتارەکان کارەکان دەتوانیین بە باشترین کار دایبنێن و بەشێوەیەک کە دڵنیام هەمووتان [[ھەی دەی]] تان کردووە، کە ئەویش کاری هەیە کە دانەیەک تەواو دەکەیت ئەوە دەچێتە کاریکی زەحمەتر کە هەر هەمان یاسایە وەک: تەواوکردنی ١٠ سندوقی زانیاری. کە ئەم کارە تەواو کرا ببێت بە تەواو کردنی ١٠٠ سندوقی زانیاری. ئەمەش لەسەر دەنگی بەڕێوبەران بۆ خراپکاریش ئەو بەکارهێنەرانەی خراپکاریان پێکرد ئەوا دەتوانن ئێوەی بەڕێوبەران سەربەستیان بکەن، زۆر سوپاس[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٨:٤١، ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) بۆ ڕوونکردنەوەیەکی زیاتریش ئەم وتانەی کە لەسەرەوە باسمان کرد بەم شێوەیە بەڕیوە دەچێت *دەبێت بەکارهێنەر نیشانەی سەرەکی هەبێت *دەبێت هەر بەکارهێنەرێک پەڕیەکی تایبەت بە (mission)ی بۆ دابنرێت ئەمەش لەسەر شێوەی ڕۆبۆتی *دەبێت بە سێ بەشەوە ئەنجام بدرێت کە بریتییە لە بۆ هەر (mission)نێک بریتی بێت لە سەرەتای ناوەندی زەحمەت، کە ئەمانە بەدوای یەکدا دێن لەدوای جێبەجێکردنی ئاسان دوای ناوەندی دوای زەحمەت. *دەبێت ئەو (mission)نەی کە بۆی نوسراوە بە چاکی بیکات، نەوەک بە تێکچووی *دەبێت لەسەر هەر (mission)ێک ئەو کارانەی بەکارهێنەری تێدابێت، وەک ئەوەی یەکسەر لەپەڕەکەی بەشێوەیەکی ڕۆبۆتی بۆی بنوسرێت. هەرچەندە ئەم کارانە لە سەروو پلەی خۆمەوەیە بەڵام دەبێت ئێوەی بەکارهێنەرانی بەئەزموون یارمەتیم بدەن بەهۆی تواناو لێهاتوویتانەوە، بەڵام من دەموێت لەسەرەتادا ١٠ بەکارهێنەری شارەزا بانگێشت بکەم بۆ ئەم پڕۆژەیە {{وب|Sako Nanakli}} {{وب|Sakura emad}} {{وب|Aram}} {{وب|Épine}} {{وب|Calak}} {{وب|Gyan333}} {{وب|Kushared}} {{وب|Serchia}} {{وب|Pirehelokan}} {{وب|Aza}} دەموێت بڵێم لە هەرکاتێکدا دەنگدان لەسەر ئەم پڕۆژەیە ئەنجام بدرێت ئەوە بە تێکڕای دەنگ دەکرێت و هەرکەسێک بیەوێت دەنگ بدات ئەوا دەبێت بەژداربێت لەم پڕۆژەیەدا. سوپاس [[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) : بەرێز {{وب|ئارۆ سالار محمود}} بیرۆکەکەت جوانە ئەوەندەی لە مەبەستەکەت تێگەیشتم "دەتەوێت وەک پێشبڕکێیەک کارەکان بکرێت و پلەبەندی بۆ ھەر کارێک دابنرێت و ھەر بەکارھێنەرێک بەپێی ئاستی خۆی کارێک یان چەن کارێکی پێبدرێت و ئیتر بەپێی کارەکانی ئاستی بەرز بێتەوە و ئەرکەکانی زیاتر و زەحمەت تر بن، بۆ ھەر کارێکیش کە ئەنجامی دەدات خەڵاتی لە بەرامبەردا پێ بدرێت بەڵام خەڵاتەکە کێ دەیدات وە چییە؟" و ھەندێک لەوانەی تاگت کردوون ھیچ بەشداریان نەماوە یان ناتوانن بەچالاکی بەشداری بکەن لە ویکیپیدیا بۆ نموونە {{وب|Gyan333}}، [[بەکارھێنەر:Épine]]. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:١٠، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :{{وب|ئارۆ سالار محمود}} سڵاو ، دیارە ئەوەندەی تێگەیشتبێتم ئەتەوێت پشبڕکێیەک لە نێوان بەکارهێنەران دروستبکەیت بۆ ئەوەی بتوانن زۆرترین سندوقی زانیاری وەڕبگێڕن، ئەگەر ئاوایە و مەبەستەکەت ئەوە بۆ ئەم قۆناغەی ئێمە کەمێک ئاسان نییە، بەتایبەت بەبێ پشتیوانی و خەڵات . پێشتر قەرارمان دەبوو پێشبڕکێەک ڕێکبخەین بۆ دانانی سەرچاوە بۆ ئەو وتارانەی بێ سەرچاوەن بە پشتیوانی ویکیمیدیا بەڵام وابزانم بەهۆی نەبوونی ژمارەیەکی زۆری بەکارهێنەر لە ویکیپیدیای کوردی کارەکە نەکرا .بۆیە هەر کارێک بەتایبەت لەو شێوەی جەنابت باسی دەکەیت ئاسان نییە بەتایبەت ئەم مەرجانەی تێدابێت قورس و گرانی و مامناوەن ، ئامانجی بەشی زۆری ئەوانەی لێرەن هەوڵدانە بۆ ئەوەی لانیکەم ژمارەی وتارەکان بگەیینە ئاستێکی زۆر باشە لەگەڵ بوونی ناوەڕۆکێکی باش .ئەمەش کەم کەس بە خۆبەخشی و بێ بێ چاوەڕوانی هیچ پاداشتێک ئەنجامی دەدات.لەگەڵ ئەوەش بوونی پڕۆژەی جیاواز لە نیشانەکانی پێشکەوتنی ویکیپیدیای کوردیدایە و لە قازانجیەتی ئەنجامیان بدات هەرچەند تا ئێستا چەن پڕۆژەیەک ئەنجام دراون ئێستاش پڕۆژەی شارەکانی ئێران لە بواری تەواوبووندایە.جا ئەگەر وادەزانی هەڵە تێگەیشتووم دەتوانی ڕوونکردنەوەی زیاتر بنوسی ، لەگەڵ ڕێزدا .[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٨:٠٩، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) بەڕێزان ڕاست دەکەن ئەمە ئەرکێکی قورسەو جێبەجێکیردنی کاتی دەوێت، بەڵام ئێمە دەتوانین وتارێکی ویکی لە سەرەتادا بۆ دروست بکەین، و دەتوانین بە چەند شێوەیەک کار دروستبکەین، ئەوەش حەزدەکەم یەکم کار ئێوە بینوسن، و دەزانین نیشانەکان زۆر لەمەوبەر دیاری کراوە، بەڵام نەخراوەتە بەرچاوی بەکارهێنەر و ئێمە دەتوانین بڵاویبکەینەوە لە پەڕەیەکدا، و بۆ کارەکان دەبێت لەیەکەو دوور بن وەک دروستکردنی (چ ژمارەیە) وتارێک کە پێکهاتبێت لە ئەونە (ژمارە. سەردێڕ، ژمارە. ژێرسەردێڕ). یاخود بڵێن دروستکردنی ژمارە. وتاری (وەرزشی، هونەری، موسیقا)، ئیتر دەکەوێتە سەر ئەوەی چی بکەین.[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏١٨:٤٤، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]]: گەر ھیچ قسەت نییە لەسەر پڕۆژەکە دەتەوێت دایبخەم، بە ھۆکاری ئەوەی نەکرا؟ یان دەتەوێت داواکارییەکە بەردەوام لێرە بێت؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٠٤، ١١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) داوادەکەم بیسڕیتەوە و هەر دانەیەکی من کە دامناوە چوونکە هیچ کەسێک بێجگە لە تۆ و ئارام نایەنە سەر ئەم بەشەی ویکیپیدیا، لاخۆی دیوەخانە.[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|🎻 𝓐𝓻𝓸 𝓼𝓪𝓵𝓪𝓻 🎻]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٠، ١٢ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] بێزەحمەت دایبخە [[بەکارھێنەر:Agent aro|Agent aro]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Agent aro|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٣، ١٩ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == دەستکاریی بە کۆمەڵی شێواز == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:١١، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٣٥ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢٠٦٨٨٣٠٦٦٤}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو بەکارھێنەر {{وب|Aram}} و بەکارھێنەرانی تر. پێشتر بڕێک پیاچوونەوەی زمانەوانیمان کردووە لە دەقەکاندا. ھەڵەیەک کە زۆر دەکەوێتە بەرچاوم ئەوم '''ھەستا بە''' کە [[:en:calque]] یانی وەرگێڕانی وشەبەوشەی عەرەبیی قام بە. دوو کێشەی ھەیە. یەک، لە ڕووی شێوازەوە زمان درێژ دەکاتەوە. دوو، وەک گشت وەرگێڕانێکی وشەبەوشەی ئیدیۆمی بیانی تێگەیشتنی ئاسان نیە. بۆ نموونە لەجێی '''ھەستا بە گەورەکردنی ماڵەکە''' بنووسرێ '''ماڵەکەی گەورە کرد'''. بەڵام ئەمە نازانم بە چەند دێڕ کۆد بکرێ یا نە، چون چەند کێشەی ھەیە. ١) بڕێک جار ڕستەکان درێژن و خاڵ لە ئاخریانەوە نیە و ئەوە دیاریکردنی بەکارەکە ئەستەم دەکات. ٢) کێشەی جێناوە لکاوەکان (کە ئەو ئاسانتر بێ و بە چەند دێڕ کۆد چارەسەر دەکرێت). بەکارھێنەر ئارام کە تەجرەبەی زیاترە نازانم ڕای چییە. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٩:٣٦، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) :سڵاو لەم دڵسۆزەی ویکی، {{وب|Pirehelokan}}! زۆر ببوورە و کۆمپیوتەرەکەم کێشەی تێ کەوت بۆیە نەمتوانی زووتر وەڵامت بدەمەوە. ئەوە [[فەرھاد پیرباڵ]]یش لە بەرنامەیەک زۆر بە توندی ڕەخنەی لەم باسە گرتبوو. پێم وا بێ شتەکە چووەتە ناوی خەڵکەوە و وشیارتر مامەڵەی لەگەڵ دەکەن و کەمتریش بە کاری دێنن. لەم کاتەدا و لێرە ٣٢٧ ئاکامی ئەم باسەمان ھەیە. ڕاستکردنەوەیان نە بە دەست و بە ئێمە ئاسانە و نە پێشم وایە بە چەند دێڕێک کۆد و بە بۆت بکرێت؛ بۆت نابێت لە خۆیەوە و بەبێ پێداچوونەوەی مرۆڤ ئەم جۆرە دەستکارییە بکات. بە بڕوای من بۆ چارەکردنی ئەمە، پێویستمان بە سیستمێکە کە ھەڵەکان دیاری بکات و حەلێک یان زیاتر پێشنیار بکات و بەکارھێنەر بڕیار بدات کە قبووڵی بکات یان نا. ئەوە دەمبوسێکم لە بەشەکە چەقاند تا ئەرشیڤ نەکرێ تا بزانین دەتوانین شتێکی لێ بکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:١١، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) ::{{وب|Aram}}، سڵاو، سپاس بۆ وڵامەکەت. ئەگەر فۆرمە جیاوازەکانی بەرچاو بگرین یانی کاتی کارەکە و سەرفکردنەکەی ئەوە زیاتریش دەکا. ھەست/ام/ای/ا/این/ان/ان بە تەنیا لە ڕابردوودا. ئیتر با ڕانەبردوو بمێنێ و کێشەی دوو جۆرە ھ ێکەیش بە لایەک. بەھەرحاڵ ئەوەی بڕێک دەڵێن ئەمە بووە بە باو نابێ بە بیانوو بۆ دەستبەرداربوونی. بڕوانە ئینگلیزی ئیستەش ھەموو ڕۆژێ باسی شێوازی دروست و پوخت و کورت ھەمیشە گەرمە. دیسان سپاس. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٢:١٢، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == دیواری شانازی ویکیپیدیای کوردی سۆرانی == {{atopg | status = ئەنجام | result = {{کرا|یەکدەنگی لەسەر دامەزراندنی پڕۆژەکە بوو بڕوانە}} [[ویکیپیدیا:خەرمانەی ڕێزلێنان]] }} '''سڵاو لە''' {{وەڵام بۆ|Serchia|Kurd2021|Kushared|Aram|Muhammed taha|Ari Qasm|Sakura emad|Tessla|Ari Qasm|1silent scientist}} و سەرجەم بەکارھێنەرانی تریش… ببوورن گەر هەندێک بەکارهێنەر ناوی لێرە نەهاتبێت''' '''پڕۆژەکە''' دەمەوێت ئەم پڕۆژەیە بخەمە بەردەست کۆمەڵەگەی ویکیپیدیا بۆ ئەوەی وتووێژی لێ بکرێت تاکو ببێتە خزمەتێک بۆ ویکیپیدیا پڕۆژەکە بەناوی هۆڵی شانازییە کە ئەم وتارە پڕۆژەیەکە کە تێیدا ناوی ئەو بەکارهێنەرانەی تێ دەچێت کە خزمەتێکی گەورەی بە ویکیپیدیا کردبێت یاخود کاتی بێت تاکو بەفەرمی بچێتە نێو ئەم وتارە لە وتارەکەدا باسی چەند شتێک دەکرێت و لەلایەن خودی بەکارهێنەرەوە خۆی دەنووسرێت: '''ناوی بەکارهێنەری''' ناوی ڕاستەقینەی خۆی (لە دوو ناوی سەرەتا زیاتر نەبێت)، و زیادکردنی ناوێک لە دەستە چەپەوە (سایزەکەی دوای دیاری دەکرێت) '''زانیاری''' لەم بەشەدا ماوەی چالاکی بوون و تەمەنی و لە چ بوارێکی ویکیپیدیا زیاتر کاری کردووە (چەند دانەیە با بینووسێت) پلە و پۆستەکەی لە ویکیپیدیا '''چالاکییە گەورەکانی''' ژمارەی وتارەکانی: ژمارەی چالاکییەکانی: <nowiki>*</nowiki>پڕۆژەی دامەزراوی: <nowiki>*</nowiki>وتارە هەڵبژێردراوەکانی <nowiki>*</nowiki>وتارە باشەکانی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی داڕێژەنی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پۆلەکانی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی دەروازەکانی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پەڕگەکانی: ئەو شتانەی کە نا ئێستا نەی کردووە دەکرێت نەنووسرێن و دەرنەکەون '''هۆکاری شانازی گرتن لێی:''' (ئەم بەشە لەلایەن بەڕێوبەری چالاکەوە دەنووسرێت) _______________________ بەمشێوازە من بیرم لێی کردەوە تەبعەن لە ماوەی ئەم گفتووگۆیەدا گەشەی پێ دەدرێت _______________________ '''پێوەرەکان''' - بە دوو شێواز بەکارهێنەر ئەم شانازییەی پێ دەبەخشرێت ١. مەرجی: گەر بەکارهێنەر ئەم سیفەتانەی تێدابێت: گەر بەکارهێنەر نووسەر بێت: - ژمارەی دەستکارییەکانیبلە ٢٠٠٠ کەمتر نەبێت -ماوەی بەکاربوونی دەبێت لە دوو ساڵ کەمتر نەبێت - خاوەن ٥٠٠ وتار کەمتر نەبێت - خاوەن ١٠ وتاری باش کەمتر نەبێت - خاوەن ٥ وتاری هەڵبژێردراو کەمتر نەبێت گەر بەکارهێنەر تەکنیککار بێت: پێوەرەکانی لەلایەن تەکنیک کارەوە دابنرێت گەر بەکارهێنەر درووستکەری (دەروازە، پۆل، داڕێژە، هتد……) ژمارەی دەستکارییەکانی لە ٢٠٠٠ کەمتر نەبێی - ماوەی بەکاربوونی لە دوو ساڵ کەمتر نەبێت - خاوەنی ٢٠٠ پۆل کەمتر نەبێت - خاوەنی ١٠٠ پەرگە کەمتر نەبێت - خاوەنی ٥٠ داڕێژە کەمتر نەبێت - خاوەنی ٥ دەروازە کەمتر نەبێت —————————————— گشت ئەم مەرجانە ئەگەری دەستکاری کردنیان هەیە. نموونەیەک لە خوارەوە دادەنێم بە وێنە ————————————————— '''نموونەی بەکارهێنەر لە هۆڵی شانازی''' [[پەڕگە:Unknown_person.jpg|وێنەی دەرەکی|چەپ|150x150پیکسڵ]]   [[بەکارھێنەر:Aro Salar|'''Aro Salar''']] '''ناوی ڕاستەقینە:''' ئارۆ سالار '''ساڵی لەدایکبوون''': ٢٠٠٨ '''ماوەی چالاکی:''' ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢ – تا ئێستا '''ئەندام لە ویکیپیدیا:''' بارکەر '''زانیاری:''' ئەم بەکارهێنەرە لە ساڵی ٢٠٢٢ دەستی بەکارکردن لە ویکیپیدیا کوردی کردووە و زیاتر لە بواری فیلم و ئەنیمەیشن وتار نووسیووە. '''چالاکییە گەورەکانی:''' ژمارەی وتارەکانی:٥٤٢ ژمارەی چالاکییەکانی: ٤٣٩٣ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی ویکیپڕۆژەککانی:٣ <nowiki>*</nowiki>وتارە هەڵبژێردراوەکانی:٠ (دەرناکەوێت) <nowiki>*</nowiki>وتارە باشەکانی:١ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی داڕێژەنی:٣٩ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پۆلەکانی:٥٤ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی دەروازەکانی:٢ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پەڕگەکانی:٦٢ '''هۆکاری شانازی پێدان:''' بەهۆی بەشدارییە بەردەوامەکانی و زیادکردنی ناوەڕۆکی کوالیتی بۆ ویکیپیدیا کوردی. ______________________________ === {{لەگەڵ}} === * {{لەگەڵ}} دەزانن چی؟! خوداشاهیدە زۆر زۆر لەمێژ بوو بیرم لەوەی دەکردەوە کە چۆن و بە چ جۆر و شێوازێک دەستخۆشییەک لە بەکارهێنەرە باشەکان واتا ئەو بەکارهێنەرانەی خزمەتێکی زۆر و گەورەیان بە ویکیپیدیای کوردی کردۆ، بکەین، حەتاکوو جەنابی ئارۆ ئەو پێشنیارەی دا، هیوادارم کە بە باشی بڕواتە پێش. [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٢٣:٥٠، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} پێشنیارێکی بەجێیە، بەڵام لەھەندێک حاڵەتدا دەکرێت '''ژمارەی دەستکاری نەکرێتە پێوەر'''، '''بەھا و کاریگەری چالاکیی بەکارھێنەرەکە بۆ ویکیپیدیا گرنگتر و بە بەھاترە''' (فراوانکردنی کۆلکە وتارێک، دابینکردن و دۆزینەوەی سەرچاوەی پێویست بۆ وتارێکی بێ سەرچاوە، ڕێکخستنەوەی وتارێک کە بەپێی پێوەرەکانی نووسین نەنووسراونەتەوە، یان ھەر چالاکییەکی تری کاریگەر و بەھادار). «[[User:Muhammed taha|<b style="background:Blue; color:White;">Muhammed Taha</b>]][[User talk:Muhammed taha|<sup style="color:Blue;">لێدوان</sup>]] ١٧:٥٥، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٩:٢٧، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٨:٠٧، ٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} دەبێ پێوەرەکان بە شێوەیەکی گشتی پێداچوونەوەیان بۆ بکرێت، نەک بەشێوەی تاک بە تاک. ئێستا بۆ نموونە بمانەوێت ڕێز لە کەسێکی وەک کاک ئارام بگرین، بەڵام ژمارەی وتارەکانی ژێر ٥٠٠ـن (زۆربەی وتارەکانی لە ڕێگای بۆت و ویکیپرۆژەکانەوە بڵاو کردووەتەوە) و ژمارەی وتارە ھەڵبژێردراوەکانی یەک دوو وتارن، بەو پێوەرە بێت کەس ھەموو مەرجەکان لەخۆ ناگرێت، بەڵام ئێستا ھەموو کەس دەزانێ کە کاک ئارام جێگای ڕێز و شانازییە. بەگشتی من پێم باشە بۆ ڕێزگرتن لە کەسێک ژمارەیەک بەکارھێنەر دەنگی لەسەر بدەن و دواتر بەھۆی سەرجەم بەشدارییەکان و کارە دیارەکانی ئەو بەکارھێنەرە؛ ئەگەر بەپێی یەکدەنگی شایەنی بوو ئەوە ڕێزلێنانەکەی پێ بدرێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٣٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) === {{دژایەتی}} === <nowiki>*</nowiki> === لێدوان === بەهیوای تەندروستیی بۆ هەموو کەسێک.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٣:٣٦، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] سەلام. ئەمن لەگەڵ ئەو پێشنیارەم بەس بەڕای من دەبێ شتێک بگۆڕێ. ۲۰۰۰ دەستکاری زۆر کەمە، بە دوو مانگ بە کووب چالاک بوون دەکرێ، بە ڕای من بڕوات بۆ ۱۰،۰۰۰، کەسێک کە ۱۰ وتاری باش و ۵ وتاری هەڵبژێردراو و ۵۰۰ وتاری دروستکراوی هەیە بە دڵنیاییەوە دەستکارییەکانی لە ۱۰،۰۰۰ی بۆولای ڕۆیشتۆ. [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٠٠:٠٤، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ::بەڕای من بکرێتە ٥٠٠٠ باشترێکە [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٧:١٥، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :::'''سڵاو لە''' {{وەڵام بۆ|Serchia|Kurd2021|Kushared|Aram|Muhammed taha|Ari Qasm|Sakura emad|Tessla|Ari Qasm|1silent scientist}} و سەرجەم بەکارھێنەرانی تریش… ببوورن گەر هەندێک بەکارهێنەر ناوی لێرە نەهاتبێت [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٩:٤٤، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]]: ڕاستی مادام حەز بەم جۆرە شتە دەکەن، بەدڵ خۆتان بکەن و من '''دژ''' نابم، لەبەرئەوەی کەسانی وەک ئێوە لە ئێستادا چالاکن لە ویکیپیدیا، هەربۆیە شایەنی بڕیاردانن. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٢٥، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) کاک @[[بەکارھێنەر:Muhammed taha|Muhammed taha]] پێشنیارەکەت لەبەرچاو گیراوە، وەک لە پڕۆژەکە ئاماژەم پێداوە، دەکرێت بەڕێوبەری ئەو کاتە دەتوانێت پێوەرەکان پێشەل بکات و ڕێز لە کەسێک بنێت، بەدڵناییشەوە گەر کەسێک پێوەرەکانیشی تێدابێت بەڵام بەڕێوبەری ئەوکاتە ڕازی نەبیت، ئەوا ڕێزلێگرتنی دوادەخرێت.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٩:١٣، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] سڵاو و بەخێربێیەوە بۆ ویکیپیدیا. بۆ ئەو پێشنیارە یەکدەنگیی تەواوت لەگەڵە، تکایە ئەگەر دەتوانی یەکلایی بکەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:٣٣، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::خۆی لەسەر بەرێوەبەرە کە یەکلایی بکاتەوە بەڵام ئێستا ئەو دەتوانێت پڕۆژەکەی بەئەنجام بگەیەنێت بەبێ کێشە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٠٢، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::گەر ھیچ شتێک نەماوە من ئەو داواکارییەی ئێرە وەک سەرکەوتوو دادەخەم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٠٣، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::دەستەکانتان خۆشبێت، خۆم وتارەکە لەژێر ناونیشانی [[ویکیپیدیا:خەرمانەی ڕێزلێنان]] بڵاوی دەکەمەوە و لەوێ وتووێژ دەکەین.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٠:١٠، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] زۆر باشە، سپاس بۆ بەڕێزتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٤:٣٥، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == کردنەوەی کەناڵ و گرووپی ویکیپیدیا لە تێلێگرام == {{atopg | status = ئەنجام | result = [https://t.me/ckbwiki کەناڵی ویکیپیدیای کوردی] لە [[تێلێگرام]] کرایەوە و [https://t.me/KurdishWikipedia گرووپەکەی] پێوە بەسترایەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٦:٣٦، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) }} {{وەڵام بۆ|Serchia|Kurd2021|Kushared|Aram|Muhammed taha|Ari Qasm|Sakura emad|Tessla|Ari Qasm|1silent scientist|-Haryad|Tessla|Aza|حوسێن|MFTG|Sorou6sh|Saad Goran|مامۆستا|Épine|GoRaN909|Serchia|فەرهاد|Pirehelokan}} سڵاوتان لێ بێت ھاوڕێیان، ئەگەر یەکدەنگیتان لەسەر بێ، پێم باشە کەناڵ و کۆمەڵێک گرووپی جیاوازیی ویکیپیدیا (ڕێک ھاوشێوەی [[دیسکۆرد]]) لە «[[تێلێگرام]]» بکەینەوە. تێلێگرام کوردی زۆری تێدان و ئەگەر لەوێ چالاک بین ھەم دەتوانین سەرنجی کەسانی نوێ بۆ ئەندامبوون ڕابکێشین و ھەمیش دەتوانین لەوێ وەڵامی پرسیار و کێشەکان بدەینەوە. خۆم ئامادەم وەک ئەدمینی سەرەکیی ھەژماری ویکیکوردی لە تێلێگرام بم و ھەر کەسیش پێی خۆش بوو ببێتە ئەدمین ئەوە ڕایگەیێنێت؛ دواتریش خۆشحاڵ دەبین لەوێ ببنە ئەندام (ھەڵبەت ئەگەر یەکدەنگی لەسەر پەسەندکردنی ئەو پێشنیارە بێت). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو، من بەشتێکی باشی دادەنێم هەوڵێکی باشە، لە openstreetmap کارم دەکرد گروپی هەبوو بەڵام کوردەکان نا چالاک بوون، بانگێشتی عەرەبی عێراقی کرام زۆر چالاک بوون و ئیشی چاکیان دەکرد پێکەوە، بەڵام لە کۆتایدا ئیشی منیان بەدڵ نەبوو دەریان کردم(کوردایەتی)، گرنگ ئەوەیە چالاک بین و هاوکاری یەک بین. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ٢١:١٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: دەستخۆش بۆ ئەم بیرۆکەیە. منیش پلانێکی وام ھەبوو باسێکی ئاوا بکەمەوە، ئەوەتا تۆ کردتەوە. منیش پێم وایە بەڕاستی ویکیپیدیای کوردی پێویستی بە چالاکییەکی زیاترە لە سۆشیاڵ میدیا و تێلێگرام شوێنێکی گونجاوە. بەس ئەبێ چەن بەشێکی ھەبێ و جیا بکرێنەوە، وەکو بڵاوکردنەوەی نوێکارییەکان، گرووپی وتووێژی گشتی تا بەکارھێنەرە تازەکان پرسیار بکەن و بەکارھێنەرانی شارەزا وەڵامیان بەنەوە، بەشی فێرکاری بە بڵاوکردنەوەی ڤیدۆ یان ڕێنماییی کورتی نووسراو بۆ فێرکردنی بەکارھێنەرانی تازە کە کەم ئەزموونن چۆن دەست بە نووسینی وتار بکەن. ئەگەر بەو شێوەیە بێ کێشەم نییە. سپاس [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢١:٣٧، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::باشە. بەو مەرجەی کەس ببێ خاوەندارێتیی بکا و ناوەرۆکی بۆ دابنێ. ئەگەر سەر بگرێ و چالاک بێ دەبێ چوارچێوەیەکی گشتیش ببێ دەربارەی ئەوەی چی دابنرێ و چی نە. دەکرێ چاو لە کاناڵەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی بکرێ کە زۆربەی بابەتەکانیان زانستییە. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٢:١٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::سپاس بۆ ھەمووتان، ئەو جۆرەی دیارە وەڵامەکان ئەرێنین و پێشنیارەکە سەر دەگرێ. @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ڕاستە، بێگومان کارێکی جوانی تێدا دەکەین و بە ڕێکوپێکی بەڕێوەی دەبەین، ھەر پێشنیارێکیشتان لە ھەر کاتێکدا ھەبوو خۆشحاڵ دەبین پێمان بڵێن. @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ڕاستە، ھەر وەک شروەی دیسکۆرد چەندین گرووپی جیاواز و کاناڵێک لەخۆ دەگرێ کە ھەموویان سەر بە یەک دەبن؛ ھەروەھا کاک ھەریاد خۆشحاڵ دەبم ئەگەر تۆش وەک ئەدمینێک ھاوکار بیت. زۆر سپاس بۆ ھەمووتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٥٣، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::زۆر باشە مادەم وات ئەوێ، لە پەڕەکەم بەستەری تێلێگرامم داناوە، گەر ویستت لەوێ ئەتوانین زیاتر لەسەری قسەکەین. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٣:١٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سلاو،دیارە کارێکی بەجێیە ، دەستان خۆشبێت ، ئەو لینکەی داتان ناوە کار ناکات لای من و ناتوانم بیدۆزمەوە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ٢٠:٠٤، ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]: سەرەتا ئەو چەناڵ و گرووپەمان دانا لە تێلێگرام، دوای بینیم پێشتر کاک محەممەد دروستی کردبوون و ئەوەی خۆمان لابرد. ئەتوانی لەم لینکە جۆینی [https://t.me/ckbwiki چەناڵەکە] بیت. لەم لینکەش جۆینی [https://t.me/KurdishWikipedia گرووپەکە] بیت. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٠:٣٠، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] سوپاس ،دەستخۆش. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ١٠:٤١، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) {{کرا}}، [https://t.me/soranikurdishwikipedia کەناڵی تێلێگرام] کرایەوە و ھەوڵی زۆرکردنی گرووپەکانی و زیادکردنی ئەندام دەدەین. تکایە ھەر بۆچوون و پێشنیارێکی ھەتانە پێمان بڵێن؛ لە ئێستادا بەڕێز ھەریاد دامەزرێنەری کەناڵ و منیش ئەدمینیم. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٣١، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :: سڵاو لە تۆش [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، دەستخۆشی لەو پێشنیارەتان دەکەم، تێلێگرام لای خۆمان زیاتر ئاشنایە، ئینشەڵڵا ھەنگاوێکی باش دەبێت بۆ دووبارە چاڵاکبوونەوەی ویکی کوردیی ناوەندی. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٢:٠٣، ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == گۆڕینی لۆگۆی ویکیپیدیا بەبۆنەی ١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندن == [[پەڕگە:١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی.png|وێنۆک|١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی لە ھەموو ئەو کەسانەی تائێستا خزمەتیان تێدا کردووە پیرۆز بێت!]] === بانگھێشت === {{وب|Serchia|Calak|Aza|مامۆستا|حوسێن|kurd2021|zemen|MFTG|Kushared|Pirehelokan|Aram|Paraw|Muhammed taha|Sakura emad|-Haryad|Aro Salar|Tessla|Sakura emad|Ravan|Shaween|Abdurhman Ahmad|Min.neel|1silent scientist|Ari Qasm|Saad Goran|Rahel khdhr|Kawanii|SiNa}} و تەواوی ئەندامانی تر. === پێشنیار === سڵاو لە ھەموو ئەندامانی بەڕێزی ویکیپیدیا؛ ١٢ی ئاب (نزیکەی مانگێکی تر) ١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردییە و بەوھۆیەوە پێشنیاری گۆڕینی لۆگۆی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی بۆ ماوەیەکی کاتی دەکەم (١٢ی ئاب تاوەکوو ١٢ی ئەیلوول؛ واتە یەک مانگ)، تکایە بۆچوونی خۆتان بڵێن و ھەر کەس دەتوانێت لۆگۆیەک بە دیزاینی سەرنجڕاکێشەوە بار بکات و لە خوارەوە دایبنێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٦، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) === لۆگۆی پێشنیارکراو === <!----- ھەر لۆگۆیەک پێشنیار دەکەی تکایە لە خوارەوە پەڕگەکەی دابنێ ----> [[پەڕگە:Central Kurdish Wikipedia logo for 17th anniversary of establishment.png|200px|ڕاست]] [[پەڕگە:Central_Kurdish_Wikipedia_17th_Anniversary_Logo.png|200px|ڕاست]] {{ھن|١٧}} === {{لێدوان}} === <!----- ھەر لێدوانێک یان بۆچوونێکت ھەیە لە خوارەوە بینووسە ----> * {{وب|Tessla}} کاک تێسلا تکایە ئەگەر دەتوانی لۆگۆ بار بکە، ئەوانەی پێشتری بەڕێزت زۆر جوان بوون، خۆم بۆم ساز نەکرا ئەو شتەی دەمەویست. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٩، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) *:@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: دووبارە سپاس، بەڵێ بۆنا، گۆڕینی کارێکی زۆری ناوێت و هەوڵ دەدەین لۆگۆی جوان دابنێین. هەرخۆی کە بووینە ١٠٠ هەزار وتار، ئەوکاتەش دووبارە دایدەنێین لۆگۆی تر. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٦:٣٩، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::سڵاوتان لێ بێ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: من لەگەڵ پێشنیارەکەتانم، کە لۆگۆیەکی جوان بار بکەن و لێرە ڕای خۆمانی لەسەر بەین. تێبینییەکی بچووکیش، دیارە تاگکردنە ئیش ناکا، چونکە من ئاگاداریم پێ نەگەشتووە و ڕەنگە بەکارھێنەرانی تریش ئاگادار نەبن. پێویستە دووبارە بانگ بکرێنەوە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٨:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] زۆر سپاس بۆ بەڕێزت، ئێستا بۆ جارێکی تر گشت بەکارھێنەران بانگھێشت دەکەمەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٣١، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::ئاگادارکردنەوە: ::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] @[[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] @[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] و ... . [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٣٥، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دەستانخۆش بێ، شتێکی باشە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٤:٠٧، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] کارێکی جوانە بەڵام دوو بۆچوونم هەیە لەسەر وێنەی [[:پەڕگە:١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی.png]] یەکەمیان: پردی دەلال کێشەی نییە بەڵام قەڵاکەی پشتی قەڵای کوێیە؟ و دووەم بۆچوون: دەبێت بەکوردی لەسەری بنووسرێت لەسەری، زەحمەت نەبێت هەردووکی بە ژیری دەستکرد دروستکراوە، کە کاری ڕاستی دەچێت بەڵام قەڵاکە ناناسم بۆیە پرسیارم دەربارەی ئەوە هەیە کە ژیری دەستکرد بەکارهاتووە یاخود نا.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٤:١٧، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ئەو پەڕگەیەی باسی دەکەیت ژیریی دەستکرد بەخۆی سازی کرد بەبێ ئەوەی پێی بڵێم پشتەوەکەی چۆن بێت، تەنیا بۆ ئەو پەڕەی ئێرە بەکاری دێنین ئەگەرنا من پێشنیاری گۆڕینی لۆگۆی ویکیپیدیا بۆ [[:پەڕگە:Central Kurdish Wikipedia logo for 17th anniversary of establishment.png|ئەو پەڕگەیە]] دەکەم (کە بە یارمەتیی ژیریی دەستکرد ساز کراوە). ھەروەھا ئێوەش دەتوانن پەڕگەی پێشنیارکراوی خۆتان بار بکەن، زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٤:٢٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دەستت خۆش بێت شتێکی باشە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٤:٥٧، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] تکایە ھەرچیەک دەکەن با دەستی ژیریی دەستکردی تیا نەبێ، بۆ دەروازە یان جێی تر ئاسایییە ژیریی دەستکرد بێ بەڵام ئەمە دەچێتە سەر لۆگۆی سەرەکی و شتێکی فەرمییە، باشترە بە دەستی دروست بکرێ. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٥:٠٥، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من شارەزای سازکردنی وێنە نیم و زۆری لێ نازانم؛ ئەوەش ھەر وەک دەستپێکێک وابوو، ئەگەرنا ھەر کەسی تر شتێکی باشتر بار بکا خۆم دەنگی بەڵێی دەدەمێ. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:١٢، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] مەبەستم ئەوەیە ھەر ڕێگە نەدرێ ژیریی دەستکردی تێکەڵ بکرێ، ئەگەر پێشنیاریش کرا. دەنا ڕووی دەمم تەنێ لە ئێوە نەبوو، بۆیە ئێوەم تاگ کرد چون ئەم بەشە ئێوە کردوتانەوە. بژین. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٥:٣٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ئەزانم برا ئاسایییە، تەنیا دەڵێم زۆر باش دەبێ کەسانی تریش بەشدار بن لە بارکردنی لۆگۆکەدا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دووبارە سڵاو ئەمە پێشنیاری منە ئەم لۆگۆیەم دروستم کردووە و پیشنیاری دەکەم بۆ ساڵیادەکە، بەخوا مردم تا دروستم کرد چونکە نزیکەی ٣ ساڵە وازم لە دیزاین هێناوە بەهۆی پۆلی ١٢ەوە بەڵام کەس ئامادەنەبوو دانەیەک دروستبکات، هیوادارم بەدڵی کۆمەڵگەی ویکیپیدیا بێت.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٧:٤١، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٧:٤١، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] تەواوە زۆر سپاس بۆ بەڕێزت. ئەگەر ڕای خۆم بڵێم زۆر جوانە کێشەیەکی وای نییە، تەنیا خۆزگە ئەو ١٧ەمین وەکوو ١٧یەمین نووسرابا. دیسان سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:١٧، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]]: وەک بەڕێز ھیڤجا وتی، ١٧ەمین بگۆڕی بۆ ١٧یەمین چاکترە. فۆنتەکەش زۆری کەناڵ و میدیاکان بەکاریدەھێنن، بیگۆڕی بۆ فۆنتێکی سادەتر (کە من [https://fonts.google.com/specimen/Vazirmatn?lang=ckb_Arab&preview.lang=ckb_Arab ئەمە] پێشنیار ئەکەم) باشترێکە. <span style="background:#0D1B2A;font-size:9px;letter-spacing:1px;padding:2px 4px;border-bottom:3px solid #778DA9">[[بەکارھێنەر:Zemen|<span style="color:#E0E1DD">Zemen</span>]] '''[[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|<span style="color:#E63946">✧</span>]]'''</span> ٢٣:٥٦، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ھەر بژی👏 بێکێشەیە، تەنھا وەکوو ئاماژەیان دا «١٧ەمین» بگۆڕدرێت بۆ «١٧ھەمین» یان «١٧یەمین». [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٠:١٤، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] و @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] دەیکەم بە ١٧ هەمین و فۆنتەکەم گۆڕی دەتوانین سەیری بکەن.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٦:١٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] جوانە سپاس، من خۆم لەگەڵ ھی تۆم :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:١٧، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دەستتان خۆش، زۆر باشە. گەر یەکێک لە توانایدا ھەبێت دیزانێکی جوانی بۆ بکات زۆر باشتریش دەبێت، چوونکە پێوەی دیارە کە ژیریی دەستکردە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٧:٥٨، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::دەستی هەموو لایەک خۆش بێت.. شتێکی زۆر جوانە ئەگەر بۆ مانگێک لۆگۆ بگۆرێن هەروەها ئامادەکردنی چەند چالاکی دیکە بۆ رۆژی ١٢ ئاب. [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shaween|لێدوان]]) ٢٠:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] پێشتر بۆ گەیشتن بە پەنجا هەزار کارێکى لەو شێوەیە کرا و لۆگۆکەش لە ئەرشیفى رابردوو هەیە سەبارەت بە گۆرین من لاریم نییە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ٢١:٢٤، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ;ئەنجام == ڕاگەیاندنی پڕۆژەیەکی نوێ: پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان == سڵاو لەهەمووان، بۆ مەبەستی گەشەپێدان و دەوڵەمەندکردنی ویکیپیدیای کوردی بە بابەتە وەرگێڕدراوەکان بە شێوازێکی سیستماتیک، پڕۆژەیەکی نوێم بە ناوی '''[[ویکیپیدیا:پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان|پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان]]''' ئامادە کردووە. '''کورتییەک لەسەر پڕۆژەکە:''' لەم پڕۆژەیەدا، بەپێی بابەتە جیاوازەکان خشتەیەک وتار بۆ هەر ئەندامێکی چالاک دادەنرێت. بۆ ئەوەی جۆش و خرۆشی پڕۆژەکە بپارێزرێت، مۆڵەتی هەر خشتەیەک تەنیا '''یەک ڕۆژ (٢٤ کاتژمێر)''' دەبێت. '''مەرجی وەرگرتنی ئەندامان:''' بۆ ئەوەی ڕێگری بکرێت لە وەرگێڕانی ئامێریی بێ کوالیتی و وتارەکان بە شێوازێکی ستاندارد دروست بکرێن، تەنیا ئەو بەکارهێنەرانە وەردەگیرێن کە متمانەپێکراوی ویکیپیدیان و لەلایەن بەڕێوەبەران مافیان پێ دراوە، و دوای تۆمارکردنی ناو، بەڕێوەبەری پڕۆژەکە پێداچوونەوە بە شایستەیی بەکارهێنەرەکەدا دەکات لەو کاتەدا. داوا لە هەموو هاوڕێیانی چالاک و متمانەپێکراو دەکەم کە سەردانی لاپەڕەی پڕۆژەکە بکەن، و لە حاڵەتی ئارەزوومەندبووندا ناوی خۆیان بۆ بەشداریکردن تۆمار بکەن. هیوادارم بتوانین بەم پڕۆژەیە هەنگاوێکی باش بنێین. '''تێبینی''': پڕۆژەکە دەکرێت لەلایەک کەس یان زیاتریش بەڕێوە بچێت بۆ دروستکردنی وتارەکان. دەکرێت یاساکان دەستکاری بکرێن بە وتووێژ. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٤، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ===لێدوان=== :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] پرۆژەیەکی جوانە، هیوادارم ژمارەیەکی بەرچاو بەشداریی تێدا بکەن. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٠٢، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::ھەروەھا باشترە ناوەکەی بکرێتە ویکیپرۆژە: زنجیرە وتارەکان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٠٨، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سپاس، ئەم پڕۆژەیە هەوڵ دەدات نووسەرە چالاکەکان کۆبکاتەوە گەر هەبوون. وە ناوەکە بەم شێوەیە دروستە کە نێوان نابێت لەگەڵ وشەی '''زنحیرە''' هەبێت، وەک '''زنجیرەفیلم'''، '''زنجیرەکتێب'''. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:١٤، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاستە قسەکەت، بەڵام باشترە وەک کۆمەڵە وتارەکان بچێتە ژێر ناوی ویکیپرۆژە و لەژێر ناوی ویکیپیدیا بێتە دەرەوە (واتە ببێتە ویکیپرۆژە:زنجیرەوتارەکان). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:١٧، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::ببوورە سەرەتا وشەی '''ویکیپرۆژە'''-م نەبینی بوو، بەهەرحاڵ ڕاوێژم لەگەڵ بەڕێوەبەرێک کرد، وتی کێشەش نابێت ئاوا بێت، ڕاستییەکەی خۆشم ئاوام پێ باشترە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٤:٥٣، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٤:٥٣، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر باشە ھەر دوویان دەبن، هەر چۆنت پێ باشە با وا بێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٠٣، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) [[پۆل:داواکارییەکان بۆ لێدوانی کۆمەڵگە]] == بەکارھێنانی ه (/هـ) لە جیاتی ھ == سڵاوتان لێبێت، پێشنیار دەکەم لە ویکیپیدیای "کوردیی سۆرانی" ھەر ئەو "ھاءە عەرەبییە" (ه) بەکاربھێندرێت لە شوێنی (ھ). لە بەشی [[ویکیپیدیا:نووسینی کوردی|نووسینی کوردی]]<nowiki/>‌دا، ئاماژە بەوە دراوە کە لێرە ھ لە جیاتی (ه) بەکاردێت بۆ چارەسەرکردنی گرفتی وشەکانی وەک گوناھ لە کاتێکدا ئاماژەش بەوە دراوە کە «ئەم گرفتە ئەوەندە بەرچاو ناکەوێت». بە ڕای من ئەم گرفتە دەتوانرێت بە درێژکرنەوە (تەتویل)ی ھائەکە چارەسەر بکرێت بەم شێوەیە: گوناهـ ، ھیچ پێویست بە پیتی (ھ) ناکات، یان ھەر دەتوانین بڵێین «گوناح». ئەگەر ئێستا کەسێک بێت بۆ ویکیپیدیا، بۆ نموونە بەدوای وتارێکی وەکوو [[ھاودیان]] بگەڕێت، گەر لە گەڕاندا ھاءە عەرەبییەکە (ه) بەکاربێنێت ناتوانێت وتارەکە بدۆزێتەوە، لە کاتێکدا کە ٪٩٩٬٩ی کورد کیبۆردێکی ئاساییی کوردی بەکاردێنن کە ئەم جۆرەی ھاءـەی (ھ) تێدا نییە، کەس ھەر بە خەیاڵی (ھ)ـیشدا نایەت. وە شتەکە وێڕای ئەوەی بێمانایە، زۆر بێزارکەریشە لە کاتی وەرگێڕان و دەستکاریکردنی وتارەکان. دەبێت دانەبەدانە (ه) بگۆڕیت بۆ (ھ)، گەر لەمەشیان بگەڕێین، لە بەشی سەرچاوەکاندا ئەمە ھەر زۆر ئیزعاجترە. من زیاتر لە خەمی نموونەی گەڕانەکەدام کە ئەگەر ھەر کەسێک بەدوای وتارێک بگەڕێت (ھ)ی تێدا بێت، ناتوانێت بە (ه) بیدۆزێتەوە. سەبارەت بە وشە «کورمانجییەکان»، من ھەرگیز نەمزانیوە لە سۆرانیدا وشەکانی پێشانگەھ، خوێندنگەھ، یان تۆمارگەھ بەو شێوەیە دەرببڕدرێت. ھەر دەڵێین پێشانگا و خوێندنگە و تۆمارگە. ئەوە ھەر گرفت نییە! نازانم گەر ھیچ ھۆکارێکی تر ھەبێت بۆ بەکارھێنانی (ھ) یان بەکارنەھێنانی (ه)!؟ [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٩:٥٤، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]: سڵاو، هۆکار زۆرە کە ئەمە ئەستەمە! یەکێکیان ئەوەیە کە دەبێت هەموو ناوەکان چارەسەر بکرێن دوای بڕیاردان. دووەمیان ئەوەیە؛ ویکیپیدیا شوێنێکی ئەکادیمییە و پێویستە وشەکان ئەکادیمی بێت (وەک پیتی ھ)، هەربۆیە جوان نییە لەنێو وتارێکدا لەجیاتی وشەی '''نھێنی''' خوێنەر وشەی '''نهێنی''' ببینێت! ئەمە تەنیا ڕای منە و هەروەها '''دژی''' ئەوەم بکرێت، بەکارهێنەرانی تریش دەتوانن ڕای خۆیان بڵێن. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٢:١٨، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] بەکارھێنانی تەتویل یان [[درێژکردنەوە]] زیاتر نووسینی عەرەبی و فارسی پشتی پێ دەبەستن، کوردی ئەمەی نییە و پێویستیشی نییە؛ ھەر کوردێکیش کە بەکاری ھێناوە (نووسەر یان...) لاسایی فارسی و عەرەبی کردوەتەوە. نووسینی ھ لەبری ه ھیچ کێشەی نییە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٣:٤٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من وەکوو خۆشم ھیچ کێشەیەکم نییە لەگەڵ بەکارھێنانی (ھ)ـدا. کێشەی گۆڕینی (ه) بۆ (ھ)یش لە وتارەکاندا ھەرچۆنێک بێت کێشەیەکی ئەوەندە گەورە نییە. بەڵام ھەروەک گوتم، لە کاتی گەڕاندا کێشەی ھەیە، وا دەکات وتارەکان نەدۆزرێنەوە و ئیدی بێسوود بن، من تەنھا خەمی ئەوەمە. ::ئەمە وەکوو کێشەی پیتی کافیش نییە (ك)، کە ھەموومان دەزانین پیتی (ک) تایبەتە بە کوردی و (ك)یش تایبەت بە عەرەبی. وە لە ئێستادا زۆربەی زۆری کیبۆردەکان ھەر (ک) بەکاردێنن، ھیچ کێشەیەکی نابێت. بەڵام پیتی (ھ) تەنھا لە کۆتاییدا بەدەردەکەوێت، ئەویش چەند وشەیەک کە دەتوانرێ لە جیاتیی هـ بەکاربێ وەکوو گوناهـ یان فیقهـ. کە وایە بۆ ھەموو وشەکانی تر تێکبچن... [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٨:٣٢، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]: گەر ئەم کارە بکەین، ئەوا هەڵەیەکی کوشندەیە، چونکە ژیرییە دەستکردەکان لەرێگەی ویکیپیدیاوە کوردی فێر دەبن و با فێری پیتی ه نەبن ئەوەندە وەک لە پیتی ھ ). '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٦، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::پێشتریش ئەو باسە کرابوو لەسەر پەسەندکردنی ھ (شوێنەکەم بیر نەماوە)، ھەر وەک ئەوەی لە سەرەوە باسیان کرد و چەند ھۆکارێکی تر، من پێم باشە لە ئێستادا ھەر ھ بەکاربێنین لە جیاتی ه. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٣٢، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == زیادکردن و لابردنی داڕێژەی کۆلکە بە بۆت == سڵاو بۆ بەکارهێنەرانی ویکیپیدیای کوردی. لەسەر داواکاریی بەڕێز @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ئەو ڕاپرسییەم نووسی؛ دەمانەوێ بە بۆت (جارێ دیار نییە بۆتی من یان هی یەکی تر) تاگی کۆلکە لەسەر وتارەکان دانێین و یان لایان بەرین! بۆ ئەو کارەش پێویستە قەبارەیەک وەک سنووری کۆلکەبوون و نەبوون دیاری بکەین. هەندێک دەیانوت ٣٠٠٠ بایت کەمتر کۆلکەیە و زیاترەکەی لە کۆلکە دێتە دەرەوە. پێویستە ئەوەشتان پێ بڵێم کە بە هیچ شێوەیەک داڕێژە و سەرچاوە و بابەتی تر وەک قەبارە هەژمار ناکەین؛ بۆ نموونە ئەگەر ٣٠٠٠ بایت پەسەند بکەین ئەوە هەر دەقەکە هەژمار دەکەین؛ ئەگەر کەمتر بوو کۆلکەیە و ئەگەر زیاتر بوو لە کۆلکە دێتە دەرەوە. ئێستا ئێوە تەنیا بۆچوونی خۆتان سەبارەت بەو قەبارەیە بڵێن کە چەندە بێ باشە و ئەگەریش باسێکی تەکنیکیتان هەیە فەرموون. زۆر سپاس بۆ هەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٣٣، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :'''بانگھێشت:''' :@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] @[[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] @[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] و ھتد. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٥٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::بەڕایڤمن ئەو ٣٠٠٠ بایتە زیاد بکرێت بۆ ٥٠٠٠ چونکە ئەوەندەی ئاگادار بم هەر شەرچاوەکان خۆی ٧٠٠ بایت دەبات یەکی جا ئەوە بۆکسی بۆ دابنێیت لەوانەیە بایتی بۆکسەکە ٥٠٠-٩٠٠ بێت [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٢:٠٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] قسەکەت ڕاستە، بەڵام ئێمە هەر دەقەکان هەژمار دەکەین، سەیرێکی [[بەکارھێنەر:Hivja/ڕەشنووس|ئەو نموونەیە]] بکە، ئێستا ئەگەر سەرچاوە و [[]] و یان داڕێژە و هەر شتێکی تری بۆ زیاد بکەی ئێمە هەر نووسینی کۆتای دەقەکان (ئەوی دەردەکەوێ) ھەژمار دەکەین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:١٧، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::دە بەو شێوەیە بێت ٠٣٠٠ بێ عەیبە، بەڕای من کەم نەکرێتەوە چونکە خۆ دەبێت وتارەکانی ویکیپیدیا هەرکەسێک سەردانمان بکات بە تۆزێک زانیارییەوە بینێرینەوە [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٣:٠٣، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بۆ ئەم بابەتە ئەبێت حسابى خشتە و سەرچاوە و بۆکسەکان و چەندین بابەت دیکەش بکرێت [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ١٤:٢٩، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] تەواوە، ئەگەر مەبەستت ئەوانە و هەر شتێکی تر بێجگە لە دەقی کۆتایی بێ، ئەو هیچ کامیان (بێجگە لە دەقە کۆتایییەکە) وەک قەبارە هەژمار ناکەین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٠٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::٣٠٠٠ بایت گونجاوە. کە تەنھا دەق ھەژمێر دەکرێت، ٥٠٠٠ بایت زۆرە، وە ١٠٠٠ بایتیش کەمە. بۆیە ٣٠٠٠ بایتەکە باشە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٥:٠٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::بە تەواوی لەگەڵ دیاریکردنی ٣٠٠٠ بایت بۆ ناوەڕۆکی وتار هاوڕام، بۆ ئەوەی لە کۆڵکە دەرچێت. دەستی هەموو لایەک خۆش بێت. [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shaween|لێدوان]]) ١٣:٠٥، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :هەندێ وتار هەر ئەوەندەیە توانای ئەوەمان نییە قەبارەی زیاد بکەین، ئەبێ هەش بێت. لەبەرئەوە ٣٠٠٠ زۆرە. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ١١:٤٢، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو لە تۆش [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، پێشنیارەکەت زۆر جوانە، و پێشم باشە جێبەجێ بکرێت، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا دەبێت ئەوە بڵێم کە ئەم تاگە بۆ هەموو وتارێک دروست نییە، مەسەلەن هەندێک وتار هەیە وەکو گوندێکی بچووک یان قوتابخانەیەک، ئەمانە خۆیان سەرچاوە لەسەریان کەمە، لەو حاڵەتەدا ناتوانین وتارەکە لەوە زیاتر فراوان بکەین. :خاڵێکی تر ئەوەیە لە هەندێک وتار، بۆ نموونە ئەوانەی لەسەر ژیاننامەی کەسایەتییەکن یان شوێنێکن دەبینی لە پێشەکییەکەیان هەندێک زانیاری نووسراوە، کە دەچی سەیری بەشەکانی خوارەوە وەکو ''ژیاننامە'' یان ''مێژوو'' دەکەیت، دەبینیت ڕێک کۆپی-پەیستی پێشەکییەکەیە، بەبێ گۆڕانکاری لە شێوازی داڕشتنیان، ئەمەش وا دەکات وتارەکە بایتی زیاتر بێت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٢:٠٢، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] سڵاو بۆ ئێوە و سپاس بۆ بەشداریکردنتان. تکایە سەرەتا سەیری [[بەکارھێنەر:Hivja/ڕەشنووس|ئەو نموونەیە]] بکەن، قەبارەکەی ٣،٢٠٠ بایتە، ئەگەر ئەوەندە بێ کۆلکە ھەژمار ناکرێ. دواتریش پێوستە بزانین کە وتارێک ئەگەر تاگی کۆلکەی لەسەر بێ هیچ بەو مانایە نییە وتارێکی بێ کەڵک یان خراپە! بەڵکوو دەتوانین لە داهاتوودا پەرەیان پێ بدەین و کاریان لەسەر بکەین. تەنانەت ئەگەر زانیاریشی کەم بەردەست بێ وەک وتاری گوندێک، ئەوە تاگی کۆلکەی لەسەر بێ باشترە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:١٤، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: پێشتر لێرە [[ویکیپیدیا:قەبارەی وتار|قەبارەی وتار]] دیاریکراوە، کەمتر لە '''١٠٠٠ بایت''' بە کۆلکە دانراوە و بەپێی وشە لە '''٣٥٠ وشە''' کەمتر کۆلکەیە. بە ڕای من، وەک خۆشت ئاماژەت پێ کرد، تاگی کۆلکە کێشەیەک بۆ وتارەکە دروست ناکا. ئەتوانی بە بۆتەکەی خۆت بیکەی، بەس بۆ بۆتەکە و سکریپتەکەی، ھەنێ کاری ئەوێ. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٣:٠٩، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ڕاستییەکەی هەزار بایت هەر زۆر کەمە، سەیری نموونەکەم بکە، ئەوەندە هەر هیچ نییە جا بێت و کەمتر بێ و وەک کۆلکەی هەژمار نەکەین! بەو پێیە وتاری کۆلکەمان هەر نابن، ئەو سێ هەزار بایتە زۆر باشە (وەک نموونەکە). بۆ بۆتەکەش نازانم چۆن بیکەین، بەڵام لەوە دڵنیام کە لە من و تۆ و ساکوورابۆت دەبێ یەکمان بیکات، کەسی تر نییە:) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٠٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::: شتێک باشە بەڵام بۆ گوندەکانی کوردستان یان هەندێک بابەت دەقی زیاتر بەردەست نییە بۆیە بەڕای من بۆ هەندێکیان سەرچاوە و خشتە و هەموو شتەکان بچنە ناو حیسابەکە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٩:٢٧، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئاخر بەسەر ھەموو وتارێ جێبەجێ ناکرێ. ئەمێنێتەوە سەر ئەو کاتەی کە سکریپتێ دروست ئەکەی، ئەبێ چەن مەرجێکی تیایە بۆ قەبارەی وتارەکان دانێی، وەک کەی تاگی کۆلکەکە دانێ و کەی لایبا. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٠:٣٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) سەلام {{وب|Hivja}}. ئەوە شتێکی زۆر باشە بەڕێز، بەڵام دەبێ چەندانە شتی ڕەچاو بگری، بەعزە وتارێک هەنە وەکوو گوندەکانی کوردستان، جوورە ئاژەڵانێک، شەقامەکان و جوورە فڕۆکە و ماشێنەکان کە ئەوەندەی شتی لەبارەی دا نووسراوە بێ حیساب کردنی سەرچاوە و تاگ و شتی ناگەنە ۳۰۰۰ بایتی، لەبارەی یاساشەوە کۆلکە نینە ([[ویکیپیدیا:قەبارەی وتار]])، چ ڕایەکت بۆ وەی؟ [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٢١:٥٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] سڵاو، ڕای من ئەوەیە هەر وتارێک [[بەکارھێنەر:Hivja/ڕەشنووس|ئەوەندە]] کەمتر بێ کۆلکەیە، دە ئاخر من خۆم ئەتوانم لەو سێ دەقـە زیاتر لەبارەی گەڕەکی خۆماندا بنووسم جا چ بگا بە گوند و شت. تکایە سەیری ئەو بەستەرەم بکەن، ٣ هەزار بایت هەر هیچ نییە، بەتایبەتی بۆ فۆنتی ئێمە کە قەبارەیەکی زۆر دەگرێت، دواتریش زۆربەی ئەو وتارانەی ئێوە (وەک گوندەکانی کوردستان) باسی دەکەن ئەوە پێشتر تاگی کۆلکەیان لێ دراوە! پێویست ناکا ئێمە هیچ بکەین. زیاتر ئەو پڕۆژەیە بۆ لابردنی کۆلکەکانە (هەڵبەت دانانی تاگی کۆلکەش دەگرێتەوە بە ئاستێکی کەمتر). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٣، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ئەو بوارە تەکنیکییە گرینگە، بەڵام پێویستە دواتر قسە و کاری لەسەر بکەین (بەتایبەتی دوای ئەوەی پڵەسمان لە ئەی ئایدا بۆ چالاک کرا). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٤، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::لە ئێستادا گرنگترین شت ئەوەیە کۆمەڵگای ویکییەکەمان بگەنە یەکدەنگی و ئەنجامێک بۆ ئەو باسە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] سکرێپتەکە ئامادەیە و بۆ ھێڤجام ناردووە، ھەرخۆی پێشووتر ساکورا بۆت تاگی کۆلکەی لەسەر چەندین وتار لابردووە کە چیتر کۆلکە نەمان و پرسی کۆمەڵگای نەویستووە چونکە شتێکی ئاشکرای جێبەجێ کردووە، بەڵام تاگدانان لە وتارەکان پرسی کۆمەڵگای ئەوێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٠:٠٨، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::هەر بژی ساکوورابۆت، هەر ئەو دەتوانێ ئەو کارە بکاتەوە :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:١٠، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) بەڕێزان بابەتی ٣ هەزار بایت و «کۆلکە» با باشتر ڕوون بێتەوە: هەندێکتان گلەییتان کردییە کە ٣ هەزار بایت زۆرە، بەڵام خۆی ستاندارە، و وتارەکە مامناوەند دەردەخات. و وتاری گوندەکان یان بابەتگەلێک لەسەر کوردستان کە خۆی کۆلکەیە و داڕێژەی کۆلکەی بۆ دادەنرێت ئەمە خۆی بۆ زانین و باشترکردنی وتارەکەیە و تا فراوان بکرێتن. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ١٠:٤٥، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :گریمان ئەگەر ٣٠٠٠ بایتمان بۆ بۆتەکە دانا، تووشی گرفت دەبین، ئەمەش لەبەر بڕی دیاریکراو نییە، بەڵکو لە بۆتەکەیە، چونکە ئەگەر بۆتەکە هیچ ژیرییەکی تێدا نەبێت لە مامەڵەکردن لەگەڵ ئەو وتارانەی کە زانیارییان سنووردارە و سەرچاوەیان کەمە، ئەوا دەبێتە شەڕی دەستی بەکارهێنەر و بۆتەکە، ئەویش لەبەرئەوەی هەر کاتێک تاگەکە لادەبەیت، بۆتەکە دووبارە دایدەنێتەوە، بۆیە لەم حاڵەتەدا چارەسەر ئەوەیە داڕێژەیەک یان پۆلێک لە وتارەکە دابنێین و بۆتەکەی پێ ڕابهێنین، کە هەر کاتێک ئەو داڕێژە یان پۆلەی بینی، ڕاستەوخۆ با واز لە دانانی تاگی کۆلکە بهێنێت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٠:٥٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] تۆ مەبەستت لە داڕێژەی {{دا|nobots}}ـدایە ئەتوانین وابکەین بەڵام زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە وەک تاگ لێدان نییە و زیان بە وتارەکە ناگەیەنێت و ئەسڵەن بەکارھێنەران ھاندەدات تا زانیاری زیاتری زیاد بکەنە سەر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٠:٥٥، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] دەستخۆش، قسەکەت دروستە، تاگی کۆلکە هیچ کێشەیەکی نییە و زۆریش باشە بۆ ئەوەی بەکارهێنەرەکان هان بدات زانیاری زیاد بکەن، یەک لەوانە خۆم کە وتارەکانی چەند ساڵ پێش ئێستای خۆم دەبینم، زۆربەیان لەسەر شاعیرەکان بوو، هێشتا کۆلکەن. منیش مەبەستم تەنها ئەوە بوو کە ڕێگەیەک هەبێت بۆ ئەوەی بۆتەکە کاتێک بەکارھێنەرێک بە دەستی خۆی تاگەکەی لادەبات، بۆتەکە بە زۆر نێت دایبنێتەوە. :بەکورتی، ئەگەر سوود لە داڕێژەی nobots یان ڕێسایەکی لەو شێوەیە وەربگرین، بۆتەکە کارەکانی خۆی بۆ هەموو وتارە کورتەکان دەکات، بەڵام بۆ ئەو حاڵەتە تایبەتانەی کە نووسەرەکە دەیەوێت لایببات، بۆتەکە وازی لێ دێنێت. بەم شێوەیە هەم وتارەکان پۆلین دەکرێن و هەم کێشەکەش دروست نابێت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٢:١٦، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::ئەمەش دەکرێت : ) بەڵام خۆ گشت بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا نازانن داڕێژەی {{دا|nobots}} دابنێن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:٣٩، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) 3oypqpsnieiztvhmlkco2a28vak4v0f 1613462 1613437 2026-07-30T13:32:14Z 1silent scientist 51740 /* زیادکردن و لابردنی داڕێژەی کۆلکە بە بۆت */ وەڵامدانەوە 1613462 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 200K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 5 |minthreadstoarchive = 1 }} <noinclude> {{سەرپەڕەی دیوەخان|start= |1=پێشنیارەکان|2= پێشنیار و بیرۆکە نوێکان لێرەدا وتووێژیان لەسەر دەکرێ. ''بەر لە دانانی پێشنیار'': * گۆڕانکارییە پێشنیارکراوەکانی '''نەرمامێر''' کە لەسەری پێکھاتوون دەبێ لە [[MediaZilla:|بەگزیلا]]دا ڕاپۆرت بکرێ. * گۆڕانکارییە پێشنیارکراوەکانی '''سیاسەت''' پەیوەندیی ھەیە بە [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)]]. * '''وتارە نوێیە''' پێشنیارکراوەکان پەیوەندیی ھەیە بە [[ویکیپیدیا:وتارە پێشنیارکراوەکان]]. |3=وپ:دخپ|4=وپ:دخ/پ}} {{بازدان بۆ سەرەوە و خوارەوە}} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__ <span id="below_toc"/> {{clear}} [[پۆل:دیوەخانی ویکیپیدیا]] </noinclude> == سیاسەت و کاری ویکیپیدیا و نیشانەکان == {{atopr |status = ئەنجام |result = نەکرا و ئەنجامی داواکارییەکە سەرکەوتوو نەبوو [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:١٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)}} ئێمە هەر هەموومان ئەگەر بۆ یەک جاریش بێت یاریمان کردووە ئیتر هەر یارییەک بێت، لە یارییەکەدا وشەیەک نوسراوە بەناوی (mission) کەبریتییە (کارەکان) کە دەیکەینەوە نوسراوە ئەو کارە بکە و خەڵاتێکی لە بەرامبەردا وەرگرین، بۆیە منیش داوا دەکەم کە پڕۆژەیەک بۆ ویکیپیدیا دروستکەن و بە چەند کاریکی زۆر و نیشانەی زۆر ئێمە دەتوانیین هەم نیشانەکان بە شێوەیەکی دیموکراسیانە بەکارهێنەرەکان بەکاری بهێنین، هەم باشترکردنی وتارەکان کارەکان دەتوانیین بە باشترین کار دایبنێن و بەشێوەیەک کە دڵنیام هەمووتان [[ھەی دەی]] تان کردووە، کە ئەویش کاری هەیە کە دانەیەک تەواو دەکەیت ئەوە دەچێتە کاریکی زەحمەتر کە هەر هەمان یاسایە وەک: تەواوکردنی ١٠ سندوقی زانیاری. کە ئەم کارە تەواو کرا ببێت بە تەواو کردنی ١٠٠ سندوقی زانیاری. ئەمەش لەسەر دەنگی بەڕێوبەران بۆ خراپکاریش ئەو بەکارهێنەرانەی خراپکاریان پێکرد ئەوا دەتوانن ئێوەی بەڕێوبەران سەربەستیان بکەن، زۆر سوپاس[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٨:٤١، ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) بۆ ڕوونکردنەوەیەکی زیاتریش ئەم وتانەی کە لەسەرەوە باسمان کرد بەم شێوەیە بەڕیوە دەچێت *دەبێت بەکارهێنەر نیشانەی سەرەکی هەبێت *دەبێت هەر بەکارهێنەرێک پەڕیەکی تایبەت بە (mission)ی بۆ دابنرێت ئەمەش لەسەر شێوەی ڕۆبۆتی *دەبێت بە سێ بەشەوە ئەنجام بدرێت کە بریتییە لە بۆ هەر (mission)نێک بریتی بێت لە سەرەتای ناوەندی زەحمەت، کە ئەمانە بەدوای یەکدا دێن لەدوای جێبەجێکردنی ئاسان دوای ناوەندی دوای زەحمەت. *دەبێت ئەو (mission)نەی کە بۆی نوسراوە بە چاکی بیکات، نەوەک بە تێکچووی *دەبێت لەسەر هەر (mission)ێک ئەو کارانەی بەکارهێنەری تێدابێت، وەک ئەوەی یەکسەر لەپەڕەکەی بەشێوەیەکی ڕۆبۆتی بۆی بنوسرێت. هەرچەندە ئەم کارانە لە سەروو پلەی خۆمەوەیە بەڵام دەبێت ئێوەی بەکارهێنەرانی بەئەزموون یارمەتیم بدەن بەهۆی تواناو لێهاتوویتانەوە، بەڵام من دەموێت لەسەرەتادا ١٠ بەکارهێنەری شارەزا بانگێشت بکەم بۆ ئەم پڕۆژەیە {{وب|Sako Nanakli}} {{وب|Sakura emad}} {{وب|Aram}} {{وب|Épine}} {{وب|Calak}} {{وب|Gyan333}} {{وب|Kushared}} {{وب|Serchia}} {{وب|Pirehelokan}} {{وب|Aza}} دەموێت بڵێم لە هەرکاتێکدا دەنگدان لەسەر ئەم پڕۆژەیە ئەنجام بدرێت ئەوە بە تێکڕای دەنگ دەکرێت و هەرکەسێک بیەوێت دەنگ بدات ئەوا دەبێت بەژداربێت لەم پڕۆژەیەدا. سوپاس [[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) : بەرێز {{وب|ئارۆ سالار محمود}} بیرۆکەکەت جوانە ئەوەندەی لە مەبەستەکەت تێگەیشتم "دەتەوێت وەک پێشبڕکێیەک کارەکان بکرێت و پلەبەندی بۆ ھەر کارێک دابنرێت و ھەر بەکارھێنەرێک بەپێی ئاستی خۆی کارێک یان چەن کارێکی پێبدرێت و ئیتر بەپێی کارەکانی ئاستی بەرز بێتەوە و ئەرکەکانی زیاتر و زەحمەت تر بن، بۆ ھەر کارێکیش کە ئەنجامی دەدات خەڵاتی لە بەرامبەردا پێ بدرێت بەڵام خەڵاتەکە کێ دەیدات وە چییە؟" و ھەندێک لەوانەی تاگت کردوون ھیچ بەشداریان نەماوە یان ناتوانن بەچالاکی بەشداری بکەن لە ویکیپیدیا بۆ نموونە {{وب|Gyan333}}، [[بەکارھێنەر:Épine]]. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:١٠، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :{{وب|ئارۆ سالار محمود}} سڵاو ، دیارە ئەوەندەی تێگەیشتبێتم ئەتەوێت پشبڕکێیەک لە نێوان بەکارهێنەران دروستبکەیت بۆ ئەوەی بتوانن زۆرترین سندوقی زانیاری وەڕبگێڕن، ئەگەر ئاوایە و مەبەستەکەت ئەوە بۆ ئەم قۆناغەی ئێمە کەمێک ئاسان نییە، بەتایبەت بەبێ پشتیوانی و خەڵات . پێشتر قەرارمان دەبوو پێشبڕکێەک ڕێکبخەین بۆ دانانی سەرچاوە بۆ ئەو وتارانەی بێ سەرچاوەن بە پشتیوانی ویکیمیدیا بەڵام وابزانم بەهۆی نەبوونی ژمارەیەکی زۆری بەکارهێنەر لە ویکیپیدیای کوردی کارەکە نەکرا .بۆیە هەر کارێک بەتایبەت لەو شێوەی جەنابت باسی دەکەیت ئاسان نییە بەتایبەت ئەم مەرجانەی تێدابێت قورس و گرانی و مامناوەن ، ئامانجی بەشی زۆری ئەوانەی لێرەن هەوڵدانە بۆ ئەوەی لانیکەم ژمارەی وتارەکان بگەیینە ئاستێکی زۆر باشە لەگەڵ بوونی ناوەڕۆکێکی باش .ئەمەش کەم کەس بە خۆبەخشی و بێ بێ چاوەڕوانی هیچ پاداشتێک ئەنجامی دەدات.لەگەڵ ئەوەش بوونی پڕۆژەی جیاواز لە نیشانەکانی پێشکەوتنی ویکیپیدیای کوردیدایە و لە قازانجیەتی ئەنجامیان بدات هەرچەند تا ئێستا چەن پڕۆژەیەک ئەنجام دراون ئێستاش پڕۆژەی شارەکانی ئێران لە بواری تەواوبووندایە.جا ئەگەر وادەزانی هەڵە تێگەیشتووم دەتوانی ڕوونکردنەوەی زیاتر بنوسی ، لەگەڵ ڕێزدا .[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٨:٠٩، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) بەڕێزان ڕاست دەکەن ئەمە ئەرکێکی قورسەو جێبەجێکیردنی کاتی دەوێت، بەڵام ئێمە دەتوانین وتارێکی ویکی لە سەرەتادا بۆ دروست بکەین، و دەتوانین بە چەند شێوەیەک کار دروستبکەین، ئەوەش حەزدەکەم یەکم کار ئێوە بینوسن، و دەزانین نیشانەکان زۆر لەمەوبەر دیاری کراوە، بەڵام نەخراوەتە بەرچاوی بەکارهێنەر و ئێمە دەتوانین بڵاویبکەینەوە لە پەڕەیەکدا، و بۆ کارەکان دەبێت لەیەکەو دوور بن وەک دروستکردنی (چ ژمارەیە) وتارێک کە پێکهاتبێت لە ئەونە (ژمارە. سەردێڕ، ژمارە. ژێرسەردێڕ). یاخود بڵێن دروستکردنی ژمارە. وتاری (وەرزشی، هونەری، موسیقا)، ئیتر دەکەوێتە سەر ئەوەی چی بکەین.[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏١٨:٤٤، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]]: گەر ھیچ قسەت نییە لەسەر پڕۆژەکە دەتەوێت دایبخەم، بە ھۆکاری ئەوەی نەکرا؟ یان دەتەوێت داواکارییەکە بەردەوام لێرە بێت؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٠٤، ١١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) داوادەکەم بیسڕیتەوە و هەر دانەیەکی من کە دامناوە چوونکە هیچ کەسێک بێجگە لە تۆ و ئارام نایەنە سەر ئەم بەشەی ویکیپیدیا، لاخۆی دیوەخانە.[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|🎻 𝓐𝓻𝓸 𝓼𝓪𝓵𝓪𝓻 🎻]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٠، ١٢ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] بێزەحمەت دایبخە [[بەکارھێنەر:Agent aro|Agent aro]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Agent aro|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٣، ١٩ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == دەستکاریی بە کۆمەڵی شێواز == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:١١، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٣٥ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢٠٦٨٨٣٠٦٦٤}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو بەکارھێنەر {{وب|Aram}} و بەکارھێنەرانی تر. پێشتر بڕێک پیاچوونەوەی زمانەوانیمان کردووە لە دەقەکاندا. ھەڵەیەک کە زۆر دەکەوێتە بەرچاوم ئەوم '''ھەستا بە''' کە [[:en:calque]] یانی وەرگێڕانی وشەبەوشەی عەرەبیی قام بە. دوو کێشەی ھەیە. یەک، لە ڕووی شێوازەوە زمان درێژ دەکاتەوە. دوو، وەک گشت وەرگێڕانێکی وشەبەوشەی ئیدیۆمی بیانی تێگەیشتنی ئاسان نیە. بۆ نموونە لەجێی '''ھەستا بە گەورەکردنی ماڵەکە''' بنووسرێ '''ماڵەکەی گەورە کرد'''. بەڵام ئەمە نازانم بە چەند دێڕ کۆد بکرێ یا نە، چون چەند کێشەی ھەیە. ١) بڕێک جار ڕستەکان درێژن و خاڵ لە ئاخریانەوە نیە و ئەوە دیاریکردنی بەکارەکە ئەستەم دەکات. ٢) کێشەی جێناوە لکاوەکان (کە ئەو ئاسانتر بێ و بە چەند دێڕ کۆد چارەسەر دەکرێت). بەکارھێنەر ئارام کە تەجرەبەی زیاترە نازانم ڕای چییە. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٩:٣٦، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) :سڵاو لەم دڵسۆزەی ویکی، {{وب|Pirehelokan}}! زۆر ببوورە و کۆمپیوتەرەکەم کێشەی تێ کەوت بۆیە نەمتوانی زووتر وەڵامت بدەمەوە. ئەوە [[فەرھاد پیرباڵ]]یش لە بەرنامەیەک زۆر بە توندی ڕەخنەی لەم باسە گرتبوو. پێم وا بێ شتەکە چووەتە ناوی خەڵکەوە و وشیارتر مامەڵەی لەگەڵ دەکەن و کەمتریش بە کاری دێنن. لەم کاتەدا و لێرە ٣٢٧ ئاکامی ئەم باسەمان ھەیە. ڕاستکردنەوەیان نە بە دەست و بە ئێمە ئاسانە و نە پێشم وایە بە چەند دێڕێک کۆد و بە بۆت بکرێت؛ بۆت نابێت لە خۆیەوە و بەبێ پێداچوونەوەی مرۆڤ ئەم جۆرە دەستکارییە بکات. بە بڕوای من بۆ چارەکردنی ئەمە، پێویستمان بە سیستمێکە کە ھەڵەکان دیاری بکات و حەلێک یان زیاتر پێشنیار بکات و بەکارھێنەر بڕیار بدات کە قبووڵی بکات یان نا. ئەوە دەمبوسێکم لە بەشەکە چەقاند تا ئەرشیڤ نەکرێ تا بزانین دەتوانین شتێکی لێ بکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:١١، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) ::{{وب|Aram}}، سڵاو، سپاس بۆ وڵامەکەت. ئەگەر فۆرمە جیاوازەکانی بەرچاو بگرین یانی کاتی کارەکە و سەرفکردنەکەی ئەوە زیاتریش دەکا. ھەست/ام/ای/ا/این/ان/ان بە تەنیا لە ڕابردوودا. ئیتر با ڕانەبردوو بمێنێ و کێشەی دوو جۆرە ھ ێکەیش بە لایەک. بەھەرحاڵ ئەوەی بڕێک دەڵێن ئەمە بووە بە باو نابێ بە بیانوو بۆ دەستبەرداربوونی. بڕوانە ئینگلیزی ئیستەش ھەموو ڕۆژێ باسی شێوازی دروست و پوخت و کورت ھەمیشە گەرمە. دیسان سپاس. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٢:١٢، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == دیواری شانازی ویکیپیدیای کوردی سۆرانی == {{atopg | status = ئەنجام | result = {{کرا|یەکدەنگی لەسەر دامەزراندنی پڕۆژەکە بوو بڕوانە}} [[ویکیپیدیا:خەرمانەی ڕێزلێنان]] }} '''سڵاو لە''' {{وەڵام بۆ|Serchia|Kurd2021|Kushared|Aram|Muhammed taha|Ari Qasm|Sakura emad|Tessla|Ari Qasm|1silent scientist}} و سەرجەم بەکارھێنەرانی تریش… ببوورن گەر هەندێک بەکارهێنەر ناوی لێرە نەهاتبێت''' '''پڕۆژەکە''' دەمەوێت ئەم پڕۆژەیە بخەمە بەردەست کۆمەڵەگەی ویکیپیدیا بۆ ئەوەی وتووێژی لێ بکرێت تاکو ببێتە خزمەتێک بۆ ویکیپیدیا پڕۆژەکە بەناوی هۆڵی شانازییە کە ئەم وتارە پڕۆژەیەکە کە تێیدا ناوی ئەو بەکارهێنەرانەی تێ دەچێت کە خزمەتێکی گەورەی بە ویکیپیدیا کردبێت یاخود کاتی بێت تاکو بەفەرمی بچێتە نێو ئەم وتارە لە وتارەکەدا باسی چەند شتێک دەکرێت و لەلایەن خودی بەکارهێنەرەوە خۆی دەنووسرێت: '''ناوی بەکارهێنەری''' ناوی ڕاستەقینەی خۆی (لە دوو ناوی سەرەتا زیاتر نەبێت)، و زیادکردنی ناوێک لە دەستە چەپەوە (سایزەکەی دوای دیاری دەکرێت) '''زانیاری''' لەم بەشەدا ماوەی چالاکی بوون و تەمەنی و لە چ بوارێکی ویکیپیدیا زیاتر کاری کردووە (چەند دانەیە با بینووسێت) پلە و پۆستەکەی لە ویکیپیدیا '''چالاکییە گەورەکانی''' ژمارەی وتارەکانی: ژمارەی چالاکییەکانی: <nowiki>*</nowiki>پڕۆژەی دامەزراوی: <nowiki>*</nowiki>وتارە هەڵبژێردراوەکانی <nowiki>*</nowiki>وتارە باشەکانی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی داڕێژەنی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پۆلەکانی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی دەروازەکانی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پەڕگەکانی: ئەو شتانەی کە نا ئێستا نەی کردووە دەکرێت نەنووسرێن و دەرنەکەون '''هۆکاری شانازی گرتن لێی:''' (ئەم بەشە لەلایەن بەڕێوبەری چالاکەوە دەنووسرێت) _______________________ بەمشێوازە من بیرم لێی کردەوە تەبعەن لە ماوەی ئەم گفتووگۆیەدا گەشەی پێ دەدرێت _______________________ '''پێوەرەکان''' - بە دوو شێواز بەکارهێنەر ئەم شانازییەی پێ دەبەخشرێت ١. مەرجی: گەر بەکارهێنەر ئەم سیفەتانەی تێدابێت: گەر بەکارهێنەر نووسەر بێت: - ژمارەی دەستکارییەکانیبلە ٢٠٠٠ کەمتر نەبێت -ماوەی بەکاربوونی دەبێت لە دوو ساڵ کەمتر نەبێت - خاوەن ٥٠٠ وتار کەمتر نەبێت - خاوەن ١٠ وتاری باش کەمتر نەبێت - خاوەن ٥ وتاری هەڵبژێردراو کەمتر نەبێت گەر بەکارهێنەر تەکنیککار بێت: پێوەرەکانی لەلایەن تەکنیک کارەوە دابنرێت گەر بەکارهێنەر درووستکەری (دەروازە، پۆل، داڕێژە، هتد……) ژمارەی دەستکارییەکانی لە ٢٠٠٠ کەمتر نەبێی - ماوەی بەکاربوونی لە دوو ساڵ کەمتر نەبێت - خاوەنی ٢٠٠ پۆل کەمتر نەبێت - خاوەنی ١٠٠ پەرگە کەمتر نەبێت - خاوەنی ٥٠ داڕێژە کەمتر نەبێت - خاوەنی ٥ دەروازە کەمتر نەبێت —————————————— گشت ئەم مەرجانە ئەگەری دەستکاری کردنیان هەیە. نموونەیەک لە خوارەوە دادەنێم بە وێنە ————————————————— '''نموونەی بەکارهێنەر لە هۆڵی شانازی''' [[پەڕگە:Unknown_person.jpg|وێنەی دەرەکی|چەپ|150x150پیکسڵ]]   [[بەکارھێنەر:Aro Salar|'''Aro Salar''']] '''ناوی ڕاستەقینە:''' ئارۆ سالار '''ساڵی لەدایکبوون''': ٢٠٠٨ '''ماوەی چالاکی:''' ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢ – تا ئێستا '''ئەندام لە ویکیپیدیا:''' بارکەر '''زانیاری:''' ئەم بەکارهێنەرە لە ساڵی ٢٠٢٢ دەستی بەکارکردن لە ویکیپیدیا کوردی کردووە و زیاتر لە بواری فیلم و ئەنیمەیشن وتار نووسیووە. '''چالاکییە گەورەکانی:''' ژمارەی وتارەکانی:٥٤٢ ژمارەی چالاکییەکانی: ٤٣٩٣ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی ویکیپڕۆژەککانی:٣ <nowiki>*</nowiki>وتارە هەڵبژێردراوەکانی:٠ (دەرناکەوێت) <nowiki>*</nowiki>وتارە باشەکانی:١ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی داڕێژەنی:٣٩ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پۆلەکانی:٥٤ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی دەروازەکانی:٢ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پەڕگەکانی:٦٢ '''هۆکاری شانازی پێدان:''' بەهۆی بەشدارییە بەردەوامەکانی و زیادکردنی ناوەڕۆکی کوالیتی بۆ ویکیپیدیا کوردی. ______________________________ === {{لەگەڵ}} === * {{لەگەڵ}} دەزانن چی؟! خوداشاهیدە زۆر زۆر لەمێژ بوو بیرم لەوەی دەکردەوە کە چۆن و بە چ جۆر و شێوازێک دەستخۆشییەک لە بەکارهێنەرە باشەکان واتا ئەو بەکارهێنەرانەی خزمەتێکی زۆر و گەورەیان بە ویکیپیدیای کوردی کردۆ، بکەین، حەتاکوو جەنابی ئارۆ ئەو پێشنیارەی دا، هیوادارم کە بە باشی بڕواتە پێش. [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٢٣:٥٠، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} پێشنیارێکی بەجێیە، بەڵام لەھەندێک حاڵەتدا دەکرێت '''ژمارەی دەستکاری نەکرێتە پێوەر'''، '''بەھا و کاریگەری چالاکیی بەکارھێنەرەکە بۆ ویکیپیدیا گرنگتر و بە بەھاترە''' (فراوانکردنی کۆلکە وتارێک، دابینکردن و دۆزینەوەی سەرچاوەی پێویست بۆ وتارێکی بێ سەرچاوە، ڕێکخستنەوەی وتارێک کە بەپێی پێوەرەکانی نووسین نەنووسراونەتەوە، یان ھەر چالاکییەکی تری کاریگەر و بەھادار). «[[User:Muhammed taha|<b style="background:Blue; color:White;">Muhammed Taha</b>]][[User talk:Muhammed taha|<sup style="color:Blue;">لێدوان</sup>]] ١٧:٥٥، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٩:٢٧، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٨:٠٧، ٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} دەبێ پێوەرەکان بە شێوەیەکی گشتی پێداچوونەوەیان بۆ بکرێت، نەک بەشێوەی تاک بە تاک. ئێستا بۆ نموونە بمانەوێت ڕێز لە کەسێکی وەک کاک ئارام بگرین، بەڵام ژمارەی وتارەکانی ژێر ٥٠٠ـن (زۆربەی وتارەکانی لە ڕێگای بۆت و ویکیپرۆژەکانەوە بڵاو کردووەتەوە) و ژمارەی وتارە ھەڵبژێردراوەکانی یەک دوو وتارن، بەو پێوەرە بێت کەس ھەموو مەرجەکان لەخۆ ناگرێت، بەڵام ئێستا ھەموو کەس دەزانێ کە کاک ئارام جێگای ڕێز و شانازییە. بەگشتی من پێم باشە بۆ ڕێزگرتن لە کەسێک ژمارەیەک بەکارھێنەر دەنگی لەسەر بدەن و دواتر بەھۆی سەرجەم بەشدارییەکان و کارە دیارەکانی ئەو بەکارھێنەرە؛ ئەگەر بەپێی یەکدەنگی شایەنی بوو ئەوە ڕێزلێنانەکەی پێ بدرێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٣٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) === {{دژایەتی}} === <nowiki>*</nowiki> === لێدوان === بەهیوای تەندروستیی بۆ هەموو کەسێک.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٣:٣٦، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] سەلام. ئەمن لەگەڵ ئەو پێشنیارەم بەس بەڕای من دەبێ شتێک بگۆڕێ. ۲۰۰۰ دەستکاری زۆر کەمە، بە دوو مانگ بە کووب چالاک بوون دەکرێ، بە ڕای من بڕوات بۆ ۱۰،۰۰۰، کەسێک کە ۱۰ وتاری باش و ۵ وتاری هەڵبژێردراو و ۵۰۰ وتاری دروستکراوی هەیە بە دڵنیاییەوە دەستکارییەکانی لە ۱۰،۰۰۰ی بۆولای ڕۆیشتۆ. [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٠٠:٠٤، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ::بەڕای من بکرێتە ٥٠٠٠ باشترێکە [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٧:١٥، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :::'''سڵاو لە''' {{وەڵام بۆ|Serchia|Kurd2021|Kushared|Aram|Muhammed taha|Ari Qasm|Sakura emad|Tessla|Ari Qasm|1silent scientist}} و سەرجەم بەکارھێنەرانی تریش… ببوورن گەر هەندێک بەکارهێنەر ناوی لێرە نەهاتبێت [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٩:٤٤، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]]: ڕاستی مادام حەز بەم جۆرە شتە دەکەن، بەدڵ خۆتان بکەن و من '''دژ''' نابم، لەبەرئەوەی کەسانی وەک ئێوە لە ئێستادا چالاکن لە ویکیپیدیا، هەربۆیە شایەنی بڕیاردانن. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٢٥، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) کاک @[[بەکارھێنەر:Muhammed taha|Muhammed taha]] پێشنیارەکەت لەبەرچاو گیراوە، وەک لە پڕۆژەکە ئاماژەم پێداوە، دەکرێت بەڕێوبەری ئەو کاتە دەتوانێت پێوەرەکان پێشەل بکات و ڕێز لە کەسێک بنێت، بەدڵناییشەوە گەر کەسێک پێوەرەکانیشی تێدابێت بەڵام بەڕێوبەری ئەوکاتە ڕازی نەبیت، ئەوا ڕێزلێگرتنی دوادەخرێت.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٩:١٣، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] سڵاو و بەخێربێیەوە بۆ ویکیپیدیا. بۆ ئەو پێشنیارە یەکدەنگیی تەواوت لەگەڵە، تکایە ئەگەر دەتوانی یەکلایی بکەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:٣٣، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::خۆی لەسەر بەرێوەبەرە کە یەکلایی بکاتەوە بەڵام ئێستا ئەو دەتوانێت پڕۆژەکەی بەئەنجام بگەیەنێت بەبێ کێشە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٠٢، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::گەر ھیچ شتێک نەماوە من ئەو داواکارییەی ئێرە وەک سەرکەوتوو دادەخەم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٠٣، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::دەستەکانتان خۆشبێت، خۆم وتارەکە لەژێر ناونیشانی [[ویکیپیدیا:خەرمانەی ڕێزلێنان]] بڵاوی دەکەمەوە و لەوێ وتووێژ دەکەین.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٠:١٠، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] زۆر باشە، سپاس بۆ بەڕێزتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٤:٣٥، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == کردنەوەی کەناڵ و گرووپی ویکیپیدیا لە تێلێگرام == {{atopg | status = ئەنجام | result = [https://t.me/ckbwiki کەناڵی ویکیپیدیای کوردی] لە [[تێلێگرام]] کرایەوە و [https://t.me/KurdishWikipedia گرووپەکەی] پێوە بەسترایەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٦:٣٦، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) }} {{وەڵام بۆ|Serchia|Kurd2021|Kushared|Aram|Muhammed taha|Ari Qasm|Sakura emad|Tessla|Ari Qasm|1silent scientist|-Haryad|Tessla|Aza|حوسێن|MFTG|Sorou6sh|Saad Goran|مامۆستا|Épine|GoRaN909|Serchia|فەرهاد|Pirehelokan}} سڵاوتان لێ بێت ھاوڕێیان، ئەگەر یەکدەنگیتان لەسەر بێ، پێم باشە کەناڵ و کۆمەڵێک گرووپی جیاوازیی ویکیپیدیا (ڕێک ھاوشێوەی [[دیسکۆرد]]) لە «[[تێلێگرام]]» بکەینەوە. تێلێگرام کوردی زۆری تێدان و ئەگەر لەوێ چالاک بین ھەم دەتوانین سەرنجی کەسانی نوێ بۆ ئەندامبوون ڕابکێشین و ھەمیش دەتوانین لەوێ وەڵامی پرسیار و کێشەکان بدەینەوە. خۆم ئامادەم وەک ئەدمینی سەرەکیی ھەژماری ویکیکوردی لە تێلێگرام بم و ھەر کەسیش پێی خۆش بوو ببێتە ئەدمین ئەوە ڕایگەیێنێت؛ دواتریش خۆشحاڵ دەبین لەوێ ببنە ئەندام (ھەڵبەت ئەگەر یەکدەنگی لەسەر پەسەندکردنی ئەو پێشنیارە بێت). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو، من بەشتێکی باشی دادەنێم هەوڵێکی باشە، لە openstreetmap کارم دەکرد گروپی هەبوو بەڵام کوردەکان نا چالاک بوون، بانگێشتی عەرەبی عێراقی کرام زۆر چالاک بوون و ئیشی چاکیان دەکرد پێکەوە، بەڵام لە کۆتایدا ئیشی منیان بەدڵ نەبوو دەریان کردم(کوردایەتی)، گرنگ ئەوەیە چالاک بین و هاوکاری یەک بین. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ٢١:١٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: دەستخۆش بۆ ئەم بیرۆکەیە. منیش پلانێکی وام ھەبوو باسێکی ئاوا بکەمەوە، ئەوەتا تۆ کردتەوە. منیش پێم وایە بەڕاستی ویکیپیدیای کوردی پێویستی بە چالاکییەکی زیاترە لە سۆشیاڵ میدیا و تێلێگرام شوێنێکی گونجاوە. بەس ئەبێ چەن بەشێکی ھەبێ و جیا بکرێنەوە، وەکو بڵاوکردنەوەی نوێکارییەکان، گرووپی وتووێژی گشتی تا بەکارھێنەرە تازەکان پرسیار بکەن و بەکارھێنەرانی شارەزا وەڵامیان بەنەوە، بەشی فێرکاری بە بڵاوکردنەوەی ڤیدۆ یان ڕێنماییی کورتی نووسراو بۆ فێرکردنی بەکارھێنەرانی تازە کە کەم ئەزموونن چۆن دەست بە نووسینی وتار بکەن. ئەگەر بەو شێوەیە بێ کێشەم نییە. سپاس [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢١:٣٧، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::باشە. بەو مەرجەی کەس ببێ خاوەندارێتیی بکا و ناوەرۆکی بۆ دابنێ. ئەگەر سەر بگرێ و چالاک بێ دەبێ چوارچێوەیەکی گشتیش ببێ دەربارەی ئەوەی چی دابنرێ و چی نە. دەکرێ چاو لە کاناڵەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی بکرێ کە زۆربەی بابەتەکانیان زانستییە. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٢:١٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::سپاس بۆ ھەمووتان، ئەو جۆرەی دیارە وەڵامەکان ئەرێنین و پێشنیارەکە سەر دەگرێ. @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ڕاستە، بێگومان کارێکی جوانی تێدا دەکەین و بە ڕێکوپێکی بەڕێوەی دەبەین، ھەر پێشنیارێکیشتان لە ھەر کاتێکدا ھەبوو خۆشحاڵ دەبین پێمان بڵێن. @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ڕاستە، ھەر وەک شروەی دیسکۆرد چەندین گرووپی جیاواز و کاناڵێک لەخۆ دەگرێ کە ھەموویان سەر بە یەک دەبن؛ ھەروەھا کاک ھەریاد خۆشحاڵ دەبم ئەگەر تۆش وەک ئەدمینێک ھاوکار بیت. زۆر سپاس بۆ ھەمووتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٥٣، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::زۆر باشە مادەم وات ئەوێ، لە پەڕەکەم بەستەری تێلێگرامم داناوە، گەر ویستت لەوێ ئەتوانین زیاتر لەسەری قسەکەین. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٣:١٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سلاو،دیارە کارێکی بەجێیە ، دەستان خۆشبێت ، ئەو لینکەی داتان ناوە کار ناکات لای من و ناتوانم بیدۆزمەوە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ٢٠:٠٤، ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]: سەرەتا ئەو چەناڵ و گرووپەمان دانا لە تێلێگرام، دوای بینیم پێشتر کاک محەممەد دروستی کردبوون و ئەوەی خۆمان لابرد. ئەتوانی لەم لینکە جۆینی [https://t.me/ckbwiki چەناڵەکە] بیت. لەم لینکەش جۆینی [https://t.me/KurdishWikipedia گرووپەکە] بیت. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٠:٣٠، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] سوپاس ،دەستخۆش. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ١٠:٤١، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) {{کرا}}، [https://t.me/soranikurdishwikipedia کەناڵی تێلێگرام] کرایەوە و ھەوڵی زۆرکردنی گرووپەکانی و زیادکردنی ئەندام دەدەین. تکایە ھەر بۆچوون و پێشنیارێکی ھەتانە پێمان بڵێن؛ لە ئێستادا بەڕێز ھەریاد دامەزرێنەری کەناڵ و منیش ئەدمینیم. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٣١، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :: سڵاو لە تۆش [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، دەستخۆشی لەو پێشنیارەتان دەکەم، تێلێگرام لای خۆمان زیاتر ئاشنایە، ئینشەڵڵا ھەنگاوێکی باش دەبێت بۆ دووبارە چاڵاکبوونەوەی ویکی کوردیی ناوەندی. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٢:٠٣، ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == گۆڕینی لۆگۆی ویکیپیدیا بەبۆنەی ١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندن == [[پەڕگە:١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی.png|وێنۆک|١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی لە ھەموو ئەو کەسانەی تائێستا خزمەتیان تێدا کردووە پیرۆز بێت!]] === بانگھێشت === {{وب|Serchia|Calak|Aza|مامۆستا|حوسێن|kurd2021|zemen|MFTG|Kushared|Pirehelokan|Aram|Paraw|Muhammed taha|Sakura emad|-Haryad|Aro Salar|Tessla|Sakura emad|Ravan|Shaween|Abdurhman Ahmad|Min.neel|1silent scientist|Ari Qasm|Saad Goran|Rahel khdhr|Kawanii|SiNa}} و تەواوی ئەندامانی تر. === پێشنیار === سڵاو لە ھەموو ئەندامانی بەڕێزی ویکیپیدیا؛ ١٢ی ئاب (نزیکەی مانگێکی تر) ١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردییە و بەوھۆیەوە پێشنیاری گۆڕینی لۆگۆی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی بۆ ماوەیەکی کاتی دەکەم (١٢ی ئاب تاوەکوو ١٢ی ئەیلوول؛ واتە یەک مانگ)، تکایە بۆچوونی خۆتان بڵێن و ھەر کەس دەتوانێت لۆگۆیەک بە دیزاینی سەرنجڕاکێشەوە بار بکات و لە خوارەوە دایبنێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٦، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) === لۆگۆی پێشنیارکراو === <!----- ھەر لۆگۆیەک پێشنیار دەکەی تکایە لە خوارەوە پەڕگەکەی دابنێ ----> [[پەڕگە:Central Kurdish Wikipedia logo for 17th anniversary of establishment.png|200px|ڕاست]] [[پەڕگە:Central_Kurdish_Wikipedia_17th_Anniversary_Logo.png|200px|ڕاست]] {{ھن|١٧}} === {{لێدوان}} === <!----- ھەر لێدوانێک یان بۆچوونێکت ھەیە لە خوارەوە بینووسە ----> * {{وب|Tessla}} کاک تێسلا تکایە ئەگەر دەتوانی لۆگۆ بار بکە، ئەوانەی پێشتری بەڕێزت زۆر جوان بوون، خۆم بۆم ساز نەکرا ئەو شتەی دەمەویست. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٩، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) *:@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: دووبارە سپاس، بەڵێ بۆنا، گۆڕینی کارێکی زۆری ناوێت و هەوڵ دەدەین لۆگۆی جوان دابنێین. هەرخۆی کە بووینە ١٠٠ هەزار وتار، ئەوکاتەش دووبارە دایدەنێین لۆگۆی تر. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٦:٣٩، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::سڵاوتان لێ بێ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: من لەگەڵ پێشنیارەکەتانم، کە لۆگۆیەکی جوان بار بکەن و لێرە ڕای خۆمانی لەسەر بەین. تێبینییەکی بچووکیش، دیارە تاگکردنە ئیش ناکا، چونکە من ئاگاداریم پێ نەگەشتووە و ڕەنگە بەکارھێنەرانی تریش ئاگادار نەبن. پێویستە دووبارە بانگ بکرێنەوە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٨:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] زۆر سپاس بۆ بەڕێزت، ئێستا بۆ جارێکی تر گشت بەکارھێنەران بانگھێشت دەکەمەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٣١، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::ئاگادارکردنەوە: ::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] @[[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] @[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] و ... . [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٣٥، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دەستانخۆش بێ، شتێکی باشە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٤:٠٧، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] کارێکی جوانە بەڵام دوو بۆچوونم هەیە لەسەر وێنەی [[:پەڕگە:١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی.png]] یەکەمیان: پردی دەلال کێشەی نییە بەڵام قەڵاکەی پشتی قەڵای کوێیە؟ و دووەم بۆچوون: دەبێت بەکوردی لەسەری بنووسرێت لەسەری، زەحمەت نەبێت هەردووکی بە ژیری دەستکرد دروستکراوە، کە کاری ڕاستی دەچێت بەڵام قەڵاکە ناناسم بۆیە پرسیارم دەربارەی ئەوە هەیە کە ژیری دەستکرد بەکارهاتووە یاخود نا.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٤:١٧، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ئەو پەڕگەیەی باسی دەکەیت ژیریی دەستکرد بەخۆی سازی کرد بەبێ ئەوەی پێی بڵێم پشتەوەکەی چۆن بێت، تەنیا بۆ ئەو پەڕەی ئێرە بەکاری دێنین ئەگەرنا من پێشنیاری گۆڕینی لۆگۆی ویکیپیدیا بۆ [[:پەڕگە:Central Kurdish Wikipedia logo for 17th anniversary of establishment.png|ئەو پەڕگەیە]] دەکەم (کە بە یارمەتیی ژیریی دەستکرد ساز کراوە). ھەروەھا ئێوەش دەتوانن پەڕگەی پێشنیارکراوی خۆتان بار بکەن، زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٤:٢٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دەستت خۆش بێت شتێکی باشە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٤:٥٧، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] تکایە ھەرچیەک دەکەن با دەستی ژیریی دەستکردی تیا نەبێ، بۆ دەروازە یان جێی تر ئاسایییە ژیریی دەستکرد بێ بەڵام ئەمە دەچێتە سەر لۆگۆی سەرەکی و شتێکی فەرمییە، باشترە بە دەستی دروست بکرێ. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٥:٠٥، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من شارەزای سازکردنی وێنە نیم و زۆری لێ نازانم؛ ئەوەش ھەر وەک دەستپێکێک وابوو، ئەگەرنا ھەر کەسی تر شتێکی باشتر بار بکا خۆم دەنگی بەڵێی دەدەمێ. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:١٢، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] مەبەستم ئەوەیە ھەر ڕێگە نەدرێ ژیریی دەستکردی تێکەڵ بکرێ، ئەگەر پێشنیاریش کرا. دەنا ڕووی دەمم تەنێ لە ئێوە نەبوو، بۆیە ئێوەم تاگ کرد چون ئەم بەشە ئێوە کردوتانەوە. بژین. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٥:٣٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ئەزانم برا ئاسایییە، تەنیا دەڵێم زۆر باش دەبێ کەسانی تریش بەشدار بن لە بارکردنی لۆگۆکەدا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دووبارە سڵاو ئەمە پێشنیاری منە ئەم لۆگۆیەم دروستم کردووە و پیشنیاری دەکەم بۆ ساڵیادەکە، بەخوا مردم تا دروستم کرد چونکە نزیکەی ٣ ساڵە وازم لە دیزاین هێناوە بەهۆی پۆلی ١٢ەوە بەڵام کەس ئامادەنەبوو دانەیەک دروستبکات، هیوادارم بەدڵی کۆمەڵگەی ویکیپیدیا بێت.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٧:٤١، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٧:٤١، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] تەواوە زۆر سپاس بۆ بەڕێزت. ئەگەر ڕای خۆم بڵێم زۆر جوانە کێشەیەکی وای نییە، تەنیا خۆزگە ئەو ١٧ەمین وەکوو ١٧یەمین نووسرابا. دیسان سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:١٧، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]]: وەک بەڕێز ھیڤجا وتی، ١٧ەمین بگۆڕی بۆ ١٧یەمین چاکترە. فۆنتەکەش زۆری کەناڵ و میدیاکان بەکاریدەھێنن، بیگۆڕی بۆ فۆنتێکی سادەتر (کە من [https://fonts.google.com/specimen/Vazirmatn?lang=ckb_Arab&preview.lang=ckb_Arab ئەمە] پێشنیار ئەکەم) باشترێکە. <span style="background:#0D1B2A;font-size:9px;letter-spacing:1px;padding:2px 4px;border-bottom:3px solid #778DA9">[[بەکارھێنەر:Zemen|<span style="color:#E0E1DD">Zemen</span>]] '''[[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|<span style="color:#E63946">✧</span>]]'''</span> ٢٣:٥٦، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ھەر بژی👏 بێکێشەیە، تەنھا وەکوو ئاماژەیان دا «١٧ەمین» بگۆڕدرێت بۆ «١٧ھەمین» یان «١٧یەمین». [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٠:١٤، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] و @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] دەیکەم بە ١٧ هەمین و فۆنتەکەم گۆڕی دەتوانین سەیری بکەن.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٦:١٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] جوانە سپاس، من خۆم لەگەڵ ھی تۆم :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:١٧، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دەستتان خۆش، زۆر باشە. گەر یەکێک لە توانایدا ھەبێت دیزانێکی جوانی بۆ بکات زۆر باشتریش دەبێت، چوونکە پێوەی دیارە کە ژیریی دەستکردە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٧:٥٨، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::دەستی هەموو لایەک خۆش بێت.. شتێکی زۆر جوانە ئەگەر بۆ مانگێک لۆگۆ بگۆرێن هەروەها ئامادەکردنی چەند چالاکی دیکە بۆ رۆژی ١٢ ئاب. [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shaween|لێدوان]]) ٢٠:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] پێشتر بۆ گەیشتن بە پەنجا هەزار کارێکى لەو شێوەیە کرا و لۆگۆکەش لە ئەرشیفى رابردوو هەیە سەبارەت بە گۆرین من لاریم نییە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ٢١:٢٤، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ;ئەنجام == ڕاگەیاندنی پڕۆژەیەکی نوێ: پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان == سڵاو لەهەمووان، بۆ مەبەستی گەشەپێدان و دەوڵەمەندکردنی ویکیپیدیای کوردی بە بابەتە وەرگێڕدراوەکان بە شێوازێکی سیستماتیک، پڕۆژەیەکی نوێم بە ناوی '''[[ویکیپیدیا:پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان|پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان]]''' ئامادە کردووە. '''کورتییەک لەسەر پڕۆژەکە:''' لەم پڕۆژەیەدا، بەپێی بابەتە جیاوازەکان خشتەیەک وتار بۆ هەر ئەندامێکی چالاک دادەنرێت. بۆ ئەوەی جۆش و خرۆشی پڕۆژەکە بپارێزرێت، مۆڵەتی هەر خشتەیەک تەنیا '''یەک ڕۆژ (٢٤ کاتژمێر)''' دەبێت. '''مەرجی وەرگرتنی ئەندامان:''' بۆ ئەوەی ڕێگری بکرێت لە وەرگێڕانی ئامێریی بێ کوالیتی و وتارەکان بە شێوازێکی ستاندارد دروست بکرێن، تەنیا ئەو بەکارهێنەرانە وەردەگیرێن کە متمانەپێکراوی ویکیپیدیان و لەلایەن بەڕێوەبەران مافیان پێ دراوە، و دوای تۆمارکردنی ناو، بەڕێوەبەری پڕۆژەکە پێداچوونەوە بە شایستەیی بەکارهێنەرەکەدا دەکات لەو کاتەدا. داوا لە هەموو هاوڕێیانی چالاک و متمانەپێکراو دەکەم کە سەردانی لاپەڕەی پڕۆژەکە بکەن، و لە حاڵەتی ئارەزوومەندبووندا ناوی خۆیان بۆ بەشداریکردن تۆمار بکەن. هیوادارم بتوانین بەم پڕۆژەیە هەنگاوێکی باش بنێین. '''تێبینی''': پڕۆژەکە دەکرێت لەلایەک کەس یان زیاتریش بەڕێوە بچێت بۆ دروستکردنی وتارەکان. دەکرێت یاساکان دەستکاری بکرێن بە وتووێژ. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٤، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ===لێدوان=== :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] پرۆژەیەکی جوانە، هیوادارم ژمارەیەکی بەرچاو بەشداریی تێدا بکەن. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٠٢، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::ھەروەھا باشترە ناوەکەی بکرێتە ویکیپرۆژە: زنجیرە وتارەکان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٠٨، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سپاس، ئەم پڕۆژەیە هەوڵ دەدات نووسەرە چالاکەکان کۆبکاتەوە گەر هەبوون. وە ناوەکە بەم شێوەیە دروستە کە نێوان نابێت لەگەڵ وشەی '''زنحیرە''' هەبێت، وەک '''زنجیرەفیلم'''، '''زنجیرەکتێب'''. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:١٤، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاستە قسەکەت، بەڵام باشترە وەک کۆمەڵە وتارەکان بچێتە ژێر ناوی ویکیپرۆژە و لەژێر ناوی ویکیپیدیا بێتە دەرەوە (واتە ببێتە ویکیپرۆژە:زنجیرەوتارەکان). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:١٧، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::ببوورە سەرەتا وشەی '''ویکیپرۆژە'''-م نەبینی بوو، بەهەرحاڵ ڕاوێژم لەگەڵ بەڕێوەبەرێک کرد، وتی کێشەش نابێت ئاوا بێت، ڕاستییەکەی خۆشم ئاوام پێ باشترە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٤:٥٣، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٤:٥٣، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر باشە ھەر دوویان دەبن، هەر چۆنت پێ باشە با وا بێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٠٣، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) [[پۆل:داواکارییەکان بۆ لێدوانی کۆمەڵگە]] == بەکارھێنانی ه (/هـ) لە جیاتی ھ == سڵاوتان لێبێت، پێشنیار دەکەم لە ویکیپیدیای "کوردیی سۆرانی" ھەر ئەو "ھاءە عەرەبییە" (ه) بەکاربھێندرێت لە شوێنی (ھ). لە بەشی [[ویکیپیدیا:نووسینی کوردی|نووسینی کوردی]]<nowiki/>‌دا، ئاماژە بەوە دراوە کە لێرە ھ لە جیاتی (ه) بەکاردێت بۆ چارەسەرکردنی گرفتی وشەکانی وەک گوناھ لە کاتێکدا ئاماژەش بەوە دراوە کە «ئەم گرفتە ئەوەندە بەرچاو ناکەوێت». بە ڕای من ئەم گرفتە دەتوانرێت بە درێژکرنەوە (تەتویل)ی ھائەکە چارەسەر بکرێت بەم شێوەیە: گوناهـ ، ھیچ پێویست بە پیتی (ھ) ناکات، یان ھەر دەتوانین بڵێین «گوناح». ئەگەر ئێستا کەسێک بێت بۆ ویکیپیدیا، بۆ نموونە بەدوای وتارێکی وەکوو [[ھاودیان]] بگەڕێت، گەر لە گەڕاندا ھاءە عەرەبییەکە (ه) بەکاربێنێت ناتوانێت وتارەکە بدۆزێتەوە، لە کاتێکدا کە ٪٩٩٬٩ی کورد کیبۆردێکی ئاساییی کوردی بەکاردێنن کە ئەم جۆرەی ھاءـەی (ھ) تێدا نییە، کەس ھەر بە خەیاڵی (ھ)ـیشدا نایەت. وە شتەکە وێڕای ئەوەی بێمانایە، زۆر بێزارکەریشە لە کاتی وەرگێڕان و دەستکاریکردنی وتارەکان. دەبێت دانەبەدانە (ه) بگۆڕیت بۆ (ھ)، گەر لەمەشیان بگەڕێین، لە بەشی سەرچاوەکاندا ئەمە ھەر زۆر ئیزعاجترە. من زیاتر لە خەمی نموونەی گەڕانەکەدام کە ئەگەر ھەر کەسێک بەدوای وتارێک بگەڕێت (ھ)ی تێدا بێت، ناتوانێت بە (ه) بیدۆزێتەوە. سەبارەت بە وشە «کورمانجییەکان»، من ھەرگیز نەمزانیوە لە سۆرانیدا وشەکانی پێشانگەھ، خوێندنگەھ، یان تۆمارگەھ بەو شێوەیە دەرببڕدرێت. ھەر دەڵێین پێشانگا و خوێندنگە و تۆمارگە. ئەوە ھەر گرفت نییە! نازانم گەر ھیچ ھۆکارێکی تر ھەبێت بۆ بەکارھێنانی (ھ) یان بەکارنەھێنانی (ه)!؟ [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٩:٥٤، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]: سڵاو، هۆکار زۆرە کە ئەمە ئەستەمە! یەکێکیان ئەوەیە کە دەبێت هەموو ناوەکان چارەسەر بکرێن دوای بڕیاردان. دووەمیان ئەوەیە؛ ویکیپیدیا شوێنێکی ئەکادیمییە و پێویستە وشەکان ئەکادیمی بێت (وەک پیتی ھ)، هەربۆیە جوان نییە لەنێو وتارێکدا لەجیاتی وشەی '''نھێنی''' خوێنەر وشەی '''نهێنی''' ببینێت! ئەمە تەنیا ڕای منە و هەروەها '''دژی''' ئەوەم بکرێت، بەکارهێنەرانی تریش دەتوانن ڕای خۆیان بڵێن. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٢:١٨، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] بەکارھێنانی تەتویل یان [[درێژکردنەوە]] زیاتر نووسینی عەرەبی و فارسی پشتی پێ دەبەستن، کوردی ئەمەی نییە و پێویستیشی نییە؛ ھەر کوردێکیش کە بەکاری ھێناوە (نووسەر یان...) لاسایی فارسی و عەرەبی کردوەتەوە. نووسینی ھ لەبری ه ھیچ کێشەی نییە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٣:٤٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من وەکوو خۆشم ھیچ کێشەیەکم نییە لەگەڵ بەکارھێنانی (ھ)ـدا. کێشەی گۆڕینی (ه) بۆ (ھ)یش لە وتارەکاندا ھەرچۆنێک بێت کێشەیەکی ئەوەندە گەورە نییە. بەڵام ھەروەک گوتم، لە کاتی گەڕاندا کێشەی ھەیە، وا دەکات وتارەکان نەدۆزرێنەوە و ئیدی بێسوود بن، من تەنھا خەمی ئەوەمە. ::ئەمە وەکوو کێشەی پیتی کافیش نییە (ك)، کە ھەموومان دەزانین پیتی (ک) تایبەتە بە کوردی و (ك)یش تایبەت بە عەرەبی. وە لە ئێستادا زۆربەی زۆری کیبۆردەکان ھەر (ک) بەکاردێنن، ھیچ کێشەیەکی نابێت. بەڵام پیتی (ھ) تەنھا لە کۆتاییدا بەدەردەکەوێت، ئەویش چەند وشەیەک کە دەتوانرێ لە جیاتیی هـ بەکاربێ وەکوو گوناهـ یان فیقهـ. کە وایە بۆ ھەموو وشەکانی تر تێکبچن... [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٨:٣٢، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]: گەر ئەم کارە بکەین، ئەوا هەڵەیەکی کوشندەیە، چونکە ژیرییە دەستکردەکان لەرێگەی ویکیپیدیاوە کوردی فێر دەبن و با فێری پیتی ه نەبن ئەوەندە وەک لە پیتی ھ ). '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٦، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::پێشتریش ئەو باسە کرابوو لەسەر پەسەندکردنی ھ (شوێنەکەم بیر نەماوە)، ھەر وەک ئەوەی لە سەرەوە باسیان کرد و چەند ھۆکارێکی تر، من پێم باشە لە ئێستادا ھەر ھ بەکاربێنین لە جیاتی ه. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٣٢، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == زیادکردن و لابردنی داڕێژەی کۆلکە بە بۆت == سڵاو بۆ بەکارهێنەرانی ویکیپیدیای کوردی. لەسەر داواکاریی بەڕێز @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ئەو ڕاپرسییەم نووسی؛ دەمانەوێ بە بۆت (جارێ دیار نییە بۆتی من یان هی یەکی تر) تاگی کۆلکە لەسەر وتارەکان دانێین و یان لایان بەرین! بۆ ئەو کارەش پێویستە قەبارەیەک وەک سنووری کۆلکەبوون و نەبوون دیاری بکەین. هەندێک دەیانوت ٣٠٠٠ بایت کەمتر کۆلکەیە و زیاترەکەی لە کۆلکە دێتە دەرەوە. پێویستە ئەوەشتان پێ بڵێم کە بە هیچ شێوەیەک داڕێژە و سەرچاوە و بابەتی تر وەک قەبارە هەژمار ناکەین؛ بۆ نموونە ئەگەر ٣٠٠٠ بایت پەسەند بکەین ئەوە هەر دەقەکە هەژمار دەکەین؛ ئەگەر کەمتر بوو کۆلکەیە و ئەگەر زیاتر بوو لە کۆلکە دێتە دەرەوە. ئێستا ئێوە تەنیا بۆچوونی خۆتان سەبارەت بەو قەبارەیە بڵێن کە چەندە بێ باشە و ئەگەریش باسێکی تەکنیکیتان هەیە فەرموون. زۆر سپاس بۆ هەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٣٣، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :'''بانگھێشت:''' :@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] @[[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] @[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] و ھتد. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٥٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::بەڕایڤمن ئەو ٣٠٠٠ بایتە زیاد بکرێت بۆ ٥٠٠٠ چونکە ئەوەندەی ئاگادار بم هەر شەرچاوەکان خۆی ٧٠٠ بایت دەبات یەکی جا ئەوە بۆکسی بۆ دابنێیت لەوانەیە بایتی بۆکسەکە ٥٠٠-٩٠٠ بێت [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٢:٠٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] قسەکەت ڕاستە، بەڵام ئێمە هەر دەقەکان هەژمار دەکەین، سەیرێکی [[بەکارھێنەر:Hivja/ڕەشنووس|ئەو نموونەیە]] بکە، ئێستا ئەگەر سەرچاوە و [[]] و یان داڕێژە و هەر شتێکی تری بۆ زیاد بکەی ئێمە هەر نووسینی کۆتای دەقەکان (ئەوی دەردەکەوێ) ھەژمار دەکەین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:١٧، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::دە بەو شێوەیە بێت ٠٣٠٠ بێ عەیبە، بەڕای من کەم نەکرێتەوە چونکە خۆ دەبێت وتارەکانی ویکیپیدیا هەرکەسێک سەردانمان بکات بە تۆزێک زانیارییەوە بینێرینەوە [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٣:٠٣، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بۆ ئەم بابەتە ئەبێت حسابى خشتە و سەرچاوە و بۆکسەکان و چەندین بابەت دیکەش بکرێت [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ١٤:٢٩، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] تەواوە، ئەگەر مەبەستت ئەوانە و هەر شتێکی تر بێجگە لە دەقی کۆتایی بێ، ئەو هیچ کامیان (بێجگە لە دەقە کۆتایییەکە) وەک قەبارە هەژمار ناکەین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٠٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::٣٠٠٠ بایت گونجاوە. کە تەنھا دەق ھەژمێر دەکرێت، ٥٠٠٠ بایت زۆرە، وە ١٠٠٠ بایتیش کەمە. بۆیە ٣٠٠٠ بایتەکە باشە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٥:٠٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::بە تەواوی لەگەڵ دیاریکردنی ٣٠٠٠ بایت بۆ ناوەڕۆکی وتار هاوڕام، بۆ ئەوەی لە کۆڵکە دەرچێت. دەستی هەموو لایەک خۆش بێت. [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shaween|لێدوان]]) ١٣:٠٥، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :هەندێ وتار هەر ئەوەندەیە توانای ئەوەمان نییە قەبارەی زیاد بکەین، ئەبێ هەش بێت. لەبەرئەوە ٣٠٠٠ زۆرە. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ١١:٤٢، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو لە تۆش [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، پێشنیارەکەت زۆر جوانە، و پێشم باشە جێبەجێ بکرێت، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا دەبێت ئەوە بڵێم کە ئەم تاگە بۆ هەموو وتارێک دروست نییە، مەسەلەن هەندێک وتار هەیە وەکو گوندێکی بچووک یان قوتابخانەیەک، ئەمانە خۆیان سەرچاوە لەسەریان کەمە، لەو حاڵەتەدا ناتوانین وتارەکە لەوە زیاتر فراوان بکەین. :خاڵێکی تر ئەوەیە لە هەندێک وتار، بۆ نموونە ئەوانەی لەسەر ژیاننامەی کەسایەتییەکن یان شوێنێکن دەبینی لە پێشەکییەکەیان هەندێک زانیاری نووسراوە، کە دەچی سەیری بەشەکانی خوارەوە وەکو ''ژیاننامە'' یان ''مێژوو'' دەکەیت، دەبینیت ڕێک کۆپی-پەیستی پێشەکییەکەیە، بەبێ گۆڕانکاری لە شێوازی داڕشتنیان، ئەمەش وا دەکات وتارەکە بایتی زیاتر بێت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٢:٠٢، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] سڵاو بۆ ئێوە و سپاس بۆ بەشداریکردنتان. تکایە سەرەتا سەیری [[بەکارھێنەر:Hivja/ڕەشنووس|ئەو نموونەیە]] بکەن، قەبارەکەی ٣،٢٠٠ بایتە، ئەگەر ئەوەندە بێ کۆلکە ھەژمار ناکرێ. دواتریش پێوستە بزانین کە وتارێک ئەگەر تاگی کۆلکەی لەسەر بێ هیچ بەو مانایە نییە وتارێکی بێ کەڵک یان خراپە! بەڵکوو دەتوانین لە داهاتوودا پەرەیان پێ بدەین و کاریان لەسەر بکەین. تەنانەت ئەگەر زانیاریشی کەم بەردەست بێ وەک وتاری گوندێک، ئەوە تاگی کۆلکەی لەسەر بێ باشترە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:١٤، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: پێشتر لێرە [[ویکیپیدیا:قەبارەی وتار|قەبارەی وتار]] دیاریکراوە، کەمتر لە '''١٠٠٠ بایت''' بە کۆلکە دانراوە و بەپێی وشە لە '''٣٥٠ وشە''' کەمتر کۆلکەیە. بە ڕای من، وەک خۆشت ئاماژەت پێ کرد، تاگی کۆلکە کێشەیەک بۆ وتارەکە دروست ناکا. ئەتوانی بە بۆتەکەی خۆت بیکەی، بەس بۆ بۆتەکە و سکریپتەکەی، ھەنێ کاری ئەوێ. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٣:٠٩، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ڕاستییەکەی هەزار بایت هەر زۆر کەمە، سەیری نموونەکەم بکە، ئەوەندە هەر هیچ نییە جا بێت و کەمتر بێ و وەک کۆلکەی هەژمار نەکەین! بەو پێیە وتاری کۆلکەمان هەر نابن، ئەو سێ هەزار بایتە زۆر باشە (وەک نموونەکە). بۆ بۆتەکەش نازانم چۆن بیکەین، بەڵام لەوە دڵنیام کە لە من و تۆ و ساکوورابۆت دەبێ یەکمان بیکات، کەسی تر نییە:) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٠٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::: شتێک باشە بەڵام بۆ گوندەکانی کوردستان یان هەندێک بابەت دەقی زیاتر بەردەست نییە بۆیە بەڕای من بۆ هەندێکیان سەرچاوە و خشتە و هەموو شتەکان بچنە ناو حیسابەکە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٩:٢٧، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئاخر بەسەر ھەموو وتارێ جێبەجێ ناکرێ. ئەمێنێتەوە سەر ئەو کاتەی کە سکریپتێ دروست ئەکەی، ئەبێ چەن مەرجێکی تیایە بۆ قەبارەی وتارەکان دانێی، وەک کەی تاگی کۆلکەکە دانێ و کەی لایبا. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٠:٣٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) سەلام {{وب|Hivja}}. ئەوە شتێکی زۆر باشە بەڕێز، بەڵام دەبێ چەندانە شتی ڕەچاو بگری، بەعزە وتارێک هەنە وەکوو گوندەکانی کوردستان، جوورە ئاژەڵانێک، شەقامەکان و جوورە فڕۆکە و ماشێنەکان کە ئەوەندەی شتی لەبارەی دا نووسراوە بێ حیساب کردنی سەرچاوە و تاگ و شتی ناگەنە ۳۰۰۰ بایتی، لەبارەی یاساشەوە کۆلکە نینە ([[ویکیپیدیا:قەبارەی وتار]])، چ ڕایەکت بۆ وەی؟ [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٢١:٥٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] سڵاو، ڕای من ئەوەیە هەر وتارێک [[بەکارھێنەر:Hivja/ڕەشنووس|ئەوەندە]] کەمتر بێ کۆلکەیە، دە ئاخر من خۆم ئەتوانم لەو سێ دەقـە زیاتر لەبارەی گەڕەکی خۆماندا بنووسم جا چ بگا بە گوند و شت. تکایە سەیری ئەو بەستەرەم بکەن، ٣ هەزار بایت هەر هیچ نییە، بەتایبەتی بۆ فۆنتی ئێمە کە قەبارەیەکی زۆر دەگرێت، دواتریش زۆربەی ئەو وتارانەی ئێوە (وەک گوندەکانی کوردستان) باسی دەکەن ئەوە پێشتر تاگی کۆلکەیان لێ دراوە! پێویست ناکا ئێمە هیچ بکەین. زیاتر ئەو پڕۆژەیە بۆ لابردنی کۆلکەکانە (هەڵبەت دانانی تاگی کۆلکەش دەگرێتەوە بە ئاستێکی کەمتر). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٣، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ئەو بوارە تەکنیکییە گرینگە، بەڵام پێویستە دواتر قسە و کاری لەسەر بکەین (بەتایبەتی دوای ئەوەی پڵەسمان لە ئەی ئایدا بۆ چالاک کرا). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٤، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::لە ئێستادا گرنگترین شت ئەوەیە کۆمەڵگای ویکییەکەمان بگەنە یەکدەنگی و ئەنجامێک بۆ ئەو باسە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] سکرێپتەکە ئامادەیە و بۆ ھێڤجام ناردووە، ھەرخۆی پێشووتر ساکورا بۆت تاگی کۆلکەی لەسەر چەندین وتار لابردووە کە چیتر کۆلکە نەمان و پرسی کۆمەڵگای نەویستووە چونکە شتێکی ئاشکرای جێبەجێ کردووە، بەڵام تاگدانان لە وتارەکان پرسی کۆمەڵگای ئەوێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٠:٠٨، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::هەر بژی ساکوورابۆت، هەر ئەو دەتوانێ ئەو کارە بکاتەوە :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:١٠، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) بەڕێزان بابەتی ٣ هەزار بایت و «کۆلکە» با باشتر ڕوون بێتەوە: هەندێکتان گلەییتان کردییە کە ٣ هەزار بایت زۆرە، بەڵام خۆی ستاندارە، و وتارەکە مامناوەند دەردەخات. و وتاری گوندەکان یان بابەتگەلێک لەسەر کوردستان کە خۆی کۆلکەیە و داڕێژەی کۆلکەی بۆ دادەنرێت ئەمە خۆی بۆ زانین و باشترکردنی وتارەکەیە و تا فراوان بکرێتن. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ١٠:٤٥، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :گریمان ئەگەر ٣٠٠٠ بایتمان بۆ بۆتەکە دانا، تووشی گرفت دەبین، ئەمەش لەبەر بڕی دیاریکراو نییە، بەڵکو لە بۆتەکەیە، چونکە ئەگەر بۆتەکە هیچ ژیرییەکی تێدا نەبێت لە مامەڵەکردن لەگەڵ ئەو وتارانەی کە زانیارییان سنووردارە و سەرچاوەیان کەمە، ئەوا دەبێتە شەڕی دەستی بەکارهێنەر و بۆتەکە، ئەویش لەبەرئەوەی هەر کاتێک تاگەکە لادەبەیت، بۆتەکە دووبارە دایدەنێتەوە، بۆیە لەم حاڵەتەدا چارەسەر ئەوەیە داڕێژەیەک یان پۆلێک لە وتارەکە دابنێین و بۆتەکەی پێ ڕابهێنین، کە هەر کاتێک ئەو داڕێژە یان پۆلەی بینی، ڕاستەوخۆ با واز لە دانانی تاگی کۆلکە بهێنێت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٠:٥٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] تۆ مەبەستت لە داڕێژەی {{دا|nobots}}ـدایە ئەتوانین وابکەین بەڵام زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە وەک تاگ لێدان نییە و زیان بە وتارەکە ناگەیەنێت و ئەسڵەن بەکارھێنەران ھاندەدات تا زانیاری زیاتری زیاد بکەنە سەر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٠:٥٥، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::سڵاو، ھەر وتارێک چ بابەتێک بێت کورت بێت دەبێت داڕێژەی کۆلکەی ھەبێت تا یەکێک فراوانی بکات، بۆ نموونە کۆلکەی وتارەکانی شاعیرەکانی کوردستان یان کۆلکەی شارەکانی کوردستان ھتد... بوونی کۆلکە لە وتارێک کە خوار ٣ ھەزار بایتە باشترە هەبێت چونکە شتێکی زەق نییە بەڵکو بەرچاو ڕوونیشە، وتارێک تۆ نوسیبێتت و کورت بێت ڕەنگە بەهۆی داڕێژەی کۆلکەوە یەکێک فراوانی بکات. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ١٣:٣٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] دەستخۆش، قسەکەت دروستە، تاگی کۆلکە هیچ کێشەیەکی نییە و زۆریش باشە بۆ ئەوەی بەکارهێنەرەکان هان بدات زانیاری زیاد بکەن، یەک لەوانە خۆم کە وتارەکانی چەند ساڵ پێش ئێستای خۆم دەبینم، زۆربەیان لەسەر شاعیرەکان بوو، هێشتا کۆلکەن. منیش مەبەستم تەنها ئەوە بوو کە ڕێگەیەک هەبێت بۆ ئەوەی بۆتەکە کاتێک بەکارھێنەرێک بە دەستی خۆی تاگەکەی لادەبات، بۆتەکە بە زۆر نێت دایبنێتەوە. :بەکورتی، ئەگەر سوود لە داڕێژەی nobots یان ڕێسایەکی لەو شێوەیە وەربگرین، بۆتەکە کارەکانی خۆی بۆ هەموو وتارە کورتەکان دەکات، بەڵام بۆ ئەو حاڵەتە تایبەتانەی کە نووسەرەکە دەیەوێت لایببات، بۆتەکە وازی لێ دێنێت. بەم شێوەیە هەم وتارەکان پۆلین دەکرێن و هەم کێشەکەش دروست نابێت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٢:١٦، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::ئەمەش دەکرێت : ) بەڵام خۆ گشت بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا نازانن داڕێژەی {{دا|nobots}} دابنێن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:٣٩، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ca5lqlakv6k7dzrnhvb00hwlo56i4jl 1613463 1613462 2026-07-30T13:34:36Z 1silent scientist 51740 /* زیادکردن و لابردنی داڕێژەی کۆلکە بە بۆت */ 1613463 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 200K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 5 |minthreadstoarchive = 1 }} <noinclude> {{سەرپەڕەی دیوەخان|start= |1=پێشنیارەکان|2= پێشنیار و بیرۆکە نوێکان لێرەدا وتووێژیان لەسەر دەکرێ. ''بەر لە دانانی پێشنیار'': * گۆڕانکارییە پێشنیارکراوەکانی '''نەرمامێر''' کە لەسەری پێکھاتوون دەبێ لە [[MediaZilla:|بەگزیلا]]دا ڕاپۆرت بکرێ. * گۆڕانکارییە پێشنیارکراوەکانی '''سیاسەت''' پەیوەندیی ھەیە بە [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)]]. * '''وتارە نوێیە''' پێشنیارکراوەکان پەیوەندیی ھەیە بە [[ویکیپیدیا:وتارە پێشنیارکراوەکان]]. |3=وپ:دخپ|4=وپ:دخ/پ}} {{بازدان بۆ سەرەوە و خوارەوە}} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__ <span id="below_toc"/> {{clear}} [[پۆل:دیوەخانی ویکیپیدیا]] </noinclude> == سیاسەت و کاری ویکیپیدیا و نیشانەکان == {{atopr |status = ئەنجام |result = نەکرا و ئەنجامی داواکارییەکە سەرکەوتوو نەبوو [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:١٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)}} ئێمە هەر هەموومان ئەگەر بۆ یەک جاریش بێت یاریمان کردووە ئیتر هەر یارییەک بێت، لە یارییەکەدا وشەیەک نوسراوە بەناوی (mission) کەبریتییە (کارەکان) کە دەیکەینەوە نوسراوە ئەو کارە بکە و خەڵاتێکی لە بەرامبەردا وەرگرین، بۆیە منیش داوا دەکەم کە پڕۆژەیەک بۆ ویکیپیدیا دروستکەن و بە چەند کاریکی زۆر و نیشانەی زۆر ئێمە دەتوانیین هەم نیشانەکان بە شێوەیەکی دیموکراسیانە بەکارهێنەرەکان بەکاری بهێنین، هەم باشترکردنی وتارەکان کارەکان دەتوانیین بە باشترین کار دایبنێن و بەشێوەیەک کە دڵنیام هەمووتان [[ھەی دەی]] تان کردووە، کە ئەویش کاری هەیە کە دانەیەک تەواو دەکەیت ئەوە دەچێتە کاریکی زەحمەتر کە هەر هەمان یاسایە وەک: تەواوکردنی ١٠ سندوقی زانیاری. کە ئەم کارە تەواو کرا ببێت بە تەواو کردنی ١٠٠ سندوقی زانیاری. ئەمەش لەسەر دەنگی بەڕێوبەران بۆ خراپکاریش ئەو بەکارهێنەرانەی خراپکاریان پێکرد ئەوا دەتوانن ئێوەی بەڕێوبەران سەربەستیان بکەن، زۆر سوپاس[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٨:٤١، ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) بۆ ڕوونکردنەوەیەکی زیاتریش ئەم وتانەی کە لەسەرەوە باسمان کرد بەم شێوەیە بەڕیوە دەچێت *دەبێت بەکارهێنەر نیشانەی سەرەکی هەبێت *دەبێت هەر بەکارهێنەرێک پەڕیەکی تایبەت بە (mission)ی بۆ دابنرێت ئەمەش لەسەر شێوەی ڕۆبۆتی *دەبێت بە سێ بەشەوە ئەنجام بدرێت کە بریتییە لە بۆ هەر (mission)نێک بریتی بێت لە سەرەتای ناوەندی زەحمەت، کە ئەمانە بەدوای یەکدا دێن لەدوای جێبەجێکردنی ئاسان دوای ناوەندی دوای زەحمەت. *دەبێت ئەو (mission)نەی کە بۆی نوسراوە بە چاکی بیکات، نەوەک بە تێکچووی *دەبێت لەسەر هەر (mission)ێک ئەو کارانەی بەکارهێنەری تێدابێت، وەک ئەوەی یەکسەر لەپەڕەکەی بەشێوەیەکی ڕۆبۆتی بۆی بنوسرێت. هەرچەندە ئەم کارانە لە سەروو پلەی خۆمەوەیە بەڵام دەبێت ئێوەی بەکارهێنەرانی بەئەزموون یارمەتیم بدەن بەهۆی تواناو لێهاتوویتانەوە، بەڵام من دەموێت لەسەرەتادا ١٠ بەکارهێنەری شارەزا بانگێشت بکەم بۆ ئەم پڕۆژەیە {{وب|Sako Nanakli}} {{وب|Sakura emad}} {{وب|Aram}} {{وب|Épine}} {{وب|Calak}} {{وب|Gyan333}} {{وب|Kushared}} {{وب|Serchia}} {{وب|Pirehelokan}} {{وب|Aza}} دەموێت بڵێم لە هەرکاتێکدا دەنگدان لەسەر ئەم پڕۆژەیە ئەنجام بدرێت ئەوە بە تێکڕای دەنگ دەکرێت و هەرکەسێک بیەوێت دەنگ بدات ئەوا دەبێت بەژداربێت لەم پڕۆژەیەدا. سوپاس [[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) : بەرێز {{وب|ئارۆ سالار محمود}} بیرۆکەکەت جوانە ئەوەندەی لە مەبەستەکەت تێگەیشتم "دەتەوێت وەک پێشبڕکێیەک کارەکان بکرێت و پلەبەندی بۆ ھەر کارێک دابنرێت و ھەر بەکارھێنەرێک بەپێی ئاستی خۆی کارێک یان چەن کارێکی پێبدرێت و ئیتر بەپێی کارەکانی ئاستی بەرز بێتەوە و ئەرکەکانی زیاتر و زەحمەت تر بن، بۆ ھەر کارێکیش کە ئەنجامی دەدات خەڵاتی لە بەرامبەردا پێ بدرێت بەڵام خەڵاتەکە کێ دەیدات وە چییە؟" و ھەندێک لەوانەی تاگت کردوون ھیچ بەشداریان نەماوە یان ناتوانن بەچالاکی بەشداری بکەن لە ویکیپیدیا بۆ نموونە {{وب|Gyan333}}، [[بەکارھێنەر:Épine]]. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:١٠، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :{{وب|ئارۆ سالار محمود}} سڵاو ، دیارە ئەوەندەی تێگەیشتبێتم ئەتەوێت پشبڕکێیەک لە نێوان بەکارهێنەران دروستبکەیت بۆ ئەوەی بتوانن زۆرترین سندوقی زانیاری وەڕبگێڕن، ئەگەر ئاوایە و مەبەستەکەت ئەوە بۆ ئەم قۆناغەی ئێمە کەمێک ئاسان نییە، بەتایبەت بەبێ پشتیوانی و خەڵات . پێشتر قەرارمان دەبوو پێشبڕکێەک ڕێکبخەین بۆ دانانی سەرچاوە بۆ ئەو وتارانەی بێ سەرچاوەن بە پشتیوانی ویکیمیدیا بەڵام وابزانم بەهۆی نەبوونی ژمارەیەکی زۆری بەکارهێنەر لە ویکیپیدیای کوردی کارەکە نەکرا .بۆیە هەر کارێک بەتایبەت لەو شێوەی جەنابت باسی دەکەیت ئاسان نییە بەتایبەت ئەم مەرجانەی تێدابێت قورس و گرانی و مامناوەن ، ئامانجی بەشی زۆری ئەوانەی لێرەن هەوڵدانە بۆ ئەوەی لانیکەم ژمارەی وتارەکان بگەیینە ئاستێکی زۆر باشە لەگەڵ بوونی ناوەڕۆکێکی باش .ئەمەش کەم کەس بە خۆبەخشی و بێ بێ چاوەڕوانی هیچ پاداشتێک ئەنجامی دەدات.لەگەڵ ئەوەش بوونی پڕۆژەی جیاواز لە نیشانەکانی پێشکەوتنی ویکیپیدیای کوردیدایە و لە قازانجیەتی ئەنجامیان بدات هەرچەند تا ئێستا چەن پڕۆژەیەک ئەنجام دراون ئێستاش پڕۆژەی شارەکانی ئێران لە بواری تەواوبووندایە.جا ئەگەر وادەزانی هەڵە تێگەیشتووم دەتوانی ڕوونکردنەوەی زیاتر بنوسی ، لەگەڵ ڕێزدا .[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٨:٠٩، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) بەڕێزان ڕاست دەکەن ئەمە ئەرکێکی قورسەو جێبەجێکیردنی کاتی دەوێت، بەڵام ئێمە دەتوانین وتارێکی ویکی لە سەرەتادا بۆ دروست بکەین، و دەتوانین بە چەند شێوەیەک کار دروستبکەین، ئەوەش حەزدەکەم یەکم کار ئێوە بینوسن، و دەزانین نیشانەکان زۆر لەمەوبەر دیاری کراوە، بەڵام نەخراوەتە بەرچاوی بەکارهێنەر و ئێمە دەتوانین بڵاویبکەینەوە لە پەڕەیەکدا، و بۆ کارەکان دەبێت لەیەکەو دوور بن وەک دروستکردنی (چ ژمارەیە) وتارێک کە پێکهاتبێت لە ئەونە (ژمارە. سەردێڕ، ژمارە. ژێرسەردێڕ). یاخود بڵێن دروستکردنی ژمارە. وتاری (وەرزشی، هونەری، موسیقا)، ئیتر دەکەوێتە سەر ئەوەی چی بکەین.[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏١٨:٤٤، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]]: گەر ھیچ قسەت نییە لەسەر پڕۆژەکە دەتەوێت دایبخەم، بە ھۆکاری ئەوەی نەکرا؟ یان دەتەوێت داواکارییەکە بەردەوام لێرە بێت؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٠٤، ١١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) داوادەکەم بیسڕیتەوە و هەر دانەیەکی من کە دامناوە چوونکە هیچ کەسێک بێجگە لە تۆ و ئارام نایەنە سەر ئەم بەشەی ویکیپیدیا، لاخۆی دیوەخانە.[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|🎻 𝓐𝓻𝓸 𝓼𝓪𝓵𝓪𝓻 🎻]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٠، ١٢ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] بێزەحمەت دایبخە [[بەکارھێنەر:Agent aro|Agent aro]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Agent aro|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٣، ١٩ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == دەستکاریی بە کۆمەڵی شێواز == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:١١، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٣٥ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢٠٦٨٨٣٠٦٦٤}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو بەکارھێنەر {{وب|Aram}} و بەکارھێنەرانی تر. پێشتر بڕێک پیاچوونەوەی زمانەوانیمان کردووە لە دەقەکاندا. ھەڵەیەک کە زۆر دەکەوێتە بەرچاوم ئەوم '''ھەستا بە''' کە [[:en:calque]] یانی وەرگێڕانی وشەبەوشەی عەرەبیی قام بە. دوو کێشەی ھەیە. یەک، لە ڕووی شێوازەوە زمان درێژ دەکاتەوە. دوو، وەک گشت وەرگێڕانێکی وشەبەوشەی ئیدیۆمی بیانی تێگەیشتنی ئاسان نیە. بۆ نموونە لەجێی '''ھەستا بە گەورەکردنی ماڵەکە''' بنووسرێ '''ماڵەکەی گەورە کرد'''. بەڵام ئەمە نازانم بە چەند دێڕ کۆد بکرێ یا نە، چون چەند کێشەی ھەیە. ١) بڕێک جار ڕستەکان درێژن و خاڵ لە ئاخریانەوە نیە و ئەوە دیاریکردنی بەکارەکە ئەستەم دەکات. ٢) کێشەی جێناوە لکاوەکان (کە ئەو ئاسانتر بێ و بە چەند دێڕ کۆد چارەسەر دەکرێت). بەکارھێنەر ئارام کە تەجرەبەی زیاترە نازانم ڕای چییە. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٩:٣٦، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) :سڵاو لەم دڵسۆزەی ویکی، {{وب|Pirehelokan}}! زۆر ببوورە و کۆمپیوتەرەکەم کێشەی تێ کەوت بۆیە نەمتوانی زووتر وەڵامت بدەمەوە. ئەوە [[فەرھاد پیرباڵ]]یش لە بەرنامەیەک زۆر بە توندی ڕەخنەی لەم باسە گرتبوو. پێم وا بێ شتەکە چووەتە ناوی خەڵکەوە و وشیارتر مامەڵەی لەگەڵ دەکەن و کەمتریش بە کاری دێنن. لەم کاتەدا و لێرە ٣٢٧ ئاکامی ئەم باسەمان ھەیە. ڕاستکردنەوەیان نە بە دەست و بە ئێمە ئاسانە و نە پێشم وایە بە چەند دێڕێک کۆد و بە بۆت بکرێت؛ بۆت نابێت لە خۆیەوە و بەبێ پێداچوونەوەی مرۆڤ ئەم جۆرە دەستکارییە بکات. بە بڕوای من بۆ چارەکردنی ئەمە، پێویستمان بە سیستمێکە کە ھەڵەکان دیاری بکات و حەلێک یان زیاتر پێشنیار بکات و بەکارھێنەر بڕیار بدات کە قبووڵی بکات یان نا. ئەوە دەمبوسێکم لە بەشەکە چەقاند تا ئەرشیڤ نەکرێ تا بزانین دەتوانین شتێکی لێ بکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:١١، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) ::{{وب|Aram}}، سڵاو، سپاس بۆ وڵامەکەت. ئەگەر فۆرمە جیاوازەکانی بەرچاو بگرین یانی کاتی کارەکە و سەرفکردنەکەی ئەوە زیاتریش دەکا. ھەست/ام/ای/ا/این/ان/ان بە تەنیا لە ڕابردوودا. ئیتر با ڕانەبردوو بمێنێ و کێشەی دوو جۆرە ھ ێکەیش بە لایەک. بەھەرحاڵ ئەوەی بڕێک دەڵێن ئەمە بووە بە باو نابێ بە بیانوو بۆ دەستبەرداربوونی. بڕوانە ئینگلیزی ئیستەش ھەموو ڕۆژێ باسی شێوازی دروست و پوخت و کورت ھەمیشە گەرمە. دیسان سپاس. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٢:١٢، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == دیواری شانازی ویکیپیدیای کوردی سۆرانی == {{atopg | status = ئەنجام | result = {{کرا|یەکدەنگی لەسەر دامەزراندنی پڕۆژەکە بوو بڕوانە}} [[ویکیپیدیا:خەرمانەی ڕێزلێنان]] }} '''سڵاو لە''' {{وەڵام بۆ|Serchia|Kurd2021|Kushared|Aram|Muhammed taha|Ari Qasm|Sakura emad|Tessla|Ari Qasm|1silent scientist}} و سەرجەم بەکارھێنەرانی تریش… ببوورن گەر هەندێک بەکارهێنەر ناوی لێرە نەهاتبێت''' '''پڕۆژەکە''' دەمەوێت ئەم پڕۆژەیە بخەمە بەردەست کۆمەڵەگەی ویکیپیدیا بۆ ئەوەی وتووێژی لێ بکرێت تاکو ببێتە خزمەتێک بۆ ویکیپیدیا پڕۆژەکە بەناوی هۆڵی شانازییە کە ئەم وتارە پڕۆژەیەکە کە تێیدا ناوی ئەو بەکارهێنەرانەی تێ دەچێت کە خزمەتێکی گەورەی بە ویکیپیدیا کردبێت یاخود کاتی بێت تاکو بەفەرمی بچێتە نێو ئەم وتارە لە وتارەکەدا باسی چەند شتێک دەکرێت و لەلایەن خودی بەکارهێنەرەوە خۆی دەنووسرێت: '''ناوی بەکارهێنەری''' ناوی ڕاستەقینەی خۆی (لە دوو ناوی سەرەتا زیاتر نەبێت)، و زیادکردنی ناوێک لە دەستە چەپەوە (سایزەکەی دوای دیاری دەکرێت) '''زانیاری''' لەم بەشەدا ماوەی چالاکی بوون و تەمەنی و لە چ بوارێکی ویکیپیدیا زیاتر کاری کردووە (چەند دانەیە با بینووسێت) پلە و پۆستەکەی لە ویکیپیدیا '''چالاکییە گەورەکانی''' ژمارەی وتارەکانی: ژمارەی چالاکییەکانی: <nowiki>*</nowiki>پڕۆژەی دامەزراوی: <nowiki>*</nowiki>وتارە هەڵبژێردراوەکانی <nowiki>*</nowiki>وتارە باشەکانی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی داڕێژەنی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پۆلەکانی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی دەروازەکانی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پەڕگەکانی: ئەو شتانەی کە نا ئێستا نەی کردووە دەکرێت نەنووسرێن و دەرنەکەون '''هۆکاری شانازی گرتن لێی:''' (ئەم بەشە لەلایەن بەڕێوبەری چالاکەوە دەنووسرێت) _______________________ بەمشێوازە من بیرم لێی کردەوە تەبعەن لە ماوەی ئەم گفتووگۆیەدا گەشەی پێ دەدرێت _______________________ '''پێوەرەکان''' - بە دوو شێواز بەکارهێنەر ئەم شانازییەی پێ دەبەخشرێت ١. مەرجی: گەر بەکارهێنەر ئەم سیفەتانەی تێدابێت: گەر بەکارهێنەر نووسەر بێت: - ژمارەی دەستکارییەکانیبلە ٢٠٠٠ کەمتر نەبێت -ماوەی بەکاربوونی دەبێت لە دوو ساڵ کەمتر نەبێت - خاوەن ٥٠٠ وتار کەمتر نەبێت - خاوەن ١٠ وتاری باش کەمتر نەبێت - خاوەن ٥ وتاری هەڵبژێردراو کەمتر نەبێت گەر بەکارهێنەر تەکنیککار بێت: پێوەرەکانی لەلایەن تەکنیک کارەوە دابنرێت گەر بەکارهێنەر درووستکەری (دەروازە، پۆل، داڕێژە، هتد……) ژمارەی دەستکارییەکانی لە ٢٠٠٠ کەمتر نەبێی - ماوەی بەکاربوونی لە دوو ساڵ کەمتر نەبێت - خاوەنی ٢٠٠ پۆل کەمتر نەبێت - خاوەنی ١٠٠ پەرگە کەمتر نەبێت - خاوەنی ٥٠ داڕێژە کەمتر نەبێت - خاوەنی ٥ دەروازە کەمتر نەبێت —————————————— گشت ئەم مەرجانە ئەگەری دەستکاری کردنیان هەیە. نموونەیەک لە خوارەوە دادەنێم بە وێنە ————————————————— '''نموونەی بەکارهێنەر لە هۆڵی شانازی''' [[پەڕگە:Unknown_person.jpg|وێنەی دەرەکی|چەپ|150x150پیکسڵ]]   [[بەکارھێنەر:Aro Salar|'''Aro Salar''']] '''ناوی ڕاستەقینە:''' ئارۆ سالار '''ساڵی لەدایکبوون''': ٢٠٠٨ '''ماوەی چالاکی:''' ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢ – تا ئێستا '''ئەندام لە ویکیپیدیا:''' بارکەر '''زانیاری:''' ئەم بەکارهێنەرە لە ساڵی ٢٠٢٢ دەستی بەکارکردن لە ویکیپیدیا کوردی کردووە و زیاتر لە بواری فیلم و ئەنیمەیشن وتار نووسیووە. '''چالاکییە گەورەکانی:''' ژمارەی وتارەکانی:٥٤٢ ژمارەی چالاکییەکانی: ٤٣٩٣ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی ویکیپڕۆژەککانی:٣ <nowiki>*</nowiki>وتارە هەڵبژێردراوەکانی:٠ (دەرناکەوێت) <nowiki>*</nowiki>وتارە باشەکانی:١ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی داڕێژەنی:٣٩ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پۆلەکانی:٥٤ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی دەروازەکانی:٢ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پەڕگەکانی:٦٢ '''هۆکاری شانازی پێدان:''' بەهۆی بەشدارییە بەردەوامەکانی و زیادکردنی ناوەڕۆکی کوالیتی بۆ ویکیپیدیا کوردی. ______________________________ === {{لەگەڵ}} === * {{لەگەڵ}} دەزانن چی؟! خوداشاهیدە زۆر زۆر لەمێژ بوو بیرم لەوەی دەکردەوە کە چۆن و بە چ جۆر و شێوازێک دەستخۆشییەک لە بەکارهێنەرە باشەکان واتا ئەو بەکارهێنەرانەی خزمەتێکی زۆر و گەورەیان بە ویکیپیدیای کوردی کردۆ، بکەین، حەتاکوو جەنابی ئارۆ ئەو پێشنیارەی دا، هیوادارم کە بە باشی بڕواتە پێش. [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٢٣:٥٠، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} پێشنیارێکی بەجێیە، بەڵام لەھەندێک حاڵەتدا دەکرێت '''ژمارەی دەستکاری نەکرێتە پێوەر'''، '''بەھا و کاریگەری چالاکیی بەکارھێنەرەکە بۆ ویکیپیدیا گرنگتر و بە بەھاترە''' (فراوانکردنی کۆلکە وتارێک، دابینکردن و دۆزینەوەی سەرچاوەی پێویست بۆ وتارێکی بێ سەرچاوە، ڕێکخستنەوەی وتارێک کە بەپێی پێوەرەکانی نووسین نەنووسراونەتەوە، یان ھەر چالاکییەکی تری کاریگەر و بەھادار). «[[User:Muhammed taha|<b style="background:Blue; color:White;">Muhammed Taha</b>]][[User talk:Muhammed taha|<sup style="color:Blue;">لێدوان</sup>]] ١٧:٥٥، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٩:٢٧، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٨:٠٧، ٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} دەبێ پێوەرەکان بە شێوەیەکی گشتی پێداچوونەوەیان بۆ بکرێت، نەک بەشێوەی تاک بە تاک. ئێستا بۆ نموونە بمانەوێت ڕێز لە کەسێکی وەک کاک ئارام بگرین، بەڵام ژمارەی وتارەکانی ژێر ٥٠٠ـن (زۆربەی وتارەکانی لە ڕێگای بۆت و ویکیپرۆژەکانەوە بڵاو کردووەتەوە) و ژمارەی وتارە ھەڵبژێردراوەکانی یەک دوو وتارن، بەو پێوەرە بێت کەس ھەموو مەرجەکان لەخۆ ناگرێت، بەڵام ئێستا ھەموو کەس دەزانێ کە کاک ئارام جێگای ڕێز و شانازییە. بەگشتی من پێم باشە بۆ ڕێزگرتن لە کەسێک ژمارەیەک بەکارھێنەر دەنگی لەسەر بدەن و دواتر بەھۆی سەرجەم بەشدارییەکان و کارە دیارەکانی ئەو بەکارھێنەرە؛ ئەگەر بەپێی یەکدەنگی شایەنی بوو ئەوە ڕێزلێنانەکەی پێ بدرێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٣٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) === {{دژایەتی}} === <nowiki>*</nowiki> === لێدوان === بەهیوای تەندروستیی بۆ هەموو کەسێک.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٣:٣٦، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] سەلام. ئەمن لەگەڵ ئەو پێشنیارەم بەس بەڕای من دەبێ شتێک بگۆڕێ. ۲۰۰۰ دەستکاری زۆر کەمە، بە دوو مانگ بە کووب چالاک بوون دەکرێ، بە ڕای من بڕوات بۆ ۱۰،۰۰۰، کەسێک کە ۱۰ وتاری باش و ۵ وتاری هەڵبژێردراو و ۵۰۰ وتاری دروستکراوی هەیە بە دڵنیاییەوە دەستکارییەکانی لە ۱۰،۰۰۰ی بۆولای ڕۆیشتۆ. [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٠٠:٠٤، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ::بەڕای من بکرێتە ٥٠٠٠ باشترێکە [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٧:١٥، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :::'''سڵاو لە''' {{وەڵام بۆ|Serchia|Kurd2021|Kushared|Aram|Muhammed taha|Ari Qasm|Sakura emad|Tessla|Ari Qasm|1silent scientist}} و سەرجەم بەکارھێنەرانی تریش… ببوورن گەر هەندێک بەکارهێنەر ناوی لێرە نەهاتبێت [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٩:٤٤، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]]: ڕاستی مادام حەز بەم جۆرە شتە دەکەن، بەدڵ خۆتان بکەن و من '''دژ''' نابم، لەبەرئەوەی کەسانی وەک ئێوە لە ئێستادا چالاکن لە ویکیپیدیا، هەربۆیە شایەنی بڕیاردانن. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٢٥، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) کاک @[[بەکارھێنەر:Muhammed taha|Muhammed taha]] پێشنیارەکەت لەبەرچاو گیراوە، وەک لە پڕۆژەکە ئاماژەم پێداوە، دەکرێت بەڕێوبەری ئەو کاتە دەتوانێت پێوەرەکان پێشەل بکات و ڕێز لە کەسێک بنێت، بەدڵناییشەوە گەر کەسێک پێوەرەکانیشی تێدابێت بەڵام بەڕێوبەری ئەوکاتە ڕازی نەبیت، ئەوا ڕێزلێگرتنی دوادەخرێت.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٩:١٣، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] سڵاو و بەخێربێیەوە بۆ ویکیپیدیا. بۆ ئەو پێشنیارە یەکدەنگیی تەواوت لەگەڵە، تکایە ئەگەر دەتوانی یەکلایی بکەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:٣٣، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::خۆی لەسەر بەرێوەبەرە کە یەکلایی بکاتەوە بەڵام ئێستا ئەو دەتوانێت پڕۆژەکەی بەئەنجام بگەیەنێت بەبێ کێشە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٠٢، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::گەر ھیچ شتێک نەماوە من ئەو داواکارییەی ئێرە وەک سەرکەوتوو دادەخەم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٠٣، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::دەستەکانتان خۆشبێت، خۆم وتارەکە لەژێر ناونیشانی [[ویکیپیدیا:خەرمانەی ڕێزلێنان]] بڵاوی دەکەمەوە و لەوێ وتووێژ دەکەین.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٠:١٠، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] زۆر باشە، سپاس بۆ بەڕێزتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٤:٣٥، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == کردنەوەی کەناڵ و گرووپی ویکیپیدیا لە تێلێگرام == {{atopg | status = ئەنجام | result = [https://t.me/ckbwiki کەناڵی ویکیپیدیای کوردی] لە [[تێلێگرام]] کرایەوە و [https://t.me/KurdishWikipedia گرووپەکەی] پێوە بەسترایەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٦:٣٦، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) }} {{وەڵام بۆ|Serchia|Kurd2021|Kushared|Aram|Muhammed taha|Ari Qasm|Sakura emad|Tessla|Ari Qasm|1silent scientist|-Haryad|Tessla|Aza|حوسێن|MFTG|Sorou6sh|Saad Goran|مامۆستا|Épine|GoRaN909|Serchia|فەرهاد|Pirehelokan}} سڵاوتان لێ بێت ھاوڕێیان، ئەگەر یەکدەنگیتان لەسەر بێ، پێم باشە کەناڵ و کۆمەڵێک گرووپی جیاوازیی ویکیپیدیا (ڕێک ھاوشێوەی [[دیسکۆرد]]) لە «[[تێلێگرام]]» بکەینەوە. تێلێگرام کوردی زۆری تێدان و ئەگەر لەوێ چالاک بین ھەم دەتوانین سەرنجی کەسانی نوێ بۆ ئەندامبوون ڕابکێشین و ھەمیش دەتوانین لەوێ وەڵامی پرسیار و کێشەکان بدەینەوە. خۆم ئامادەم وەک ئەدمینی سەرەکیی ھەژماری ویکیکوردی لە تێلێگرام بم و ھەر کەسیش پێی خۆش بوو ببێتە ئەدمین ئەوە ڕایگەیێنێت؛ دواتریش خۆشحاڵ دەبین لەوێ ببنە ئەندام (ھەڵبەت ئەگەر یەکدەنگی لەسەر پەسەندکردنی ئەو پێشنیارە بێت). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو، من بەشتێکی باشی دادەنێم هەوڵێکی باشە، لە openstreetmap کارم دەکرد گروپی هەبوو بەڵام کوردەکان نا چالاک بوون، بانگێشتی عەرەبی عێراقی کرام زۆر چالاک بوون و ئیشی چاکیان دەکرد پێکەوە، بەڵام لە کۆتایدا ئیشی منیان بەدڵ نەبوو دەریان کردم(کوردایەتی)، گرنگ ئەوەیە چالاک بین و هاوکاری یەک بین. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ٢١:١٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: دەستخۆش بۆ ئەم بیرۆکەیە. منیش پلانێکی وام ھەبوو باسێکی ئاوا بکەمەوە، ئەوەتا تۆ کردتەوە. منیش پێم وایە بەڕاستی ویکیپیدیای کوردی پێویستی بە چالاکییەکی زیاترە لە سۆشیاڵ میدیا و تێلێگرام شوێنێکی گونجاوە. بەس ئەبێ چەن بەشێکی ھەبێ و جیا بکرێنەوە، وەکو بڵاوکردنەوەی نوێکارییەکان، گرووپی وتووێژی گشتی تا بەکارھێنەرە تازەکان پرسیار بکەن و بەکارھێنەرانی شارەزا وەڵامیان بەنەوە، بەشی فێرکاری بە بڵاوکردنەوەی ڤیدۆ یان ڕێنماییی کورتی نووسراو بۆ فێرکردنی بەکارھێنەرانی تازە کە کەم ئەزموونن چۆن دەست بە نووسینی وتار بکەن. ئەگەر بەو شێوەیە بێ کێشەم نییە. سپاس [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢١:٣٧، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::باشە. بەو مەرجەی کەس ببێ خاوەندارێتیی بکا و ناوەرۆکی بۆ دابنێ. ئەگەر سەر بگرێ و چالاک بێ دەبێ چوارچێوەیەکی گشتیش ببێ دەربارەی ئەوەی چی دابنرێ و چی نە. دەکرێ چاو لە کاناڵەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی بکرێ کە زۆربەی بابەتەکانیان زانستییە. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٢:١٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::سپاس بۆ ھەمووتان، ئەو جۆرەی دیارە وەڵامەکان ئەرێنین و پێشنیارەکە سەر دەگرێ. @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ڕاستە، بێگومان کارێکی جوانی تێدا دەکەین و بە ڕێکوپێکی بەڕێوەی دەبەین، ھەر پێشنیارێکیشتان لە ھەر کاتێکدا ھەبوو خۆشحاڵ دەبین پێمان بڵێن. @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ڕاستە، ھەر وەک شروەی دیسکۆرد چەندین گرووپی جیاواز و کاناڵێک لەخۆ دەگرێ کە ھەموویان سەر بە یەک دەبن؛ ھەروەھا کاک ھەریاد خۆشحاڵ دەبم ئەگەر تۆش وەک ئەدمینێک ھاوکار بیت. زۆر سپاس بۆ ھەمووتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٥٣، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::زۆر باشە مادەم وات ئەوێ، لە پەڕەکەم بەستەری تێلێگرامم داناوە، گەر ویستت لەوێ ئەتوانین زیاتر لەسەری قسەکەین. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٣:١٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سلاو،دیارە کارێکی بەجێیە ، دەستان خۆشبێت ، ئەو لینکەی داتان ناوە کار ناکات لای من و ناتوانم بیدۆزمەوە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ٢٠:٠٤، ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]: سەرەتا ئەو چەناڵ و گرووپەمان دانا لە تێلێگرام، دوای بینیم پێشتر کاک محەممەد دروستی کردبوون و ئەوەی خۆمان لابرد. ئەتوانی لەم لینکە جۆینی [https://t.me/ckbwiki چەناڵەکە] بیت. لەم لینکەش جۆینی [https://t.me/KurdishWikipedia گرووپەکە] بیت. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٠:٣٠، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] سوپاس ،دەستخۆش. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ١٠:٤١، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) {{کرا}}، [https://t.me/soranikurdishwikipedia کەناڵی تێلێگرام] کرایەوە و ھەوڵی زۆرکردنی گرووپەکانی و زیادکردنی ئەندام دەدەین. تکایە ھەر بۆچوون و پێشنیارێکی ھەتانە پێمان بڵێن؛ لە ئێستادا بەڕێز ھەریاد دامەزرێنەری کەناڵ و منیش ئەدمینیم. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٣١، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :: سڵاو لە تۆش [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، دەستخۆشی لەو پێشنیارەتان دەکەم، تێلێگرام لای خۆمان زیاتر ئاشنایە، ئینشەڵڵا ھەنگاوێکی باش دەبێت بۆ دووبارە چاڵاکبوونەوەی ویکی کوردیی ناوەندی. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٢:٠٣، ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == گۆڕینی لۆگۆی ویکیپیدیا بەبۆنەی ١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندن == [[پەڕگە:١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی.png|وێنۆک|١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی لە ھەموو ئەو کەسانەی تائێستا خزمەتیان تێدا کردووە پیرۆز بێت!]] === بانگھێشت === {{وب|Serchia|Calak|Aza|مامۆستا|حوسێن|kurd2021|zemen|MFTG|Kushared|Pirehelokan|Aram|Paraw|Muhammed taha|Sakura emad|-Haryad|Aro Salar|Tessla|Sakura emad|Ravan|Shaween|Abdurhman Ahmad|Min.neel|1silent scientist|Ari Qasm|Saad Goran|Rahel khdhr|Kawanii|SiNa}} و تەواوی ئەندامانی تر. === پێشنیار === سڵاو لە ھەموو ئەندامانی بەڕێزی ویکیپیدیا؛ ١٢ی ئاب (نزیکەی مانگێکی تر) ١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردییە و بەوھۆیەوە پێشنیاری گۆڕینی لۆگۆی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی بۆ ماوەیەکی کاتی دەکەم (١٢ی ئاب تاوەکوو ١٢ی ئەیلوول؛ واتە یەک مانگ)، تکایە بۆچوونی خۆتان بڵێن و ھەر کەس دەتوانێت لۆگۆیەک بە دیزاینی سەرنجڕاکێشەوە بار بکات و لە خوارەوە دایبنێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٦، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) === لۆگۆی پێشنیارکراو === <!----- ھەر لۆگۆیەک پێشنیار دەکەی تکایە لە خوارەوە پەڕگەکەی دابنێ ----> [[پەڕگە:Central Kurdish Wikipedia logo for 17th anniversary of establishment.png|200px|ڕاست]] [[پەڕگە:Central_Kurdish_Wikipedia_17th_Anniversary_Logo.png|200px|ڕاست]] {{ھن|١٧}} === {{لێدوان}} === <!----- ھەر لێدوانێک یان بۆچوونێکت ھەیە لە خوارەوە بینووسە ----> * {{وب|Tessla}} کاک تێسلا تکایە ئەگەر دەتوانی لۆگۆ بار بکە، ئەوانەی پێشتری بەڕێزت زۆر جوان بوون، خۆم بۆم ساز نەکرا ئەو شتەی دەمەویست. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٩، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) *:@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: دووبارە سپاس، بەڵێ بۆنا، گۆڕینی کارێکی زۆری ناوێت و هەوڵ دەدەین لۆگۆی جوان دابنێین. هەرخۆی کە بووینە ١٠٠ هەزار وتار، ئەوکاتەش دووبارە دایدەنێین لۆگۆی تر. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٦:٣٩، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::سڵاوتان لێ بێ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: من لەگەڵ پێشنیارەکەتانم، کە لۆگۆیەکی جوان بار بکەن و لێرە ڕای خۆمانی لەسەر بەین. تێبینییەکی بچووکیش، دیارە تاگکردنە ئیش ناکا، چونکە من ئاگاداریم پێ نەگەشتووە و ڕەنگە بەکارھێنەرانی تریش ئاگادار نەبن. پێویستە دووبارە بانگ بکرێنەوە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٨:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] زۆر سپاس بۆ بەڕێزت، ئێستا بۆ جارێکی تر گشت بەکارھێنەران بانگھێشت دەکەمەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٣١، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::ئاگادارکردنەوە: ::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] @[[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] @[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] و ... . [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٣٥، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دەستانخۆش بێ، شتێکی باشە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٤:٠٧، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] کارێکی جوانە بەڵام دوو بۆچوونم هەیە لەسەر وێنەی [[:پەڕگە:١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی.png]] یەکەمیان: پردی دەلال کێشەی نییە بەڵام قەڵاکەی پشتی قەڵای کوێیە؟ و دووەم بۆچوون: دەبێت بەکوردی لەسەری بنووسرێت لەسەری، زەحمەت نەبێت هەردووکی بە ژیری دەستکرد دروستکراوە، کە کاری ڕاستی دەچێت بەڵام قەڵاکە ناناسم بۆیە پرسیارم دەربارەی ئەوە هەیە کە ژیری دەستکرد بەکارهاتووە یاخود نا.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٤:١٧، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ئەو پەڕگەیەی باسی دەکەیت ژیریی دەستکرد بەخۆی سازی کرد بەبێ ئەوەی پێی بڵێم پشتەوەکەی چۆن بێت، تەنیا بۆ ئەو پەڕەی ئێرە بەکاری دێنین ئەگەرنا من پێشنیاری گۆڕینی لۆگۆی ویکیپیدیا بۆ [[:پەڕگە:Central Kurdish Wikipedia logo for 17th anniversary of establishment.png|ئەو پەڕگەیە]] دەکەم (کە بە یارمەتیی ژیریی دەستکرد ساز کراوە). ھەروەھا ئێوەش دەتوانن پەڕگەی پێشنیارکراوی خۆتان بار بکەن، زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٤:٢٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دەستت خۆش بێت شتێکی باشە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٤:٥٧، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] تکایە ھەرچیەک دەکەن با دەستی ژیریی دەستکردی تیا نەبێ، بۆ دەروازە یان جێی تر ئاسایییە ژیریی دەستکرد بێ بەڵام ئەمە دەچێتە سەر لۆگۆی سەرەکی و شتێکی فەرمییە، باشترە بە دەستی دروست بکرێ. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٥:٠٥، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من شارەزای سازکردنی وێنە نیم و زۆری لێ نازانم؛ ئەوەش ھەر وەک دەستپێکێک وابوو، ئەگەرنا ھەر کەسی تر شتێکی باشتر بار بکا خۆم دەنگی بەڵێی دەدەمێ. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:١٢، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] مەبەستم ئەوەیە ھەر ڕێگە نەدرێ ژیریی دەستکردی تێکەڵ بکرێ، ئەگەر پێشنیاریش کرا. دەنا ڕووی دەمم تەنێ لە ئێوە نەبوو، بۆیە ئێوەم تاگ کرد چون ئەم بەشە ئێوە کردوتانەوە. بژین. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٥:٣٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ئەزانم برا ئاسایییە، تەنیا دەڵێم زۆر باش دەبێ کەسانی تریش بەشدار بن لە بارکردنی لۆگۆکەدا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دووبارە سڵاو ئەمە پێشنیاری منە ئەم لۆگۆیەم دروستم کردووە و پیشنیاری دەکەم بۆ ساڵیادەکە، بەخوا مردم تا دروستم کرد چونکە نزیکەی ٣ ساڵە وازم لە دیزاین هێناوە بەهۆی پۆلی ١٢ەوە بەڵام کەس ئامادەنەبوو دانەیەک دروستبکات، هیوادارم بەدڵی کۆمەڵگەی ویکیپیدیا بێت.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٧:٤١، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٧:٤١، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] تەواوە زۆر سپاس بۆ بەڕێزت. ئەگەر ڕای خۆم بڵێم زۆر جوانە کێشەیەکی وای نییە، تەنیا خۆزگە ئەو ١٧ەمین وەکوو ١٧یەمین نووسرابا. دیسان سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:١٧، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]]: وەک بەڕێز ھیڤجا وتی، ١٧ەمین بگۆڕی بۆ ١٧یەمین چاکترە. فۆنتەکەش زۆری کەناڵ و میدیاکان بەکاریدەھێنن، بیگۆڕی بۆ فۆنتێکی سادەتر (کە من [https://fonts.google.com/specimen/Vazirmatn?lang=ckb_Arab&preview.lang=ckb_Arab ئەمە] پێشنیار ئەکەم) باشترێکە. <span style="background:#0D1B2A;font-size:9px;letter-spacing:1px;padding:2px 4px;border-bottom:3px solid #778DA9">[[بەکارھێنەر:Zemen|<span style="color:#E0E1DD">Zemen</span>]] '''[[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|<span style="color:#E63946">✧</span>]]'''</span> ٢٣:٥٦، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ھەر بژی👏 بێکێشەیە، تەنھا وەکوو ئاماژەیان دا «١٧ەمین» بگۆڕدرێت بۆ «١٧ھەمین» یان «١٧یەمین». [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٠:١٤، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] و @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] دەیکەم بە ١٧ هەمین و فۆنتەکەم گۆڕی دەتوانین سەیری بکەن.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٦:١٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] جوانە سپاس، من خۆم لەگەڵ ھی تۆم :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:١٧، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دەستتان خۆش، زۆر باشە. گەر یەکێک لە توانایدا ھەبێت دیزانێکی جوانی بۆ بکات زۆر باشتریش دەبێت، چوونکە پێوەی دیارە کە ژیریی دەستکردە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٧:٥٨، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::دەستی هەموو لایەک خۆش بێت.. شتێکی زۆر جوانە ئەگەر بۆ مانگێک لۆگۆ بگۆرێن هەروەها ئامادەکردنی چەند چالاکی دیکە بۆ رۆژی ١٢ ئاب. [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shaween|لێدوان]]) ٢٠:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] پێشتر بۆ گەیشتن بە پەنجا هەزار کارێکى لەو شێوەیە کرا و لۆگۆکەش لە ئەرشیفى رابردوو هەیە سەبارەت بە گۆرین من لاریم نییە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ٢١:٢٤، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ;ئەنجام == ڕاگەیاندنی پڕۆژەیەکی نوێ: پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان == سڵاو لەهەمووان، بۆ مەبەستی گەشەپێدان و دەوڵەمەندکردنی ویکیپیدیای کوردی بە بابەتە وەرگێڕدراوەکان بە شێوازێکی سیستماتیک، پڕۆژەیەکی نوێم بە ناوی '''[[ویکیپیدیا:پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان|پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان]]''' ئامادە کردووە. '''کورتییەک لەسەر پڕۆژەکە:''' لەم پڕۆژەیەدا، بەپێی بابەتە جیاوازەکان خشتەیەک وتار بۆ هەر ئەندامێکی چالاک دادەنرێت. بۆ ئەوەی جۆش و خرۆشی پڕۆژەکە بپارێزرێت، مۆڵەتی هەر خشتەیەک تەنیا '''یەک ڕۆژ (٢٤ کاتژمێر)''' دەبێت. '''مەرجی وەرگرتنی ئەندامان:''' بۆ ئەوەی ڕێگری بکرێت لە وەرگێڕانی ئامێریی بێ کوالیتی و وتارەکان بە شێوازێکی ستاندارد دروست بکرێن، تەنیا ئەو بەکارهێنەرانە وەردەگیرێن کە متمانەپێکراوی ویکیپیدیان و لەلایەن بەڕێوەبەران مافیان پێ دراوە، و دوای تۆمارکردنی ناو، بەڕێوەبەری پڕۆژەکە پێداچوونەوە بە شایستەیی بەکارهێنەرەکەدا دەکات لەو کاتەدا. داوا لە هەموو هاوڕێیانی چالاک و متمانەپێکراو دەکەم کە سەردانی لاپەڕەی پڕۆژەکە بکەن، و لە حاڵەتی ئارەزوومەندبووندا ناوی خۆیان بۆ بەشداریکردن تۆمار بکەن. هیوادارم بتوانین بەم پڕۆژەیە هەنگاوێکی باش بنێین. '''تێبینی''': پڕۆژەکە دەکرێت لەلایەک کەس یان زیاتریش بەڕێوە بچێت بۆ دروستکردنی وتارەکان. دەکرێت یاساکان دەستکاری بکرێن بە وتووێژ. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٤، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ===لێدوان=== :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] پرۆژەیەکی جوانە، هیوادارم ژمارەیەکی بەرچاو بەشداریی تێدا بکەن. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٠٢، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::ھەروەھا باشترە ناوەکەی بکرێتە ویکیپرۆژە: زنجیرە وتارەکان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٠٨، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سپاس، ئەم پڕۆژەیە هەوڵ دەدات نووسەرە چالاکەکان کۆبکاتەوە گەر هەبوون. وە ناوەکە بەم شێوەیە دروستە کە نێوان نابێت لەگەڵ وشەی '''زنحیرە''' هەبێت، وەک '''زنجیرەفیلم'''، '''زنجیرەکتێب'''. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:١٤، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاستە قسەکەت، بەڵام باشترە وەک کۆمەڵە وتارەکان بچێتە ژێر ناوی ویکیپرۆژە و لەژێر ناوی ویکیپیدیا بێتە دەرەوە (واتە ببێتە ویکیپرۆژە:زنجیرەوتارەکان). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:١٧، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::ببوورە سەرەتا وشەی '''ویکیپرۆژە'''-م نەبینی بوو، بەهەرحاڵ ڕاوێژم لەگەڵ بەڕێوەبەرێک کرد، وتی کێشەش نابێت ئاوا بێت، ڕاستییەکەی خۆشم ئاوام پێ باشترە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٤:٥٣، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٤:٥٣، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر باشە ھەر دوویان دەبن، هەر چۆنت پێ باشە با وا بێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٠٣، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) [[پۆل:داواکارییەکان بۆ لێدوانی کۆمەڵگە]] == بەکارھێنانی ه (/هـ) لە جیاتی ھ == سڵاوتان لێبێت، پێشنیار دەکەم لە ویکیپیدیای "کوردیی سۆرانی" ھەر ئەو "ھاءە عەرەبییە" (ه) بەکاربھێندرێت لە شوێنی (ھ). لە بەشی [[ویکیپیدیا:نووسینی کوردی|نووسینی کوردی]]<nowiki/>‌دا، ئاماژە بەوە دراوە کە لێرە ھ لە جیاتی (ه) بەکاردێت بۆ چارەسەرکردنی گرفتی وشەکانی وەک گوناھ لە کاتێکدا ئاماژەش بەوە دراوە کە «ئەم گرفتە ئەوەندە بەرچاو ناکەوێت». بە ڕای من ئەم گرفتە دەتوانرێت بە درێژکرنەوە (تەتویل)ی ھائەکە چارەسەر بکرێت بەم شێوەیە: گوناهـ ، ھیچ پێویست بە پیتی (ھ) ناکات، یان ھەر دەتوانین بڵێین «گوناح». ئەگەر ئێستا کەسێک بێت بۆ ویکیپیدیا، بۆ نموونە بەدوای وتارێکی وەکوو [[ھاودیان]] بگەڕێت، گەر لە گەڕاندا ھاءە عەرەبییەکە (ه) بەکاربێنێت ناتوانێت وتارەکە بدۆزێتەوە، لە کاتێکدا کە ٪٩٩٬٩ی کورد کیبۆردێکی ئاساییی کوردی بەکاردێنن کە ئەم جۆرەی ھاءـەی (ھ) تێدا نییە، کەس ھەر بە خەیاڵی (ھ)ـیشدا نایەت. وە شتەکە وێڕای ئەوەی بێمانایە، زۆر بێزارکەریشە لە کاتی وەرگێڕان و دەستکاریکردنی وتارەکان. دەبێت دانەبەدانە (ه) بگۆڕیت بۆ (ھ)، گەر لەمەشیان بگەڕێین، لە بەشی سەرچاوەکاندا ئەمە ھەر زۆر ئیزعاجترە. من زیاتر لە خەمی نموونەی گەڕانەکەدام کە ئەگەر ھەر کەسێک بەدوای وتارێک بگەڕێت (ھ)ی تێدا بێت، ناتوانێت بە (ه) بیدۆزێتەوە. سەبارەت بە وشە «کورمانجییەکان»، من ھەرگیز نەمزانیوە لە سۆرانیدا وشەکانی پێشانگەھ، خوێندنگەھ، یان تۆمارگەھ بەو شێوەیە دەرببڕدرێت. ھەر دەڵێین پێشانگا و خوێندنگە و تۆمارگە. ئەوە ھەر گرفت نییە! نازانم گەر ھیچ ھۆکارێکی تر ھەبێت بۆ بەکارھێنانی (ھ) یان بەکارنەھێنانی (ه)!؟ [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٩:٥٤، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]: سڵاو، هۆکار زۆرە کە ئەمە ئەستەمە! یەکێکیان ئەوەیە کە دەبێت هەموو ناوەکان چارەسەر بکرێن دوای بڕیاردان. دووەمیان ئەوەیە؛ ویکیپیدیا شوێنێکی ئەکادیمییە و پێویستە وشەکان ئەکادیمی بێت (وەک پیتی ھ)، هەربۆیە جوان نییە لەنێو وتارێکدا لەجیاتی وشەی '''نھێنی''' خوێنەر وشەی '''نهێنی''' ببینێت! ئەمە تەنیا ڕای منە و هەروەها '''دژی''' ئەوەم بکرێت، بەکارهێنەرانی تریش دەتوانن ڕای خۆیان بڵێن. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٢:١٨، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] بەکارھێنانی تەتویل یان [[درێژکردنەوە]] زیاتر نووسینی عەرەبی و فارسی پشتی پێ دەبەستن، کوردی ئەمەی نییە و پێویستیشی نییە؛ ھەر کوردێکیش کە بەکاری ھێناوە (نووسەر یان...) لاسایی فارسی و عەرەبی کردوەتەوە. نووسینی ھ لەبری ه ھیچ کێشەی نییە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٣:٤٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من وەکوو خۆشم ھیچ کێشەیەکم نییە لەگەڵ بەکارھێنانی (ھ)ـدا. کێشەی گۆڕینی (ه) بۆ (ھ)یش لە وتارەکاندا ھەرچۆنێک بێت کێشەیەکی ئەوەندە گەورە نییە. بەڵام ھەروەک گوتم، لە کاتی گەڕاندا کێشەی ھەیە، وا دەکات وتارەکان نەدۆزرێنەوە و ئیدی بێسوود بن، من تەنھا خەمی ئەوەمە. ::ئەمە وەکوو کێشەی پیتی کافیش نییە (ك)، کە ھەموومان دەزانین پیتی (ک) تایبەتە بە کوردی و (ك)یش تایبەت بە عەرەبی. وە لە ئێستادا زۆربەی زۆری کیبۆردەکان ھەر (ک) بەکاردێنن، ھیچ کێشەیەکی نابێت. بەڵام پیتی (ھ) تەنھا لە کۆتاییدا بەدەردەکەوێت، ئەویش چەند وشەیەک کە دەتوانرێ لە جیاتیی هـ بەکاربێ وەکوو گوناهـ یان فیقهـ. کە وایە بۆ ھەموو وشەکانی تر تێکبچن... [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٨:٣٢، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]: گەر ئەم کارە بکەین، ئەوا هەڵەیەکی کوشندەیە، چونکە ژیرییە دەستکردەکان لەرێگەی ویکیپیدیاوە کوردی فێر دەبن و با فێری پیتی ه نەبن ئەوەندە وەک لە پیتی ھ ). '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٦، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::پێشتریش ئەو باسە کرابوو لەسەر پەسەندکردنی ھ (شوێنەکەم بیر نەماوە)، ھەر وەک ئەوەی لە سەرەوە باسیان کرد و چەند ھۆکارێکی تر، من پێم باشە لە ئێستادا ھەر ھ بەکاربێنین لە جیاتی ه. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٣٢، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == زیادکردن و لابردنی داڕێژەی کۆلکە بە بۆت == سڵاو بۆ بەکارهێنەرانی ویکیپیدیای کوردی. لەسەر داواکاریی بەڕێز @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ئەو ڕاپرسییەم نووسی؛ دەمانەوێ بە بۆت (جارێ دیار نییە بۆتی من یان هی یەکی تر) تاگی کۆلکە لەسەر وتارەکان دانێین و یان لایان بەرین! بۆ ئەو کارەش پێویستە قەبارەیەک وەک سنووری کۆلکەبوون و نەبوون دیاری بکەین. هەندێک دەیانوت ٣٠٠٠ بایت کەمتر کۆلکەیە و زیاترەکەی لە کۆلکە دێتە دەرەوە. پێویستە ئەوەشتان پێ بڵێم کە بە هیچ شێوەیەک داڕێژە و سەرچاوە و بابەتی تر وەک قەبارە هەژمار ناکەین؛ بۆ نموونە ئەگەر ٣٠٠٠ بایت پەسەند بکەین ئەوە هەر دەقەکە هەژمار دەکەین؛ ئەگەر کەمتر بوو کۆلکەیە و ئەگەر زیاتر بوو لە کۆلکە دێتە دەرەوە. ئێستا ئێوە تەنیا بۆچوونی خۆتان سەبارەت بەو قەبارەیە بڵێن کە چەندە بێ باشە و ئەگەریش باسێکی تەکنیکیتان هەیە فەرموون. زۆر سپاس بۆ هەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٣٣، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :'''بانگھێشت:''' :@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] @[[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] @[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] و ھتد. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٥٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::بەڕایڤمن ئەو ٣٠٠٠ بایتە زیاد بکرێت بۆ ٥٠٠٠ چونکە ئەوەندەی ئاگادار بم هەر شەرچاوەکان خۆی ٧٠٠ بایت دەبات یەکی جا ئەوە بۆکسی بۆ دابنێیت لەوانەیە بایتی بۆکسەکە ٥٠٠-٩٠٠ بێت [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٢:٠٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] قسەکەت ڕاستە، بەڵام ئێمە هەر دەقەکان هەژمار دەکەین، سەیرێکی [[بەکارھێنەر:Hivja/ڕەشنووس|ئەو نموونەیە]] بکە، ئێستا ئەگەر سەرچاوە و [[]] و یان داڕێژە و هەر شتێکی تری بۆ زیاد بکەی ئێمە هەر نووسینی کۆتای دەقەکان (ئەوی دەردەکەوێ) ھەژمار دەکەین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:١٧، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::دە بەو شێوەیە بێت ٠٣٠٠ بێ عەیبە، بەڕای من کەم نەکرێتەوە چونکە خۆ دەبێت وتارەکانی ویکیپیدیا هەرکەسێک سەردانمان بکات بە تۆزێک زانیارییەوە بینێرینەوە [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٣:٠٣، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بۆ ئەم بابەتە ئەبێت حسابى خشتە و سەرچاوە و بۆکسەکان و چەندین بابەت دیکەش بکرێت [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ١٤:٢٩، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] تەواوە، ئەگەر مەبەستت ئەوانە و هەر شتێکی تر بێجگە لە دەقی کۆتایی بێ، ئەو هیچ کامیان (بێجگە لە دەقە کۆتایییەکە) وەک قەبارە هەژمار ناکەین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٠٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::٣٠٠٠ بایت گونجاوە. کە تەنھا دەق ھەژمێر دەکرێت، ٥٠٠٠ بایت زۆرە، وە ١٠٠٠ بایتیش کەمە. بۆیە ٣٠٠٠ بایتەکە باشە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٥:٠٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::بە تەواوی لەگەڵ دیاریکردنی ٣٠٠٠ بایت بۆ ناوەڕۆکی وتار هاوڕام، بۆ ئەوەی لە کۆڵکە دەرچێت. دەستی هەموو لایەک خۆش بێت. [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shaween|لێدوان]]) ١٣:٠٥، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :هەندێ وتار هەر ئەوەندەیە توانای ئەوەمان نییە قەبارەی زیاد بکەین، ئەبێ هەش بێت. لەبەرئەوە ٣٠٠٠ زۆرە. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ١١:٤٢، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو لە تۆش [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، پێشنیارەکەت زۆر جوانە، و پێشم باشە جێبەجێ بکرێت، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا دەبێت ئەوە بڵێم کە ئەم تاگە بۆ هەموو وتارێک دروست نییە، مەسەلەن هەندێک وتار هەیە وەکو گوندێکی بچووک یان قوتابخانەیەک، ئەمانە خۆیان سەرچاوە لەسەریان کەمە، لەو حاڵەتەدا ناتوانین وتارەکە لەوە زیاتر فراوان بکەین. :خاڵێکی تر ئەوەیە لە هەندێک وتار، بۆ نموونە ئەوانەی لەسەر ژیاننامەی کەسایەتییەکن یان شوێنێکن دەبینی لە پێشەکییەکەیان هەندێک زانیاری نووسراوە، کە دەچی سەیری بەشەکانی خوارەوە وەکو ''ژیاننامە'' یان ''مێژوو'' دەکەیت، دەبینیت ڕێک کۆپی-پەیستی پێشەکییەکەیە، بەبێ گۆڕانکاری لە شێوازی داڕشتنیان، ئەمەش وا دەکات وتارەکە بایتی زیاتر بێت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٢:٠٢، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] سڵاو بۆ ئێوە و سپاس بۆ بەشداریکردنتان. تکایە سەرەتا سەیری [[بەکارھێنەر:Hivja/ڕەشنووس|ئەو نموونەیە]] بکەن، قەبارەکەی ٣،٢٠٠ بایتە، ئەگەر ئەوەندە بێ کۆلکە ھەژمار ناکرێ. دواتریش پێوستە بزانین کە وتارێک ئەگەر تاگی کۆلکەی لەسەر بێ هیچ بەو مانایە نییە وتارێکی بێ کەڵک یان خراپە! بەڵکوو دەتوانین لە داهاتوودا پەرەیان پێ بدەین و کاریان لەسەر بکەین. تەنانەت ئەگەر زانیاریشی کەم بەردەست بێ وەک وتاری گوندێک، ئەوە تاگی کۆلکەی لەسەر بێ باشترە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:١٤، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: پێشتر لێرە [[ویکیپیدیا:قەبارەی وتار|قەبارەی وتار]] دیاریکراوە، کەمتر لە '''١٠٠٠ بایت''' بە کۆلکە دانراوە و بەپێی وشە لە '''٣٥٠ وشە''' کەمتر کۆلکەیە. بە ڕای من، وەک خۆشت ئاماژەت پێ کرد، تاگی کۆلکە کێشەیەک بۆ وتارەکە دروست ناکا. ئەتوانی بە بۆتەکەی خۆت بیکەی، بەس بۆ بۆتەکە و سکریپتەکەی، ھەنێ کاری ئەوێ. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٣:٠٩، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ڕاستییەکەی هەزار بایت هەر زۆر کەمە، سەیری نموونەکەم بکە، ئەوەندە هەر هیچ نییە جا بێت و کەمتر بێ و وەک کۆلکەی هەژمار نەکەین! بەو پێیە وتاری کۆلکەمان هەر نابن، ئەو سێ هەزار بایتە زۆر باشە (وەک نموونەکە). بۆ بۆتەکەش نازانم چۆن بیکەین، بەڵام لەوە دڵنیام کە لە من و تۆ و ساکوورابۆت دەبێ یەکمان بیکات، کەسی تر نییە:) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٠٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::: شتێک باشە بەڵام بۆ گوندەکانی کوردستان یان هەندێک بابەت دەقی زیاتر بەردەست نییە بۆیە بەڕای من بۆ هەندێکیان سەرچاوە و خشتە و هەموو شتەکان بچنە ناو حیسابەکە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٩:٢٧، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئاخر بەسەر ھەموو وتارێ جێبەجێ ناکرێ. ئەمێنێتەوە سەر ئەو کاتەی کە سکریپتێ دروست ئەکەی، ئەبێ چەن مەرجێکی تیایە بۆ قەبارەی وتارەکان دانێی، وەک کەی تاگی کۆلکەکە دانێ و کەی لایبا. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٠:٣٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) سەلام {{وب|Hivja}}. ئەوە شتێکی زۆر باشە بەڕێز، بەڵام دەبێ چەندانە شتی ڕەچاو بگری، بەعزە وتارێک هەنە وەکوو گوندەکانی کوردستان، جوورە ئاژەڵانێک، شەقامەکان و جوورە فڕۆکە و ماشێنەکان کە ئەوەندەی شتی لەبارەی دا نووسراوە بێ حیساب کردنی سەرچاوە و تاگ و شتی ناگەنە ۳۰۰۰ بایتی، لەبارەی یاساشەوە کۆلکە نینە ([[ویکیپیدیا:قەبارەی وتار]])، چ ڕایەکت بۆ وەی؟ [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٢١:٥٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] سڵاو، ڕای من ئەوەیە هەر وتارێک [[بەکارھێنەر:Hivja/ڕەشنووس|ئەوەندە]] کەمتر بێ کۆلکەیە، دە ئاخر من خۆم ئەتوانم لەو سێ دەقـە زیاتر لەبارەی گەڕەکی خۆماندا بنووسم جا چ بگا بە گوند و شت. تکایە سەیری ئەو بەستەرەم بکەن، ٣ هەزار بایت هەر هیچ نییە، بەتایبەتی بۆ فۆنتی ئێمە کە قەبارەیەکی زۆر دەگرێت، دواتریش زۆربەی ئەو وتارانەی ئێوە (وەک گوندەکانی کوردستان) باسی دەکەن ئەوە پێشتر تاگی کۆلکەیان لێ دراوە! پێویست ناکا ئێمە هیچ بکەین. زیاتر ئەو پڕۆژەیە بۆ لابردنی کۆلکەکانە (هەڵبەت دانانی تاگی کۆلکەش دەگرێتەوە بە ئاستێکی کەمتر). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٣، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ئەو بوارە تەکنیکییە گرینگە، بەڵام پێویستە دواتر قسە و کاری لەسەر بکەین (بەتایبەتی دوای ئەوەی پڵەسمان لە ئەی ئایدا بۆ چالاک کرا). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٤، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::لە ئێستادا گرنگترین شت ئەوەیە کۆمەڵگای ویکییەکەمان بگەنە یەکدەنگی و ئەنجامێک بۆ ئەو باسە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] سکرێپتەکە ئامادەیە و بۆ ھێڤجام ناردووە، ھەرخۆی پێشووتر ساکورا بۆت تاگی کۆلکەی لەسەر چەندین وتار لابردووە کە چیتر کۆلکە نەمان و پرسی کۆمەڵگای نەویستووە چونکە شتێکی ئاشکرای جێبەجێ کردووە، بەڵام تاگدانان لە وتارەکان پرسی کۆمەڵگای ئەوێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٠:٠٨، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::هەر بژی ساکوورابۆت، هەر ئەو دەتوانێ ئەو کارە بکاتەوە :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:١٠، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) بەڕێزان بابەتی ٣ هەزار بایت و «کۆلکە» با باشتر ڕوون بێتەوە: هەندێکتان گلەییتان کردییە کە ٣ هەزار بایت زۆرە، بەڵام خۆی ستاندارە، و وتارەکە مامناوەند دەردەخات. و وتاری گوندەکان یان بابەتگەلێک لەسەر کوردستان کە خۆی کۆلکەیە و داڕێژەی کۆلکەی بۆ دادەنرێت ئەمە خۆی بۆ زانین و باشترکردنی وتارەکەیە و تا فراوان بکرێتن. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ١٠:٤٥، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :گریمان ئەگەر ٣٠٠٠ بایتمان بۆ بۆتەکە دانا، تووشی گرفت دەبین، ئەمەش لەبەر بڕی دیاریکراو نییە، بەڵکو لە بۆتەکەیە، چونکە ئەگەر بۆتەکە هیچ ژیرییەکی تێدا نەبێت لە مامەڵەکردن لەگەڵ ئەو وتارانەی کە زانیارییان سنووردارە و سەرچاوەیان کەمە، ئەوا دەبێتە شەڕی دەستی بەکارهێنەر و بۆتەکە، ئەویش لەبەرئەوەی هەر کاتێک تاگەکە لادەبەیت، بۆتەکە دووبارە دایدەنێتەوە، بۆیە لەم حاڵەتەدا چارەسەر ئەوەیە داڕێژەیەک یان پۆلێک لە وتارەکە دابنێین و بۆتەکەی پێ ڕابهێنین، کە هەر کاتێک ئەو داڕێژە یان پۆلەی بینی، ڕاستەوخۆ با واز لە دانانی تاگی کۆلکە بهێنێت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٠:٥٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] تۆ مەبەستت لە داڕێژەی {{دا|nobots}}ـدایە ئەتوانین وابکەین بەڵام زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە وەک تاگ لێدان نییە و زیان بە وتارەکە ناگەیەنێت و ئەسڵەن بەکارھێنەران ھاندەدات تا زانیاری زیاتری زیاد بکەنە سەر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٠:٥٥، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]]، ھەر وتارێک چ بابەتێک بێت کورت بێت دەبێت داڕێژەی کۆلکەی ھەبێت تا یەکێک فراوانی بکات، بۆ نموونە کۆلکەی وتارەکانی شاعیرەکانی کوردستان یان کۆلکەی شارەکانی کوردستان ھتد... بوونی کۆلکە لە وتارێک کە خوار ٣ ھەزار بایتە باشترە هەبێت چونکە شتێکی زەق نییە بەڵکو بەرچاو ڕوونیشە، وتارێک تۆ نوسیبێتت و کورت بێت ڕەنگە بەهۆی داڕێژەی کۆلکەوە یەکێک فراوانی بکات. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ١٣:٣٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] دەستخۆش، قسەکەت دروستە، تاگی کۆلکە هیچ کێشەیەکی نییە و زۆریش باشە بۆ ئەوەی بەکارهێنەرەکان هان بدات زانیاری زیاد بکەن، یەک لەوانە خۆم کە وتارەکانی چەند ساڵ پێش ئێستای خۆم دەبینم، زۆربەیان لەسەر شاعیرەکان بوو، هێشتا کۆلکەن. منیش مەبەستم تەنها ئەوە بوو کە ڕێگەیەک هەبێت بۆ ئەوەی بۆتەکە کاتێک بەکارھێنەرێک بە دەستی خۆی تاگەکەی لادەبات، بۆتەکە بە زۆر نێت دایبنێتەوە. :بەکورتی، ئەگەر سوود لە داڕێژەی nobots یان ڕێسایەکی لەو شێوەیە وەربگرین، بۆتەکە کارەکانی خۆی بۆ هەموو وتارە کورتەکان دەکات، بەڵام بۆ ئەو حاڵەتە تایبەتانەی کە نووسەرەکە دەیەوێت لایببات، بۆتەکە وازی لێ دێنێت. بەم شێوەیە هەم وتارەکان پۆلین دەکرێن و هەم کێشەکەش دروست نابێت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٢:١٦، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::ئەمەش دەکرێت : ) بەڵام خۆ گشت بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا نازانن داڕێژەی {{دا|nobots}} دابنێن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:٣٩، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) 4y2dyiuju6231o8f0zgaw21vd852w6j 1613464 1613463 2026-07-30T13:37:43Z 1silent scientist 51740 /* زیادکردن و لابردنی داڕێژەی کۆلکە بە بۆت */ 1613464 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 200K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 5 |minthreadstoarchive = 1 }} <noinclude> {{سەرپەڕەی دیوەخان|start= |1=پێشنیارەکان|2= پێشنیار و بیرۆکە نوێکان لێرەدا وتووێژیان لەسەر دەکرێ. ''بەر لە دانانی پێشنیار'': * گۆڕانکارییە پێشنیارکراوەکانی '''نەرمامێر''' کە لەسەری پێکھاتوون دەبێ لە [[MediaZilla:|بەگزیلا]]دا ڕاپۆرت بکرێ. * گۆڕانکارییە پێشنیارکراوەکانی '''سیاسەت''' پەیوەندیی ھەیە بە [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)]]. * '''وتارە نوێیە''' پێشنیارکراوەکان پەیوەندیی ھەیە بە [[ویکیپیدیا:وتارە پێشنیارکراوەکان]]. |3=وپ:دخپ|4=وپ:دخ/پ}} {{بازدان بۆ سەرەوە و خوارەوە}} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__ <span id="below_toc"/> {{clear}} [[پۆل:دیوەخانی ویکیپیدیا]] </noinclude> == سیاسەت و کاری ویکیپیدیا و نیشانەکان == {{atopr |status = ئەنجام |result = نەکرا و ئەنجامی داواکارییەکە سەرکەوتوو نەبوو [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:١٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)}} ئێمە هەر هەموومان ئەگەر بۆ یەک جاریش بێت یاریمان کردووە ئیتر هەر یارییەک بێت، لە یارییەکەدا وشەیەک نوسراوە بەناوی (mission) کەبریتییە (کارەکان) کە دەیکەینەوە نوسراوە ئەو کارە بکە و خەڵاتێکی لە بەرامبەردا وەرگرین، بۆیە منیش داوا دەکەم کە پڕۆژەیەک بۆ ویکیپیدیا دروستکەن و بە چەند کاریکی زۆر و نیشانەی زۆر ئێمە دەتوانیین هەم نیشانەکان بە شێوەیەکی دیموکراسیانە بەکارهێنەرەکان بەکاری بهێنین، هەم باشترکردنی وتارەکان کارەکان دەتوانیین بە باشترین کار دایبنێن و بەشێوەیەک کە دڵنیام هەمووتان [[ھەی دەی]] تان کردووە، کە ئەویش کاری هەیە کە دانەیەک تەواو دەکەیت ئەوە دەچێتە کاریکی زەحمەتر کە هەر هەمان یاسایە وەک: تەواوکردنی ١٠ سندوقی زانیاری. کە ئەم کارە تەواو کرا ببێت بە تەواو کردنی ١٠٠ سندوقی زانیاری. ئەمەش لەسەر دەنگی بەڕێوبەران بۆ خراپکاریش ئەو بەکارهێنەرانەی خراپکاریان پێکرد ئەوا دەتوانن ئێوەی بەڕێوبەران سەربەستیان بکەن، زۆر سوپاس[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٨:٤١، ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) بۆ ڕوونکردنەوەیەکی زیاتریش ئەم وتانەی کە لەسەرەوە باسمان کرد بەم شێوەیە بەڕیوە دەچێت *دەبێت بەکارهێنەر نیشانەی سەرەکی هەبێت *دەبێت هەر بەکارهێنەرێک پەڕیەکی تایبەت بە (mission)ی بۆ دابنرێت ئەمەش لەسەر شێوەی ڕۆبۆتی *دەبێت بە سێ بەشەوە ئەنجام بدرێت کە بریتییە لە بۆ هەر (mission)نێک بریتی بێت لە سەرەتای ناوەندی زەحمەت، کە ئەمانە بەدوای یەکدا دێن لەدوای جێبەجێکردنی ئاسان دوای ناوەندی دوای زەحمەت. *دەبێت ئەو (mission)نەی کە بۆی نوسراوە بە چاکی بیکات، نەوەک بە تێکچووی *دەبێت لەسەر هەر (mission)ێک ئەو کارانەی بەکارهێنەری تێدابێت، وەک ئەوەی یەکسەر لەپەڕەکەی بەشێوەیەکی ڕۆبۆتی بۆی بنوسرێت. هەرچەندە ئەم کارانە لە سەروو پلەی خۆمەوەیە بەڵام دەبێت ئێوەی بەکارهێنەرانی بەئەزموون یارمەتیم بدەن بەهۆی تواناو لێهاتوویتانەوە، بەڵام من دەموێت لەسەرەتادا ١٠ بەکارهێنەری شارەزا بانگێشت بکەم بۆ ئەم پڕۆژەیە {{وب|Sako Nanakli}} {{وب|Sakura emad}} {{وب|Aram}} {{وب|Épine}} {{وب|Calak}} {{وب|Gyan333}} {{وب|Kushared}} {{وب|Serchia}} {{وب|Pirehelokan}} {{وب|Aza}} دەموێت بڵێم لە هەرکاتێکدا دەنگدان لەسەر ئەم پڕۆژەیە ئەنجام بدرێت ئەوە بە تێکڕای دەنگ دەکرێت و هەرکەسێک بیەوێت دەنگ بدات ئەوا دەبێت بەژداربێت لەم پڕۆژەیەدا. سوپاس [[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) : بەرێز {{وب|ئارۆ سالار محمود}} بیرۆکەکەت جوانە ئەوەندەی لە مەبەستەکەت تێگەیشتم "دەتەوێت وەک پێشبڕکێیەک کارەکان بکرێت و پلەبەندی بۆ ھەر کارێک دابنرێت و ھەر بەکارھێنەرێک بەپێی ئاستی خۆی کارێک یان چەن کارێکی پێبدرێت و ئیتر بەپێی کارەکانی ئاستی بەرز بێتەوە و ئەرکەکانی زیاتر و زەحمەت تر بن، بۆ ھەر کارێکیش کە ئەنجامی دەدات خەڵاتی لە بەرامبەردا پێ بدرێت بەڵام خەڵاتەکە کێ دەیدات وە چییە؟" و ھەندێک لەوانەی تاگت کردوون ھیچ بەشداریان نەماوە یان ناتوانن بەچالاکی بەشداری بکەن لە ویکیپیدیا بۆ نموونە {{وب|Gyan333}}، [[بەکارھێنەر:Épine]]. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:١٠، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :{{وب|ئارۆ سالار محمود}} سڵاو ، دیارە ئەوەندەی تێگەیشتبێتم ئەتەوێت پشبڕکێیەک لە نێوان بەکارهێنەران دروستبکەیت بۆ ئەوەی بتوانن زۆرترین سندوقی زانیاری وەڕبگێڕن، ئەگەر ئاوایە و مەبەستەکەت ئەوە بۆ ئەم قۆناغەی ئێمە کەمێک ئاسان نییە، بەتایبەت بەبێ پشتیوانی و خەڵات . پێشتر قەرارمان دەبوو پێشبڕکێەک ڕێکبخەین بۆ دانانی سەرچاوە بۆ ئەو وتارانەی بێ سەرچاوەن بە پشتیوانی ویکیمیدیا بەڵام وابزانم بەهۆی نەبوونی ژمارەیەکی زۆری بەکارهێنەر لە ویکیپیدیای کوردی کارەکە نەکرا .بۆیە هەر کارێک بەتایبەت لەو شێوەی جەنابت باسی دەکەیت ئاسان نییە بەتایبەت ئەم مەرجانەی تێدابێت قورس و گرانی و مامناوەن ، ئامانجی بەشی زۆری ئەوانەی لێرەن هەوڵدانە بۆ ئەوەی لانیکەم ژمارەی وتارەکان بگەیینە ئاستێکی زۆر باشە لەگەڵ بوونی ناوەڕۆکێکی باش .ئەمەش کەم کەس بە خۆبەخشی و بێ بێ چاوەڕوانی هیچ پاداشتێک ئەنجامی دەدات.لەگەڵ ئەوەش بوونی پڕۆژەی جیاواز لە نیشانەکانی پێشکەوتنی ویکیپیدیای کوردیدایە و لە قازانجیەتی ئەنجامیان بدات هەرچەند تا ئێستا چەن پڕۆژەیەک ئەنجام دراون ئێستاش پڕۆژەی شارەکانی ئێران لە بواری تەواوبووندایە.جا ئەگەر وادەزانی هەڵە تێگەیشتووم دەتوانی ڕوونکردنەوەی زیاتر بنوسی ، لەگەڵ ڕێزدا .[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٨:٠٩، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) بەڕێزان ڕاست دەکەن ئەمە ئەرکێکی قورسەو جێبەجێکیردنی کاتی دەوێت، بەڵام ئێمە دەتوانین وتارێکی ویکی لە سەرەتادا بۆ دروست بکەین، و دەتوانین بە چەند شێوەیەک کار دروستبکەین، ئەوەش حەزدەکەم یەکم کار ئێوە بینوسن، و دەزانین نیشانەکان زۆر لەمەوبەر دیاری کراوە، بەڵام نەخراوەتە بەرچاوی بەکارهێنەر و ئێمە دەتوانین بڵاویبکەینەوە لە پەڕەیەکدا، و بۆ کارەکان دەبێت لەیەکەو دوور بن وەک دروستکردنی (چ ژمارەیە) وتارێک کە پێکهاتبێت لە ئەونە (ژمارە. سەردێڕ، ژمارە. ژێرسەردێڕ). یاخود بڵێن دروستکردنی ژمارە. وتاری (وەرزشی، هونەری، موسیقا)، ئیتر دەکەوێتە سەر ئەوەی چی بکەین.[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏١٨:٤٤، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]]: گەر ھیچ قسەت نییە لەسەر پڕۆژەکە دەتەوێت دایبخەم، بە ھۆکاری ئەوەی نەکرا؟ یان دەتەوێت داواکارییەکە بەردەوام لێرە بێت؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٠٤، ١١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) داوادەکەم بیسڕیتەوە و هەر دانەیەکی من کە دامناوە چوونکە هیچ کەسێک بێجگە لە تۆ و ئارام نایەنە سەر ئەم بەشەی ویکیپیدیا، لاخۆی دیوەخانە.[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|🎻 𝓐𝓻𝓸 𝓼𝓪𝓵𝓪𝓻 🎻]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٠، ١٢ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] بێزەحمەت دایبخە [[بەکارھێنەر:Agent aro|Agent aro]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Agent aro|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٣، ١٩ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == دەستکاریی بە کۆمەڵی شێواز == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:١١، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٣٥ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢٠٦٨٨٣٠٦٦٤}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو بەکارھێنەر {{وب|Aram}} و بەکارھێنەرانی تر. پێشتر بڕێک پیاچوونەوەی زمانەوانیمان کردووە لە دەقەکاندا. ھەڵەیەک کە زۆر دەکەوێتە بەرچاوم ئەوم '''ھەستا بە''' کە [[:en:calque]] یانی وەرگێڕانی وشەبەوشەی عەرەبیی قام بە. دوو کێشەی ھەیە. یەک، لە ڕووی شێوازەوە زمان درێژ دەکاتەوە. دوو، وەک گشت وەرگێڕانێکی وشەبەوشەی ئیدیۆمی بیانی تێگەیشتنی ئاسان نیە. بۆ نموونە لەجێی '''ھەستا بە گەورەکردنی ماڵەکە''' بنووسرێ '''ماڵەکەی گەورە کرد'''. بەڵام ئەمە نازانم بە چەند دێڕ کۆد بکرێ یا نە، چون چەند کێشەی ھەیە. ١) بڕێک جار ڕستەکان درێژن و خاڵ لە ئاخریانەوە نیە و ئەوە دیاریکردنی بەکارەکە ئەستەم دەکات. ٢) کێشەی جێناوە لکاوەکان (کە ئەو ئاسانتر بێ و بە چەند دێڕ کۆد چارەسەر دەکرێت). بەکارھێنەر ئارام کە تەجرەبەی زیاترە نازانم ڕای چییە. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٩:٣٦، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) :سڵاو لەم دڵسۆزەی ویکی، {{وب|Pirehelokan}}! زۆر ببوورە و کۆمپیوتەرەکەم کێشەی تێ کەوت بۆیە نەمتوانی زووتر وەڵامت بدەمەوە. ئەوە [[فەرھاد پیرباڵ]]یش لە بەرنامەیەک زۆر بە توندی ڕەخنەی لەم باسە گرتبوو. پێم وا بێ شتەکە چووەتە ناوی خەڵکەوە و وشیارتر مامەڵەی لەگەڵ دەکەن و کەمتریش بە کاری دێنن. لەم کاتەدا و لێرە ٣٢٧ ئاکامی ئەم باسەمان ھەیە. ڕاستکردنەوەیان نە بە دەست و بە ئێمە ئاسانە و نە پێشم وایە بە چەند دێڕێک کۆد و بە بۆت بکرێت؛ بۆت نابێت لە خۆیەوە و بەبێ پێداچوونەوەی مرۆڤ ئەم جۆرە دەستکارییە بکات. بە بڕوای من بۆ چارەکردنی ئەمە، پێویستمان بە سیستمێکە کە ھەڵەکان دیاری بکات و حەلێک یان زیاتر پێشنیار بکات و بەکارھێنەر بڕیار بدات کە قبووڵی بکات یان نا. ئەوە دەمبوسێکم لە بەشەکە چەقاند تا ئەرشیڤ نەکرێ تا بزانین دەتوانین شتێکی لێ بکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:١١، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) ::{{وب|Aram}}، سڵاو، سپاس بۆ وڵامەکەت. ئەگەر فۆرمە جیاوازەکانی بەرچاو بگرین یانی کاتی کارەکە و سەرفکردنەکەی ئەوە زیاتریش دەکا. ھەست/ام/ای/ا/این/ان/ان بە تەنیا لە ڕابردوودا. ئیتر با ڕانەبردوو بمێنێ و کێشەی دوو جۆرە ھ ێکەیش بە لایەک. بەھەرحاڵ ئەوەی بڕێک دەڵێن ئەمە بووە بە باو نابێ بە بیانوو بۆ دەستبەرداربوونی. بڕوانە ئینگلیزی ئیستەش ھەموو ڕۆژێ باسی شێوازی دروست و پوخت و کورت ھەمیشە گەرمە. دیسان سپاس. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٢:١٢، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == دیواری شانازی ویکیپیدیای کوردی سۆرانی == {{atopg | status = ئەنجام | result = {{کرا|یەکدەنگی لەسەر دامەزراندنی پڕۆژەکە بوو بڕوانە}} [[ویکیپیدیا:خەرمانەی ڕێزلێنان]] }} '''سڵاو لە''' {{وەڵام بۆ|Serchia|Kurd2021|Kushared|Aram|Muhammed taha|Ari Qasm|Sakura emad|Tessla|Ari Qasm|1silent scientist}} و سەرجەم بەکارھێنەرانی تریش… ببوورن گەر هەندێک بەکارهێنەر ناوی لێرە نەهاتبێت''' '''پڕۆژەکە''' دەمەوێت ئەم پڕۆژەیە بخەمە بەردەست کۆمەڵەگەی ویکیپیدیا بۆ ئەوەی وتووێژی لێ بکرێت تاکو ببێتە خزمەتێک بۆ ویکیپیدیا پڕۆژەکە بەناوی هۆڵی شانازییە کە ئەم وتارە پڕۆژەیەکە کە تێیدا ناوی ئەو بەکارهێنەرانەی تێ دەچێت کە خزمەتێکی گەورەی بە ویکیپیدیا کردبێت یاخود کاتی بێت تاکو بەفەرمی بچێتە نێو ئەم وتارە لە وتارەکەدا باسی چەند شتێک دەکرێت و لەلایەن خودی بەکارهێنەرەوە خۆی دەنووسرێت: '''ناوی بەکارهێنەری''' ناوی ڕاستەقینەی خۆی (لە دوو ناوی سەرەتا زیاتر نەبێت)، و زیادکردنی ناوێک لە دەستە چەپەوە (سایزەکەی دوای دیاری دەکرێت) '''زانیاری''' لەم بەشەدا ماوەی چالاکی بوون و تەمەنی و لە چ بوارێکی ویکیپیدیا زیاتر کاری کردووە (چەند دانەیە با بینووسێت) پلە و پۆستەکەی لە ویکیپیدیا '''چالاکییە گەورەکانی''' ژمارەی وتارەکانی: ژمارەی چالاکییەکانی: <nowiki>*</nowiki>پڕۆژەی دامەزراوی: <nowiki>*</nowiki>وتارە هەڵبژێردراوەکانی <nowiki>*</nowiki>وتارە باشەکانی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی داڕێژەنی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پۆلەکانی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی دەروازەکانی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پەڕگەکانی: ئەو شتانەی کە نا ئێستا نەی کردووە دەکرێت نەنووسرێن و دەرنەکەون '''هۆکاری شانازی گرتن لێی:''' (ئەم بەشە لەلایەن بەڕێوبەری چالاکەوە دەنووسرێت) _______________________ بەمشێوازە من بیرم لێی کردەوە تەبعەن لە ماوەی ئەم گفتووگۆیەدا گەشەی پێ دەدرێت _______________________ '''پێوەرەکان''' - بە دوو شێواز بەکارهێنەر ئەم شانازییەی پێ دەبەخشرێت ١. مەرجی: گەر بەکارهێنەر ئەم سیفەتانەی تێدابێت: گەر بەکارهێنەر نووسەر بێت: - ژمارەی دەستکارییەکانیبلە ٢٠٠٠ کەمتر نەبێت -ماوەی بەکاربوونی دەبێت لە دوو ساڵ کەمتر نەبێت - خاوەن ٥٠٠ وتار کەمتر نەبێت - خاوەن ١٠ وتاری باش کەمتر نەبێت - خاوەن ٥ وتاری هەڵبژێردراو کەمتر نەبێت گەر بەکارهێنەر تەکنیککار بێت: پێوەرەکانی لەلایەن تەکنیک کارەوە دابنرێت گەر بەکارهێنەر درووستکەری (دەروازە، پۆل، داڕێژە، هتد……) ژمارەی دەستکارییەکانی لە ٢٠٠٠ کەمتر نەبێی - ماوەی بەکاربوونی لە دوو ساڵ کەمتر نەبێت - خاوەنی ٢٠٠ پۆل کەمتر نەبێت - خاوەنی ١٠٠ پەرگە کەمتر نەبێت - خاوەنی ٥٠ داڕێژە کەمتر نەبێت - خاوەنی ٥ دەروازە کەمتر نەبێت —————————————— گشت ئەم مەرجانە ئەگەری دەستکاری کردنیان هەیە. نموونەیەک لە خوارەوە دادەنێم بە وێنە ————————————————— '''نموونەی بەکارهێنەر لە هۆڵی شانازی''' [[پەڕگە:Unknown_person.jpg|وێنەی دەرەکی|چەپ|150x150پیکسڵ]]   [[بەکارھێنەر:Aro Salar|'''Aro Salar''']] '''ناوی ڕاستەقینە:''' ئارۆ سالار '''ساڵی لەدایکبوون''': ٢٠٠٨ '''ماوەی چالاکی:''' ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢ – تا ئێستا '''ئەندام لە ویکیپیدیا:''' بارکەر '''زانیاری:''' ئەم بەکارهێنەرە لە ساڵی ٢٠٢٢ دەستی بەکارکردن لە ویکیپیدیا کوردی کردووە و زیاتر لە بواری فیلم و ئەنیمەیشن وتار نووسیووە. '''چالاکییە گەورەکانی:''' ژمارەی وتارەکانی:٥٤٢ ژمارەی چالاکییەکانی: ٤٣٩٣ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی ویکیپڕۆژەککانی:٣ <nowiki>*</nowiki>وتارە هەڵبژێردراوەکانی:٠ (دەرناکەوێت) <nowiki>*</nowiki>وتارە باشەکانی:١ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی داڕێژەنی:٣٩ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پۆلەکانی:٥٤ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی دەروازەکانی:٢ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پەڕگەکانی:٦٢ '''هۆکاری شانازی پێدان:''' بەهۆی بەشدارییە بەردەوامەکانی و زیادکردنی ناوەڕۆکی کوالیتی بۆ ویکیپیدیا کوردی. ______________________________ === {{لەگەڵ}} === * {{لەگەڵ}} دەزانن چی؟! خوداشاهیدە زۆر زۆر لەمێژ بوو بیرم لەوەی دەکردەوە کە چۆن و بە چ جۆر و شێوازێک دەستخۆشییەک لە بەکارهێنەرە باشەکان واتا ئەو بەکارهێنەرانەی خزمەتێکی زۆر و گەورەیان بە ویکیپیدیای کوردی کردۆ، بکەین، حەتاکوو جەنابی ئارۆ ئەو پێشنیارەی دا، هیوادارم کە بە باشی بڕواتە پێش. [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٢٣:٥٠، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} پێشنیارێکی بەجێیە، بەڵام لەھەندێک حاڵەتدا دەکرێت '''ژمارەی دەستکاری نەکرێتە پێوەر'''، '''بەھا و کاریگەری چالاکیی بەکارھێنەرەکە بۆ ویکیپیدیا گرنگتر و بە بەھاترە''' (فراوانکردنی کۆلکە وتارێک، دابینکردن و دۆزینەوەی سەرچاوەی پێویست بۆ وتارێکی بێ سەرچاوە، ڕێکخستنەوەی وتارێک کە بەپێی پێوەرەکانی نووسین نەنووسراونەتەوە، یان ھەر چالاکییەکی تری کاریگەر و بەھادار). «[[User:Muhammed taha|<b style="background:Blue; color:White;">Muhammed Taha</b>]][[User talk:Muhammed taha|<sup style="color:Blue;">لێدوان</sup>]] ١٧:٥٥، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٩:٢٧، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٨:٠٧، ٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} دەبێ پێوەرەکان بە شێوەیەکی گشتی پێداچوونەوەیان بۆ بکرێت، نەک بەشێوەی تاک بە تاک. ئێستا بۆ نموونە بمانەوێت ڕێز لە کەسێکی وەک کاک ئارام بگرین، بەڵام ژمارەی وتارەکانی ژێر ٥٠٠ـن (زۆربەی وتارەکانی لە ڕێگای بۆت و ویکیپرۆژەکانەوە بڵاو کردووەتەوە) و ژمارەی وتارە ھەڵبژێردراوەکانی یەک دوو وتارن، بەو پێوەرە بێت کەس ھەموو مەرجەکان لەخۆ ناگرێت، بەڵام ئێستا ھەموو کەس دەزانێ کە کاک ئارام جێگای ڕێز و شانازییە. بەگشتی من پێم باشە بۆ ڕێزگرتن لە کەسێک ژمارەیەک بەکارھێنەر دەنگی لەسەر بدەن و دواتر بەھۆی سەرجەم بەشدارییەکان و کارە دیارەکانی ئەو بەکارھێنەرە؛ ئەگەر بەپێی یەکدەنگی شایەنی بوو ئەوە ڕێزلێنانەکەی پێ بدرێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٣٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) === {{دژایەتی}} === <nowiki>*</nowiki> === لێدوان === بەهیوای تەندروستیی بۆ هەموو کەسێک.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٣:٣٦، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] سەلام. ئەمن لەگەڵ ئەو پێشنیارەم بەس بەڕای من دەبێ شتێک بگۆڕێ. ۲۰۰۰ دەستکاری زۆر کەمە، بە دوو مانگ بە کووب چالاک بوون دەکرێ، بە ڕای من بڕوات بۆ ۱۰،۰۰۰، کەسێک کە ۱۰ وتاری باش و ۵ وتاری هەڵبژێردراو و ۵۰۰ وتاری دروستکراوی هەیە بە دڵنیاییەوە دەستکارییەکانی لە ۱۰،۰۰۰ی بۆولای ڕۆیشتۆ. [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٠٠:٠٤، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ::بەڕای من بکرێتە ٥٠٠٠ باشترێکە [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٧:١٥، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :::'''سڵاو لە''' {{وەڵام بۆ|Serchia|Kurd2021|Kushared|Aram|Muhammed taha|Ari Qasm|Sakura emad|Tessla|Ari Qasm|1silent scientist}} و سەرجەم بەکارھێنەرانی تریش… ببوورن گەر هەندێک بەکارهێنەر ناوی لێرە نەهاتبێت [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٩:٤٤، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]]: ڕاستی مادام حەز بەم جۆرە شتە دەکەن، بەدڵ خۆتان بکەن و من '''دژ''' نابم، لەبەرئەوەی کەسانی وەک ئێوە لە ئێستادا چالاکن لە ویکیپیدیا، هەربۆیە شایەنی بڕیاردانن. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٢٥، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) کاک @[[بەکارھێنەر:Muhammed taha|Muhammed taha]] پێشنیارەکەت لەبەرچاو گیراوە، وەک لە پڕۆژەکە ئاماژەم پێداوە، دەکرێت بەڕێوبەری ئەو کاتە دەتوانێت پێوەرەکان پێشەل بکات و ڕێز لە کەسێک بنێت، بەدڵناییشەوە گەر کەسێک پێوەرەکانیشی تێدابێت بەڵام بەڕێوبەری ئەوکاتە ڕازی نەبیت، ئەوا ڕێزلێگرتنی دوادەخرێت.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٩:١٣، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] سڵاو و بەخێربێیەوە بۆ ویکیپیدیا. بۆ ئەو پێشنیارە یەکدەنگیی تەواوت لەگەڵە، تکایە ئەگەر دەتوانی یەکلایی بکەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:٣٣، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::خۆی لەسەر بەرێوەبەرە کە یەکلایی بکاتەوە بەڵام ئێستا ئەو دەتوانێت پڕۆژەکەی بەئەنجام بگەیەنێت بەبێ کێشە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٠٢، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::گەر ھیچ شتێک نەماوە من ئەو داواکارییەی ئێرە وەک سەرکەوتوو دادەخەم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٠٣، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::دەستەکانتان خۆشبێت، خۆم وتارەکە لەژێر ناونیشانی [[ویکیپیدیا:خەرمانەی ڕێزلێنان]] بڵاوی دەکەمەوە و لەوێ وتووێژ دەکەین.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٠:١٠، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] زۆر باشە، سپاس بۆ بەڕێزتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٤:٣٥، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == کردنەوەی کەناڵ و گرووپی ویکیپیدیا لە تێلێگرام == {{atopg | status = ئەنجام | result = [https://t.me/ckbwiki کەناڵی ویکیپیدیای کوردی] لە [[تێلێگرام]] کرایەوە و [https://t.me/KurdishWikipedia گرووپەکەی] پێوە بەسترایەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٦:٣٦، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) }} {{وەڵام بۆ|Serchia|Kurd2021|Kushared|Aram|Muhammed taha|Ari Qasm|Sakura emad|Tessla|Ari Qasm|1silent scientist|-Haryad|Tessla|Aza|حوسێن|MFTG|Sorou6sh|Saad Goran|مامۆستا|Épine|GoRaN909|Serchia|فەرهاد|Pirehelokan}} سڵاوتان لێ بێت ھاوڕێیان، ئەگەر یەکدەنگیتان لەسەر بێ، پێم باشە کەناڵ و کۆمەڵێک گرووپی جیاوازیی ویکیپیدیا (ڕێک ھاوشێوەی [[دیسکۆرد]]) لە «[[تێلێگرام]]» بکەینەوە. تێلێگرام کوردی زۆری تێدان و ئەگەر لەوێ چالاک بین ھەم دەتوانین سەرنجی کەسانی نوێ بۆ ئەندامبوون ڕابکێشین و ھەمیش دەتوانین لەوێ وەڵامی پرسیار و کێشەکان بدەینەوە. خۆم ئامادەم وەک ئەدمینی سەرەکیی ھەژماری ویکیکوردی لە تێلێگرام بم و ھەر کەسیش پێی خۆش بوو ببێتە ئەدمین ئەوە ڕایگەیێنێت؛ دواتریش خۆشحاڵ دەبین لەوێ ببنە ئەندام (ھەڵبەت ئەگەر یەکدەنگی لەسەر پەسەندکردنی ئەو پێشنیارە بێت). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو، من بەشتێکی باشی دادەنێم هەوڵێکی باشە، لە openstreetmap کارم دەکرد گروپی هەبوو بەڵام کوردەکان نا چالاک بوون، بانگێشتی عەرەبی عێراقی کرام زۆر چالاک بوون و ئیشی چاکیان دەکرد پێکەوە، بەڵام لە کۆتایدا ئیشی منیان بەدڵ نەبوو دەریان کردم(کوردایەتی)، گرنگ ئەوەیە چالاک بین و هاوکاری یەک بین. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ٢١:١٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: دەستخۆش بۆ ئەم بیرۆکەیە. منیش پلانێکی وام ھەبوو باسێکی ئاوا بکەمەوە، ئەوەتا تۆ کردتەوە. منیش پێم وایە بەڕاستی ویکیپیدیای کوردی پێویستی بە چالاکییەکی زیاترە لە سۆشیاڵ میدیا و تێلێگرام شوێنێکی گونجاوە. بەس ئەبێ چەن بەشێکی ھەبێ و جیا بکرێنەوە، وەکو بڵاوکردنەوەی نوێکارییەکان، گرووپی وتووێژی گشتی تا بەکارھێنەرە تازەکان پرسیار بکەن و بەکارھێنەرانی شارەزا وەڵامیان بەنەوە، بەشی فێرکاری بە بڵاوکردنەوەی ڤیدۆ یان ڕێنماییی کورتی نووسراو بۆ فێرکردنی بەکارھێنەرانی تازە کە کەم ئەزموونن چۆن دەست بە نووسینی وتار بکەن. ئەگەر بەو شێوەیە بێ کێشەم نییە. سپاس [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢١:٣٧، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::باشە. بەو مەرجەی کەس ببێ خاوەندارێتیی بکا و ناوەرۆکی بۆ دابنێ. ئەگەر سەر بگرێ و چالاک بێ دەبێ چوارچێوەیەکی گشتیش ببێ دەربارەی ئەوەی چی دابنرێ و چی نە. دەکرێ چاو لە کاناڵەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی بکرێ کە زۆربەی بابەتەکانیان زانستییە. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٢:١٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::سپاس بۆ ھەمووتان، ئەو جۆرەی دیارە وەڵامەکان ئەرێنین و پێشنیارەکە سەر دەگرێ. @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ڕاستە، بێگومان کارێکی جوانی تێدا دەکەین و بە ڕێکوپێکی بەڕێوەی دەبەین، ھەر پێشنیارێکیشتان لە ھەر کاتێکدا ھەبوو خۆشحاڵ دەبین پێمان بڵێن. @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ڕاستە، ھەر وەک شروەی دیسکۆرد چەندین گرووپی جیاواز و کاناڵێک لەخۆ دەگرێ کە ھەموویان سەر بە یەک دەبن؛ ھەروەھا کاک ھەریاد خۆشحاڵ دەبم ئەگەر تۆش وەک ئەدمینێک ھاوکار بیت. زۆر سپاس بۆ ھەمووتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٥٣، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::زۆر باشە مادەم وات ئەوێ، لە پەڕەکەم بەستەری تێلێگرامم داناوە، گەر ویستت لەوێ ئەتوانین زیاتر لەسەری قسەکەین. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٣:١٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سلاو،دیارە کارێکی بەجێیە ، دەستان خۆشبێت ، ئەو لینکەی داتان ناوە کار ناکات لای من و ناتوانم بیدۆزمەوە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ٢٠:٠٤، ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]: سەرەتا ئەو چەناڵ و گرووپەمان دانا لە تێلێگرام، دوای بینیم پێشتر کاک محەممەد دروستی کردبوون و ئەوەی خۆمان لابرد. ئەتوانی لەم لینکە جۆینی [https://t.me/ckbwiki چەناڵەکە] بیت. لەم لینکەش جۆینی [https://t.me/KurdishWikipedia گرووپەکە] بیت. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٠:٣٠، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] سوپاس ،دەستخۆش. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ١٠:٤١، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) {{کرا}}، [https://t.me/soranikurdishwikipedia کەناڵی تێلێگرام] کرایەوە و ھەوڵی زۆرکردنی گرووپەکانی و زیادکردنی ئەندام دەدەین. تکایە ھەر بۆچوون و پێشنیارێکی ھەتانە پێمان بڵێن؛ لە ئێستادا بەڕێز ھەریاد دامەزرێنەری کەناڵ و منیش ئەدمینیم. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٣١، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :: سڵاو لە تۆش [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، دەستخۆشی لەو پێشنیارەتان دەکەم، تێلێگرام لای خۆمان زیاتر ئاشنایە، ئینشەڵڵا ھەنگاوێکی باش دەبێت بۆ دووبارە چاڵاکبوونەوەی ویکی کوردیی ناوەندی. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٢:٠٣، ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == گۆڕینی لۆگۆی ویکیپیدیا بەبۆنەی ١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندن == [[پەڕگە:١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی.png|وێنۆک|١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی لە ھەموو ئەو کەسانەی تائێستا خزمەتیان تێدا کردووە پیرۆز بێت!]] === بانگھێشت === {{وب|Serchia|Calak|Aza|مامۆستا|حوسێن|kurd2021|zemen|MFTG|Kushared|Pirehelokan|Aram|Paraw|Muhammed taha|Sakura emad|-Haryad|Aro Salar|Tessla|Sakura emad|Ravan|Shaween|Abdurhman Ahmad|Min.neel|1silent scientist|Ari Qasm|Saad Goran|Rahel khdhr|Kawanii|SiNa}} و تەواوی ئەندامانی تر. === پێشنیار === سڵاو لە ھەموو ئەندامانی بەڕێزی ویکیپیدیا؛ ١٢ی ئاب (نزیکەی مانگێکی تر) ١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردییە و بەوھۆیەوە پێشنیاری گۆڕینی لۆگۆی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی بۆ ماوەیەکی کاتی دەکەم (١٢ی ئاب تاوەکوو ١٢ی ئەیلوول؛ واتە یەک مانگ)، تکایە بۆچوونی خۆتان بڵێن و ھەر کەس دەتوانێت لۆگۆیەک بە دیزاینی سەرنجڕاکێشەوە بار بکات و لە خوارەوە دایبنێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٦، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) === لۆگۆی پێشنیارکراو === <!----- ھەر لۆگۆیەک پێشنیار دەکەی تکایە لە خوارەوە پەڕگەکەی دابنێ ----> [[پەڕگە:Central Kurdish Wikipedia logo for 17th anniversary of establishment.png|200px|ڕاست]] [[پەڕگە:Central_Kurdish_Wikipedia_17th_Anniversary_Logo.png|200px|ڕاست]] {{ھن|١٧}} === {{لێدوان}} === <!----- ھەر لێدوانێک یان بۆچوونێکت ھەیە لە خوارەوە بینووسە ----> * {{وب|Tessla}} کاک تێسلا تکایە ئەگەر دەتوانی لۆگۆ بار بکە، ئەوانەی پێشتری بەڕێزت زۆر جوان بوون، خۆم بۆم ساز نەکرا ئەو شتەی دەمەویست. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٩، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) *:@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: دووبارە سپاس، بەڵێ بۆنا، گۆڕینی کارێکی زۆری ناوێت و هەوڵ دەدەین لۆگۆی جوان دابنێین. هەرخۆی کە بووینە ١٠٠ هەزار وتار، ئەوکاتەش دووبارە دایدەنێین لۆگۆی تر. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٦:٣٩، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::سڵاوتان لێ بێ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: من لەگەڵ پێشنیارەکەتانم، کە لۆگۆیەکی جوان بار بکەن و لێرە ڕای خۆمانی لەسەر بەین. تێبینییەکی بچووکیش، دیارە تاگکردنە ئیش ناکا، چونکە من ئاگاداریم پێ نەگەشتووە و ڕەنگە بەکارھێنەرانی تریش ئاگادار نەبن. پێویستە دووبارە بانگ بکرێنەوە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٨:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] زۆر سپاس بۆ بەڕێزت، ئێستا بۆ جارێکی تر گشت بەکارھێنەران بانگھێشت دەکەمەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٣١، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::ئاگادارکردنەوە: ::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] @[[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] @[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] و ... . [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٣٥، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دەستانخۆش بێ، شتێکی باشە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٤:٠٧، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] کارێکی جوانە بەڵام دوو بۆچوونم هەیە لەسەر وێنەی [[:پەڕگە:١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی.png]] یەکەمیان: پردی دەلال کێشەی نییە بەڵام قەڵاکەی پشتی قەڵای کوێیە؟ و دووەم بۆچوون: دەبێت بەکوردی لەسەری بنووسرێت لەسەری، زەحمەت نەبێت هەردووکی بە ژیری دەستکرد دروستکراوە، کە کاری ڕاستی دەچێت بەڵام قەڵاکە ناناسم بۆیە پرسیارم دەربارەی ئەوە هەیە کە ژیری دەستکرد بەکارهاتووە یاخود نا.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٤:١٧، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ئەو پەڕگەیەی باسی دەکەیت ژیریی دەستکرد بەخۆی سازی کرد بەبێ ئەوەی پێی بڵێم پشتەوەکەی چۆن بێت، تەنیا بۆ ئەو پەڕەی ئێرە بەکاری دێنین ئەگەرنا من پێشنیاری گۆڕینی لۆگۆی ویکیپیدیا بۆ [[:پەڕگە:Central Kurdish Wikipedia logo for 17th anniversary of establishment.png|ئەو پەڕگەیە]] دەکەم (کە بە یارمەتیی ژیریی دەستکرد ساز کراوە). ھەروەھا ئێوەش دەتوانن پەڕگەی پێشنیارکراوی خۆتان بار بکەن، زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٤:٢٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دەستت خۆش بێت شتێکی باشە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٤:٥٧، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] تکایە ھەرچیەک دەکەن با دەستی ژیریی دەستکردی تیا نەبێ، بۆ دەروازە یان جێی تر ئاسایییە ژیریی دەستکرد بێ بەڵام ئەمە دەچێتە سەر لۆگۆی سەرەکی و شتێکی فەرمییە، باشترە بە دەستی دروست بکرێ. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٥:٠٥، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من شارەزای سازکردنی وێنە نیم و زۆری لێ نازانم؛ ئەوەش ھەر وەک دەستپێکێک وابوو، ئەگەرنا ھەر کەسی تر شتێکی باشتر بار بکا خۆم دەنگی بەڵێی دەدەمێ. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:١٢، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] مەبەستم ئەوەیە ھەر ڕێگە نەدرێ ژیریی دەستکردی تێکەڵ بکرێ، ئەگەر پێشنیاریش کرا. دەنا ڕووی دەمم تەنێ لە ئێوە نەبوو، بۆیە ئێوەم تاگ کرد چون ئەم بەشە ئێوە کردوتانەوە. بژین. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٥:٣٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ئەزانم برا ئاسایییە، تەنیا دەڵێم زۆر باش دەبێ کەسانی تریش بەشدار بن لە بارکردنی لۆگۆکەدا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دووبارە سڵاو ئەمە پێشنیاری منە ئەم لۆگۆیەم دروستم کردووە و پیشنیاری دەکەم بۆ ساڵیادەکە، بەخوا مردم تا دروستم کرد چونکە نزیکەی ٣ ساڵە وازم لە دیزاین هێناوە بەهۆی پۆلی ١٢ەوە بەڵام کەس ئامادەنەبوو دانەیەک دروستبکات، هیوادارم بەدڵی کۆمەڵگەی ویکیپیدیا بێت.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٧:٤١، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٧:٤١، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] تەواوە زۆر سپاس بۆ بەڕێزت. ئەگەر ڕای خۆم بڵێم زۆر جوانە کێشەیەکی وای نییە، تەنیا خۆزگە ئەو ١٧ەمین وەکوو ١٧یەمین نووسرابا. دیسان سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:١٧، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]]: وەک بەڕێز ھیڤجا وتی، ١٧ەمین بگۆڕی بۆ ١٧یەمین چاکترە. فۆنتەکەش زۆری کەناڵ و میدیاکان بەکاریدەھێنن، بیگۆڕی بۆ فۆنتێکی سادەتر (کە من [https://fonts.google.com/specimen/Vazirmatn?lang=ckb_Arab&preview.lang=ckb_Arab ئەمە] پێشنیار ئەکەم) باشترێکە. <span style="background:#0D1B2A;font-size:9px;letter-spacing:1px;padding:2px 4px;border-bottom:3px solid #778DA9">[[بەکارھێنەر:Zemen|<span style="color:#E0E1DD">Zemen</span>]] '''[[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|<span style="color:#E63946">✧</span>]]'''</span> ٢٣:٥٦، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ھەر بژی👏 بێکێشەیە، تەنھا وەکوو ئاماژەیان دا «١٧ەمین» بگۆڕدرێت بۆ «١٧ھەمین» یان «١٧یەمین». [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٠:١٤، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] و @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] دەیکەم بە ١٧ هەمین و فۆنتەکەم گۆڕی دەتوانین سەیری بکەن.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٦:١٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] جوانە سپاس، من خۆم لەگەڵ ھی تۆم :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:١٧، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دەستتان خۆش، زۆر باشە. گەر یەکێک لە توانایدا ھەبێت دیزانێکی جوانی بۆ بکات زۆر باشتریش دەبێت، چوونکە پێوەی دیارە کە ژیریی دەستکردە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٧:٥٨، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::دەستی هەموو لایەک خۆش بێت.. شتێکی زۆر جوانە ئەگەر بۆ مانگێک لۆگۆ بگۆرێن هەروەها ئامادەکردنی چەند چالاکی دیکە بۆ رۆژی ١٢ ئاب. [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shaween|لێدوان]]) ٢٠:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] پێشتر بۆ گەیشتن بە پەنجا هەزار کارێکى لەو شێوەیە کرا و لۆگۆکەش لە ئەرشیفى رابردوو هەیە سەبارەت بە گۆرین من لاریم نییە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ٢١:٢٤، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ;ئەنجام == ڕاگەیاندنی پڕۆژەیەکی نوێ: پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان == سڵاو لەهەمووان، بۆ مەبەستی گەشەپێدان و دەوڵەمەندکردنی ویکیپیدیای کوردی بە بابەتە وەرگێڕدراوەکان بە شێوازێکی سیستماتیک، پڕۆژەیەکی نوێم بە ناوی '''[[ویکیپیدیا:پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان|پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان]]''' ئامادە کردووە. '''کورتییەک لەسەر پڕۆژەکە:''' لەم پڕۆژەیەدا، بەپێی بابەتە جیاوازەکان خشتەیەک وتار بۆ هەر ئەندامێکی چالاک دادەنرێت. بۆ ئەوەی جۆش و خرۆشی پڕۆژەکە بپارێزرێت، مۆڵەتی هەر خشتەیەک تەنیا '''یەک ڕۆژ (٢٤ کاتژمێر)''' دەبێت. '''مەرجی وەرگرتنی ئەندامان:''' بۆ ئەوەی ڕێگری بکرێت لە وەرگێڕانی ئامێریی بێ کوالیتی و وتارەکان بە شێوازێکی ستاندارد دروست بکرێن، تەنیا ئەو بەکارهێنەرانە وەردەگیرێن کە متمانەپێکراوی ویکیپیدیان و لەلایەن بەڕێوەبەران مافیان پێ دراوە، و دوای تۆمارکردنی ناو، بەڕێوەبەری پڕۆژەکە پێداچوونەوە بە شایستەیی بەکارهێنەرەکەدا دەکات لەو کاتەدا. داوا لە هەموو هاوڕێیانی چالاک و متمانەپێکراو دەکەم کە سەردانی لاپەڕەی پڕۆژەکە بکەن، و لە حاڵەتی ئارەزوومەندبووندا ناوی خۆیان بۆ بەشداریکردن تۆمار بکەن. هیوادارم بتوانین بەم پڕۆژەیە هەنگاوێکی باش بنێین. '''تێبینی''': پڕۆژەکە دەکرێت لەلایەک کەس یان زیاتریش بەڕێوە بچێت بۆ دروستکردنی وتارەکان. دەکرێت یاساکان دەستکاری بکرێن بە وتووێژ. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٤، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ===لێدوان=== :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] پرۆژەیەکی جوانە، هیوادارم ژمارەیەکی بەرچاو بەشداریی تێدا بکەن. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٠٢، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::ھەروەھا باشترە ناوەکەی بکرێتە ویکیپرۆژە: زنجیرە وتارەکان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٠٨، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سپاس، ئەم پڕۆژەیە هەوڵ دەدات نووسەرە چالاکەکان کۆبکاتەوە گەر هەبوون. وە ناوەکە بەم شێوەیە دروستە کە نێوان نابێت لەگەڵ وشەی '''زنحیرە''' هەبێت، وەک '''زنجیرەفیلم'''، '''زنجیرەکتێب'''. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:١٤، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاستە قسەکەت، بەڵام باشترە وەک کۆمەڵە وتارەکان بچێتە ژێر ناوی ویکیپرۆژە و لەژێر ناوی ویکیپیدیا بێتە دەرەوە (واتە ببێتە ویکیپرۆژە:زنجیرەوتارەکان). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:١٧، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::ببوورە سەرەتا وشەی '''ویکیپرۆژە'''-م نەبینی بوو، بەهەرحاڵ ڕاوێژم لەگەڵ بەڕێوەبەرێک کرد، وتی کێشەش نابێت ئاوا بێت، ڕاستییەکەی خۆشم ئاوام پێ باشترە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٤:٥٣، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٤:٥٣، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر باشە ھەر دوویان دەبن، هەر چۆنت پێ باشە با وا بێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٠٣، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) [[پۆل:داواکارییەکان بۆ لێدوانی کۆمەڵگە]] == بەکارھێنانی ه (/هـ) لە جیاتی ھ == سڵاوتان لێبێت، پێشنیار دەکەم لە ویکیپیدیای "کوردیی سۆرانی" ھەر ئەو "ھاءە عەرەبییە" (ه) بەکاربھێندرێت لە شوێنی (ھ). لە بەشی [[ویکیپیدیا:نووسینی کوردی|نووسینی کوردی]]<nowiki/>‌دا، ئاماژە بەوە دراوە کە لێرە ھ لە جیاتی (ه) بەکاردێت بۆ چارەسەرکردنی گرفتی وشەکانی وەک گوناھ لە کاتێکدا ئاماژەش بەوە دراوە کە «ئەم گرفتە ئەوەندە بەرچاو ناکەوێت». بە ڕای من ئەم گرفتە دەتوانرێت بە درێژکرنەوە (تەتویل)ی ھائەکە چارەسەر بکرێت بەم شێوەیە: گوناهـ ، ھیچ پێویست بە پیتی (ھ) ناکات، یان ھەر دەتوانین بڵێین «گوناح». ئەگەر ئێستا کەسێک بێت بۆ ویکیپیدیا، بۆ نموونە بەدوای وتارێکی وەکوو [[ھاودیان]] بگەڕێت، گەر لە گەڕاندا ھاءە عەرەبییەکە (ه) بەکاربێنێت ناتوانێت وتارەکە بدۆزێتەوە، لە کاتێکدا کە ٪٩٩٬٩ی کورد کیبۆردێکی ئاساییی کوردی بەکاردێنن کە ئەم جۆرەی ھاءـەی (ھ) تێدا نییە، کەس ھەر بە خەیاڵی (ھ)ـیشدا نایەت. وە شتەکە وێڕای ئەوەی بێمانایە، زۆر بێزارکەریشە لە کاتی وەرگێڕان و دەستکاریکردنی وتارەکان. دەبێت دانەبەدانە (ه) بگۆڕیت بۆ (ھ)، گەر لەمەشیان بگەڕێین، لە بەشی سەرچاوەکاندا ئەمە ھەر زۆر ئیزعاجترە. من زیاتر لە خەمی نموونەی گەڕانەکەدام کە ئەگەر ھەر کەسێک بەدوای وتارێک بگەڕێت (ھ)ی تێدا بێت، ناتوانێت بە (ه) بیدۆزێتەوە. سەبارەت بە وشە «کورمانجییەکان»، من ھەرگیز نەمزانیوە لە سۆرانیدا وشەکانی پێشانگەھ، خوێندنگەھ، یان تۆمارگەھ بەو شێوەیە دەرببڕدرێت. ھەر دەڵێین پێشانگا و خوێندنگە و تۆمارگە. ئەوە ھەر گرفت نییە! نازانم گەر ھیچ ھۆکارێکی تر ھەبێت بۆ بەکارھێنانی (ھ) یان بەکارنەھێنانی (ه)!؟ [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٩:٥٤، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]: سڵاو، هۆکار زۆرە کە ئەمە ئەستەمە! یەکێکیان ئەوەیە کە دەبێت هەموو ناوەکان چارەسەر بکرێن دوای بڕیاردان. دووەمیان ئەوەیە؛ ویکیپیدیا شوێنێکی ئەکادیمییە و پێویستە وشەکان ئەکادیمی بێت (وەک پیتی ھ)، هەربۆیە جوان نییە لەنێو وتارێکدا لەجیاتی وشەی '''نھێنی''' خوێنەر وشەی '''نهێنی''' ببینێت! ئەمە تەنیا ڕای منە و هەروەها '''دژی''' ئەوەم بکرێت، بەکارهێنەرانی تریش دەتوانن ڕای خۆیان بڵێن. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٢:١٨، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] بەکارھێنانی تەتویل یان [[درێژکردنەوە]] زیاتر نووسینی عەرەبی و فارسی پشتی پێ دەبەستن، کوردی ئەمەی نییە و پێویستیشی نییە؛ ھەر کوردێکیش کە بەکاری ھێناوە (نووسەر یان...) لاسایی فارسی و عەرەبی کردوەتەوە. نووسینی ھ لەبری ه ھیچ کێشەی نییە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٣:٤٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من وەکوو خۆشم ھیچ کێشەیەکم نییە لەگەڵ بەکارھێنانی (ھ)ـدا. کێشەی گۆڕینی (ه) بۆ (ھ)یش لە وتارەکاندا ھەرچۆنێک بێت کێشەیەکی ئەوەندە گەورە نییە. بەڵام ھەروەک گوتم، لە کاتی گەڕاندا کێشەی ھەیە، وا دەکات وتارەکان نەدۆزرێنەوە و ئیدی بێسوود بن، من تەنھا خەمی ئەوەمە. ::ئەمە وەکوو کێشەی پیتی کافیش نییە (ك)، کە ھەموومان دەزانین پیتی (ک) تایبەتە بە کوردی و (ك)یش تایبەت بە عەرەبی. وە لە ئێستادا زۆربەی زۆری کیبۆردەکان ھەر (ک) بەکاردێنن، ھیچ کێشەیەکی نابێت. بەڵام پیتی (ھ) تەنھا لە کۆتاییدا بەدەردەکەوێت، ئەویش چەند وشەیەک کە دەتوانرێ لە جیاتیی هـ بەکاربێ وەکوو گوناهـ یان فیقهـ. کە وایە بۆ ھەموو وشەکانی تر تێکبچن... [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٨:٣٢، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]: گەر ئەم کارە بکەین، ئەوا هەڵەیەکی کوشندەیە، چونکە ژیرییە دەستکردەکان لەرێگەی ویکیپیدیاوە کوردی فێر دەبن و با فێری پیتی ه نەبن ئەوەندە وەک لە پیتی ھ ). '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٦، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::پێشتریش ئەو باسە کرابوو لەسەر پەسەندکردنی ھ (شوێنەکەم بیر نەماوە)، ھەر وەک ئەوەی لە سەرەوە باسیان کرد و چەند ھۆکارێکی تر، من پێم باشە لە ئێستادا ھەر ھ بەکاربێنین لە جیاتی ه. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٣٢، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == زیادکردن و لابردنی داڕێژەی کۆلکە بە بۆت == سڵاو بۆ بەکارهێنەرانی ویکیپیدیای کوردی. لەسەر داواکاریی بەڕێز @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ئەو ڕاپرسییەم نووسی؛ دەمانەوێ بە بۆت (جارێ دیار نییە بۆتی من یان هی یەکی تر) تاگی کۆلکە لەسەر وتارەکان دانێین و یان لایان بەرین! بۆ ئەو کارەش پێویستە قەبارەیەک وەک سنووری کۆلکەبوون و نەبوون دیاری بکەین. هەندێک دەیانوت ٣٠٠٠ بایت کەمتر کۆلکەیە و زیاترەکەی لە کۆلکە دێتە دەرەوە. پێویستە ئەوەشتان پێ بڵێم کە بە هیچ شێوەیەک داڕێژە و سەرچاوە و بابەتی تر وەک قەبارە هەژمار ناکەین؛ بۆ نموونە ئەگەر ٣٠٠٠ بایت پەسەند بکەین ئەوە هەر دەقەکە هەژمار دەکەین؛ ئەگەر کەمتر بوو کۆلکەیە و ئەگەر زیاتر بوو لە کۆلکە دێتە دەرەوە. ئێستا ئێوە تەنیا بۆچوونی خۆتان سەبارەت بەو قەبارەیە بڵێن کە چەندە بێ باشە و ئەگەریش باسێکی تەکنیکیتان هەیە فەرموون. زۆر سپاس بۆ هەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٣٣، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :'''بانگھێشت:''' :@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] @[[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] @[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] و ھتد. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٥٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::بەڕایڤمن ئەو ٣٠٠٠ بایتە زیاد بکرێت بۆ ٥٠٠٠ چونکە ئەوەندەی ئاگادار بم هەر شەرچاوەکان خۆی ٧٠٠ بایت دەبات یەکی جا ئەوە بۆکسی بۆ دابنێیت لەوانەیە بایتی بۆکسەکە ٥٠٠-٩٠٠ بێت [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٢:٠٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] قسەکەت ڕاستە، بەڵام ئێمە هەر دەقەکان هەژمار دەکەین، سەیرێکی [[بەکارھێنەر:Hivja/ڕەشنووس|ئەو نموونەیە]] بکە، ئێستا ئەگەر سەرچاوە و [[]] و یان داڕێژە و هەر شتێکی تری بۆ زیاد بکەی ئێمە هەر نووسینی کۆتای دەقەکان (ئەوی دەردەکەوێ) ھەژمار دەکەین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:١٧، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::دە بەو شێوەیە بێت ٠٣٠٠ بێ عەیبە، بەڕای من کەم نەکرێتەوە چونکە خۆ دەبێت وتارەکانی ویکیپیدیا هەرکەسێک سەردانمان بکات بە تۆزێک زانیارییەوە بینێرینەوە [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٣:٠٣، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بۆ ئەم بابەتە ئەبێت حسابى خشتە و سەرچاوە و بۆکسەکان و چەندین بابەت دیکەش بکرێت [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ١٤:٢٩، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] تەواوە، ئەگەر مەبەستت ئەوانە و هەر شتێکی تر بێجگە لە دەقی کۆتایی بێ، ئەو هیچ کامیان (بێجگە لە دەقە کۆتایییەکە) وەک قەبارە هەژمار ناکەین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٠٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::٣٠٠٠ بایت گونجاوە. کە تەنھا دەق ھەژمێر دەکرێت، ٥٠٠٠ بایت زۆرە، وە ١٠٠٠ بایتیش کەمە. بۆیە ٣٠٠٠ بایتەکە باشە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٥:٠٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::بە تەواوی لەگەڵ دیاریکردنی ٣٠٠٠ بایت بۆ ناوەڕۆکی وتار هاوڕام، بۆ ئەوەی لە کۆڵکە دەرچێت. دەستی هەموو لایەک خۆش بێت. [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shaween|لێدوان]]) ١٣:٠٥، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :هەندێ وتار هەر ئەوەندەیە توانای ئەوەمان نییە قەبارەی زیاد بکەین، ئەبێ هەش بێت. لەبەرئەوە ٣٠٠٠ زۆرە. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ١١:٤٢، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو لە تۆش [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، پێشنیارەکەت زۆر جوانە، و پێشم باشە جێبەجێ بکرێت، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا دەبێت ئەوە بڵێم کە ئەم تاگە بۆ هەموو وتارێک دروست نییە، مەسەلەن هەندێک وتار هەیە وەکو گوندێکی بچووک یان قوتابخانەیەک، ئەمانە خۆیان سەرچاوە لەسەریان کەمە، لەو حاڵەتەدا ناتوانین وتارەکە لەوە زیاتر فراوان بکەین. :خاڵێکی تر ئەوەیە لە هەندێک وتار، بۆ نموونە ئەوانەی لەسەر ژیاننامەی کەسایەتییەکن یان شوێنێکن دەبینی لە پێشەکییەکەیان هەندێک زانیاری نووسراوە، کە دەچی سەیری بەشەکانی خوارەوە وەکو ''ژیاننامە'' یان ''مێژوو'' دەکەیت، دەبینیت ڕێک کۆپی-پەیستی پێشەکییەکەیە، بەبێ گۆڕانکاری لە شێوازی داڕشتنیان، ئەمەش وا دەکات وتارەکە بایتی زیاتر بێت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٢:٠٢، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] سڵاو بۆ ئێوە و سپاس بۆ بەشداریکردنتان. تکایە سەرەتا سەیری [[بەکارھێنەر:Hivja/ڕەشنووس|ئەو نموونەیە]] بکەن، قەبارەکەی ٣،٢٠٠ بایتە، ئەگەر ئەوەندە بێ کۆلکە ھەژمار ناکرێ. دواتریش پێوستە بزانین کە وتارێک ئەگەر تاگی کۆلکەی لەسەر بێ هیچ بەو مانایە نییە وتارێکی بێ کەڵک یان خراپە! بەڵکوو دەتوانین لە داهاتوودا پەرەیان پێ بدەین و کاریان لەسەر بکەین. تەنانەت ئەگەر زانیاریشی کەم بەردەست بێ وەک وتاری گوندێک، ئەوە تاگی کۆلکەی لەسەر بێ باشترە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:١٤، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: پێشتر لێرە [[ویکیپیدیا:قەبارەی وتار|قەبارەی وتار]] دیاریکراوە، کەمتر لە '''١٠٠٠ بایت''' بە کۆلکە دانراوە و بەپێی وشە لە '''٣٥٠ وشە''' کەمتر کۆلکەیە. بە ڕای من، وەک خۆشت ئاماژەت پێ کرد، تاگی کۆلکە کێشەیەک بۆ وتارەکە دروست ناکا. ئەتوانی بە بۆتەکەی خۆت بیکەی، بەس بۆ بۆتەکە و سکریپتەکەی، ھەنێ کاری ئەوێ. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٣:٠٩، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ڕاستییەکەی هەزار بایت هەر زۆر کەمە، سەیری نموونەکەم بکە، ئەوەندە هەر هیچ نییە جا بێت و کەمتر بێ و وەک کۆلکەی هەژمار نەکەین! بەو پێیە وتاری کۆلکەمان هەر نابن، ئەو سێ هەزار بایتە زۆر باشە (وەک نموونەکە). بۆ بۆتەکەش نازانم چۆن بیکەین، بەڵام لەوە دڵنیام کە لە من و تۆ و ساکوورابۆت دەبێ یەکمان بیکات، کەسی تر نییە:) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٠٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::: شتێک باشە بەڵام بۆ گوندەکانی کوردستان یان هەندێک بابەت دەقی زیاتر بەردەست نییە بۆیە بەڕای من بۆ هەندێکیان سەرچاوە و خشتە و هەموو شتەکان بچنە ناو حیسابەکە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٩:٢٧، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئاخر بەسەر ھەموو وتارێ جێبەجێ ناکرێ. ئەمێنێتەوە سەر ئەو کاتەی کە سکریپتێ دروست ئەکەی، ئەبێ چەن مەرجێکی تیایە بۆ قەبارەی وتارەکان دانێی، وەک کەی تاگی کۆلکەکە دانێ و کەی لایبا. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٠:٣٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) سەلام {{وب|Hivja}}. ئەوە شتێکی زۆر باشە بەڕێز، بەڵام دەبێ چەندانە شتی ڕەچاو بگری، بەعزە وتارێک هەنە وەکوو گوندەکانی کوردستان، جوورە ئاژەڵانێک، شەقامەکان و جوورە فڕۆکە و ماشێنەکان کە ئەوەندەی شتی لەبارەی دا نووسراوە بێ حیساب کردنی سەرچاوە و تاگ و شتی ناگەنە ۳۰۰۰ بایتی، لەبارەی یاساشەوە کۆلکە نینە ([[ویکیپیدیا:قەبارەی وتار]])، چ ڕایەکت بۆ وەی؟ [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٢١:٥٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] سڵاو، ڕای من ئەوەیە هەر وتارێک [[بەکارھێنەر:Hivja/ڕەشنووس|ئەوەندە]] کەمتر بێ کۆلکەیە، دە ئاخر من خۆم ئەتوانم لەو سێ دەقـە زیاتر لەبارەی گەڕەکی خۆماندا بنووسم جا چ بگا بە گوند و شت. تکایە سەیری ئەو بەستەرەم بکەن، ٣ هەزار بایت هەر هیچ نییە، بەتایبەتی بۆ فۆنتی ئێمە کە قەبارەیەکی زۆر دەگرێت، دواتریش زۆربەی ئەو وتارانەی ئێوە (وەک گوندەکانی کوردستان) باسی دەکەن ئەوە پێشتر تاگی کۆلکەیان لێ دراوە! پێویست ناکا ئێمە هیچ بکەین. زیاتر ئەو پڕۆژەیە بۆ لابردنی کۆلکەکانە (هەڵبەت دانانی تاگی کۆلکەش دەگرێتەوە بە ئاستێکی کەمتر). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٣، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ئەو بوارە تەکنیکییە گرینگە، بەڵام پێویستە دواتر قسە و کاری لەسەر بکەین (بەتایبەتی دوای ئەوەی پڵەسمان لە ئەی ئایدا بۆ چالاک کرا). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٤، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::لە ئێستادا گرنگترین شت ئەوەیە کۆمەڵگای ویکییەکەمان بگەنە یەکدەنگی و ئەنجامێک بۆ ئەو باسە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] سکرێپتەکە ئامادەیە و بۆ ھێڤجام ناردووە، ھەرخۆی پێشووتر ساکورا بۆت تاگی کۆلکەی لەسەر چەندین وتار لابردووە کە چیتر کۆلکە نەمان و پرسی کۆمەڵگای نەویستووە چونکە شتێکی ئاشکرای جێبەجێ کردووە، بەڵام تاگدانان لە وتارەکان پرسی کۆمەڵگای ئەوێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٠:٠٨، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::هەر بژی ساکوورابۆت، هەر ئەو دەتوانێ ئەو کارە بکاتەوە :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:١٠، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) بەڕێزان بابەتی ٣ هەزار بایت و «کۆلکە» با باشتر ڕوون بێتەوە: هەندێکتان گلەییتان کردییە کە ٣ هەزار بایت زۆرە، بەڵام خۆی ستاندارە، و وتارەکە مامناوەند دەردەخات. و وتاری گوندەکان یان بابەتگەلێک لەسەر کوردستان کە خۆی کۆلکەیە و داڕێژەی کۆلکەی بۆ دادەنرێت ئەمە خۆی بۆ زانین و باشترکردنی وتارەکەیە و تا فراوان بکرێتن. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ١٠:٤٥، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :گریمان ئەگەر ٣٠٠٠ بایتمان بۆ بۆتەکە دانا، تووشی گرفت دەبین، ئەمەش لەبەر بڕی دیاریکراو نییە، بەڵکو لە بۆتەکەیە، چونکە ئەگەر بۆتەکە هیچ ژیرییەکی تێدا نەبێت لە مامەڵەکردن لەگەڵ ئەو وتارانەی کە زانیارییان سنووردارە و سەرچاوەیان کەمە، ئەوا دەبێتە شەڕی دەستی بەکارهێنەر و بۆتەکە، ئەویش لەبەرئەوەی هەر کاتێک تاگەکە لادەبەیت، بۆتەکە دووبارە دایدەنێتەوە، بۆیە لەم حاڵەتەدا چارەسەر ئەوەیە داڕێژەیەک یان پۆلێک لە وتارەکە دابنێین و بۆتەکەی پێ ڕابهێنین، کە هەر کاتێک ئەو داڕێژە یان پۆلەی بینی، ڕاستەوخۆ با واز لە دانانی تاگی کۆلکە بهێنێت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٠:٥٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] تۆ مەبەستت لە داڕێژەی {{دا|nobots}}ـدایە ئەتوانین وابکەین بەڵام زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە وەک تاگ لێدان نییە و زیان بە وتارەکە ناگەیەنێت و ئەسڵەن بەکارھێنەران ھاندەدات تا زانیاری زیاتری زیاد بکەنە سەر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٠:٥٥، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]]، ھەر وتارێک چ بابەتێک بێت کورت بێت دەبێت داڕێژەی کۆلکەی ھەبێت تا یەکێک فراوانی بکات، بۆ نموونە کۆلکەی وتارەکانی شاعیرەکانی کوردستان یان کۆلکەی شارەکانی کوردستان ھتد... بوونی کۆلکە لە وتارێک کە خوار ٣ ھەزار بایتە باشترە هەبێت چونکە شتێکی زەق نییە بەڵکو بەرچاو ڕوونیشە، وتارێک تۆ نوسیبێتت و کورت بێت ڕەنگە بەهۆی داڕێژەی کۆلکەوە یەکێک فراوانی بکات. و چ کاتێک وتارەکە ناوەڕۆکەکەی بووە سەروو ٣ هەزار بایت ئەوا خۆی داڕێژەی کۆلکەکە لادەبات و پێویست ناکات کەس خۆی ماندوو بکات. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ١٣:٣٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] دەستخۆش، قسەکەت دروستە، تاگی کۆلکە هیچ کێشەیەکی نییە و زۆریش باشە بۆ ئەوەی بەکارهێنەرەکان هان بدات زانیاری زیاد بکەن، یەک لەوانە خۆم کە وتارەکانی چەند ساڵ پێش ئێستای خۆم دەبینم، زۆربەیان لەسەر شاعیرەکان بوو، هێشتا کۆلکەن. منیش مەبەستم تەنها ئەوە بوو کە ڕێگەیەک هەبێت بۆ ئەوەی بۆتەکە کاتێک بەکارھێنەرێک بە دەستی خۆی تاگەکەی لادەبات، بۆتەکە بە زۆر نێت دایبنێتەوە. :بەکورتی، ئەگەر سوود لە داڕێژەی nobots یان ڕێسایەکی لەو شێوەیە وەربگرین، بۆتەکە کارەکانی خۆی بۆ هەموو وتارە کورتەکان دەکات، بەڵام بۆ ئەو حاڵەتە تایبەتانەی کە نووسەرەکە دەیەوێت لایببات، بۆتەکە وازی لێ دێنێت. بەم شێوەیە هەم وتارەکان پۆلین دەکرێن و هەم کێشەکەش دروست نابێت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٢:١٦، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::ئەمەش دەکرێت : ) بەڵام خۆ گشت بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا نازانن داڕێژەی {{دا|nobots}} دابنێن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:٣٩، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) m2x8ruxmp4w16dm7jzxb041mw9ecc9e 1613625 1613464 2026-07-31T00:24:34Z Hivja 64112 /* زیادکردن و لابردنی داڕێژەی کۆلکە بە بۆت */ وەڵامدانەوە 1613625 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 200K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 5 |minthreadstoarchive = 1 }} <noinclude> {{سەرپەڕەی دیوەخان|start= |1=پێشنیارەکان|2= پێشنیار و بیرۆکە نوێکان لێرەدا وتووێژیان لەسەر دەکرێ. ''بەر لە دانانی پێشنیار'': * گۆڕانکارییە پێشنیارکراوەکانی '''نەرمامێر''' کە لەسەری پێکھاتوون دەبێ لە [[MediaZilla:|بەگزیلا]]دا ڕاپۆرت بکرێ. * گۆڕانکارییە پێشنیارکراوەکانی '''سیاسەت''' پەیوەندیی ھەیە بە [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)]]. * '''وتارە نوێیە''' پێشنیارکراوەکان پەیوەندیی ھەیە بە [[ویکیپیدیا:وتارە پێشنیارکراوەکان]]. |3=وپ:دخپ|4=وپ:دخ/پ}} {{بازدان بۆ سەرەوە و خوارەوە}} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__ <span id="below_toc"/> {{clear}} [[پۆل:دیوەخانی ویکیپیدیا]] </noinclude> == سیاسەت و کاری ویکیپیدیا و نیشانەکان == {{atopr |status = ئەنجام |result = نەکرا و ئەنجامی داواکارییەکە سەرکەوتوو نەبوو [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:١٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)}} ئێمە هەر هەموومان ئەگەر بۆ یەک جاریش بێت یاریمان کردووە ئیتر هەر یارییەک بێت، لە یارییەکەدا وشەیەک نوسراوە بەناوی (mission) کەبریتییە (کارەکان) کە دەیکەینەوە نوسراوە ئەو کارە بکە و خەڵاتێکی لە بەرامبەردا وەرگرین، بۆیە منیش داوا دەکەم کە پڕۆژەیەک بۆ ویکیپیدیا دروستکەن و بە چەند کاریکی زۆر و نیشانەی زۆر ئێمە دەتوانیین هەم نیشانەکان بە شێوەیەکی دیموکراسیانە بەکارهێنەرەکان بەکاری بهێنین، هەم باشترکردنی وتارەکان کارەکان دەتوانیین بە باشترین کار دایبنێن و بەشێوەیەک کە دڵنیام هەمووتان [[ھەی دەی]] تان کردووە، کە ئەویش کاری هەیە کە دانەیەک تەواو دەکەیت ئەوە دەچێتە کاریکی زەحمەتر کە هەر هەمان یاسایە وەک: تەواوکردنی ١٠ سندوقی زانیاری. کە ئەم کارە تەواو کرا ببێت بە تەواو کردنی ١٠٠ سندوقی زانیاری. ئەمەش لەسەر دەنگی بەڕێوبەران بۆ خراپکاریش ئەو بەکارهێنەرانەی خراپکاریان پێکرد ئەوا دەتوانن ئێوەی بەڕێوبەران سەربەستیان بکەن، زۆر سوپاس[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٨:٤١، ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) بۆ ڕوونکردنەوەیەکی زیاتریش ئەم وتانەی کە لەسەرەوە باسمان کرد بەم شێوەیە بەڕیوە دەچێت *دەبێت بەکارهێنەر نیشانەی سەرەکی هەبێت *دەبێت هەر بەکارهێنەرێک پەڕیەکی تایبەت بە (mission)ی بۆ دابنرێت ئەمەش لەسەر شێوەی ڕۆبۆتی *دەبێت بە سێ بەشەوە ئەنجام بدرێت کە بریتییە لە بۆ هەر (mission)نێک بریتی بێت لە سەرەتای ناوەندی زەحمەت، کە ئەمانە بەدوای یەکدا دێن لەدوای جێبەجێکردنی ئاسان دوای ناوەندی دوای زەحمەت. *دەبێت ئەو (mission)نەی کە بۆی نوسراوە بە چاکی بیکات، نەوەک بە تێکچووی *دەبێت لەسەر هەر (mission)ێک ئەو کارانەی بەکارهێنەری تێدابێت، وەک ئەوەی یەکسەر لەپەڕەکەی بەشێوەیەکی ڕۆبۆتی بۆی بنوسرێت. هەرچەندە ئەم کارانە لە سەروو پلەی خۆمەوەیە بەڵام دەبێت ئێوەی بەکارهێنەرانی بەئەزموون یارمەتیم بدەن بەهۆی تواناو لێهاتوویتانەوە، بەڵام من دەموێت لەسەرەتادا ١٠ بەکارهێنەری شارەزا بانگێشت بکەم بۆ ئەم پڕۆژەیە {{وب|Sako Nanakli}} {{وب|Sakura emad}} {{وب|Aram}} {{وب|Épine}} {{وب|Calak}} {{وب|Gyan333}} {{وب|Kushared}} {{وب|Serchia}} {{وب|Pirehelokan}} {{وب|Aza}} دەموێت بڵێم لە هەرکاتێکدا دەنگدان لەسەر ئەم پڕۆژەیە ئەنجام بدرێت ئەوە بە تێکڕای دەنگ دەکرێت و هەرکەسێک بیەوێت دەنگ بدات ئەوا دەبێت بەژداربێت لەم پڕۆژەیەدا. سوپاس [[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) : بەرێز {{وب|ئارۆ سالار محمود}} بیرۆکەکەت جوانە ئەوەندەی لە مەبەستەکەت تێگەیشتم "دەتەوێت وەک پێشبڕکێیەک کارەکان بکرێت و پلەبەندی بۆ ھەر کارێک دابنرێت و ھەر بەکارھێنەرێک بەپێی ئاستی خۆی کارێک یان چەن کارێکی پێبدرێت و ئیتر بەپێی کارەکانی ئاستی بەرز بێتەوە و ئەرکەکانی زیاتر و زەحمەت تر بن، بۆ ھەر کارێکیش کە ئەنجامی دەدات خەڵاتی لە بەرامبەردا پێ بدرێت بەڵام خەڵاتەکە کێ دەیدات وە چییە؟" و ھەندێک لەوانەی تاگت کردوون ھیچ بەشداریان نەماوە یان ناتوانن بەچالاکی بەشداری بکەن لە ویکیپیدیا بۆ نموونە {{وب|Gyan333}}، [[بەکارھێنەر:Épine]]. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:١٠، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :{{وب|ئارۆ سالار محمود}} سڵاو ، دیارە ئەوەندەی تێگەیشتبێتم ئەتەوێت پشبڕکێیەک لە نێوان بەکارهێنەران دروستبکەیت بۆ ئەوەی بتوانن زۆرترین سندوقی زانیاری وەڕبگێڕن، ئەگەر ئاوایە و مەبەستەکەت ئەوە بۆ ئەم قۆناغەی ئێمە کەمێک ئاسان نییە، بەتایبەت بەبێ پشتیوانی و خەڵات . پێشتر قەرارمان دەبوو پێشبڕکێەک ڕێکبخەین بۆ دانانی سەرچاوە بۆ ئەو وتارانەی بێ سەرچاوەن بە پشتیوانی ویکیمیدیا بەڵام وابزانم بەهۆی نەبوونی ژمارەیەکی زۆری بەکارهێنەر لە ویکیپیدیای کوردی کارەکە نەکرا .بۆیە هەر کارێک بەتایبەت لەو شێوەی جەنابت باسی دەکەیت ئاسان نییە بەتایبەت ئەم مەرجانەی تێدابێت قورس و گرانی و مامناوەن ، ئامانجی بەشی زۆری ئەوانەی لێرەن هەوڵدانە بۆ ئەوەی لانیکەم ژمارەی وتارەکان بگەیینە ئاستێکی زۆر باشە لەگەڵ بوونی ناوەڕۆکێکی باش .ئەمەش کەم کەس بە خۆبەخشی و بێ بێ چاوەڕوانی هیچ پاداشتێک ئەنجامی دەدات.لەگەڵ ئەوەش بوونی پڕۆژەی جیاواز لە نیشانەکانی پێشکەوتنی ویکیپیدیای کوردیدایە و لە قازانجیەتی ئەنجامیان بدات هەرچەند تا ئێستا چەن پڕۆژەیەک ئەنجام دراون ئێستاش پڕۆژەی شارەکانی ئێران لە بواری تەواوبووندایە.جا ئەگەر وادەزانی هەڵە تێگەیشتووم دەتوانی ڕوونکردنەوەی زیاتر بنوسی ، لەگەڵ ڕێزدا .[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٨:٠٩، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) بەڕێزان ڕاست دەکەن ئەمە ئەرکێکی قورسەو جێبەجێکیردنی کاتی دەوێت، بەڵام ئێمە دەتوانین وتارێکی ویکی لە سەرەتادا بۆ دروست بکەین، و دەتوانین بە چەند شێوەیەک کار دروستبکەین، ئەوەش حەزدەکەم یەکم کار ئێوە بینوسن، و دەزانین نیشانەکان زۆر لەمەوبەر دیاری کراوە، بەڵام نەخراوەتە بەرچاوی بەکارهێنەر و ئێمە دەتوانین بڵاویبکەینەوە لە پەڕەیەکدا، و بۆ کارەکان دەبێت لەیەکەو دوور بن وەک دروستکردنی (چ ژمارەیە) وتارێک کە پێکهاتبێت لە ئەونە (ژمارە. سەردێڕ، ژمارە. ژێرسەردێڕ). یاخود بڵێن دروستکردنی ژمارە. وتاری (وەرزشی، هونەری، موسیقا)، ئیتر دەکەوێتە سەر ئەوەی چی بکەین.[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏١٨:٤٤، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]]: گەر ھیچ قسەت نییە لەسەر پڕۆژەکە دەتەوێت دایبخەم، بە ھۆکاری ئەوەی نەکرا؟ یان دەتەوێت داواکارییەکە بەردەوام لێرە بێت؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٠٤، ١١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) داوادەکەم بیسڕیتەوە و هەر دانەیەکی من کە دامناوە چوونکە هیچ کەسێک بێجگە لە تۆ و ئارام نایەنە سەر ئەم بەشەی ویکیپیدیا، لاخۆی دیوەخانە.[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|🎻 𝓐𝓻𝓸 𝓼𝓪𝓵𝓪𝓻 🎻]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٠، ١٢ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] بێزەحمەت دایبخە [[بەکارھێنەر:Agent aro|Agent aro]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Agent aro|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٣، ١٩ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == دەستکاریی بە کۆمەڵی شێواز == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:١١، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٣٥ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢٠٦٨٨٣٠٦٦٤}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو بەکارھێنەر {{وب|Aram}} و بەکارھێنەرانی تر. پێشتر بڕێک پیاچوونەوەی زمانەوانیمان کردووە لە دەقەکاندا. ھەڵەیەک کە زۆر دەکەوێتە بەرچاوم ئەوم '''ھەستا بە''' کە [[:en:calque]] یانی وەرگێڕانی وشەبەوشەی عەرەبیی قام بە. دوو کێشەی ھەیە. یەک، لە ڕووی شێوازەوە زمان درێژ دەکاتەوە. دوو، وەک گشت وەرگێڕانێکی وشەبەوشەی ئیدیۆمی بیانی تێگەیشتنی ئاسان نیە. بۆ نموونە لەجێی '''ھەستا بە گەورەکردنی ماڵەکە''' بنووسرێ '''ماڵەکەی گەورە کرد'''. بەڵام ئەمە نازانم بە چەند دێڕ کۆد بکرێ یا نە، چون چەند کێشەی ھەیە. ١) بڕێک جار ڕستەکان درێژن و خاڵ لە ئاخریانەوە نیە و ئەوە دیاریکردنی بەکارەکە ئەستەم دەکات. ٢) کێشەی جێناوە لکاوەکان (کە ئەو ئاسانتر بێ و بە چەند دێڕ کۆد چارەسەر دەکرێت). بەکارھێنەر ئارام کە تەجرەبەی زیاترە نازانم ڕای چییە. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٩:٣٦، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) :سڵاو لەم دڵسۆزەی ویکی، {{وب|Pirehelokan}}! زۆر ببوورە و کۆمپیوتەرەکەم کێشەی تێ کەوت بۆیە نەمتوانی زووتر وەڵامت بدەمەوە. ئەوە [[فەرھاد پیرباڵ]]یش لە بەرنامەیەک زۆر بە توندی ڕەخنەی لەم باسە گرتبوو. پێم وا بێ شتەکە چووەتە ناوی خەڵکەوە و وشیارتر مامەڵەی لەگەڵ دەکەن و کەمتریش بە کاری دێنن. لەم کاتەدا و لێرە ٣٢٧ ئاکامی ئەم باسەمان ھەیە. ڕاستکردنەوەیان نە بە دەست و بە ئێمە ئاسانە و نە پێشم وایە بە چەند دێڕێک کۆد و بە بۆت بکرێت؛ بۆت نابێت لە خۆیەوە و بەبێ پێداچوونەوەی مرۆڤ ئەم جۆرە دەستکارییە بکات. بە بڕوای من بۆ چارەکردنی ئەمە، پێویستمان بە سیستمێکە کە ھەڵەکان دیاری بکات و حەلێک یان زیاتر پێشنیار بکات و بەکارھێنەر بڕیار بدات کە قبووڵی بکات یان نا. ئەوە دەمبوسێکم لە بەشەکە چەقاند تا ئەرشیڤ نەکرێ تا بزانین دەتوانین شتێکی لێ بکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:١١، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) ::{{وب|Aram}}، سڵاو، سپاس بۆ وڵامەکەت. ئەگەر فۆرمە جیاوازەکانی بەرچاو بگرین یانی کاتی کارەکە و سەرفکردنەکەی ئەوە زیاتریش دەکا. ھەست/ام/ای/ا/این/ان/ان بە تەنیا لە ڕابردوودا. ئیتر با ڕانەبردوو بمێنێ و کێشەی دوو جۆرە ھ ێکەیش بە لایەک. بەھەرحاڵ ئەوەی بڕێک دەڵێن ئەمە بووە بە باو نابێ بە بیانوو بۆ دەستبەرداربوونی. بڕوانە ئینگلیزی ئیستەش ھەموو ڕۆژێ باسی شێوازی دروست و پوخت و کورت ھەمیشە گەرمە. دیسان سپاس. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٢:١٢، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == دیواری شانازی ویکیپیدیای کوردی سۆرانی == {{atopg | status = ئەنجام | result = {{کرا|یەکدەنگی لەسەر دامەزراندنی پڕۆژەکە بوو بڕوانە}} [[ویکیپیدیا:خەرمانەی ڕێزلێنان]] }} '''سڵاو لە''' {{وەڵام بۆ|Serchia|Kurd2021|Kushared|Aram|Muhammed taha|Ari Qasm|Sakura emad|Tessla|Ari Qasm|1silent scientist}} و سەرجەم بەکارھێنەرانی تریش… ببوورن گەر هەندێک بەکارهێنەر ناوی لێرە نەهاتبێت''' '''پڕۆژەکە''' دەمەوێت ئەم پڕۆژەیە بخەمە بەردەست کۆمەڵەگەی ویکیپیدیا بۆ ئەوەی وتووێژی لێ بکرێت تاکو ببێتە خزمەتێک بۆ ویکیپیدیا پڕۆژەکە بەناوی هۆڵی شانازییە کە ئەم وتارە پڕۆژەیەکە کە تێیدا ناوی ئەو بەکارهێنەرانەی تێ دەچێت کە خزمەتێکی گەورەی بە ویکیپیدیا کردبێت یاخود کاتی بێت تاکو بەفەرمی بچێتە نێو ئەم وتارە لە وتارەکەدا باسی چەند شتێک دەکرێت و لەلایەن خودی بەکارهێنەرەوە خۆی دەنووسرێت: '''ناوی بەکارهێنەری''' ناوی ڕاستەقینەی خۆی (لە دوو ناوی سەرەتا زیاتر نەبێت)، و زیادکردنی ناوێک لە دەستە چەپەوە (سایزەکەی دوای دیاری دەکرێت) '''زانیاری''' لەم بەشەدا ماوەی چالاکی بوون و تەمەنی و لە چ بوارێکی ویکیپیدیا زیاتر کاری کردووە (چەند دانەیە با بینووسێت) پلە و پۆستەکەی لە ویکیپیدیا '''چالاکییە گەورەکانی''' ژمارەی وتارەکانی: ژمارەی چالاکییەکانی: <nowiki>*</nowiki>پڕۆژەی دامەزراوی: <nowiki>*</nowiki>وتارە هەڵبژێردراوەکانی <nowiki>*</nowiki>وتارە باشەکانی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی داڕێژەنی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پۆلەکانی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی دەروازەکانی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پەڕگەکانی: ئەو شتانەی کە نا ئێستا نەی کردووە دەکرێت نەنووسرێن و دەرنەکەون '''هۆکاری شانازی گرتن لێی:''' (ئەم بەشە لەلایەن بەڕێوبەری چالاکەوە دەنووسرێت) _______________________ بەمشێوازە من بیرم لێی کردەوە تەبعەن لە ماوەی ئەم گفتووگۆیەدا گەشەی پێ دەدرێت _______________________ '''پێوەرەکان''' - بە دوو شێواز بەکارهێنەر ئەم شانازییەی پێ دەبەخشرێت ١. مەرجی: گەر بەکارهێنەر ئەم سیفەتانەی تێدابێت: گەر بەکارهێنەر نووسەر بێت: - ژمارەی دەستکارییەکانیبلە ٢٠٠٠ کەمتر نەبێت -ماوەی بەکاربوونی دەبێت لە دوو ساڵ کەمتر نەبێت - خاوەن ٥٠٠ وتار کەمتر نەبێت - خاوەن ١٠ وتاری باش کەمتر نەبێت - خاوەن ٥ وتاری هەڵبژێردراو کەمتر نەبێت گەر بەکارهێنەر تەکنیککار بێت: پێوەرەکانی لەلایەن تەکنیک کارەوە دابنرێت گەر بەکارهێنەر درووستکەری (دەروازە، پۆل، داڕێژە، هتد……) ژمارەی دەستکارییەکانی لە ٢٠٠٠ کەمتر نەبێی - ماوەی بەکاربوونی لە دوو ساڵ کەمتر نەبێت - خاوەنی ٢٠٠ پۆل کەمتر نەبێت - خاوەنی ١٠٠ پەرگە کەمتر نەبێت - خاوەنی ٥٠ داڕێژە کەمتر نەبێت - خاوەنی ٥ دەروازە کەمتر نەبێت —————————————— گشت ئەم مەرجانە ئەگەری دەستکاری کردنیان هەیە. نموونەیەک لە خوارەوە دادەنێم بە وێنە ————————————————— '''نموونەی بەکارهێنەر لە هۆڵی شانازی''' [[پەڕگە:Unknown_person.jpg|وێنەی دەرەکی|چەپ|150x150پیکسڵ]]   [[بەکارھێنەر:Aro Salar|'''Aro Salar''']] '''ناوی ڕاستەقینە:''' ئارۆ سالار '''ساڵی لەدایکبوون''': ٢٠٠٨ '''ماوەی چالاکی:''' ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢ – تا ئێستا '''ئەندام لە ویکیپیدیا:''' بارکەر '''زانیاری:''' ئەم بەکارهێنەرە لە ساڵی ٢٠٢٢ دەستی بەکارکردن لە ویکیپیدیا کوردی کردووە و زیاتر لە بواری فیلم و ئەنیمەیشن وتار نووسیووە. '''چالاکییە گەورەکانی:''' ژمارەی وتارەکانی:٥٤٢ ژمارەی چالاکییەکانی: ٤٣٩٣ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی ویکیپڕۆژەککانی:٣ <nowiki>*</nowiki>وتارە هەڵبژێردراوەکانی:٠ (دەرناکەوێت) <nowiki>*</nowiki>وتارە باشەکانی:١ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی داڕێژەنی:٣٩ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پۆلەکانی:٥٤ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی دەروازەکانی:٢ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پەڕگەکانی:٦٢ '''هۆکاری شانازی پێدان:''' بەهۆی بەشدارییە بەردەوامەکانی و زیادکردنی ناوەڕۆکی کوالیتی بۆ ویکیپیدیا کوردی. ______________________________ === {{لەگەڵ}} === * {{لەگەڵ}} دەزانن چی؟! خوداشاهیدە زۆر زۆر لەمێژ بوو بیرم لەوەی دەکردەوە کە چۆن و بە چ جۆر و شێوازێک دەستخۆشییەک لە بەکارهێنەرە باشەکان واتا ئەو بەکارهێنەرانەی خزمەتێکی زۆر و گەورەیان بە ویکیپیدیای کوردی کردۆ، بکەین، حەتاکوو جەنابی ئارۆ ئەو پێشنیارەی دا، هیوادارم کە بە باشی بڕواتە پێش. [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٢٣:٥٠، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} پێشنیارێکی بەجێیە، بەڵام لەھەندێک حاڵەتدا دەکرێت '''ژمارەی دەستکاری نەکرێتە پێوەر'''، '''بەھا و کاریگەری چالاکیی بەکارھێنەرەکە بۆ ویکیپیدیا گرنگتر و بە بەھاترە''' (فراوانکردنی کۆلکە وتارێک، دابینکردن و دۆزینەوەی سەرچاوەی پێویست بۆ وتارێکی بێ سەرچاوە، ڕێکخستنەوەی وتارێک کە بەپێی پێوەرەکانی نووسین نەنووسراونەتەوە، یان ھەر چالاکییەکی تری کاریگەر و بەھادار). «[[User:Muhammed taha|<b style="background:Blue; color:White;">Muhammed Taha</b>]][[User talk:Muhammed taha|<sup style="color:Blue;">لێدوان</sup>]] ١٧:٥٥، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٩:٢٧، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٨:٠٧، ٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} دەبێ پێوەرەکان بە شێوەیەکی گشتی پێداچوونەوەیان بۆ بکرێت، نەک بەشێوەی تاک بە تاک. ئێستا بۆ نموونە بمانەوێت ڕێز لە کەسێکی وەک کاک ئارام بگرین، بەڵام ژمارەی وتارەکانی ژێر ٥٠٠ـن (زۆربەی وتارەکانی لە ڕێگای بۆت و ویکیپرۆژەکانەوە بڵاو کردووەتەوە) و ژمارەی وتارە ھەڵبژێردراوەکانی یەک دوو وتارن، بەو پێوەرە بێت کەس ھەموو مەرجەکان لەخۆ ناگرێت، بەڵام ئێستا ھەموو کەس دەزانێ کە کاک ئارام جێگای ڕێز و شانازییە. بەگشتی من پێم باشە بۆ ڕێزگرتن لە کەسێک ژمارەیەک بەکارھێنەر دەنگی لەسەر بدەن و دواتر بەھۆی سەرجەم بەشدارییەکان و کارە دیارەکانی ئەو بەکارھێنەرە؛ ئەگەر بەپێی یەکدەنگی شایەنی بوو ئەوە ڕێزلێنانەکەی پێ بدرێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٣٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) === {{دژایەتی}} === <nowiki>*</nowiki> === لێدوان === بەهیوای تەندروستیی بۆ هەموو کەسێک.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٣:٣٦، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] سەلام. ئەمن لەگەڵ ئەو پێشنیارەم بەس بەڕای من دەبێ شتێک بگۆڕێ. ۲۰۰۰ دەستکاری زۆر کەمە، بە دوو مانگ بە کووب چالاک بوون دەکرێ، بە ڕای من بڕوات بۆ ۱۰،۰۰۰، کەسێک کە ۱۰ وتاری باش و ۵ وتاری هەڵبژێردراو و ۵۰۰ وتاری دروستکراوی هەیە بە دڵنیاییەوە دەستکارییەکانی لە ۱۰،۰۰۰ی بۆولای ڕۆیشتۆ. [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٠٠:٠٤، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ::بەڕای من بکرێتە ٥٠٠٠ باشترێکە [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٧:١٥، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :::'''سڵاو لە''' {{وەڵام بۆ|Serchia|Kurd2021|Kushared|Aram|Muhammed taha|Ari Qasm|Sakura emad|Tessla|Ari Qasm|1silent scientist}} و سەرجەم بەکارھێنەرانی تریش… ببوورن گەر هەندێک بەکارهێنەر ناوی لێرە نەهاتبێت [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٩:٤٤، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]]: ڕاستی مادام حەز بەم جۆرە شتە دەکەن، بەدڵ خۆتان بکەن و من '''دژ''' نابم، لەبەرئەوەی کەسانی وەک ئێوە لە ئێستادا چالاکن لە ویکیپیدیا، هەربۆیە شایەنی بڕیاردانن. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٢٥، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) کاک @[[بەکارھێنەر:Muhammed taha|Muhammed taha]] پێشنیارەکەت لەبەرچاو گیراوە، وەک لە پڕۆژەکە ئاماژەم پێداوە، دەکرێت بەڕێوبەری ئەو کاتە دەتوانێت پێوەرەکان پێشەل بکات و ڕێز لە کەسێک بنێت، بەدڵناییشەوە گەر کەسێک پێوەرەکانیشی تێدابێت بەڵام بەڕێوبەری ئەوکاتە ڕازی نەبیت، ئەوا ڕێزلێگرتنی دوادەخرێت.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٩:١٣، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] سڵاو و بەخێربێیەوە بۆ ویکیپیدیا. بۆ ئەو پێشنیارە یەکدەنگیی تەواوت لەگەڵە، تکایە ئەگەر دەتوانی یەکلایی بکەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:٣٣، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::خۆی لەسەر بەرێوەبەرە کە یەکلایی بکاتەوە بەڵام ئێستا ئەو دەتوانێت پڕۆژەکەی بەئەنجام بگەیەنێت بەبێ کێشە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٠٢، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::گەر ھیچ شتێک نەماوە من ئەو داواکارییەی ئێرە وەک سەرکەوتوو دادەخەم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٠٣، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::دەستەکانتان خۆشبێت، خۆم وتارەکە لەژێر ناونیشانی [[ویکیپیدیا:خەرمانەی ڕێزلێنان]] بڵاوی دەکەمەوە و لەوێ وتووێژ دەکەین.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٠:١٠، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] زۆر باشە، سپاس بۆ بەڕێزتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٤:٣٥، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == کردنەوەی کەناڵ و گرووپی ویکیپیدیا لە تێلێگرام == {{atopg | status = ئەنجام | result = [https://t.me/ckbwiki کەناڵی ویکیپیدیای کوردی] لە [[تێلێگرام]] کرایەوە و [https://t.me/KurdishWikipedia گرووپەکەی] پێوە بەسترایەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٦:٣٦، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) }} {{وەڵام بۆ|Serchia|Kurd2021|Kushared|Aram|Muhammed taha|Ari Qasm|Sakura emad|Tessla|Ari Qasm|1silent scientist|-Haryad|Tessla|Aza|حوسێن|MFTG|Sorou6sh|Saad Goran|مامۆستا|Épine|GoRaN909|Serchia|فەرهاد|Pirehelokan}} سڵاوتان لێ بێت ھاوڕێیان، ئەگەر یەکدەنگیتان لەسەر بێ، پێم باشە کەناڵ و کۆمەڵێک گرووپی جیاوازیی ویکیپیدیا (ڕێک ھاوشێوەی [[دیسکۆرد]]) لە «[[تێلێگرام]]» بکەینەوە. تێلێگرام کوردی زۆری تێدان و ئەگەر لەوێ چالاک بین ھەم دەتوانین سەرنجی کەسانی نوێ بۆ ئەندامبوون ڕابکێشین و ھەمیش دەتوانین لەوێ وەڵامی پرسیار و کێشەکان بدەینەوە. خۆم ئامادەم وەک ئەدمینی سەرەکیی ھەژماری ویکیکوردی لە تێلێگرام بم و ھەر کەسیش پێی خۆش بوو ببێتە ئەدمین ئەوە ڕایگەیێنێت؛ دواتریش خۆشحاڵ دەبین لەوێ ببنە ئەندام (ھەڵبەت ئەگەر یەکدەنگی لەسەر پەسەندکردنی ئەو پێشنیارە بێت). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو، من بەشتێکی باشی دادەنێم هەوڵێکی باشە، لە openstreetmap کارم دەکرد گروپی هەبوو بەڵام کوردەکان نا چالاک بوون، بانگێشتی عەرەبی عێراقی کرام زۆر چالاک بوون و ئیشی چاکیان دەکرد پێکەوە، بەڵام لە کۆتایدا ئیشی منیان بەدڵ نەبوو دەریان کردم(کوردایەتی)، گرنگ ئەوەیە چالاک بین و هاوکاری یەک بین. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ٢١:١٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: دەستخۆش بۆ ئەم بیرۆکەیە. منیش پلانێکی وام ھەبوو باسێکی ئاوا بکەمەوە، ئەوەتا تۆ کردتەوە. منیش پێم وایە بەڕاستی ویکیپیدیای کوردی پێویستی بە چالاکییەکی زیاترە لە سۆشیاڵ میدیا و تێلێگرام شوێنێکی گونجاوە. بەس ئەبێ چەن بەشێکی ھەبێ و جیا بکرێنەوە، وەکو بڵاوکردنەوەی نوێکارییەکان، گرووپی وتووێژی گشتی تا بەکارھێنەرە تازەکان پرسیار بکەن و بەکارھێنەرانی شارەزا وەڵامیان بەنەوە، بەشی فێرکاری بە بڵاوکردنەوەی ڤیدۆ یان ڕێنماییی کورتی نووسراو بۆ فێرکردنی بەکارھێنەرانی تازە کە کەم ئەزموونن چۆن دەست بە نووسینی وتار بکەن. ئەگەر بەو شێوەیە بێ کێشەم نییە. سپاس [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢١:٣٧، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::باشە. بەو مەرجەی کەس ببێ خاوەندارێتیی بکا و ناوەرۆکی بۆ دابنێ. ئەگەر سەر بگرێ و چالاک بێ دەبێ چوارچێوەیەکی گشتیش ببێ دەربارەی ئەوەی چی دابنرێ و چی نە. دەکرێ چاو لە کاناڵەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی بکرێ کە زۆربەی بابەتەکانیان زانستییە. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٢:١٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::سپاس بۆ ھەمووتان، ئەو جۆرەی دیارە وەڵامەکان ئەرێنین و پێشنیارەکە سەر دەگرێ. @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ڕاستە، بێگومان کارێکی جوانی تێدا دەکەین و بە ڕێکوپێکی بەڕێوەی دەبەین، ھەر پێشنیارێکیشتان لە ھەر کاتێکدا ھەبوو خۆشحاڵ دەبین پێمان بڵێن. @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ڕاستە، ھەر وەک شروەی دیسکۆرد چەندین گرووپی جیاواز و کاناڵێک لەخۆ دەگرێ کە ھەموویان سەر بە یەک دەبن؛ ھەروەھا کاک ھەریاد خۆشحاڵ دەبم ئەگەر تۆش وەک ئەدمینێک ھاوکار بیت. زۆر سپاس بۆ ھەمووتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٥٣، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::زۆر باشە مادەم وات ئەوێ، لە پەڕەکەم بەستەری تێلێگرامم داناوە، گەر ویستت لەوێ ئەتوانین زیاتر لەسەری قسەکەین. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٣:١٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سلاو،دیارە کارێکی بەجێیە ، دەستان خۆشبێت ، ئەو لینکەی داتان ناوە کار ناکات لای من و ناتوانم بیدۆزمەوە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ٢٠:٠٤، ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]: سەرەتا ئەو چەناڵ و گرووپەمان دانا لە تێلێگرام، دوای بینیم پێشتر کاک محەممەد دروستی کردبوون و ئەوەی خۆمان لابرد. ئەتوانی لەم لینکە جۆینی [https://t.me/ckbwiki چەناڵەکە] بیت. لەم لینکەش جۆینی [https://t.me/KurdishWikipedia گرووپەکە] بیت. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٠:٣٠، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] سوپاس ،دەستخۆش. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ١٠:٤١، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) {{کرا}}، [https://t.me/soranikurdishwikipedia کەناڵی تێلێگرام] کرایەوە و ھەوڵی زۆرکردنی گرووپەکانی و زیادکردنی ئەندام دەدەین. تکایە ھەر بۆچوون و پێشنیارێکی ھەتانە پێمان بڵێن؛ لە ئێستادا بەڕێز ھەریاد دامەزرێنەری کەناڵ و منیش ئەدمینیم. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٣١، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :: سڵاو لە تۆش [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، دەستخۆشی لەو پێشنیارەتان دەکەم، تێلێگرام لای خۆمان زیاتر ئاشنایە، ئینشەڵڵا ھەنگاوێکی باش دەبێت بۆ دووبارە چاڵاکبوونەوەی ویکی کوردیی ناوەندی. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٢:٠٣، ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == گۆڕینی لۆگۆی ویکیپیدیا بەبۆنەی ١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندن == [[پەڕگە:١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی.png|وێنۆک|١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی لە ھەموو ئەو کەسانەی تائێستا خزمەتیان تێدا کردووە پیرۆز بێت!]] === بانگھێشت === {{وب|Serchia|Calak|Aza|مامۆستا|حوسێن|kurd2021|zemen|MFTG|Kushared|Pirehelokan|Aram|Paraw|Muhammed taha|Sakura emad|-Haryad|Aro Salar|Tessla|Sakura emad|Ravan|Shaween|Abdurhman Ahmad|Min.neel|1silent scientist|Ari Qasm|Saad Goran|Rahel khdhr|Kawanii|SiNa}} و تەواوی ئەندامانی تر. === پێشنیار === سڵاو لە ھەموو ئەندامانی بەڕێزی ویکیپیدیا؛ ١٢ی ئاب (نزیکەی مانگێکی تر) ١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردییە و بەوھۆیەوە پێشنیاری گۆڕینی لۆگۆی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی بۆ ماوەیەکی کاتی دەکەم (١٢ی ئاب تاوەکوو ١٢ی ئەیلوول؛ واتە یەک مانگ)، تکایە بۆچوونی خۆتان بڵێن و ھەر کەس دەتوانێت لۆگۆیەک بە دیزاینی سەرنجڕاکێشەوە بار بکات و لە خوارەوە دایبنێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٦، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) === لۆگۆی پێشنیارکراو === <!----- ھەر لۆگۆیەک پێشنیار دەکەی تکایە لە خوارەوە پەڕگەکەی دابنێ ----> [[پەڕگە:Central Kurdish Wikipedia logo for 17th anniversary of establishment.png|200px|ڕاست]] [[پەڕگە:Central_Kurdish_Wikipedia_17th_Anniversary_Logo.png|200px|ڕاست]] {{ھن|١٧}} === {{لێدوان}} === <!----- ھەر لێدوانێک یان بۆچوونێکت ھەیە لە خوارەوە بینووسە ----> * {{وب|Tessla}} کاک تێسلا تکایە ئەگەر دەتوانی لۆگۆ بار بکە، ئەوانەی پێشتری بەڕێزت زۆر جوان بوون، خۆم بۆم ساز نەکرا ئەو شتەی دەمەویست. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٩، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) *:@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: دووبارە سپاس، بەڵێ بۆنا، گۆڕینی کارێکی زۆری ناوێت و هەوڵ دەدەین لۆگۆی جوان دابنێین. هەرخۆی کە بووینە ١٠٠ هەزار وتار، ئەوکاتەش دووبارە دایدەنێین لۆگۆی تر. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٦:٣٩، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::سڵاوتان لێ بێ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: من لەگەڵ پێشنیارەکەتانم، کە لۆگۆیەکی جوان بار بکەن و لێرە ڕای خۆمانی لەسەر بەین. تێبینییەکی بچووکیش، دیارە تاگکردنە ئیش ناکا، چونکە من ئاگاداریم پێ نەگەشتووە و ڕەنگە بەکارھێنەرانی تریش ئاگادار نەبن. پێویستە دووبارە بانگ بکرێنەوە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٨:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] زۆر سپاس بۆ بەڕێزت، ئێستا بۆ جارێکی تر گشت بەکارھێنەران بانگھێشت دەکەمەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٣١، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::ئاگادارکردنەوە: ::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] @[[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] @[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] و ... . [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٣٥، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دەستانخۆش بێ، شتێکی باشە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٤:٠٧، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] کارێکی جوانە بەڵام دوو بۆچوونم هەیە لەسەر وێنەی [[:پەڕگە:١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی.png]] یەکەمیان: پردی دەلال کێشەی نییە بەڵام قەڵاکەی پشتی قەڵای کوێیە؟ و دووەم بۆچوون: دەبێت بەکوردی لەسەری بنووسرێت لەسەری، زەحمەت نەبێت هەردووکی بە ژیری دەستکرد دروستکراوە، کە کاری ڕاستی دەچێت بەڵام قەڵاکە ناناسم بۆیە پرسیارم دەربارەی ئەوە هەیە کە ژیری دەستکرد بەکارهاتووە یاخود نا.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٤:١٧، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ئەو پەڕگەیەی باسی دەکەیت ژیریی دەستکرد بەخۆی سازی کرد بەبێ ئەوەی پێی بڵێم پشتەوەکەی چۆن بێت، تەنیا بۆ ئەو پەڕەی ئێرە بەکاری دێنین ئەگەرنا من پێشنیاری گۆڕینی لۆگۆی ویکیپیدیا بۆ [[:پەڕگە:Central Kurdish Wikipedia logo for 17th anniversary of establishment.png|ئەو پەڕگەیە]] دەکەم (کە بە یارمەتیی ژیریی دەستکرد ساز کراوە). ھەروەھا ئێوەش دەتوانن پەڕگەی پێشنیارکراوی خۆتان بار بکەن، زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٤:٢٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دەستت خۆش بێت شتێکی باشە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٤:٥٧، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] تکایە ھەرچیەک دەکەن با دەستی ژیریی دەستکردی تیا نەبێ، بۆ دەروازە یان جێی تر ئاسایییە ژیریی دەستکرد بێ بەڵام ئەمە دەچێتە سەر لۆگۆی سەرەکی و شتێکی فەرمییە، باشترە بە دەستی دروست بکرێ. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٥:٠٥، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من شارەزای سازکردنی وێنە نیم و زۆری لێ نازانم؛ ئەوەش ھەر وەک دەستپێکێک وابوو، ئەگەرنا ھەر کەسی تر شتێکی باشتر بار بکا خۆم دەنگی بەڵێی دەدەمێ. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:١٢، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] مەبەستم ئەوەیە ھەر ڕێگە نەدرێ ژیریی دەستکردی تێکەڵ بکرێ، ئەگەر پێشنیاریش کرا. دەنا ڕووی دەمم تەنێ لە ئێوە نەبوو، بۆیە ئێوەم تاگ کرد چون ئەم بەشە ئێوە کردوتانەوە. بژین. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٥:٣٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ئەزانم برا ئاسایییە، تەنیا دەڵێم زۆر باش دەبێ کەسانی تریش بەشدار بن لە بارکردنی لۆگۆکەدا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دووبارە سڵاو ئەمە پێشنیاری منە ئەم لۆگۆیەم دروستم کردووە و پیشنیاری دەکەم بۆ ساڵیادەکە، بەخوا مردم تا دروستم کرد چونکە نزیکەی ٣ ساڵە وازم لە دیزاین هێناوە بەهۆی پۆلی ١٢ەوە بەڵام کەس ئامادەنەبوو دانەیەک دروستبکات، هیوادارم بەدڵی کۆمەڵگەی ویکیپیدیا بێت.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٧:٤١، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٧:٤١، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] تەواوە زۆر سپاس بۆ بەڕێزت. ئەگەر ڕای خۆم بڵێم زۆر جوانە کێشەیەکی وای نییە، تەنیا خۆزگە ئەو ١٧ەمین وەکوو ١٧یەمین نووسرابا. دیسان سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:١٧، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]]: وەک بەڕێز ھیڤجا وتی، ١٧ەمین بگۆڕی بۆ ١٧یەمین چاکترە. فۆنتەکەش زۆری کەناڵ و میدیاکان بەکاریدەھێنن، بیگۆڕی بۆ فۆنتێکی سادەتر (کە من [https://fonts.google.com/specimen/Vazirmatn?lang=ckb_Arab&preview.lang=ckb_Arab ئەمە] پێشنیار ئەکەم) باشترێکە. <span style="background:#0D1B2A;font-size:9px;letter-spacing:1px;padding:2px 4px;border-bottom:3px solid #778DA9">[[بەکارھێنەر:Zemen|<span style="color:#E0E1DD">Zemen</span>]] '''[[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|<span style="color:#E63946">✧</span>]]'''</span> ٢٣:٥٦، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ھەر بژی👏 بێکێشەیە، تەنھا وەکوو ئاماژەیان دا «١٧ەمین» بگۆڕدرێت بۆ «١٧ھەمین» یان «١٧یەمین». [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٠:١٤، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] و @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] دەیکەم بە ١٧ هەمین و فۆنتەکەم گۆڕی دەتوانین سەیری بکەن.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٦:١٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] جوانە سپاس، من خۆم لەگەڵ ھی تۆم :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:١٧، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دەستتان خۆش، زۆر باشە. گەر یەکێک لە توانایدا ھەبێت دیزانێکی جوانی بۆ بکات زۆر باشتریش دەبێت، چوونکە پێوەی دیارە کە ژیریی دەستکردە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٧:٥٨، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::دەستی هەموو لایەک خۆش بێت.. شتێکی زۆر جوانە ئەگەر بۆ مانگێک لۆگۆ بگۆرێن هەروەها ئامادەکردنی چەند چالاکی دیکە بۆ رۆژی ١٢ ئاب. [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shaween|لێدوان]]) ٢٠:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] پێشتر بۆ گەیشتن بە پەنجا هەزار کارێکى لەو شێوەیە کرا و لۆگۆکەش لە ئەرشیفى رابردوو هەیە سەبارەت بە گۆرین من لاریم نییە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ٢١:٢٤، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ;ئەنجام == ڕاگەیاندنی پڕۆژەیەکی نوێ: پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان == سڵاو لەهەمووان، بۆ مەبەستی گەشەپێدان و دەوڵەمەندکردنی ویکیپیدیای کوردی بە بابەتە وەرگێڕدراوەکان بە شێوازێکی سیستماتیک، پڕۆژەیەکی نوێم بە ناوی '''[[ویکیپیدیا:پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان|پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان]]''' ئامادە کردووە. '''کورتییەک لەسەر پڕۆژەکە:''' لەم پڕۆژەیەدا، بەپێی بابەتە جیاوازەکان خشتەیەک وتار بۆ هەر ئەندامێکی چالاک دادەنرێت. بۆ ئەوەی جۆش و خرۆشی پڕۆژەکە بپارێزرێت، مۆڵەتی هەر خشتەیەک تەنیا '''یەک ڕۆژ (٢٤ کاتژمێر)''' دەبێت. '''مەرجی وەرگرتنی ئەندامان:''' بۆ ئەوەی ڕێگری بکرێت لە وەرگێڕانی ئامێریی بێ کوالیتی و وتارەکان بە شێوازێکی ستاندارد دروست بکرێن، تەنیا ئەو بەکارهێنەرانە وەردەگیرێن کە متمانەپێکراوی ویکیپیدیان و لەلایەن بەڕێوەبەران مافیان پێ دراوە، و دوای تۆمارکردنی ناو، بەڕێوەبەری پڕۆژەکە پێداچوونەوە بە شایستەیی بەکارهێنەرەکەدا دەکات لەو کاتەدا. داوا لە هەموو هاوڕێیانی چالاک و متمانەپێکراو دەکەم کە سەردانی لاپەڕەی پڕۆژەکە بکەن، و لە حاڵەتی ئارەزوومەندبووندا ناوی خۆیان بۆ بەشداریکردن تۆمار بکەن. هیوادارم بتوانین بەم پڕۆژەیە هەنگاوێکی باش بنێین. '''تێبینی''': پڕۆژەکە دەکرێت لەلایەک کەس یان زیاتریش بەڕێوە بچێت بۆ دروستکردنی وتارەکان. دەکرێت یاساکان دەستکاری بکرێن بە وتووێژ. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٤، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ===لێدوان=== :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] پرۆژەیەکی جوانە، هیوادارم ژمارەیەکی بەرچاو بەشداریی تێدا بکەن. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٠٢، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::ھەروەھا باشترە ناوەکەی بکرێتە ویکیپرۆژە: زنجیرە وتارەکان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٠٨، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سپاس، ئەم پڕۆژەیە هەوڵ دەدات نووسەرە چالاکەکان کۆبکاتەوە گەر هەبوون. وە ناوەکە بەم شێوەیە دروستە کە نێوان نابێت لەگەڵ وشەی '''زنحیرە''' هەبێت، وەک '''زنجیرەفیلم'''، '''زنجیرەکتێب'''. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:١٤، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاستە قسەکەت، بەڵام باشترە وەک کۆمەڵە وتارەکان بچێتە ژێر ناوی ویکیپرۆژە و لەژێر ناوی ویکیپیدیا بێتە دەرەوە (واتە ببێتە ویکیپرۆژە:زنجیرەوتارەکان). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:١٧، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::ببوورە سەرەتا وشەی '''ویکیپرۆژە'''-م نەبینی بوو، بەهەرحاڵ ڕاوێژم لەگەڵ بەڕێوەبەرێک کرد، وتی کێشەش نابێت ئاوا بێت، ڕاستییەکەی خۆشم ئاوام پێ باشترە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٤:٥٣، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٤:٥٣، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر باشە ھەر دوویان دەبن، هەر چۆنت پێ باشە با وا بێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٠٣، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) [[پۆل:داواکارییەکان بۆ لێدوانی کۆمەڵگە]] == بەکارھێنانی ه (/هـ) لە جیاتی ھ == سڵاوتان لێبێت، پێشنیار دەکەم لە ویکیپیدیای "کوردیی سۆرانی" ھەر ئەو "ھاءە عەرەبییە" (ه) بەکاربھێندرێت لە شوێنی (ھ). لە بەشی [[ویکیپیدیا:نووسینی کوردی|نووسینی کوردی]]<nowiki/>‌دا، ئاماژە بەوە دراوە کە لێرە ھ لە جیاتی (ه) بەکاردێت بۆ چارەسەرکردنی گرفتی وشەکانی وەک گوناھ لە کاتێکدا ئاماژەش بەوە دراوە کە «ئەم گرفتە ئەوەندە بەرچاو ناکەوێت». بە ڕای من ئەم گرفتە دەتوانرێت بە درێژکرنەوە (تەتویل)ی ھائەکە چارەسەر بکرێت بەم شێوەیە: گوناهـ ، ھیچ پێویست بە پیتی (ھ) ناکات، یان ھەر دەتوانین بڵێین «گوناح». ئەگەر ئێستا کەسێک بێت بۆ ویکیپیدیا، بۆ نموونە بەدوای وتارێکی وەکوو [[ھاودیان]] بگەڕێت، گەر لە گەڕاندا ھاءە عەرەبییەکە (ه) بەکاربێنێت ناتوانێت وتارەکە بدۆزێتەوە، لە کاتێکدا کە ٪٩٩٬٩ی کورد کیبۆردێکی ئاساییی کوردی بەکاردێنن کە ئەم جۆرەی ھاءـەی (ھ) تێدا نییە، کەس ھەر بە خەیاڵی (ھ)ـیشدا نایەت. وە شتەکە وێڕای ئەوەی بێمانایە، زۆر بێزارکەریشە لە کاتی وەرگێڕان و دەستکاریکردنی وتارەکان. دەبێت دانەبەدانە (ه) بگۆڕیت بۆ (ھ)، گەر لەمەشیان بگەڕێین، لە بەشی سەرچاوەکاندا ئەمە ھەر زۆر ئیزعاجترە. من زیاتر لە خەمی نموونەی گەڕانەکەدام کە ئەگەر ھەر کەسێک بەدوای وتارێک بگەڕێت (ھ)ی تێدا بێت، ناتوانێت بە (ه) بیدۆزێتەوە. سەبارەت بە وشە «کورمانجییەکان»، من ھەرگیز نەمزانیوە لە سۆرانیدا وشەکانی پێشانگەھ، خوێندنگەھ، یان تۆمارگەھ بەو شێوەیە دەرببڕدرێت. ھەر دەڵێین پێشانگا و خوێندنگە و تۆمارگە. ئەوە ھەر گرفت نییە! نازانم گەر ھیچ ھۆکارێکی تر ھەبێت بۆ بەکارھێنانی (ھ) یان بەکارنەھێنانی (ه)!؟ [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٩:٥٤، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]: سڵاو، هۆکار زۆرە کە ئەمە ئەستەمە! یەکێکیان ئەوەیە کە دەبێت هەموو ناوەکان چارەسەر بکرێن دوای بڕیاردان. دووەمیان ئەوەیە؛ ویکیپیدیا شوێنێکی ئەکادیمییە و پێویستە وشەکان ئەکادیمی بێت (وەک پیتی ھ)، هەربۆیە جوان نییە لەنێو وتارێکدا لەجیاتی وشەی '''نھێنی''' خوێنەر وشەی '''نهێنی''' ببینێت! ئەمە تەنیا ڕای منە و هەروەها '''دژی''' ئەوەم بکرێت، بەکارهێنەرانی تریش دەتوانن ڕای خۆیان بڵێن. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٢:١٨، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] بەکارھێنانی تەتویل یان [[درێژکردنەوە]] زیاتر نووسینی عەرەبی و فارسی پشتی پێ دەبەستن، کوردی ئەمەی نییە و پێویستیشی نییە؛ ھەر کوردێکیش کە بەکاری ھێناوە (نووسەر یان...) لاسایی فارسی و عەرەبی کردوەتەوە. نووسینی ھ لەبری ه ھیچ کێشەی نییە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٣:٤٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من وەکوو خۆشم ھیچ کێشەیەکم نییە لەگەڵ بەکارھێنانی (ھ)ـدا. کێشەی گۆڕینی (ه) بۆ (ھ)یش لە وتارەکاندا ھەرچۆنێک بێت کێشەیەکی ئەوەندە گەورە نییە. بەڵام ھەروەک گوتم، لە کاتی گەڕاندا کێشەی ھەیە، وا دەکات وتارەکان نەدۆزرێنەوە و ئیدی بێسوود بن، من تەنھا خەمی ئەوەمە. ::ئەمە وەکوو کێشەی پیتی کافیش نییە (ك)، کە ھەموومان دەزانین پیتی (ک) تایبەتە بە کوردی و (ك)یش تایبەت بە عەرەبی. وە لە ئێستادا زۆربەی زۆری کیبۆردەکان ھەر (ک) بەکاردێنن، ھیچ کێشەیەکی نابێت. بەڵام پیتی (ھ) تەنھا لە کۆتاییدا بەدەردەکەوێت، ئەویش چەند وشەیەک کە دەتوانرێ لە جیاتیی هـ بەکاربێ وەکوو گوناهـ یان فیقهـ. کە وایە بۆ ھەموو وشەکانی تر تێکبچن... [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٨:٣٢، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]: گەر ئەم کارە بکەین، ئەوا هەڵەیەکی کوشندەیە، چونکە ژیرییە دەستکردەکان لەرێگەی ویکیپیدیاوە کوردی فێر دەبن و با فێری پیتی ه نەبن ئەوەندە وەک لە پیتی ھ ). '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٦، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::پێشتریش ئەو باسە کرابوو لەسەر پەسەندکردنی ھ (شوێنەکەم بیر نەماوە)، ھەر وەک ئەوەی لە سەرەوە باسیان کرد و چەند ھۆکارێکی تر، من پێم باشە لە ئێستادا ھەر ھ بەکاربێنین لە جیاتی ه. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٣٢، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == زیادکردن و لابردنی داڕێژەی کۆلکە بە بۆت == سڵاو بۆ بەکارهێنەرانی ویکیپیدیای کوردی. لەسەر داواکاریی بەڕێز @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ئەو ڕاپرسییەم نووسی؛ دەمانەوێ بە بۆت (جارێ دیار نییە بۆتی من یان هی یەکی تر) تاگی کۆلکە لەسەر وتارەکان دانێین و یان لایان بەرین! بۆ ئەو کارەش پێویستە قەبارەیەک وەک سنووری کۆلکەبوون و نەبوون دیاری بکەین. هەندێک دەیانوت ٣٠٠٠ بایت کەمتر کۆلکەیە و زیاترەکەی لە کۆلکە دێتە دەرەوە. پێویستە ئەوەشتان پێ بڵێم کە بە هیچ شێوەیەک داڕێژە و سەرچاوە و بابەتی تر وەک قەبارە هەژمار ناکەین؛ بۆ نموونە ئەگەر ٣٠٠٠ بایت پەسەند بکەین ئەوە هەر دەقەکە هەژمار دەکەین؛ ئەگەر کەمتر بوو کۆلکەیە و ئەگەر زیاتر بوو لە کۆلکە دێتە دەرەوە. ئێستا ئێوە تەنیا بۆچوونی خۆتان سەبارەت بەو قەبارەیە بڵێن کە چەندە بێ باشە و ئەگەریش باسێکی تەکنیکیتان هەیە فەرموون. زۆر سپاس بۆ هەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٣٣، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :'''بانگھێشت:''' :@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] @[[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] @[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] و ھتد. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٥٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::بەڕایڤمن ئەو ٣٠٠٠ بایتە زیاد بکرێت بۆ ٥٠٠٠ چونکە ئەوەندەی ئاگادار بم هەر شەرچاوەکان خۆی ٧٠٠ بایت دەبات یەکی جا ئەوە بۆکسی بۆ دابنێیت لەوانەیە بایتی بۆکسەکە ٥٠٠-٩٠٠ بێت [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٢:٠٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] قسەکەت ڕاستە، بەڵام ئێمە هەر دەقەکان هەژمار دەکەین، سەیرێکی [[بەکارھێنەر:Hivja/ڕەشنووس|ئەو نموونەیە]] بکە، ئێستا ئەگەر سەرچاوە و [[]] و یان داڕێژە و هەر شتێکی تری بۆ زیاد بکەی ئێمە هەر نووسینی کۆتای دەقەکان (ئەوی دەردەکەوێ) ھەژمار دەکەین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:١٧، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::دە بەو شێوەیە بێت ٠٣٠٠ بێ عەیبە، بەڕای من کەم نەکرێتەوە چونکە خۆ دەبێت وتارەکانی ویکیپیدیا هەرکەسێک سەردانمان بکات بە تۆزێک زانیارییەوە بینێرینەوە [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٣:٠٣، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بۆ ئەم بابەتە ئەبێت حسابى خشتە و سەرچاوە و بۆکسەکان و چەندین بابەت دیکەش بکرێت [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ١٤:٢٩، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] تەواوە، ئەگەر مەبەستت ئەوانە و هەر شتێکی تر بێجگە لە دەقی کۆتایی بێ، ئەو هیچ کامیان (بێجگە لە دەقە کۆتایییەکە) وەک قەبارە هەژمار ناکەین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٠٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::٣٠٠٠ بایت گونجاوە. کە تەنھا دەق ھەژمێر دەکرێت، ٥٠٠٠ بایت زۆرە، وە ١٠٠٠ بایتیش کەمە. بۆیە ٣٠٠٠ بایتەکە باشە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٥:٠٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::بە تەواوی لەگەڵ دیاریکردنی ٣٠٠٠ بایت بۆ ناوەڕۆکی وتار هاوڕام، بۆ ئەوەی لە کۆڵکە دەرچێت. دەستی هەموو لایەک خۆش بێت. [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shaween|لێدوان]]) ١٣:٠٥، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :هەندێ وتار هەر ئەوەندەیە توانای ئەوەمان نییە قەبارەی زیاد بکەین، ئەبێ هەش بێت. لەبەرئەوە ٣٠٠٠ زۆرە. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ١١:٤٢، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو لە تۆش [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، پێشنیارەکەت زۆر جوانە، و پێشم باشە جێبەجێ بکرێت، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا دەبێت ئەوە بڵێم کە ئەم تاگە بۆ هەموو وتارێک دروست نییە، مەسەلەن هەندێک وتار هەیە وەکو گوندێکی بچووک یان قوتابخانەیەک، ئەمانە خۆیان سەرچاوە لەسەریان کەمە، لەو حاڵەتەدا ناتوانین وتارەکە لەوە زیاتر فراوان بکەین. :خاڵێکی تر ئەوەیە لە هەندێک وتار، بۆ نموونە ئەوانەی لەسەر ژیاننامەی کەسایەتییەکن یان شوێنێکن دەبینی لە پێشەکییەکەیان هەندێک زانیاری نووسراوە، کە دەچی سەیری بەشەکانی خوارەوە وەکو ''ژیاننامە'' یان ''مێژوو'' دەکەیت، دەبینیت ڕێک کۆپی-پەیستی پێشەکییەکەیە، بەبێ گۆڕانکاری لە شێوازی داڕشتنیان، ئەمەش وا دەکات وتارەکە بایتی زیاتر بێت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٢:٠٢، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] سڵاو بۆ ئێوە و سپاس بۆ بەشداریکردنتان. تکایە سەرەتا سەیری [[بەکارھێنەر:Hivja/ڕەشنووس|ئەو نموونەیە]] بکەن، قەبارەکەی ٣،٢٠٠ بایتە، ئەگەر ئەوەندە بێ کۆلکە ھەژمار ناکرێ. دواتریش پێوستە بزانین کە وتارێک ئەگەر تاگی کۆلکەی لەسەر بێ هیچ بەو مانایە نییە وتارێکی بێ کەڵک یان خراپە! بەڵکوو دەتوانین لە داهاتوودا پەرەیان پێ بدەین و کاریان لەسەر بکەین. تەنانەت ئەگەر زانیاریشی کەم بەردەست بێ وەک وتاری گوندێک، ئەوە تاگی کۆلکەی لەسەر بێ باشترە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:١٤، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: پێشتر لێرە [[ویکیپیدیا:قەبارەی وتار|قەبارەی وتار]] دیاریکراوە، کەمتر لە '''١٠٠٠ بایت''' بە کۆلکە دانراوە و بەپێی وشە لە '''٣٥٠ وشە''' کەمتر کۆلکەیە. بە ڕای من، وەک خۆشت ئاماژەت پێ کرد، تاگی کۆلکە کێشەیەک بۆ وتارەکە دروست ناکا. ئەتوانی بە بۆتەکەی خۆت بیکەی، بەس بۆ بۆتەکە و سکریپتەکەی، ھەنێ کاری ئەوێ. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٣:٠٩، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ڕاستییەکەی هەزار بایت هەر زۆر کەمە، سەیری نموونەکەم بکە، ئەوەندە هەر هیچ نییە جا بێت و کەمتر بێ و وەک کۆلکەی هەژمار نەکەین! بەو پێیە وتاری کۆلکەمان هەر نابن، ئەو سێ هەزار بایتە زۆر باشە (وەک نموونەکە). بۆ بۆتەکەش نازانم چۆن بیکەین، بەڵام لەوە دڵنیام کە لە من و تۆ و ساکوورابۆت دەبێ یەکمان بیکات، کەسی تر نییە:) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٠٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::: شتێک باشە بەڵام بۆ گوندەکانی کوردستان یان هەندێک بابەت دەقی زیاتر بەردەست نییە بۆیە بەڕای من بۆ هەندێکیان سەرچاوە و خشتە و هەموو شتەکان بچنە ناو حیسابەکە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٩:٢٧، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئاخر بەسەر ھەموو وتارێ جێبەجێ ناکرێ. ئەمێنێتەوە سەر ئەو کاتەی کە سکریپتێ دروست ئەکەی، ئەبێ چەن مەرجێکی تیایە بۆ قەبارەی وتارەکان دانێی، وەک کەی تاگی کۆلکەکە دانێ و کەی لایبا. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٠:٣٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) سەلام {{وب|Hivja}}. ئەوە شتێکی زۆر باشە بەڕێز، بەڵام دەبێ چەندانە شتی ڕەچاو بگری، بەعزە وتارێک هەنە وەکوو گوندەکانی کوردستان، جوورە ئاژەڵانێک، شەقامەکان و جوورە فڕۆکە و ماشێنەکان کە ئەوەندەی شتی لەبارەی دا نووسراوە بێ حیساب کردنی سەرچاوە و تاگ و شتی ناگەنە ۳۰۰۰ بایتی، لەبارەی یاساشەوە کۆلکە نینە ([[ویکیپیدیا:قەبارەی وتار]])، چ ڕایەکت بۆ وەی؟ [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٢١:٥٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] سڵاو، ڕای من ئەوەیە هەر وتارێک [[بەکارھێنەر:Hivja/ڕەشنووس|ئەوەندە]] کەمتر بێ کۆلکەیە، دە ئاخر من خۆم ئەتوانم لەو سێ دەقـە زیاتر لەبارەی گەڕەکی خۆماندا بنووسم جا چ بگا بە گوند و شت. تکایە سەیری ئەو بەستەرەم بکەن، ٣ هەزار بایت هەر هیچ نییە، بەتایبەتی بۆ فۆنتی ئێمە کە قەبارەیەکی زۆر دەگرێت، دواتریش زۆربەی ئەو وتارانەی ئێوە (وەک گوندەکانی کوردستان) باسی دەکەن ئەوە پێشتر تاگی کۆلکەیان لێ دراوە! پێویست ناکا ئێمە هیچ بکەین. زیاتر ئەو پڕۆژەیە بۆ لابردنی کۆلکەکانە (هەڵبەت دانانی تاگی کۆلکەش دەگرێتەوە بە ئاستێکی کەمتر). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٣، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ئەو بوارە تەکنیکییە گرینگە، بەڵام پێویستە دواتر قسە و کاری لەسەر بکەین (بەتایبەتی دوای ئەوەی پڵەسمان لە ئەی ئایدا بۆ چالاک کرا). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٤، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::لە ئێستادا گرنگترین شت ئەوەیە کۆمەڵگای ویکییەکەمان بگەنە یەکدەنگی و ئەنجامێک بۆ ئەو باسە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] سکرێپتەکە ئامادەیە و بۆ ھێڤجام ناردووە، ھەرخۆی پێشووتر ساکورا بۆت تاگی کۆلکەی لەسەر چەندین وتار لابردووە کە چیتر کۆلکە نەمان و پرسی کۆمەڵگای نەویستووە چونکە شتێکی ئاشکرای جێبەجێ کردووە، بەڵام تاگدانان لە وتارەکان پرسی کۆمەڵگای ئەوێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٠:٠٨، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::هەر بژی ساکوورابۆت، هەر ئەو دەتوانێ ئەو کارە بکاتەوە :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:١٠، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) بەڕێزان بابەتی ٣ هەزار بایت و «کۆلکە» با باشتر ڕوون بێتەوە: هەندێکتان گلەییتان کردییە کە ٣ هەزار بایت زۆرە، بەڵام خۆی ستاندارە، و وتارەکە مامناوەند دەردەخات. و وتاری گوندەکان یان بابەتگەلێک لەسەر کوردستان کە خۆی کۆلکەیە و داڕێژەی کۆلکەی بۆ دادەنرێت ئەمە خۆی بۆ زانین و باشترکردنی وتارەکەیە و تا فراوان بکرێتن. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ١٠:٤٥، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :گریمان ئەگەر ٣٠٠٠ بایتمان بۆ بۆتەکە دانا، تووشی گرفت دەبین، ئەمەش لەبەر بڕی دیاریکراو نییە، بەڵکو لە بۆتەکەیە، چونکە ئەگەر بۆتەکە هیچ ژیرییەکی تێدا نەبێت لە مامەڵەکردن لەگەڵ ئەو وتارانەی کە زانیارییان سنووردارە و سەرچاوەیان کەمە، ئەوا دەبێتە شەڕی دەستی بەکارهێنەر و بۆتەکە، ئەویش لەبەرئەوەی هەر کاتێک تاگەکە لادەبەیت، بۆتەکە دووبارە دایدەنێتەوە، بۆیە لەم حاڵەتەدا چارەسەر ئەوەیە داڕێژەیەک یان پۆلێک لە وتارەکە دابنێین و بۆتەکەی پێ ڕابهێنین، کە هەر کاتێک ئەو داڕێژە یان پۆلەی بینی، ڕاستەوخۆ با واز لە دانانی تاگی کۆلکە بهێنێت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٠:٥٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] تۆ مەبەستت لە داڕێژەی {{دا|nobots}}ـدایە ئەتوانین وابکەین بەڵام زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە وەک تاگ لێدان نییە و زیان بە وتارەکە ناگەیەنێت و ئەسڵەن بەکارھێنەران ھاندەدات تا زانیاری زیاتری زیاد بکەنە سەر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٠:٥٥، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]]، ھەر وتارێک چ بابەتێک بێت کورت بێت دەبێت داڕێژەی کۆلکەی ھەبێت تا یەکێک فراوانی بکات، بۆ نموونە کۆلکەی وتارەکانی شاعیرەکانی کوردستان یان کۆلکەی شارەکانی کوردستان ھتد... بوونی کۆلکە لە وتارێک کە خوار ٣ ھەزار بایتە باشترە هەبێت چونکە شتێکی زەق نییە بەڵکو بەرچاو ڕوونیشە، وتارێک تۆ نوسیبێتت و کورت بێت ڕەنگە بەهۆی داڕێژەی کۆلکەوە یەکێک فراوانی بکات. و چ کاتێک وتارەکە ناوەڕۆکەکەی بووە سەروو ٣ هەزار بایت ئەوا خۆی داڕێژەی کۆلکەکە لادەبات و پێویست ناکات کەس خۆی ماندوو بکات. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ١٣:٣٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] دەستخۆش، قسەکەت دروستە، تاگی کۆلکە هیچ کێشەیەکی نییە و زۆریش باشە بۆ ئەوەی بەکارهێنەرەکان هان بدات زانیاری زیاد بکەن، یەک لەوانە خۆم کە وتارەکانی چەند ساڵ پێش ئێستای خۆم دەبینم، زۆربەیان لەسەر شاعیرەکان بوو، هێشتا کۆلکەن. منیش مەبەستم تەنها ئەوە بوو کە ڕێگەیەک هەبێت بۆ ئەوەی بۆتەکە کاتێک بەکارھێنەرێک بە دەستی خۆی تاگەکەی لادەبات، بۆتەکە بە زۆر نێت دایبنێتەوە. :بەکورتی، ئەگەر سوود لە داڕێژەی nobots یان ڕێسایەکی لەو شێوەیە وەربگرین، بۆتەکە کارەکانی خۆی بۆ هەموو وتارە کورتەکان دەکات، بەڵام بۆ ئەو حاڵەتە تایبەتانەی کە نووسەرەکە دەیەوێت لایببات، بۆتەکە وازی لێ دێنێت. بەم شێوەیە هەم وتارەکان پۆلین دەکرێن و هەم کێشەکەش دروست نابێت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٢:١٦، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::ئەمەش دەکرێت : ) بەڵام خۆ گشت بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا نازانن داڕێژەی {{دا|nobots}} دابنێن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:٣٩، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] دێی وتارەکە فراوان بکەن و بیبەنە سەرووی سێ هەزار بایت با دواتر لەگەڵ بۆتەکە تووشی شەڕ نەبن :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٢٤، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) o65yr6n3o3mum2sa1jmhwblhx8j4bjt 1613646 1613625 2026-07-31T02:50:40Z Saad Goran 41181 1613646 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 200K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 5 |minthreadstoarchive = 1 }} <noinclude> {{سەرپەڕەی دیوەخان|start= |1=پێشنیارەکان|2= پێشنیار و بیرۆکە نوێکان لێرەدا وتووێژیان لەسەر دەکرێ. ''بەر لە دانانی پێشنیار'': * گۆڕانکارییە پێشنیارکراوەکانی '''نەرمامێر''' کە لەسەری پێکھاتوون دەبێ لە [[MediaZilla:|بەگزیلا]]دا ڕاپۆرت بکرێ. * گۆڕانکارییە پێشنیارکراوەکانی '''سیاسەت''' پەیوەندیی ھەیە بە [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)]]. * '''وتارە نوێیە''' پێشنیارکراوەکان پەیوەندیی ھەیە بە [[ویکیپیدیا:وتارە پێشنیارکراوەکان]]. |3=وپ:دخپ|4=وپ:دخ/پ}} {{بازدان بۆ سەرەوە و خوارەوە}} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__ <span id="below_toc"/> {{clear}} [[پۆل:دیوەخانی ویکیپیدیا]] </noinclude> == سیاسەت و کاری ویکیپیدیا و نیشانەکان == {{atopr |status = ئەنجام |result = نەکرا و ئەنجامی داواکارییەکە سەرکەوتوو نەبوو [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:١٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)}} ئێمە هەر هەموومان ئەگەر بۆ یەک جاریش بێت یاریمان کردووە ئیتر هەر یارییەک بێت، لە یارییەکەدا وشەیەک نوسراوە بەناوی (mission) کەبریتییە (کارەکان) کە دەیکەینەوە نوسراوە ئەو کارە بکە و خەڵاتێکی لە بەرامبەردا وەرگرین، بۆیە منیش داوا دەکەم کە پڕۆژەیەک بۆ ویکیپیدیا دروستکەن و بە چەند کاریکی زۆر و نیشانەی زۆر ئێمە دەتوانیین هەم نیشانەکان بە شێوەیەکی دیموکراسیانە بەکارهێنەرەکان بەکاری بهێنین، هەم باشترکردنی وتارەکان کارەکان دەتوانیین بە باشترین کار دایبنێن و بەشێوەیەک کە دڵنیام هەمووتان [[ھەی دەی]] تان کردووە، کە ئەویش کاری هەیە کە دانەیەک تەواو دەکەیت ئەوە دەچێتە کاریکی زەحمەتر کە هەر هەمان یاسایە وەک: تەواوکردنی ١٠ سندوقی زانیاری. کە ئەم کارە تەواو کرا ببێت بە تەواو کردنی ١٠٠ سندوقی زانیاری. ئەمەش لەسەر دەنگی بەڕێوبەران بۆ خراپکاریش ئەو بەکارهێنەرانەی خراپکاریان پێکرد ئەوا دەتوانن ئێوەی بەڕێوبەران سەربەستیان بکەن، زۆر سوپاس[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٨:٤١، ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) بۆ ڕوونکردنەوەیەکی زیاتریش ئەم وتانەی کە لەسەرەوە باسمان کرد بەم شێوەیە بەڕیوە دەچێت *دەبێت بەکارهێنەر نیشانەی سەرەکی هەبێت *دەبێت هەر بەکارهێنەرێک پەڕیەکی تایبەت بە (mission)ی بۆ دابنرێت ئەمەش لەسەر شێوەی ڕۆبۆتی *دەبێت بە سێ بەشەوە ئەنجام بدرێت کە بریتییە لە بۆ هەر (mission)نێک بریتی بێت لە سەرەتای ناوەندی زەحمەت، کە ئەمانە بەدوای یەکدا دێن لەدوای جێبەجێکردنی ئاسان دوای ناوەندی دوای زەحمەت. *دەبێت ئەو (mission)نەی کە بۆی نوسراوە بە چاکی بیکات، نەوەک بە تێکچووی *دەبێت لەسەر هەر (mission)ێک ئەو کارانەی بەکارهێنەری تێدابێت، وەک ئەوەی یەکسەر لەپەڕەکەی بەشێوەیەکی ڕۆبۆتی بۆی بنوسرێت. هەرچەندە ئەم کارانە لە سەروو پلەی خۆمەوەیە بەڵام دەبێت ئێوەی بەکارهێنەرانی بەئەزموون یارمەتیم بدەن بەهۆی تواناو لێهاتوویتانەوە، بەڵام من دەموێت لەسەرەتادا ١٠ بەکارهێنەری شارەزا بانگێشت بکەم بۆ ئەم پڕۆژەیە {{وب|Sako Nanakli}} {{وب|Sakura emad}} {{وب|Aram}} {{وب|Épine}} {{وب|Calak}} {{وب|Gyan333}} {{وب|Kushared}} {{وب|Serchia}} {{وب|Pirehelokan}} {{وب|Aza}} دەموێت بڵێم لە هەرکاتێکدا دەنگدان لەسەر ئەم پڕۆژەیە ئەنجام بدرێت ئەوە بە تێکڕای دەنگ دەکرێت و هەرکەسێک بیەوێت دەنگ بدات ئەوا دەبێت بەژداربێت لەم پڕۆژەیەدا. سوپاس [[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) : بەرێز {{وب|ئارۆ سالار محمود}} بیرۆکەکەت جوانە ئەوەندەی لە مەبەستەکەت تێگەیشتم "دەتەوێت وەک پێشبڕکێیەک کارەکان بکرێت و پلەبەندی بۆ ھەر کارێک دابنرێت و ھەر بەکارھێنەرێک بەپێی ئاستی خۆی کارێک یان چەن کارێکی پێبدرێت و ئیتر بەپێی کارەکانی ئاستی بەرز بێتەوە و ئەرکەکانی زیاتر و زەحمەت تر بن، بۆ ھەر کارێکیش کە ئەنجامی دەدات خەڵاتی لە بەرامبەردا پێ بدرێت بەڵام خەڵاتەکە کێ دەیدات وە چییە؟" و ھەندێک لەوانەی تاگت کردوون ھیچ بەشداریان نەماوە یان ناتوانن بەچالاکی بەشداری بکەن لە ویکیپیدیا بۆ نموونە {{وب|Gyan333}}، [[بەکارھێنەر:Épine]]. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:١٠، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :{{وب|ئارۆ سالار محمود}} سڵاو ، دیارە ئەوەندەی تێگەیشتبێتم ئەتەوێت پشبڕکێیەک لە نێوان بەکارهێنەران دروستبکەیت بۆ ئەوەی بتوانن زۆرترین سندوقی زانیاری وەڕبگێڕن، ئەگەر ئاوایە و مەبەستەکەت ئەوە بۆ ئەم قۆناغەی ئێمە کەمێک ئاسان نییە، بەتایبەت بەبێ پشتیوانی و خەڵات . پێشتر قەرارمان دەبوو پێشبڕکێەک ڕێکبخەین بۆ دانانی سەرچاوە بۆ ئەو وتارانەی بێ سەرچاوەن بە پشتیوانی ویکیمیدیا بەڵام وابزانم بەهۆی نەبوونی ژمارەیەکی زۆری بەکارهێنەر لە ویکیپیدیای کوردی کارەکە نەکرا .بۆیە هەر کارێک بەتایبەت لەو شێوەی جەنابت باسی دەکەیت ئاسان نییە بەتایبەت ئەم مەرجانەی تێدابێت قورس و گرانی و مامناوەن ، ئامانجی بەشی زۆری ئەوانەی لێرەن هەوڵدانە بۆ ئەوەی لانیکەم ژمارەی وتارەکان بگەیینە ئاستێکی زۆر باشە لەگەڵ بوونی ناوەڕۆکێکی باش .ئەمەش کەم کەس بە خۆبەخشی و بێ بێ چاوەڕوانی هیچ پاداشتێک ئەنجامی دەدات.لەگەڵ ئەوەش بوونی پڕۆژەی جیاواز لە نیشانەکانی پێشکەوتنی ویکیپیدیای کوردیدایە و لە قازانجیەتی ئەنجامیان بدات هەرچەند تا ئێستا چەن پڕۆژەیەک ئەنجام دراون ئێستاش پڕۆژەی شارەکانی ئێران لە بواری تەواوبووندایە.جا ئەگەر وادەزانی هەڵە تێگەیشتووم دەتوانی ڕوونکردنەوەی زیاتر بنوسی ، لەگەڵ ڕێزدا .[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٨:٠٩، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) بەڕێزان ڕاست دەکەن ئەمە ئەرکێکی قورسەو جێبەجێکیردنی کاتی دەوێت، بەڵام ئێمە دەتوانین وتارێکی ویکی لە سەرەتادا بۆ دروست بکەین، و دەتوانین بە چەند شێوەیەک کار دروستبکەین، ئەوەش حەزدەکەم یەکم کار ئێوە بینوسن، و دەزانین نیشانەکان زۆر لەمەوبەر دیاری کراوە، بەڵام نەخراوەتە بەرچاوی بەکارهێنەر و ئێمە دەتوانین بڵاویبکەینەوە لە پەڕەیەکدا، و بۆ کارەکان دەبێت لەیەکەو دوور بن وەک دروستکردنی (چ ژمارەیە) وتارێک کە پێکهاتبێت لە ئەونە (ژمارە. سەردێڕ، ژمارە. ژێرسەردێڕ). یاخود بڵێن دروستکردنی ژمارە. وتاری (وەرزشی، هونەری، موسیقا)، ئیتر دەکەوێتە سەر ئەوەی چی بکەین.[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏١٨:٤٤، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]]: گەر ھیچ قسەت نییە لەسەر پڕۆژەکە دەتەوێت دایبخەم، بە ھۆکاری ئەوەی نەکرا؟ یان دەتەوێت داواکارییەکە بەردەوام لێرە بێت؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٠٤، ١١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) داوادەکەم بیسڕیتەوە و هەر دانەیەکی من کە دامناوە چوونکە هیچ کەسێک بێجگە لە تۆ و ئارام نایەنە سەر ئەم بەشەی ویکیپیدیا، لاخۆی دیوەخانە.[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|🎻 𝓐𝓻𝓸 𝓼𝓪𝓵𝓪𝓻 🎻]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٠، ١٢ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] بێزەحمەت دایبخە [[بەکارھێنەر:Agent aro|Agent aro]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Agent aro|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٣، ١٩ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == دەستکاریی بە کۆمەڵی شێواز == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:١١، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٣٥ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢٠٦٨٨٣٠٦٦٤}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو بەکارھێنەر {{وب|Aram}} و بەکارھێنەرانی تر. پێشتر بڕێک پیاچوونەوەی زمانەوانیمان کردووە لە دەقەکاندا. ھەڵەیەک کە زۆر دەکەوێتە بەرچاوم ئەوم '''ھەستا بە''' کە [[:en:calque]] یانی وەرگێڕانی وشەبەوشەی عەرەبیی قام بە. دوو کێشەی ھەیە. یەک، لە ڕووی شێوازەوە زمان درێژ دەکاتەوە. دوو، وەک گشت وەرگێڕانێکی وشەبەوشەی ئیدیۆمی بیانی تێگەیشتنی ئاسان نیە. بۆ نموونە لەجێی '''ھەستا بە گەورەکردنی ماڵەکە''' بنووسرێ '''ماڵەکەی گەورە کرد'''. بەڵام ئەمە نازانم بە چەند دێڕ کۆد بکرێ یا نە، چون چەند کێشەی ھەیە. ١) بڕێک جار ڕستەکان درێژن و خاڵ لە ئاخریانەوە نیە و ئەوە دیاریکردنی بەکارەکە ئەستەم دەکات. ٢) کێشەی جێناوە لکاوەکان (کە ئەو ئاسانتر بێ و بە چەند دێڕ کۆد چارەسەر دەکرێت). بەکارھێنەر ئارام کە تەجرەبەی زیاترە نازانم ڕای چییە. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٩:٣٦، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) :سڵاو لەم دڵسۆزەی ویکی، {{وب|Pirehelokan}}! زۆر ببوورە و کۆمپیوتەرەکەم کێشەی تێ کەوت بۆیە نەمتوانی زووتر وەڵامت بدەمەوە. ئەوە [[فەرھاد پیرباڵ]]یش لە بەرنامەیەک زۆر بە توندی ڕەخنەی لەم باسە گرتبوو. پێم وا بێ شتەکە چووەتە ناوی خەڵکەوە و وشیارتر مامەڵەی لەگەڵ دەکەن و کەمتریش بە کاری دێنن. لەم کاتەدا و لێرە ٣٢٧ ئاکامی ئەم باسەمان ھەیە. ڕاستکردنەوەیان نە بە دەست و بە ئێمە ئاسانە و نە پێشم وایە بە چەند دێڕێک کۆد و بە بۆت بکرێت؛ بۆت نابێت لە خۆیەوە و بەبێ پێداچوونەوەی مرۆڤ ئەم جۆرە دەستکارییە بکات. بە بڕوای من بۆ چارەکردنی ئەمە، پێویستمان بە سیستمێکە کە ھەڵەکان دیاری بکات و حەلێک یان زیاتر پێشنیار بکات و بەکارھێنەر بڕیار بدات کە قبووڵی بکات یان نا. ئەوە دەمبوسێکم لە بەشەکە چەقاند تا ئەرشیڤ نەکرێ تا بزانین دەتوانین شتێکی لێ بکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:١١، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) ::{{وب|Aram}}، سڵاو، سپاس بۆ وڵامەکەت. ئەگەر فۆرمە جیاوازەکانی بەرچاو بگرین یانی کاتی کارەکە و سەرفکردنەکەی ئەوە زیاتریش دەکا. ھەست/ام/ای/ا/این/ان/ان بە تەنیا لە ڕابردوودا. ئیتر با ڕانەبردوو بمێنێ و کێشەی دوو جۆرە ھ ێکەیش بە لایەک. بەھەرحاڵ ئەوەی بڕێک دەڵێن ئەمە بووە بە باو نابێ بە بیانوو بۆ دەستبەرداربوونی. بڕوانە ئینگلیزی ئیستەش ھەموو ڕۆژێ باسی شێوازی دروست و پوخت و کورت ھەمیشە گەرمە. دیسان سپاس. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٢:١٢، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == دیواری شانازی ویکیپیدیای کوردی سۆرانی == {{atopg | status = ئەنجام | result = {{کرا|یەکدەنگی لەسەر دامەزراندنی پڕۆژەکە بوو بڕوانە}} [[ویکیپیدیا:خەرمانەی ڕێزلێنان]] }} '''سڵاو لە''' {{وەڵام بۆ|Serchia|Kurd2021|Kushared|Aram|Muhammed taha|Ari Qasm|Sakura emad|Tessla|Ari Qasm|1silent scientist}} و سەرجەم بەکارھێنەرانی تریش… ببوورن گەر هەندێک بەکارهێنەر ناوی لێرە نەهاتبێت''' '''پڕۆژەکە''' دەمەوێت ئەم پڕۆژەیە بخەمە بەردەست کۆمەڵەگەی ویکیپیدیا بۆ ئەوەی وتووێژی لێ بکرێت تاکو ببێتە خزمەتێک بۆ ویکیپیدیا پڕۆژەکە بەناوی هۆڵی شانازییە کە ئەم وتارە پڕۆژەیەکە کە تێیدا ناوی ئەو بەکارهێنەرانەی تێ دەچێت کە خزمەتێکی گەورەی بە ویکیپیدیا کردبێت یاخود کاتی بێت تاکو بەفەرمی بچێتە نێو ئەم وتارە لە وتارەکەدا باسی چەند شتێک دەکرێت و لەلایەن خودی بەکارهێنەرەوە خۆی دەنووسرێت: '''ناوی بەکارهێنەری''' ناوی ڕاستەقینەی خۆی (لە دوو ناوی سەرەتا زیاتر نەبێت)، و زیادکردنی ناوێک لە دەستە چەپەوە (سایزەکەی دوای دیاری دەکرێت) '''زانیاری''' لەم بەشەدا ماوەی چالاکی بوون و تەمەنی و لە چ بوارێکی ویکیپیدیا زیاتر کاری کردووە (چەند دانەیە با بینووسێت) پلە و پۆستەکەی لە ویکیپیدیا '''چالاکییە گەورەکانی''' ژمارەی وتارەکانی: ژمارەی چالاکییەکانی: <nowiki>*</nowiki>پڕۆژەی دامەزراوی: <nowiki>*</nowiki>وتارە هەڵبژێردراوەکانی <nowiki>*</nowiki>وتارە باشەکانی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی داڕێژەنی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پۆلەکانی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی دەروازەکانی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پەڕگەکانی: ئەو شتانەی کە نا ئێستا نەی کردووە دەکرێت نەنووسرێن و دەرنەکەون '''هۆکاری شانازی گرتن لێی:''' (ئەم بەشە لەلایەن بەڕێوبەری چالاکەوە دەنووسرێت) _______________________ بەمشێوازە من بیرم لێی کردەوە تەبعەن لە ماوەی ئەم گفتووگۆیەدا گەشەی پێ دەدرێت _______________________ '''پێوەرەکان''' - بە دوو شێواز بەکارهێنەر ئەم شانازییەی پێ دەبەخشرێت ١. مەرجی: گەر بەکارهێنەر ئەم سیفەتانەی تێدابێت: گەر بەکارهێنەر نووسەر بێت: - ژمارەی دەستکارییەکانیبلە ٢٠٠٠ کەمتر نەبێت -ماوەی بەکاربوونی دەبێت لە دوو ساڵ کەمتر نەبێت - خاوەن ٥٠٠ وتار کەمتر نەبێت - خاوەن ١٠ وتاری باش کەمتر نەبێت - خاوەن ٥ وتاری هەڵبژێردراو کەمتر نەبێت گەر بەکارهێنەر تەکنیککار بێت: پێوەرەکانی لەلایەن تەکنیک کارەوە دابنرێت گەر بەکارهێنەر درووستکەری (دەروازە، پۆل، داڕێژە، هتد……) ژمارەی دەستکارییەکانی لە ٢٠٠٠ کەمتر نەبێی - ماوەی بەکاربوونی لە دوو ساڵ کەمتر نەبێت - خاوەنی ٢٠٠ پۆل کەمتر نەبێت - خاوەنی ١٠٠ پەرگە کەمتر نەبێت - خاوەنی ٥٠ داڕێژە کەمتر نەبێت - خاوەنی ٥ دەروازە کەمتر نەبێت —————————————— گشت ئەم مەرجانە ئەگەری دەستکاری کردنیان هەیە. نموونەیەک لە خوارەوە دادەنێم بە وێنە ————————————————— '''نموونەی بەکارهێنەر لە هۆڵی شانازی''' [[پەڕگە:Unknown_person.jpg|وێنەی دەرەکی|چەپ|150x150پیکسڵ]]   [[بەکارھێنەر:Aro Salar|'''Aro Salar''']] '''ناوی ڕاستەقینە:''' ئارۆ سالار '''ساڵی لەدایکبوون''': ٢٠٠٨ '''ماوەی چالاکی:''' ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢ – تا ئێستا '''ئەندام لە ویکیپیدیا:''' بارکەر '''زانیاری:''' ئەم بەکارهێنەرە لە ساڵی ٢٠٢٢ دەستی بەکارکردن لە ویکیپیدیا کوردی کردووە و زیاتر لە بواری فیلم و ئەنیمەیشن وتار نووسیووە. '''چالاکییە گەورەکانی:''' ژمارەی وتارەکانی:٥٤٢ ژمارەی چالاکییەکانی: ٤٣٩٣ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی ویکیپڕۆژەککانی:٣ <nowiki>*</nowiki>وتارە هەڵبژێردراوەکانی:٠ (دەرناکەوێت) <nowiki>*</nowiki>وتارە باشەکانی:١ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی داڕێژەنی:٣٩ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پۆلەکانی:٥٤ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی دەروازەکانی:٢ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پەڕگەکانی:٦٢ '''هۆکاری شانازی پێدان:''' بەهۆی بەشدارییە بەردەوامەکانی و زیادکردنی ناوەڕۆکی کوالیتی بۆ ویکیپیدیا کوردی. ______________________________ === {{لەگەڵ}} === * {{لەگەڵ}} دەزانن چی؟! خوداشاهیدە زۆر زۆر لەمێژ بوو بیرم لەوەی دەکردەوە کە چۆن و بە چ جۆر و شێوازێک دەستخۆشییەک لە بەکارهێنەرە باشەکان واتا ئەو بەکارهێنەرانەی خزمەتێکی زۆر و گەورەیان بە ویکیپیدیای کوردی کردۆ، بکەین، حەتاکوو جەنابی ئارۆ ئەو پێشنیارەی دا، هیوادارم کە بە باشی بڕواتە پێش. [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٢٣:٥٠، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} پێشنیارێکی بەجێیە، بەڵام لەھەندێک حاڵەتدا دەکرێت '''ژمارەی دەستکاری نەکرێتە پێوەر'''، '''بەھا و کاریگەری چالاکیی بەکارھێنەرەکە بۆ ویکیپیدیا گرنگتر و بە بەھاترە''' (فراوانکردنی کۆلکە وتارێک، دابینکردن و دۆزینەوەی سەرچاوەی پێویست بۆ وتارێکی بێ سەرچاوە، ڕێکخستنەوەی وتارێک کە بەپێی پێوەرەکانی نووسین نەنووسراونەتەوە، یان ھەر چالاکییەکی تری کاریگەر و بەھادار). «[[User:Muhammed taha|<b style="background:Blue; color:White;">Muhammed Taha</b>]][[User talk:Muhammed taha|<sup style="color:Blue;">لێدوان</sup>]] ١٧:٥٥، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٩:٢٧، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٨:٠٧، ٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} دەبێ پێوەرەکان بە شێوەیەکی گشتی پێداچوونەوەیان بۆ بکرێت، نەک بەشێوەی تاک بە تاک. ئێستا بۆ نموونە بمانەوێت ڕێز لە کەسێکی وەک کاک ئارام بگرین، بەڵام ژمارەی وتارەکانی ژێر ٥٠٠ـن (زۆربەی وتارەکانی لە ڕێگای بۆت و ویکیپرۆژەکانەوە بڵاو کردووەتەوە) و ژمارەی وتارە ھەڵبژێردراوەکانی یەک دوو وتارن، بەو پێوەرە بێت کەس ھەموو مەرجەکان لەخۆ ناگرێت، بەڵام ئێستا ھەموو کەس دەزانێ کە کاک ئارام جێگای ڕێز و شانازییە. بەگشتی من پێم باشە بۆ ڕێزگرتن لە کەسێک ژمارەیەک بەکارھێنەر دەنگی لەسەر بدەن و دواتر بەھۆی سەرجەم بەشدارییەکان و کارە دیارەکانی ئەو بەکارھێنەرە؛ ئەگەر بەپێی یەکدەنگی شایەنی بوو ئەوە ڕێزلێنانەکەی پێ بدرێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٣٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) === {{دژایەتی}} === <nowiki>*</nowiki> === لێدوان === بەهیوای تەندروستیی بۆ هەموو کەسێک.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٣:٣٦، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] سەلام. ئەمن لەگەڵ ئەو پێشنیارەم بەس بەڕای من دەبێ شتێک بگۆڕێ. ۲۰۰۰ دەستکاری زۆر کەمە، بە دوو مانگ بە کووب چالاک بوون دەکرێ، بە ڕای من بڕوات بۆ ۱۰،۰۰۰، کەسێک کە ۱۰ وتاری باش و ۵ وتاری هەڵبژێردراو و ۵۰۰ وتاری دروستکراوی هەیە بە دڵنیاییەوە دەستکارییەکانی لە ۱۰،۰۰۰ی بۆولای ڕۆیشتۆ. [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٠٠:٠٤، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ::بەڕای من بکرێتە ٥٠٠٠ باشترێکە [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٧:١٥، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :::'''سڵاو لە''' {{وەڵام بۆ|Serchia|Kurd2021|Kushared|Aram|Muhammed taha|Ari Qasm|Sakura emad|Tessla|Ari Qasm|1silent scientist}} و سەرجەم بەکارھێنەرانی تریش… ببوورن گەر هەندێک بەکارهێنەر ناوی لێرە نەهاتبێت [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٩:٤٤، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]]: ڕاستی مادام حەز بەم جۆرە شتە دەکەن، بەدڵ خۆتان بکەن و من '''دژ''' نابم، لەبەرئەوەی کەسانی وەک ئێوە لە ئێستادا چالاکن لە ویکیپیدیا، هەربۆیە شایەنی بڕیاردانن. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٢٥، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) کاک @[[بەکارھێنەر:Muhammed taha|Muhammed taha]] پێشنیارەکەت لەبەرچاو گیراوە، وەک لە پڕۆژەکە ئاماژەم پێداوە، دەکرێت بەڕێوبەری ئەو کاتە دەتوانێت پێوەرەکان پێشەل بکات و ڕێز لە کەسێک بنێت، بەدڵناییشەوە گەر کەسێک پێوەرەکانیشی تێدابێت بەڵام بەڕێوبەری ئەوکاتە ڕازی نەبیت، ئەوا ڕێزلێگرتنی دوادەخرێت.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٩:١٣، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] سڵاو و بەخێربێیەوە بۆ ویکیپیدیا. بۆ ئەو پێشنیارە یەکدەنگیی تەواوت لەگەڵە، تکایە ئەگەر دەتوانی یەکلایی بکەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:٣٣، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::خۆی لەسەر بەرێوەبەرە کە یەکلایی بکاتەوە بەڵام ئێستا ئەو دەتوانێت پڕۆژەکەی بەئەنجام بگەیەنێت بەبێ کێشە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٠٢، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::گەر ھیچ شتێک نەماوە من ئەو داواکارییەی ئێرە وەک سەرکەوتوو دادەخەم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٠٣، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::دەستەکانتان خۆشبێت، خۆم وتارەکە لەژێر ناونیشانی [[ویکیپیدیا:خەرمانەی ڕێزلێنان]] بڵاوی دەکەمەوە و لەوێ وتووێژ دەکەین.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٠:١٠، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] زۆر باشە، سپاس بۆ بەڕێزتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٤:٣٥، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == کردنەوەی کەناڵ و گرووپی ویکیپیدیا لە تێلێگرام == {{atopg | status = ئەنجام | result = [https://t.me/ckbwiki کەناڵی ویکیپیدیای کوردی] لە [[تێلێگرام]] کرایەوە و [https://t.me/KurdishWikipedia گرووپەکەی] پێوە بەسترایەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٦:٣٦، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) }} {{وەڵام بۆ|Serchia|Kurd2021|Kushared|Aram|Muhammed taha|Ari Qasm|Sakura emad|Tessla|Ari Qasm|1silent scientist|-Haryad|Tessla|Aza|حوسێن|MFTG|Sorou6sh|Saad Goran|مامۆستا|Épine|GoRaN909|Serchia|فەرهاد|Pirehelokan}} سڵاوتان لێ بێت ھاوڕێیان، ئەگەر یەکدەنگیتان لەسەر بێ، پێم باشە کەناڵ و کۆمەڵێک گرووپی جیاوازیی ویکیپیدیا (ڕێک ھاوشێوەی [[دیسکۆرد]]) لە «[[تێلێگرام]]» بکەینەوە. تێلێگرام کوردی زۆری تێدان و ئەگەر لەوێ چالاک بین ھەم دەتوانین سەرنجی کەسانی نوێ بۆ ئەندامبوون ڕابکێشین و ھەمیش دەتوانین لەوێ وەڵامی پرسیار و کێشەکان بدەینەوە. خۆم ئامادەم وەک ئەدمینی سەرەکیی ھەژماری ویکیکوردی لە تێلێگرام بم و ھەر کەسیش پێی خۆش بوو ببێتە ئەدمین ئەوە ڕایگەیێنێت؛ دواتریش خۆشحاڵ دەبین لەوێ ببنە ئەندام (ھەڵبەت ئەگەر یەکدەنگی لەسەر پەسەندکردنی ئەو پێشنیارە بێت). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو، من بەشتێکی باشی دادەنێم هەوڵێکی باشە، لە openstreetmap کارم دەکرد گروپی هەبوو بەڵام کوردەکان نا چالاک بوون، بانگێشتی عەرەبی عێراقی کرام زۆر چالاک بوون و ئیشی چاکیان دەکرد پێکەوە، بەڵام لە کۆتایدا ئیشی منیان بەدڵ نەبوو دەریان کردم(کوردایەتی)، گرنگ ئەوەیە چالاک بین و هاوکاری یەک بین. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ٢١:١٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: دەستخۆش بۆ ئەم بیرۆکەیە. منیش پلانێکی وام ھەبوو باسێکی ئاوا بکەمەوە، ئەوەتا تۆ کردتەوە. منیش پێم وایە بەڕاستی ویکیپیدیای کوردی پێویستی بە چالاکییەکی زیاترە لە سۆشیاڵ میدیا و تێلێگرام شوێنێکی گونجاوە. بەس ئەبێ چەن بەشێکی ھەبێ و جیا بکرێنەوە، وەکو بڵاوکردنەوەی نوێکارییەکان، گرووپی وتووێژی گشتی تا بەکارھێنەرە تازەکان پرسیار بکەن و بەکارھێنەرانی شارەزا وەڵامیان بەنەوە، بەشی فێرکاری بە بڵاوکردنەوەی ڤیدۆ یان ڕێنماییی کورتی نووسراو بۆ فێرکردنی بەکارھێنەرانی تازە کە کەم ئەزموونن چۆن دەست بە نووسینی وتار بکەن. ئەگەر بەو شێوەیە بێ کێشەم نییە. سپاس [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢١:٣٧، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::باشە. بەو مەرجەی کەس ببێ خاوەندارێتیی بکا و ناوەرۆکی بۆ دابنێ. ئەگەر سەر بگرێ و چالاک بێ دەبێ چوارچێوەیەکی گشتیش ببێ دەربارەی ئەوەی چی دابنرێ و چی نە. دەکرێ چاو لە کاناڵەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی بکرێ کە زۆربەی بابەتەکانیان زانستییە. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٢:١٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::سپاس بۆ ھەمووتان، ئەو جۆرەی دیارە وەڵامەکان ئەرێنین و پێشنیارەکە سەر دەگرێ. @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ڕاستە، بێگومان کارێکی جوانی تێدا دەکەین و بە ڕێکوپێکی بەڕێوەی دەبەین، ھەر پێشنیارێکیشتان لە ھەر کاتێکدا ھەبوو خۆشحاڵ دەبین پێمان بڵێن. @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ڕاستە، ھەر وەک شروەی دیسکۆرد چەندین گرووپی جیاواز و کاناڵێک لەخۆ دەگرێ کە ھەموویان سەر بە یەک دەبن؛ ھەروەھا کاک ھەریاد خۆشحاڵ دەبم ئەگەر تۆش وەک ئەدمینێک ھاوکار بیت. زۆر سپاس بۆ ھەمووتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٥٣، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::زۆر باشە مادەم وات ئەوێ، لە پەڕەکەم بەستەری تێلێگرامم داناوە، گەر ویستت لەوێ ئەتوانین زیاتر لەسەری قسەکەین. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٣:١٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سلاو،دیارە کارێکی بەجێیە ، دەستان خۆشبێت ، ئەو لینکەی داتان ناوە کار ناکات لای من و ناتوانم بیدۆزمەوە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ٢٠:٠٤، ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]: سەرەتا ئەو چەناڵ و گرووپەمان دانا لە تێلێگرام، دوای بینیم پێشتر کاک محەممەد دروستی کردبوون و ئەوەی خۆمان لابرد. ئەتوانی لەم لینکە جۆینی [https://t.me/ckbwiki چەناڵەکە] بیت. لەم لینکەش جۆینی [https://t.me/KurdishWikipedia گرووپەکە] بیت. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٠:٣٠، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] سوپاس ،دەستخۆش. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ١٠:٤١، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) {{کرا}}، [https://t.me/soranikurdishwikipedia کەناڵی تێلێگرام] کرایەوە و ھەوڵی زۆرکردنی گرووپەکانی و زیادکردنی ئەندام دەدەین. تکایە ھەر بۆچوون و پێشنیارێکی ھەتانە پێمان بڵێن؛ لە ئێستادا بەڕێز ھەریاد دامەزرێنەری کەناڵ و منیش ئەدمینیم. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٣١، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :: سڵاو لە تۆش [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، دەستخۆشی لەو پێشنیارەتان دەکەم، تێلێگرام لای خۆمان زیاتر ئاشنایە، ئینشەڵڵا ھەنگاوێکی باش دەبێت بۆ دووبارە چاڵاکبوونەوەی ویکی کوردیی ناوەندی. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٢:٠٣، ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == گۆڕینی لۆگۆی ویکیپیدیا بەبۆنەی ١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندن == [[پەڕگە:١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی.png|وێنۆک|١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی لە ھەموو ئەو کەسانەی تائێستا خزمەتیان تێدا کردووە پیرۆز بێت!]] === بانگھێشت === {{وب|Serchia|Calak|Aza|مامۆستا|حوسێن|kurd2021|zemen|MFTG|Kushared|Pirehelokan|Aram|Paraw|Muhammed taha|Sakura emad|-Haryad|Aro Salar|Tessla|Sakura emad|Ravan|Shaween|Abdurhman Ahmad|Min.neel|1silent scientist|Ari Qasm|Saad Goran|Rahel khdhr|Kawanii|SiNa}} و تەواوی ئەندامانی تر. === پێشنیار === سڵاو لە ھەموو ئەندامانی بەڕێزی ویکیپیدیا؛ ١٢ی ئاب (نزیکەی مانگێکی تر) ١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردییە و بەوھۆیەوە پێشنیاری گۆڕینی لۆگۆی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی بۆ ماوەیەکی کاتی دەکەم (١٢ی ئاب تاوەکوو ١٢ی ئەیلوول؛ واتە یەک مانگ)، تکایە بۆچوونی خۆتان بڵێن و ھەر کەس دەتوانێت لۆگۆیەک بە دیزاینی سەرنجڕاکێشەوە بار بکات و لە خوارەوە دایبنێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٦، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) === لۆگۆی پێشنیارکراو === <!----- ھەر لۆگۆیەک پێشنیار دەکەی تکایە لە خوارەوە پەڕگەکەی دابنێ ----> [[پەڕگە:Central Kurdish Wikipedia logo for 17th anniversary of establishment.png|200px|ڕاست]] [[پەڕگە:Central_Kurdish_Wikipedia_17th_Anniversary_Logo.png|200px|ڕاست]] {{ھن|١٧}} === {{لێدوان}} === <!----- ھەر لێدوانێک یان بۆچوونێکت ھەیە لە خوارەوە بینووسە ----> * {{وب|Tessla}} کاک تێسلا تکایە ئەگەر دەتوانی لۆگۆ بار بکە، ئەوانەی پێشتری بەڕێزت زۆر جوان بوون، خۆم بۆم ساز نەکرا ئەو شتەی دەمەویست. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٩، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) *:@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: دووبارە سپاس، بەڵێ بۆنا، گۆڕینی کارێکی زۆری ناوێت و هەوڵ دەدەین لۆگۆی جوان دابنێین. هەرخۆی کە بووینە ١٠٠ هەزار وتار، ئەوکاتەش دووبارە دایدەنێین لۆگۆی تر. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٦:٣٩، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::سڵاوتان لێ بێ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: من لەگەڵ پێشنیارەکەتانم، کە لۆگۆیەکی جوان بار بکەن و لێرە ڕای خۆمانی لەسەر بەین. تێبینییەکی بچووکیش، دیارە تاگکردنە ئیش ناکا، چونکە من ئاگاداریم پێ نەگەشتووە و ڕەنگە بەکارھێنەرانی تریش ئاگادار نەبن. پێویستە دووبارە بانگ بکرێنەوە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٨:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] زۆر سپاس بۆ بەڕێزت، ئێستا بۆ جارێکی تر گشت بەکارھێنەران بانگھێشت دەکەمەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٣١، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::ئاگادارکردنەوە: ::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] @[[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] @[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] و ... . [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٣٥، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دەستانخۆش بێ، شتێکی باشە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٤:٠٧، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] کارێکی جوانە بەڵام دوو بۆچوونم هەیە لەسەر وێنەی [[:پەڕگە:١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی.png]] یەکەمیان: پردی دەلال کێشەی نییە بەڵام قەڵاکەی پشتی قەڵای کوێیە؟ و دووەم بۆچوون: دەبێت بەکوردی لەسەری بنووسرێت لەسەری، زەحمەت نەبێت هەردووکی بە ژیری دەستکرد دروستکراوە، کە کاری ڕاستی دەچێت بەڵام قەڵاکە ناناسم بۆیە پرسیارم دەربارەی ئەوە هەیە کە ژیری دەستکرد بەکارهاتووە یاخود نا.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٤:١٧، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ئەو پەڕگەیەی باسی دەکەیت ژیریی دەستکرد بەخۆی سازی کرد بەبێ ئەوەی پێی بڵێم پشتەوەکەی چۆن بێت، تەنیا بۆ ئەو پەڕەی ئێرە بەکاری دێنین ئەگەرنا من پێشنیاری گۆڕینی لۆگۆی ویکیپیدیا بۆ [[:پەڕگە:Central Kurdish Wikipedia logo for 17th anniversary of establishment.png|ئەو پەڕگەیە]] دەکەم (کە بە یارمەتیی ژیریی دەستکرد ساز کراوە). ھەروەھا ئێوەش دەتوانن پەڕگەی پێشنیارکراوی خۆتان بار بکەن، زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٤:٢٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دەستت خۆش بێت شتێکی باشە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٤:٥٧، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] تکایە ھەرچیەک دەکەن با دەستی ژیریی دەستکردی تیا نەبێ، بۆ دەروازە یان جێی تر ئاسایییە ژیریی دەستکرد بێ بەڵام ئەمە دەچێتە سەر لۆگۆی سەرەکی و شتێکی فەرمییە، باشترە بە دەستی دروست بکرێ. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٥:٠٥، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من شارەزای سازکردنی وێنە نیم و زۆری لێ نازانم؛ ئەوەش ھەر وەک دەستپێکێک وابوو، ئەگەرنا ھەر کەسی تر شتێکی باشتر بار بکا خۆم دەنگی بەڵێی دەدەمێ. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:١٢، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] مەبەستم ئەوەیە ھەر ڕێگە نەدرێ ژیریی دەستکردی تێکەڵ بکرێ، ئەگەر پێشنیاریش کرا. دەنا ڕووی دەمم تەنێ لە ئێوە نەبوو، بۆیە ئێوەم تاگ کرد چون ئەم بەشە ئێوە کردوتانەوە. بژین. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٥:٣٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ئەزانم برا ئاسایییە، تەنیا دەڵێم زۆر باش دەبێ کەسانی تریش بەشدار بن لە بارکردنی لۆگۆکەدا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دووبارە سڵاو ئەمە پێشنیاری منە ئەم لۆگۆیەم دروستم کردووە و پیشنیاری دەکەم بۆ ساڵیادەکە، بەخوا مردم تا دروستم کرد چونکە نزیکەی ٣ ساڵە وازم لە دیزاین هێناوە بەهۆی پۆلی ١٢ەوە بەڵام کەس ئامادەنەبوو دانەیەک دروستبکات، هیوادارم بەدڵی کۆمەڵگەی ویکیپیدیا بێت.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٧:٤١، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٧:٤١، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] تەواوە زۆر سپاس بۆ بەڕێزت. ئەگەر ڕای خۆم بڵێم زۆر جوانە کێشەیەکی وای نییە، تەنیا خۆزگە ئەو ١٧ەمین وەکوو ١٧یەمین نووسرابا. دیسان سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:١٧، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]]: وەک بەڕێز ھیڤجا وتی، ١٧ەمین بگۆڕی بۆ ١٧یەمین چاکترە. فۆنتەکەش زۆری کەناڵ و میدیاکان بەکاریدەھێنن، بیگۆڕی بۆ فۆنتێکی سادەتر (کە من [https://fonts.google.com/specimen/Vazirmatn?lang=ckb_Arab&preview.lang=ckb_Arab ئەمە] پێشنیار ئەکەم) باشترێکە. <span style="background:#0D1B2A;font-size:9px;letter-spacing:1px;padding:2px 4px;border-bottom:3px solid #778DA9">[[بەکارھێنەر:Zemen|<span style="color:#E0E1DD">Zemen</span>]] '''[[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|<span style="color:#E63946">✧</span>]]'''</span> ٢٣:٥٦، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ھەر بژی👏 بێکێشەیە، تەنھا وەکوو ئاماژەیان دا «١٧ەمین» بگۆڕدرێت بۆ «١٧ھەمین» یان «١٧یەمین». [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٠:١٤، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] و @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] دەیکەم بە ١٧ هەمین و فۆنتەکەم گۆڕی دەتوانین سەیری بکەن.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٦:١٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] جوانە سپاس، من خۆم لەگەڵ ھی تۆم :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:١٧، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دەستتان خۆش، زۆر باشە. گەر یەکێک لە توانایدا ھەبێت دیزانێکی جوانی بۆ بکات زۆر باشتریش دەبێت، چوونکە پێوەی دیارە کە ژیریی دەستکردە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٧:٥٨، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::دەستی هەموو لایەک خۆش بێت.. شتێکی زۆر جوانە ئەگەر بۆ مانگێک لۆگۆ بگۆرێن هەروەها ئامادەکردنی چەند چالاکی دیکە بۆ رۆژی ١٢ ئاب. [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shaween|لێدوان]]) ٢٠:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] پێشتر بۆ گەیشتن بە پەنجا هەزار کارێکى لەو شێوەیە کرا و لۆگۆکەش لە ئەرشیفى رابردوو هەیە سەبارەت بە گۆرین من لاریم نییە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ٢١:٢٤، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ;ئەنجام == ڕاگەیاندنی پڕۆژەیەکی نوێ: پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان == سڵاو لەهەمووان، بۆ مەبەستی گەشەپێدان و دەوڵەمەندکردنی ویکیپیدیای کوردی بە بابەتە وەرگێڕدراوەکان بە شێوازێکی سیستماتیک، پڕۆژەیەکی نوێم بە ناوی '''[[ویکیپیدیا:پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان|پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان]]''' ئامادە کردووە. '''کورتییەک لەسەر پڕۆژەکە:''' لەم پڕۆژەیەدا، بەپێی بابەتە جیاوازەکان خشتەیەک وتار بۆ هەر ئەندامێکی چالاک دادەنرێت. بۆ ئەوەی جۆش و خرۆشی پڕۆژەکە بپارێزرێت، مۆڵەتی هەر خشتەیەک تەنیا '''یەک ڕۆژ (٢٤ کاتژمێر)''' دەبێت. '''مەرجی وەرگرتنی ئەندامان:''' بۆ ئەوەی ڕێگری بکرێت لە وەرگێڕانی ئامێریی بێ کوالیتی و وتارەکان بە شێوازێکی ستاندارد دروست بکرێن، تەنیا ئەو بەکارهێنەرانە وەردەگیرێن کە متمانەپێکراوی ویکیپیدیان و لەلایەن بەڕێوەبەران مافیان پێ دراوە، و دوای تۆمارکردنی ناو، بەڕێوەبەری پڕۆژەکە پێداچوونەوە بە شایستەیی بەکارهێنەرەکەدا دەکات لەو کاتەدا. داوا لە هەموو هاوڕێیانی چالاک و متمانەپێکراو دەکەم کە سەردانی لاپەڕەی پڕۆژەکە بکەن، و لە حاڵەتی ئارەزوومەندبووندا ناوی خۆیان بۆ بەشداریکردن تۆمار بکەن. هیوادارم بتوانین بەم پڕۆژەیە هەنگاوێکی باش بنێین. '''تێبینی''': پڕۆژەکە دەکرێت لەلایەک کەس یان زیاتریش بەڕێوە بچێت بۆ دروستکردنی وتارەکان. دەکرێت یاساکان دەستکاری بکرێن بە وتووێژ. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٤، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ===لێدوان=== :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] پرۆژەیەکی جوانە، هیوادارم ژمارەیەکی بەرچاو بەشداریی تێدا بکەن. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٠٢، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::ھەروەھا باشترە ناوەکەی بکرێتە ویکیپرۆژە: زنجیرە وتارەکان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٠٨، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سپاس، ئەم پڕۆژەیە هەوڵ دەدات نووسەرە چالاکەکان کۆبکاتەوە گەر هەبوون. وە ناوەکە بەم شێوەیە دروستە کە نێوان نابێت لەگەڵ وشەی '''زنحیرە''' هەبێت، وەک '''زنجیرەفیلم'''، '''زنجیرەکتێب'''. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:١٤، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاستە قسەکەت، بەڵام باشترە وەک کۆمەڵە وتارەکان بچێتە ژێر ناوی ویکیپرۆژە و لەژێر ناوی ویکیپیدیا بێتە دەرەوە (واتە ببێتە ویکیپرۆژە:زنجیرەوتارەکان). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:١٧، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::ببوورە سەرەتا وشەی '''ویکیپرۆژە'''-م نەبینی بوو، بەهەرحاڵ ڕاوێژم لەگەڵ بەڕێوەبەرێک کرد، وتی کێشەش نابێت ئاوا بێت، ڕاستییەکەی خۆشم ئاوام پێ باشترە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٤:٥٣، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٤:٥٣، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر باشە ھەر دوویان دەبن، هەر چۆنت پێ باشە با وا بێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٠٣، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) [[پۆل:داواکارییەکان بۆ لێدوانی کۆمەڵگە]] == بەکارھێنانی ه (/هـ) لە جیاتی ھ == سڵاوتان لێبێت، پێشنیار دەکەم لە ویکیپیدیای "کوردیی سۆرانی" ھەر ئەو "ھاءە عەرەبییە" (ه) بەکاربھێندرێت لە شوێنی (ھ). لە بەشی [[ویکیپیدیا:نووسینی کوردی|نووسینی کوردی]]<nowiki/>‌دا، ئاماژە بەوە دراوە کە لێرە ھ لە جیاتی (ه) بەکاردێت بۆ چارەسەرکردنی گرفتی وشەکانی وەک گوناھ لە کاتێکدا ئاماژەش بەوە دراوە کە «ئەم گرفتە ئەوەندە بەرچاو ناکەوێت». بە ڕای من ئەم گرفتە دەتوانرێت بە درێژکرنەوە (تەتویل)ی ھائەکە چارەسەر بکرێت بەم شێوەیە: گوناهـ ، ھیچ پێویست بە پیتی (ھ) ناکات، یان ھەر دەتوانین بڵێین «گوناح». ئەگەر ئێستا کەسێک بێت بۆ ویکیپیدیا، بۆ نموونە بەدوای وتارێکی وەکوو [[ھاودیان]] بگەڕێت، گەر لە گەڕاندا ھاءە عەرەبییەکە (ه) بەکاربێنێت ناتوانێت وتارەکە بدۆزێتەوە، لە کاتێکدا کە ٪٩٩٬٩ی کورد کیبۆردێکی ئاساییی کوردی بەکاردێنن کە ئەم جۆرەی ھاءـەی (ھ) تێدا نییە، کەس ھەر بە خەیاڵی (ھ)ـیشدا نایەت. وە شتەکە وێڕای ئەوەی بێمانایە، زۆر بێزارکەریشە لە کاتی وەرگێڕان و دەستکاریکردنی وتارەکان. دەبێت دانەبەدانە (ه) بگۆڕیت بۆ (ھ)، گەر لەمەشیان بگەڕێین، لە بەشی سەرچاوەکاندا ئەمە ھەر زۆر ئیزعاجترە. من زیاتر لە خەمی نموونەی گەڕانەکەدام کە ئەگەر ھەر کەسێک بەدوای وتارێک بگەڕێت (ھ)ی تێدا بێت، ناتوانێت بە (ه) بیدۆزێتەوە. سەبارەت بە وشە «کورمانجییەکان»، من ھەرگیز نەمزانیوە لە سۆرانیدا وشەکانی پێشانگەھ، خوێندنگەھ، یان تۆمارگەھ بەو شێوەیە دەرببڕدرێت. ھەر دەڵێین پێشانگا و خوێندنگە و تۆمارگە. ئەوە ھەر گرفت نییە! نازانم گەر ھیچ ھۆکارێکی تر ھەبێت بۆ بەکارھێنانی (ھ) یان بەکارنەھێنانی (ه)!؟ [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٩:٥٤، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]: سڵاو، هۆکار زۆرە کە ئەمە ئەستەمە! یەکێکیان ئەوەیە کە دەبێت هەموو ناوەکان چارەسەر بکرێن دوای بڕیاردان. دووەمیان ئەوەیە؛ ویکیپیدیا شوێنێکی ئەکادیمییە و پێویستە وشەکان ئەکادیمی بێت (وەک پیتی ھ)، هەربۆیە جوان نییە لەنێو وتارێکدا لەجیاتی وشەی '''نھێنی''' خوێنەر وشەی '''نهێنی''' ببینێت! ئەمە تەنیا ڕای منە و هەروەها '''دژی''' ئەوەم بکرێت، بەکارهێنەرانی تریش دەتوانن ڕای خۆیان بڵێن. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٢:١٨، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] بەکارھێنانی تەتویل یان [[درێژکردنەوە]] زیاتر نووسینی عەرەبی و فارسی پشتی پێ دەبەستن، کوردی ئەمەی نییە و پێویستیشی نییە؛ ھەر کوردێکیش کە بەکاری ھێناوە (نووسەر یان...) لاسایی فارسی و عەرەبی کردوەتەوە. نووسینی ھ لەبری ه ھیچ کێشەی نییە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٣:٤٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من وەکوو خۆشم ھیچ کێشەیەکم نییە لەگەڵ بەکارھێنانی (ھ)ـدا. کێشەی گۆڕینی (ه) بۆ (ھ)یش لە وتارەکاندا ھەرچۆنێک بێت کێشەیەکی ئەوەندە گەورە نییە. بەڵام ھەروەک گوتم، لە کاتی گەڕاندا کێشەی ھەیە، وا دەکات وتارەکان نەدۆزرێنەوە و ئیدی بێسوود بن، من تەنھا خەمی ئەوەمە. ::ئەمە وەکوو کێشەی پیتی کافیش نییە (ك)، کە ھەموومان دەزانین پیتی (ک) تایبەتە بە کوردی و (ك)یش تایبەت بە عەرەبی. وە لە ئێستادا زۆربەی زۆری کیبۆردەکان ھەر (ک) بەکاردێنن، ھیچ کێشەیەکی نابێت. بەڵام پیتی (ھ) تەنھا لە کۆتاییدا بەدەردەکەوێت، ئەویش چەند وشەیەک کە دەتوانرێ لە جیاتیی هـ بەکاربێ وەکوو گوناهـ یان فیقهـ. کە وایە بۆ ھەموو وشەکانی تر تێکبچن... [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٨:٣٢، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]: گەر ئەم کارە بکەین، ئەوا هەڵەیەکی کوشندەیە، چونکە ژیرییە دەستکردەکان لەرێگەی ویکیپیدیاوە کوردی فێر دەبن و با فێری پیتی ه نەبن ئەوەندە وەک لە پیتی ھ ). '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٦، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::پێشتریش ئەو باسە کرابوو لەسەر پەسەندکردنی ھ (شوێنەکەم بیر نەماوە)، ھەر وەک ئەوەی لە سەرەوە باسیان کرد و چەند ھۆکارێکی تر، من پێم باشە لە ئێستادا ھەر ھ بەکاربێنین لە جیاتی ه. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٣٢، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == زیادکردن و لابردنی داڕێژەی کۆلکە بە بۆت == سڵاو بۆ بەکارهێنەرانی ویکیپیدیای کوردی. لەسەر داواکاریی بەڕێز @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ئەو ڕاپرسییەم نووسی؛ دەمانەوێ بە بۆت (جارێ دیار نییە بۆتی من یان هی یەکی تر) تاگی کۆلکە لەسەر وتارەکان دانێین و یان لایان بەرین! بۆ ئەو کارەش پێویستە قەبارەیەک وەک سنووری کۆلکەبوون و نەبوون دیاری بکەین. هەندێک دەیانوت ٣٠٠٠ بایت کەمتر کۆلکەیە و زیاترەکەی لە کۆلکە دێتە دەرەوە. پێویستە ئەوەشتان پێ بڵێم کە بە هیچ شێوەیەک داڕێژە و سەرچاوە و بابەتی تر وەک قەبارە هەژمار ناکەین؛ بۆ نموونە ئەگەر ٣٠٠٠ بایت پەسەند بکەین ئەوە هەر دەقەکە هەژمار دەکەین؛ ئەگەر کەمتر بوو کۆلکەیە و ئەگەر زیاتر بوو لە کۆلکە دێتە دەرەوە. ئێستا ئێوە تەنیا بۆچوونی خۆتان سەبارەت بەو قەبارەیە بڵێن کە چەندە بێ باشە و ئەگەریش باسێکی تەکنیکیتان هەیە فەرموون. زۆر سپاس بۆ هەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٣٣، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :'''بانگھێشت:''' :@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] @[[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] @[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] و ھتد. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٥٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::بەڕایڤمن ئەو ٣٠٠٠ بایتە زیاد بکرێت بۆ ٥٠٠٠ چونکە ئەوەندەی ئاگادار بم هەر شەرچاوەکان خۆی ٧٠٠ بایت دەبات یەکی جا ئەوە بۆکسی بۆ دابنێیت لەوانەیە بایتی بۆکسەکە ٥٠٠-٩٠٠ بێت [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٢:٠٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] قسەکەت ڕاستە، بەڵام ئێمە هەر دەقەکان هەژمار دەکەین، سەیرێکی [[بەکارھێنەر:Hivja/ڕەشنووس|ئەو نموونەیە]] بکە، ئێستا ئەگەر سەرچاوە و [[]] و یان داڕێژە و هەر شتێکی تری بۆ زیاد بکەی ئێمە هەر نووسینی کۆتای دەقەکان (ئەوی دەردەکەوێ) ھەژمار دەکەین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:١٧، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::دە بەو شێوەیە بێت ٠٣٠٠ بێ عەیبە، بەڕای من کەم نەکرێتەوە چونکە خۆ دەبێت وتارەکانی ویکیپیدیا هەرکەسێک سەردانمان بکات بە تۆزێک زانیارییەوە بینێرینەوە [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٣:٠٣، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بۆ ئەم بابەتە ئەبێت حسابى خشتە و سەرچاوە و بۆکسەکان و چەندین بابەت دیکەش بکرێت [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ١٤:٢٩، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] تەواوە، ئەگەر مەبەستت ئەوانە و هەر شتێکی تر بێجگە لە دەقی کۆتایی بێ، ئەو هیچ کامیان (بێجگە لە دەقە کۆتایییەکە) وەک قەبارە هەژمار ناکەین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٠٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::٣٠٠٠ بایت گونجاوە. کە تەنھا دەق ھەژمێر دەکرێت، ٥٠٠٠ بایت زۆرە، وە ١٠٠٠ بایتیش کەمە. بۆیە ٣٠٠٠ بایتەکە باشە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٥:٠٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::بە تەواوی لەگەڵ دیاریکردنی ٣٠٠٠ بایت بۆ ناوەڕۆکی وتار هاوڕام، بۆ ئەوەی لە کۆڵکە دەرچێت. دەستی هەموو لایەک خۆش بێت. [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shaween|لێدوان]]) ١٣:٠٥، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :هەندێ وتار هەر ئەوەندەیە توانای ئەوەمان نییە قەبارەی زیاد بکەین، ئەبێ هەش بێت. لەبەرئەوە ٣٠٠٠ زۆرە. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ١١:٤٢، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو لە تۆش [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، پێشنیارەکەت زۆر جوانە، و پێشم باشە جێبەجێ بکرێت، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا دەبێت ئەوە بڵێم کە ئەم تاگە بۆ هەموو وتارێک دروست نییە، مەسەلەن هەندێک وتار هەیە وەکو گوندێکی بچووک یان قوتابخانەیەک، ئەمانە خۆیان سەرچاوە لەسەریان کەمە، لەو حاڵەتەدا ناتوانین وتارەکە لەوە زیاتر فراوان بکەین. :خاڵێکی تر ئەوەیە لە هەندێک وتار، بۆ نموونە ئەوانەی لەسەر ژیاننامەی کەسایەتییەکن یان شوێنێکن دەبینی لە پێشەکییەکەیان هەندێک زانیاری نووسراوە، کە دەچی سەیری بەشەکانی خوارەوە وەکو ''ژیاننامە'' یان ''مێژوو'' دەکەیت، دەبینیت ڕێک کۆپی-پەیستی پێشەکییەکەیە، بەبێ گۆڕانکاری لە شێوازی داڕشتنیان، ئەمەش وا دەکات وتارەکە بایتی زیاتر بێت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٢:٠٢، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] سڵاو بۆ ئێوە و سپاس بۆ بەشداریکردنتان. تکایە سەرەتا سەیری [[بەکارھێنەر:Hivja/ڕەشنووس|ئەو نموونەیە]] بکەن، قەبارەکەی ٣،٢٠٠ بایتە، ئەگەر ئەوەندە بێ کۆلکە ھەژمار ناکرێ. دواتریش پێوستە بزانین کە وتارێک ئەگەر تاگی کۆلکەی لەسەر بێ هیچ بەو مانایە نییە وتارێکی بێ کەڵک یان خراپە! بەڵکوو دەتوانین لە داهاتوودا پەرەیان پێ بدەین و کاریان لەسەر بکەین. تەنانەت ئەگەر زانیاریشی کەم بەردەست بێ وەک وتاری گوندێک، ئەوە تاگی کۆلکەی لەسەر بێ باشترە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:١٤، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: پێشتر لێرە [[ویکیپیدیا:قەبارەی وتار|قەبارەی وتار]] دیاریکراوە، کەمتر لە '''١٠٠٠ بایت''' بە کۆلکە دانراوە و بەپێی وشە لە '''٣٥٠ وشە''' کەمتر کۆلکەیە. بە ڕای من، وەک خۆشت ئاماژەت پێ کرد، تاگی کۆلکە کێشەیەک بۆ وتارەکە دروست ناکا. ئەتوانی بە بۆتەکەی خۆت بیکەی، بەس بۆ بۆتەکە و سکریپتەکەی، ھەنێ کاری ئەوێ. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٣:٠٩، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ڕاستییەکەی هەزار بایت هەر زۆر کەمە، سەیری نموونەکەم بکە، ئەوەندە هەر هیچ نییە جا بێت و کەمتر بێ و وەک کۆلکەی هەژمار نەکەین! بەو پێیە وتاری کۆلکەمان هەر نابن، ئەو سێ هەزار بایتە زۆر باشە (وەک نموونەکە). بۆ بۆتەکەش نازانم چۆن بیکەین، بەڵام لەوە دڵنیام کە لە من و تۆ و ساکوورابۆت دەبێ یەکمان بیکات، کەسی تر نییە:) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٠٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::: شتێک باشە بەڵام بۆ گوندەکانی کوردستان یان هەندێک بابەت دەقی زیاتر بەردەست نییە بۆیە بەڕای من بۆ هەندێکیان سەرچاوە و خشتە و هەموو شتەکان بچنە ناو حیسابەکە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٩:٢٧، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئاخر بەسەر ھەموو وتارێ جێبەجێ ناکرێ. ئەمێنێتەوە سەر ئەو کاتەی کە سکریپتێ دروست ئەکەی، ئەبێ چەن مەرجێکی تیایە بۆ قەبارەی وتارەکان دانێی، وەک کەی تاگی کۆلکەکە دانێ و کەی لایبا. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٠:٣٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) سەلام {{وب|Hivja}}. ئەوە شتێکی زۆر باشە بەڕێز، بەڵام دەبێ چەندانە شتی ڕەچاو بگری، بەعزە وتارێک هەنە وەکوو گوندەکانی کوردستان، جوورە ئاژەڵانێک، شەقامەکان و جوورە فڕۆکە و ماشێنەکان کە ئەوەندەی شتی لەبارەی دا نووسراوە بێ حیساب کردنی سەرچاوە و تاگ و شتی ناگەنە ۳۰۰۰ بایتی، لەبارەی یاساشەوە کۆلکە نینە ([[ویکیپیدیا:قەبارەی وتار]])، چ ڕایەکت بۆ وەی؟ [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٢١:٥٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] سڵاو، ڕای من ئەوەیە هەر وتارێک [[بەکارھێنەر:Hivja/ڕەشنووس|ئەوەندە]] کەمتر بێ کۆلکەیە، دە ئاخر من خۆم ئەتوانم لەو سێ دەقـە زیاتر لەبارەی گەڕەکی خۆماندا بنووسم جا چ بگا بە گوند و شت. تکایە سەیری ئەو بەستەرەم بکەن، ٣ هەزار بایت هەر هیچ نییە، بەتایبەتی بۆ فۆنتی ئێمە کە قەبارەیەکی زۆر دەگرێت، دواتریش زۆربەی ئەو وتارانەی ئێوە (وەک گوندەکانی کوردستان) باسی دەکەن ئەوە پێشتر تاگی کۆلکەیان لێ دراوە! پێویست ناکا ئێمە هیچ بکەین. زیاتر ئەو پڕۆژەیە بۆ لابردنی کۆلکەکانە (هەڵبەت دانانی تاگی کۆلکەش دەگرێتەوە بە ئاستێکی کەمتر). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٣، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ئەو بوارە تەکنیکییە گرینگە، بەڵام پێویستە دواتر قسە و کاری لەسەر بکەین (بەتایبەتی دوای ئەوەی پڵەسمان لە ئەی ئایدا بۆ چالاک کرا). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٤، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::لە ئێستادا گرنگترین شت ئەوەیە کۆمەڵگای ویکییەکەمان بگەنە یەکدەنگی و ئەنجامێک بۆ ئەو باسە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] سکرێپتەکە ئامادەیە و بۆ ھێڤجام ناردووە، ھەرخۆی پێشووتر ساکورا بۆت تاگی کۆلکەی لەسەر چەندین وتار لابردووە کە چیتر کۆلکە نەمان و پرسی کۆمەڵگای نەویستووە چونکە شتێکی ئاشکرای جێبەجێ کردووە، بەڵام تاگدانان لە وتارەکان پرسی کۆمەڵگای ئەوێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٠:٠٨، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::هەر بژی ساکوورابۆت، هەر ئەو دەتوانێ ئەو کارە بکاتەوە :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:١٠، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) بەڕێزان بابەتی ٣ هەزار بایت و «کۆلکە» با باشتر ڕوون بێتەوە: هەندێکتان گلەییتان کردییە کە ٣ هەزار بایت زۆرە، بەڵام خۆی ستاندارە، و وتارەکە مامناوەند دەردەخات. و وتاری گوندەکان یان بابەتگەلێک لەسەر کوردستان کە خۆی کۆلکەیە و داڕێژەی کۆلکەی بۆ دادەنرێت ئەمە خۆی بۆ زانین و باشترکردنی وتارەکەیە و تا فراوان بکرێتن. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ١٠:٤٥، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :گریمان ئەگەر ٣٠٠٠ بایتمان بۆ بۆتەکە دانا، تووشی گرفت دەبین، ئەمەش لەبەر بڕی دیاریکراو نییە، بەڵکو لە بۆتەکەیە، چونکە ئەگەر بۆتەکە هیچ ژیرییەکی تێدا نەبێت لە مامەڵەکردن لەگەڵ ئەو وتارانەی کە زانیارییان سنووردارە و سەرچاوەیان کەمە، ئەوا دەبێتە شەڕی دەستی بەکارهێنەر و بۆتەکە، ئەویش لەبەرئەوەی هەر کاتێک تاگەکە لادەبەیت، بۆتەکە دووبارە دایدەنێتەوە، بۆیە لەم حاڵەتەدا چارەسەر ئەوەیە داڕێژەیەک یان پۆلێک لە وتارەکە دابنێین و بۆتەکەی پێ ڕابهێنین، کە هەر کاتێک ئەو داڕێژە یان پۆلەی بینی، ڕاستەوخۆ با واز لە دانانی تاگی کۆلکە بهێنێت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٠:٥٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] تۆ مەبەستت لە داڕێژەی {{دا|nobots}}ـدایە ئەتوانین وابکەین بەڵام زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە وەک تاگ لێدان نییە و زیان بە وتارەکە ناگەیەنێت و ئەسڵەن بەکارھێنەران ھاندەدات تا زانیاری زیاتری زیاد بکەنە سەر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٠:٥٥، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]]، ھەر وتارێک چ بابەتێک بێت کورت بێت دەبێت داڕێژەی کۆلکەی ھەبێت تا یەکێک فراوانی بکات، بۆ نموونە کۆلکەی وتارەکانی شاعیرەکانی کوردستان یان کۆلکەی شارەکانی کوردستان ھتد... بوونی کۆلکە لە وتارێک کە خوار ٣ ھەزار بایتە باشترە هەبێت چونکە شتێکی زەق نییە بەڵکو بەرچاو ڕوونیشە، وتارێک تۆ نوسیبێتت و کورت بێت ڕەنگە بەهۆی داڕێژەی کۆلکەوە یەکێک فراوانی بکات. و چ کاتێک وتارەکە ناوەڕۆکەکەی بووە سەروو ٣ هەزار بایت ئەوا خۆی داڕێژەی کۆلکەکە لادەبات و پێویست ناکات کەس خۆی ماندوو بکات. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ١٣:٣٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] دەستخۆش، قسەکەت دروستە، تاگی کۆلکە هیچ کێشەیەکی نییە و زۆریش باشە بۆ ئەوەی بەکارهێنەرەکان هان بدات زانیاری زیاد بکەن، یەک لەوانە خۆم کە وتارەکانی چەند ساڵ پێش ئێستای خۆم دەبینم، زۆربەیان لەسەر شاعیرەکان بوو، هێشتا کۆلکەن. منیش مەبەستم تەنها ئەوە بوو کە ڕێگەیەک هەبێت بۆ ئەوەی بۆتەکە کاتێک بەکارھێنەرێک بە دەستی خۆی تاگەکەی لادەبات، بۆتەکە بە زۆر نێت دایبنێتەوە. :بەکورتی، ئەگەر سوود لە داڕێژەی nobots یان ڕێسایەکی لەو شێوەیە وەربگرین، بۆتەکە کارەکانی خۆی بۆ هەموو وتارە کورتەکان دەکات، بەڵام بۆ ئەو حاڵەتە تایبەتانەی کە نووسەرەکە دەیەوێت لایببات، بۆتەکە وازی لێ دێنێت. بەم شێوەیە هەم وتارەکان پۆلین دەکرێن و هەم کێشەکەش دروست نابێت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٢:١٦، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::ئەمەش دەکرێت : ) بەڵام خۆ گشت بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا نازانن داڕێژەی {{دا|nobots}} دابنێن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:٣٩، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] دێی وتارەکە فراوان بکەن و بیبەنە سەرووی سێ هەزار بایت با دواتر لەگەڵ بۆتەکە تووشی شەڕ نەبن :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٢٤، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] هیچ کێشە نییە، ئەگەر پرسیان ئەو کاتە وەڵامیان دەدەینەوە و تێیان دەگەیەنین کە پێویستە چی بکەن، ئەگەریش نەیانپرسی ئەوا هیچ. ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ئا بەڵێ، بەپێی مەجال ئینشەڵڵا. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ٠٢:٥٠، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) aj1bn6a8i3hxyr69xvx65l9w4urh2tn 4 117863 1613639 1612586 2026-07-31T01:49:24Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 1 بابەت (کۆنتر لە ٦٠ ڕۆژ) بۆ [[ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی ٥]] 1613639 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 3 |minthreadstoarchive = 1 }} {{داخوازی بەرامبەری کوردی}} {{ئەرشیڤەکان | auto = short | root = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی | search = yes | search-button-label = ئەرشیڤەکان بگەڕێ | search-width = 20 }} <!-- تکایە دەستکاریی بەشەکانی سەر ئێرە مەکە و پرسیارەکەت ڕاستەوخۆ لەخوارەوەی پەڕەکەوە بنووسە --> == Wikipedia:Service awards/ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٨:٣٩، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٧٧٦٨٧٦٢}}{{Pin message|}} سڵاو دەمانەوێت پەڕەی ([[:en:Wikipedia:Service_awards|Service Awards]]) بھێنینە ویکیپیدیای کوردی، پەڕەکە خەڵات و ستایشکردنە بۆ ئەو بەکارھێنەرانەی بەپێی ئەوەی چەندێکە خۆیان تۆمارکردووە و ژمارەی دەستکارییەکانیان چەندە و چەن خزمەتی ویکیپیدیان کردووە، خەڵاتەکە وەک (ویکی دیاری) وایە، بەڵام خۆت دەیبەخشیتە خۆت، ئەگەر بچن سەیری پەڕەکە بکەن، ھەر بەشێک ناونیشانی تایبەت بەخۆی ھەیە بەپێی تەمەنی ھەژمار و ژمارەی دەستکاری. ھۆکاری کردنەوەی ئەم باسە لێرە ئەوەیە، ناویشانەکان پێویستیان بە وەرگێران ھەیە، بۆ ئەمەش پێویستمان بەو کەسانەیە شارەزان لە زمانەوانی و زمانی کوردی، وە تێبینی: ناونیشانەکانی ئەوێ وەک ناونیشانی سەربازی وایە، ئێمە نامانەوێت ناونیشانی سەربازی بھێینە ویکی سۆرانی، پێویستە ناونیشانەکان پڕ بە پێستی زانستنامەکە بن و گوونجاو بن، نموونەی گوونجاو: (Experienced editor - بەکارھێنەری شارەزا) بەستەری پڕۆژە: [[ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]] {{collapse top|وشەکان}} {| class="wikitable" |+ |- ! '''°''' !! Award !! Alternative Award !! Minimum number of edits || Length of service |- | 1 || [[#Registered Editor (or Signator)|Registered Editor]] || [[#Registered Editor (or Signator)|Signator]] || align=center|1 || 1 day |- | 2 || [[#Novice Editor (or Burba)|Novice Editor]] || [[#Novice Editor (or Burba)|Burba]] || align=center|200 || 1 month |- | 3 || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Apprentice Editor]] || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Novato]] || align=center|1,000 || 3 months |- | 4 || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Journeyman Editor]] || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Grognard]] || align=center|2,000 || 6 months |- | 5 || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Yeoman Editor]] || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Grognard Extraordinaire]] || align=center|4,000 || 1 year |- | 6 || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Experienced Editor]] || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Grognard Mirabilaire]] || align=center|6,000 || 1.5 years |- | 7 || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Veteran Editor]] || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Tutnum]] || align=center|8,000 || 2 years |- | 8 || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Veteran Editor II]] || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Grand Tutnum]] || align=center|12,000 || 2.5 years |- | 9 || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Veteran Editor III]] || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Most Perfect Tutnum]] || align=center|16,000 || 3 years |- | 10 || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Veteran Editor IV]] || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Tutnum of the Encyclopedia]] || align=center|20,000 || 3.5 years |- | 11 || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Senior Editor]] || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Labutnum]] || align=center|24,000 || 4 years |- | 12 || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Senior Editor II]] || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Most Pluperfect Labutnum]] || align=center|28,500 || 4.5 years |- | 13 || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Senior Editor III]] || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Labutnum of the Encyclopedia]] || align=center|33,000 || 5 years |- | 14 || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Master Editor]] || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Illustrious Looshpah]] || align=center|42,000 || 6 years |- | 15 || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Master Editor II]] || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Auspicious Looshpah]] || align=center|51,000 || 7 years |- | 16 || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Master Editor III]] || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Most Plusquamperfect Looshpah Laureate]] || align=center|60,000 || 8 years |- | 17 || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Master Editor IV]] || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Looshpah Laureate of the Encyclopedia]] || align=center|78,000 || 10 years |- | 18 || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grandmaster Editor]] || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grand High Togneme Vicarus]]{{efn|name=lord|Before December 2019 these Alternative Awards used "Lord" instead of "Grand", and uses of the original terms may still be seen in the wild. See [[Wikipedia talk:Service awards/Archive 7#Inclusivity? (or, Gender-Neutral Service Award Titles)]].}} || align=center|96,000 || 12 years |- | 19 || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grandmaster Editor First-Class]] || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grand High Togneme Laureate]]{{efn|name=lord}} || align=center|114,000 || 14 years |- | 20 || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Vanguard Editor]] || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia]]{{efn|name=lord}} || align=center|132,000 || 16 years |- | 21 || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Senior Vanguard Editor]] || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|150,000 || 18 years |- | 22 || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Ultimate Vanguard Editor]] || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|175,000 || 20 years |- |} {{collapse bottom}} زۆر سپاس بۆ ھاوکاری کردن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٧، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) سڵاو من ئەو وشانەم بۆیان داناوە واتە پێشنیاریان دەکەم هیوادارم بەکارهێنەرانی تریش ڕای خۆیان دەرببڕن ئەگەر ڕازین یان نا * Registered Editor بەکارهێنەری تازەتۆمارکراو یان هەر تەنیا (تۆمارکراو) * Novice Editor بەکارهێنەر سەرەتایی * Apprentice Editor بەکارهێنەری شاگرد یان (هاوکار) * Journeyman editor بەکارهێنەری مەشق کردوو * Yeoman edior بەکارهێنەری یاریدەدەر * experienced editor بەکارهێنەری شارەزا * veteran editor بەکارهێنەری بەئەزموون * veteran editor İİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە دوو * veteran editor İİİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە سێ * veteran editor İV بەکارهێنەری بەئەزموون پلە چوار * senior editor بەکارهێنەری باڵا * senior editor İİ بەکارهێنەری باڵا پلە دوو * senior editor İİİ بەکارهێنەری باڵا پلە سێ * master editor بەکارهێنەری پسپۆڕ * master editor İİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە دوو * master editor İİİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە سێ * master editor İV بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە چوار * grandmaster editor بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە * grandmaster editor first class بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە پۆلی یەکەم * vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگ * senior vanguard Editor بەکارهێنەری پێشەنگی باڵا * Ultimate vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگی پلەبەرز یان (پایەبەرز) هەرچەندە هەندێکیان وەرگێرانی پیتیە وەک grandmaster first class بەڵام پێموانیە خراپ بن هیوادارم ڕای خۆتان دەربڕن وە ڕەخنەو پێشنیارەکانتان دەربڕن.سوپاس.[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٨:١٥، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] زۆر زۆر سپاستان دەکەم بۆ گرنگیدان بە بابەتەکە، یارمەتیدەر دەبێت زۆر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::چاو لەوێ چۆن ڕێزی بەشداربووان و بەشدارییەکان دەگرن و لێرەش چ سەرلێشێواوییەک ڕوویدا... &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٠:٢٦، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Épine|Épine]] چی بووە مەبەستت چیە یان چ پەیوەندی بەبابەتەکەوە هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٧:٤٠، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]]: کێشەیەکی بچووک لە ناوەخۆی ویکیپیدیا دا ڕوویداوە، پێم وایە مەبەستی ئەوە بێت، تکایە بەھەڵە تێمەگەن {{زۆر سپاس}} بۆ بەشداریکردن لە پڕۆژەکە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٦، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::پڕۆژەکە کەمێکی ئامادەکراوە ([[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]]) چاوەڕێی بەشداربووانی ترم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٧، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] کێشە نیە بەهەڵە تێناگەین، ئەی لەبارەی پڕۆژەکە هیچ بەرامبەرێکتان بۆ خەڵاتەکان داناوە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :تا ئێستا ھیچ دەنگێک نییە، نە لەڕووی دژاییەتی، نە پشتگیری، نە بەشداری، گەر وابێت، پرۆژەکە جێبەجێ دەکەین و بەپێی زانیارییە پێویستییەکانمان وشەکان وەردەگێرێنە سەر زمانی کوردی. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٨، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::سەرەتا ئەبێ بزانین ئێدیتۆر بە کوردی ئەبێ بە چی. ئێدیتۆر خۆ بەکارھێنەر نییە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:١١، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: سپاس بەڵام لێرە مانای حەرفی ناکەین و دەمانەوێت شتێک وەک سوپاسگوزاری بگەیەنین بە کۆمەڵگاکە بۆ نموونە بڕوانە [[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری/خشتە|خشتەکانی پڕۆژەکە]] لێرە گەر سەیر بکەی لە ھەمووی نوووسیمانە بەکارھێنەر کە مەبەستمان بەکارھێنەرانی ویکیپیدیایە بەپێی ئەزموون و دەستکاریان چ ناونیشانێک وەردەگرن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٣، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=kurdish-alpha}} == چاکسازی بەرامبەر پۆلەکان == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:١٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٨٥١٢٦٨٤}}{{Pin message|}} {{داواکردنی لێدوانی کۆمەڵگە|}} سڵاو بەڕێزان ئەم پۆلانە دەھێنمە ئێرە کە لەسەرەتای ھاتنم بۆ ئێرە دروستم کردوون و گوومانی ھەڵەیان لێدەکەم ھیوادارم یارمەتیم بدەن لە ڕاستکردنەوەیان و بمبورن کە ئەم داواکارییەم کەمێک دوروودرێژ دەبێت بەڵام نەم ویست بیکەم بە بەش-بەش بەم شێوەیە ئێرەی تێکدەدا و لەیەک داوادا ھەوڵی جێکردنەوەی ھەمووی دەدەم [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس ==== ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس یان ڕۆمانسی؟ * ژێرپۆلەکان: [[:پۆل:ئەنیمەیشنی_ڕۆمانس]] * ئەنیمی نا ئەنیمێ. ئەمانەش: ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانتیک و ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک.-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٢٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]: ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک، پێم باشە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase ==== بەستەر: [[:پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase]] {{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:کاردانەوە پزیشکییەکان بۆ کۆڤید-١٩ ==== ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان ==== * بەستەر: [[:پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان]] ====لێدوان ==== بێ کێشەیە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <hr> ==== پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان==== *بەستەر: [[:پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان ==== بەستەر: [[:پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان]] ====لێدوان ==== <hr> دژەئەندرۆجینی ستیرۆیدی نەک ستیرۆیدی دژە ئەندرۆجینی وابزانم.سوپاس[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:١٩، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن ==== بەستەر: [[:پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن ==== بەستەر: [[:پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات ==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات یان ئاگرەکان بەپێی وڵات؟ ====لێدوان ==== <hr> ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات جوانترە ،وابزانم[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٨، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] منیش پێم باشە، بەڵام سوتمانیشمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٩، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە ==== بەستەر: [[:پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس ==== بەستەر: [[:پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) ==== بەستەر: [[:پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن)]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩ ==== نوێیە بەڵام ھەر ویستم دڵنیایی لێ بکەمەوە. بەستەر: [[:پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان==== بەستەر: [[:پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر==== بەستەر:[[:پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر]] ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن ==== بەستەر:[[:پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن]] ==== لێدوانی گشتی ==== سپاس {{rf}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی ==== : بەستەر:[[:پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]] : پەیوەندیدار: [[:پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک ==== بەستەر:[[:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری ==== [[:پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری]] پەیوەندیدار: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی ==== بەستەر:[[:پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن==== بەستەر:[[:پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون ==== بەستەر:[[:پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠ ==== بەستەر [[:پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠]] ==== لێدوان ==== کرا [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <hr> ==== پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ ==== بەستەر: [[:پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ]] ==== لێدوان ==== <hr> === پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری === بەستەر: [[:پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری]] ==== لێدوان ==== <hr> == Platanus یان Plane tree == چنار؟ دەزانم لە [[وتووێژ:چنار]] دا باس کراوە و چنار بۆ black poplar دانراوە، بەڵام لە ئەوە ناچێ ڕاست بێ! [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:PopulusNigra4c.jpg#mw-jump-to-license ئەمە] گەڵای black poplarـە و چنار لای ئێمە گەڵاکەی [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Leaf_Of_Platanus_Orientalis_.jpg ئاوھایە]، پێم وایە چنار بۆ plane tree چاکترە. گەڵای چنار لە گەڵای کەوێت (maple) دەچێ. تۆفیق وەھبیش چناری بە plane tree مانا کردووەتەوە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٠٥، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :[[:en: Platanus orientalis| Platanus orientalis]] ڕەنگە ناوی زانستیی چنار بێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٥٤، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئێمە بەو دارەی وێنەی گەڵاکەیت داناوە ئەڵێین دارجەوھەر. ئەو وێنەیەی لە وتارەکەدا ھەیە، لای ئێمە ئەوە چنارە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:١٩، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ھەنبانەبۆرینە جەوھەردار و چناری بە ھاومانا داناوە. ئێستا کە لە ھەندێک ناوچەدا ماناکەی جیایە، کامەی دابنێین؟ کام مانا کۆنترە، platanus یان black poplar؟ پێم وایە platanus کۆنترە. لە پاڵەویی ساسانیدا بە مانای platanus بووە، لە کورمانجیشدا «چنار» بە مانای platanus دێ و عەرەبیش «صنار»ی ھەیە کە لە «چنار»ەوە دێ و ھەر بە مانای platanus دێ. لە فەرھەنگەکەی Michael L. Chyetیشدا «چنار» بەرانبەری plane tree و oriental plane treeیە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٩:٠٤، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] وەڵڵا نازانم. من ھەر ئەوەندەم لێ دەزانی کە وتم. ئێمە بەوە کە لە وتارەکەدا وێنەکەی ھەیە دەڵێین چنار، زۆریش ھەیە لەبەر ماڵان و لە باخ و بێشە و ئەوانەدا، بۆیە دڵنیام ھەڵە ناکەم. بەوەی تریش دەڵێین جەوھەر، ئەویش ھەر زۆر زۆر ھەیە لە ھەموو شەقامەکاندا. ئەوەش دەزانم کە فارس بە جەوھەر دەڵێ چنار. بۆ نموونە، لە تاران شەقامێک ھەیە لە باشووری شارەوە ھەتا باکوور درێژە، پێی دەڵێن وەلیعەسر و، ئەمبەر و ئەوبەر یەکسەر دارجەوھەرە. بەڵام ئەوان پێی ناڵێن جەوھەر، دەڵێن «[https://www.google.com/search?q=%DA%86%D9%86%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C+%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B9%D8%B5%D8%B1&oq=%DA%86%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C+%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%BA%D8%B5%D8%B1&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqCAgBEAAYDRgeMgYIABBFGDkyCAgBEAAYDRgeMgoIAhAAGAgYDRgeMgoIAxAAGAgYDRgeMgoIBBAAGIAEGKIEMgcIBRAAGO8FMgcIBhAAGO8FMgoIBxAAGIAEGKIE0gEIOTU5OGowajSoAgGwAgE&client=ms-android-samsung-ss&sourceid=chrome-mobile&ie=UTF-8 چنارھای خیابان ولیعصر]». باشتر وایە @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] و @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] یش قسەی خۆیان بکەن. چون ئەوان لە باسە پێشووەکە قسەی زۆریان بۆ کردن بوو. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٧، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::قسەکانی کاک ئازام پێ تەواون. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٥:٤٣، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] سەیری [https://m.youtube.com/watch?v=W2915vzL49c&pp=ygUw2KbbldmFINiv2YjZiCDYr9in2LEg2obZhtin2LHblduMINi025XZgtq12KfZiNuV&ra=m ئەم ڤیدیۆیە] بکە. باسی دوو ''چنار''ی پیر دەکا، ئاشکرا دیارە کە platanusن. سەیری [https://ku.964media.com/292088/ ئەمیش] بکە، ''سوورەچنار'' بە platanus دەڵێ. ئێمە ''دارجەوھەر'' ناڵێین و ھەر نازانین چییە. ::::::فەرھەنگی خاڵیش ''چنار'' و ''جەوھەر''ی بە ھاومانا داناوە، [https://lex.vejin.net/ck/def/xall/%D8%AC%DB%95%D9%88%D9%87%DB%95%D8%B1#:~:text=%D8%B4%D8%AA%DB%8E%DA%A9%DB%8C%20%D9%84%DB%8E%20%D8%AF%DB%8E-,%D8%A6%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%DA%B5%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%DA%86%D9%86%D8%A7%D8%B1 کرتە بکە]. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٥٣، ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Elm یان Ulmus == ناوی کوردیی ئەم دارە چییە؟ وزم؟ بووز؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٤٨، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] «وزم» بەر گوێم کەوتووە، بەڵام نازانم کامەیە. «بووز»م نەبیستووە. ویکیپیدیای فارسی Elmی بەستووە بە «نارون»ەوە. ناروەن لای ئێمەش دەوترێ، بەڵام زیاتر دەڵێین دارتۆفانە. وەک چۆن عەرەب دەڵێ شجرە البق. خودی وشەی ناروەنیش دوو پارە: «نار» کە ھەمان [https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%87#:~:text=%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%87%20.,%D8%AF%D9%90%20%5D%20(%D8%A7%D9%90)%20%D9%BE%D8%B4%D9%87%20. نارد] -ە بە مانای مێشوولە و تۆفانە و، وەن کە ھەمان دارەوەن یا قەزوانە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٨:٢٢، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] لە [https://www11.ihp.sinica.edu.tw/storage/w2_file/1688NTswNBe.pdf ئێرە]دا بووزم بە مانای elm دی. ھەنبانەبۆرینە بووز و دارتۆفانەی بۆ درخت پشه داناوە، درخت پشه و نارون یەک شتن؟ ئەگەر یەک شتن، [https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/ڕەشەدار ڕەشەدار] بۆچی دوو مانای ھەیە (١، درخت نارون و ٢، درخت پشه)؟ ویکیفەرھەنگی کورمانجی «بزی»ی بۆ elm بە کار بردووە و لە کوردستانیکادا «بزوو» بۆ elm ھاتووە، کێشەکە ئەوەیە ئەمەم لە یەک فەرھەنگی دیکەدا نەدی. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢١:٢٥، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئێستا دیم کە لە ویکیپیدیادا «[[نارەوان (دار)|نارەوان]]» بۆ beech بە کار ھاتووە! ئەم شێوەیە لە فەرھەنگەکاندا نەھاتووە، بەڵام لە «ناروان»ی پاڵەویی ئەشکانی دەچێ کە لە [https://en.wiktionary.org/wiki/نارون#Etymology_1 ئێرە] دا ھاتووە. «دارەڕەش»یش دانراوە، بەڵام ئەمە ڕێک وەکوو [https://en.wiktionary.org/wiki/karaağaç#Etymology karaağç]ی تورکی دروست بووە کە بەرانبەری elmـە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٩:٤١، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::''بووز'' و ''وزم'' ھەر یەک وشەن. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٥:٠٦، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::باشە، ''بووز'' یان ''وزم'' ھەر ئەو دارەیە کە ئینگلیز elmی پێ دەبێژێ؟ ئەگەر وایە، ''وزم'' چۆن بووە بە ''بووز''؟ دیارە کە ''بووز'' سۆرانیترە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٤٣، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Mongoose == ئەمە بە کوردی دەبێ بە چی؟ بانبانک؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٤٢، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] سڵاو بەپێی فەرھەنگەکان ئەمە ئەنجامەکەی بوو ::{{لێدوان|فەرهەنگی کوردستانیکا|}}: مارگرە، مارخۆرە، ::{{لێدوان|فەرهەنگی ئەندێک|}}: بانبانکە، مشک خۆرە :بڕوانە [https://lex.vejin.net/ck/search?t=Mongoose ڤەژین] بۆ زانیاری زیاتر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:١٦، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: ''بانبانک'' یان بە کرمانجی ''بانەڤانک'' جۆرێک ڕسقە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٥:٠٤، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::سپاس. ئەی ''ڕسق'' خۆی چییە؟ weaselە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٤٤، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: بەڵێ بە فارسی ''راسو''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٣:٥٤، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] بەڵام ''[[ڕسق]]'' بۆ least weasel بە کار ھاتووە! ئەگەر لێی دڵنیاین، چاکتر نییە ''[[بەوەرز]]'' بکەین بە ''ڕسق''؟ ئەم ناوانە، دەڵەک، قاقم، ڕسق و …، تێکەڵ بوون. خۆزگە دەمانزانی کامە کامەیە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٣:٢٨، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Birch == ھیچ ناوێکمان بۆ ئەم دارە ھەیە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٤٦، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] سڵاو بەپێی فەرھەنگەکان ئەمە ئەنجامەکەی بوو :{{لێدوان|فەرهەنگی کوردستانیکا|}}: درەختی بێتولە، بێتولە، تووس، تزز، داری توس :{{لێدوان|فەرهەنگی ئەندێک|}}: دار بێتولە (دارێکی گەڵاوەریوە) :بڕوانە [https://lex.vejin.net/ck/search?t=Birch ڤەژین] بۆ زانیاری زیاتر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:١٣، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == Hardwood و Softwood == ''چێوڕەق'' یان ''چێوسەخت'' بۆ hardwood و ''چێونەرم'' بۆ softwood چاکن؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٠٦، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :وشەی ''سەخت'' کوردی نییە و بە کوردی ھەر دەڵێن ''ڕەق''. لەوانەیە ''ڕەقەچێو'' و ''نەرمەچێو'' باشتر بێ. وەکوو ''ڕەقەمار'' یان ''نەرمەکۆکە''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٤:٤٩، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ''چێونەرم'' وەکوو ''دەنگخۆش'' و ''دەستپاک'' دروست بووە، ناو + ھاواڵناو گەلێک باوە. ھەروەھا، ''نەرمەچێو'' نێوانگری تێدایە، بەڵام ''چێونەرم'' تێیدا نییە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٤٧، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: جارجار ھەر ئەو نێوانگرە دەربڕینی وشەکە خۆشتر دەکا. ئەوەی جنابیشت ڕاستە. لە کوردیدا دەڵێن ڕەقامێر و نەرمامێر بۆیە منیش بەپێی ئەمانە وشەکانم ڕۆنا. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٣:٥٦، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Snakebird == ئەم گیانەوەرە بە کوردی ناوی نییە، دەتوانین بۆی دابڕێژین؟ snake یانی مار و bird یانی باڵندە، مەل، لێکیان بدەین دەبێ بە «مارباڵندە» یان «مارمەل». «مارباڵندە» جوان نییە، بەڵام «مارمەل» کورت و جوانە و دەکرێ بیکەین بە «مارمر»یش. «مر» و «مەل» ھەر یەک وشەن («مر» کۆنتریشە) و بە مانای «باڵندە» دێن، «وشترمر»یش ھەر وا دروست بووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:١٦، ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :''مەلەمار''-یش دەبێ ھەر لەسەر کێشی ''ڕەقەمار''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٥:٠٠، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ''مەل'' ناوە، بەڵام ''ڕەق'' ھاواڵناوە. پێم وایە ''مارمر'' لە ھەمووی کورتتر و گونجاوترە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٥٠، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::مەبەست کێشەکەی بوو. بەپێی ڕیزمان وەک ''تیرەمار''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٧:١٠، ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Bittern == لە فەرھەنگی باڵندە دا ''واق'' ھاتووە، بەڵام ئەمە دەبێ عەرەبی بێ: ''[[:ar:واق (طائر)|واق]]''. لە ویکیپدیای فارسی دا ''[[:fa:بوتیمار|بوتیمار]]'' و ''[[:fa:غمخورک|غمخورک]]'' بۆ bittern بە کار ھێنراون. ''غمخورک'' ھەر ''خەمەخۆرە''ی خۆمانە و ''بوتیمار''یش لە [https://en.wiktionary.org/wiki/بوتیمار ئێرە] دا وا لێک دراوە کە بە مانای ''ئەبووخەم'' دێ! ''بو'' کورتکراوە ''أبو''ی عەرەبییە. لە فەرھەنگی خاڵ دا ئاوا باسی ''خەمەخۆرە'' کراوە: «باڵندەیەکی گەورەی قاچ و مل درێژە ھەمیشە بە ماتی لە کەناری ئاو ھەڵدەنیشێ»، bittern باڵندەیەکی secretiveە و بە پێی ئەم وەسفەی خاڵ بێ، ''خەمەخۆرە'' ڕەنگە bittern بێ. ئێوە چی دەڵێن؟ ''خەمەخۆرە'' دەبێ bittern بێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٠٤، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :تەقریبەن دڵنیا بووم کە ''خەمخۆرە'' bitternە. ئەم باڵندەیە ئەفسانەیەکی ھەیە. دەڵێن ''خەمخۆرە'' ھەردەم تینوویەتی، بەڵام کاتێ کە بە ڕووبارێک دەگا، خەم دەخوا ئاوی ڕووبارەکە تەواو بێ و ئاو ناخوا. عەرەبیش ''مالك الحزين'' بە ئەم باڵندەیە دەڵێ. :ئەم باڵندەیە بە ماتی لە لێواری ئاو ھەڵدەنیشێ، بەڵام خەم ناخوا، بەڵکوو چاوەڕێیە ماسی یان گیانلەبەرێکی دیکە ببوورێ تا ڕاوی بکا. لە فۆلکلۆر دا وا لێک دراوەتەوە کە خەم دەخوا. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٣٨، ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Mineralogy == چ ناوێک گونجاوە بۆ وتاری [[ماینرلۆجی]]؟ '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١١:٠٢، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Common == لە ناوی گەلێک گیانلبەر دا common ھەیە، بۆ ئەمە چی باشە؟ ''ئاسایی'' دەبێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:١٩، ١١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Hoopoe == دەزانم کە ''پەپووسڵێمانە'' (یان ''پەپووسڵێمانکە'') بە ئەم گیانلەبەرە دەڵێن، بەڵام ''پەپوو'' بە تەنیا ئەم مانایە نادا؟ لە ھەنبانەبۆرینە دا بە مانای hoopoe و owl ھاتووە.[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%D9%BE%DB%95%D9%BE%D9%88#:~:text=%D9%BE%DB%95%D9%BE%D9%88:%20%D8%A8%D8%A7%DA%B5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8E%DA%A9%DB%8C%20%D8%B3%DB%95%D8%B1,%DA%A9%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%95%D8%A8%D9%88%D9%85%DB%95%D8%8C%20%D8%A8%D8%A7%DA%B5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8E%DA%A9%DB%8C%20%D8%B4%D9%88%D9%85%DB%95] لە ھەندێک فەرھەنگ دا (وەکوو مەردۆخ) تەنیا بە مانای hoopoe ھاتووە،[https://lex.vejin.net/ck/def/merdox/پەپوو] و لە ھەندێکی دیکە دا (وەکوو خاڵ) تەنیا بە مانای owl ھاتووە،[https://lex.vejin.net/ck/def/xall/پەپوو] ئێستا کامیانە؟ لە فەرھەنگەکان دا ''پەپووقژە'' بە مانای «باڵندەیەکی بێکاکۆڵ کە لە hoopoe دەچێ» ھاتووە،[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/پەپوقژە][https://lex.vejin.net/ck/def/xall/پەپووقژە] بۆیە من پێم وایە ''پەپوو'' بۆ hoopoe تەواوە. لە باشوور دا ''کوندەپەپوو'' بە owl دەڵێن، بەڵام ئەمە لە فەرھەنگە کۆنەکان دا نییە. ئەمە ڕەنگە بیسەلمێنێ ''کوندەپەپوو'' نوێیە و تازە پەیدا بووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٢٤، ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :پێم وا نییە بتوانین ساغی بکەینەوە ''پەپوو'' خۆی بەتەنیا بە چی دەڵێن. وشەی ''پەپوولە''-شمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٤:٤٤، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Language treatment == نزیکترین یان دەقیقترین بەرانبەری کوردی بۆ ''Language treatment'' چییە؟ پەڕەیەکی ڕێنمایییە لە [https://en.wiktionary.org/wiki/Wiktionary:Language_treatment ویکیفەرھەنگی ئینگلیزی]. خۆم ''مامەڵەکردن لەگەڵ زمان''-م پێ باشە، چونکە لە ناوەڕۆکی پەڕەکەش، باس لە چۆنێتیی چارەکردن و ڕێکخستنی وشەکان ئەکا لەناو زمانەکە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٨:٢٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Bumblebee == ناومان بۆ ئەم حەشەرەیە ھەیە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Flushed Away == ناوێک بۆ وتاری [[فڵەشد ئەوەی]]، چی بێت باشە؟ '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٧:١٨، ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Cryptosystem == سڵاو هاوڕێیان، ئەمە بە کوردی دەبێتە چی؟ [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:٠٥، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Junglefowl == ''مرەجەنگەڵی'' چۆنە؟ وەکوو ''مرەباخی'' (= woodcock) دروست بووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٢١، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Lamella یان Gill == چی بۆ ئەمە چاکە؟ بەڕێوەبەرێک لە وتارێک دا کێڵگە (farm)ی بۆ داناوە! نازانم ئەم ئیلھامەی لە کوێوە بۆ ھاتووە. کوردستانیکا ئەمانەی پێشنیار کردووە: شانە، تیغە (تیخە) و پەڕە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥١، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) fa3akt52jw6efrhsk9xg7jf8sgcf397 0 118082 1613564 1563419 2026-07-30T19:27:40Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1613564 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەزای پشدەر | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| قضاء بشدر}}<br>{{lang-en| Pshdar District}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[قەزا]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = نەخشەی قەزای پشدەر لە پارێزگای سلێمانیدا.jpg | photo2a = نەخشەی کارگێڕی قەزای پشدەر.jpg | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی قەزای پشدەر لە [[پارێزگای سلێمانی]]دا{{ھن}}(سوور){{ھن}}نەخشەی خوارەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی قەزای پشدەر | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=8 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەزای پشدەر''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.26058| 45.11873 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[ھەرێمی کوردستان]]) | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[قەڵادزێ]] | جۆری_دابەشکراو٥ = ژمارەی [[ناحیە]]کان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٦</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = ژمارەی [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٦ = <span style="color:#090;">٢٥٦</span> <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٨٥١]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = بەکر بایز | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٤٠٨ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٣٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٣٢٥٣ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٤٨٨ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٤٠،٦٨٨ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٥]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ١٠٥،٧٨ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ١١٠،٩٨٣ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٣٧،٩٥٦ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٫٧٠٦<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]] <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٣ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = ٤٣٠٠٠ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٩٦٤+ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = http://www.slemani.gov.krd/ku/ | پەراوێزەکان = }} '''قەزای پشدەر''' یەکێکە لە قەزاکانی [[پارێزگای سلێمانی]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شاری [[قەڵادزێ]]یە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی ١٤٠،٦٨٨ کەسە (٢٠٢٥).<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/kurdistan-population-analysis-report-kurdish-v6-final-corrected-29052022.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = پێشبینی دانیشتوان بۆ ساڵی ٢٠١٩ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> قەزای پشدەر لە ساڵی (١٨٥١)ەوە درووستکراوە ئەوکات ناوی قەزای مەرگە بووە ناوەندەکەی گوندی [[مەرگە]] بوو. ئەم قەزایە پێکھاتووە لە شەش [[ناحیە]]:<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سایتی پارێزگای سلێمانی | ناونیشان = https://slemani.gov.krd/so/newsDetail.php?newsID=684&secID=5 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگای سلێمانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر]] * [[ناحیەی ناودەشت]] * [[ناحیەی ژاراوە]] * [[ناحیەی ھەڵشۆ]] * [[ناحیەی ھێرۆ]] * [[ناحیەی ئیسێوە]] == ناو == ناوی قەزای پشدەر لە مێژوودا چەندین ناوی ھەبووە: * لە سەردەمی کۆنەوە تا ئەمڕۆ چەند جارێک گۆڕانکاری بە سەر ناوی پشدەردا ھاتووە، لە کۆندا بە پشدەر وتراوە (نامری)، ناوھێنای پشدەر بە نامری لە چەند سەرچاوەیەکی جیاوازدا ئەوە دەخاتەڕوو کە لە سەردەمانێکی کۆندا، ناوچەکە بەو ناوە ناسراوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرجەمی بەرھەمەکانی ئەمین زەکی بەگ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2013/89282.PDF?ver=130201161430000000 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = [[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]] |زمان = [[زمانی کوردی|کورد}}</ref> * قەزای پشدەر لەسەردەمی [[میرنشینی بابان]]دا بە ناوچەی پشدەر ناوی ھەبووە. * لەسەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانیدا]] سەرەتا ناوی ناحیەی پشدەر بووە، دواتر قەزای پشدەر، ئینجا قەزای (معمورةالحمیدیة) بە ناوی [[عەبدولحەمیدی دووەم]]ەوە ناونرا بە لابردنی ناوبراو ناوی قەزاکە بووە (معمورة). * لە سەردەمی پاشایەتیدا ناوی بووە قەزای پشدەر تاوەکو ئێستاش. چەند بۆچوونێک ھەیە لەسەر ناوی پشدەر: * بە پشدەر وتراوە (شیدەر) (پشتدەر)، (شیدەر) لە زمانی پەھلەویدا بە واتای نوورو ڕۆشنای ھاتووە. * ناوی پشدەر پێ دەچێت لە (پشت دەر)ەوە ھاتبێت، بەواتە پشت (دەر) یا ئەو دەربەندەی کە [[زێی بچووک]]ی بە ناودا ڕەت دەبێت و (چیای کێوە ڕەش) و (ئاسۆس) لێک جیا دەکاتەوە، ھەر ئەو دەربەندەش ناوچەی پشدەر بە ناوچەی (بیتوێن) بە یەکەوە گرێ دەدات. وشەی (دەر) لە وشەی (دەرە)ی زمانی تورکییەوە وەرگیراوە کە واتای دەربەندە. * ھەروەھا گوتراویشە کە ناوی پشدەر بە (بشتیر) ھاتووە، ئەمەش گوندێکە و ناوی گوندەکەش (پشت دەربەندە).<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = أصول أسماء المدن و المواقع العراقیة؛ الجزء الاول | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2019/369547.PDF?ver=132115590250000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = جەمال بابان |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == جوگرافیا == قەزای پشدەر ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە [[قەزای چۆمان]] و [[شارستانی پیرانشار]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]. * لە باشوورەوە [[قەزای دووکان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[شارستانی سەردەشت]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]. * لە ڕۆژاواوە [[قەزای دووکان]] و [[قەزای ڕانیە]].<ref> https://www.openstreetmap.org/relation/10832085</ref> === ڕووبەر === ڕووبەری ئەم قەزایە (١٤٠٨کم٢)یە لە (٦٫٩٧٪) [[پارێزگای سلێمانی]] پێکدەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەڕێوبەرایەتی ئاماری سلێمانی| ناونیشان = http://sulamar.com/storePublications/ross.pdf| ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = مەحموود عوسمان مەعروف| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20230220083440/http://sulamar.com/storePublications/ross.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === دانیشتوان === تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە کوردن، بە پێی پێشبینی دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بۆ ساڵی ٢٠٢٠ دانیشتوانی ئەم قەزایە (١٤٨،٩٣٩)کەسە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = DEMOGRAPHIC SURVEY Kurdistan Region of Iraq | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣| نووسەر = UNAMI |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}} </ref> == مێژوو == === سەردەمی بابانەکان === [[میرنشینی بابان|بابانەکان]] پێش بونیادنانی [[سلێمانی]] مەڵبەندی حوکمرانیان لە چەند ناوچەیەک بووە، بەم شێوەیەی خوارەوە: * [[گوند]]ی [[مەرگە]]:دێیەکی گەورەبووە لە [[ناحیەی بنگرد]]ی [[قەزای دووکان]]، ئەم گوندە لەسەردەمی فەرمانرەوای [[سولەیمان قانوونی|سوڵتان سلێمانی قانوونی عوسمانی]] ١٥٦٩ز مەڵبەندی فەرمانرەوای بابانەکان بووە. * [[گوند]]ی [[دارەشمانە]]: ئەم گوندە کەوتووەتە [[ناحیەی ھەڵشۆ]]ی قەزای پشدەر، لەسەردەمی [[فەقێ ئەحمەدی دارەشمانە]] و بابە سلێمانی کوڕیدا لەسەدەی شازدەی زاینی مەڵبەندی بابانەکان بووە. * [[شارەدێ]]ی [[ماوەت]]: کە ئێستا قەزایە و دەکەوێتە ناوچەی [[شارباژێڕ]] لەسەردەمی بەکر بەگ(بەکرەسور)١٦٠٨-١٦١٩مەڵبەندی بابانەکان بووە. * قەڵای بەکراوا: لەسەردەمی بەکربەگ و کوڕ و کوڕزاکانی ١٦١٩-١٦٢٧مەڵبەندێکی تری بابان بووە. * [[قەڵاچوالان]]: دەکەوێتە دامێنی [[شارۆچکە]]ی [[چوارتا]] و سەر رووباری قەڵاچوالان, مێژووی زۆر کۆنە, لە ساڵی ١٦٦٩-١٧٨٤ بۆ ماوەی ١١٥ ساڵ مەڵبەندی فەرمانرەوای میرانی بابان بووە. شارێکی گەورە و گەشاوە و مەڵبەندی زانین و زانایانی ئەو سەردەمە بووە.<ref> https://slemani.gov.krd/so/newsDetail.php?newsID=787&secID=48</ref> ئەم مێژووە دەرخەری ئەوەیە کەوا قەزای پشدەر مەڵبەندی بابانەکان بووە و ناوچەیەکی ئاوەدان بووە لە ڕووی کارگێڕییەوە. === سەردەمی عوسمانیدا:(١٨٥١-١٩١٨) === [[پارێزگای سلێمانی]] تا نیوەی سەدەی نۆزدەھەم خوودی [[میرنشینی بابان]] بوو لە سنووری [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا، ناوەندی ئەم میرنشینە سەرەتا لە [[قەڵاچوالان]] بوو. پاشان لە ساڵی (١١٩٩ک - ١٧٨٤ز)دا [[ئیبراھیم پاشای بابان]] فەرمانی دروستکردنی ناوەندێکی تازەی بۆ میرنشینەکەدا، پایتەختی گواستەوە بۆ شارە تازەکە و ناوینا [[سلێمانی]]، ئەم [[میرنشین]]ە لە ساڵی ١٨٥١ز دا کۆتایی پێھات و بچووککرایەوە بۆ لیوا و لکێندرا بە [[ئەیالەتی شارەزوور]]ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرجەمی بەرھەمەکانی ئەمین زەکی بەگ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2013/89282.PDF?ver=130201161430000000 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = [[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]] |زمان = [[زمانی کوردی|کورد]]}}</ref> ==== * لە نێوان ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩) ==== سیستەمی کارگێڕی ئەم قۆناغە لەژێر ھەژموونی دابەشبوونی جوگرافیای [[ھۆز]]ەکاندا بوو، وە لەڕووی دابەشی کارگێڕییەوە ھەر لیوایەک لە چەند [[قەزا]]یەک پێکھاتبوو یەکەی [[ناحیە]] بوونی نەبوو لەبەرئەوە [[قەزا]]کان فرە ناوەند بوون، قەزای پشدەر لەو دەمەدا ئەم ناوەی ھەبوو(پشدەر، ھۆزی [[مەنگوڕ]]، مامەش، ڕەمەک) ناوەندەکەشی (پشدەر، ناودەشت) بوو. لیوای سلێمانی لەو کاتەدا لە (١٧) [[قەزا]] پێکھاتبوو.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =عشائر العراق | ناونیشان = https://www.noor-book.com/en/ebook-History-موسوعھ-عشائر-العراق-ج-1-عباس-العزاوی-pdf |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = عباس العزاوی |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==== * لە نێوان ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢)دا ==== قۆناغی (مەدحەت پاشا)یە کە بۆ ماوەی سێ ساڵ والی [[بەغدا]] بوو، ھەرچەندە تەمەنی ئەم قۆناغە کەم بوو، بەڵام تێیدا گۆڕانکاری جەوھەری ئەنجامدرا لەوانە: # ھەڵوەشاندنەوی فرە ناوەندی قەزاکان: بەشێکی زۆری [[قەزا]]کان فرە ناوەند بوون و بەشێکی ئەم ناوەندانە بەناوی [[ھۆز]]ەکانەوە بوو، لەم قۆناغەدا فرە ناوەندەکان ھەڵوەشێنرانەوە و لە جیاتی ئەوە یەک ناوی بۆ دانرا. # ئاڵوگۆڕی نێوان ھەرسێ لیواکانی [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]، [[پارێزگای کەرکووک|کەرکووک]] و [[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]. (قەزای پشدەر) لە [[پارێزگای سلێمانی| لیوای سلێمانی]] دابڕێندراو خرایە سەر [[قەزای ڕەواندز| لیوای ڕەواندز]] و لەبری ئەو [[ناحیەی شوان|قەزای شوان]] لە لیوای کەرکووک دابڕێندراو خرایە سەر لیوای سلێمانی.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ==== * لەنێوان ساڵانی(١٨٧٣-١٩١٨)دا ==== لەم قۆناغەدا چەندین گۆڕانکاری سازدرا، لەوانە لیواکانی دەوڵەتی عێراقی ئێستا کەمکرایەوە بۆ (٨)سنجاغ-لیوا، لیواکانی کەش کران بە [[قەزا]] و بەشێکی زۆری قەزاکانیش کرانە [[ناحیە]]. یەکە کارگێڕییەکانی [[باشووری کوردستان]] دەکەونە سنووری سنجاغەکانی(مووسڵ و شارەزوور و بەغدا). تا پێکھێنانی [[ویلایەتی مووسڵ]] لە ساڵی(١٢٩٦ک-١٨٧٩ز)دا ھەموو سنجاغەکانی سەرەوە سەر بە [[ویلایەتی بەغدا]] بوون و دوای ئەو بەروارە ھەردوو لیوای سلێمانی و شارەزوور خرایە سەر [[ویلایەتی مووسڵ]]. لەم ماوەیەدا قەزای پشدەر کرا بە ناحیەی پشدەر، ناحیەی پشدەر خرایە سەر لیوای سلێمانی و شوێنی ھۆزەکانی(مەنگوڕ و مامش و ڕەمەک) لە پشدەر جیاکرایەوە و خرایە سەر [[قەزای ڕانیە]] و [[ناحیەی شوان]]یش گەڕایەوە سەر سنجاغی شارەزوور. ناحیەی پشدەر سەر بە قەزای مەرگە بوو، لیوای سلێمانی لەم کاتەدا لە حەوت قەزا پێکھاتبوو.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت بغداد | ناونیشان = https://www.dig-doc.org/index.php?page=Ym9vaw%3D%3D&op=ZGlzcGxheV9ib29rX2RldGFpbHNfdQ%3D%3D&book_id=NjE4&lan=YXI%3D |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٨٧٥)دا.png |وێنۆک|450px|ناوەڕاست|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٨٧٥دا]] [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٨٩٤)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٨٩٤دا]] لە ساڵی ١٩٠٧دا قەزای مەرگە ناوی گۆڕا بە قەزای معمورة الحمیدیة بە ناوی سوڵتان [[عەبدولحەمیدی دووەم]] و ناوەندەکەی لە گوندی مەرگەوە گواسترایەوە بۆ شارۆچکەی قەڵادزێ، پاش لابردنی سوڵتان [[عەبدولحەمیدی دووەم]] لە ساڵی ١٩٠٨دا لە دەسەڵات ناوی قەزاکە بووە قەزای مەعمورة. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٩١٢)دا.png|وێنۆک|450px|ناوەڕاست|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٩١٢دا]] === لە سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتییدا(١٩١٨ - ١٩٥٨) === لەدوای نەمانی دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانیەکان]] و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێ، بۆ چەند ساڵێک ئیدارەی لیوای سلێمانی ڕاستەوخۆ لە ژێر ھەژموونی ئینگلیزدا بوو، بە پێچەوانەی لیواکانی تر کە سەر بە بەغدا بوون، بەڵام دوای واژۆکردنی پڕۆتۆکۆلێک لە نێوان [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] و [[عێراق]]دا، ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق لە (١١/تەممووزی/١٩٢٣)دا بڕیاری لکاندنی [[سلێمانی]] بە [[عێراق]]ەوە درا، ئەم بڕیارەش لە ساڵی دوایدا جێبەجێکرا بە ناردنی(٥) ئەندام وەکو نوێنەری لیواکە لە ئەنجوومەنی دامەزراندنی عێراقدا(المجلیس التأسیس العراقی)، دواتر لە کاتی لێکۆڵینەوەی تایبەت بە ناکۆکی نیوان [[عێراق]] - [[تورکیا]] لە سەر دواڕۆژی [[ویلایەتی مووسڵ]]، کۆمەڵەی گەلان لە شوباتی ١٩٢٥ز دا لیژنەی خۆی ڕەوانەی ئەم ویلایەتە کرد، بە کۆتایی ھاتنی ئەم کێشەیە ئیتر [[سلێمانی]] بووە بەشێک لە دەوڵەتی [[عێراق]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = الدلیل العراقی الرسمی لسنة ١٩٣٦ | ناونیشان = https://archive.org/details/iraqdirectory1935dangoor |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = محمود فھمی درویش |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ئەم سەردەمەش دابەشی سێ قۆناغ دەکرێت. ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩١٨ - ١٩٣٦)دا ==== ھەڵوەشانەوەی قەزای مەعمورە و لکاندنی ھەردوو ناحیەی ([[ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر|پشدەری ١]]) و ([[ناحیەی بنگرد|پشدەری ٢]]) بە [[قەزای شارباژێڕ]]ەوە. بەم شێوەیە لیوای سلێمانی لە سییەکاندا لە(٣)[[قەزا]] و (١١) [[ناحیە]] پێکھاتبوو. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٣٦)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی کارگێڕی لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٩٣٦دا]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٣٦ - ١٩٤٧)دا ==== حکومەت لەم قۆناغەدا سەرلەنوێ (قەزای پشدەر)ی ھێنایە کایەوە بە دابڕانی لە [[قەزای شارباژێڕ]]، بەم شێوەیە لیوای سلێمانی لە (٤)[[قەزا]] و (١٠) [[ناحیە]] پێکھاتبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٤٧)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٤٧دا]] ==== * لە نێوان ساڵان(١٩٤٧ - ١٩٥٨) ==== لەم ماوەیەدا قەزای پشدەر وەک خۆی مایەوە و ھیچ گۆڕانکارییەکی بەسەردا نەھات. لە ھەردوو ([[ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر]] و [[ناحیەی بنگرد]]) پێکھاتبوو.<ref> http://buratha.com/librory/books.php?books=11229 </ref> [[پەڕگە:نەخشەی قەزای پشدەر لە ساڵی ۱۹٤۷دا.jpg|450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای پشدەر لە ساڵی ۱۹٤۷دا]] === لە سەردەمی کۆماریدا (١٩٥٨ - ١٩٩٠)دا === ئەم سەردەمە بە نەمانی دەسەڵاتی پادشایی و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێیە، ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی [[عەبدولکەریم قاسم]] (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی [[عەبدولسەلام عارف]]، دواتر براکەی [[عەبدولڕەحمان عارف]] (٥) ساڵ، دەسەڵاتی [[حیزبی بەعس|بەعسییەکان]] لە دوو قۆناغدا، [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و [[سەددام حوسێن]] (١٩٧٩ - ٢٠٠٣)، دەسەڵاتی سەددام لەسەر ئەم پارێزگایە تا ساڵی ١٩٩١ بوو. کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە [[سیاسەت]]ی عێراق، لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان. ئەم سەردەمە دابەشی پێنج قۆناغ دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٥٨-١٩٦٥) ==== لەم ماوەیەدا قەزای پشدەر وەک خۆی مایەوە و ھیچ گۆڕانکارییەکی بەسەردا نەھات. لە ھەردوو [[ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر]] و [[ناحیەی بنگرد|ناحیەی مەرگە]] پێکھاتبوو. ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٦٥ - ١٩٧٧) ==== # دابڕانی [[ناحیەی بنگرد|ناحیەی مەرگە]] لە قەزای پشدەر و لکاندنی بە [[قەزای ڕانیە]]وە، بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٦٠) لە ٨\١١\١٩٧١دا و دابڕانی [[ناحیەی ناودەشت]] لە [[قەزای ڕانیە]] و لکاندنی بە قەزای پشدەرەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٦١) لە ٨\١١\١٩٧١دا. # ھێنانە کایەی [[ناحیەی ھێرۆ]] بە دابڕانی (٢٣) کەرت لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر]] بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٦) لە ٢٣\١\١٩٧٢دا.<ref> http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/7968.html </ref> لەم ماوەیەدا قەزای پشدەر پێکھاتبوو لە سێ ناحیە([[ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر]]، [[ناحیەی ناودەشت]] و [[ناحیەی ھێرۆ]]). [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٩٧٧)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٧٧دا.jpg]] [[پەڕگە:نەخشەی قەزای پشدەر لە ساڵی ۱۹۷۲دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای پشدەر لە ساڵی ۱۹۷۲دا]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٧٧ - ١٩٨٦)دا ==== ھەڵوەشاندنەوەی [[ناحیەی ھێرۆ]] و لکاندنی ھەموو کەرتەکانی بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر]]ەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٠٣) لە ٣\١٠\١٩٧٩دا. [[پەڕگە:نەخشەی قەزای پشدەر لە ساڵی ۱۹۷۹دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای پشدەر لە ساڵی ۱۹۷۹دا]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٨٨ - ١٩٩٠)دا ==== دوای وەستاندنی [[شەڕی ئێران و عێراق]] لە (٨-٨-١٩٨٨) ڕژێمەکەی ([[سەددام حوسێن|سەددام]]) لە (٢٠-٦-١٩٨٩)وە دەستی کرد بە [[ڕاگواستن]]ی شاری [[قەڵادزێ]] و تەواوی قەزای پشدەر بۆ ئۆردوگاکانی خۆرئاوای [[ھەولێر]](ئۆردوگای خەبات) و خۆرئاوای [[سلێمانی]](ئۆردوگای بازیان) کەوا دوای چۆڵکردنی شارەکە و ناوچەکە لە ھاوڵاتیان بە بەکارھێنانی ماددەی (TNT) سەرجەم خانووبەرە و قوتابخانەو مزگەوتەکانی شارو ناوچەکە تەقێنرانەوە و خاپورکران و ناوچەکەش بە (ارض الحرام ویا محرمە واتە: خاکی حەرام و قەدەغەکراو) دانرا.<ref>https://www.slemanipc.org/edara.aspx?jimare=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230218121116/https://www.slemanipc.org/edara.aspx?jimare=1 |date=١٨ی شوباتی ٢٠٢٣ }}</ref> === سەردەمی حکوومەتی ھەرێم === ==== * لە ماوەی ساڵانی(١٩٩١ - ١٩٩٢)دا ==== لەم ماوەیەدا [[پارێزگای سلێمانی]] و [[پارێزگای ھەولێر]] و [[پارێزگای دھۆک]] لە لایەن [[بەرەی کوردستانی]]ەوە بە ڕێوەدەبرا، کە لەسەر ھەمان سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی ساڵی ١٩٨٩ بەڕیوەدەبرا، لەبەرئەوەی [[گوند]]ەکان تازە ئاوەدان دەکرانەوە، ھەروەھا لەڕووی کارگێڕییەوە [[ھەرێمی کوردستان]] دروست نەببوو تاوەکو لەساڵی ١٩٩٢ [[پەرلەمانی کوردستان]] پێکھێنرا. ئینجا یەکە کارگێڕییەکان دروستکرانەوە. ==== * لە ماوەی ساڵانی(١٩٩٢ - ٢٠٠٣)دا ==== # لە دوای [[ڕاپەڕین]]ی ١٩٩١، ھەڵبژاردنی [[پەرلەمانی کوردستان]] بە پێی بڕیاری ژمارە(١٨) لە (٢٢ - ٩ - ١٩٩٢)دا ڕێگەی دا بە [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] ھەموو ئەو [[قەزا]] و [[ناحیە]]یانەی بە مەبەستی سیاسی ھەڵوەشێنراونەتەوە سەر لە نوێ پێکبھێنرێنەوە.<ref> https://www.parliament.krd/media/6102/18.pdf</ref> # قەزای پشدەر دروستبووەوە و پێکھاتبوو لە (٣) [[ناحیە]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر]]، [[ناحیەی ناودەشت]] و [[ناحیەی ھێرۆ]]. # ھێنانە کایەی ھەر دوو [[ناحیەی ژاراوە]] و [[ناحیەی ھەڵشۆ]] لە ساڵی ٢٠٠٠دا بە دابڕانیان لە کەرتەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر]] و [[ناحیەی ناودەشت]] و [[ناحیەی ھێرۆ]] بە بڕیاری [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]](ئیدارەی سلێمانی). ==== * لە ماوەی ساڵانی(٢٠٠٣ - ٢٠١٥)دا ==== # ھێنانە کایەی [[ناحیەی ئیسێوە]] بەدابڕانی (٣٦) کەرت و گوند لە ناحیەی ھێرۆ، پشتبەستن بە بڕیاری سەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەرزیران، ژمارە (١١٠)، لە بەرواری (٢-٣-٢٠٠٥). # قەزای پشدەر بوو بە بەشێک لە [[ئیدارەی ڕاپەڕین]]. # لە کابینەی شەشەم لە کۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیران ژمارە (١٠٨٤) رۆژی (٢/٥/٢٠١١) بریاری دروستکردنی ئیدارەی سەربەخۆی راپەرین و ھەڵەبجە و سۆران و زاخۆ دەرچوو سەرۆکی ھەرێمی بە نوسراوی ژمارە (١٦٥٠) لە بەرواری( ٨/٢/٢٠١١) ڕەزامەندی لەسەر دەربری لە (١/٣/٢٠١٢) سەرۆکی [[ھەرێمی کوردستان]] بە فەرمانی ھەرێمی ژمارە (٥٧)سەرپەرشتیاری بۆ ئیدارەی راپەرین دەستنیشان کردو لە (٥/٣/٢٠١٢) لە رۆژی ساڵیادی راپەرینی پر شکۆی خەڵکی [[کوردستان]] لەبەردەمی کەس و کاری سەربەرزی شەھیدان و خەڵکی [[ڕانیە]] و دەڤەرەکە لەلایەن بەرێز پارێزگاری سلێمانیەوە فەرمانی دەست بەکاربوونی درایە.<ref> http://raparin.gov.krd/ku/derbara</ref> == ئاوھەوا == ئاوھەوای قەزای پشدەر، بە زۆری لە ئاوھەوای ناوچەکانی سەر [[دەریای ناوەڕاست]] ئەچێت، پلەی گەرمای لەوەرزی [[ھاوین]]دا دەگاتە (٣٩) پلەی سەدی، بەڵام ھەندێک ساڵ بەرزترین پلەی گەرما لەھاویندا سنوری (٤٥) پلەی سەدیش تێدەپەڕێنێت. قەزای پشدەر سروشتێکی جوانی ھەیە و چەندین ناوچەی گەشتیاریی تێدایە، کە بوەتە جێی سەرنجی گەشتیاران و لەوەرزەکانی [[بەھار]] و گەرمادا، خەڵکێکی زۆر ڕووی تێدەکەن، زۆربەی ھاوڵاتییەکانی قەزای پشدەر سەرقاڵی کاری کشتوکاڵکردن و باخداری و ئاژەڵدارین، ھاوکات بەھۆی ئەوەی ناوچەکە دەکەوێتە سنوری نێوان [[عێراق]] و [[ئێران]]، بەشێک لە دانیشتوانەکەی کاری [[بازرگانی]] دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://chawykurd.com/2023/01/22/%D9%82%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%B4%D8%AF%DB%95%D8%B1-2/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230525075657/https://chawykurd.com/2023/01/22/%D9%82%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%B4%D8%AF%DB%95%D8%B1-2/ |url-status=dead }}</ref> == ڕووەکی سروشتی و دارستان == ھەموو ئەو ڕووەکە سروشتیانە دەگرێتەوە، کە لە شێوەی گژووگیای سروشتی لە ڕوبەرێکی فراوان لە ناوچە دەشتایی و گردوو دۆڵەکاندان، ھەروەھا لەنێوان پشتێنەی دارستانە کراوەکان و لە ناوچەی [[چیا]]کان گەشە دەکەن، لە شێوە و قەبارەی جیاواز دەردەکەون، گژوگیا سەرچاوەی [[خۆراک]]ی گرنگە بۆ ئاژەڵان و گیانلەبەرانی وشکانییەکان. ڕووبەری پشتێنەی گژوگیا لە قەزای پشدەر نزیکەی (١٩١٫٥)کم٢، ئەوەش دەکاتە (١٣٫٦٪)ی سەرجەمی ڕووبەری قەزاکە، لەم ڕووبەرەش [[ناحیەی ژاراوە]]، بە(٤٨٫٦)کم٢ (٢٥٫٤٪)ی سەرجەمی پشتێنەی گژوگیا لە خۆ دەگرێت، ھەریەکە لە [[ناحیەی ناودەشت]]، [[ناحیەی ئیسێوە]]، [[ناحیەی ھەڵشۆ]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر]]، [[ناحیەی ھێرۆ]])، بە(٣٤٫٦، ٣٣٫٦، ٢٨٫٢، ٢٥٫٢، ٢١٫٣)کم٢، ڕێژەی(١٨٫١، ١٧٫٥، ١٤٫٧، ١٣٫٢، ١١٫١٪)ی سەرجەمی ئەم پشتێنەیەی ڕووەکی سروشتی لەخۆیان دەگرن. ڕوبەری [[دارستان]]ی سروشتی لە قەزای پشدەردا ، نزیکەی (٧٠٣٫٥)کم٢، ئەوەش دەکاتە(٤٩٫٩٪)ی سەرجەمی ڕووبەری قەزای پشدەر، لەم ڕووبەرەش نزیکەی (٧٦٫٥٪)ی دەکەوێتە ھەردوو [[ناحیەی ناودەشت]] و [[ناحیەی ژاراوە]] یەک بە دوای یەک دەگاتە (٤٢٦٫٧ - ١١١)کم٢، [[ناحیەی ھەڵشۆ]] بەپلەی سێیەم دێت بە (٧٨٫٢)کم٢، لە (١١٫١٪)ی سەرجەمی ڕووبەری دارستانی قەزاکە پێک دەھێنێت، ھەریەکە لە [[ناحیەی ھێرۆ]]، [[ناحیەی ئیسێوە]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر]] بە (٤٧٫٣ - ٣٨٫٤ - ١٫٩)کم٢، ڕێژەی لە (٦٫٧٪ - ٥٫٥٪ - ٠٫٣٪)ی سەرجەمی دارستانی قەزاکە لە خۆدەگرن. == ئاو == === ئاوی سەر زەوی === ئاوی سەرزەوی لە سنووری قەزای پشدەر دا لە [[ڕووبار]] و چەمەکان پێکدێت، کە چەندین ڕووبار و چەمی ھەمیشەی و [[وەرز]]ی لە خۆدەگرێت، کە ھەمیشیەکان بریتین لە (ڕووباری [[زێی بچووک]]، ڕووباری ژاراوە، چەمی سواچ، چەمی گردە ئێستر، چەمی کۆشکەڵە). ھەروەھا ڕووباری کارڤێن کە چەند ئەویش چەند لقێکی لێ دەبێتەوە وەک (ڕووباری قەندیل و ڕووباری شەھیدان) ڕووباری ھەڵشۆ لقێکی تری زێی بچووکە کە پێکدێت لە (چەمی دۆڵی ھەڵشۆ، چەمی سپیچار و چەمی چۆمخڕە)، چەمی پاچکار پێکدێت لە (بێکڵۆ، چەمی دێگە، چەمی بادێن)ھەروەھا چەندین چەمی تریش بوونی ھەیە وەک (چەمی [[ھێرۆ (گوند)|ھێرۆ]]، چەمی [[باوزێ]]، چەمی [[قندۆڵ]]). ھەر لە سنوری قەزای پشدەر چەندین ڕووباری وەرزی و کاتی بوونی ھەیە وەک (چەمی دۆڵە فڕە، چەمی بەستە ستێن، چەمی تووە سوران و چەمی دووڕێ). === ئاوی ژێر زەوی === لە ناوچەکە ژمارەیەکی زۆر [[کانی]] ھەیە، بەڵام ژمارەی ئەو کانیانەی کە ناسراون و بەردەوام ئاویان لەبەر دەڕوات، لە قەزای پشدەردا، دەگاتە (٦٩٩)کانی، بەگشتی تا بەرەو باکوور و باکووری خۆرھەڵات بڕۆین و لەناوچە دەشتاییەکان دوربکەوینەوە، ژمارەی کانیاوەکان زیاد دەکات. [[ناحیەی ناودەشت]] بە (٢٨٦) کانی ڕێژەی (٤٠٫٩٪)ی کانیاوەکان لەخۆ دەگرێت، [[ناحیەی ژاراوە]] بەپلەی دووەم دێت و ژمارەی کانیاوەکانی بریتیین لە (١٢٠) کانیاو واتە (١٧٫٢٪)ی سەرجەمی کانیاوەکانی قەزاکە لەخۆ دەگرێت، [[ناحیەی ئیسێوە]] کەمترین ژمارەی کانی لەخۆ دەگرێت، تەنھا (٢٧) کانییە، کە دەکاتە (٣٫٨٪)ی سەرجەمی کانیاوەکان، ھەریەکە لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر]]، [[ناحیەی ھێرۆ]] و [[ناحیەی ھەڵشۆ]] یەک لە دوای یەک بە (٧٤، ٩٨، ٩٤)[[کانی]] کە ڕێژەی (١٠٬٦٪، ١٤٪،١٣٬٥٪)ی کۆی سەرچاوەی کانیاوەکان پێکدەھێنێت. '''کارێز''': یەکێکە لە ڕێگا کۆنەکان بۆ وەبەرھێنانی ئاوی ژێر زەوی، کە بریتییە لە چەند بیرێک بەھۆی تونێلێکەوە بەیەکەوە بەستراونەتەوە، کە ھەریەکەیان لە پێش خۆی نزمترە و ماوەی کەمتر لە(٢٠) مەتریان لە نێواندایە. سەبارەت بە کارێز لە قەزای پشدەردا ، ژمارەیان دەگاتە (١٩٧) کارێز، لەم ژمارەیەدا زۆرترینیان دەکەوێتە [[ناحیەی ھێرۆ]]، کە ژمارەیان (٦٩) کارێزە، لە کاتێکدا تەنھا (١) کارێز لە سنووری [[ناحیەی ناودەشت]] ھەیە، ئەوەش بەھۆی دەوڵەمەندی بە سەرچاوە و کانیاوەکان، ھەریەکە لە [[ناحیەی ئیسێوە]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر]]، [[ناحیەی ھەڵشۆ]] و [[ناحیەی ژاراوە]]یش یەک لە دوای یەک(٤٥، ٣٧، ١٨، ٢) کارێز لە خۆیان دەگرن، بەڵام ئەوەی شایەنی باسە، زۆربەی کارێزەکانی ناوچەکە وشکبوون یان بەکار ناھێنرێن و شوێنەواریان نەماوە، کە تەنھا (٢٥) کارێز بەرھەمیان ھەیە، کە(١٢)یان لە [[ناحیەی ھێرۆ]] و (٨) کارێز لە [[ناحیەی ھەڵشۆ]] و (٥) کارێزیش لە ناحیەی [[ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر]]دان. '''بیر''': بەکۆنترین ڕێگای ھەڵێنجانی [[ئاوی ژێرزەوی]] دادەنرێت، کە [[مرۆڤ]] لەڕێگای ھەڵکەندنی زەوی ئاوی دەستکەوتووە و لەبواری جۆراوجۆردا بەکاری ھێناوە، ڕێگای ھەڵکەندنی (بیر) لەگەڵ پێشکەوتنی تەکنەلۆجیا لە بیری دەستی گۆڕانی بەسەردا ھاتووە، تا گەیشتۆتە بەکارھێنانی ئامێری پێشکەوتوو. لە قەزای پشدەردا ژمارەی ئەو بیرانەی کە تۆمارکراون، یان بە شێوەیەکی یاسای لێدراون و مۆڵەتیان بۆ وەرگیراوە لەلایەنی پەیوەندیدار، بریتییە لە(٢٧٣) بیر، [[ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر]] بە (١١٧) بیر ڕێژەی (٤٣٪)ی بیرەکان لە خۆی دەگرێت، [[ناحیەی ناودەشت]] بە پلەی دووەم دێت ژمارەی بیرەکانی (١١٠) بیرە واتە (٤٠٪)ی سەرجەمی بیرەکانی قەزاکە لە خۆ دەگرێت، [[ناحیەی ھێرۆ]] کەمترین ژمارەی بیر لەخۆ دەگرێت تەنھا (٤) بیرە کە دەکاتە(١٫٥٪)ی سەرجەمی بیرەکان، ھەریەکە لە [[ناحیەی ژاراوە]]، [[ناحیەی ھەڵشۆ]] و [[ناحیەی ئیسێوە]] یەک لە دوای یەک بە (٢٦، ١٢، ٤) بیر لە (٩٫٥٪، ٤٫٤٪، ١٫٥٪)ی سەرجەمی بیرەکان لە خۆیان دەگرن.<ref> http://raparin.gov.krd/ku/babat/1599?fbclid=IwAR0eB_SlGtcICJMGrBrZWLQTsg36vOzKivpreRJoR1bUeZ951L6HDANw0AM</ref> == کانزا فلزییەکان == * [[ئاسن]]: لە سنووری قەزای پشدەر [[ئاسن]] لە [[چیا]]ی [[قەندیل]] لە نزیک (مەرەبەستە) بوونی ھەیە. * [[مس]]: لە قەزای پشدەر لە سێ شوێن بوونی ھەیە: ** لە گوندی [[سەیدئەحمەدان]] ڕێژەکەی لە نێوان (٠٫٨-٣٫٢)دایە. ** لە نزیک چیای (بڵفەت) بە ڕێژەی (١٫٨-٢)دایە. ** لە سنووری [[ناحیەی ھێرۆ]] لە گوندی [[گیرە]] ڕێژەی (٠٫٨) . * [[قوڕقوشم]]: کە لە سێ ناوچە لە سنوری چیای [[قەندیل]]دا دەبینرێ بە ڕێژەی (٢٫٩٧٪) قوڕقوشم. * [[کرۆم]]: لە قەزای پشدەر کڕۆمیتی دەوڵەمەند بە ئاسن لە چیای (بڵفەت) ھەیە بە ڕێژەی (٤٦٪). * [[مەنگەنیز]]: لە قەزای پشدەردا لە ناوچەی (سیرنێ) کە دەکەوێتە [[ناحیەی ناودەشت]] بە ڕێژەی (١٤٫٢٩- ٢١٫٩٦٪) . == کانزا نافلزیەکان == کانی مەڕمەڕەی [[دارەشمانە]]: دەکەوێتە نزیک گوندی [[دارەشمانە]] لەسنووری [[ناحیەی ھەڵشۆ]]، ڕەنگەکەی خۆڵەمێشییە بەلای سەوزدا، ئەوەش بەھۆی بوونی ماددەی کاربۆنی، لەو بەردەدا. کانی مەڕمەڕی کیلێ و [[باوزێ]]: کانی کێلێ دەکەوێتە نزیک سنووری(نێودەوڵەتی کێلێ)، ڕەنگی بەردەکەی سپییە، ھەروەھا کانی ([[باوزێ]]) دەکەوێتە گوندی [[باوزێ]] لە سنووری [[ناحیەی ئیسێوە]]، ڕەنگی بەردەکەی سپییە. کانی بەردی بیناسازی(ئایۆلایت): یەکێکە لە جۆرەکانی بەردی ئاگرینی سەر ڕووی زەوی، تەنھا یەک کان لەو جۆرە بەردە سوودی لێ وەرگیراوە ئەویش دەکەوێتە نزیک گوندی ([[ئاڵان]]). == کارگێڕی == '''قەزای پشدەر'''ناوچەیەکی [[پارێزگای سلێمانی]]یە کەوتۆتە باکووریەوە. لەڕووی کارگێڕییەوە لە قەزای [[قەڵادزێ]] و ناحیەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر]](ناوەند) و [[ناحیەی ئیسێوە]] و [[ناحیەی ناودەشت]] و [[ناحیەی ژاراوە]] و [[ناحیەی ھێرۆ]] و [[ناحیەی ھەڵشۆ]] پێکھاتووە، لەگەڵ ٢٥٦ گوند. === ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر === ٤٥ گوند سەر بە ناحیەی قەڵادزێیە: {{div col|colwidth=12em}} * [[قەڵادزێ]](ناوەند) * [[ئاڵان]] * [[بادەڵیان]] * [[بادین]] * [[برایم ئاوا، قەڵادزێ]] * [[بژیان]] * [[بنەوشان]] * [[بێمووش]] * [[بەردبەرد، قەڵادزێ]] * [[بەرسول]] * [[پاچکار]] * [[پیران، قەڵادزێ]] * [[پێماڵک]] * [[تووەڕەشان]] * [[چۆم خڕکە]] * [[چۆمیکانیان]] * [[حەسار]] * [[خاس]] * [[خڕەبەردان]] * [[داودێ]] * [[دمشەت]] * [[دەقناوە]] * [[دەڵگە]] * [[دورێ]] * [[دێرێ]] * [[دێگە، قەڵادزێ]] * [[ڕیشوان]] * [[سریجە]] * [[سندۆڵان، پشدەر]] * [[سەیدئەحمەدان]] * [[کەستانە]] * [[کەوی بابەسان]] * [[کەویەی خواروو]] * [[کەویەی سەروو]] * [[کوشکەڵە]] * [[کونەڕیولان]] * [[کۆلارە، قەڵادزێ]] * [[کۆلکەڕەش]] * [[گردقەزوان]] * [[گردمەیتەر]] * [[گردەسپیان]] * [[گوش گوش]] * [[گوێزیلە، قەڵادزێ]] * [[میرتکە]] * [[نورەدین]] * [[ھەڵاوێژە]] * [[وەستاسیمان]] {{Div col end}} === ناحیەی ئیسێوە === ٣٦ گوند سەر بە ناحیەی ئیسێوێیە: {{div col|colwidth=10em}} * [[ئیسێوە]](ناوەند) * [[ئاڵەپیر]] * [[ئەشکەنە]] * [[باڵیڵان]] * [[باوزێ]] * [[بەردکێشان]] * [[بەرڕۆژ]] * [[بەرشێران]] * [[بۆرێ]] * [[پێریسکە]] * [[چمکاوە]] * [[چەکوان]] * [[چۆمە، ئیسێوێ]] * [[خەندەکورلە]] * [[خوێبیان]] * [[دەشتێوی خواروو]] * [[دەشتێوی سەروو]] * [[دەشتێوی ناوەڕاست]] * [[دەوژان]] * [[ڕازان]] * [[زنجەڵە]] * [[زەوی ھەرمێ]] * [[زێوەڵە]] * [[سەردەروان]] * [[سەرشیو، ئیسێوێ]] * [[سەرنێڵ، ئیسێوێ]] * [[سێوشکان]] * [[قزڵ بەگ]] * [[قندۆڵ]] * [[کانی بەدار]] * [[کانی مەزن]] * [[کەلو وشکە]] * [[کۆنەگەناو]] * [[کوێرەمیران]] * [[گەناو]] * [[گواران]] * [[مێرگی بادین]] {{Div col end}} === ناحیەی ژاراوە === ٤٠ گوند سەر بە ناحیەی ژاراوەیە: {{div col|colwidth=10em}} * [[ژاراوە]](ناوەند) * [[ئالیەڕەش]] * [[ئەرکەی خواروو]] * [[ئەرکەی سەروو]] * [[بارەپانە]] * [[باقیاوا]] * [[بەستەسێنی خواروو]] * [[بەستەسێنی سەروو]] * [[بەستێ، ژاراوە]] * [[بەلک]] * [[توتمە]] * [[تۆپزاوا، ژاراوە]] * [[خەندەکە]] * [[درگەڵەی مەنگوڕ]] * [[دووچۆمان، ژاراوە]] * [[دۆڵەبەفرە]] * [[ڕەزگەی خواروو]] * [[ڕەزگەی سەروو]] * [[زودانی تازە]] * [[زودانی کۆن]] * [[زێوکە]] * [[سپیرۆ]] * [[سپیگڵە]] * [[سەرخان]] * [[سورەگڵەی خواروو]] * [[سورەگڵەی سەروو]] * [[سوڵتانەدێی تازە]] * [[سوڵتانەدێی کۆن]] * [[سێدەڵان]] * [[شروێت]] * [[شناوە]] * [[قڕژاڵەبڕە]] * [[قەلاوە]] * [[کانی کەران]] * [[کەرسۆنان]] * [[کوڵکوڵە]] * [[کونەمارە، ژاراوە]] * [[کۆزینە]] * [[گردئێستر]] * [[مارەدوو]] * [[مام ژیلە]] {{Div col end}} === ناحیەی ناودەشت === ٦٩ گوند سەر بە ناحیەی سەنگەسەرە: {{div col|colwidth=10em}} * [[سەنگەسەر]](ناوەند) * [[ئاشقوڵکە]] * [[ئاشوران]] * [[ئەبوبەکرە]] * [[ئەستێرۆکان، سەنگەسەر]] * [[ئێندزە]] * [[باراوەی خواروو]] * [[باراوەی سەروو]] * [[باریکان]] * [[بانوەقەل]] * [[بایەوان]] * [[بڕەدێ]] * [[بەردکوڕان]] * [[بۆکریسکان]] * [[بۆڵێ]] * [[بیانە، سەنگەسەر]] * [[بیەڕەش]] * [[بێ ئاوا]] * [[بێ کوڕە]] * [[بێپاڵان]] * [[پردمەمکە]] * [[پردەشاڵ]] * [[پشتئاشانی خواروو]] * [[پشتئاشانی سەروو]] * [[پیرانان]] * [[تووەسوران]] * [[جەلکان]] * [[چۆمەسوتاو]] * [[حاجی وسو]] * [[خڕەچەو]] * [[خڕەیاس]] * [[خواران]] * [[خێوبیان]] * [[دەروەکۆتر]] * [[دەشتێوان]] * [[دووپان]] * [[دووگۆمان، سەنگەسەر]] * [[دوێڵە]] * [[ڕەسواجین]] * [[ڕەژی کەرێ]] * [[زارگەلی]] * [[زەنگلان]] * [[زورکانی حاجی موسا]] * [[زورکانی خواروو]] * [[زورکانی سەروو]] * [[زینوێی ماخوبزنان]] * [[سڵێ]] * [[سەرگەی نێڵ]] * [[سورەدێ]] * [[سینەمۆکە]] * [[سێوەیس]] * [[شارۆش]] * [[شەھیدان]] * [[شیوە]] * [[شێخان، سەنگەسەر]] * [[قادرئاوا]] * [[قڕناقاو]] * [[قەڵاتوکان]] * [[کاسکان]] * [[کەنجاڕەی کوێخا قادر]] * [[کۆبنکە]] * [[کۆزینە، سەنگەسەر]] * [[کۆمەڵە، سەنگەسەر]] * [[گرتک، سەنگەسەر]] * [[گۆمتان]] * [[لێوژە]] * [[ماخوبزنان]] * [[مام عەلی]] * [[مەمکان]] * [[وەرتە]] {{Div col end}} === ناحیەی ھەڵشۆ === ٥٧ گوند سەر بە ناحیەی ھەڵشۆیە: {{div col|colwidth=10em}} * [[ھەڵشۆ]](ناوەند) * [[ئاڵاوە]] * [[ئاڵاوەی بەرڕۆژ]] * [[ئەسپی جاڕ]] * [[ئەستێرۆکان، ھەڵشۆ]] * [[ئەمەرکاکۆڵ]] * [[باداوە]] * [[بادینباڵی خواروو]] * [[بادینباڵی سەروو]] * [[بەردەقسڵ]] * [[بێگەڵاس]] * [[پردەبەردینە]] * [[تەنگژە، ھەڵشۆ]] * [[جۆلانان]] * [[خواران، ھەڵشۆ]] * [[دارەشمانە]] * [[دەراو]] * [[دوبێ]] * [[دۆڵەدزە]] * [[دێلو]] * [[زەڵێ، ھەڵشۆ]] * [[زینوێی بادین]] * [[زێوەنارە]] * [[سالک]] * [[ساڵەح بەگ]] * [[سپی ھەرمێ]] * [[سەردێلو]] * [[سەرکەندە]] * [[سونێ]] * [[شەمەتیو]] * [[شۆران]] * [[شیوەڕەزی خواروو]] * [[شیوەڕەزی سەروو]] * [[شێخ ئاودەڵان]] * [[شێخ جونەت]] * [[شێنێ]] * [[قوڵ مارف]] * [[قوڵەھەرمێ]] * [[قۆچاڵ]] * [[کامەستا]] * [[کانی ڕەش، ھەڵشۆ]] * [[کانی سنە]] * [[کانی قوڵکە]] * [[کانیلان]] * [[کاولانە]] * [[کەلوەڕەز]] * [[کویزەڵە]] * [[گەزێ]] * [[گوڵان، ھەڵشۆ]] * [[گۆمێ]] * [[لاس]] * [[لاسۆکێ]] * [[مامەندە]] * [[مێشاوە]] * [[ناوزەنگ]] * [[نۆڕستە]] * [[ھەورەبانە]] * [[ھورێوە]] {{Div col end}} === ناحیەی ھێرۆ === ١٩ گوند سەر بە ناحیەی ھێرۆیە: {{div col|colwidth=10em}} * [[ھێرۆ (گوند)|ھێرۆ]](ناوەند) * [[ئاوەکە]] * [[ئەحمەندە]] * [[بناوێن]] * [[بێکلۆی خواروو]] * [[بێکلۆی سەروو]] * [[بێشیر]] * [[بێناسە]] * [[دەروێنە]] * [[سێوەڵە]] * [[شڵەمڕە]] * [[قوڵەشار]] * [[قۆریان]] * [[کانی بەرد، ھێرۆ]] * [[کوخان]] * [[گردەشێخاڵ]] * [[گۆمان، ھێرۆ]] * [[گیرە، ھێرۆ]] * [[مڕە]] * [[وەسوێنە]] {{Div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای سلێمانی]] * [[قەڵادزێ]] * [[ئیدارەی ڕاپەڕین]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]] * [[پێڕستی گوندەکانی پشدەر]] * [[قەزای سلێمانی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پارێزگای سلێمانی}} {{دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی}} {{گوندەکانی قەزای پشدەر}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] [[پۆل:قەزاکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:قەزاکانی کوردستان]] 578nu5tvtsqri1rsk276eklxcgij1xx 0 121644 1613513 1612651 2026-07-30T16:28:15Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Rabia Al-Adawiya|Rabia Al-Adawiya]] بۆ [[:Commons:Category:Rabia al-Adawiya|Rabia al-Adawiya]] 1613513 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Rabia al-Adawiyya.jpg|300px|وێنۆک|چەپ|ڕابیعەی عەدەوییە]] '''ڕابیعەی عەدەوییە''' (١٠٠ک/٧١٧ز - ١٨٠ک/٧٩٦ز) نازناوی '''دایکی خێر '''ی لێنراوە و یەکێکە لە خوداپەرست و ئەولیا و  عارفێکی ئیسلامی - سونی سۆفی بەناوبانگ، لە نێو سۆفیگەریشدا بە رابەری رێبازی عەشقی ئیلاھی دادەنرێت.. == ناونیشان و پێگەشتنی == ناوی تەواوی رابیعەی کچی ئیسماعیلی عەدەویە کە کەسایەتیێکی دیاری عێراقی بووە، لە شاری [[بەسرە]] لە ساڵی ١٠٠ی کۆچی - ٧١٧ی زاینی لەدایکبووە، ھۆکاری ناونانی بە "رابیعە" لە پای ئەوە بووە کە ئەو چوارەمین کچی بنەماڵەکە بووە. کاتێک کە رابیعە لە تەمەنی دە ساڵاندا بووە باوکی وەفاتی کردوە بۆیە ھەژاری و بێ نازی رووی لە بنەماڵەکەی رابیعە کردوە، بۆیە رابیعە و خوشکەکانی لە ژیانێکی پر لە ناحۆشی و تەنگ و چەڵەمەدا ژیاون، باوکی رابیعە لەدوای وەفاتی تەنھا "بەلەم"ێکی لەدوای خۆی بەجێھێشتبوو کە تاکە سەرچاوەی داھاتی ئەو خێزانە بووە بۆیە رابیعەی کچی ناچار بووە لە دوای باوکی بەردەوامی بەو کارە بدات و نان و بژێوی بۆ خوشکەکانی پەیدا بکات، ئەو گێرانەوەیە لەلایەن مێژوونوسی گەورەی سۆفی <nowiki>[[عەتتار]]</nowiki> ەوە دەگێردرێنەوە لە کتێبی (تەزکیرەتولئەولیا) دا.<ref>تذکرة الأولیاء - [[عەتتار|فرید الدین عطار]].</ref> دواتر بەھۆی ئەوەی لە بەسرەدا قات و قری و وشکەساڵی دێت بنەماڵەکەی رابیعە بەسرە جێدێڵن ولەرێگادا لێک ون دەبن.. ئیدی زەمەن رابیعەی کچی چوارەم و خێزانەکەی لەیەک دەکات، بەو ھۆیەشەوە رابیعە بە تەنھایی و بێ کەسی دەمێنێتەوە. == کەسایەتی رابیعەی عەدەوی == رابیعەی عەدەوی جیاواز بووە لە سۆفیانی پێش سەردەمی خۆی کە تەنھا خەریکی زوھد بوون، بەڵکو ئەو بیرورای عەشقی ئیلاھی ھێنایەکایەوە و ماناێکی نوێ بۆ سۆفیگەری دارشت، عەشقێکی گەورە و مەزن و پر لە راستی بۆ خودای خۆی ھەبوو.. تەنھا ئامانج و بیری لای عەشقی ئیلاھی بوو..<ref>دائرة المعارف الإسلامیة فی الجزء١١ من المجلد التاسع.</ref> == لە وتەکانی رابیعەی عەدەوی == * ئەوەندە سەرقاڵی عەشقی خودام، نامپرژێ رقم لە شەیتان بێت.. * چاکەکانتان بشارنەوە وەک چۆن  خراپەکانتان دەشارنەوە. * من خودا نەبۆ خۆشی بەھەشتەکەی و نە بۆ ناخۆشی جەھەنەمەکەی ناپەرستم.. بەڵکو لە خۆشەویستی و عەشقی ئەوەوەیە کە دەیپەرستم. *رابیعه‌یان دی مەشخەڵێک گڕ و قاپێ ئاوی پێ بوو! پرسیان : بۆ کوێ ئەچی؟ وتی: ئەڕۆم بەم ئاگرە بەهەشت ئەسووتێنم و بەم ئاوە جەهەننەم ئەکوژێنمه‌وه‌ ، تا خەڵک خوایان لەبەر خۆشویستنی بپەرستن ، نەک لەبەر چێژ و خۆشی لە بەهەشتا و ترسی سووتان لە جەهەننەمدا. <ref name="کحالة">[http://encyc.reefnet.gov.sy/?page=entry&id=263791 رابعة بنت إسماعیل العدویة] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140427010805/http://encyc.reefnet.gov.sy/?page=entry&id=263791 |date=٢٧ی نیسانی ٢٠١٤ }} أعلام النساء، عمر رضا کحالة، ١٩٥٩</ref> == وەفاتی == رابیعەی عەدەوی لە تەمەنی ھەشتا ساڵیدا، لە ساڵی (١٨٠ک - ٧٩٦ز) کۆچی دوایی کردووە، و بەپێی سەرچاوەکان لە شاری قودس نێژراوە، لە وەڵاتی میصریشدا مزگەوتێک و سەراێکی بەناوەوەیە..<ref>[//ar.wikisource.org/wiki/رابعة_العدویة]سیر أعلام النبلاء<span>، </span>للذھبی<span>.</span></ref>. == سەرچاوەکان == <div class="reflist " id="cx313" data-source="313" data-cx-state="source" data-cx-weight="184" contenteditable="true"><references /></div> # سوود لە بابەتی (پایەبەرزانی سۆفیگەری)نوسینی.:-(یاد نورسی) وەرگیراوە.. # کتێبی "كه‌سایه‌تیه‌ مه‌زنه‌كانی نێو دونیای ته‌سه‌وف" نوسینی :-یادنورسی {{تووڵی دەروازە|شیعر|ئیسلام|ژن|ژیاننامە|فەلسەفە|وێژە|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Rabia al-Adawiya}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ئەولیا]] [[پۆل:ئیسلام و ژنان]] [[پۆل:شاعیرانی ژن]] [[پۆل:شاعیرانی عێراقی]] [[پۆل:فەیلەسووفانی موسڵمان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٧١٨]] [[پۆل:مردووانی ٧٩٦]] [[پۆل:نووسەرانی ژنی عێراقی]] [[پۆل:مردووانی ٨٠١]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٨ەم]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی عەرەبی]] [[پۆل:خەڵکی بەسرە]] [[پۆل:ژنە فەیلەسووفەکان]] [[پۆل:فەلسەفەی سۆفی]] [[پۆل:سۆفییە سوننەکان]] m5yodi3lghx2bdi1dt5zk8gvqoiqox6 0 122482 1613446 1606950 2026-07-30T12:56:33Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[زەمزەم]] 1613446 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[زەمزەم]] o5qw3k1n13w68ce7xaqlh1u15pbx786 0 122484 1613454 1606951 2026-07-30T12:57:53Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[زەمزەم]] 1613454 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[زەمزەم]] o5qw3k1n13w68ce7xaqlh1u15pbx786 0 122485 1613441 1606952 2026-07-30T12:55:43Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[زەمزەم]] 1613441 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[زەمزەم]] o5qw3k1n13w68ce7xaqlh1u15pbx786 0 122486 1613443 1606953 2026-07-30T12:56:03Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[زەمزەم]] 1613443 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[زەمزەم]] o5qw3k1n13w68ce7xaqlh1u15pbx786 0 131037 1613402 1613369 2026-07-30T12:02:23Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613402 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Euclid-proof.jpg|چەپ|250x|وێنۆک|[[توخمەکانی ئیقلیدس|بنەماکانی ئیقلیدس]]<ref name="Boyer 1991 loc=Euclid of Alexandria p. 119">{{Harv|Boyer|١٩٩١|loc="Euclid of Alexandria" p. 119}}</ref>]] '''مێژووی ماتماتیک''' بوارێکی لێکۆڵینەوەیە، کە لە گەشە و پەرەسەندنی [[ماتماتیک]] لە درێژایی مێژوودا دەکۆڵێتەوە. لە پلەی یەکەمدا سەرچاوەی دۆزراوەکانی ماتماتیک دەخاتە بەر لێکۆڵینەوە و لە قۆناغەکانی دواتردا دەچێتە سەر توێژینەوە لەسەر میتۆدەکان و بەڵگە مێژوویییەکان. بەر لە سەردەمی مۆدێڕن و گەشەی جیھانیی زانیاری، نموونە نووسراوەکانی پێشکەوتنی ماتماتیک، تەنیا لە چەند ناوچەیەکی دیاریکراودا دۆزراونەتەوە. لە نزیکەی ٣٠٠٠ ساڵ پێش زایینەوە، دەوڵەتەکانی [[سۆمەر]]، [[ئەکەد]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور|ئاشوور]] لە [[مێزۆپۆتامیا]]، و دواتر [[میسری کۆن]] و دەوڵەتی [[ئیبلا]]، [[ژمێرە]]، [[جەبر]] و [[ئەندازە]]یان بۆ [[باج]]، بازرگانی، بازرگانیی نێودەوڵەتی، ئەستێرەناسی، تۆمارکردنی کات و دروستکردنی ڕۆژژمێر بەکاردەھێنا. کۆنترین بەڵگە ماتماتیکییە بەردەستەکان ئەمانەن: * [[پلیمپتۆن ٣٢٢]] ([[ماتماتیکی بابل]] ١٩٠٠ ساڵ پێش زایین)،<ref>J. Friberg, "Methods and traditions of Babylonian mathematics. Plimpton 322, Pythagorean triples, and the Babylonian triangle parameter equations", Historia Mathematica, 8, 1981, pp. 277—318.</ref> * [[پاپیروسی ماتماتیکیی ڕایند|پاپیروسی ڕایند]] (ماتماتیکی میسر ١٨٠٠–٢٠٠٠ پێش زایین). * [[پاپیروسی ماتماتیکی مۆسکۆ|پاپیروسی مۆسکۆ]] ([[ماتماتیکی میسر]] ١٨٩٠ پێش زایین). ھەموو ئەم دەقانە ئاماژە بە [[تیۆرمی پیتاگۆرس]] دەکەن؛ بۆیە پێ دەچێت تیۆرمی پیتاگۆرس، دوای ژمێرە و ئەندازەی بنەڕەتی، یەکێک بێت لە کۆنترین و بەربڵاوترین دەستکەوتەکانی ماتماتیک. خوێندن و لێکۆڵینەوەی ماتماتیک وەک زانستێکی پشتبەستوو بە [[بەڵگە (لۆژیک)|بەڵگە]]، لە سەدەی شەشەمی پێش زایین لەلایەن پیتاگۆرسییەکان دەستی پێکرد. ئەوان دەستەواژەی «ماتماتیک»یان لە وشەی یۆنانی کۆنی μάθημα (mathema)، بە واتای «بابەتی خوێندنەوە»، وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Turnbull|سەردێڕ=A Manual of Greek Mathematics|journal=Nature|بەرگ=١٢٨|issue=3235|پەڕە=٥|bibcode=1931Natur.128..739T|ساڵ=١٩٣١|doi=10.1038/128739a0|s2cid=3994109}}</ref> ماتماتیکی یۆنانی، میتۆدە ماتماتیکییەکانی بە شێوەیەکی بەرچاو پەرەپێدا و بوارەکەشی فراوانتر کرد. ڕۆمییە کۆنەکان [[ماتماتیکی بەکاربراو]]یان لە پێوانەکردنی زەوی، ئەندازیاریی سازە، ئەندازیاریی میکانیکی، ژمێریاری، دروستکردنی ڕۆژژمێری مانگی و خۆری، و تەنانەت لە ھونەر و پیشەسازییەکاندا بەکاردەھێنا. ماتماتیکی چینیش بەشدارییەکی گرنگی لە پەرەسەندنی ماتماتیکدا ھەبوو. سیستەمی ژمارەنووسیی ھیندو–عەرەبی و یاساکانی ھەژمارکردن بەو سیستەمە، کە ئێستا لە سەرانسەری جیھان بەکاردێت، لە ماوەی ھەزارەی یەکەمی زایینیدا لە ھیند گەشەی کرد. دواتر لە ڕێگەی ماتماتیکی ئیسلامی و کارەکانی [[محەممەد کوڕی مووسا خوارزمی]] گەیشتە جیھانی ڕۆژاوا.<ref>Kaplan, Robert (1999). ''The Nothing That Is: A Natural History of Zero''. Allen Lane/The Penguin Press, London.</ref><ref>"The ingenious method of expressing every possible number using a set of ten symbols (each symbol having a place value and an absolute value) emerged in India. The idea seems so simple nowadays that its significance and profound importance is no longer appreciated. Its simplicity lies in the way it facilitated calculation and placed arithmetic foremost amongst useful inventions. the importance of this invention is more readily appreciated when one considers that it was beyond the two greatest men of Antiquity, Archimedes and Apollonius." – Pierre Simon Laplace http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/HistTopics/Indian_numerals.html</ref> ماتماتیکی ئیسلامیش زانیاری و دەستکەوتە ماتماتیکییەکانی شارستانییەتەکانی پێش خۆی پەرەپێدا و فراوانتری کرد. لە ھەمان سەردەمدا، بەڵام بەشێوەیەکی سەربەخۆ شارستانییەتی مایا لە مەکسیک و ئەمریکای ناوەڕاست ماتماتیکی تایبەت بە خۆی گەشە پێدا و یەکەم ھێمای ستانداردی ژمارەی [[سفر (ژمارە)|سفر]] لە سیستەمی ژمارەنووسیی مایادا بەکارھات. لە سەدەی دوازدەھەمی زایینییەوە، زۆرێک لە دەقە ماتماتیکییە یۆنانی و عەرەبییەکان بۆ لاتینی وەرگێڕدران، کە بوونە ھۆی پێشکەوتنی زیاتری ماتماتیک لە ئەورووپای سەدەکانی ناوەڕاست.<ref>Eves, Howard (1990). ''History of Mathematics'', 6th Edition, "After Pappus, Greek mathematics ceased to be a living study, ..." p. 185; "The Athenian school struggled on against growing opposition from Christians until the latter finally, in A.D. 529, obtained a decree from Emperor Justinian that closed the doors of the school forever." p. 186; "The period starting with the fall of the Roman Empire, in the middle of the fifth century, and extending into the eleventh century is known in Europe as the Dark Ages... Schooling became almost nonexistent." p. 258.</ref> لە ڕێنسانسی ئیتالیا لە سەدەی پازدەھەمەوە، ماتماتیک بە خێرایییەکی زۆر گەشەی کرد؛ گەشەیەک کە ھەتا ئێستاش بەردەوامە. لە گرنگترین دەستکەوتەکانی ئەم سەردەمە دەکرێت ئاماژە بە بنیاتنانی ھەژماری [[جیاکاری و تەواوکاری]] لەلایەن [[ئایزک نیوتن]] و [[گۆتفرید لایبنیتس]] لە سەدەی حەڤدەھەم، و ھەروەھا دۆزینەوەکانی ماتماتیکزانانی ئەڵمانی، وەک [[کارڵ فریدریش گاوس]] و [[دەیڤد ھیلبێرت]]، بکرێت. == ئەمانەش ببینە == * [[ژمارەی سەرەتایی]] * [[ژمارەی ناڕێژەیی]] * [[تیۆریی ژمارە]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک|مێژوو}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|History of mathematics}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:مێژووی ماتماتیک]] 1a8bksmilcsghxuf1peyueleflqalhm 1613490 1613402 2026-07-30T15:34:40Z Amine yousefi 16159 1613490 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Euclid-proof.jpg|چەپ|250x|وێنۆک|[[توخمەکانی ئیقلیدس|بنەماکانی ئیقلیدس]]<ref name="Boyer 1991 loc=Euclid of Alexandria p. 119">{{Harv|Boyer|١٩٩١|loc="Euclid of Alexandria" p. 119}}</ref>]] '''مێژووی ماتماتیک''' بوارێکی لێکۆڵینەوەیە، کە لە گەشە و پەرەسەندنی [[ماتماتیک]] لە درێژایی مێژوودا دەکۆڵێتەوە. لە پلەی یەکەمدا سەرچاوەی دۆزراوەکانی ماتماتیک دەخاتە بەر لێکۆڵینەوە و لە قۆناغەکانی دواتردا دەچێتە سەر توێژینەوە لەسەر میتۆدەکان و بەڵگە مێژوویییەکان. بەر لە سەردەمی مۆدێڕن و گەشەی جیھانیی زانیاری، نموونە نووسراوەکانی پێشکەوتنی ماتماتیک، تەنیا لە چەند ناوچەیەکی دیاریکراودا دۆزراونەتەوە. لە نزیکەی ٣٠٠٠ ساڵ پێش زایینەوە، دەوڵەتەکانی [[سۆمەر]]، [[ئەکەد]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور|ئاشوور]] لە [[مێزۆپۆتامیا]]، و دواتر [[میسری کۆن]] و دەوڵەتی [[ئیبلا]]، [[ژمێرە]]، [[جەبر]] و [[ئەندازە]]یان بۆ [[باج]]، بازرگانی، بازرگانیی نێودەوڵەتی، ئەستێرەناسی، تۆمارکردنی کات و دروستکردنی ڕۆژژمێر بەکاردەھێنا. کۆنترین بەڵگە ماتماتیکییە بەردەستەکان ئەمانەن: * [[پلیمپتۆن ٣٢٢]] ([[ماتماتیکی بابل]] ١٩٠٠ ساڵ پێش زایین)،<ref>J. Friberg, "Methods and traditions of Babylonian mathematics. Plimpton 322, Pythagorean triples, and the Babylonian triangle parameter equations", Historia Mathematica, 8, 1981, pp. 277—318.</ref> * [[پاپیروسی ماتماتیکیی ڕایند|پاپیروسی ڕایند]] (ماتماتیکی میسر ١٨٠٠–٢٠٠٠ پێش زایین). * [[پاپیروسی ماتماتیکی مۆسکۆ|پاپیروسی مۆسکۆ]] ([[ماتماتیکی میسر]] ١٨٩٠ پێش زایین). ھەموو ئەم دەقانە ئاماژە بە [[تیۆرمی پیتاگۆرس]] دەکەن؛ بۆیە پێ دەچێت تیۆرمی پیتاگۆرس، دوای ژمێرە و ئەندازەی بنەڕەتی، یەکێک بێت لە کۆنترین و بەربڵاوترین دەستکەوتەکانی ماتماتیک. خوێندن و لێکۆڵینەوەی ماتماتیک وەک زانستێکی پشتبەستوو بە [[بەڵگە (لۆژیک)|بەڵگە]]، لە سەدەی شەشەمی پێش زایین لەلایەن پیتاگۆرسییەکان دەستی پێکرد. ئەوان دەستەواژەی «ماتماتیک»یان لە وشەی یۆنانی کۆنی μάθημα (mathema)، بە واتای «بابەتی خوێندنەوە»، وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Turnbull|سەردێڕ=A Manual of Greek Mathematics|journal=Nature|بەرگ=١٢٨|issue=3235|پەڕە=٥|bibcode=1931Natur.128..739T|ساڵ=١٩٣١|doi=10.1038/128739a0|s2cid=3994109}}</ref> ماتماتیکی یۆنانی، میتۆدە ماتماتیکییەکانی بە شێوەیەکی بەرچاو پەرەپێدا و بوارەکەشی فراوانتر کرد. ڕۆمییە کۆنەکان [[ماتماتیکی بەکاربراو]]یان لە [[ڕووپێوی]]، [[ئەندازیاریی پێکھاتەیی]]، [[ئەندازیاریی میکانیکی]]، ژمێریاری، دروستکردنی ڕۆژژمێری مانگی و [[ڕۆژژمێری ھەتاوی|ھەتاوی]]، و تەنانەت لە ھونەر و پیشەسازییەکاندا بەکاردەھێنا. ماتماتیکی چینیش بەشدارییەکی گرنگی لە پەرەسەندنی ماتماتیکدا ھەبوو. سیستەمی ژمارەنووسیی ھیندو–عەرەبی و یاساکانی ھەژمارکردن بەو سیستەمە، کە ئێستا لە سەرانسەری جیھان بەکاردێت، لە ماوەی ھەزارەی یەکەمی زایینیدا لە ھیند گەشەی کرد. دواتر لە ڕێگەی ماتماتیکی ئیسلامی و کارەکانی [[محەممەد کوڕی مووسا خوارزمی]] گەیشتە جیھانی ڕۆژاوا.<ref>Kaplan, Robert (1999). ''The Nothing That Is: A Natural History of Zero''. Allen Lane/The Penguin Press, London.</ref><ref>"The ingenious method of expressing every possible number using a set of ten symbols (each symbol having a place value and an absolute value) emerged in India. The idea seems so simple nowadays that its significance and profound importance is no longer appreciated. Its simplicity lies in the way it facilitated calculation and placed arithmetic foremost amongst useful inventions. the importance of this invention is more readily appreciated when one considers that it was beyond the two greatest men of Antiquity, Archimedes and Apollonius." – Pierre Simon Laplace http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/HistTopics/Indian_numerals.html</ref> ماتماتیکی ئیسلامیش زانیاری و دەستکەوتە ماتماتیکییەکانی شارستانییەتەکانی پێش خۆی پەرەپێدا و فراوانتری کرد. لە ھەمان سەردەمدا، بەڵام بەشێوەیەکی سەربەخۆ شارستانییەتی مایا لە مەکسیک و ئەمریکای ناوەڕاست ماتماتیکی تایبەت بە خۆی گەشە پێدا و یەکەم ھێمای ستانداردی ژمارەی [[سفر (ژمارە)|سفر]] لە سیستەمی ژمارەنووسیی مایادا بەکارھات. لە سەدەی دوازدەھەمی زایینییەوە، زۆرێک لە دەقە ماتماتیکییە یۆنانی و عەرەبییەکان بۆ لاتینی وەرگێڕدران، کە بوونە ھۆی پێشکەوتنی زیاتری ماتماتیک لە ئەورووپای سەدەکانی ناوەڕاست.<ref>Eves, Howard (1990). ''History of Mathematics'', 6th Edition, "After Pappus, Greek mathematics ceased to be a living study, ..." p. 185; "The Athenian school struggled on against growing opposition from Christians until the latter finally, in A.D. 529, obtained a decree from Emperor Justinian that closed the doors of the school forever." p. 186; "The period starting with the fall of the Roman Empire, in the middle of the fifth century, and extending into the eleventh century is known in Europe as the Dark Ages... Schooling became almost nonexistent." p. 258.</ref> لە ڕێنسانسی ئیتالیا لە سەدەی پازدەھەمەوە، ماتماتیک بە خێرایییەکی زۆر گەشەی کرد؛ گەشەیەک کە ھەتا ئێستاش بەردەوامە. لە گرنگترین دەستکەوتەکانی ئەم سەردەمە دەکرێت ئاماژە بە بنیاتنانی ھەژماری [[جیاکاری و تەواوکاری]] لەلایەن [[ئایزک نیوتن]] و [[گۆتفرید لایبنیتس]] لە سەدەی حەڤدەھەم، و ھەروەھا دۆزینەوەکانی ماتماتیکزانانی ئەڵمانی، وەک [[کارڵ فریدریش گاوس]] و [[دەیڤد ھیلبێرت]]، بکرێت. == ئەمانەش ببینە == * [[ژمارەی سەرەتایی]] * [[ژمارەی ناڕێژەیی]] * [[تیۆریی ژمارە]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک|مێژوو}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|History of mathematics}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:مێژووی ماتماتیک]] jj6ax8512n6w6v1vohivi61r2o147qc 1613570 1613490 2026-07-30T19:34:31Z Amine yousefi 16159 1613570 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Euclid-proof.jpg|چەپ|250x|وێنۆک|[[توخمەکانی ئیقلیدس|بنەماکانی ئیقلیدس]]<ref name="Boyer 1991 loc=Euclid of Alexandria p. 119">{{Harv|Boyer|١٩٩١|loc="Euclid of Alexandria" p. 119}}</ref>]] '''مێژووی ماتماتیک''' بوارێکی لێکۆڵینەوەیە، کە لە گەشە و پەرەسەندنی [[ماتماتیک]] لە درێژایی مێژوودا دەکۆڵێتەوە. لە پلەی یەکەمدا سەرچاوەی دۆزراوەکانی ماتماتیک دەخاتە بەر لێکۆڵینەوە و لە قۆناغەکانی دواتردا دەچێتە سەر توێژینەوە لەسەر میتۆدەکان و بەڵگە مێژوویییەکان. بەر لە سەردەمی مۆدێڕن و گەشەی جیھانیی زانیاری، نموونە نووسراوەکانی پێشکەوتنی ماتماتیک، تەنیا لە چەند ناوچەیەکی دیاریکراودا دۆزراونەتەوە. لە نزیکەی ٣٠٠٠ ساڵ پێش زایینەوە، دەوڵەتەکانی [[سۆمەر]]، [[ئەکەد]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور|ئاشوور]] لە [[مێزۆپۆتامیا]]، و دواتر [[میسری کۆن]] و دەوڵەتی [[ئیبلا]]، [[ژمێرە]]، [[جەبر]] و [[ئەندازە]]یان بۆ [[باج]]، بازرگانی، بازرگانیی نێودەوڵەتی، ئەستێرەناسی، تۆمارکردنی کات و دروستکردنی ڕۆژژمێر بەکاردەھێنا. کۆنترین بەڵگە ماتماتیکییە بەردەستەکان ئەمانەن: * [[پلیمپتۆن ٣٢٢]] ([[ماتماتیکی بابل]] ١٩٠٠ ساڵ پێش زایین)،<ref>J. Friberg, "Methods and traditions of Babylonian mathematics. Plimpton 322, Pythagorean triples, and the Babylonian triangle parameter equations", Historia Mathematica, 8, 1981, pp. 277—318.</ref> * [[پاپیروسی ماتماتیکیی ڕایند|پاپیروسی ڕایند]] (ماتماتیکی میسر ١٨٠٠–٢٠٠٠ پێش زایین). * [[پاپیروسی ماتماتیکیی مۆسکۆ|پاپیروسی مۆسکۆ]] ([[ماتماتیکی میسر]] ١٨٩٠ پێش زایین). ھەموو ئەم دەقانە ئاماژە بە [[تیۆرمی پیتاگۆرس]] دەکەن؛ بۆیە پێ دەچێت تیۆرمی پیتاگۆرس، دوای ژمێرە و ئەندازەی بنەڕەتی، یەکێک بێت لە کۆنترین و بەربڵاوترین دەستکەوتەکانی ماتماتیک. خوێندن و لێکۆڵینەوەی ماتماتیک وەک زانستێکی پشتبەستوو بە [[بەڵگە (لۆژیک)|بەڵگە]]، لە سەدەی شەشەمی پێش زایین لەلایەن پیتاگۆرسییەکان دەستی پێکرد. ئەوان دەستەواژەی «ماتماتیک»یان لە وشەی یۆنانی کۆنی μάθημα (mathema)، بە واتای «بابەتی خوێندنەوە»، وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Turnbull|سەردێڕ=A Manual of Greek Mathematics|journal=Nature|بەرگ=١٢٨|issue=3235|پەڕە=٥|bibcode=1931Natur.128..739T|ساڵ=١٩٣١|doi=10.1038/128739a0|s2cid=3994109}}</ref> ماتماتیکی یۆنانی، میتۆدە ماتماتیکییەکانی بە شێوەیەکی بەرچاو پەرەپێدا و بوارەکەشی فراوانتر کرد. ڕۆمییە کۆنەکان [[ماتماتیکی بەکاربراو]]یان لە [[ڕووپێوی]]، [[ئەندازیاریی پێکھاتەیی]]، [[ئەندازیاریی میکانیکی]]، ژمێریاری، دروستکردنی ڕۆژژمێری مانگی و [[ڕۆژژمێری ھەتاوی|ھەتاوی]]، و تەنانەت لە ھونەر و پیشەسازییەکاندا بەکاردەھێنا. ماتماتیکی چینیش بەشدارییەکی گرنگی لە پەرەسەندنی ماتماتیکدا ھەبوو. سیستەمی ژمارەنووسیی ھیندو–عەرەبی و یاساکانی ھەژمارکردن بەو سیستەمە، کە ئێستا لە سەرانسەری جیھان بەکاردێت، لە ماوەی ھەزارەی یەکەمی زایینیدا لە ھیند گەشەی کرد. دواتر لە ڕێگەی ماتماتیکی ئیسلامی و کارەکانی [[محەممەد کوڕی مووسا خوارزمی]] گەیشتە جیھانی ڕۆژاوا.<ref>Kaplan, Robert (1999). ''The Nothing That Is: A Natural History of Zero''. Allen Lane/The Penguin Press, London.</ref><ref>"The ingenious method of expressing every possible number using a set of ten symbols (each symbol having a place value and an absolute value) emerged in India. The idea seems so simple nowadays that its significance and profound importance is no longer appreciated. Its simplicity lies in the way it facilitated calculation and placed arithmetic foremost amongst useful inventions. the importance of this invention is more readily appreciated when one considers that it was beyond the two greatest men of Antiquity, Archimedes and Apollonius." – Pierre Simon Laplace http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/HistTopics/Indian_numerals.html</ref> ماتماتیکی ئیسلامیش زانیاری و دەستکەوتە ماتماتیکییەکانی شارستانییەتەکانی پێش خۆی پەرەپێدا و فراوانتری کرد. لە ھەمان سەردەمدا، بەڵام بەشێوەیەکی سەربەخۆ شارستانییەتی مایا لە مەکسیک و ئەمریکای ناوەڕاست ماتماتیکی تایبەت بە خۆی گەشە پێدا و یەکەم ھێمای ستانداردی ژمارەی [[سفر (ژمارە)|سفر]] لە سیستەمی ژمارەنووسیی مایادا بەکارھات. لە سەدەی دوازدەھەمی زایینییەوە، زۆرێک لە دەقە ماتماتیکییە یۆنانی و عەرەبییەکان بۆ لاتینی وەرگێڕدران، کە بوونە ھۆی پێشکەوتنی زیاتری ماتماتیک لە ئەورووپای سەدەکانی ناوەڕاست.<ref>Eves, Howard (1990). ''History of Mathematics'', 6th Edition, "After Pappus, Greek mathematics ceased to be a living study, ..." p. 185; "The Athenian school struggled on against growing opposition from Christians until the latter finally, in A.D. 529, obtained a decree from Emperor Justinian that closed the doors of the school forever." p. 186; "The period starting with the fall of the Roman Empire, in the middle of the fifth century, and extending into the eleventh century is known in Europe as the Dark Ages... Schooling became almost nonexistent." p. 258.</ref> لە ڕێنسانسی ئیتالیا لە سەدەی پازدەھەمەوە، ماتماتیک بە خێرایییەکی زۆر گەشەی کرد؛ گەشەیەک کە ھەتا ئێستاش بەردەوامە. لە گرنگترین دەستکەوتەکانی ئەم سەردەمە دەکرێت ئاماژە بە بنیاتنانی ھەژماری [[جیاکاری و تەواوکاری]] لەلایەن [[ئایزک نیوتن]] و [[گۆتفرید لایبنیتس]] لە سەدەی حەڤدەھەم، و ھەروەھا دۆزینەوەکانی ماتماتیکزانانی ئەڵمانی، وەک [[کارڵ فریدریش گاوس]] و [[دەیڤد ھیلبێرت]]، بکرێت. == ئەمانەش ببینە == * [[ژمارەی سەرەتایی]] * [[ژمارەی ناڕێژەیی]] * [[تیۆریی ژمارە]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک|مێژوو}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|History of mathematics}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:مێژووی ماتماتیک]] 95pyx7qojnllwfg5lplzi9qyqtvk8do 1613597 1613570 2026-07-30T20:10:12Z Amine yousefi 16159 1613597 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Euclid-proof.jpg|چەپ|250x|وێنۆک|[[توخمەکانی ئیقلیدس|بنەماکانی ئیقلیدس]]<ref name="Boyer 1991 loc=Euclid of Alexandria p. 119">{{Harv|Boyer|١٩٩١|loc="Euclid of Alexandria" p. 119}}</ref>]] '''مێژووی ماتماتیک''' بوارێکی لێکۆڵینەوەیە، کە لە گەشە و پەرەسەندنی [[ماتماتیک]] لە درێژایی مێژوودا دەکۆڵێتەوە. لە پلەی یەکەمدا سەرچاوەی دۆزراوەکانی ماتماتیک دەخاتە بەر لێکۆڵینەوە و لە قۆناغەکانی دواتردا دەچێتە سەر توێژینەوە لەسەر میتۆدەکان و بەڵگە مێژوویییەکان. بەر لە سەردەمی مۆدێڕن و گەشەی جیھانیی زانیاری، نموونە نووسراوەکانی پێشکەوتنی ماتماتیک، تەنیا لە چەند ناوچەیەکی دیاریکراودا دۆزراونەتەوە. لە نزیکەی ٣٠٠٠ ساڵ پێش زایینەوە، دەوڵەتەکانی [[سۆمەر]]، [[ئەکەد]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور|ئاشوور]] لە [[مێزۆپۆتامیا]]، و دواتر [[میسری کۆن]] و دەوڵەتی [[ئیبلا]]، [[ژمێرە]]، [[جەبر]] و [[ئەندازە]]یان بۆ [[باج]]، بازرگانی، بازرگانیی نێودەوڵەتی، ئەستێرەناسی، تۆمارکردنی کات و دروستکردنی ڕۆژژمێر بەکاردەھێنا. کۆنترین بەڵگە ماتماتیکییە بەردەستەکان ئەمانەن: * [[پلیمپتۆن ٣٢٢]] ([[ماتماتیکی بابل]] ١٩٠٠ ساڵ پێش زایین)،<ref>J. Friberg, "Methods and traditions of Babylonian mathematics. Plimpton 322, Pythagorean triples, and the Babylonian triangle parameter equations", Historia Mathematica, 8, 1981, pp. 277—318.</ref> * [[پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند|پاپیروسی ڕایند]] (ماتماتیکی میسر ١٨٠٠–٢٠٠٠ پێش زایین). * [[پاپیروسی ماتماتیکی مۆسکۆ|پاپیروسی مۆسکۆ]] ([[ماتماتیکی میسر]] ١٨٩٠ پێش زایین). ھەموو ئەم دەقانە ئاماژە بە [[تیۆرمی پیتاگۆرس]] دەکەن؛ بۆیە پێ دەچێت تیۆرمی پیتاگۆرس، دوای ژمێرە و ئەندازەی بنەڕەتی، یەکێک بێت لە کۆنترین و بەربڵاوترین دەستکەوتەکانی ماتماتیک. خوێندن و لێکۆڵینەوەی ماتماتیک وەک زانستێکی پشتبەستوو بە [[بەڵگە (لۆژیک)|بەڵگە]]، لە سەدەی شەشەمی پێش زایین لەلایەن پیتاگۆرسییەکان دەستی پێکرد. ئەوان دەستەواژەی «ماتماتیک»یان لە وشەی یۆنانی کۆنی μάθημα (mathema)، بە واتای «بابەتی خوێندنەوە»، وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Turnbull|سەردێڕ=A Manual of Greek Mathematics|journal=Nature|بەرگ=١٢٨|issue=3235|پەڕە=٥|bibcode=1931Natur.128..739T|ساڵ=١٩٣١|doi=10.1038/128739a0|s2cid=3994109}}</ref> ماتماتیکی یۆنانی، میتۆدە ماتماتیکییەکانی بە شێوەیەکی بەرچاو پەرەپێدا و بوارەکەشی فراوانتر کرد. ڕۆمییە کۆنەکان [[ماتماتیکی بەکاربراو]]یان لە [[ڕووپێوی]]، [[ئەندازیاریی پێکھاتەیی]]، [[ئەندازیاریی میکانیکی]]، ژمێریاری، دروستکردنی ڕۆژژمێری مانگی و [[ڕۆژژمێری ھەتاوی|ھەتاوی]]، و تەنانەت لە ھونەر و پیشەسازییەکاندا بەکاردەھێنا. ماتماتیکی چینیش بەشدارییەکی گرنگی لە پەرەسەندنی ماتماتیکدا ھەبوو. سیستەمی ژمارەنووسیی ھیندو–عەرەبی و یاساکانی ھەژمارکردن بەو سیستەمە، کە ئێستا لە سەرانسەری جیھان بەکاردێت، لە ماوەی ھەزارەی یەکەمی زایینیدا لە ھیند گەشەی کرد. دواتر لە ڕێگەی ماتماتیکی ئیسلامی و کارەکانی [[محەممەد کوڕی مووسا خوارزمی]] گەیشتە جیھانی ڕۆژاوا.<ref>Kaplan, Robert (1999). ''The Nothing That Is: A Natural History of Zero''. Allen Lane/The Penguin Press, London.</ref><ref>"The ingenious method of expressing every possible number using a set of ten symbols (each symbol having a place value and an absolute value) emerged in India. The idea seems so simple nowadays that its significance and profound importance is no longer appreciated. Its simplicity lies in the way it facilitated calculation and placed arithmetic foremost amongst useful inventions. the importance of this invention is more readily appreciated when one considers that it was beyond the two greatest men of Antiquity, Archimedes and Apollonius." – Pierre Simon Laplace http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/HistTopics/Indian_numerals.html</ref> ماتماتیکی ئیسلامیش زانیاری و دەستکەوتە ماتماتیکییەکانی شارستانییەتەکانی پێش خۆی پەرەپێدا و فراوانتری کرد. لە ھەمان سەردەمدا، بەڵام بەشێوەیەکی سەربەخۆ شارستانییەتی مایا لە مەکسیک و ئەمریکای ناوەڕاست ماتماتیکی تایبەت بە خۆی گەشە پێدا و یەکەم ھێمای ستانداردی ژمارەی [[سفر (ژمارە)|سفر]] لە سیستەمی ژمارەنووسیی مایادا بەکارھات. لە سەدەی دوازدەھەمی زایینییەوە، زۆرێک لە دەقە ماتماتیکییە یۆنانی و عەرەبییەکان بۆ لاتینی وەرگێڕدران، کە بوونە ھۆی پێشکەوتنی زیاتری ماتماتیک لە ئەورووپای سەدەکانی ناوەڕاست.<ref>Eves, Howard (1990). ''History of Mathematics'', 6th Edition, "After Pappus, Greek mathematics ceased to be a living study, ..." p. 185; "The Athenian school struggled on against growing opposition from Christians until the latter finally, in A.D. 529, obtained a decree from Emperor Justinian that closed the doors of the school forever." p. 186; "The period starting with the fall of the Roman Empire, in the middle of the fifth century, and extending into the eleventh century is known in Europe as the Dark Ages... Schooling became almost nonexistent." p. 258.</ref> لە ڕێنسانسی ئیتالیا لە سەدەی پازدەھەمەوە، ماتماتیک بە خێرایییەکی زۆر گەشەی کرد؛ گەشەیەک کە ھەتا ئێستاش بەردەوامە. لە گرنگترین دەستکەوتەکانی ئەم سەردەمە دەکرێت ئاماژە بە بنیاتنانی ھەژماری [[جیاکاری و تەواوکاری]] لەلایەن [[ئایزک نیوتن]] و [[گۆتفرید لایبنیتس]] لە سەدەی حەڤدەھەم، و ھەروەھا دۆزینەوەکانی ماتماتیکزانانی ئەڵمانی، وەک [[کارڵ فریدریش گاوس]] و [[دەیڤد ھیلبێرت]]، بکرێت. == ئەمانەش ببینە == * [[ژمارەی سەرەتایی]] * [[ژمارەی ناڕێژەیی]] * [[تیۆریی ژمارە]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک|مێژوو}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|History of mathematics}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:مێژووی ماتماتیک]] k7wkwfshvlkr8azlb9u0x7kmtog662w 0 131192 1613492 496393 2026-07-30T15:43:04Z Xqbot 261 بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[ھەلوەسە]] 1613492 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ھەلوەسە]] mobbbyk8ilh058qa15ld2v651ebmsnz 0 132229 1613478 1613363 2026-07-30T14:52:22Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1613478 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{ویکیسازی}}{{Infobox film |name=ئەو دەمەی ماڕنی لەوێ بوو |image= ئەو دەمەی ماڕنی لەوێ بوو.png |style="width: 387.188px; min-height: 223px;"><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="image" style="width: 367.188px; position: relative;">Omiode no Marnie poster.jpg</div></div><div class="cx-template-editor-param" style="width: 387.188px; min-height: 77px;"></div>|caption=پۆستەری سینەمایی|film name=|director=[[Hiromasa Yonebayashi|هیرۆماسا یانبایاشی]] |producer=* [[Yoshiaki Nishimura|یۆشیاكی نیشمورا]] * [[Toshio Suzuki (producer)|تاشیۆ سوزوكی]]|writer=* [[Masashi Andō|مەساشی ئەندۆ]] * كێیكۆ نیوا * هیرۆماسا یانیباشی|based on=<span style="background-color: rgb(248, 249, 250);">'' لە كتێبی "ئەو دەمەی ماڕنی لەوێ بوو"وەوە لە نووسینی ''</span>[[Joan G. Robinson|جۆن رۆبنسن]]|starring=* [[Sara Takatsuki|سارا تاكاتسوكی]] * [[Kasumi Arimura|كاسومی ئەرمورا]]|music=تاكەتزوو موراماتزو|cinematography=ئاتسوشی ئۆكۆ|editing=رێی ماتسوبارا|studio=[[Studio Ghibli|ستۆدیۆ جیبڵی]] |distributor=تۆهۆ |distibuted={{Film date|2014|07|19|df=y}}|runtime=103 خولەک|country=ژاپۆن|language=ژاپۆنی|budget=<span style="white-space: nowrap; background-color: rgb(248, 249, 250);">10.5 ملیۆن دۆلاری ئەمریكی</span>|gross=<span style="white-space: nowrap; background-color: rgb(248, 249, 250);">34.1 ملیۆن دۆلاری ئەمریكی</span>}} '''ئەو دەمەی ماڕنی لەوێ بوو '''(بە ژاپۆنی: 思い出のマーニー بە شێوازی وەرگێڕانی پیتی واتا: ماڕنی لە یادەوەریەکانمدا) فیلمێکی [[ئەنیمێ|ئەنیمی]] [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]] درامییە كاری سیناریۆ و دەرهێنانی لە لایەن [[هیرۆماسا یانبایاشی]] بۆ کراوە، كاری بەرهەمێنانی لە لایەن [[ستۆدیۆکانی گێبڵی]] بۆ کراوە و لە رۆمانێکی [[جۆن رۆبنسن]] وەرگیراوە بە هەمان ناویشان، لە رۆمانەکەدا رووداوەکان لە پارێزگای [[نۆرفەک]] لە [[ئینگلتەرا]] روودەدەن بەڵام [[سەپورۆ]] شوێنی روودانی رووداوەکانە لە فیلمەکەدا. فیلمەکە باس لە ئانا ساساكی دەکات ئەو کیژەی لەگەڵ هەندێ لە خزمەکانی دەژی لە شارۆچکەیەکی نزیک دەریا. ئانا بە رێکەوت دەچێتە نزیك خانوویەکی چۆڵکراو، کە تیایدا ماڕنی دەبینێت، کچێکی نەدیدە کە داوای لێدەکات نهێنیەکانیان وەکو راز بپارێزن و بەکەسی نەڵێن. ئانا و ماڕنی کاتەکانیان بە یەکەوە دەگوزەرێنن بە درێژایی هاوین لە ئەنجامدا ئانا بە راستی خێزانی ماڕنی و چاودێریکەرەکەی. ==سەرچاوەکان== {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}} {{پۆلی کۆمنز|When Marnie Was There}} {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|فیلم|ئەنیمەیشن|ئەنیمێ و مانگا|دەیەی ٢٠١٠}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٤]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ژاپۆن بەرھەمھێنراون]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:فیلمە ژاپۆنییەکان]] [[پۆل:فیلمە خێوە ژاپۆنییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی ستۆدیۆکانی گێبڵی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی تۆھۆ]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی]] [[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای ڕۆمانە بەڕیتانییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی نیپۆن تی ڤی]] [[پۆل:فیلمە درامییە دەروونییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە خێزانەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠١٠]] rovuyg9fs2au3u4p0oklir27ksgub49 4 132758 1613525 1591909 2026-07-30T16:50:56Z Ari Qasm 57423 /* وتارە پاڵێوراوەکان */ 1613525 wikitext text/x-wiki __NOEDITSECTION____NOTOC__ {{سەری وتارە باشەکان}} {{قەدبڕ|وپ:پوب}} [[پەڕگە:Cscr-featured2-candidate.svg|ڕاست|60px]] لەم پەڕەیەدا، ئەو وتارانەی کە ھەڵبژێردراون وەک وتاری باش دەربکەون بەراورد دەرکێن بە [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکانی وتاری باش|سیاسەتەکانی وتاری باش]] تاکو بزانرێت کە ئایا ''ئەو'' وتارە وەک وتاری باش شیاوە یاخود نا. کوالێتی وتاری باش دەبێت بەردەوام کەمتر بێت بەراورد بە [[ویکیپیدیا:وتاری ھەڵبژێردراو|وتاری ھەڵبژێردراو]]. ھەموو کەسێک دەتوانێت وتارێک '''بپاڵێوێت'''، وە ھەمووکەسێک کە سیاسەتە فەرمییەکانی ویکیپیدیا شارەزایە و زانیاری گشتی لەسەر ویکیپیدیا ھەیە، دەتوانێت بەسەر وتارەکەدا بچێتەوە، باشتر وایە بەڕێوەبەرەکان و بەکارھێنەرە کۆنەکان (ئەوانەی کە زیاتر لە یەک ساڵە چالاکن) ئەرکی بەسەرداچوونەوە بگرنە ئەستۆ. پێداچوونەوەی وتارەکان لەوانەیە یەک ھەفتە یان کەمتری بوێت، بەپێی درێژی و دەوڵەمەندی وتارەکە. دەنگدەر دەبێت بە شێوەیەکی باش وەڵامی ئەو ڕەخنانە بداتەوە کە لەلایەن تاووتوێکەر لە وتارەکە دەگیرێت کە ھەڵیبژاردووە و پێکەوە کار بکەن بۆ چاککردنەوەی کێشەکان (ئەگەر ھەبوون). کاتێک کە وتارەکە وەک وتاری باش دەستنیشان کرا، لە بەشی چەپی سەرەوەی پەڕەکە نیشانەی ئەستێرەیەکی سەوز دەردەکەوێت ([[پەڕگە:Symbol star3.svg|15px]]) کە وای نیشان دەدات کە ئەو وتارە '''وتارێکی باشە'''. ئەگەر وا پێویستە کە وتارێک بسڕدرێتەوە لە لیستی وتارە باشەکان، تکایە کرتە بکە لەسەر '''ھەڵسەنگاندنەوە'''. <center>{{ombox | type = notice | text ='''ئاگاداری بۆ کۆمەڵگە: تکایە سەرەتا [[ویکیپیدیا:پاڵاوتنی وتاری باش/ڕێنماییەکان|ڕێنماییەکان و ڕێنوێنییەکان]] بخوێننەوە'''}}</center> ==وتارە پاڵێوراوەکان== <!-- لە خوار ئەم خەتەوە داڕێژەی (وپب) دابنێ لە سەروو ھەموو ئەوانی ترەوە چوونکە نوێترینە--> {{وپب|گەمارۆدانی ھەولێر (١٢٥٨)}} {{وپب|میرنشینی سۆران}} {{وپب|شەڕی سۆران و قاجاڕی (١٨٢٩–١٨٣٤)}} {{وپب|ململانێی ماد و پارس}} {{وپب|لەشکرکێشیی ماد-بابل بۆ سەر ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری}} {{وپب|کەمالیزم}} {{وپب|شەڕی عێراق (٢٠١٤–٢٠١٧)}} {{وپب|کالیفۆڕنیا ستی، کالیفۆڕنیا}} {{وپب|دوورگەکانی ماریانای باکوور}} {{وپب|چیرۆکی کایەکلێ ٣}} {{وپب|بزاڤی ژینگەیی}} {{وپب|نیسان مۆتۆرز}} {{وپب|توخمی پێنجەم (فیلم)}} {{وپب|بایۆشۆک}} {{وپب|دووم (کایەی ڤیدیۆییی ٢٠١٦)}} {{وپب|وەن پیس (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ٢٠٢٣)}} {{وپب|کیلیان مورفی}} {{وپب|لیمبۆ (کایەی ڤیدیۆیی)}} {{وپب|گەورە دزی ئۆتۆمۆبیل}} {{وپب|کیک بۆکسینگ}} {{وپب|ڕەشەبای برووسکاویی}} {{وپب|گووگڵ ئێرت}} {{وپب|پێدرۆ پاسکاڵ}} {{وپب|یەکەم جەنگی خاچپەرستانە}} {{وپب|ئەنابێڵ دەگەڕێتەوە ماڵەوە}} {{وپب|فەرمانڕەوایەتیی جیھانی جوراسی}} {{وپب|ساکورا}} {{وپب|بەکرێگیراوەکان ٢}} {{وپب|بۆ شوێنێکی نادیار: دروستکردنی فرۆزن ٢}} {{وپب|کوردانی باشووری کوردستان}} {{وپب|مێژووی ژاپۆن}} {{وپب|تریلەر (ئەلبوم)}} {{وپب|وەحشی تاسمانی}} {{وپب|بریکار کارتەر (فیلم)}} {{وپب|پووسی پووت لەپێ: کۆتا خۆزگە}} {{وپب|ئۆتۆمۆبیلەکان لەسەر ڕێگەکە}} {{وپب|کۆمەڵەی ڕۆژنامەوانی بیانی ھۆڵیوود}} {{وپب|ئەڤەتار: ڕێگەی ئاو}} {{وپب|کاتۆ سڤانیدزێ}} {{وپب|کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئەرمەنستان}} {{وپب|گۆڕەپانی کۆماری}} {{وپب|مەمالیکی عێراق}} {{وپب|چیای ئیڤرست}} {{وپب|جامی پاڵەوانییەتی جامی جیھانیی فیفا}} {{وپب|ڕێکخراوەی ڕاسان}} {{وپب|زمانی تاڵشی}} {{وپب|ئیلام}} {{وپب|ماری سلیست}} {{وپب|مارتا}} {{وپب|ئەحمەد کایا}} {{وپب|کۆتایی دونیای نەفرەتی}} {{وپب|شینچی کودۆ}} {{وپب|کشومات}} {{وپب|کەوتوو}} {{وپب|لەکریمۆسا (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)}} {{وپب|وەن پیس}} {{وپب|ھەولێر}} {{وپب|دەستپێک (فیلم)}} {{وپب|ئەی دڵ، دژوارە}} {{وپب|نایڵزم}} {{وپب|ئێمیلی دیکینسۆن}} {{وپب|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} {{وپب|کوردستان}} {{وپب|دەرگا کراوەکە}} kik3yryhpdyeh18tcy4xzqtugtr8mze 0 133250 1613448 1409769 2026-07-30T12:56:53Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[میر محەممەد]] 1613448 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[میر محەممەد]] b9o5qkg2ujg9wji03mtt8qnhdktjk6y 3 134072 1613641 1612128 2026-07-31T01:49:27Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 1 بابەت (کۆنتر لە ٣١ ڕۆژ) بۆ [[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/ئەرشیڤی ١٥]] 1613641 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(31d) |counter = 15 |maxarchivesize = 200K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}}{{لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/سەرپەڕە}} |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 }} {{سەرقاڵ}} ---- {{تۆخ|{{ناوەڕاست|{{دوایین جار دەستکاری کراوە لەلایەن}}}}}} <!--{{پەیامەکان بۆ کۆمەڵگە}}--> {{لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/سەرپەڕە}} {{ھن|٥}} <!-- تکایە دەستکاریی بەشی سەرەوە مەکە --> == چاکردنی ساڵە کۆچییەکان == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:٥٣، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٣١ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٤٧١٨١٩٨٩}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو بەڕێز ئارام، سپاس بۆ بەسەرداچوونەوەی وتارەکان، پێشنیارێکم ھەیوو، پێم وابێت ھەڵەیەک ھەبوو لە گۆڕینی ساڵە کۆچیەکان بۆ زاینی، کە بۆ نموونە ١٣٧٤کۆچی کرابوو لە ١٩٩٢ لەجیاتی ١٩٥٤. حەزم کرد ئاگادارتان بکەمەوە نەک کێشەیەک لە سیستەمەکە ھەبێت. زۆر سپاس[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏٢١:١٤، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :سڵاو لە ئێوەش {{وب|Daniel abdullah}} ساڵی زایینی = ساڵی کۆچی + ٦٢١. وا نییە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢١:٣٣، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :: سڵاو، نا منیش جاران وام ئەزانی وایە، بەڵام ئەوە ھەڵەیە،<br> ::بەشێوەیەکی گشتی ئاوا ئەکرێت، بۆ کۆچی مانگی کە سوننەکان بەکاری ئەھێنن(جیاوازە لە کۆچی خۆریی کە شیعەکان بەکاری ئەبەن) بە ھەرحاڵ ئەمە یاساکەیە <br> ::زاینی= ((کۆچی*0.97)+622)، <br> ::کۆچی=((ساڵی زاینی-622)*1.03)<br> ::بۆ زانیاری زیاتر بڕوانە [https://jostrans.org/issue17/art_darani.php ئێرە]، ھەڵبەت مانگەکانیش کێشە دروست ئەکەن، بۆ ئەوەی وردتر گۆڕانکاریەکان بکەن بەتایبەت ئەگەر مانگ و ڕۆژی لەگەڵ بوو [https://www.islamicity.org/hijri-gregorian-converter/# ئەمە] بەکار ببەن زۆر بێ کێشەیە.<br> ::ڕێز و سڵاو[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏١١:٥٩، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::{{وب|Daniel abdullah}} زۆر سپاس بۆ ڕوونکردنەوەکانت! حەز دەکەم ڕای {{وب|Calak|Serchia}} وەرگرین و قسەیەک لەم بارەوە بکەن. من کەمێک سەرم لێ تێک چووە! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:٤٩، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::: شایەنی نییە براکەم، منیش تازە فێری ئەوە بووم، دەستی بەڕێزتان خۆش بێت ھۆکارەکەی ئێوە بوون، لەشتان ساخ بێت.[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٦، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::::نازانم ئێستا بەدیاریکراوی کێشەکە لەکوێ دروست بووە. بۆ گۆڕینی ساڵی کۆچی بە زایینی، ئەوەی بزانم حسابێکی ئاسانی نییە و کێشە لە ئاڵوگۆڕ دروست دەبێت. ھەرچۆن بێت، باشترە ویکیی عەرەبی یان ئینگلیزی بکرێتە سەرچاوە لەم بابەتە. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏١٨:٢٤، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::::: ئەرێ مام {{وب|Calak}} تۆ سەر لەم باسە دەردەکەی؟ زۆر دەمێکە ئەم بەشەم لە چوونە نێو ئەرشیڤەکان ڕاگرتووە. گەر ئێوەش نایزانن یان ناتانەوێت قسەی لێوە بکەن، بێزەحمەت قورنچکێ لە یەکێکی شارەزا بگرە و سپاسیش! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٠٨:١٧، ١٨ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :::::::نەکنیکیەن ساڵنامەی کۆچی ١٠ ڕۆژی کەمترە لە زایینی بۆیەش ناتوانی بەو ڕێگایە ھەژماری بکەیت ,ئەشتوانی ئەم [[Https://www.islamicity.org/hijri-gregorian-converter/|وێبسایت]]ە بەکار بێنی بۆ ھەژمارکردنی دروست . [[بەکارھێنەر:KOJIN VIO|KOJIN VIO]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:KOJIN VIO|لێدوان]]) ‏٠٢:٠٠، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) :::::::: {{وب|KOJIN VIO}} سپاس بۆ لێدوانەکەت، بەڵام لێرەدا باسەکە بەتایبەت لەسەر ساڵەکە بوو نەک ڕۆژ و مانگیش. دوگمەیەکی بچووکمان بۆ ئەوە دروست کردبوو تا ساڵی کۆچی بکاتە زایینی چونکە بەشێک لە بەکارھێنەرانمان لە ویکیپیدیای فارسییەوە وەرگێڕان دەکەن و لەوێش کار بە ساڵنامەی کۆچی دەکەن؛ وتمان با کاری گۆڕینی ساڵەکان ئاسانتر بکەین و ئیتر ئەم باسەی لێوە دروست بوو کە جارێ ئەوسەری دیار نییە. لەگەڵ سپاسی دووبارەی بەندە، ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٠١:٥٧، ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) == فۆنتی سەربەشەکان == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٤:٣٢، ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٣ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٨٨٨٠٧٥٢٢}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو کاک ئارام، تێبینیم کردووە فۆنتی سەردێڕی بەشەکان گۆڕاوە (کرۆمی دیسکتۆپ). ویستم بزانم لای ئێوەش وایە، تا ئەگەر وا بێت چارە بکرێت. ([https://ibb.co/gyJq60L وێنە]) [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏١٥:١٤، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :سڵاو کاک {{وب|Serchia}} من و کاک {{وب|Kushared}} ئاگادارین. منیش چاوەڕێی وەڵامێکم لە کاک محەممەدەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٧:٠٤، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == ساڵی ھەڵە == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٠:٠٧، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٣٤ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢٠٣٧٢١١٦٦١}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو کاک {{وب|Aram}} بڕوانە ئەم [[داڕێژە:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ٢٠٠٥|داڕێژەیە]] زۆربەی ساڵەکان ھەڵەیە ناوەڕۆک و ساڵەکان یەکناگرنەوە. پێشتر لە ڕێگای بۆتەوە درووست کراون، بۆئەوەی کاتێکی زیاترمان بۆ بگەڕێتەوە لە ڕێگای بۆتەوە چارەسەری بکە. بۆ نموونە؛ ئەم [[بڕیارنامەی ١٥٦٩ی ئەنجومەنی ئاسایش|وتارە]] گەر سێرێکی وتارە ئینگلیزییەکە بکەی لە ناوەڕۆکەوە جیاوازی ھەیە. یاخود ھەندێک لە وتارەکان یان گرێنەدراون بە زمانەکانی ترەوەیان بە ساڵێکی ھەڵەوە گرێدراون. [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ‏١٧:٥٤، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :سڵاو {{وب|Arya sarhan}} ئەگەر مەبەستت ڕێکەوتی دەرچوونی بڕیارنامەکانە، بەڵێ، تێبینیی ڕێکەوتی نادروستم کرد، بەڵام ھەمووشیان ھەڵە نین. لەسەر ئەوەی وتتان «ھەندێک لە وتارەکان یان گرێنەدراون بە زمانەکانی ترەوەیان بە ساڵێکی ھەڵەوە گرێدراون.» دەتوانی نموونەم بۆ دانێیت؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٢٠:٠٦، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::ئەم وتارانە بە ھەڵە گرێدراون؛ ([[بڕیارنامەی ١٥٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٩٨٥]]، [[بڕیارنامەی ١٥٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٦]] ، [[بڕیارنامەی ١٥٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٧]] ، [[بڕیارنامەی ١٥٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٨]]) چەندانی تریش. وە [[بڕیارنامەی ١٥٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٣]]ش گرێنەدراوە، گەر سێری ناوی وتارەکە و سەردیڕی داڕێژەکەش بکەی جیاوازن. زۆربەیان وان ناوی وتار و سەردێڕی داڕێژەکە ساڵێکیان جیاوازە. چەند دانەیەکم چاک کرد و چەند وتارێکم گرێدا بەڵام زۆرن باشترە بە بۆت بکرێت. [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ‏٢٢:٤٧، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::{{وب|Arya sarhan}} زۆر سپاس بۆ وردبوونەوەت لێیان! ئەمانە ئەوانەن کە لێرە و لەوێ جیاوازن: :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 70]]|[[بڕیارنامەی ٧١ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 570]]|[[بڕیارنامەی ٥٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1574]]|[[بڕیارنامەی ١٥٧٥ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1575]]|[[بڕیارنامەی ١٥٧٦ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1583]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٤ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1584]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1585]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1586]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1587]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1588]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٩ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1590]]|[[بڕیارنامەی ١٥٩١ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1589]]|[[بڕیارنامەی ١٥٩٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::ئەمانەش ئەوانەن کە زمانەکانی تریان پێوە گرێ نەدراوە و بە لێکدانیان لەگەڵ بەندی ئینگلیزییەکە چارە دەبن نەک بە گواستنەوە کە ئیشەکە دەکاتە دوو ئیش: :::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٨ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ١٥٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ٤٣١ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ٥٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::لەسەر چاکسازیی ڕێکەوتەکانیش، کاتی دەوێ و ماوەیەک لێرە نابم. ئیشەڵڵا کە ھاتمەوە، خەریکیان دەبین. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٠١:٢٠، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٣:٥٤، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:٠٩، ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٥:٤٤، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> == [[:دەروازە:کەنەدا/بەشداریکردن]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:دەروازە:کەنەدا/بەشداریکردن]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>No useful content</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:دەروازە:کەنەدا/بەشداریکردن|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D8%AF%DB%95%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%95%3A%DA%A9%DB%95%D9%86%DB%95%D8%AF%D8%A7%2F%D8%A8%DB%95%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:٥٣، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == [[:دەروازە:کەنەدا/ناوەڕۆک]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:دەروازە:کەنەدا/ناوەڕۆک]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>No useful content</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:دەروازە:کەنەدا/ناوەڕۆک|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D8%AF%DB%95%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%95%3A%DA%A9%DB%95%D9%86%DB%95%D8%AF%D8%A7%2F%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%95%DB%86%DA%A9|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:٥٤، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٤٧، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 --> bnrchvtecxyx7f0cfdpr5urtdz2pf2k 0 136683 1613695 1364914 2026-07-31T10:02:41Z Ravan 7844 1613695 wikitext text/x-wiki '''چینی کۆمەڵایەتی''' بە تاقمێک لە [[خەڵک]] دەوترێت کە لە باری [[ئابوور|ئابوورییەوە]] لە یەک ئاستدا بن (نە بەتەواوی، بەڵکوو تا ڕادەیەک). بەگشتی، کۆمەڵناسان زۆرتر سێ چینیان دیاری کردووە: [[چینی ژوورین]] (Upper class) و [[چینی ناوین]] (Middle class) و [[چینی ژێرین]] (Lower class). بەڵام بڕێک جار وردتر ئەبنەوە: [[چینی ناوینی ژوورین]] (Upper middle class)، کە پێک دێ لەو ئەندامانەی چینی ناوین کە لە چاو ئەوانی تر لە پلەیەکی بەرزتردان، یا ھەر بەم پێیە، [[چینی ناوینی ژێرین]] (Lower middle class)، یا [[چینی کرێکار]] و [[چینی ھەژار]]. <ref> [http://udel.edu/~cmarks/What%20is%20social%20class.htm چینی کۆمەڵایەتی چییە؟ کارۆڵ مارکس، زانکۆی دێڵەوێر.] </ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.chegg.com/homework-help/definitions/social-class-49 |سەردێڕ=پێناسەی چینی کۆمەڵایەتی |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150926101003/http://www.chegg.com/homework-help/definitions/social-class-49 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == <references/> {{پۆلی کۆمنز|Social class}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|کۆمەڵگا}} [[پۆل:مرۆڤناسی]] [[پۆل:دابەشکارییە کۆمەڵایەتییەکان]] [[پۆل:زاراوەکانی کۆمەڵناسی]] bbjjs1i5eek0wvnd92pkixenjtems8p 1613697 1613695 2026-07-31T10:03:11Z Ravan 7844 1613697 wikitext text/x-wiki '''چینی کۆمەڵایەتی''' بە تاقمێک لە [[خەڵک]] دەوترێت کە لە باری [[ئابوور|ئابوورییەوە]] لە یەک ئاستدا بن (نە بەتەواوی، بەڵکوو تا ڕادەیەک). بەگشتی، کۆمەڵناسان زۆرتر سێ چینیان دیاری کردووە: [[چینی ژوورین]] (Upper class) و [[چینی ناوین]] (Middle class) و [[چینی ژێرین]] (Lower class). بەڵام بڕێک جار وردتر ئەبنەوە: [[چینی ناوینی ژوورین]] (Upper middle class)، کە پێک دێ لەو ئەندامانەی چینی ناوین کە لە چاو ئەوانی تر لە پلەیەکی بەرزتردان، یا ھەر بەم پێیە، [[چینی ناوینی ژێرین]] (Lower middle class)، یا [[چینی کرێکار]] و [[چینی ھەژار]].<ref> [http://udel.edu/~cmarks/What%20is%20social%20class.htm چینی کۆمەڵایەتی چییە؟ کارۆڵ مارکس، زانکۆی دێڵەوێر.] </ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.chegg.com/homework-help/definitions/social-class-49 |سەردێڕ=پێناسەی چینی کۆمەڵایەتی |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150926101003/http://www.chegg.com/homework-help/definitions/social-class-49 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == <references/> {{پۆلی کۆمنز|Social class}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|کۆمەڵگا}} [[پۆل:مرۆڤناسی]] [[پۆل:دابەشکارییە کۆمەڵایەتییەکان]] [[پۆل:زاراوەکانی کۆمەڵناسی]] h6615xyg03aif4j6ota92cfyiimna0c 1 140345 1613677 1610053 2026-07-31T08:38:47Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1613677 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[نیویۆرک (شار)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=551391 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160310213854/http://knwe.org/direje.aspx?besh=araste&cor=8&jimare=11869 بۆ http://www.knwe.org/Direje.aspx?Cor=8&Besh=Araste&Jimare=11869 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٤٧، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[نیویۆرک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=844093 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110930082527/http://www.mpiweb.org/Archive?id=2972 بۆ http://www.mpiweb.org/Archive?id=2972 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140407134046/http://www.nyc.gov/html/lmec/html/about/nycapital.shtml بۆ http://www.nyc.gov/html/lmec/html/about/nycapital.shtml زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190118155504/http://www.baruch.cuny.edu/nycdata/forward.htm بۆ http://www.baruch.cuny.edu/nycdata/forward.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.today/20200213005215/https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/PEP/2017/GCTPEPANNR.US24PR بۆ https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/PEP/2017/GCTPEPANNR.US24PR زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٣٦، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١١ بەستەری دەرەکیی [[نیوویۆرک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1610052 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20151203093200/http://articles.sun-sentinel.com/2009-11-19/features/0911180065_1_new-yorkers-fast-paced-big-apple بۆ http://articles.sun-sentinel.com/2009-11-19/features/0911180065_1_new-yorkers-fast-paced-big-apple زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250414225445/https://www.rprealtyplus.com/international/new-york-is-2025s-richest-city-with-123-billionaires-119516.html بۆ https://www.rprealtyplus.com/international/new-york-is-2025s-richest-city-with-123-billionaires-119516.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20121122040556/http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/zenger/zengeraccount.html بۆ http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/zenger/zengeraccount.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170525074050/http://www.virtualny.cuny.edu/cholera/1866/cholera_1866_set.html بۆ http://www.virtualny.cuny.edu/cholera/1866/cholera_1866_set.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200102084000/https://theculturetrip.com/north-america/usa/new-york/articles/why-new-york-city-is-a-major-destination-for-lgbt-travelers/ بۆ https://theculturetrip.com/north-america/usa/new-york/articles/why-new-york-city-is-a-major-destination-for-lgbt-travelers/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210816095750/https://w2.weather.gov/climate/local_data.php?wfo=okx بۆ http://w2.weather.gov/climate/local_data.php?wfo=okx زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211201112345/https://www.weather-us.com/en/new-york-usa/new-york-climate بۆ https://www.weather-us.com/en/new-york-usa/new-york-climate زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210402143659/https://www.ispu.org/wp-content/uploads/2018/08/MAP-NY-Key-Findings-Web.pdf بۆ https://www.ispu.org/wp-content/uploads/2018/08/MAP-NY-Key-Findings-Web.pdf زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230713051730/https://www.expedia.com/stories/most-photographed-places-in-the-world/ بۆ https://www.expedia.com/stories/most-photographed-places-in-the-world/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250223082931/https://time.com/6094319/new-york-after-sept-11/ بۆ https://time.com/6094319/new-york-after-sept-11/ زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://a860-gpp.nyc.gov/concern/nyc_government_publications/05741v36b *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220705192206/https://rioc.ny.gov/173/Aerial-Tramway-Vital-Statistics بۆ https://rioc.ny.gov/173/Aerial-Tramway-Vital-Statistics زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:٤٩، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[نیوویۆرک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1613676 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://eportfolios.macaulay.cuny.edu/seminars/bellamy10/articles/s/t/a/Staten_Island_Parks_55d6.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190412032610/http://www.nyc.gov/html/dot/downloads/pdf/2014-isci.pdf بۆ http://www.nyc.gov/html/dot/downloads/pdf/2014-isci.pdf زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110714063833/http://www.ameredia.com/resources/demographics/asian_american.html بۆ http://www.ameredia.com/resources/demographics/asian_american.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240501111953/https://www.uslsuperleague.com/news/2024/04/12/brooklyn-fc-reveal-shared-identity-for-usl-super-league-brand/ بۆ https://www.uslsuperleague.com/news/2024/04/12/brooklyn-fc-reveal-shared-identity-for-usl-super-league-brand/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20241115050433/https://www.nyacep.org/practice-resources-2/resources/medical-students/new-york-medical-schools بۆ https://www.nyacep.org/practice-resources-2/resources/medical-students/new-york-medical-schools زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:٣٨، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) djuzq6ops2o7o4umjg1scoauv36mty1 0 140879 1613719 1610664 2026-07-31T11:42:19Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1613719 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|پۆلیسی ژاپۆن لە [[لێکۆڵەر کۆنان|لێکۆڵەر کۆناندا]]|دەزگای پۆلیسی نەتەوەیی ژاپۆن|دەزگای پۆلیسی نەتەوەیی (ژاپۆن)}} {{ڕێڕەو|لێکۆڵەر کۆنان|خشتەی کەسایەتییەکانی لێکۆڵەر کۆنان}} {{Infobox animanga character | name = پۆلیسی ژاپۆن<br/>بەشی پۆلیسی تۆکیۆی پایتەخت | series = [[لێکۆڵەر کۆنان]] | image = [[پەڕگە:Asahikage.svg|250px]] | caption = | first = ئەنیمێ: زنجیرەی ١ (بەناوبانگترین لێکۆڵەری ئەم سەدەیە)<br/>مانگا: ژمارەی ١ (تاوانی کوشتنی ڕێگای مەرگ) | creator = [[گۆشۆ ئۆیاما]] | voiced by = [[شویچی ئیکیدا]] | nickname = | alias = | gender = | species = | nationality = {{ئاڵا|ژاپۆن}} | title = | relatives =}} '''پۆلیسی ژاپۆن''' ({{بە ژاپۆنی|日本警察}}، {{بە ئینگلیزی|Japan police}}) بریتییە لە لایەنی بەرپرس لە جێبەجێ کردنی یاسا لە [[ژاپۆن|ژاپۆندا]]، ئەوان بریتیین لە یەکێک لە لایەنە سەرەکییەکانی ئەنیمێ و مانگای [[لێکۆڵەر کۆنان]]، کە لە لایەن نووسەر [[گۆشۆ ئۆیاما|گۆشۆ ئۆیاماوە]] دروست کراوە. و پۆلیسی ژاپۆنی دابەش دەبێت بۆ چەند بەشێک بەپێی ناوچەکان، وەک پۆلیسی [[تۆکیۆ]]، [[شیزوئۆکا (پارێزگا)|شیزوئۆکا]]، [[ئۆساکا (پارێزگا)|ئۆساکا]]، [[گونما (پارێزگا)|گونما]]، [[ناگانۆ (پارێزگا)|ناگانۆ]]، [[کاناگاوا (پارێزگا)|کاناگاوا]]، [[نارا (پارێزگا)|نارا]]، [[کیۆتۆ (پارێزگا)|کیۆتۆ]] و [[سایتاما (پارێزگا)|سایتاما]]. و ھەموو بنکەیەکی پۆلیسی ناوچەکە شوێنی بنکەی پۆلیسی ھەرێمی لە پارێزگاکەی دەکەوێت بێجگە لە پۆلیسی تۆکیۆی پایتەخت و پۆلیسی ھۆکایدۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.npa.go.jp/english/kokusai/index.htm |بڵاوکەرەوە=National Police Agency |سەردێڕ=Police of Japan |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080222082144/http://www.npa.go.jp/english/kokusai/index.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی شوباتی ٢٠٠٨ |ڕەوشی ناونیشان=dead }}</ref> '''پۆلیسی تۆکیۆی پایتەخت''' ({{بە ژاپۆنی|警視庁}}، {{بە ئینگلیزی|Tokyo Metropolitan Police}}) ئەو بەشەیە کە زۆرترین دەرکەوتنی ھەیە لە زنجیرەی کۆناندا ئەمەش چونکە ڕووداوەکانی چیرۆکە سەرەکییەکە ھەموو کات لە [[تۆکیۆ|تۆکیۆی]] پایتەخت ڕوو دەدات. سەرۆکایەتی پۆلیسی تۆکیۆ لە لایەن باوکی ھاکوبا ساگورووە دەکرێت. و زۆرێک لە لێکۆڵەر و پشکنەرەکان لە پۆلیسی تۆکیۆدا کار دەکەن وە لێیان [[جوزۆ میگۆری|میگۆری]] و [[واتارو تاکاجی]] و [[میواکۆ ساتۆ]] و [[پۆلیسی ژاپۆنی (لێکۆڵەر کۆنان)#پۆلیسی تۆکیۆی پایتەخت|یۆمی]] و [[پۆلیسی ژاپۆنی (لێکۆڵەر کۆنان)#پۆلیسی تۆکیۆی پایتەخت|شیراتۆری نیزابۆرۆ]] و [[پۆلیسی ژاپۆنی (لێکۆڵەر کۆنان)#پۆلیسی تۆکیۆی پایتەخت|چیبا]] و [[پۆلیسی ژاپۆنی (لێکۆڵەر کۆنان)#ماتۆدا جینپێ|ماتسۆدا جینپێ]] (مرد لە کاتی جێبەجێکردنی ئەرکدا).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.conan-anime.com/t7607-topic |سەردێڕ=ڕاپۆرتێکی فراوان لەسەر پیاوانی پۆلیس لە لێکۆڵەر کۆناندا |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171020083754/http://www.conan-anime.com/t7607-topic |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>[http://www.msoms-anime.net/t24615.html ڕاپۆرت لەسەر ئەندامانی پۆلیس لە ئەنیمێی لێکۆڵەر کۆناندا]</ref><ref name="cooolgirls.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cooolgirls.com/coool1058175/ |سەردێڕ=ڕاپۆرتێکی تەواو لەسەر پۆلیسی شاری تۆکیۆ لە ئەنیمێی کۆناندا |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131111133336/http://www.cooolgirls.com/coool1058175/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == شێوەی ڕێکخستنی گشتی == شێوەی ڕێکخستنی پۆلیسی ژاپۆنی پێکدێت لە: * '''لیژنەی ئاسایشی گشتی نەتەوەیی''' ({{بە ژاپۆنی|国家公安委員会}}، {{بە ئینگلیزی|(NPSC) National Public Safety Commission)}}): ڕۆڵەکەی بریتییە لە گرێنتی کردنی تاک لایەنی پۆلیس لە ڕێگەی جیاکردنەوەی ھێز لە گووشاری سیاسی و گرێنتی کردنی پاراستنی شێوازە دیموکراتییەکان لە بەڕێوبردنی پۆلیسدا. وە ھەڵدەستێت بە چاودێری کردن و بەڕێوبردنی [[دەزگای پۆلیسی نەتەوەیی (ژاپۆن)|دەزگای پۆلیسی نەتەوەیی]]، و ھەروەھا خاوەنی دەسەڵاتی دامەزراندن یان گواستنەوەی گەورە ئەفسەرەکانی پۆلیسە. * '''[[دەزگای پۆلیسی نەتەوەیی (ژاپۆن)|دەزگای پۆلیسی نەتەوەیی]]''' ({{بە ژاپۆنی|警察庁}}، {{بە ئینگلیزی|NPA) National Polica Agency)}}) ئەویش ھەروەھا ھەڵدەستێت بە سەرپەرشتی کردنی نووسینگەی حەوت ھەرێمەکە کە لە ژێریدا بنکەی پۆلیسی پارێزگاکانی تێدایە. کە پێکدێت لە: # [[ناوچەی تووھۆکو]]: ئەو بەرپرسی ناوچەکانی [[ئائۆمۆری (پارێزگا)|ئائۆمۆری]]، [[میاگی (پارێزگا)|میاگی]]، [[ئاکیتا (پارێزگا)|ئاکیتا]]، [[فوکوشیما (پارێزگا)|فوکوشیما]]، [[یاماگاتا (پارێزگا)|یاماگاتایە]]. # [[ناوچەی کانسای|ناوچەی کینیکی]]: ئەو بەرپرسی ناوچەکانی [[ھیۆگۆ (پارێزگا)|ھیۆگۆ]]، [[ئۆساکا (پارێزگا)|ئۆساکا]]، [[نارا (پارێزگا)|نارا]]، [[کیۆتۆ]]، [[شیگا (پارێزگا)|شیگا]] و [[واکایاما (پارێزگا)|واکایامایە]]. # [[شیکۆکو|ناوچەی شیکۆکو]]: ئەو بەرپرسی ناوچەکانی [[کۆچی (پارێزگا)|کۆچی]]، [[ئێھیمێ (پارێزگا)|ئێھیمێ]]، [[کاگاوا (پارێزگا)|کاگاوا]] و [[تۆکوشیما (پارێزگا)|تۆکوشیمایە]]. # [[ناوچەی کانتۆ]]: ئەو بەرپرسی ناوچەکانی [[ئیباراکی (پارێزگا)|ئیباراکی]]، [[گونما (پارێزگا)|گونما]]، [[تۆچیگی (پارێزگا)|تۆچیگی]]، [[کاناگاوا (پارێزگا)|کاناگاوا]]، [[چیبا (پارێزگا)|چیبا]]، [[سایتاما (پارێزگا)|سایتاما]]، [[یاماناشی (پارێزگا)|یاماناشی]]، [[نیگاتا (پارێزگا)|نیگاتا]]، [[ناگانۆ (پارێزگا)|ناگانۆ]]، [[شیزوئۆکا (پارێزگا)|شیزوئۆکایە]]. # [[ناوچەی چووبو]]: ئەو بەرپرسی ناوچەکانی [[فوکوئی (پارێزگا)|فوکوئی]]، [[تۆیاما (پارێزگا)|تۆیاما]]، [[ئیشیکاوا (پارێزگا)|ئیشیکاوا]]، [[ئایچی (پارێزگا)|ئایچی]]، [[گیفو (پارێزگا)|گیفو]]، [[میە (پارێزگا)|مێییە]]. # [[کیووشو|ناوچەی کیووشو]]: ئەو بەرپرسی ناوچەکانی [[ناگاساکی (پارێزگا)|ناگاساکی]]، [[ساگا (پارێزگا)|ساگا]]، [[فوکوئۆکا (پارێزگا)|فوکوئۆکا]]، [[ئۆئیتا (پارێزگا)|ئۆئیتا]]، [[کومامۆتۆ (پارێزگا)|کومامۆتۆ]]، [[میازاکی (پارێزگا)|میازاکی]]، [[ئۆکیناوا (پارێزگا)|ئۆکیناوا]]، [[کاگۆشیما (پارێزگا)|کاگۆشیمایە]]. # [[ناوچەی چووگۆکو]]: ئەو بەرپرسی ناوچەکانی [[تۆتۆری (پارێزگا)|تۆتۆری]]، [[شیمانێ (پارێزگا)|شیمانێ]]، [[ئۆکایاما (پارێزگا)|ئۆکایاما]]، [[ھیرۆشیما (پارێزگا)|ھیرۆشیما]]، [[یاماگوچی (پارێزگا)|یاماگوچییە]]. : '''تێبینی''': [[تۆکیۆ|پۆلیسی تۆکیۆی پایتەخت]] بە ھۆی ناوچە پێشکەوتووەکان و [[ھۆکایدۆ]] بە ھۆی ناوچە جوگرافییە قورسەکانییەوە شوێنی [[دەزگای پۆلیسی نەتەوەیی (ژاپۆن)|دەزگای پۆلیسی نەتەوەیی]] ناکەون. == بەشەکانی بنکەی پۆلیس == [[پەڕگە:Police Detective Conan.png|350px|وێنۆک|ئەفسەرانی بەشی پۆلیسی تۆکیۆی پایتەخت]] بنکەی پۆلیسی حەوت ھەرێمەکە و بنکەی پۆلیسی پارێزگاکان پێکدێت لە چەند بەشێک: * '''بەڕێوبەرایەتی گشتی''' * '''بەڕێوبەرایەتی ھاتوچۆ''' * '''[[نووسینگەی ئاسایشی گشتی (لێکۆڵەر کۆنان)|نووسینگەی ئاسایشی گشتی]]:''' پاراستنی گەورە کەسایەتییە ناوخۆی و بیانییەکان؛ و بەرھەڵستیکردنی چالاکییە تێکدەری و سیخوڕییەکان. * '''بەڕێوبەرایەتی بارودۆخی کۆمەڵایەتی پۆلیس''' * '''بەڕێوبەرایەتی لێکۆڵینەوە تاوانکارییەکان''' ** ''بەشی ٢:'' ئەو تاوانانەی پەیوەندیدارە بە مافیاکان و خاوەن ئێخە سپییەکان مامەڵە دەکات. ** ''بەشی ١:'' لەگەڵ ھەموو شتێکی تردا مامەڵە دەکات. * '''بەڕوبەرایەتی ئاسایشی کۆمەڵگا''' * '''بەڕێوبەرایەتی چاودێری تاوانی بە کۆمەڵ''' == لێکۆڵەر و ئەندامەکانی پۆلیس == {{col-begin}} {{col-3}} ;پۆلیسی تۆکیۆی پایتەخت * '''تاوانی کوشتن''' ** [[پشکنەر میگۆری|پشکنەر جوزۆ میگۆری]] ** [[تاکاجی|تاکاجی وتارو]] ** [[میواکۆ ساتۆ]] ** شیراتۆری نیزابۆرۆ ** لێکۆڵەر چیبا ** تاکاجی چوسیکی ** کیۆناگا ماتسۆمۆتۆ ** تۆشیرۆ ئۆدا * '''تاوانی سووتانی بە مەبەست''' ** پشکنەر یۆمیناگا * '''ھاتوچۆ''' ** یۆمی مییامۆتۆ ** نیاکۆ میکی * '''کاروبارە تاوانکارییەکان''' ** ناکامۆری جینزۆ ** شینتارۆ چاکی * '''گەڕێنەرە تاوانییەکان''' ** ئەفسەر تۆمی {{col-3}} * '''تاوانی دزی''' ** پشکنەر مۆمۆسی * '''بەڕێوبەر''' ** جەنەڕاڵ ھاکوبا * '''ھیتر''' ** ھەواڵھێنەر یۆکویاما ** ھەواڵھێنەر کۆبایاشی ** ماتسۆمۆتۆ کینۆجاوا ;پۆلیسی ناوچەی ئۆساکا * ھایزۆ ھاتۆری * جینشیرۆ تۆیۆما * گۆرۆ ئۆتاکی ;پۆلیسی ناوچەی شیزو * سانجۆ یۆکۆمیزۆ ;پۆلیسی ناوچەی گونما * میساو یامامۆرا ;پۆلیسی ناوچەی کاناگاوا * جۆنۆ یۆکۆمیزۆ {{col-3}} ;پۆلیسی ناوچەی ناگانۆ * کانسۆکی یاماتۆ * یۆی ئۆھارا * تاکایاکی مۆرۆفشی (کۆمی) ;پۆلیسی ناوچەی کیۆتۆ * فۆمیمارۆ ئایانیکۆجی ;پۆلیسی ناوچەی سایتاما * ئایامی ئۆگینۆ ;پۆلیسی پارێزگای نارا * تسویوشی شیکاتسۆنۆ ;ئەفسەرانی پۆلیسی خانەنیش بوو * [[کۆگۆرۆ مۆری]] ;کوژراون لە کاتی ئەرکدا * ماسایۆشی ساتۆ * جینبێ ماتسۆدا * ھیگاورا کینجی * داتێ واتارو {{col-end}} == شێوەی ڕێکخستنی پۆلیسی پایتەخت == {| width="1000" align="center" style="clear:both;" | colspan="7" | {| class="wikitable" width="1000" style="margin: 3px 0 3px;" ! style="color: #FFFFFF; background:#03004f;"|بەرپرسی گشتی |- | align="center"| جەنەڕاڵ ھاکوبا |} |- || {| class="wikitable" width="1000" style="margin: 3px 0; border: 0px;" ! style="color: #FFFFFF; background:#002f4b;"|جێگری بەرپرسی گشتی |- | align="center" | نوشیۆ مورۆبۆشی |} |- | style="vertical-align: top" align="center" | {| class="wikitable" width="1000" style="border: 0px; margin-top: 3px;" align="center" ! colspan="4" style="color: #FFFFFF; background: #008080;"| بەڕێوبەرایەتی لێکۆڵینەوە بکوژییەکان || rowspan="3" style="color: #FFFFFF; background: #27b1bd;"|بەڕێوبەرایەتی ھاتوچۆ || rowspan="3" style="color: #FFFFFF; background: #ff4000;"|پۆلیسی نھێنی || rowspan="3" style="color: #FFFFFF; background: #ff1947;"|بەڕێوبەرایەتییەکانی تر |- ! style="color: #FFFFFF; background:#00d7f6;" colspan="2"| بەشی یەکەم || rowspan="2" style="color: #FFFFFF; background:#df004c;" width="15%" | بەشی دووەم || rowspan="2" style="color: #FFFFFF; background:#c50081" width="15%" | بەشی سێیەم |- ! style="color: #FFFFFF; background:#9bf200" width="15%" | تاوانی کوشتن بە مەبەست || style="color: #FFFFFF; background:#38c500" width="15%" | تاوانی سووتان |- ! colspan="7" style="background: #a1a1a1" |چاودێری گشتی |- align="center" | colspan="4" |تۆشیرۆ ئۆداگیری || نەزانراوە || نەزانراوە || نەزانراوە |- ! colspan="7" style="background: #a1a1a1" |بەرپرسانی چاودێرەکان |- align="center" | colspan="4" | ماتسۆمۆتۆ کیۆناگاما <small><span style="color:#٧٧٧٧٧٧">(بەرزبۆتەوە لە چاودێرۆ)</span></small><br/>ماسایۆشی ساتۆ <small><span style="color:#٧٧٧٧٧٧">(مردوو)</span></small><br/>تادایۆشی ئۆنۆ || نەزانراوە || نەزانراوە || نەزانراوە |- ! colspan="7" style="background: #b4b4b4" |چاودێر |- align="center" | colspan="2" | کورۆدا ھایۆ<br/><small><span style="color:#٧٧٧٧٧٧">(گوازراوەتەوە لە شاری ناگانۆوە)</span></small> || شینتارۆ چاکی || نەزانراوە || نەزانراوە || نەزانراوە || نەزانراوە |- ! colspan="7" style="background: #b4b4b4" | پشکنەر |- align="center" | style="vertical-align: top" | [[پشکنەر میگۆری]]<br/>شیراتۆری نیزابۆرۆ<br/><small><span style="color:#٧٧٧٧٧٧">(بەرزبۆتەوە)</span></small><br/>تاکاجی چوسیکی<ref>Chosuke Takagi is presumed to be Inspector rank because he is Megure's senior by two years, yet Matsumoto speaks of him subordinately, and he is mobile enough to be transferred to Tottori but high enough to represent MPD HQ C.I. in Tottori.</ref><br/><small><span style="color:#٧٧٧٧٧٧">(گوازرایەوە بۆ تۆتۆری)</span></small> || پشکنەر یۆمیناگا || ناکامۆری جینزۆ || پشکنەر مۆمۆسی || نەزانراوە || نەزانراوە || نەزانراوە |- ! colspan="7" style="background: #c9c9c9" | یارمەتیدەری پشکنەر |- align="center" | [[میواکۆ ساتۆ]] | نەزانراوە | نەزانراوە | نەزانراوە | یۆمی میامۆتۆ | نەزانراوە | نەزانراوە |- ! colspan="7" style="background: #c9c9c9" | سەرپلی پۆلیس |- align="center" | [[واتارو تاکاجی]]<br/><small><span style="color:#٧٧٧٧٧٧">(پلەکەی دابەزێنرا)</span></small> | نەزانراوە | نەزانراوە | نەزانراوە | نیاکۆ میکی | نەزانراوە | نەزانراوە |- ! colspan="7" style="background: #eeeded" | پلە نەزانراوەکان |- align="center" | style="vertical-align: top" | کازونۆبۆ چیبا<br/>ماتسۆدا جینبێ<br/><small><span style="color:#٧٧٧٧٧٧">(مردووە، بەشی ھەڵوەشانی بۆمب)</span></small><br/>داتێ واتارو<br/><small><span style="color:#٧٧٧٧٧٧">(مردوو)</span></small><br/>[[کۆگۆرۆ مۆری]]<br/><small><span style="color:#٧٧٧٧٧٧">(خانەنیش)</span></small><br/>ھەواڵھێنەر کۆبایاشی<br/>ھەواڵھێنەر یۆکۆیاما | نییە |لێکۆڵەر کۆنۆ<br/>لێکۆڵەر یامابوکی | نییە | نییە | [[ری فورویا]]<ref>ری فورویا بۆ ھەمان بەشی سکۆچ کە لە کاتی تێپەڕاندنی ڕێکخراوەکە کوژرا دەگەڕێتەوە، بەڵام فورویا توانی دزە بکاتە ناو ڕێکخراوەکە لە ژێر ھێمایی '''بۆربۆن''' لە پێناو تەواو کردنی ئەوەی ھاوکارەکەی سکۆچ دەستی پێکرد.</ref><br/><small><span style="color:#٧٧٧٧٧٧">(سیخوڕ بەسەر ڕێکخراوی ڕەشەوە)</span></small><br/>[[سکۆچ (لێکۆڵەر کۆنان)|سکۆچ]]<br/><small><span style="color:#٧٧٧٧٧٧">(مردوو)</span></small> | ھیگاورا کینجی<br/>''<small><span style="color:#٧٧٧٧٧٧">(مردووە، بەشی ھەڵوەشانی بۆمب)</span></small>''<br/>ئەفسەر تۆمی<br/><small><span style="color:#٧٧٧٧٧٧">(بەڵگەی تاوان)</span></small> |} |} == ئەندامەکانی پۆلیس == === پۆلیسی تۆکیۆی پایتەخت === [[پەڕگە:پشکنەر میگۆری.jpg|200px|وێنۆک|پشکنەر [[جوزۆ میگۆری]].]] * [[پشکنەر میگۆری]]: ئەو پیاوێکی پۆلیسە کار وەک پشکنەر دەکات لە لای پۆلیسی پایتەخت و ئەو بەرپرسی گەڕانە بە دوای تاوانەکانی کوشتن و ھەروەھا ھەموو کات لەگەڵ کۆمەڵێک یاریدەدەر لە شوێنی تاوانەکان دەیبینین بە مەبەستی بەدەستھێنانی بەڵگە و دەستگیر کردنی تاوانباران، ئەزمونێکی زۆری لە بواری کارەکەیدا هەیە و پشت بە شینچی کودۆ لە شیکار کردنی تاوانەکاندا دەبەستێت بەڵام دوای دیارنەمانی پشت بە کوگۆرۆ مۆری دەبەستێت وە ئەو کاتەی کۆگۆرۆ کاری لە بنکەی پۆلیس دەکرد پشکنەر لەوەی کوگۆرۆ دۆسییەکە وەرگرێت دەترسا ئەمەش چونکە لێکدانەوەی کەمژە و نەزانانەی پیشان دەدا، وە هەروەها ئەو متمانە بە کۆنان دەکات لەبەر ئەوەی یارمەتی لە شیکار کردنی هەندێک مەتەڵەی ئاڵۆزی داوە و زۆرێک لە ڕاستییەکانی بۆ ئاشکرا کردووە. هەموو کات کڵاوەکەی لەسەردایە ئەوەش بە هۆی ڕووداوێک بەسەریدا هاتووە. * [[واتارو تاکاجی]]: پۆلیسێکی گەنجە، زۆر زیرەک نییە بەڵام هەوڵی خۆی بۆ جێبەجێ کردنی کارەکەی دەدات و هەندێک جار بە لێکدانەوەی لۆژیکانە دەگات، بە زیرەکییە زۆرەکەی کۆنان سەرسامە و هەندێک جار گوومان لە ڕاستی کۆنان دەکات، کۆنان بۆ بەدەستهێنانی زانیاری پێویست سوودی لێ دەبینێت. سەرسامی [[میواکۆ ساتۆ|ساتۆی]] پۆلیسە، دەیەوێت هاوسەرگیری لەگەڵدا بکات بەڵام شەرم لەوە دەکات پێی بڵێت و هەروەها لەو هاوکارانەی کە سەرسامی ساتۆن دەترسێت کە کار لە پۆلیس دەکەن، وە ئەو زۆرترین پۆلیسی دەرکەوتووە لەگەڵ میگۆریدا. [[پەڕگە:Takaacoar.png|وێنۆک|ڕاست|[[واتارو تاکاجی|واتارو تاکاجیی]] پۆلیس.]] * [[میواکۆ ساتۆ]]: پۆلیسێکە کار لەگەڵ [[پشکنەر میگۆری]] دەکات، باوکی ئەو کاتەی منداڵ بووە مردووە، و سەرسامی ماتسۆدا بوو، کە لە یەکێک لە تەقینەوەکاندا (زنجیرەی ۳۰٤) کوژرا، هەروەها [[تاکاجی|تاکاجیی]] خۆشدەوێت بەڵام ئەوە دەشارێتەوە چونکە لەوە دەترێت شتێکی بەسەر بێت لە هەندێک لەو پیاوانەی لە پۆلیس کار دەکەن، وە یەکەم سەرسامبووانی بریتییە لە شیراتۆری نیزابۆرۆ بەڵام ئەو ڕای خۆی گۆڕی چونکە ئەو لە ڕاستیدا مامۆستا کۆبایشی (مامۆستای کۆنان لە قوتابخانەی سەرەتایی) خۆشدەوێت، لە شەڕکردندا شارەزایە، وەک کەسێکی پێگەیشتوو مامەڵە لەگەڵ کۆناندا دەکات، باوەڕی پێیەتی و هەوڵی یارمەتیدانی دەدات. * '''یۆمی''': پۆلیسێکی هاتوچۆیە، و هاوڕێیەکی نزیکی ساتۆیە، هەوڵی یارمەتی دەدات و زۆربەی کات هەوڵی لێک نزیکردنەوەی ساتۆ و تاکاجی دەدات، ئیرەیی بە ساتۆ بۆ ناوبانگەکەی لە کارەکەیدا دەبات. دەرکەوتنی یەکەمی لە زنجیرەی "چیرۆکی خۆشەویستی لە بنکەی پۆلیسی شارەکەدا" بوو. * '''شیراتۆری نیزابۆرۆ''': لێکۆڵەرێکی شارەزای زیرەک و کەمێک خۆبەزلزانە و کار لەگەڵ میگۆریدا دەکات، کۆنان سوودی لێ دەبینێت لە هەندێک شیکاردا، حەزێکی بۆ ئەندازیاری ئاسایی هەیە، و کایتۆ کید بۆ کەسایەتی ئەو خۆی گۆڕی لە فیلمی سێیەمدا، پێشتر [[میواکۆ ساتۆ|ساتۆی]] پۆلیسی خۆشدەویست بەڵام ئێستا مامۆستا [[سۆمیکۆ کۆبایاشی|کۆبایاشی]] (مامۆستای کۆنان لە قوتابخانەی سەرەتایی) خۆشدەوێت، وە ئەو گوومان لە کەسایەتی کۆنان (شینچی) دەکات و باوەڕ بەوە ناکات کە مننداڵێک بەو تەمەنە ئەوەندە زیرەک بێت. * '''چیبا''': یەکێکە لە پیاوانی پۆلیسی قەبارە گەورە، کار لەگەڵ پشکنەر میگۆریدا دەکات، وە بە کەمی لە ئەڵقەکانی زنجیرەکە دەردەکەوێت و پاڵپشتی پەیوەندی نێوان ساتۆ و تاکاجی دەکات. پەیوەندییەکی لەگەڵ یەکێک لە کچەکان هەبوو ئەو کاتەی بچووک بوو، ئەم پەیوەندییە لە زنجیرەی ٦۲٤ (نامەیەکی ڤیدیۆیی لە خۆشەویستی یەکەمەوە) دەرکەوت، و چارەنووسی ئەم پەیوەندییە لە زنجیرەکانی داهاتوودا ئاشکرا دەبێت. [[پەڕگە:Csatoar.jpg|وێنۆک|چەپ|[[میواکۆ ساتۆ|میواکۆ ساتۆی]] پۆلیس]] * '''ماتسۆدا جینپێ''': (Jinpei Matsuda) پیاوێکی قژ چڕە، هەندێک جار لەگەڵ چاویلکە خۆرییەکەی دەردەکەوێت، کار لە هەڵوەشاندنی بۆمبدا دەکات. دوای کوژرانی هاوڕێ نزیکەکەی لە تەقینەوەیەکدا پێش چوار ساڵ، بۆیە حەزی توڵەکردنەوە ئەیگرێت و لە پۆلیس دەست دەکات بەکار، وە لەوێ بە ساتۆ ئاشنا دەبێت. وە بە تێپەڕ بوونی کات ساتۆ ئەوی خۆشدەوێت و ئەویش هەمان هەستی بۆ دەبێت بەڵام ئەوەی پێ ناڵێت تەنها پێش مردنی نەبێت ئەوەش لە نامەیەک لە ڕێگەی تەلەفونەکەیەوە. توانای نووسینی نامەی مۆبایلی بەخێراییەکی سەرسوڕهێنەر هەیە، '''ساتۆ''' زۆر دڵتەنگبوو بە مردنی. لە زنجیرەی ۳۰۱ دا ساتۆ تووڕە بوو کاتێک تاکاجی خۆیگۆڕی بۆ شێوەیەک کە لە ماتسۆدا دەچوو، ماتسۆدا لە زنجیرەی ۳۰٤ (دۆسییە ۱۲ ملیۆن بارمتە) (تەنها یادەوەری) دەرکەوتوو و تێیدا کوژرا. === ناوچەکانی ئۆساکا === * '''هایزۆ هاتۆری''': ({{بە ژاپۆنی|服部 平蔵}}، بە [[رۆماجی]]: Hattori Heizō) ئەو سەرۆکی پۆلیسە لە شاری ئۆساکا لە ڕۆژئاوای [[ژاپۆن]] و تەمەنی ٤۲ ساڵە. ئەو باوکی [[ھیجی ھاتۆری|ھیجی ھاتۆرییە]] و هاوسەری شیزوکا هاتۆرییە. پۆلیسێکە کارەکەی دەزانێت، بەناوبانگە بە ڕاستییە تەواوەکەی و سیما ڕەقەکەی، تەنانەت خراپترین تاوانبارانی ئۆساکا لەوە دەترسن بکەونە دەستییەوە. ڕقی لە تێکەڵ بوونی [[ھیجی ھاتۆری|ھیجییە]] بۆ دوسییەکانی پۆلیس بە بیانی ڕێگریکردن بۆ پێشکەوتنی لێکۆڵینەوە. بەڵام ئەو شانازی پێوەدەکات و خۆشیدەوێت بەڵام بە هۆی سروشتی کەسایەتییەکەی دەرناکەوێت، وە ئەو ئەو کەسەیە کە هیجی لێی دەترسێت و هەوڵی ڕازیکردنی دەدات. یەکەم دەرکەوتنی لە زنجیرەی ۷۷ دا بوو. [[پەڕگە:Heizo Hattori 01.png|250px|وێنۆک|ڕاست|[[ھایزۆ ھاتۆری]] سەرۆکی پۆلیسی شاری [[ئۆساکا]].]] * '''جینشیرۆ تۆیاما''': ئەو سەرۆکی بەشی پۆلیسی ئۆساکایە، و یەکێکە لە گەورە پۆلیسەکانی شاری ئۆساکا، و باوکی [[کازوھا تۆیاما|کازوھا تۆیامایە]]، و هەروەها ئەو هاوڕێی نزیکی هایزۆ هاتۆریی سەرۆکی پۆلیسی ئۆساکایە لە کاتی کار کردنیانەوە لە بنکەی پۆلیس، و بەیەکەوە چەندین دۆسییەی زەبەلاحیان شیکار کردووە. وە بە هۆی ئەو هاوڕێیەتییە گەورەیە لە منداڵییەوە [[ھیجی ھاتۆری]] بە [[کازوھا تۆیاما]] ئاشنا بووە. یەکەم دەرکەوتنی ئەو لە زنجیرەی ۱۱٨ (شەپۆلی تاوانە بەدوایەکەکان) بوو. === ناوچەکانی تر === * '''سانجۆ و جۆنۆ یۆکۆمیزۆ''': دوو برای دووانەن، یەکەمیان بە شێوەی قژە پێکەنیناوییەکەی تایبەتمەندە، هەروەها ئەو سەرسامی کۆگۆرۆ مۆرییە، کار لە ئاسێو دەکات. ئەمەش لە کاتێکدا جۆنۆ ڕقی لە کۆگۆرۆیە، وە لە یەکەم دەرکەوتنیدا لە زنجیرەی ۲٨٤ (تاوانێک لە گەڕەکی چینی سادە) ئەوی بە ئەنجامدانی کوشتن تۆمەتبار کرد، ئەمەش لە کاتێکدا سانجۆ بۆ یەکەم جار لە زنجیرەی ۹ (تاوانێکی کوشتن لە ڤیستیڤاڵی شەوی تینکاشی) دەرکەوت. [[پەڕگە:Matsocoar.png|وێنۆک|200px|ماتسۆدا جینپێی پۆلیس]] * '''پشکنەر یامامۆرا''': ئەو ئەفسەرێکی پۆلیس بوو، وە بە ترسنۆک، لاواز، خێرا لە لێکدانەوەدا تایبەتمەندە. کار لە شاری جانما دەکات، و سەرسامی کەسایەتی کۆگۆرۆی خەوتووە و هەموو کات دەیەوێت نمایشی کۆگۆرۆی خەوتوو بکات بەڵام هەموو کات شکست دێنێت، هەروەها ئەو سەرسامی کچە ئەکتەر یوکیکۆ کودۆیە، کۆنان هەندێک جار بۆ شیکارکردنی دۆسییە بەکاریهێناوە ئەوەش بە بێهۆش کردنی و ئاشکار کردنی بکوژەکە، لە دوای ئەوەی کۆنان دەستیکرد بە بێهۆش کردنی بوو بە پشکنەر لەگەڵ ئەوەی شایەنی نییە. یەکەم دەرکەوتنی لە زنجیرەی ۹٦ دا بوو. * '''ناکامۆری جینزۆ''': پشکنەری گشتیی تیمی دووەمی پۆلیسە و تەمەنی ٤۲ ساڵە. لێکۆڵەرێکی چالاکە لە بەدواکەوتنی کایتۆ کیددا و ڕقێکی زۆری بۆ هەڵسوکەوتەکانی هەیە، بەڵام ئەو هەندێک جار لە گەمژەیی و تێنەگەیشتنەکەیدا لە کۆگۆرۆ مۆری دەچێت، لەگەڵ کۆگۆرۆدا هەموو کات ڕکابەرایەتی دەکات، و هەوڵ بۆ گرتنی کایتۆ کید بە هەموو شێوەیەک دەدات، هەموو هەوڵەکانی بۆ گرتنی کید بە شکست تەواو بووە (تا ئێستا). هەروەها ئەو باوکی ئۆکۆی هاوڕێی کرورۆبا کایتۆیە (کیدە)، یەکەم دەرکەوتنی لە زنجیرەی ۷٦ (کۆنان لە بەرامبەر دزە فڕیوەکە) بوو. == پەیوەندییەکان == === حکومەتی ژاپۆن و نووسینگەی لێکۆڵینەوەکان === حکومەتی ژاپۆن لەسەر کار کردنی [[نووسینگەی لێکۆڵینەوە فیدرالییەکان (لێکۆڵەر کۆنان)|نووسینگەی لێکۆڵینەوە فیدرالییەکان]] لە [[ژاپۆن]] ڕازی نەبووە، هەر بۆیە ئەوان بێ ڕەزامەندی ئەوان کار دەکەن کە ئەمەش ڕێگری لە هەندێک تایبەتمەندی گرنگ دەکات وەک لێکۆڵینەوە لەو زانیارییانەی کە لەلای حکومەتی ژاپۆن لەسەر تاوانباران بوونی هەیە. بریکار [[جودی سانتیملیۆن]] و بریکارەکانی تر چەند جارێک لەگەڵ ئەندامەکانی پۆلیسی ژاپۆن یەکتریان بینیوە، وە ئەو کاتەی دەزانرا کە ئەوان بریکاری [[نووسینگەی لێکۆڵینەوە فیدرالییەکان (لێکۆڵەر کۆنان)|نووسینگەی لێکۆڵینەوە فیدرالییەکانن]]، ئەوا درۆی ئەوەی لە پشوودان دوای شکستهێنانیان لە یەکێک لە ئەرکەکاندا لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بەکاردەهێنا. === حکومەتی ژاپۆن و دەزگای هەواڵگیری === هێشتا حکومەتی ژاپۆن ئاگای لە ئەرکەکەی [[دەزگای ھەواڵگیریی ناوەندی (لێکۆڵەر کۆنان)|دەزگای ھەواڵگیریی ناوەندی]] نییە. وە لە یەکێک لە ئەڵقەکانی زنجیرەکەدا [[ھیدیمی ھۆندۆ]] (بریکارێکی خۆشاردووە لە ناو [[ڕێکخراوی ڕەش|ڕێکخراوی ڕەشدا]] لە ژێر ناوی [[کیر (لێکۆڵەر کۆنان)|کیردا]]، وە وەک پێشکەشکارێک لە ژێر ناوی [[میزوناشی رێنا|میزوناشی رێنادا]] کار دەکات لە پێناو داپۆشینی ئەندامێتی لە ڕێکخراوەکەدا) نزیک بوو لە کوشتنی یەکێک لە پاڵێوراوەکان بۆ هەڵبژرادەکانی ژاپۆن لە پێناو بەدەستهێنانی متمانەی ڕێکخراوەکە، ئەو تاوانەش بە هۆی تێکەڵبوونی [[کۆنان ئێدۆگاوا|کۆنان ئێدۆگاواوە]] سەرنەکەوت، وە ئەگەر سەربکەوتایە ئەوا وەک کارە نا یاساییەکان دەپۆلێنرا، کە شایەنی سزایەکی گەورەیە بەپێی یاساکانی ژاپۆن. === حکومەتی ژاپۆن و ڕێکخراوی ڕەش === حکومەتی ژاپۆن هیچ شتێک لەسەر چالاکییەکانی [[ڕێکخراوی ڕەش]] نازانێت، وە هیچ پەیوەندییەک لە نێوانیاندا نییە. === حکومەتی ژاپۆن و پۆلیسی نهێنی === وادیارە حکومەتی ژاپۆن ئاگای لە ئەرکەکەی [[نووسینگەی ئاسایشی گشتی (لێکۆڵەر کۆنان)|پۆلیسی نهێنی]] بەرامبەر بە [[ڕێکخراوی ڕەش]] نییە. == ئەمانەش ببینە == * [[ڕێکخراوی ڕەش]] * [[نووسینگەی لێکۆڵینەوە فیدرالییەکان (لێکۆڵەر کۆنان)]] * [[دەزگای ھەواڵگیریی ناوەندی (لێکۆڵەر کۆنان)]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{لێکۆڵەر کۆنان}} {{تووڵی دەروازە|پۆلیس|ژاپۆن|تۆکیۆ|ئەنیمێ و مانگا}} [[پۆل:کەسایەتییەکانی لێکۆڵەر کۆنان]] 9tyk94uhex5u7wcdhu6o99a35bi86x1 0 143305 1613595 1613192 2026-07-30T20:04:16Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1613595 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''سۆنگ''' ( بە [[چینی]]:(宋) ناوی خێزانی کۆرییە، کە لە نازناوی چینی وەرگیراوە. دانیشتوانی کۆریا ئەو نازناوەیان ھەڵگرتووە بە نزیکەیی ٪١٫٤ دانیشتووانی کۆریا لە ساڵی ٢٠٠٠دا سەرژمێری کرا لە کۆریا ئەوە دۆزرایەوە ٦٢٢٬٢٠٨ کەس ئەم نازناوەی ھەڵگرتوە<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Song_(Korean_surname)</ref> == ئەوانەی ناوی سۆنگ یان ھەڵگرتووە == [[دۆنگمیۆنگی گۆگۆریۆ]] نازناوی سۆنگ یی ھەڵگرتووە دامەزرێنەر و پاشای [[گۆگۆریۆ]] [[سۆنگ-ئین]] نازناوی سۆنگ یی ھەڵگرتووە ئه‌فسه‌رێکی گۆگۆریۆیه‌ [[سۆنگ سی-یول]] فەیلەسوفی جۆسۆن ئەم ناوەی ھەڵگرتووە. [[سۆنگ-ھیو-گیۆنگ]] نازناوی سۆنگ یی ھەڵگرتووە [[سۆنگ ئیل-گووک]] ئەم ناوەی ھەڵگرتووە ئەکتەرێکی بەناوبانگی کۆریایە == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|کۆریا}} {{پۆلی کۆمنز|Song (surname)}} [[پۆل:ناوەکانی بنەماڵە]] 92psllyiwcdnh98ymmbwnmyawxjaypq 0 145518 1613689 1544671 2026-07-31T09:38:17Z ~2026-42413-42 78106 /* */ 1613689 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کاسکان | ناوی_خۆماڵی = Kaskan | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پشدەر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سەنگەسەر]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 1213 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کاسکان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سەنگەسەر]]، [[قەزای پشدەر]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3</ref> گوندێکە مەردایەتی سەری لێ ھەڵداوە و خاوەنی چەندین شەهیدی سەربەرزە؛ یەکێک لە دیارترین شەهیدەکانی، کوێخا ڕەش '''('''حوسێن ئەحمەد ئیبراهیم''')'''ە، کە ڕۆڵەیەکی دیار و تێکۆشەری ناوچەکە بووە'''.''' == جوگرافیا == '''کاسکان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[قڕناقاو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[شارۆش]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[سەپێکان]] لە [[شارستانی سەردەشت]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ڕەژی کەری]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای پشدەر}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] g207y3rzryo39rm26cy4yrhxc510sm3 0 150140 1613530 1611101 2026-07-30T17:00:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Member states of the United Nations}} 1613530 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:United Nations (Member States and Territories).svg|وێنۆک|چەپ|نەخشەى ئەندامانی نەتەوە يەکگرتووەكان ھەتا ئابی ٢٠١٧، لەگەڵ ناوچەکانيان (ھەروەک ناوچەى ناسەربەخۆ) ناسييانەوە لەلايەن يوو ئێن بە سەوز.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.un.org/Depts/Cartographic/map/profile/world.pdf| سەردێڕ=The World| بڵاوکەرەوە=United Nations}} نەتەوە يەکگرتووەكان. ناوچەى داھاتوو دوور دەخەرێنەوە ھەروەک يوو ئێن ئەوان ڕەچاو ناکەن ھەروەک لە ھەريەک دەوڵەتى ئەندام بەجێ دەھێڵن: شارى ڤاتيکان (ەکە پيرۆز دەبينێتێک يوو ئێن دەوڵەتى چاودێرى ئەندامى-نايە)، ناوچەى فەلەستينى (فەلەستينێک يوو ئێن دەوڵەتى چاودێرى ئەندامى-نايە)، سەحاراى ڕۆژئاوا (حاڵەت لە مشتومڕ لەنێوان مەغريب و پێشەوەى پەوليسێريەو)، و ئانتارکتيس (ڕێکى خست لەلايەن سيستەمى ڕێککەوتنامەى تايبەتە بە جەمسەرى باشور). ناوچەى دەوڵەت نەيانناسيەوە .</ref>']] '''دەوڵەتانی ئەندامى نەتەوە یەکگرتووەکان''' ١٩٣ دەوڵەتى سەربەخۆن کە ئەندامى نەتەوە یەکگرتووەکانن (يوو ئێن) و نوێنەرایەتى کردنى یەکسانیان ھەیە لە کۆڕی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان، نەتەوە یەکگرتووەکان گەورەترین ڕێکخراوى حکومەتی نێودەوڵەتیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.un.org/depts/dhl/unms/whatisms.shtml| سەردێڕ=دەوڵەتانى ئەندامە چین؟| بڵاوکەرەوە=نەتەوە یەکگرتووەکان| ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩| ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨| ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181223040437/http://www.un.org/Depts/dhl/unms/whatisms.shtml}}</ref> ==ئەندامانى ھەنووکە== ئەندامانى ھەنووکە و کاتی دان پێدانان لەلايەن نەتەوە يەکگرتووەكان لەخوارەوە ڕيزبەند کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.un.org/en/members/index.shtml| سەردێڕ=ئەندامانى ھەنووکە| بڵاوکەرەوە=United Nations| ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩| ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣| ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131230101646/http://www.un.org/en/members/index.shtml}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://protocol.un.org/dgacm/pls/site.nsf/files/BB306/$FILE/bb306.pdf| سەردێڕ=Blue Book "ئەرکى هەميشەيى بۆ نەتەوە يەکگرتووەكان No.&nbsp;306"| ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٦| بڵاوکەرەوە=United Nations| df=dmy-all| ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩| ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181031222127/https://protocol.un.org/dgacm/pls/site.nsf/files/BB306/$FILE/bb306.pdf| ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! دەوڵەتانى ئەندام ! کاتی دان پێدانان ! ھەروەھا ببينە |- | {{flag|Afghanistan}} | {{dts|format=dmy|1946|11|19}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Albania}} | {{dts|format=dmy|1955|12|14}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Algeria}} | {{dts|format=dmy|1962|10|8}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Andorra}} | {{dts|format=dmy|1993|7|28}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Angola}} | {{dts|format=dmy|1976|12|1}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Antigua and Barbuda}} | {{dts|format=dmy|1981|11|11}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Argentina}}''' | {{dts|format=dmy|1945|10|24}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Armenia}} | {{dts|format=dmy|1992|3|2}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Australia}}''' | {{dts|format=dmy|1945|11|1}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Austria}} | {{dts|format=dmy|1955|12|14}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Azerbaijan}} | {{dts|format=dmy|1992|3|2}} |- | {{flag|Bahamas}} | {{dts|format=dmy|1973|9|18}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Bahrain}} | {{dts|format=dmy|1971|9|21}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Bangladesh}} | {{dts|format=dmy|1974|9|17}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Barbados}} | {{dts|format=dmy|1966|12|9}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Belarus}}''' | {{dts|format=dmy|1945|10|24}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Belgium|state<!Use state flag>}}''' | {{dts|format=dmy|1945|12|27}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Belize}} | {{dts|format=dmy|1981|9|25}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Benin}} <ref group=>'''Benin''': Name was changed from '''[[Republic of Dahomey|Dahomey]]''' on 1 December 1975.</ref> | {{dts|format=dmy|1960|9|20}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Bhutan}} | {{dts|format=dmy|1971|9|21}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Bolivia|state<!Use state flag>|name=<!Official designation used by the UN>Bolivia (Plurinational State of)}}''' <ref group=>'''Bolivia (Plurinational State of)''': Previously referred to as '''Bolivia'''.</ref> | {{dts|format=dmy|1945|11|14}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Bosnia and Herzegovina}} | {{dts|format=dmy|1992|5|22}} |- | {{flag|Botswana}} | {{dts|format=dmy|1966|10|17}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Brazil}}''' | {{dts|format=dmy|1945|10|24}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Brunei|name=<!Official designation used by the UN>Brunei Darussalam}} | {{dts|format=dmy|1984|9|21}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Bulgaria}} | {{dts|format=dmy|1955|12|14}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Burkina Faso}} <ref group=>'''Burkina Faso''': Name was changed from '''[[جمهوری ولتای علیا|Upper Volta]]''' on 6 August 1984.</ref> | {{dts|format=dmy|1960|9|20}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Burundi}} | {{dts|format=dmy|1962|9|18}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Cambodia}} <ref group=>'''Cambodia''': Name was changed to the '''[[Khmer Republic]]''' on 7 October 1970, and back to Cambodia on 30 April 1975. Name was changed again to '''[[کمپوچیای دمکراتیک|Democratic Kampuchea]]''' on 6 April 1976, and back to Cambodia on 3 February 1990.</ref> | {{dts|format=dmy|1955|12|14}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Cameroon}} <ref group=>'''Cameroon''': Previously referred to as '''[[Cameroun]]''' (before merging with [[Southern Cameroons]] in 1961). By a letter of 4 January 1974, the Secretary-General was informed that Cameroon had changed its name to the '''United Republic of Cameroon'''. Name was changed back to Cameroon on 4 February 1984.</ref> | {{dts|format=dmy|1960|9|20}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Canada}}''' | {{dts|format=dmy|1945|11|9}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Cape Verde}} | {{dts|format=dmy|1975|9|16}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Central African Republic}} <ref group=>'''Central African Republic''': By a letter of 20 December 1976, the Central African Republic advised that it had changed its name to the '''[[امپراتوری آفریقای مرکزی|Central African Empire]]'''. Name was changed back to the Central African Republic on 20 September 1979.</ref> | {{dts|format=dmy|1960|9|20}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Chad}} | {{dts|format=dmy|1960|9|20}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Chile}}''' | {{dts|format=dmy|1945|10|24}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|People's Republic of China}}''' | {{dts|format=dmy|1945|10|24}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Colombia}}''' | {{dts|format=dmy|1945|11|5}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Comoros}} | {{dts|format=dmy|1975|11|12}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Congo}} <ref group=>'''Congo''': Previously referred to as '''Congo (Brazzaville)''' (to differentiate it from Congo (Leopoldville)) and the '''[[People's Republic of the Congo]]'''. Name was changed to Congo on 15 November 1971 (after the Democratic Republic of the Congo changed its name to Zaire). Also referred to as '''Congo (Republic of the)'''.</ref> | {{dts|format=dmy|1960|9|20}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Costa Rica|state<!Use state flag>}}''' | {{dts|format=dmy|1945|11|2}} | {{sort|~|}} |- | {{sort|Cote d'Ivoire|{{flag|Côte d'Ivoire}}}} <ref group=>'''Côte d'Ivoire''': Previously referred to as '''Ivory Coast'''. On 6 November 1985, Côte d’lvoire requested that its name no longer be translated into different languages; this became fully effective on 1 January 1986.</ref> | {{dts|format=dmy|1960|9|20}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Croatia}} | {{dts|format=dmy|1992|5|22}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Cuba}}''' | {{dts|format=dmy|1945|10|24}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Cyprus}} | {{dts|format=dmy|1960|9|20}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Czech Republic}} | {{dts|format=dmy|1993|1|19}} |- | {{flag|North Korea|name=<!Official designation used by the UN>Democratic People's Republic of Korea}} | {{dts|format=dmy|1991|9|17}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Democratic Republic of the Congo}} <ref group=>'''Democratic Republic of the Congo''': Previously referred to as '''[[Republic of the Congo (Léopoldville)|Congo (Leopoldville)]]''' (to differentiate it from Congo (Brazzaville)). Name was changed from the Democratic Republic of the Congo to '''[[زئیر|Democratic Republic of the Congo]]''' on 27 October 1971, and back to the Democratic Republic of the Congo on 17 May 1997.</ref> | {{dts|format=dmy|1960|9|20}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Denmark}}''' | {{dts|format=dmy|1945|10|24}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Djibouti}} | {{dts|format=dmy|1977|9|20}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Dominica}} | {{dts|format=dmy|1978|12|18}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Dominican Republic}}''' | {{dts|format=dmy|1945|10|24}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Ecuador}}''' | {{dts|format=dmy|1945|12|21}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Egypt}}''' | {{dts|format=dmy|1945|10|24}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|El Salvador}}''' | {{dts|format=dmy|1945|10|24}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Equatorial Guinea}} | {{dts|format=dmy|1968|11|12}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Eritrea}} | {{dts|format=dmy|1993|5|28}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Estonia}} | {{dts|format=dmy|1991|9|17}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Ethiopia}}''' | {{dts|format=dmy|1945|11|13}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Fiji}} | {{dts|format=dmy|1970|10|13}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Finland}} | {{dts|format=dmy|1955|12|14}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|France}}''' | {{dts|format=dmy|1945|10|24}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Gabon}} | {{dts|format=dmy|1960|9|20}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Gambia}} <ref group=>'''Gambia''': Previously referred to as '''The Gambia'''.</ref> | {{dts|format=dmy|1965|9|21}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Georgia}} | {{dts|format=dmy|1992|7|31}} |- | {{flag|Germany}} | {{dts|format=dmy|1973|9|18}} |- | {{flag|Ghana}} | {{dts|format=dmy|1957|3|8}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Greece}}''' | {{dts|format=dmy|1945|10|25}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Grenada}} | {{dts|format=dmy|1974|9|17}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Guatemala}}''' | {{dts|format=dmy|1945|11|21}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Guinea}} | {{dts|format=dmy|1958|12|12}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Guinea-Bissau}} | {{dts|format=dmy|1974|9|17}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Guyana}} | {{dts|format=dmy|1966|9|20}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Haiti}}''' | {{dts|format=dmy|1945|10|24}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Honduras}}''' | {{dts|format=dmy|1945|12|17}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Hungary}} | {{dts|format=dmy|1955|12|14}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Iceland}} | {{dts|format=dmy|1946|11|19}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|India}}''' | {{dts|format=dmy|1945|10|30}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Indonesia}} | {{dts|format=dmy|1950|9|28}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Iran|name=<!Official designation used by the UN>Iran (Islamic Republic of)}}''' <ref group=>'''Iran (Islamic Republic of)''': Previously referred to as '''Iran'''. By a communication of 5 March 1981, Iran informed the Secretary-General that it should be referred to by its complete name of the Islamic Republic of Iran.</ref> | {{dts|format=dmy|1945|10|24}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Iraq}}''' | {{dts|format=dmy|1945|12|21}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Ireland}} | {{dts|format=dmy|1955|12|14}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Israel}} | {{dts|format=dmy|1949|5|11}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Italy}} | {{dts|format=dmy|1955|12|14}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Jamaica}} | {{dts|format=dmy|1962|9|18}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Japan}} | {{dts|format=dmy|1956|12|18}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Jordan}} | {{dts|format=dmy|1955|12|14}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Kazakhstan}} <ref group=>'''Kazakhstan''': Spelling was changed from '''{{sic|Kazakstan|hide=y}}''' on 20 June 1997.</ref> | {{dts|format=dmy|1992|3|2}} |- | {{flag|Kenya}} | {{dts|format=dmy|1963|12|16}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Kiribati}} | {{dts|format=dmy|1999|9|14}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Kuwait}} | {{dts|format=dmy|1963|5|14}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Kyrgyzstan}} | {{dts|format=dmy|1992|3|2}} |- | {{flag|Laos|name=<!Official designation used by the UN>Lao People's Democratic Republic}} <ref group=>'''Lao People's Democratic Republic''': Name was changed from '''Laos''' on 2 December 1975.</ref> | {{dts|format=dmy|1955|12|14}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Latvia}} | {{dts|format=dmy|1991|9|17}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Lebanon}}''' | {{dts|format=dmy|1945|10|24}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Lesotho}} | {{dts|format=dmy|1966|10|17}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Liberia}}''' | {{dts|format=dmy|1945|11|2}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Libya|name=<!Official designation used by the UN>Libyan Arab Jamahiriya}} <ref group=>'''Libyan Arab Jamahiriya''': Previously referred to as '''Libya''' and the '''Libyan Arab Republic'''. By notes verbales of 1 and 21 April 1977, the Libyan Arab Republic advised that it had changed its name to the Libyan Arab Jamahiriya.</ref> | {{dts|format=dmy|1955|12|14}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Liechtenstein}} | {{dts|format=dmy|1990|9|18}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Lithuania}} | {{dts|format=dmy|1991|9|17}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Luxembourg}}''' | {{dts|format=dmy|1945|10|24}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Madagascar}} <ref group=>'''Madagascar''': Previously referred to as the '''Malagasy Republic'''.</ref> | {{dts|format=dmy|1960|9|20}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Malawi}} | {{dts|format=dmy|1964|12|1}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Malaysia}} <ref group=>'''Malaysia''': Name was changed from the '''[[Federation of Malaya]]''' on 16 September 1963, after the admission of Singapore, [[صباح|Sabah]] (formerly [[North Borneo]]), and [[ساراواک|Sarawak]] to the federation. Singapore became an independent state on 9 August 1965 and a UN member on 21 September 1965.</ref> | {{dts|format=dmy|1957|9|17}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Maldives}} <ref group=>'''Maldives''': Previously referred to as the '''Maldive Islands'''.</ref> | {{dts|format=dmy|1965|9|21}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Mali}} | {{dts|format=dmy|1960|9|28}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Malta}} | {{dts|format=dmy|1964|12|1}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Marshall Islands}} | {{dts|format=dmy|1991|9|17}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Mauritania}} | {{dts|format=dmy|1961|10|27}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Mauritius}} | {{dts|format=dmy|1968|4|24}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Mexico}}''' | {{dts|format=dmy|1945|11|7}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Federated States of Micronesia|name=<!Official designation used by the UN>Micronesia (Federated States of)}} | {{dts|format=dmy|1991|9|17}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Monaco}} | {{dts|format=dmy|1993|5|28}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Mongolia}} | {{dts|format=dmy|1961|10|27}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Montenegro}} | {{dts|format=dmy|2006|6|28}} |- | {{flag|Morocco}} | {{dts|format=dmy|1956|11|12}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Mozambique}} | {{dts|format=dmy|1975|9|16}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Myanmar}} <ref group=>'''Myanmar''': Name was changed from '''Burma''' on 18 June 1989.</ref> | {{dts|format=dmy|1948|4|19}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Namibia}} | {{dts|format=dmy|1990|4|23}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Nauru}} | {{dts|format=dmy|1999|9|14}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Nepal}} | {{dts|format=dmy|1955|12|14}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Kingdom of the Netherlands<!Link to sovereign state instead of country>|name=Netherlands}}''' | {{dts|format=dmy|1945|12|10}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|New Zealand}}''' | {{dts|format=dmy|1945|10|24}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Nicaragua}}''' | {{dts|format=dmy|1945|10|24}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Niger}} | {{dts|format=dmy|1960|9|20}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Nigeria}} | {{dts|format=dmy|1960|10|7}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Norway}}''' | {{dts|format=dmy|1945|11|27}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Oman}} | {{dts|format=dmy|1971|10|7}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Pakistan}} | {{dts|format=dmy|1947|9|30}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Palau}} | {{dts|format=dmy|1994|12|15}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Panama}}''' | {{dts|format=dmy|1945|11|13}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Papua New Guinea}} | {{dts|format=dmy|1975|10|10}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Paraguay}}''' | {{dts|format=dmy|1945|10|24}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Peru|state<!Use state flag>}}''' | {{dts|format=dmy|1945|10|31}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Philippines}}'''<ref group=>'''Philippines''': Previously referred to as the '''[[Commonwealth of the Philippines|Philippine Commonwealth]]''' (before becoming a republic in 1946) and as the '''Philippine Republic'''.</ref> | {{dts|format=dmy|1945|10|24}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Poland}}''' | {{dts|format=dmy|1945|10|24}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Portugal}} | {{dts|format=dmy|1955|12|14}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Qatar}} | {{dts|format=dmy|1971|9|21}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|South Korea|name=<!Official designation used by the UN>Republic of Korea}} | {{dts|format=dmy|1991|9|17}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Moldova|name=<!Official designation used by the UN>Republic of Moldova}} <ref group=>'''Republic of Moldova''': Previously referred to as '''Moldova'''.</ref> | {{dts|format=dmy|1992|3|2}} |- | {{flag|Romania}} | {{dts|format=dmy|1955|12|14}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Russia|name=<!Official designation used by the UN>Russian Federation}}''' | {{dts|format=dmy|1945|10|24}} |- | {{flag|Rwanda}} | {{dts|format=dmy|1962|9|18}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Saint Kitts and Nevis}} <ref group=>'''Saint Kitts and Nevis''': Name was changed officially from '''Saint Christopher and Nevis''' on 26 November 1986; the UN, however, continued to use the former name throughout the year.</ref> | {{dts|format=dmy|1983|9|23}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Saint Lucia}} | {{dts|format=dmy|1979|9|18}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Saint Vincent and the Grenadines}} | {{dts|format=dmy|1980|9|16}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Samoa}} | {{dts|format=dmy|1976|12|15}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|San Marino}} | {{dts|format=dmy|1992|3|2}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|São Tomé and Príncipe|name=<!Official designation used by the UN>Sao Tome and Principe}} <ref group=>'''Sao Tome and Principe''': The official UN designation lacks accents; however, the name is constitutionally defined as '''São Tomé and Príncipe''', with accents.</ref> | {{dts|format=dmy|1975|9|16}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Saudi Arabia}}''' | {{dts|format=dmy|1945|10|24}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Senegal}} | {{dts|format=dmy|1960|9|28}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Serbia}} | {{dts|format=dmy|2000|11|1}} |- | {{flag|Seychelles}} | {{dts|format=dmy|1976|9|21}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Sierra Leone}} | {{dts|format=dmy|1961|9|27}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Singapore}} | {{dts|format=dmy|1965|9|21}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Slovakia}} | {{dts|format=dmy|1993|1|19}} |- | {{flag|Slovenia}} | {{dts|format=dmy|1992|5|22}} |- | {{flag|Solomon Islands}} | {{dts|format=dmy|1978|9|19}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Somalia}} | {{dts|format=dmy|1960|9|20}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|South Africa}}'''<ref group=>'''South Africa''': Previously referred to as the '''[[اتحادیه آفریقای جنوبی|Union of South Africa]]''' (before becoming a republic in 1961).</ref> | {{dts|format=dmy|1945|11|7}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|South Sudan}} | {{dts|format=dmy|2011|07|14}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Spain}} | {{dts|format=dmy|1955|12|14}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Sri Lanka}} <ref group=>'''Sri Lanka''': Name was changed from '''Ceylon''' on 22 May 1972.</ref> | {{dts|format=dmy|1955|12|14}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Sudan}} | {{dts|format=dmy|1956|11|12}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Suriname}} <ref group=>'''Suriname''': Name was changed from '''Surinam''' on 23 January 1978.</ref> | {{dts|format=dmy|1975|12|4}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Swaziland}} | {{dts|format=dmy|1968|9|24}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Sweden}} | {{dts|format=dmy|1946|11|19}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Switzerland}} | {{dts|format=dmy|2002|9|10}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Syria|name=<!Official designation used by the UN>Syrian Arab Republic}}''' | {{dts|format=dmy|1945|10|24}} |- | {{flag|Tajikistan}} | {{dts|format=dmy|1992|3|2}} |- | {{flag|Thailand}} <ref group=>'''Thailand''': Previously referred to as '''Siam'''.</ref> | {{dts|format=dmy|1946|12|16}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Macedonia|name=<!Official designation used by the UN>The former Yugoslav Republic of Macedonia}} | {{dts|format=dmy|1993|4|8}} |- | {{flag|Timor-Leste}} | {{dts|format=dmy|2002|9|27}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Togo}} | {{dts|format=dmy|1960|9|20}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Tonga}} | {{dts|format=dmy|1999|9|14}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Trinidad and Tobago}} | {{dts|format=dmy|1962|9|18}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Tunisia}} | {{dts|format=dmy|1956|11|12}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Turkey}}''' | {{dts|format=dmy|1945|10|24}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Turkmenistan}} | {{dts|format=dmy|1992|3|2}} |- | {{flag|Tuvalu}} | {{dts|format=dmy|2000|9|5}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Uganda}} | {{dts|format=dmy|1962|10|25}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Ukraine}}''' | {{dts|format=dmy|1945|10|24}} |- | {{flag|United Arab Emirates}} | {{dts|format=dmy|1971|12|9}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|United Kingdom|name=<!Official designation used by the UN>United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland}}'''<ref group=>'''United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland''': Also referred to as the '''United Kingdom'''.</ref> | {{dts|format=dmy|1945|10|24}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Tanzania|name=<!Official designation used by the UN>United Republic of Tanzania}} | {{dts|format=dmy|1961|12|14}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|United States|name=<!Official designation used by the UN>United States of America}}'''<ref group=>'''United States of America''': Also referred to as the '''United States'''.</ref> | {{dts|format=dmy|1945|10|24}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Uruguay}}''' | {{dts|format=dmy|1945|12|18}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Uzbekistan}} | {{dts|format=dmy|1992|3|2}} |- | {{flag|Vanuatu}} | {{dts|format=dmy|1981|9|15}} | {{sort|~|}} |- style="background:#ccddff;" | '''{{flag|Venezuela|state<!Use state flag>|name=<!Official designation used by the UN>Venezuela (Bolivarian Republic of)}}'''<ref group=>'''Venezuela (Bolivarian Republic of)''': Previously referred to as '''Venezuela'''.</ref> | {{dts|format=dmy|1945|11|15}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Vietnam|name=<!Official designation used by the UN>Viet Nam}} | {{dts|format=dmy|1977|9|20}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Yemen}} | {{dts|format=dmy|1947|9|30}} |- | {{flag|Zambia}} | {{dts|format=dmy|1964|12|1}} | {{sort|~|}} |- | {{flag|Zimbabwe}} | {{dts|format=dmy|1980|8|25}} | {{sort|~|}} |- |} ئەندامانى سەرەتايى <span style="background:#ccddff;width:50px;border:1px solid #aaaaaa"> لەگەڵ زەمينەى شين</span>ڕيزبەند دەكرێن. ==سەرچاوەکان== == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|جوگرافیا|وڵاتەکان|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|کۆمەڵگا}} {{پۆلی کۆمنز|Member states of the United Nations}} [[پۆل:وڵاتان بەپێی ڕێکخراوە نێو نەتەوەییەکان]] [[پۆل:مێژووی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] eekt6k3g8yf30lvamtyd8jbtb1oz1g9 0 150462 1613430 1613021 2026-07-30T12:11:23Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613430 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''زانستی سیاسی''' یان '''زانستی ڕامیاری''' [[زانستە کۆمەڵایەتییەکان|زانستێکی کۆمەڵایەتییە]] کە مامەڵە لەگەڵ سیستمەکانی [[حکوومەت]] دەکات و لەسەر چالاکییە سیاسی، بیری سیاسی و کردەوە سیاسی دەکۆڵێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.oxforddictionaries.com/definition/us/political_science|سەردێڕ=فەرھەنگی ئاکسفۆرد}}{{بەستەری مردوو|url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/us/political_science |date=ئەیلوولی ٢٠٢٢ }}</ref> == مێژوو == === سەرھەڵدان === وەک زانستێکی کۆمەڵایەتی، زانستی ڕامیاریی ھاوچەرخ لە نیوەی دووەمی سەدەی ١٩یەمدا دەستی بە بەدەستھێنانی شێوە کرد و دەستی بە جیاکردنەوەی خۆی لە [[فەلسەفە]] و مێژووی ڕامیاری کرد.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bevir |یەکەم=Mark |ڕێکەوت=٢٠٢٢|سەردێڕ=A History of Political Science |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/elements/history-of-political-science/F1FADCBCCCCB95BB3B8DF694A0A805F3 |journal=Cambridge University Press |زمان=en |doi=10.1017/9781009043458|ژپنک=٩٧٨-١-٠٠٩-٠٤٣٤٥-٨|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> تا کۆتاییی سەدەی ١٩یەم، ھێشتا باو نەبوو کە زانستی ڕامیاری وەک بوارێکی جیاواز لە مێژوو تەماشا بکرێت.<ref name=":1"/> زاراوەی «زانستی ڕامیاری» ھەمیشە لە [[فەلسەفەی ڕامیاری]] جیا نەدەکرایەوە، و لقی ھاوچەرخ خاوەنی پێشینەیەکی ڕوونی پێکھێنەرە لەوانە فەلسەفەی ڕەوشتی، ئابووریی ڕامیاری، [[تیۆلۆژیی ڕامیاری]]، مێژوو و بوارەکانی تری پێوەندیدار بە دیاریکردنی پێوەرەکانی ئەوەی کە دەبێت چۆن بێت و دەرھێنانی تایبەتمەندی و کارکردنەکانی دەوڵەتی نموونەیی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lee |یەکەم=Bandy X. |ناونیشان=https://www.google.com/books/edition/Violence/y_KIDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%22political+science%22+moral+philosophy,+political+economy,+political+theology&pg=PA105&printsec=frontcover |سەردێڕ=Violence: An Interdisciplinary Approach to Causes, Consequences, and Cures |ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=John Wiley & Sons |ژپنک=٩٧٨-١-١١٩-٢٤٠٦٧-٩|پەڕەکان=١٠٥|زمان=en}}</ref> بە گشتی، لە کاتێکدا [[فەلسەفەی ڕامیاری|فەلسەفەی ڕامیاریی]] کلاسیک بە شێوەیەکی سەرەکی بە بایەخدان بە بیرکردنەوەی [[یۆنان|ھێلینی]] و [[سەردەمی ڕۆشنگەری|ڕۆشنگەری]] پێناسە دەکرێت، زانایانی ڕامیاری ھەروەھا بە بایەخدانێکی زۆر بە «[[مۆدێرنیتە]]» و [[دەوڵەت-نەتەوە|دەوڵەت-نەتەوەی]] ھاوچەرخ، پێکەوە لەگەڵ خوێندنی بیرکردنەوەی کلاسیکدا ناسراون، و بەم شێوەیەش زاراوەی زیاتر لەگەڵ [[کۆمەڵناس|کۆمەڵناساندا]] بەش دەکەن (بۆ نموونە، [[پێکھاتە و بریکاری|پێکھاتە و بریکارایەتی]]).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Sigelman |یەکەم=Lee |ڕێکەوت=٢٠١٠|سەردێڕ=Terminological Interchange Between Sociology and Political Science |journal=Social Science Quarterly |بەرگ=٩١|issue=4 |پەڕەکان=٨٨٣–٩٠٥|doi=10.1111/j.1540-6237.2010.00740.x |jstor=42956439 |issn=0038-4941}}</ref> سەرھەڵدانی زانستی ڕامیاری وەک بوارێکی زانکۆ بەھۆی دروستکردنی بەشەکانی زانکۆ و نازناو گەلی ناونراو بە زانستی ڕامیاری لە کۆتاییی سەدەی ١٩یەمدا بوو. ناونیشانی «زانای ڕامیاری» بە شێوەیەکی باو بۆ ئاماژەکردن بە کەسێک بەکاردێت کە خاوەنی بڕوانامەی دکتۆرا یان ماستەر بێت لەم بوارەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=How to Become a Political Scientist |ناونیشان=http://www.bls.gov/ooh/life-physical-and-social-science/political-scientists.htm#tab-4 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180627210137/https://www.bls.gov/ooh/life-physical-and-social-science/political-scientists.htm#tab-4 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦|agency=Bureau of Labor Statistics, U.S. Department of Labor}}</ref> یەکخستنی خوێندنە ڕامیارییەکانی ڕابردوو بۆ ناو بوارێکی یەکگرتوو بەردەوامە، و مێژووی زانستی ڕامیاری بوارێکی دەوڵەمەندی بۆ گەشەکردنی ھەردوو زانستی ڕامیاریی [[پێوەر (کۆمەڵناسی)|نۆرماتیڤ]] و [[ئەرێنی (زانستە کۆمەڵایەتییەکان)|ئەرێنی]] دابین کردووە، بە جۆرێک ھەر بەشێکی ئەم بوارە لەگەڵ ھەندێک لە پێشینە مێژووییەکاندا بەشدارە. [[ئەنجومەنی زانستی ڕامیاریی ئەمریکا]] و گۆڤاری ''[[پێداچوونەوەی زانستی ڕامیاریی ئەمریکا|پێداچوونەوەی زانستی ڕامیاریی ئەمریکا]]'' بە ڕێزبەندی لە ساڵانی ١٩٠٣ و ١٩٠٦دا دامەزران، بۆ جیاکردنەوەی خوێندنی [[ڕامیاری|ڕامیاری]] لە ئابووری و دیاردە کۆمەڵایەتییەکانی تر. ئەندامێتیی ئەنجومەنی زانستی ڕامیاریی ئەمریکا (APSA) لە ٢٠٤ لە ساڵی ١٩٠٤دا بۆ ١٬٤٦٢ لە ساڵی ١٩١٥دا بەرزبووەتەوە.<ref name=":1"/> ئەندامانی APSA ڕۆڵێکی سەرەکییان گێڕا لە دامەزراندنی بەشەکانی زانستی ڕامیاریدا کە جیاواز بوون لە مێژوو، فەلسەفە, یاسا، کۆمەڵناسی و ئابووری.<ref name=":1"/>[[پەڕگە:Map_of_unitary_and_federal_states.svg|right|300px|thumb|upright=1.5|نەخشەیەکی جیھان کە وڵاتانی جیھان وەک [[فیدراڵی|فیدراسیۆنەکان]] (سەوز) لە [[دەوڵەتی یەکگرتوو|دەوڵەتە یەکگرتووەکان]] (شین) جیا دەکاتەوە، بەرھەمێکی زانستی ڕامیارییە]]گۆڤاری ''[[وەرزیی زانستی ڕامیاری|وەرزیی زانستی ڕامیاری]]'' لە ساڵی ١٨٨٦دا لەلایەن ئەکادیمیای زانستی ڕامیارییەوە دامەزرا. لە یەکەم ژمارەی گۆڤاری ''وەرزیی زانستی ڕامیاری''دا، [[مونرۆ سمیس]] زانستی ڕامیاریی بەم شێوەیە پێناسە کرد: «زانستی دەوڵەتە. بەم مانایەش، ڕێکخستن و کارکردنەکانی دەوڵەت، و پەیوەندیی دەوڵەتان بەیەکەوە لەخۆدەگرێت».<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Smith |یەکەم=Munroe |ڕێکەوت=١٨٨٦|سەردێڕ=Introduction: The Domain of Political Science |journal=Political Science Quarterly |بەرگ=١|issue=1 |پەڕە=٢|doi=10.2307/2139299 |jstor=2139299}}</ref> وەک بەشێک لە دەستپێشخەریی [[یوونێسکۆ|ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەروەردە، زانست و فەرھەنگ (یوونێسکۆ)]] بۆ پەرەپێدانی زانستی ڕامیاری لە کۆتاییی دەیەی ١٩٤٠دا، ئەنجومەنی نێونەتەوەییی زانستی ڕامیاری لە ساڵی ١٩٤٩دا دامەزرا، لەگەڵ ئەنجومەنە نیشتمانییەکان لە [[فەڕەنسا]] لە ساڵی ١٩٤٩، بەریتانیا لە ساڵی ١٩٥٠، و [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] لە ساڵی ١٩٥١دا.<ref name=":1"/> [[ئەنجومەنی زانستی ڕامیاریی ئەمریکا]] (APSA) کە لە ساڵی ١٩٠٣دا دامەزراوە، ڕێکخراوی پیشەیی سەرەکییە بۆ خوێندنی زانستی ڕامیاری و خزمەت بە زیاتر لە ١١٬٠٠٠ ئەندام لە زیاتر لە ١٠٠ وڵاتدا دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About APSA |ناونیشان=https://apsanet.org/about/about-apsa/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=American Political Science Association (APSA) |زمان=en-US}}</ref> === شۆڕشی ڕەفتارخوازی و دامەزراوەخوازیی نوێ === لە دەیەکانی ١٩٥٠ و ١٩٦٠دا، [[ڕەفتارخوازی|شۆڕشێکی ڕەفتارخوازی]] کە جەختی لەسەر خوێندنی سیستماتیک و توندی زانستیی ڕەفتاری تاکەکەسی و گرووپی دەکردەوە، ئەم بوارەی گرتەوە. سەرنجدان لەسەر خوێندنی ڕەفتاری ڕامیاری، لەبری دامەزراوەکان یان لێکدانەوەی دەقە یاسایییەکان، تایبەتمەندیی زانستی ڕامیاریی ڕەفتارخوازیی سەرەتایی بوو، لەوانەش کارەکانی [[ڕۆبێرت داڵ]]، [[فیلیپ کۆنڤێرس]]، و لە ھاوکاریی نێوان کۆمەڵناس [[پۆڵ لازارسفێڵد]] و زانای ڕای گشتی [[بێرنارد بێرێڵسۆن]]. کۆتاییی دەیەی ١٩٦٠ و سەرەتای دەیەی ١٩٧٠ شاھیدی سەرھەڵدانێک بوو لە بەکارھێنانی تەکنیکەکانی مۆدێلکردنی فەرمیی لێکدەرەوەی [[تیۆریی یارییەکان|تیۆریی یارییەکان]] بە ئامانجی دروستکردنی کۆمەڵە زانیارییەکی شیکاریی زۆرتر لەم بوارەدا. ئەم قۆناغە شاھیدی لێشاوی توێژینەوەکان بوو کە تیۆری و شێوازەکانی لە ئابوورییەوە بەکاردەھێنا بۆ خوێندنی دامەزراوە ڕامیارییەکان، وەک کۆنگرێسی ویلایەتە یەکگرتووەکان، ھەروەھا ڕەفتاری ڕامیاری، وەک دەنگدان. [[ویلیام ئێچ ڕایکەر]] و ھاوکاران و خوێندکارانی لە [[زانکۆی ڕۆچێستەر]] لایەنگرانی سەرەکیی ئەم گۆڕانکارییە بوون. سەرەڕای پێشکەوتنی بەرچاوی توێژینەوە لەم بوارەدا لەسەر بنەمای ھەموو جۆرەکانی خوێندنی لەسەرەوە باسکراون، بەڵام توێژەران ئاماژەیان بەوە کردووە کە پێشکەوتن بەرەو تیۆری سیستماتیک کەم و ناڕێک بووە.<ref>Kim Quaile Hill, "In Search of General Theory", 'Journal of Politics' 74 (October 2012), 917–31.</ref> === سەدەی ٢١ەم === لە ساڵی ٢٠٠٠دا، [[بزووتنەوەی پێرێسترۆیکا]] لە زانستی ڕامیاریدا وەک پەرچەکردارێک دژی ئەوەی لایەنگرانی بە «بیرکارییکردنی» زانستی ڕامیارییان ناودەبرد، ناسێندرا. ئەوانەی لەگەڵ بزووتنەوەکەدا ھاوپیشە بوون، داکۆکییان لە فرەچەشنیی مێتۆدۆلۆژی و ڕێگاکان لە زانستی ڕامیاریدا و گونجاویی زیاتری ئەم بوارە بۆ دەرەوەی خۆی دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Perestroika!: The Raucous Rebellion in Political Science |ڕێکەوت= ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠-١٣٠٢٠-١|زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200820003122/https://www.google.com/books/edition/Perestroika_The_Raucous_Rebellion_in_Po/veelUVVHg8MC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەندێک لە تیۆرییەکانی [[دەروونناسیی پەرەسەندن]] جەخت لەوە دەکەنەوە کە مرۆڤەکان کۆمەڵێک میکانیزمی دەروونیی زۆر پێشکەوتوویان بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ڕامیاریدا پەرە پێداوە. بەڵام، ئەم میکانیزمانە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ڕامیاریی گرووپە بچووکەکان گەشەیان کردووە کە تایبەتیی ژینگەی باوباپیران بوو، نەک پێکھاتە ڕامیارییە زۆر گەورەترەکانی جیھانی ئەمڕۆ. ئەمەش وا لێکدەدرێتەوە کە چەندین تایبەتمەندیی گرنگ و [[لایەنگریی ناسینەوەیی|لایەنگرییە ناسینەوەیییە]] سیستماتیکەکان لە ڕامیاریی ئێستادا ڕوون دەکاتەوە.<ref name="AEP">Michael Bang Petersen. "The evolutionary psychology of mass politics". In {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Roberts |یەکەم=S.C. |سەردێڕ=Applied Evolutionary Psychology |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ساڵ=٢٠١١|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٥٨٦٠٧-٣|editor-last=Roberts |editor-first=S. Craig |doi=10.1093/acprof:oso/9780199586073.001.0001}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|زانست|سیاسەت|کۆمەڵگا|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Political science}} [[پۆل:زانستە سیاسییەکان]] g3b906j4nut01kvsei0rp1nnwnzinqy 0 155498 1613406 1613328 2026-07-30T12:03:43Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613406 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=شەڕی سۆڤییەت-ئەفغان|partof=[[جەنگی سارد]] و شەڕەکانی ئەفغانستان|image=[[پەڕگە:Mortar attack on Shigal Tarna garrison, Kunar Province, 87.jpg|border|300px]]|caption=بەشێک لە چەکدارانی موجاھیدین لە پارێزگای کونار، ١٩٨٧.|date=٢٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٩ – ١٥ی شوباتی ١٩٨٩|place=[[ئەفغانستان]]|result=سەرکەوتنی موجاھیدین * شکستی سۆڤیەت لە وەدەرنانی یاخیبووانی موجاھیدین * [[ڕێکەوتنی جنێڤی ١٩٨٨]] * کشانەوەی سوپای سۆڤیەت لە ئەفغانستان * بەردەوامی جەنگی ناوخۆیی ئەفغانستان بەبێ سوپاکانی سۆڤیەت<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Superpowers defeated: Vietnam and Afghanistan compared|یەکەم=Douglas A.|دوایین=Borer|شوێن=London|بڵاوکەرەوە=Cass|ساڵ=١٩٩٩|پەڕە=٢١٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٤٦-٤٨٥١-٤}}</ref>|combatant1={{flag|Afghanistan|1980}}{{ھن}}{{flag|Soviet Union}} {{Collapsible list | bullets = no | title = '''Supported by:''' |{{nowrap|{{flag|East Germany}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Peter Marsden|سەردێڕ=Afghanistan – Aid, Armies and Empires: Aid, Armies and Empires|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YeYBAwAAQBAJ&pg=PA40|ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=I.B.Tauris|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٧٧١-٠٠٧-٩|پەڕە=٤٠}}</ref><ref>https://www.washingtonpost.com/archive/opinions/1990/10/14/east-germanys-dirty-secret/09375b6f-2ae1-4173-a0dc-77a9c276aa4b/</ref>}} {{Collapsible list |bullets=no |title=<small>Humanitarian{{ھن}}aid:</small> |{{flag|India|size=22px}}<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://www.nytimes.com/1989/03/07/world/india-to-provide-aid-to-government-in-afghanistan.html| سەردێڕ=India to Provide Aid to Government in Afghanistan| بڵاوکەرەوە= Delfi.lv |ڕێکەوت= ٧ی ئازاری ١٩٨٩}}</ref>}}}}|combatant2={{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} '''[[Islamic Unity of Afghanistan Mujahideen|Sunni Mujahideen]]''': {{Collapsible list | bullets = no | title = '''Factions:''' | {{flagicon image|Flag of Jamiat-e Islami.svg}} [[Jamiat-e Islami]]<ref name="goodson"/> * [[Shura-e Nazar]] | {{flagicon image|Hezbi Islami.svg}} [[Hezb-e Islami Gulbuddin|Gulbuddin faction]]<ref name="goodson"/> * {{nowrap|[[Maktab al-Khadamat]]}} | {{flagicon image|Logo of Hezb-e Islami Khalis.svg}} [[Hezb-e Islami Khalis|Khalis faction]]<ref name="goodson"/> | {{nowrap|[[Islamic Dawah Organisation of Afghanistan|Ittehad i-Islami]] (IULA)<ref name="goodson"/>}} | {{nowrap|[[Harakat-i-Inqilab]] (IRM)<ref name="goodson"/>}} | {{nowrap|[[Jebh-e Nejat-e Melli]] (ANLF)<ref name="goodson"/>}} | {{nowrap|{{flagicon image|Emblem of the National Islamic Front of Afghanistan.svg}} [[National Islamic Front of Afghanistan|Mahaz-e Milli]] (NIFA)<ref name="goodson"/>}}}} {{Collapsible list | bullets = no | title = '''Supported by:''' | {{flag|Pakistan}}<ref name="goodson">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Goodson|یەکەم=Larry P.|سەردێڕ=Afghanistan's Endless War: State Failure, Regional Politics, and the Rise of the Taliban|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=oFCfzdmnTwQC&pg=PA147|ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=University of Washington Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٥-٩٨٠٥٠-٨|پەڕەکان=١٤٧, ١٦٥}}</ref><ref name="britannica2001"/><ref name="britannica1978"/> |{{nowrap|{{flag|Saudi Arabia}}<ref name="britannica2001"/><ref name="britannica1978"/><ref name="Brzezinski"/><ref name="Wilson"/><ref name="crile1">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=George|دوایین=Crile|سەردێڕ=Charlie Wilson's War: The Extraordinary Story of the Largest Covert Operation in History|ناونیشان=https://archive.org/details/charliewilsonswa00cril|بڵاوکەرەوە=Atlantic Monthly Press|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧١١٣-٨٥٤-٥}}</ref><ref name="SaudiArabia">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cfr.org/afghanistan/saudi-arabia-future-afghanistan/p17964|سەردێڕ=Saudi Arabia and the Future of Afghanistan|ئیش=Council on Foreign Relations|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141007011621/http://www.cfr.org/afghanistan/saudi-arabia-future-afghanistan/p17964|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>}} |{{nowrap|{{flag|United States}}<ref name="Brzezinski"/><ref name="Wilson"/><ref name='Oily'/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/time/rd/17741.htm|سەردێڕ="Reagan Doctrine, 1985," United States State Department|بڵاوکەرەوە=State.gov|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠١١}}</ref>}} |{{nowrap|{{flag|United Kingdom}}<ref name="Wilson"/><ref name="gwu.edu">[http://nsarchive.gwu.edu/coldwar/interviews/episode-17/brzezinski2.html Interview with Dr. Zbigniew Brzezinski] – (June 13, 1997). Part 2. Episode 17. Good Guys, Bad Guys. June 13, 1997.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Gordon|دوایین=Corera|سەردێڕ=MI6: Life and Death in the British Secret Service|ناونیشان=https://archive.org/details/artofbetrayallif0000core|ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Phoenix|شوێن=London|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٥٣٨-٢٨٣٣-٥}}</ref>}} |{{flag|China}}<ref name="shichor">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Frederick Starr|یەکەم=S.|سەردێڕ=Xinjiang: China's Muslim Borderland|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GXj4a3gss8wC&pg=PA157|ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=M.E. Sharpe|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٦٥٦-٣١٩٢-٣|پەڕەکان=١٥٧–١٥٨}}</ref> |{{nowrap|{{flag|West Germany}}<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Renz|یەکەم١=Michael|سەردێڕ=Operation Sommerregen|ناونیشان=https://www.welt.de/print/wams/politik/article120664012/Operation-Sommerregen.html|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥|agency=Die Welt|issue=٤٠|newspaper=Die Welt|ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|زمان=German}}</ref>}}}} ---- '''[[Tehran Eight|Shia Mujahideen]]:''' {{Collapsible list | bullets = no | title = '''Factions:''' | [[Islamic Movement of Afghanistan|Harakat i-Islami]]<ref name="goodson"/> | {{flagicon image|Emblem of the Nasr Party (Afghanistan).svg}} [[Al-Nasr (Afghanistan)|Nasr Party (IVOA)]]<ref name="goodson"/> | [[Corpus of Islamic Revolution Guardians of Afghanistan|COIRGA]] | [[Revolutionary Council of Islamic Unity of Afghanistan|Shura Party]] | [[Hezbollah (Afghanistan)|Afghan Hezbollah]] | [[Islamic Revolution Movement|IRM]] | [[Union of Islamic Fighters|UOIF]] | [[Raad Party]]}} {{Collapsible list | bullets = no | title = '''Supported by:''' | {{flag|Iran}}<ref name="goodson"/><ref name="britannica2001"/><ref name="britannica1978"/>}} ---- '''[[Maoism|Maoists]]:''' {{Collapsible list | bullets = no | title = '''Factions''' | [[Afghanistan Liberation Organization|Sazman-i Rihayi]] (ALO) | [[Liberation Organization of the People of Afghanistan|Sazman-e Azadibakhsh-e Mardom]] (SAMA) | [[Afghanistan Mujahedin Freedom Fighters Front|AMFFF]]}} {{Collapsible list | bullets = no | title = '''Supported by:''' | {{flag|China}}<ref name="shichor"/> <!--- Don't add belligerents without discussion -->}}|commander1={{plainlist| * {{flagdeco|Soviet Union|١٩٥٥}} [[Leonid Brezhnev]] * {{flagdeco|Soviet Union}} [[Yuri Andropov]] * {{nowrap|{{flagdeco|Soviet Union}} [[Konstantin Chernenko]]}} * {{flagdeco|Soviet Union}} [[میخائیل گۆرباچۆڤ]] * {{flagdeco|Soviet Union}} [[Dmitriy Ustinov]] * {{flagdeco|Soviet Union}} [[Sergei Sokolov (Marshal)|Sergei Sokolov]] * {{flagdeco|Soviet Union}} [[Dmitriy Yazov]] * {{flagdeco|Soviet Union}} [[Valentin Varennikov]] * {{flagdeco|Soviet Union}} [[Igor Rodionov]] * {{flagdeco|Soviet Union}} [[Boris Gromov]] * {{flagdeco|Afghanistan|1980}} [[Babrak Karmal]] * {{nowrap|{{flagdeco|Afghanistan|1980}} [[Mohammad Najibullah]]}} * {{flagdeco|Afghanistan|1980}} [[Abdul Rashid Dostum]] * {{flagdeco|Afghanistan|1980}} [[Abdul Qadir (Afghan communist)|Abdul Qadir]] * {{flagdeco|Afghanistan|1980}} [[Shahnawaz Tanai]] * {{flagdeco|Afghanistan|1980}} [[Mohammed Rafie]] * {{flagdeco|East Germany}} [[Erich Mielke]]}}|commander2={{plainlist| * {{nowrap|{{flagicon image|Flag of Jamiat-e Islami.svg}} [[ئەحمەد شا مەسعوود]]}} * {{flagicon image|Logo of Hezb-e Islami Khalis.svg}} [[Abdul Haq (Afghan leader)|Abdul Haq]] * {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Abdullah Azzam]] * {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[ئوسامە بن لادن]] * {{flagicon image|Flag of Jamiat-e Islami.svg}} [[Ismail Khan]] * {{flagicon image|Hezbi Islami.svg}} [[Gulbuddin Hekmatyar]] * {{flagicon image|Logo of Hezb-e Islami Khalis.svg}} [[Jalaluddin Haqqani]] * {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Mohammad Nabi Mohammadi|Mohammad Nabi]] * {{flagicon image|Flag of Jamiat-e Islami.svg}} [[Mullah Naqib|Naqib Alikozai]] * {{flagicon image|Emblem of the National Islamic Front of Afghanistan.svg}} [[Abdul Rahim Wardak]] * {{flagicon image|Hezbi Islami.svg}} [[Fazal Haq Mujahid]] * {{nowrap|{{flagicon image|Flag of Jamiat-e Islami.svg}} [[Burhanuddin Rabbani]]}} * {{flagicon|United States}} [[Michael G. Vickers]] ---- * [[Muhammad Asif Muhsini]] * {{flagicon image|Emblem of the Nasr Party (Afghanistan).svg}} [[Abdul Ali Mazari]] * Assef Kandahari * [[Sayyid Ali Beheshti]] * Mosbah Sade}} ---- [[Mulavi Dawood]]{{executed}} (AMFFF){{ھن}}[[Faiz Ahmad]]{{executed}}|strength1='''[[Soviet Armed Forces|Soviet forces]]:''' * {{flagdeco|Soviet Union|army}} [[40th Army (Soviet Union)|40th Army]] ** 620,000 total<ref>Krivosheev, p. 365</ref> ** 115,000 at peak<ref name="Nyrop1986">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Afghanistan: A Country Study |دوایین=Nyrop |یەکەم=Richard F. |نووسەر٢=Donald M. Seekins |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٨٦|بڵاوکەرەوە=United States Government Printing Office |شوێن=Washington, DC |پەڕەکان=XVIII–XXV |ناونیشان=http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/Afghanistan-Chapter1.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20011103033024/http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/Afghanistan-Chapter1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠١}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20011103033024/http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/Afghanistan-Chapter1.pdf |date= ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠١}}</ref> '''[[Military of Afghanistan|Afghan forces]]:''' * 65,000 regulars at peak<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Mark N. Katz|ناونیشان=http://www.mepc.org/articles-commentary/commentary/lessons-soviet-withdrawal-afghanistan|سەردێڕ=Middle East Policy Council &#124; Lessons of the Soviet Withdrawal from Afghanistan|بڵاوکەرەوە=Mepc.org|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref>|strength2='''Mujahideen:''' ٢٠٠٬٠٠٠–٢٥٠٬٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Maxime Rischard|ناونیشان=http://www.global-politics.co.uk/issue6/Stahl/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111121131224/http://www.global-politics.co.uk/issue6/Stahl/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Al Qa'ida's American Connection|بڵاوکەرەوە=Global-Politics.co.uk|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١١}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111121131224/http://www.global-politics.co.uk/issue6/Stahl/ |date=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://translate.google.no/translate?js=n&prev=_t&hl=no&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=no&tl=en&u=http%3A%2F%2Fvgd.no%2Fsamfunn%2Fhistorie%2Ftema%2F1582171%2Ftittel%2Fafghanistan-sovjet-eller-usa-sterkeste%2Finnlegg%2F28408954%2F&act=url|سەردێڕ=Soviet or the USA the strongest|زمان=no|بڵاوکەرەوە=Translate.google.no|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190317112359/http://translate.google.no/translate?js=n&prev=_t&hl=no&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=no&tl=en&u=http%3A%2F%2Fvgd.no%2Fsamfunn%2Fhistorie%2Ftema%2F1582171%2Ftittel%2Fafghanistan-sovjet-eller-usa-sterkeste%2Finnlegg%2F28408954%2F&act=url|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.armytimes.com/news/2010/11/ap-afghanistan-milestone-112610/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120525095724/http://www.armytimes.com/news/2010/11/ap-afghanistan-milestone-112610/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠١٢|سەردێڕ=Afghanistan hits Soviet milestone – Army News|بڵاوکەرەوە=Armytimes.com|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref>|casualties1='''Soviet forces (official):''' * 14,453 killed (total) or ** 9,500 killed in combat<ref name="vfw.org"/> ** 4,000 died from wounds<ref name="vfw.org"/> ** 1,000 died from disease and accidents<ref name="vfw.org"/> * 53,753 wounded<ref name="vfw.org"/> * 264 missing<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Russian soldier missing in Afghanistan for 33 years is FOUND living as nomadic sheikh in remote Afghan province|ناونیشان=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2288544/Russian-soldier-missing-Afghanistan-33-years-FOUND-living-nomadic-sheikh-remote-Afghan-province.html|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٥|agency=Dailymail|ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠١٣}}</ref> * [[List of Soviet aircraft crashes in Afghanistan|451 aircraft]] (including 333 [[helicopters]]) * 147 [[tanks]] * 1,314 [[IFV]]/[[Armoured personnel carrier|APCs]] * 433 [[Artillery|artillery guns]] and [[Mortar (weapon)|mortars]] * 11,369 cargo and fuel tanker trucks Another source puts Soviet dead between 13,833 and 26,000 killed (total).<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://archive.org/details/The_Soviet-Afghan_War_How_a_Superpower_Fought_and_Lost|سەردێڕ=The Soviet Afghan War How a Superpower Fought and Lost|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠١٩|via=Internet Archive}}</ref> '''Afghan forces:'''{{plainlist| * 18,000 killed<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=1u1tAAAAMAAJ|سەردێڕ=Russia's War in Afghanistan|نووسەر=David C. Isby|بڵاوکەرەوە=Osprey|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٠٤٥-٦٩١-٢|ڕێکەوت=١٩٨٦}}</ref>}}|casualties2='''Mujahideen:'''{{plainlist| At least 90,000 casualties, including 57,000 killed<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Hz5NzJtg48kC&pg=PA115|سەردێڕ=War, politics and society in Afghanistan, 1978–1992|نووسەر=Antonio Giustozzi|بڵاوکەرەوە=Hurst|ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٠٦٥-٣٩٦-٧|پەڕە=١١٥|وتەگێڕانەوە=A tentative estimate for total mujahideen losses in 1980-02 may be in the 150–180,000 range, with maybe half of them killed.}}</ref>}} '''Pakistan:'''{{plainlist| * 300+ killed * 1 [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] fighter jet shot down<ref>Markovskiy, Victor (1997). "Жаркое небо Афганистана: Часть IX" [Hot Sky of Afghanistan: Part IX]. Авиация и время [Aviation and Time] (in Russian) p.28</ref>}} '''Iran:'''{{plainlist| * 2 [[Bell AH-1 SuperCobra|AH-1J]] helicopters shot down * Unknown number killed<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.acig.info/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=53&Itemid=47|سەردێڕ=Soviet Air-to-Air Victories of the Cold War|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160417051333/http://www.acig.info/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=53&Itemid=47|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>}}|casualties3='''Civilians (Afghan):'''{{plainlist| * ٥٦٢٬٠٠٠<ref name="562k"/>–2,000,000 killed<ref name="Khalidi"/><ref name="Sliwinski"/> * 5 million [[Afghan refugees|refugees]] outside Afghanistan * 2 million [[internally displaced person]]s * Around 3 million [[Afghanistan|Afghans]] wounded (mostly civilians)<ref>Hilali, A. (2005). US–Pakistan relationship: Soviet Intervention in Afghanistan. Burlington, VT: Ashgate Publishing Co. (p.198)</ref>}}|campaign=}}'''شەڕی سۆڤیەت-ئەفغان''' ماوەی نۆ ساڵی خایاند، لە کانوونی یەکەمی ١٩٧٩ تاکو شوباتی ١٩٨٩. گرووپێکی یاخیبوو کە ناسراو بوون بە [[موجاھیدین]]، لە پاڵ گرووپێکی بچووکی [[ماویزم]]، [[شەڕی چریکی|شەڕێکی چریکی]]<nowiki/>ان دژی [[یەکێتیی سۆڤیەت|سوپای سۆڤیەت]] و کۆماری دیموکراتی ئەفغانستان ھەڵگیرساند، بە زۆری لەنێو جەرگەی شارەکانی وڵاتەکەدا. گرووپی موجاھیدین لەلایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]<nowiki/>و پڕچەک دەکران و پشتگیریان لێدەکرا، لەپاڵ ئەمریکاشدا، [[عەرەبستانی سعوودی|سعودیە]] و [[پاکستان]]<nowiki/>یش ھاوکاری گرووپەکەیان دەکرد. لەنێوان ٥٦٢٬٠٠٠ بۆ ٢٬٠٠٠٬٠٠٠ ھاووڵاتی مەدەنی کوژران و ملیۆنان ئەفغانی تریش ئاوارەبوون بۆ وڵاتەکەیان پاکستان و [[ئێران]].<ref name="Khalidi">Noor Ahmad Khalidi, [http://www.nonel.pu.ru/erdferkel/khalidi.pdf "Afghanistan: Demographic Consequences of War: 1978–87,"] ''Central Asian Survey'', vol. 10, no. 3, pp. 101–126, 1991.</ref><ref name="Khalidi2">Noor Ahmad Khalidi, [http://www.nonel.pu.ru/erdferkel/khalidi.pdf "Afghanistan: Demographic Consequences of War: 1978–87,"] ''Central Asian Survey'', vol. 10, no. 3, pp. 101–126, 1991.</ref><ref name=":٣">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=I2chrSJCW54C&pg=PA129|سەردێڕ=The Widening Circle of Genocide|دوایین=Klass|یەکەم=Rosanne|بڵاوکەرەوە=Transaction Publishers|ساڵ=١٩٩٤|ژپنک=٩٧٨-١-٤١٢٨-٣٩٦٥-٥|پەڕە=١٢٩|وتەگێڕانەوە=During the intervening fourteen years of Communist rule, an estimated 1.5 to 2 million Afghan civilians were killed by Soviet forces and their proxies- the four Communist regimes in Kabul, and the East Germans, Bulgarians, Czechs, Cubans, Palestinians, Indians and others who assisted them. These were not battle casualties or the unavoidable civilian victims of warfare. Soviet and local Communist forces seldom attacked the scattered guerrilla bands of the Afghan Resistance except, in a few strategic locales like the Panjsher valley. Instead they deliberately targeted the civilian population, primarily in the rural areas.}}</ref><ref name=":٤">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=oFCfzdmnTwQC&pg=PA5|سەردێڕ=Afghanistan's Endless War: State Failure, Regional Politics, and the Rise of the Taliban|دوایین=Goodson|یەکەم=Larry P.|بڵاوکەرەوە=University of Washington Press|ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٥-٩٨٠٥٠-٨|پەڕە=٥}}</ref> ھۆکاری سەرەکی جەنگەکە بریتی بوو لە [[کودەتای ساڵی ١٩٧٨ی ئەفغانستان]] کە تێیدا [[پارتی کۆمەنیستی ئەفغانی]] دەسەڵاتی گرتە دەست، و کۆمەڵێک گۆڕانکاری بنچەنییان لە وڵاتی ئەفغانستاندا کرد، دیارترینیان بە مۆدێرنکردنی وڵاتەکە بەشێوەیەکی گشتی، کەوا لەلایەن دانیشتووانی وڵاتەکە کارێکی ناپەسند بوو.<ref name="law.upenn.edu">[https://web.archive.org/web/20070614165958/http://law.upenn.edu/~ekohlman/afghanistan.pdf Bennett Andrew (1999); ''A bitter harvest: Soviet intervention in Afghanistan and its effects on Afghan political movements''](Retrieved February 4, 2007)</ref> ھەڵسوکەوتی ڕژێمە کۆمەنیستەکە بەرامبەر ئۆپۆزیسیۆنی وڵات و زیادبوونی کوشتنەکانی زیندانی سیاسی، بووە ھۆی ڕاپەرینێکی سەرتاسەری گرووپە چەکداریەکان و تا نیسانی ١٩٧٩ وڵاتەکە بوویە مەیدانی شەڕێکی کراوە. ڕژێمە کۆمەنیستەکەی ئەفغانستان لەنێو خۆشیدا پڕ بوو لە ناکۆکی جۆراوجۆر، سەرۆکی وڵاتەکە و سەر بە حزبەکە، نوڕ محەممەد تەرەکی، بە فەرمانی جێگرەکەی، حەفیزوڵا ئەمین کوژرا، ئەمەش پەیوەندی حزبەکەی بە لەگەڵ یەکێتی سۆڤیەتیش ئاڵۆزکرد. لە دەرئەنجامدا، حکوومەتی سۆڤیەت بە سەرکردایەتی [[لیۆنید برێژنێڤ]]، بڕیاریدا بە ناردنی سوپا بۆ وڵاتەکە لە ٢٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٩.<ref name="bbc">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7883532.stm "Timeline: Soviet war in Afghanistan"]. [[BBC News]]. Published February 17, 2009. Retrieved March 22, 2009.</ref> لەگەڵ گەیشتنی سوپاکە بۆ [[کابول]]<nowiki/>ی پایتەخت، یەکەم کاریان بریتی بوو لە کوشتنی سەرۆکە ھەڵگەڕاوەکەی خۆیان، حەفیزوڵا ئەمین، و دانانی سەرۆکێکی تری گوێڕایەلتر بەناوی بابراک کەمال.<ref name="kepel-2002-138">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kepel|یەکەم١=Gilles|سەردێڕ=Jihad: The Trail of Political Islam|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=I.B.Tauris.|پەڕە=١٣٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=OLvTNk75hUoC&pg=PA138|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٥١١-٢٥٧-٨}}</ref> ناردنی سوپای سۆڤیەتی بۆ وڵاتەکە لەلای میدیاکانی ڕۆژاوا بە «داگیرکردن» ناودەبرا و لەلایەن حکوومەتی ئەفغانستان و یەکێتی سۆڤیەتەوە بە «دەستێوەردانی پشتگیریکارانە» ناودەبردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rbth.com/international/2017/01/12/7-things-you-probably-didnt-know-about-the-soviet-war-in-afghanistan_678758|سەردێڕ=7 things you probably didn't know about the Soviet war in Afghanistan|دوایین=Semyorka|یەکەم=Russkaya|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=www.rbth.com|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.historylearningsite.co.uk/modern-world-history-1918-to-1980/the-cold-war/soviet-invasion-of-afghanistan/|سەردێڕ=Soviet invasion of Afghanistan|وێبگە=History Learning Site|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190704111048/https://www.historylearningsite.co.uk/modern-world-history-1918-to-1980/the-cold-war/soviet-invasion-of-afghanistan/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە کانوونی دووەمی ١٩٨٠، وەزیرەکانی دەرەوەی زیاتر لە ٢٤ وڵات لە کۆنفڕاسی ئیسلامی داوایەکی یەکگرتوویان بڵاوکردەوە بۆ «کشانەوەی ڕاستەوخۆی سوپاکانی سۆڤیەت بەبێ ھیچ ھەلومەجەرێک» لە ئەفغانستان.<ref name="news.google.co.nz">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Moslems Condemn Soviet Invasion of Afghanistan|newspaper=Pittsburgh Post-Gazette|ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠|ناونیشان=https://news.google.com/newspapers?id=0esNAAAAIBAJ&sjid=rG0DAAAAIBAJ&pg=6692,3799612&dq=soviet+invasion+of+afghanistan&hl=en}}</ref> [[کۆڕی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان]] بڕیارێکیان دەرکرد بۆ پشتگیرکردن لەو داوایەی کشانەوەی سۆڤیەت، کە تێیدا لەکاتی دەنگداندا تەنھا وڵاتە دۆستەکانی سۆڤیەت، [[ئەنگۆلا]]، [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]]، [[ڤیێتنام|ڤیەتنام]] و [[ھیندستان]] پشتگیریان لە مانەوەی سۆڤیەت دەکرد.<ref>https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1980/01/12/india-supports-soviets-afghan-position-in-un-debate/17dd1eb5-93f9-44bf-9f95-ecda7285843c/</ref> یاخیبووە ئەفغانیەکان پشتگیریەکی گەورەی دارایی و سەربازیان لێدەکرا لەلایەن چین و پاکستان، لەگەڵ پشتگیری تەواوی ئەمریکا و زۆربەی وڵاتانی عەرەبی.<ref name="Brzezinski">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/coldwar/interviews/episode-17/brzezinski1.html|سەردێڕ=Interview with Dr. Zbigniew Brzezinski-(13/6/97).|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20000829032721/http://www.gwu.edu/~nsarchiv/coldwar/interviews/episode-17/brzezinski1.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠٠٠|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref><ref name="Wilson">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/charlie-wilson-congressman-whose-support-for-the-mujahideen-helped-force-the-soviet-union-out-of-afghanistan-1898180.html|سەردێڕ=Charlie Wilson: Congressman whose support for the mujahideen helped force the Soviet Union out of Afghanistan|ئیش=The Independent|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|شوێن=London|یەکەم=Rupert|دوایین=Cornwell|ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠١٠}}</ref>[[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی]] کەوا لە ئەرشیفی جەنگەکەدا ئامانجی ئەمریکیەکانی لەم جەنگەدا ڕوونکردۆتەوە ئاماژەی بەوا داوە کە «دەزگای ھەواڵگری ناوەندی ڕۆڵێکی دیاری ھەبوو لە زیادکردنی کاریگەری ئەمەریکیەکان بە پڕچەککردنی گروپە یاخیبووەکان ئەمەش لەپێناو بێزارکردنی سۆڤیەتیەکان، و بە ھاوکاری دەزگا ھەواڵگریەکانی پاکستان بەردەوام ئەمەریکیەکان لە گفتوگۆدابوون لەگەڵ ئەو گروپانە».<ref>[http://nsarchive.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB57/us.html U.S. ANALYSIS OF THE SOVIET WAR IN AFGHANISTAN: DECLASSIFIED], from the ''[[National Security Archive]]'', edited by John Prados (October 9, 2001)</ref> سوپای سۆڤیەت چەندین شاری داگیرکردبوو و کۆنترۆڵی شارەکانی چڕکردبوویەوە، لە بەرامبەردا موجاھیدین لەو ناوچانەدا کاریاندەرکد کەوا حکومی سۆڤیەتیەکانی لێنەبوو یاخود لاواز بوو، کەوا نزیکەی ٨٠٪ی وڵاتەکە بەمشێوەیە بوو. سۆڤیەتیەکان لەڕێگەی ھێزی ئاسمانیەوە بەشێوەیەکی توند بەرپەرچی موجاھیندیان دەدایەوە لەڕێگەی ڕووخاندنی گوندەکان و ھەروەھا دانانەوەی مینی لە زۆربەی ناوچە دوورەکان.<ref name="LSA">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Westermann|یەکەم١=Edward B.|سەردێڕ=The Limits of Soviet Airpower: The Failure of Military Coercion in Afghanistan, 1979–89|journal=Journal of Conflict Studies|ڕێکەوت=پاییزی ١٩٩٩|بەرگ=XIX|issue=٢|ناونیشان=https://journals.lib.unb.ca/index.php/jcs/article/view/4356/5011|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی چەندین سزای جۆراوجۆری لەسەر یەکێتی سۆڤیەت سەپاند، و ئەمریکا ھەڵسا بە سەرپەرشتیکردنی بایکۆتێکی سەرتاسەری ئۆڵۆمپیاتی ھاوینەی ساڵی ١٩٨٠ کەوا لە [[مۆسکۆ]] بەڕێوەدەچوو. سۆڤیەت وەک تۆڵەکردنەوەیەک سەرپەرشتی بایکۆتکردنی ئۆڵۆمپیاتی ١٩٨٤ی کرد کەوا لە لۆس ئەنجلس بەڕێوەدەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.americanforeignrelations.com/E-N/Embargoes-and-Sanctions-Cold-war-sanctions.html|سەردێڕ=Cold War sanctions|وێبگە=Encyclopedia of the New American Nation|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180221162005/http://www.americanforeignrelations.com/E-N/Embargoes-and-Sanctions-Cold-war-sanctions.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پلانی سەرەتایی سۆڤیەتیەکان لەدوای ناردنی سوپا، بریتی بوو لە ھێورکردنەوەی دۆخەکە و بەھێزکردنی حکوومەتەکەی کارمال، و دواتر کشانەوەیان لەدوای شەش مانگ؛ بەڵام بەرپەرچە بەردەوامەکانی [[گەریلا]]کان بووە ھۆی درێژبوونەوەی جەنگەکە بۆ ماوەی نۆ ساڵ. لە نێوەندی ھەشتاکاندا، باری دارایی سۆڤیەت لاواز بوو و ژمارەی سەربازە مردووەکانی سۆڤیەتیش بەرز بوویەوە. لە نێوەندی ساڵی ١٩٨٧، یەکێتی سۆڤیەت لەژێر حوکمی سەرۆکە گۆڕانخوازە نوێکەیان [[میخائیل گۆرباچۆڤ]]، ڕایان گەیاند کەوا لە وڵاتەکەدا دەکشێنەوە دوای کۆبوونەوەیان لەگەڵ حکوومەتی ئەفغانستان.<ref name="britannica1978">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.britannica.com/event/Afghan-War|سەردێڕ=Afghan War – 1978–1992}}</ref> دوایین کشانەوەی سەربازی لە ١٥ی شوباتی ١٩٨٩بوو، کە حکوومەتی ئەفغانستانی بێ پاڵپشتنی ھێشتەوە دژی گرووپە یاخیبووەکان. ئەمەش بووە ھۆی سەرکەوتنی یاخیبووەکان و ڕووخانی حکوومەت لە ساڵی ١٩٩٢. بەھۆی درێژبوونەوەی ماوەی جەنگەکە، زۆرجار جەنگەکە بە «[[شەڕی ڤیێتنام|جەنگی ڤیەتنام]]<nowiki/>ی یەکێتی سۆڤیەت» ناودەبرێ. شکستی یەکێتی سۆڤیەت لە جەنگەکە بە ھۆکارێکی باڵای لەناوچوونی یەکێتی سۆڤیەت دادەنرێت.<ref name="REUVENY-1999">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=REUVENY|یەکەم١=RAFAEL|دوایین٢=PRAKASH|یەکەم٢=ASEEM|سەردێڕ=The Afghanistan war and the breakdown of the Soviet Union|journal=Review of International Studies|ڕێکەوت=١٩٩٩|بەرگ=٢٥|issue=٤|پەڕەکان=٦٩٣–٧٠٨|ناونیشان=http://faculty.washington.edu/aseem/afganwar.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٥|doi=10.1017/s0260210599006932}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Soviet–Afghan War}} {{تووڵی دەروازە|ئەفغانستان|سۆشیالیزم|ئیسلام|شەڕ|شەڕی سارد|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ڕووسیا|دەیەی ١٩٩٠}} [[پۆل:شەڕەکانی یەکێتیی سۆڤیەت]] [[پۆل:ململانێکانی ١٩٧٩]] qlngjrpefbl3ddvqkknfoyh397xpb19 0 156808 1613423 1613056 2026-07-30T12:09:03Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613423 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Şahmaran.jpg|وێنۆک|شاماران]] '''شاماران''' (Şamaran) لە چاندی [[فۆلکلۆر]] و [[میتۆلۆژیای کوردی]]دا بووندارێکی ئەفساناوییە کە نێوەیەکی [[ژن]] و نێوەیەکی [[مار]]ە و شای مارەکانە. وشەی شاماران لە [[زمانی کوردی]]دا لە دوو بەشی ''شا'' و ''ماران'' پێک ھاتووە. شاماران ماێیەخوای زانایی و ژیرییە و بە تایبەت لە ناوچەکانی [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]]ی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵات]] و [[پارێزگای دێرسم|دێرسم]] لە [[باکووری کوردستان]] زۆر لە چاندی خەڵکی کورد دەبینرێتەوە. کوردەکانی کرماشان پێیان وایە کە شاماران شای مارەکان و دووپشکەکانە و بۆ ئەوەی کە دەرباسیان لە گەستنی ئەم گیانەوەرانە بێت، بۆ شاماران جۆرێک چێشتێک بە ناوی [[دانەکوڵانە]] دەکۆڵێنن.<ref name="ایسنا ١">[https://www.isna.ir/news/98112618669/ ھەواڵدەریی خوێندکارانی ئێران (ئیسنا): ''دانەکوڵانە چێشتێک بۆ دەرھینانی ددان، ھەتا نەزرەک بۆ شاماران'' (فارسی)، نووسراوی ١٥ی شوباتی ٢٠٢٠؛] سەردان لە ٢ی تەممووزی ٢٠٢٠.</ref> == لە ئەدەبیاتی کوردیدا == [[ئەنوەر عەباسی (ھەرەس)|ئەنوەر عەباسی (هەرەس)]] نووسەر و شاعیری کورد بۆ یەکەمین جار بە نووسینی کتێبی شاماران هەوڵی داوە هەتاکوو ئافڕاندنەوەیێکی نوێ بۆ ئەم ئەفسانە کوردیە بکە. ئەو ئەڵێت:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hawcharkh |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=چاپی شاماران لە باڵای کتێبدا |ناونیشان=https://hawcharkh.net/25/09/2024/3261/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=هاوچەرخ}}</ref><blockquote>لەم کتێبەدا چیرۆکی شامارانم ئافراندووەتەوە و بە چەشنێک دامڕشتووە کە چیرۆکێکی ئوستوورەیی تەواو و کامڵی لێ ساز بێت. لە گێڕانەوەی مندا شاماران خواژنی زانایی و جیهانی ژێرزەوییە و تاماسپ گەنجێکی کوردە کە لەگەڵ ئەم خواژنە هەندێک قۆناغ دەبڕێ. گێڕانەوەی من تایبەتمەندییەکانی قەڵەمی منیشی پێوەیە و هەر بەم پێیە گێڕانەوەیەکی جیاواز بەڵام هاوکات وەفادار بە بنەما گشتییەکانی چیرۆکەکەیە</blockquote>ئەو هەروەها لە بەشێک لە پێشەکیی کتێبەکەدا نووسیویە:<blockquote>هیوادارم ئەم هەوڵەی من ببێ بە هەوێنێک بۆ ئەوەی ئاوڕی ڕژد لەم چیرۆکە ئوستوورەییە بدرێتەوە و کوردستانیان وەکوو پێویستە لێی خودی دەرکەون و بیرمەندانی گەل لە بوارە جیاوازەکاندا کاری لەسەر بکەن. گەلی بێ ئەفسانە و ئوستوورە و قارەمان، گەلێک کە ئاگرێکی هاوبەشی نەبێ هەموو لە دەوری کۆ بنەوە، گەلێکی پەرتەوازە دەمێنێتەوە.</blockquote>[[عەبدولسەمەد یەگیت]] نووسەری کورد ڕۆمانێک بە ناوی [[شاماران (پەرتووک، ٢٠١١)|شاماران]] بە زمانی کوردیی کرمانجی نووسیوەتەوە. == لە ئایینی یارساندا == شاماران لە ئایینی [[یارسان]]دا بوونەوەرێکی پیرۆزە و لە چەند شوێن ئاماژەی پێ کراوە. ھەندێک کەسایەتییەکانی پیرۆی یارسان خاوەنی زاتی شاماران زانراونەتەوە. [[تەیموور بانیارانی]] لە زاتە پیرۆەکانی یارسان لە کەڵامێکدا ئاماژە بەوە دەکات کە خاوەنی زاتی پیرۆزی شامارانە:<ref name="تەیموور ١">بانیارانی، تەیموور، ''کەڵام حەزرەت شاتەیموور''، پ ٦.</ref> <blockquote> <div style="text-align:center;"> ئاراستە حوشمەت نە عام ئزھارم<br /> بولبولم، گوڵم، ئاسام، شامارم </div> </blockquote> == نیاز بۆ شاماران == {{وتاری سەرەکی|داکوڵانەی شاماران}} لە ناوچەی کرماشان کە باوەر بە بوونی شاماران لە نێوان خەڵکی کوردی ناوچەکە زۆر بابە، [[ئاش]]ێکی نەزری بۆ ئەم بوونەوەرە پیرۆزە دەکوڵێندرێت. بە باوەری کوردانی کرماشان شاماران فەرمانڕەوای جیھانی مارەکانە و دەسەڵاتی کاروباری مارەکان و گەزۆکەکان لە دەستی ئەودایە. بۆیە ژنانی ھەر بنەماڵە ھەرساڵە ئاشێک دەکوڵێنن و نەزری دەکەن بۆ شاماران. ئەم ئاشە تایبەتە کە [[داکوڵانەی شاماران]]ی پێ دەڵێن، لە [[گەنم]]، [[نیسک]]، [[برنج]]، [[کەشک]]، [[ڕۆن]]، [[پیاز]]، [[نۆک]] و [[ئەدوا]] بەرھەم دەھێنرێت و لە نێوان دراوسێکان بڵاو دەکرێت.<ref name="جەعفەربەیگی ۱">جەعفەربەیگی، ١٣٨٢، ۲۹۰.</ref> == پەرتووکناسی == * ڕەمەزانی، کەمال. ١٣٩٧(=٢٠١٨). ''شاماران در فرهنگ فولکلور کردستان'' (شاماران لە چاندی فۆلکلۆری کوردستاندا)، کرماشان: تاقبۆستان. * ناکامورا، تۆرۆ. ٢٠١٩. ''مارەکان، باڵندەکان و خەیاڵەکان: گۆبەکلی تەپە و گۆچانەکەی ھێرمەس'' (بە ئینگلیزی)، پیتسبۆرگ: دۆڕەنس. * ئێجکامب، دیان. ٢٠٠٨. ''ئاگرێک لە ناخی دڵمدا: چیرۆکە کوردییەکان'' (ئینگلیزی)، پەرتووکخانەی بێسنوور. * بانیارانی، تەیموور. ''کەلام حەزرەت شاتەیموور بانیارانی''، کۆکردن لە [[سەید مێھرداد موشەعشەعی]] و سەید داریووش میرەبەیگی. * جەعفەربەیگی، خەسرەو. ١٣٨٢(=٢٠٠٣). ''مردمشناسی قوم کرد با تکیە بر ایل کلھر'' (مرۆڤناسیی گەلی کورد بەپێی عەشیرەتی کەڵھوڕ)، کرماشان: زانیار، چاپی یەکەم. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Shahmaran}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|عێراق|تورکیا}} [[پۆل:شاماران]] [[پۆل:ئەژدیھاکان]] [[پۆل:ئەفسانە ئێرانییەکان]] [[پۆل:میتۆلۆژیای فارسی]] [[پۆل:بووندارە ئەفسانەییەکان]] [[پۆل:میتۆلۆژیای کوردی]] [[پۆل:میتۆلۆژیای یارسان]] [[پۆل:چاندی عێراقی]] [[پۆل:فۆلکلۆری کوردی]] [[پۆل:فۆلکلۆری تورکی]] [[پۆل:وشە و دستەوشە فارسییەکان]] [[پۆل:وشە و دەستەوشە فارسییەکان]] 7p25jiocl3y5qzcxr8bqjp7z8c2joil 0 156912 1613428 1613028 2026-07-30T12:10:43Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613428 wikitext text/x-wiki وەک ھەر زانستێکی تر، '''ماددە زانی''' یان '''زانستی ماددە'''<ref>Callister, W. D. (2007). An introduction to materials science and engineering. ''John Wiley, New York, 1991) p'', ''420''.</ref><ref>Callister, W. D. , & Rethwisch, D. G. (2007). ''Materials science and engineering: an introduction'' (Vol. 7, pp. 665-715). New York: John wiley & sons.</ref> مێژوێکی دورو درێژی ھەیە و لە ھەر سەردەمێک و لە ناوچە جیاجیاکان پەرەی سەندوە. لە سەدەی ڕابردوەوە بەتایبەت بە شێوەیەکی بەرچاو پەرەی سەندوە و پۆلێن کراوە بەسەر چەند تاقمێک کە بریتین لە [[کانزا]]، [[سێرامیک]]، [[پۆلیمەر]] (فرەپاژ<ref>[[پۆلیمەر]]</ref>) و [[مادەی پێشکەوتوو]]. بە شێوەیەکی گشتی مادە کانزاییەکان گشت ئەو [[توخمی کیمیایی]]، [[ئاوێتە]] و [[داڕشتە]] کیمیاییانە دەگرێتەوە کە توانای گەیاندنی کارەبایی و گەرمی باشیان ھەیە. بە ھەر ماددەیەک کە لەگەڵ [[کاربۆن]] ([[کارباید]])، [[نایترۆجین]] ([[نایتراید]]) و [[ئۆکسیجن]] ([[ئۆکساید]]) کارلێکی کیمیایی کردبێت،<ref>Choi, H. J. , Lee, J. G. , & Kim, Y. W. (2002). Oxidation Behavior of Liquid‐Phase Sintered Silicon Carbide with Aluminum Nitride and Rare‐Earth Oxides (Re2O3, where Re= Y, Er, Yb). ''Journal of the American Ceramic Society'', ''85''(9), 2281-2286.</ref> دەگوترێ ماددەی سیرامیکی.<ref>Kingery, W. D. (1976). Introduction to ceramics.</ref> ئەم ماددانە بە شێوەیەکی بەرفراوان لەدەوروبەری خۆمان دەیان بینین وەک: شوشە، بەردەکان، خۆڵ و… ھتد. پۆلیمەر کە [[گەرد]]ێکە و لە چەند پاژێک پێک ھاتوە (پاژ بچوکترین پێک ھاتەی پۆلیمەرە) بە چەندین شێوەی جیاواز دەردەکەون وەک: بەرھەمە نەوتیەکان.<ref>Doi, M. (1996). ''Introduction to polymer physics''. Oxford university press.</ref> لەکۆتاییش دا، ماددەی پێشکەوتوو بەشێکە لە زانستی ماددە کە لە چەند جۆرێک ماددە پێک دێت. بۆ نموونە: [[نیمچەگەیەنەر]]، [[ماددەی ھۆشمەند]] و [[تەکنۆلۆژیای نانۆ]] چەند جۆرێکن لە ماددەی پێشکەوتوو کە بەشدارن لە تەکنۆلۆژیای سەردەم.^{[[مادەی پێشکەوتوو#cite note-1|[١]]]} == مێژوو و گەشەسەندنی == [[پەڕگە:Sword bronze age (2nd version).jpg|وێنۆک|شمشێرێکی بڕۆنزی لە [[سەردەمی بڕۆنز]]ەوە، نزیکەی ٨٠٠ پێش زایین، مۆزەخانەی شوێنەوارە نیشتمانییەکان، سان جێرمان ئان لێ.]] لە کۆندا [[عالم|زانایانی]] [[موسڵمان]] لەم زانستەدا و بە تایبەت لە زانستی [[کانزا|کانزاکاندا]] لێھاتوو بوون، لەوانەش [[ئیبن سینا]] کە بە یەکەم کەس دادەنرێت لێکۆڵینەوەی لەسەر کانزاکان کردبێت و پۆلێنی کردبن، و [[بیروونی]] نووسەری پەرتووکی «الجاهر في معرفة الجواهر» کە باس لە [[کانزاناسی]] دەکات، و [[ئەحمەد ئەلتیفاشی|ئەلتیفاشی]] خاوەنی پەرتووکی «أزهار الأفكار في جواهر الأحجار» کە تێیدا وەسفی کانزاکان و [[بەردی بەنرخ|بەردە بەنرخەکان]] دەکات، و ھەروەھا [[ئیبن ئەلئەکفانی]] نووسەری پەرتووکی «نخب الذخائر في أحوال الجواهر». زانستی سەردەمیانەی ماددەکان لە [[میتالۆڕژی]]یەوە گەشەی کرد کە ئەویش لای خۆیەوە لە بواری [[کانزاکاری]]یەوە پەرەی سەندبوو. بازدانێکی گەورە لە تێگەیشتني زانستی ماددەکاندا لە ماوەی سەدەی نۆزدەیەمدا ڕووی دا کاتێک [[جۆزێ غیبس|جۆزێ ویلارد گیبس]] سەلماندی کە تایبەتمەندییە [[داینامیکی گەرمی|داینامیکییە گەرمییەکان]]ی [[ئەتۆم|پێکھاتەی ئەتۆمی]] لە دۆخە جیاوازەکانی ماددەدا بەستراونەتەوە بە تایبەتمەندییە فیزیایییەکانی ماددەکەوە، و زۆرێک لە ماددە نوێیەکان وەک دەرئەنجامێکی [[کێبڕکێی بۆشایی|کێبڕکێی بۆشاییی ئاسمان]] دەرکەوتن، لەوانەش داڕشتە کانزایییەکان و ماددەکانی کاربۆن و سیلیکۆن کە لە دروستکردنی [[کەشتیی بۆشایی|کەشتییە بۆشایییەکاندا]] بەکاردەھێنرێن، و زانستی ماددەکان فاکتەرێکی پاڵنەر بوو بۆ پەرەپێدانی تەکنەلۆژیای ئەو ماددانەی کە گۆڕانکاریی شۆڕشگێڕانەیان دروست کرد وەک [[پلاستیک|پلاستیکەکان]] و نیمچەگەیەنەرەکانی وەک ([[سیلیکۆن]] و [[ئەنتیماوان|ئەنتیماوان]]).<ref name="martin-pip">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://link.springer.com/article/10.1007/s00016-014-0151-7|سەردێڕ=What's in a Name Change? Solid State Physics, Condensed Matter Physics, and Materials Science|ڕێکەوت=٢٠١٥|journal=Physics in Perspective|issue=1|بەرگ=١٧|پەڕەکان=٣–٣٢|bibcode=2015PhP....17....3M|دوایین=Martin|یەکەم=Joseph D.|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠١٥|doi=10.1007/s00016-014-0151-7|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190502174209/https://link.springer.com/article/10.1007/s00016-014-0151-7|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> == بنەماکانی == لە زانستی ماددەکاندا، لەبری گەڕانی ھەڕەمەکی بەدوای ماددە نوێیەکان و ھەوڵدان بۆ ئاشکراکردنی تایبەتمەندییەکانیان، ئامانجەکە تێگەیشتنە لە ماددەکان بە شێوەیەکی بنەڕەتی تا بتوانرێت ماددەی نوێ دروست بکرێت کە خاوەنی تایبەتمەندییە داواکراوەکان بێت لە ڕێگەی [[میکانیزمەکانی بەھێزکردنی ماددەکان|میکانیزمەکانی بەھێزکردنی ماددەکانەوە]]. و بنەمای زانستی ماددەکان بەستنەوەی تایبەتمەندییە داواکراوەکان و ئەدای ڕێژەییی ماددەیەک لە چوارچێوەی بەکارھێنانێکی دیاریکراودا بە پێکھاتەی ئەتۆمەکان و دۆخەکانی ماددەکەوە لە ڕێگەی پرۆسەی دیاریکردنی تایبەتمەندییەکانەوە لەخۆ دەگرێت. بەڵام گرنگترین فاکتەرە دیاریکەرەکانی پێکھاتەی ماددەکە و لە ئەنجامدا تایبەتمەندییەکانی، بریتین لەو توخمە کیمیایییانەی کە لێی پێکدێت و ئەو شێوازەی کە چارەسەری پێ کراوە بۆ گەیشتن بە شێوەی کۆتایی. و ئەم فاکتەرانە ئەگەر پێکەوە مامەڵەیان لەگەڵدا بکرێت و ببەسترێنەوە بە یاساکانی داینامیکی گەرمییەوە، ئەوا کۆنترۆڵی پێکھاتەی وردی ({{lang|en|microstructure}}) ماددەکە و لە ئەنجامدا تایبەتمەندییەکانی دەکەن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Materials science}} {{لقەکانی فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|زانستی ماددە|زانست|کیمیا|فیزیک|ئەندازیاری|تەکنۆلۆژیا}} {{فیزیک-کۆلکە}} [[پۆل:زانستی ماددە]] [[پۆل:ئەندازیاریی بینا]] 0z65gy598s6v0wtoufczglowdqvuf7d 0 157278 1613662 1517581 2026-07-31T07:19:36Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1613662 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Iraqi national anthem, performed by the U.S. Navy Band.wav|thumb|مەوتنی، سروودی نیشتمانی عێراق بەمیوزیک]] '''مەوتنی''' (بە ڕێنووسی [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: موطني‎، واتاکەی بە [[زمانی کوردی|کوردی]]: نیشتیمانەکەم) لەساڵی ٢٠٠٤ەوە سروودی نیشتمانی [[عێراق|عێراقە]]، ھەروەھا لەماوە ١٩٣٦ بۆ ١٩٩٦ بەشێوەی دی فاکتۆ سروودی نیشتمانی [[فەلەستین]] بووە کاتوو سروودی فیدا جێگای گرتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nationalanthems.info/ps.htm|سەردێڕ=National Anthems}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.paljourneys.org/en/story/9503/song-inspired-arab-world|سەردێڕ=The song that inspired the Arab world|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190829095033/https://www.paljourneys.org/en/story/9503/song-inspired-arab-world|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەگەڵ ئەوەشدا سۆزی فەلەستینییەکان لەگەڵیدا ماوە و بەشێوەیەکی نافەرمی بەدووەم سروودی نیشتمانی خۆیانی دەزانن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Wills|یەکەم١=Emily Regan|سەردێڕ=Discourses and Differences: Situating Pro-Palestine Activism in Discursive Context|journal=Theory in Action|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠١٦|بەرگ=٩|issue=3|پەڕەکان=٤٨-٧١}}</ref> مەوتنی لەلایەن شاعیری فەلەستینی ئیبراھیم تۆقانەوە لەساڵی ١٩٣٤ نووسراوە. دواتر لەلایەن محەممەد فلەیفل ئاوازدانەری لوبنانی ئاوازی بۆ دانراوە. == عێراق == لەکۆتاییەکانی پەنجاکان و سەرەتای شەستەکان، عێراق بوو بە کۆماری عێراق وە سروودی نیشتمانییەکەی ھەر بەناوی مەوتنی بوو کەلەلایەن لویز زاباکاوە ئاوای بۆدانرابوو. لەگەڵ ئەوە ھەردوو سروودەکە ناویان مەوتنییە بەڵام گۆرانییەکی جیاوازە لەگەڵ سروودەکەی ئێستای عێراق.<ref name="Anthem">{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Edward|دوایین١=Schaffer|یەکەم٢=Jan|دوایین٢=Scotland|یەکەم٣=Reinhard|دوایین٣=Popp|ناونیشان=http://www.nationalanthems.info/iq-65.htm|سەردێڕ=Iraq (1958-1965, 2003-2004)|ڕێکەوت=٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ئیش=National Anthems|وتەگێڕانەوە=Immediately after the fall of the Sadam Hussein government in 2003, 'Mawtini' was used again for a brief time as an interim anthem until a new one was adopted. (The title of this anthem is identical to the title of the anthem that replaced it in 2004).|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171201042916/http://www.nationalanthems.info/iq-65.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> لەماوەی بەشێک حوکمڕانی سەددام حوسەین و لەسالانی ١٩٨١ بۆ ٢٠٠٤ سروودی وڵاتی دوو ڕووبار (أرض الفراتين) کرا بە سروودی نیشتمانی عێراق. دواتر لەساڵی ٢٠٠٣، بەشێوەی کاتی سروودە کۆنەکەی پەنجاکان و شەستەکان ھێنراوە و دواتریش گۆڕدرا بۆ ئەو مەوتنیەی کە ئێستا سروودی نیشتمانی عێراقە ئەمەش لەسەر پێشنیاری [[پۆل برێمەر|پۆل بریمەر]] بوو.<ref name="Star">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iraq aims to unite with new national anthem, flag|ناونیشان=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2012/Sep-24/189006-iraq-aims-to-unite-with-new-national-anthem-flag.ashx|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|newspaper=The Daily Star|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170821044629/http://www.dailystar.com.lb//News/Middle-East/2012/Sep-24/189006-iraq-aims-to-unite-with-new-national-anthem-flag.ashx#ixzz27Khy2Axp|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەئێستادا لەبۆنە فەرمییەکان سروودەکە تەنیا وەک ئاوازە میوزییکەکە بەکاردێت و بەبێ ھیچ دەق و شیعرێک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.yahoo.com/news/one-last-chance-002300729--oly.html|سەردێڕ=One last chance|بڵاوکەرەوە=Yahoo!|ئیش=Yahoo! Sports|یەکەم=Dan|دوایین=Wetzel|ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وتەگێڕانەوە=The song is 'My Country.' It is relatively short, contains no words and was composed by a man named Lewis Zanbaka...|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|archive-url=https://web.archive.org/web/20171204172033/https://www.yahoo.com/news/one-last-chance-002300729--oly.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Anthem2">{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Edward|دوایین١=Schaffer|یەکەم٢=Jan|دوایین٢=Scotland|یەکەم٣=Reinhard|دوایین٣=Popp|ناونیشان=http://www.nationalanthems.info/iq-65.htm|سەردێڕ=Iraq (1958-1965, 2003-2004)|ڕێکەوت=٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ئیش=National Anthems|وتەگێڕانەوە=Immediately after the fall of the Sadam Hussein government in 2003, 'Mawtini' was used again for a brief time as an interim anthem until a new one was adopted. (The title of this anthem is identical to the title of the anthem that replaced it in 2004).|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171201042916/http://www.nationalanthems.info/iq-65.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شاردنەوەی سکڕۆڵی ئاسۆیی/کۆتایی}} {{پۆلی کۆمنز|Mawtini}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژھەڵاتی ناوین|عێراق|فەلەستین|مۆسیقا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} rc1dcck4ot5q0rd7uktw25p0gi48tb9 1 158510 1613663 1328552 2026-07-31T07:19:37Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1613663 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مەوتنی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=645441 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190829095033/https://www.paljourneys.org/en/story/9503/song-inspired-arab-world بۆ https://www.paljourneys.org/en/story/9503/song-inspired-arab-world زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٥٥، ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مەوتنی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=995812 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170821044629/http://www.dailystar.com.lb//News/Middle-East/2012/Sep-24/189006-iraq-aims-to-unite-with-new-national-anthem-flag.ashx بۆ http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2012/Sep-24/189006-iraq-aims-to-unite-with-new-national-anthem-flag.ashx زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٢١، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مەوتنی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1037279 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190829095033/https://www.paljourneys.org/en/story/9503/song-inspired-arab-world بۆ https://www.paljourneys.org/en/story/9503/song-inspired-arab-world زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٥:٣٩، ٤ی شوباتی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[مەوتنی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1328551 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.paljourneys.org/en/story/9503/song-inspired-arab-world *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170821044629/http://www.dailystar.com.lb//News/Middle-East/2012/Sep-24/189006-iraq-aims-to-unite-with-new-national-anthem-flag.ashx بۆ http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2012/Sep-24/189006-iraq-aims-to-unite-with-new-national-anthem-flag.ashx زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:١٥، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مەوتنی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1613662 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171204172033/https://www.yahoo.com/news/one-last-chance-002300729--oly.html بۆ https://www.yahoo.com/news/one-last-chance-002300729--oly.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٧:١٩، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) mz502147in5n2cipmhxk8zawsp3gf8o 0 162757 1613671 1404759 2026-07-31T07:51:20Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1613671 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Naw K’nyaw Paw in 2019.jpg|وێنۆک|ناو کنیاو پاو]] '''ناو کنیاو پاو''' کچە چالاکوانێکی ئاشتییە لەبواری مافەکانی ژنان کاردەکات. [[میانمار]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.state.gov/s/gwi/iwoc/2019/bio/index.htm | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190305220533/https://www.state.gov/s/gwi/iwoc/2019/bio/index.htm | ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠١٩| سەردێڕ=Biographies of the Finalists for the 2019 International Women of Courage Awards | بڵاوکەرەوە=US Department of State | ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠١٩}}</ref> ناو سکرتێری گشتی ڕێکخراوی ژنانی کارین. لە ئازاری ٢٠١٩، خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://mizzima.com/article/myanmar-woman-receive-2019-international-women-courage-award | سەردێڕ=Myanmar Woman to Receive the 2019 International Women of Courage Award | بڵاوکەرەوە=Mizzima | ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠١٩| ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠١٩| ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩ | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190607191302/http://mizzima.com/article/myanmar-woman-receive-2019-international-women-courage-award | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.thetimes.co.uk/edition/ireland/us-honours-irish-sister-for-work-in-sudan-zj2s97n7l | سەردێڕ=US honours Irish sister for work in Sudan | بڵاوکەرەوە=The Times |ئیش=Ellen Coyne | ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠١٩| ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://mm.usembassy.gov/myanmar-woman-to-receive-2019-international-women-of-courage-award | سەردێڕ=Myanmar Woman to Receive 2019 International Women of Courage Award | بڵاوکەرەوە=US Embassy in Burma | ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠١٩| ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠١٩}}</ref> == ژیان == ناو کنیاو پاو لەدایکبووی تایلەند، لەتەمەنی بچووکیدا ژیانی لەکەمپی پەنابەران بەسەربردووە. خێزانەکەی ناچاربوونە ماڵباتی خۆیان جێبھێڵن و ڕابکەن لەترسی [[چەوساندنەوە]]. خێزانی ناو، لەپال ١١٠ ھەزار لە خەڵکی نەتەوەی کارین لە ئێستادا لەیەکێک. لەحەوت کەمپی پەنابەران دەژین کە بەدرێژایی سنووری تایلەند-بۆڕما ڕایانکردووە.<ref name="a">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |سەردێڕ=APHEDA People: Meet Naw K’Nyaw Paw (Karen Women's Organisation) |ناونیشان=https://www.apheda.org.au/meet-naw-kynaw-paw/ |ئیش=Union Aid Abroad-APHEDA |ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |زمان=en-AU |access-date=١٨ی ئازاری ٢٠٢٠ |archive-date= ٦ی ئازاری ٢٠١٩ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306042418/https://www.apheda.org.au/meet-naw-kynaw-paw/ |url-status=dead }}</ref> لە ساڵی ١٩٩٩، ناو دەستیکرد بە کارکردن بۆ ڕێکخراوی ژنانی کارین (KWO)، کە کۆمەڵەیەکبوون کاریان لەسەر گەشەپێدان و ژیاندنەوەی ژنانی ناو کامپ دەکرد لەسەر سنووری تایلەند. لە شووباتی ٢٠١٣، لە ٦ەمین کۆنفڕانسی ڕێکخراوەکە ئەوا ناو کنیاک پاو کرایە سکرتێری گشتی. ناو چەندین خوولی لەبواری مافەکانی مرۆڤ، [[مافەکانی ژنان]] و دیموکراسی بە ئەندامانی ڕێکخراوەکەی گوتەوە. ناو ھەوڵی جیددی دا لەپێناو گەیاندنی دەنگی ئازارەکانی خەڵکی کارین بۆ کۆمەڵگای نێودەوڵەتیی، ناوبراو بوو بەپارێزەر و دەنگی خەڵکی کارین.<ref name="a"/> ناو لە کۆبوونەوەیەکی ڕێکخراوی نەتەوەیەگرتووەکان لەکونسڵی مافەکانی مرۆڤ بەشداربوو، ئامانجی کۆبوونەوەکە گەیاندن و زانینی باروودۆخی ژنانی نێو کەمپەکان و ڕەوشی مافەکانی مرۆڤە لە بۆڕما و بەدرێژایی سنوورەکانی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|مافەکانی مرۆڤ}} {{پۆلی کۆمنز|Naw K’nyaw Paw}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ژنە چالاکوانەکانی مافەکانی مرۆڤ لە بۆڕما]] [[پۆل:ژنانی بۆڕما]] [[پۆل:ژنانی تایلەند]] [[پۆل:ژنانی کارین]] [[پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە]] 75m39m3gx3w8gko2e5qwwn0d6m4t0kb 0 163808 1613421 1613119 2026-07-30T12:08:23Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613421 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:University of Zurich.jpg|وێنۆک|زانکۆی زیوریخ کۆنترین زانکۆ لە [[سویس|سویسرا]]]] '''زانکۆ''' ناوەندێکە بۆ [[فێرکردن]] و [[کۆڵینەوە|توێژینەوە]]، [[بڕوانامە]]ی باوەڕپێکراو دەبەخشێت بە دەرچووانی. زانکۆ خوێندن لە پلەی سێ و چوار فەراھەم دەھێنێت بۆ خوێندکاران وەک تەواوکەر بۆ خوێندنی (سەرەتای و ناوەندی).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://ar.wikipedia.org/wiki/جامعة|سەردێڕ=جامعة|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> == مێژوو == لە سەرەتادا مرۆڤایەتی زانکۆی لە وڵاتانی [[یۆنانییەکان|ئەغریق]]، [[فارس (ڕوونکردنەوە)|فارس]]، [[ھیندستان]] و [[میسر]] ناسی، بەڵام یەکەمین زانکۆکانی جیھان بە چەمکی سەردەمیانە بریتییە لە [[زانکۆی ئەلقەرەویین]] لە شاری [[فاس]] لە [[مەغریب|مەغریب]] لە سەدەی نۆیەمدا، پاشان [[زانکۆی ئەلئەزھەر]] بەدوایدا ھات کە [[دەوڵەتی فاتیمی|فاتمییەکان]] لە [[قاھیرە]] لە [[میسر]] دایانمەزراند و ناوبانگێکی بەرفراوانتری بەدەست ھێنا. کۆلێژی [[قوستەنتینیە]] لە [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]]دا بە کۆنترین دامەزراوەی [[خوێندنی باڵا]] لە مێژوودا دادەنرێت،<ref name="de Ridder-Symoens 1992, 47–55">de Ridder-Symoens 1992, pp. 47–55</ref> بەڵام کۆنترین زانکۆ بە چەمکی سەردەمیانەی خوێندنی باڵا، [[زانکۆی بۆلۆنیا]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Pryds |یەکەم= Darleen | editor-last = Courtenay | editor-first = William J. | editor2-last = Miethke | editor2-first = Jürgen | editor3-last = Priest | editor3-first = David B. |ساڵ= ٢٠٠٠|سەردێڕ= Universities and Schooling in Medieval Society | chapter = ''Studia'' as Royal Offices: Mediterranean Universities of Medieval Europe |زنجیرە= Education and Society in the Middle Ages and Renaissance |بەرگ= ١٠|بڵاوکەرەوە= Brill |شوێن= Leiden |پەڕەکان= ٨٣|ژپنک= ٩٠-٠٤-١١٣٥١-٧| issn = 0926-6070 |وتەگێڕانەوە= In his magisterial work on European universities, Hastings Rashdall [considered that] the integrity of a university is preserved only when the institution evolved into an internally regulated corporation of scholars, be they students or masters.}}</ref> بە گشتی زانکۆ وەک دامەزراوەیەکی [[خوێندنی باڵا|خوێندنی باڵا]] دەگەڕێتەوە بۆ [[زانکۆکانی سەدەی ناوین]]، و توێژەران ئاماژە بەوە دەکەن کە زانکۆ خاوەنی ڕەگ و ڕیشەی [[مەسیحییەت|مەسیحی]]یە.<ref>Rüegg, Walter: "Foreword. The University as a European Institution", in: ''A History of the University in Europe. Vol. 1: Universities in the Middle Ages'', Cambridge University Press, 1992, ISBN 0-521-36105-2, pp. XIX–XX</ref><ref>{{harnvb|Verger|1999}}</ref> پێش دامەزراندنی فەرمییان، چەندین زانکۆ لە چەرخی ناویندا بۆ ماوەی سەدان ساڵ وەک خوێندنگە مەسیحییەکان و خوێندنگە ڕەبەنییەکان کاریان دەکرد، و ڕەبەنە نێر و مێیەکان وانەیان تێدا دەگوتەوە، ھەروەھا بەخشینی [[بڕوانامەی زانکۆ|بڕوانامەی زانکۆیی]] دوای تەواوکردنی [[خوێندن|خوێندن]] بە دەرئەنجامێکی مەسیحی دادەنرێت.<ref name="Rüegg 1992, XIX–XX">Rüegg 1992, pp.&nbsp;XIX–XX</ref> مێژوونووس جێفری بلەینی پێی وایە کە زانکۆ بووەتە تایبەتمەندییەکی جیاکەرەوەی [[کاریگەریی شارستانیی مەسیحییەت|شارستانییەتی مەسیحی]].<ref>Geoffrey Blainey; A Short History of Christianity; Penguin Viking; 2011</ref> یەکەمین زانکۆکان کە بە [[کڵێسای ڕۆمانی کاتۆلیک|کڵێسای کاتۆلیک]]ەوە بەسترابوونەوە، وەک خوێندنگەیەکی کاتدراڵی یان خوێندنگەیەکی ڕەبەنی دەستیان پێکرد، پاشان بەھۆی زیادبوونی ژمارەی خوێندکارانەوە بە خێرایی جیا بوونەوە، لەم زانکۆیانەش:<ref>Johnson, P. (2000). The Renaissance : a short history. Modern Library chronicles (Modern Library ed.). New York: Modern Library, p. 9.</ref> [[زانکۆی بۆلۆنیا]]، [[زانکۆی پاریس]]، [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]]، زانکۆی مۆدێنا، زانکۆی ڤالێنسیا، [[زانکۆی کامبریج]]، زانکۆی سالامانکا، [[زانکۆی مۆنپۆلیە]]، [[زانکۆی بادۆڤا]]، [[زانکۆی تۆلۆز]]، زانکۆی نیوئۆرلینز، [[زانکۆی سیێنا]]، و زانکۆی کۆیمبرا دەستی پێکرد، و [[زانکۆی ڕۆما سابینزا]]. ڕێژەیەکی زۆری پیاوانی ئایینی و ڕەبەنە مەسیحییەکان پایەیان وەک مامۆستا لەم زانکۆیانەدا بەدەستھێنا، کە تێیدا وانە لەسەر ھەموو بابەتەکان دەوترایەوە وەک [[تیۆلۆژیی مەسیحی|تیۆلۆژی]]، [[فەلسەفە]]، [[یاسا]]، [[پزیشکی]] و [[زانستە سروشتییەکان]].<ref name="Rüegg 1992, XIX–XX"/> ئەم زانکۆیانە لە ساڵی [[١٢٢٩]]دا لە ژێر چاودێریی [[کڵێسای ڕۆمانی کاتۆلیک|کڵێسای کاتۆلیک]]دا دانران لەسەر بنەمای بەڵگەنامەیەکی [[پاپای کاتۆلیک|پاپایی]].<ref name = "Gürüz"> Kemal Gürüz, [https://ionio.gr/errors/301.php?r=s27/2006/docs/2007/QAIntro.K.Guruz.2007.doc Quality Assurance in a Globalized Higher Education Environment: An Historical Perspective], Istanbul, 2007, p. 5 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080529000229/http://www.ionio.gr/microsites/css/2006/docs/2007/QAIntro.K.Guruz.2007.doc |date=29 May 2008}} {{Dead link|date=2020-10-13|bot=JarBot}}</ref> ژمارەی زانکۆکانی ئەورووپا لە دوای [[چاکسازیی پرۆتێستانتی]] بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کرد، چونکە ڕکابەریی کاتۆلیک-پڕۆتستانت لە دروستکردنی زانکۆ و دامەزراوە پەروەردەییەکاندا بووە ھۆی گەشەسەندن و بەرزکردنەوەی ئاستی [[پەروەردە|خوێندن]]، [[زانست]] و [[فیکر]].<ref>Roberts, Rodriguez & Herbst 1996, pp.&nbsp;256–284</ref> == شێوازی خوێندن == شێوازی خوێندنی زانکۆیی و ئەکادیمی جیاوازە لە [[خوێندنگە]] گشتییەکان، چونکە لە زانکۆدا خوێندکار ئەو پسپۆڕییە ھەڵدەبژێرێت کە دەیەوێت کاروانی [[زانست|زانستی]] و [[کار (ڕوونکردنەوە)|پراکتیکی]]ی خۆی تێدا تەواو بکات. بە سروشتی خۆی زانکۆ زیاتر قووڵ دەبێتەوە لەو زانستانەی کە خوێندکارەکە ھەڵیان دەبژێرێت، و وانەکە بە وانەبێژی ناودەبرێت، بەڵام ئەو کەسەی وانەکە دەڵێتەوە بە [[مامۆستا]] ناودەبرێت، و ئەو کەسەش کە بڕوانامەی [[دکتۆرا]] یان ماستەری ھەیە پێی دەگوترێت [[وانەبێژ]]. == ئەمانەش ببینە == * [[کارناسی|بەکالۆریۆس]] * [[قوتابخانە]] * [[کۆلێژ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|زانست|کۆمەڵگا|زانکۆکان}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Higher education institutions}} [[پۆل:زانکۆکان و کۆلێژەکان]] [[پۆل:خوێندنی باڵا]] [[پۆل:جۆرەکانی زانکۆ و کۆلێژ]] [[پۆل:زانکۆ و کۆلێژەکان]] 9ir2ejg1jukc0brmgfypbuspfigxrgw 0 164172 1613427 1613030 2026-07-30T12:10:23Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613427 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''زانستە مرۆڤییەکان'''<ref>Humanities</ref> لقێکی زانکۆیی ‌و ئەکادیمییە کە کۆڵینەوەو فێرکاری لەسەر لایەنە پێوەندیدارەکان بە تایبەتمندیەکانی [[شارستانیەتی|شارستانییەتی]] مرۆیی دەکات. لە [[سەدەکانی ناوین|سەدەکانی ناوین،]] ئەم دەستەواژەیە لە بەرامبەرێتی [[ئایینناسی]] بەکار ھاتووەو ئاماژەی بە چینێک لە فێربوون‌و ڕاھێنان بووە کە لە سەردەمی ئەمڕۆ چوارچێوەی سەرەکی ڵێکۆڵینەوەو خوێندن لە [[زانکۆ]]کانە و ڕەھەندێکی [[سێکۆلاریزم|سێکۆلار]] و نائایینی ھەیە. ئەمڕۆکە، زانستە مرۆیییەکان، زیاتر، بە زانستگەلێک دەوترێت کە بەرامبەری [[زانستە سروشتییەکان]]ن (ھەروەک فێرکاریی ھونەری و پیشەیی). بۆ وێنە [[زانستە کۆمەڵایەتییەکان]] لەم چەشنەن. زانستە مرۆڤییەکان، لەخۆگری [[زمانەوانی|زمانە کۆن]] و نوێ، [[وێژە]] و ئەدەبیات، [[فەلسەفە]]، [[ئایینناسی|ئایین]]، [[ھونەر]] و [[مۆسیقاناسی]]<ref>Musicology</ref>‌یە. == بوارەکان == === خوێندنە کلاسیکییەکان === [[پەڕگە:Homeros Caetani Louvre Ma440 n2.jpg|thumb|پەیکەری نیوەی سەرەوەی [[ھۆمیرۆس]]، ناسراوترین شاعیری یۆنانی]] [[پەڕگە:Head Platon Glyptothek Munich 548.jpg|thumb|فەیلەسۆف [[ئەفلاتۆن]] کە لە کۆپییەکی ڕۆمانیی بەرھەمێکی [[سیلانیۆن]] بۆ [[ئەکادیمیای ئەفلاتۆنی|ئەکادیمیا]] لە [[ئەتینا]] کێشراوە ({{circa |lk=no |٣٧٠ پێش زایین}})]] [[خوێندنە کلاسیکییەکان]]، لە نەریتی ئەکادیمیی [[کولتووری ڕۆژاوایی|ڕۆژاوایی]]دا، ئاماژەیە بۆ خوێندنی کولتوورەکانی [[سەردەمی دێرینی کلاسیک]]، بە تایبەت زمانەکانی یۆنانیی کۆن و لاتیینی و کولتوورەکانی دێرینی [[یۆنانی کۆن|یۆنانی]] و [[ڕۆمای کۆن|ڕۆمانی]]. خوێندنە کلاسیکییەکان بە یەکێک لە بەردە بناغەکانی زانستە مرۆیییەکان دادەنرێن؛ بەڵام، باوبوونیان لە سەدەی ٢٠ەمدا کەم بووەوە. سەرەڕای ئەوەش، کاریگەریی فیکرە کلاسیکییەکان لەسەر چەندین لقی زانستە مرۆیییەکان، وەک فەلسەفە و [[وێژە]]، بە بەھێزی دەمێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Macey |یەکەم=David |ناونیشان=https://www.penguin.co.uk/books/38271/the-penguin-dictionary-of-critical-theory-by-david-macey/9780140513691 |سەردێڕ=The Penguin Dictionary of Critical Theory |ڕێکەوت=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤|زمان=en}}</ref> === مێژوو === [[مێژوو]] بریتییە لە زانیاریی سیستماتیکی کۆکراوە دەربارەی [[ڕابردوو]]. کاتێک وەک ناوی [[بواری خوێندن]] بەکاردێت، ''مێژوو'' ئاماژەیە بۆ لێکۆڵینەوە و لێکدانەوەی تۆمارەکانی [[مرۆڤ]]، [[کۆمەڵگە|کۆمەڵگەکان]]، دامەزراوەکان، و ھەر بابەتێک کە لە بەدرێژایی_ی کاتدا گۆڕانکاریی بەسەردا ھاتبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=What is History? How do Historians study the past as contrasted with Non-historians? |ناونیشان=https://www.valdosta.edu/history/documents/what-is-history.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=valdosta.edu}}</ref> بە شێوەیەکی نەریتی، لێکۆڵینەوە لە مێژوو وەک بەشێک لە زانستە مرۆیییەکان تەماشا کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Humanities {{!}} Description, History, Meaning, & Facts {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/humanities |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> لە ئەکادیمیای ھاوچەرخدا، مێژوو دەکرێت جاروبار وەک [[زانستە کۆمەڵایەتییەکان|زانستێکی کۆمەڵایەتی]] پۆلێن بکرێت، ئەگەرچی ناکۆکی لەسەر ئەم پێناسەیە ھەیە. === زمان === {{سەرەکی|زمانەوانی|زمان}} لە کاتێکدا لێکۆڵینەوەی زانستیی زمان بە [[زمانەوانی]] دەناسرێت و بە گشتی وەک [[زانستە کۆمەڵایەتییەکان|زانستێکی کۆمەڵایەتی]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://artsandscience.usask.ca/arts-science/socialsciences.php |سەردێڕ=Social Science Majors, University of Saskatchewan |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150906113657/http://artsandscience.usask.ca/arts-science/socialsciences.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[زانستە سروشتییەکان|زانستێکی سروشتی]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dingo.sbs.arizona.edu/~massimo/publications/PDF/BoeckxMPPLingReview2005.pdf|سەردێڕ=Language as a Natural Object; Linguistics as a Natural Science|دوایین=Boeckx|یەکەم=Cedric|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100723173105/http://dingo.sbs.arizona.edu/~massimo/publications/PDF/BoeckxMPPLingReview2005.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یان [[زانستی ناسینەوە]]<ref name="stanford1">Thagard, Paul, [http://plato.stanford.edu/archives/fall2008/entries/cognitive-science/ Cognitive Science] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180715135221/http://plato.stanford.edu/archives/fall2008/entries/cognitive-science/ |date=2018-07-15 }}, The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2008 Edition), Edward N. Zalta (ed.).</ref> تەماشا دەکرێت، بەڵام لێکۆڵینەوە لە زمانەکاندا ھەروەھا بوارێکی سەرەکییە لە زانستە مرۆیییەکاندا. بەشێکی زۆر لە فەلسەفەی سەدەی بیستەم و بیست و یەکەم بۆ شیکردنەوەی زمان و بۆ ئەو پرسیارە تەرخان کراوە کە ئایا، وەک [[ویتگنشتاین|ویتگێنشتاین]] بانگەشەی دەکرد، زۆرێک لە سەرلێشێوانە فەلسەفییەکانمان لەو وشانەوە سەرچاوە دەگرن کە بەکاریان دەھێنین؛ تیۆریی [[وێژە|وێژەیی]] لێکۆڵینەوەی لە تایبەتمەندییە بەلاغی، کۆمەڵایەتی و ڕێکخستنییەکانی زمان کردووە؛ و زمانەوانانی مێژوویی لێکۆڵینەوەیان لە پەرەسەندنی زمانەکان لە بەدرێژایی_ی کاتدا کردووە. [[وێژە]]، کە چەندین بەکارھێنانی جیاوازی زمان دەگرێتەوە لەوانە شێوازەکانی [[پەخشان]] (وەک [[ڕۆمان]])، [[شیعر]] و [[دراما]]، ھەروەھا دەکەوێتە نێو چەقی پرۆگرامی خوێندنی زانستە مرۆیییە ھاوچەرخەکانەوە. بەرنامەکانی ئاستی کۆلێژ لە زمانێکی بیانییدا زۆرجار لێکۆڵینەوە لە کارە گرنگەکانی وێژە لەو زمانەدا، پێکەوە لەگەڵ خودی زمانەکەدا دەگرنەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Humanities}} {{تووڵی دەروازە|وێژە|ژیاننامە|زمان|چاند|جوگرافیا|زانست|فەلسەفە}} [[پۆل:زانستە مرۆڤییەکان]] [[پۆل:بابەتە سەرەکییەکان]] 6hjwuljhc25r8tiz6w4oyzueln8ffvl 0 164827 1613409 1613322 2026-07-30T12:04:43Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613409 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Abu_Ghraib_cell_block.jpg|alt=|وێنۆک|220x220پیکسڵ]] '''زیندانی ئەبوو غرێب''' ({{بە عەرەبی|سجن أبو غریب}}؛ ئێستاکە پێی دەوترێ '''زیندانی ناوەندی بەغدا''') زیندانێکی ترسناک بووە لەسەردەمی [[سەددام حوسێن]] ناوبانگی ھەبووە بە [[ئەشکەنجەدان]]ی بەندکراوەکان بە جۆرەھا ئەشکەنجە، ئەو [[زیندان|زیندانە]] نزیکە لە شاری [[ئەبووغرێب]] کە ٣٢ کم لە [[بەغدا]]ی پایتەختی [[عێراق]]ەوە دوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Abu_Ghraib_prison|سەردێڕ=Abu Ghraib prison|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> ئەو زیندانە بەوەش ناوی دەرکرد کاتێک ھەندێک وێنە بڵاوبوویەوە کە ئەشکەنجەی زیندانییەکان دەدران لەلایەن ھێزەکانی ھاوپەیمانان بە تایبەت [[ئەمریکا]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://ar.wikipedia.org/wiki/سجن_أبو_غریب|سەردێڕ=سجن أبو غریب|زمان=عەرەبی|سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> [[پەڕگە:AbuGhraibAbuse-standing-on-box.jpg|وێنۆک| وێنەی زیندانییەکی عێراقی بە ناوی [[عەلی شەلال]] کە یەکێکە لەو وێنانەی کارەکانی ئەشکەنجەدانی ئەمریکییەکانی نیشان دەدا لە عێراق]] == مێژوو == بەندینخانەکە لەلایەن بەڵێندەرانی [[جیھانی ڕۆژاوا|ڕۆژاوایی]] لە ساڵانی ١٩٦٠ەکاندا دروست کرا. بەندینخانەکە کە بەقەد شارۆچکەیەکی بچووک بوو، بۆ پێنج کۆمەڵگەی جیاواز دابەش کرابوو.<ref name="BBC_before">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/3747005.stm |سەردێڕ=Abu Ghraib: Dark stain on Iraq's past |دوایین=Asser |یەکەم=Martin |ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠٠٤|ئیش=[[BBC News]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> لەژێر [[عێراقی بەعس|حکوومەتی سەددام حوسێن]]دا، دەزگاکە لەژێر کۆنترۆڵی [[بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی گشتی]] (ئەلئەمن عام) دابوو، و شوێنی ئەشکەنجەدان و لەسێدارەدانی ھەزاران بەندکراوی ڕامیاری بوو—پێدەچێت بە تەنیا لە ساڵی ١٩٨٤دا تا ٤،٠٠٠ بەندکراو لەوێ لەسێدارە درابێتن.<ref name="ocala" /> لە ماوەی ساڵانی ١٩٩٠ەکاندا، ڕێکخراوی مافی مرۆڤی [[ڕێکخراوی لێبوردنی نێونەتەوەیی]] چەندین ڕووداوی دووبارەبووەوەی بەڵگەدار کردووە کە تێیاندا چەند سەد بەندکراو لە یەک کاتدا لەسێدارە دراون. ئەمانەش لەسێدارەدانی سەدان کەسی لە تشرینی دووەمی ١٩٩٦دا دەگرتەوە، لەگەڵ کوژرانی چەند سەد ئەندامێکی مەزھەبی [[ئیسلامی شیعە|شیعە]] لە ساڵانی ١٩٩٨ و ٢٠٠١دا. ڕێکخراوی لێبوردنی نێونەتەوەیی ڕای گەیاند کە بەھۆی نھێنیپارێزیی حکوومەتەوە ناتوانێت وێنەیەکی تەواوی ڕووداوەکانی بەندینخانەکە پێشکەش بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mikaberidze |یەکەم=Alexander |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ed50DwAAQBAJ&dq=camp+bucca&pg=PA56 |سەردێڕ=Behind Barbed Wire: An Encyclopedia of Concentration and Prisoner-of-War Camps |ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO |ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٠٨-٥٧٦٢-١|زمان=en}}</ref> ھەروەھا بەو شوێنە دەناسرا کە [[ئامێری گۆشتکردنی مرۆڤی دەنگۆداری سەددام حوسێن]]ی لێ بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/politics/2003/jun/23/uk.iraq|ئیش=The Guardian|سەردێڕ=How a Labour rebel became friends with US hawks|یەکەم=Jackie|دوایین=Ashley|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140718193435/http://www.theguardian.com/politics/2003/jun/23/uk.iraq|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەشی بەندکراوانی ڕامیاریی ئەبووغرێب دابەش کرابوو بۆ باڵەکانی «کراوە» و «داخراو». باڵە داخراوەکە تەنھا [[شیعە|شیعەکان]]ی تێدا بوو. ڕێگەیان پێ نەدەدرا سەردانکەریان ھەبێت یان پەیوەندی بە دەرەوە بکەن. بەندکراوانی ھاوپەیمانان لە ماوەی [[جەنگی کەنداو]]دا لە ئەبووغرێب ڕاگیرابوون و ئەشکەنجە دەدران، لەوانەش گەشتی چاودێریی [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانی]]ی [[یەکەی ئاسمانیی تایبەت]] بە ناوی [[براڤۆ دوو سفر]]. بەندینخانەکە لە ساڵی ٢٠٠١دا نزیکەی ١٥،٠٠٠ بەندکراوی تێدا بوو.<ref name="BBC_before" /> لە ساڵی ٢٠٠٢دا، حکوومەتی [[سەددام حوسێن]] پڕۆژەیەکی فراوانکردنی دەست پێ کرد بۆ زیادکردنی شەش بلۆکی نوێی زیندان بۆ بەندینخانەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ئیش=globalsecurity.org|ساڵ=٢٠٠٥|ناونیشان=http://www.globalsecurity.org/intell/world/iraq/abu-ghurayb-prison.htm|سەردێڕ=Abu Ghurayb Prison|بڵاوکەرەوە=Global Security |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٠٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060308034626/http://www.globalsecurity.org/intell/world/iraq/abu-ghurayb-prison.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئازاری ٢٠٠٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>{{bsn|date=July 2025}} لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢دا، لێبوردنی گشتیی پێشکەش بە زۆربەی بەندکراوانی عێراق کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢|سەردێڕ=Saddam sets free political prisoners|ناونیشان=http://www.theguardian.com/world/2002/oct/21/iraq.rorymccarthy|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=the Guardian|زمان=en}}</ref> دوای ئەوەی بەندکراوەکان ئازاد کران و بەندینخانەکە بە بەتاڵی جێھێڵدرا، تێکدرا و تاڵان کرا.{{citation needed|date=December 2020}} نزیکەی تەواوی ئەو بەڵگەنامانەی پەیوەندییان بە بەندکراوەکانەوە ھەبوو لەناو نووسینگەکان و خانەکانی بەندینخانەکەدا کۆکرانەوە و سووتێنران، ئەمەش بووە ھۆی زیانێکی زۆری پێکھاتەیی. گۆڕە بەکۆمەڵە ناسراوەکانی پەیوەندیدار بە ئەبووغرێب بریتین لە: * خان زاری، لە ڕۆژاوای بەغدا - گۆڕێکی بەکۆمەڵ کە تەرمی بەندکراوانی ڕامیاریی بەندینخانەی ئەبووغرێبی لە بەغدا تێدایە. پانزە قوربانی لە ٢٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٨دا لەسێدارە دران و لەلایەن دەسەڵاتدارانی بەندینخانەکەوە لەژێر پەردەی تاریکیدا نێژران.{{Citation needed|date=September 2010}} * ئەلزاھیدی، لە دەوروبەری ڕۆژاوای بەغدا—گۆڕە نھێنییەکانی نزیک گۆڕستانێکی مەدەنی، ڕووفاتی نزیکەی ١،٠٠٠ بەندکراوی ڕامیارییان تێدایە. بەپێی گوتەی شایەتحاڵێک، لە یەک کاتدا ١٠ بۆ ١٥ تەرم لە بەندینخانەی ئەبووغرێبەوە دەھێنران و لەلایەن ھاووڵاتیانی مەدەنیی ناوچەکەوە دەنێژران. لەسێدارەدانێک لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٩ لە ئەبووغرێب ژیانی ١٠١ کەسی لە یەک ڕۆژدا ستاند. لە ٩ی ئازاری ٢٠٠٠دا، ٥٨ بەندکراو لە یەک کاتدا کوژران. دواھەمین تەرم کە نێژرا ژمارە ٩٩٣ بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://afhr.org/download/english.pdf|سەردێڕ=afhr.org - afhr Resources and Information.|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٠٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090326222408/http://afhr.org/download/english.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ٢٠٠٣–٢٠٠٦ === {{Further|ئەشکەنجەدان و خراپ مامەڵەکردن لەگەڵ بەندکراوانی ئەبووغرێب}} [[File:Abu-ghraib-map.jpg|thumb|upright|نەخشەی بەندینخانەکە]] لە ساڵی ٢٠٠٣ تا ئابی ٢٠٠٦، بەندینخانەی ئەبووغرێب بۆ مەبەستی دەستبەسەرکردن لەلایەن ھەردوو [[ھێزە فرەنەتەوەیییەکان لە عێراق|ھێزەکانی ھاوپەیمانان بە سەرکردایەتیی ئەمریکا]] و حکوومەتی عێراقەوە بەکار دەھێنرا. حکوومەتی عێراق کۆنترۆڵی ئەو بەشەی دەزگاکەی کردبوو کە بە «شوێنی سەخت» دەناسرا. بەندینخانەکە تەنھا بۆ حەواندنەوەی تاوانبارە سزادراوەکان بەکار دەھێنرا. گومانلێکراوانی تاوانکاری، چەکداران یان ئەوانەی دەستگیرکرابوون و چاوەڕێی دادگاییکردن بوون لە دەزگاکانی تردا ڕادەگیران، کە بە شێوەیەکی باو لە زمانی سەربازیی ئەمریکیدا بە «کەمپەکان» دەناسران. ئەمریکا سەرجەم دەستبەسەرکراوەکانی لە «کەمپی ڕزگاری»دا حەواندەوە، کە بۆ پێنج ئاستی ئاسایشی دابەش کرابوو. ئەم کەمپە کە لە ھاوینی ٢٠٠٤دا دروست کرا، جێگەی پێکھاتە سێ ئاستییەکەی کەمپی گانچی، کەمپی ڤیجیلانت و ئاستی ١ی ئەبووغرێبی گرتەوە. بەشەکەی تری دەزگاکە لەلایەن سوپای ئەمریکاوە داگیرکرابوو.{{Citation needed|date=July 2014}} ئەبووغرێب ھەم وەک فۆب ([[بنکەی ئۆپەراسیۆنی پێشەوە|بنکەی ئۆپەراسیۆنی پێشەوە]]) و ھەم وەک دەزگایەکی دەستبەسەرکردن خزمەتی دەکرد. کاتێک سوپای ئەمریکا بەندینخانەی ئەبووغرێبی وەک دەزگایەکی دەستبەسەرکردن بەکار دەھێنا، لە ئازاری ٢٠٠٤دا نزیکەی ٧،٤٩٠ بەندکراوی لەوێ حەواندەوە.<ref name="Google Books">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=General (Dept. of the Army)|یەکەم=Inspector|سەردێڕ=Detainee Operations Inspection|ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=DIANE Publishing|ژپنک=١-٤٢٨٩-١٠٣١-X|پەڕەکان=٢٣–٢٤}}</ref> ژمارەی دواتری دەستبەسەرکراوەکان زۆر کەمتر بوو، چونکە کەمپی ڕزگاری توانای وەرگرتنی زۆر کەمتری ھەبوو بە بەراورد بەوەی کەمپی گانچی ھەیبوو، و زۆرێک لە دەستبەسەرکراوەکان لەبەر ئەم ھۆکارە لە ئەبووغرێبەوە بۆ [[کەمپی بوکا]] نێردران. سوپای ئەمریکا لە سەرەتادا سەرجەم «کەسانی جێی سەرنج»ی لە کەمپی ڕزگاریدا ڕاگرت. ھەندێکیان گومانلێکراوی یاخیبووان بوون، و ھەندێکیشیان گومانلێکراوی تاوانکاری بوون. ئەوانەی بە دادگاییکردن لە دادگای عێراقیدا سزا درابوون، بۆ شوێنی سەخت کە لەلایەن عێراقییەکانەوە بەڕێوە دەبرا دەگوازرانەوە.{{Citation needed|date=July 2014}} [[File:Abu Ghraib 17a (cropped).jpg|thumb|وێنەی عەبدولحوسێن سەعد فالح، یەکێک لەو بەندکراوانەی کە ڕووبەڕووی [[ئەشکەنجەدان و خراپ مامەڵەکردن لەگەڵ بەندکراوانی ئەبووغرێب|ئەشکەنجە و خراپ مامەڵەکردن]] بووەوە لەلایەن پاسەوانانی ئەمریکی لە ئەبووغرێب]] لە ئابڕووچوونی [[ئەشکەنجەدان و خراپ مامەڵەکردن لەگەڵ بەندکراوانی ئەبووغرێب|ئەشکەنجەدان و خراپ مامەڵەکردن]]دا، سەربازانی یەدەگ لە [[کۆمپانیای ٣٧٢ی پۆلیسی سەربازی (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|کۆمپانیای ٣٧٢ی پۆلیسی سەربازی]] بەپێی [[یاسای یەکپۆشی دادی سەربازی]] بە خراپ مامەڵەکردن لەگەڵ بەندکراوان تۆمەتبار کران، کە ئەمەش بە لێکۆڵینەوەیەکی بەشی لێکۆڵینەوەی تاوانکاریی سوپا لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤دا دەستی پێ کرد. لە نیسانی ٢٠٠٤دا، گۆڤاری ھەواڵی تەلەڤیزیۆنیی ئەمریکی ''٦٠ خولەک'' ڕاپۆرتێکی لەسەر بابەتێکی گۆڤاری ''[[نیویۆرکەر]]'' بڵاوکردەوە، کە باسی لە ئەشکەنجەدان و سووکایەتیکردن بە دەستبەسەرکراوانی عێراقی دەکرد لەلایەن سەربازانی ئەمریکی و ئەو مەدەنییانەی گرێبەستیان لەگەڵدا کرابوو. بابەتەکە وێنەگەلێکی تێدابوو کە خراپ مامەڵەکردن لەگەڵ بەندکراوانی نیشان دەدا. ڕووداوەکان بوونە ھۆی دروستبوونی ئابڕووچوونێکی ڕامیاریی گەورە لە ناوخۆی ئەمریکا و وڵاتانی تری ھاوپەیماناندا. لە ٢٠ی نیسانی ٢٠٠٤دا، چەکداران ٤٠ گوللە ھاوەنیان ئاراستەی بەندینخانەکە کرد، کە بووە ھۆی کوژرانی ٢٤ دەستبەسەرکراو و برینداربوونی ٩٢ی تر. شرۆڤەکاران پێیان وابوو ھێرشەکە یان ھەوڵێک بووە بۆ ھاندانی ئاژاوەگێڕی یان تۆڵەسەندنەوە بووە لە ھاوکاریی دەستبەسەرکراوەکان لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.usatoday.com/news/world/iraq/2004-04-20-iraq_x.htm|سەردێڕ=22 killed in Baghdad mortar attack|بڵاوکەرەوە=USA Today|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٠٦|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٠٤}}</ref> لە ئایاری ٢٠٠٤دا، ھاوپەیمانی بە سەرکردایەتیی ئەمریکا دەستی بە ڕامیاریی ئازادکردنی بەندکراوان کرد بۆ کەمکردنەوەی ژمارەکەیان بۆ کەمتر لە ٢،٠٠٠ کەس.{{Citation needed|date=July 2014}} سوپای ئەمریکا لەسەر داوای حکوومەتی عێراق، نزیکەی ١،٠٠٠ دەستبەسەرکراوی لە بەندینخانەکە لەو ھەفتەیەدا ئازاد کرد کە لە ٢٧ی ئابی ٢٠٠٥دا کۆتایی دەھات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.cnn.com/2005/WORLD/meast/08/27/iraq.prisoners/index.html|سەردێڕ=Nearly 1,000 Abu Ghraib detainees released|بڵاوکەرەوە=CNN.com|ساڵ=٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٠٦|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20060302034614/http://www.cnn.com/2005/WORLD/meast/08/27/iraq.prisoners/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئازاری ٢٠٠٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە وتارێکدا لە ٢٤ی ئایاری ٢٠٠٤ لە [[کۆلێژی جەنگیی سوپای ئەمریکا]]، سەرۆک [[جۆرج و. بوش]] ڕای گەیاند کە بەندینخانەکە تێکدەدرێت. لە ١٤ی حوزەیراندا، سەرۆکی کاتیی عێراق [[غازی مەشعل عەجیل یاوەر]] ڕای گەیاند کە دژی ئەم بڕیارەیە{{Citation needed|date=March 2017}}؛ لە ٢١ی حوزەیراندا، دادوەری سەربازیی ئەمریکی عەقید جەیمس پۆڵ بڕیاری دا کە بەندینخانەکە شوێنی تاوانە و ناتوانرێت تێکبدرێت تا لێکۆڵینەوە و دادگاییەکان تەواو دەبن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://usatoday30.usatoday.com/news/world/iraq/2004-06-21-abuse-case_x.htm|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٠٤|ئیش=USA Today|یەکەم=John|دوایین=Moore|agency=The Associated Press|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Judge declares Abu Ghraib a crime scene; forbids razing the prison}}</ref> لە تەممووزی ٢٠٠٤دا، عەمید [[جانیس کارپینسکی]] ڕای گەیاند کە ھەندێک لەو لێکۆڵەرانەی بە زمانی [[عەرەبی]] دەدوان [[ئیسرائیلی]] بوون. [[وەزارەتی دەرەوەی ئیسرائیل]] لە بەیاننامەیەکدا ئەو تۆمەتانەی ڕەت کردەوە.<ref name="Israeli" /> لە ٢ی نیسانی ٢٠٠٥دا،<ref>114th Army Liaison Team, Base Operation FOB Abu Ghraib Prison 2004-2005</ref> بەندینخانەکە لەلایەن زیاتر لە ٦٠ چەکدارەوە لەو شەڕەدا ھێرشی کرایە سەر کە بە [[شەڕی ئەبووغرێب]] دەناسرێت. بەپێی گوتەی سوپای ئەمریکا، لەو دوو کاتژمێرەی پێش ئەوەی ناچار بە کشانەوە بکرێن، ھێرشبەران لانی کەم تووشی ٥٠ زیانی گیانی بوون. سی و شەش کەس لەناو یان لە دەوروبەری بەندینخانەکەدا، لەوانەش کارمەندانی سەربازیی ئەمریکی، مەدەنی و دەستبەسەرکراوەکان، لەو ھێرشەدا بریندار بوون. ھێرشبەران چەکی سووک، ڕۆکێت و ئاڕ-پی-جی-یان وەک چەک بەکار ھێنا، و نارنجۆکیان بەسەر دیوارەکاندا ھەڵدا. ئۆتۆمبێلێکی بۆمبڕێژکراوی خۆکوژی [[ئۆتۆمبێلی بۆمبڕێژکراو]] ڕێک لە دەرەوەی دیواری پێشەوە تەقییەوە دوای ئەوەی [[ھێزی دەریاییی ویلایەتە یەکگرتووەکان|مارێنزەکان]] تەقەیان لێ کرد. بەرپرسان پێیان وایە کە ئامانج لە ئۆتۆمبێلە بۆمبڕێژکراوەکە ڕووخاندنی دیواری بەندینخانەکە بووە، بۆ ڕێگەخۆشکردن بۆ ھێرشبردن و/یاخود ڕاکردنی بەکۆمەڵی دەستبەسەرکراوەکان. ھەروەھا چەکداران ھێرشیان کردە سەر ھێزە سەربازییەکانی نزیک لەسەر ڕێگا سەرەکییەکان کە بەرەو بەندینخانەکە دەڕۆیشتن بۆ بەھێزکردنی ھێزەکان و بۆسەیان لەسەر ڕێگاکان دانا. [[قاعیدە لە عێراق]] بەرپرسیارێتیی خۆی ڕای گەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Defend America |سەردێڕ=Marines Relate Events of Abu Ghraib Attack |newspaper=Defend America |ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠٠٥|ناونیشان=http://www.defendamerica.mil/articles/apr2005/a041305la1.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070713012009/http://defendamerica.mil/articles/apr2005/a041305la1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧}}</ref> === ٢٠٠٦–٢٠١٤ === لە ئازاری ٢٠٠٦دا، سوپای ئەمریکا بڕیاری دا ٤،٥٠٠ بەندکراوەکە بۆ بەندینخانەکانی تر بگوازێتەوە و کۆنترۆڵی بەندینخانەی ئەبووغرێب ڕادەستی دەسەڵاتدارانی عێراقی بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.smh.com.au/news/world/us-to-transfer-abu-ghraib-prisoners/2006/03/10/1141701667799.html |سەردێڕ=US to transfer Abu Ghraib prisoners|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Fairfax Digital|وتەگێڕانەوە=Abu Ghraib prison[...]'s 4,500 inmates will be transferred to a new facility at the nearby Baghdad airport military base and other camps. [...] Abu Ghraib, where US soldiers abused Iraqi detainees, will be handed over to Iraqi authorities once the prisoner transfer to Camp Cropper and other US military prisons in the country is finished.}}</ref> لە ئابی ٢٠٠٦دا ڕاگەیەندرا کە بەندینخانەکە لە بەندکراوان بەتاڵ کراوەتەوە.<ref>[http://www.realcities.com/mld/krwashington/15369932.htm Nancy A. Youssef, "Abu Ghraib no longer houses any prisoners, Iraqi officials say"], [[McClatchy Newspapers]], 26 Aug 2006</ref> ڕادەستکردنی فەرمی لە ٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٦دا ئەنجام درا. ڕادەستکردنی فەرمی لە نێوان لیوا [[جۆن دی گاردنەر|جاک گاردنەر]]، فەرماندەی ھێزی ئەرکی ١٣٤، و نوێنەرانی [[وەزارەتی دادی عێراق]] و [[سوپای عێراق]]دا ئەنجام درا.<ref name=transfer>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://archive.boston.com/news/world/middleeast/articles/2006/09/03/inmates_transferred_out_of_abu_ghraib_as_coalition_hands_off_control/ |سەردێڕ=Inmates transferred out of Abu Ghraib as coalition hands off control |agency=Associated Press |ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|ئیش=The Boston Globe}}</ref> لە شوباتی ٢٠٠٩دا، عێراق ئەبووغرێبی لەژێر ناوی نوێی بەندینخانەی ناوەندیی بەغدادا کردەوە. بە شێوەیەک دیزاین کرابوو کە ٣،٥٠٠ بەندکراو لەخۆ بگرێت. حکوومەت ڕای گەیاند کە پلانی ھەیە تا کۆتاییی ساڵ ژمارەکە بۆ ١٥،٠٠٠ بەندکراو زیاد بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| agency = Associated Press |سەردێڕ= Abu Ghraib set to reopen as Baghdad Central Prison | newspaper = International Herald Tribune |ڕێکەوت= ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ناونیشان= http://www.iht.com/articles/2009/01/25/mideast/iraq.1-415029.php}}</ref> ڕاکردنێکی گەورە لە بەندینخانە لە ٢١ی تەممووزی ٢٠١٣دا ڕووی دا کاتێک لانی کەم ٥٠٠ بەندکراو بەدوای ھێرشێکی چەکدارانە بۆ سەر بەندینخانەکە ڕێک پێش [[ئاوابوونی خۆر]] ڕایانکرد. ئەندامێکی باڵای لیژنەی ئاسایش و بەرگری لە پەرلەمان بەندکراوەکانی بە زۆربەی ئەو کەسانە وەسف کرد کە «ئەندامانی باڵای سزادراوی [[قاعیدە]] بوون و سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپابوو».<ref name="Huffington"/><ref name="Guardian"/> ھێرشێکی ھاوکات لە بەندینخانەیەکی تر لە [[تاجی]] ڕووی دا، کە نزیکەی ١٢ میل لە باکووری بەغداوە دوورە، کە تێیدا ١٦ ئەندامی ھێزە ئەمنییەکانی عێراق و شەش چەکدار کوژران.<ref name="Guardian">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2013/jul/22/iraq-prison-attacks-kill-dozens|سەردێڕ=Iraq:hundreds escape from Abu Ghraib jail|بڵاوکەرەوە=Guardian.co.uk|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٣|شوێن=London|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> [[دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام]] (داعش) بەیاننامەیەکی لەسەر کۆڕبەندێکی جیھادی بڵاوکردەوە و بانگەشەی ئەوەی کرد کە بەرپرسیار بووە لە ڕێکخستن و جێبەجێکردنی ڕاکردنەکە لە بەندینخانە، کە ئامادەکارییەکەی چەندین مانگی خایاندبوو،<ref name="Huffington">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٣|سەردێڕ=Abu Ghraib Prison Break:Al Qaeda in Iraq Claims Responsibility for Raid |ناونیشان=http://www.huffingtonpost.com/2013/07/23/abu-ghraib-prison-break-al-qaeda-iraq_n_3639101.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130726182517/http://www.huffingtonpost.com/2013/07/23/abu-ghraib-prison-break-al-qaeda-iraq_n_3639101.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٣|ئیش=The Huffington Post}}</ref> و بانگەشەی ئەوەی کرد کە ھێرشەکان بریتی بوون لە بارانێکی گوللە ھاوەن و ڕۆکێت، ١٢ ئۆتۆمبێلی بۆمبڕێژکراو و خۆکوژەکان کە بۆ تێکدانی دیوارە دەرەکییەکانی بەندینخانەکە بەکار ھێنران.<ref name="Huffington"/> ھەروەھا بانگەشەی ئەوەشیان کرد کە زیاتر لە ١٢٠ سەربازی حکوومەتیان کوشتووە، ھەرچەندە دەسەڵاتدارانی عێراق بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە ٢٥ ئەندامی ھێزە ئەمنییەکان کوژراون، لەگەڵ ٢١ بەندکراو و لانی کەم ١٠ چەکدار.<ref name="Huffington"/> === داخستن === لە ١٥ی نیسانی ٢٠١٤دا، [[وەزارەتی دادی عێراق|وەزارەتی دادی عێراق]] ڕای گەیاند کە بەندینخانەکەی بە تەواوی داخستووە لەناو ترسی دەستبەسەرداگرتنی لەلایەن [[داعش]]ەوە، کە پێشتر لەو کاتەدا دەستی بەسەر بەشێکی زۆری [[پارێزگای ئەنبار|پارێزگای ئەنبار]]دا [[ھەڵمەتی ئەنبار (٢٠١٣–٢٠١٤)|گرتبوو]]. سەرجەم ٢،٤٠٠ بەندکراوەکە بۆ دەزگاکانی تری ئاسایشی باڵا لە وڵاتەکەدا گوازرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://www.nytimes.com/2014/04/16/world/middleeast/iraq-says-abu-ghraib-prison-is-closed.html?_r=0|سەردێڕ= Iraq shuts down the Abu Ghraib prison, citing security concerns|دوایین١= Adnan|یەکەم١= Duraid|ڕێکەوت= ١٥ی نیسانی ٢٠١٥|ئیش= New York Times|ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|دوایین٢= Arango|یەکەم٢= Tim}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://www.aljazeera.com/news/2024/11/14/what-happened-in-abu-ghraib-and-why-did-a-us-court-award-damages|سەردێڕ= What happened in Abu Ghraib and why did a US court award damages?|دوایین١= Shamim|یەکەم١= Sarah|ڕێکەوت= ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ئیش= [[Al Jazeera Media Network]]|ڕێکەوتی سەردان= ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مافەکانی مرۆڤ|عێراق|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Baghdad Central Prison}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} pvvoo0ur5oyrq4owqpsh5g4y40ri6an 3 167083 1613480 1612532 2026-07-30T15:00:19Z Sakura emad 42467 ئاگادارکردنەوە: پاڵاوتنی سڕینەوەی خێرای [[:وێب جی ئێڵ]]. 1613480 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤەکان}} *[[بەکارھێنەر:Tessla/دەروازە]] == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٢٣، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:٢٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:١٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> <div lang="en" dir="ltr"> == Prologue == *Page : '''[[ھالەی سەرچاوە]]''' *Regarding: [[لێدوانی_بەکارھێنەر:Tessla/ئەرشیڤی_٦#Report_for_vandalism|1]] and <span class="plainlinks nourlexpansion noarchive">[{{fullurl:Special:Log|type=protect&user={{urlencode:Tessla}}&page={{urlencode:ھالەی سەرچاوە}}&wpdate=2026-04-05&wpFormIdentifier=logeventslist}} 2]</span> Hello Tessla, I hope you are well and I apologize for returning to this page again. Thank you for modifying and protecting this page. However, a few issues remain to be resolved, and I cannot modify the page: * The map has been removed from the page because it came from Wikidata. I had added the correct coordinates from Wikidata because the map was too inaccurate. I am providing the correct version at the end of this message. * Two parameters of the new {{دا|زانیاریدانی نیشتنگە}} are causing errors. Furthermore, these two parameters serve no real purpose. I am providing the correct version at the end of this message. * The references are not referencing anything: **The first reference does not reference the article itself and is 16 years old. Therefore, this reference is useless. **The second reference is inaccessible (broken link). The reference's archives redirect to advertisements. There are no other archives. Therefore, this reference is useless. **The third reference leads to a second-level domain (and it's a dead link). Therefore, this reference is useless because it doesn't link to anything. As a replacement, you can find a corrected version >>>'''[[داڕێژە:زانیاریدانی نیشتنگە/خۆڵەپەتانێ|on this page]]'''<<<. Cordially. —[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Eihel|لێدوان]]) ٢٠:٤٤، ٩ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :Hello, could you please protect [[ھالەی سەرچاوە|this page]] for an extended period? Cordially. —[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Eihel|لێدوان]]) ١٥:٥٩، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]]: it's Done. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٦:٣٥، ٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) </div> == Wikipedia translation of the week: 2026-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Very-low-calorie diet]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Green smoothie (8222465502).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''very-low-calorie diet''' (VLCD), also known as semistarvation diet and crash diet, is a type of diet with very or extremely low daily food energy consumption. VLCDs are defined as a diet of 800 kilocalories (3,300 kJ) per day or less. Modern medically supervised VLCDs use total meal replacements, with regulated formulations in Europe and Canada which contain the recommended daily requirements for vitamins, minerals, trace elements, fatty acids, protein and electrolyte balance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥٦، ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٥:١٦، ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chromodoris willani]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Chromodoris willani''''', commonly known as Willan's chromodoris, is a species of sea slug, a dorid nudibranch, a shell-less marine gastropod mollusk in the family Chromodorididae. The species is named for the renowned nudibranch taxonomist Dr. Richard C. Willan. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٣٤، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30430366 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٤:٥٨، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Platypus venom]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Platypus spur.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The platypus is one of the few living mammals to produce venom. The venom is made in venom glands that are connected to hollow spurs on their hind legs; it is primarily made during the mating season.[1] While the venom's effects are described as extremely painful, it is not lethal to humans. Many archaic mammal groups possess similar tarsal spurs, so it is thought that, rather than having developed this characteristic uniquely, the platypus simply inherited this characteristic from its ancestors. Rather than being a unique outlier, the platypus is the last demonstration of what was once a common mammalian characteristic, and it can be used as a model for non-therian mammals and their venom delivery and properties. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30449041 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٠٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ١٨:٣٠، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Keegan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kuwait National Assembly Building]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Kuwait City Arabian Gulf Street 10.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Kuwait National Assembly Building''' is the building that housed the National Assembly of Kuwait. Designed by Danish architect Jørn Utzon in 1972, it was completed in 1982 under the direction of his son Jan. The structural design was by Max Walt. The building was seriously damaged in February 1991 when retreating Iraqi troops set it on fire but has since been restored. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:١٦، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30464799 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤١، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Macau National Security Law]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lei relative à defesa da segurança do Estado projecto.JPG|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Macau National Security Law''' is a law in Macau which prohibits and punishes acts of treason, secession, and subversion against the Central government, as well as preparative acts leading to any of the three acts. Taken into effect on 3 March 2009, the purpose of the law is to fulfil Article 23 of the Macau Basic Law, the de facto constitution of the Macau Special Administration Region. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥٣، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30513945 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:١٨، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == پرسیار لە [[User:Heshmanela|Heshmanela]]ەوە (٠٠:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦) == سڵاو، یەکێک دەربارەی قەزای ڕانیە زانیاری نوسیوە کە قەزای ڕانیەی وەک شارۆچکەیەک نوسیوە لە کاتێکدا ئەوە هەڵەیە چونکە ڕانیە وەک پارێزگایەک مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت کە ئیدارەی سەربەخۆی هەیە کە ناوی ئیدارەی سەربەخۆی ڕاپەڕینە --[[بەکارھێنەر:Heshmanela|Heshmanela]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Heshmanela|لێدوان]]) ٠٠:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) [[بەکارھێنەر:Heshmanela|Heshmanela]] سڵاو، سەبارەت بەم بابەتە دەتوانیت لەگەڵ @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] قسە بکەیت. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٤٦، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == پرسیار لە [[User:بیلال معسین|بیلال معسین]]ەوە (١٩:٥٤، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦) == سڵاو ئێوە چون ئەتوانن یارمەتی من بدەن کە ئێستا پێویستیم پێتانە --[[بەکارھێنەر:بیلال معسین|بیلال معسین]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بیلال معسین|لێدوان]]) ١٩:٥٤، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:بیلال معسین|بیلال معسین]]: سڵاو، چیت دەوێت بێگومان لێرە بینووسە و یارمەتیت دەدەم. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٤٤، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == خانو == من خانوێکم دروست کردوە لە سێبیرانی گەورە نزیک مەتاری هەولێر باری دارایم باش نیە خێزاندارم هیچ معاشێکیشم نیە پێویستیم بە 60 وەرەقەیە تا بتوانم بچمە ژیانی خومەوە ناو خانوی خوم بویە من ئێوەم بە باشترین کەس دانا بو ئەوی ئەو یارمەتیەم قبوڵ کەن [[بەکارھێنەر:بیلال معسین|بیلال معسین]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بیلال معسین|لێدوان]]) ١٢:٥٥، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:بیلال معسین|بیلال معسین]]: کاک بیلال داوای لێبوردن دەکەم، بەڵام من لە شاری هەولێر نیم و خەڵکی ئەوێش نیم. هەروەها ئێرە شوێنی نووسین و زانیارییە نەک شتی تر، دووبارە ببوورە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٦:٣٦، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:١٩، ١٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-21 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Stela of the cactus bearer]]'''<br /> <small>''([[:es:Estela del portador del cactus]])&#32;([[:ca:Estela del portador del cactus]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Estela Wachumero en Chavin.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''stela of the cactus bearer''' is a monolith or stele of a single piece of granite, belonging to the Chavín culture of ancient Peru, which remains in its original location on the northwest side of the circular plaza at the archaeological site known as the ceremonial center of Chavín de Huántar in the Ancash region of Peru. It was discovered during the 1972 excavation season by Peruvian archaeologist Luis Guillermo Lumbreras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٤:٠٥، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-22 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Griffith Hughes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The Reverend '''Griffith Hughes''' (1707 – c.1758), FRS, was a Welsh naturalist, clergyman, and author. Hughes wrote The Natural History of Barbados, which included the first description of the grapefruit (also known as "The Forbidden Fruit"). His work was praised by Linnaeus, but it has also been considered a "scientific fraud". <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٣٢، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٥٠، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-23 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Umuganda]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Umuganda"Rwandan community work".jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Umuganda''' is a national holiday in Rwanda taking place on the last Saturday of every month for mandatory nationwide community service from 08:00 to 11:00. Participation in Umuganda is required by law; failure to participate can result in a fine. The program was most recently re-established under President Paul Kagame in 2009, having resulted in a notable improvement in the cleanliness of Rwanda. Also, there are other informal Umuganda day activities that occur in the middle of the month. These activities are initiated by either society or the government. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٥، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == پرسیار لە [[User:موڕادد سلمان|موڕادد سلمان]]ەوە لەسەر [[ویکیپیدیا:نووسینی کوردی]] (١٨:٢١، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦) == تکایە نازانم بۆچی ئەم شتەم نووسی گوتیان عەرەبیە نازانم چی ئەوەی خوارەوە عەشیرەتی فەقێ مەرکی ١. ناونان و ڕەچەڵەکناوەکەیان لە وشەی "فەقێ" (کە بەواتای زانا، قوتابی ئایینی یان پیاوی دانا دێت) و "مەرک" هاتووە، کە ئاماژەیە بۆ ناوی گوندێک یان ناوچەیەکی دیاریکراو کە بنەچەیان لێیەوە هاتووە.مێژووی ئەم عەشیرەتە بەستراوەتەوە بە کۆچ و نیشتەجێبوون لە ناوچە جیاوازەکانی کوردستان و هەمیشە بە نیشتمانپەروەری ناسراون.٢. ناوچەی جوگرافی و نیشتەجێبوونپارێزگای دهۆک: زۆرینەی دانیشتوانی ئەم عەشیرەتە لە سنووری پارێزگای دهۆک و دەوروبەری نیشتەجێن، بەتایبەتی لە قەزای ئامێدی، شێخان، و دەشتی نەینەوا.هەولێر و مووسڵ: بەشێک لە خێزانەکانی ئەم عەشیرەتە لە ساڵانی ڕابردوودا کۆچیان کردووە بۆ سەنتەری شاری هەولێر و پارێزگای مووسڵ (نەینەوا) بە مەبەستی کار و گوزەران.٣. خەسڵەتە کۆمەڵایەتییەکانپەیوەندی توندوتۆڵ: کۆمەڵگای فەقێ مەرکی بەوە ناسراون کە پەیوەندییەکی توندوتۆڵی خێزانی و عەشایەری لە نێوانیاندا هەیە و لە بۆنە و نەهامەتییەکاندا هاوکاری یەکدی دەکەن.کەسایەتییەکان: لە ڕووی مێژووییەوە، چەندین پیاوی ئایینی، کەسایەتی کۆمەڵایەتی، و تێکۆشەر لەناو ئەم عەشیرەتەدا هەڵکەوتوون کە ڕۆڵی گرنگیان هەبووە لە چارەسەرکردنی کێشە کۆمەڵایەتییەکان و پشتگیریکردنی شۆڕشەکانی کوردستان. ____________________________________ کەسایەتیەکانی عەشیرەتی فەقێ مەرکی --[[بەکارھێنەر:موڕادد سلمان|موڕادد سلمان]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:موڕادد سلمان|لێدوان]]) ١٨:٢١، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == عەشیرەتی فەقێ مەرکی == عەشیرەتی فەقێ مەرکی ١. ناونان و ڕەچەڵەکناوەکەیان لە وشەی "فەقێ" (کە بەواتای زانا، قوتابی ئایینی یان پیاوی دانا دێت) و "مەرک" هاتووە، کە ئاماژەیە بۆ ناوی گوندێک یان ناوچەیەکی دیاریکراو کە بنەچەیان لێیەوە هاتووە.مێژووی ئەم عەشیرەتە بەستراوەتەوە بە کۆچ و نیشتەجێبوون لە ناوچە جیاوازەکانی کوردستان و هەمیشە بە نیشتمانپەروەری ناسراون.٢. ناوچەی جوگرافی و نیشتەجێبوونپارێزگای دهۆک: زۆرینەی دانیشتوانی ئەم عەشیرەتە لە سنووری پارێزگای دهۆک و دەوروبەری نیشتەجێن، بەتایبەتی لە قەزای ئامێدی، شێخان، و دەشتی نەینەوا.هەولێر و مووسڵ: بەشێک لە خێزانەکانی ئەم عەشیرەتە لە ساڵانی ڕابردوودا کۆچیان کردووە بۆ سەنتەری شاری هەولێر و پارێزگای مووسڵ (نەینەوا) بە مەبەستی کار و گوزەران.٣. خەسڵەتە کۆمەڵایەتییەکانپەیوەندی توندوتۆڵ: کۆمەڵگای فەقێ مەرکی بەوە ناسراون کە پەیوەندییەکی توندوتۆڵی خێزانی و عەشایەری لە نێوانیاندا هەیە و لە بۆنە و نەهامەتییەکاندا هاوکاری یەکدی دەکەن.کەسایەتییەکان: لە ڕووی مێژووییەوە، چەندین پیاوی ئایینی، کەسایەتی کۆمەڵایەتی، و تێکۆشەر لەناو ئەم عەشیرەتەدا هەڵکەوتوون کە ڕۆڵی گرنگیان هەبووە لە چارەسەرکردنی کێشە کۆمەڵایەتییەکان و پشتگیریکردنی شۆڕشەکانی کوردستان. ____________________________________ کەسایەتیەکانی عەشیرەتی فەقێ مەرکی (مەلا عبێد قادر) [[بەکارھێنەر:موڕادد سلمان|موڕادد سلمان]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:موڕادد سلمان|لێدوان]]) ١٨:٣١، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٠٦، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == پرسیار لە [[User:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]ەوە (١٥:٥٣، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦) == :''Note: [[User:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]'s mentor <span class="plainlinks">[{{fullurl:User:Aram}} Aram]</span> is away.'' سڵاو، دەتوانیت بەستەری نێوانزمان زیاد بکەیت بۆ ئەم وتارە؟ https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%86_(%D9%88%DB%8C%D9%84%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA) --[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ١٥:٥٣، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]: سڵاو، کێشە نییە من زیادم کرد. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٤٤، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::گەلێک سپاس [[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ٢٣:٠٠، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == پرسیار لە [[User:Binar omer|Binar omer]]ەوە (١٨:٤٦، ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦) == دەمەوێ بابەتێک بنووسم --[[بەکارھێنەر:Binar omer|Binar omer]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Binar omer|لێدوان]]) ١٨:٤٦، ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == شنروێ مستەفا == '''''شنروێ مستەفا''''' پێشکەشکار، مۆدێل، و چالاکوانی سۆشیاڵ میدیای ناسراوی کوردە کە لە بواری مۆدە، شێوازی ژیان (Lifestyle) و گەشتوگوزاردا کار دەکات '''''گرنگترین زانیارییەکان لەسەر شنروێ مستەفا''''': پێشکەشکاری و '''ڕاگەیاندن''': وەک پێشکەشکارێکی دیار لە چەندین پڕۆگرام و چالاکیی جیاوازی میدیایی لە سۆشیاڵ میدیا و کەناڵە کوردییەکان دەرکەوتووە.مۆدە و جلی کوردی: زیاتر بە پۆشینی جلی کوردی هاوچەرخ و مۆدێرن ناسراوە. ئەو هەمیشە کار دەکات بۆ نیشاندانی جوانیی جلوبەرگی ڕەسەنی کوردی بە شێوازێکی نوێ. '''''گەشت و لایفستایل''''': لە ڕێگەی پەیجەکانییەوە ڤیدیۆ و وێنەی گەشتەکانی بۆ ناوچە جیاوازەکانی کوردستان و دەرەوەی وڵات بڵاودەکاتەوە، لەگەڵ ناساندنی خواردن و شوێنە گەشتیارییەکان.کارساز و بزنس: خاوەنی براندێکی تایبەت بە خۆیەتی بە ناوی by.shnrwe کە لە ڕێگەیەوە جلوبەرگ و بەرهەمەکانی خانمان پێشکەش دە '''پەیجە فەرمییەکانی لە سۆشیاڵ میدیا:ئینستاگرام: زیاتر لە''' ٤١٠ هەزار فۆڵۆوەری هەیە و لەژێر ناوی shnrwe.mustafaa@ چالاکە.سناپچات: ڕۆژانە ڤیدیۆ و ستۆری نوێ بڵاودەکاتەوە لەسەر ئەکاونتی shnrwe@ دەتوانیت لە ڕێگەی ئەم لینکەوە کورتە ڤیدیۆی نوێترین دەرکەوتنی شنروێ لە یوتیوب ببینی.هەروەها بۆ بینینی لیستی ڤیدیۆکانی، سەردانی پلەیلیستی شنروێ مستەفا لە یوتیوب بکە <nowiki>https://youtu.be/Zi6dD7BtpjY?si=bvz2Js1pfMt2Yoa9</nowiki> [[بەکارھێنەر:Binar omer|Binar omer]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Binar omer|لێدوان]]) ١٨:٤٩، ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2026-24 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Juryeonggu]]'''<br /> <small>''([[:kr:주령구]])&#32;([[:ja:酒令具]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:주령구의 발굴 당시 사진.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''Juryeonggu''' (주령구?, 酒令具?, JuryeongguLR, ChuryŏngguMR) è un dado a 14 facce, risalente al periodo del Silla unificato (668-935 d.C.), ritrovato nel 1975 dopo alcuni scavi occorsi presso il Donggung e lo stagno Wolji di Gyeongju, in Corea del Sud. Le facce del dado mostravano inscrizioni recanti varie penalità o sfide, legate ad un gioco di bevute, dimostrando l'importanza dell'alcool e la raffinatezza con cui la sua assunzione veniva celebrata. L'artefatto originale è andato perduto, incendiato in un maldestro tentativo di preservazione: oggi ne esistono delle repliche, disponibili anche commercialmente. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٢٠، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30622359 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٢٧، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == پرسیار لە [[User:Ysalimii|Ysalimii]]ەوە لەسەر [[بەختیار سەجادی]] (١٧:٠٥، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦) == :''Note: [[User:Ysalimii|Ysalimii]]'s mentor <span class="plainlinks">[{{fullurl:User:Aram}} Aram]</span> is away.'' سڵاو مامۆستا ئەم کاتەتان باش،پرسیارێکم هەیە، چۆن دەتوانم ئەم لاپەڕە بە ئینگلیزی وەربگەڕینمۆ. --[[بەکارھێنەر:Ysalimii|Ysalimii]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ysalimii|لێدوان]]) ١٧:٠٥، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2026-25 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cape Fiolent]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Beach of Cape Fiolent, Crimea.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Cape Fiolent''' (Crimean Tatar: Felenk Burun; Ukrainian: Фіолент; Russian: Фиолент; Latin: Parthenium), also historically called Cape Fiolente, is a cape and nature reserve (zakaznik) located in southern Sevastopol, a city within Crimea that is internationally recognised as part of Ukraine but currently occupied by Russia since 2014. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٤، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30662919 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:٤٦، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == نامەیەک بۆ کاک محەممەد == @[[بەکارھێنەر:Muhammed taha|Muhammed taha]]: سڵاو، ئەم نامەیەت بۆ جێ دەھێڵم، هەرکاتێک توانیت، لێرە وەڵامم بدەوە، سوپاس. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٧:٠٠، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :سەرچاو، فەرموو @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] لەخزمەتتدام. «[[User:Muhammed taha|<b style="background:Blue; color:White;">Muhammed Taha</b>]][[User talk:Muhammed taha|<sup style="color:Blue;">لێدوان</sup>]] ٢٢:٥٣، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Muhammed taha|Muhammed taha]]: لە ماسنجەر نامەیەکم بۆ ناردوویت گەر بتوانیت سەیرێک بکەیت سپاست دەکەم. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٢:٥٨، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2026-26 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Renovating Action Party]]'''<br /> <small>''([[:es:Partido de Acción Renovadora]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Flag of the Renovating Action Party.svg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Renovating Action Party''' was a left-wing Salvadoran political party that existed from 1944 to 1967. The party had three distinct phases of its existence under the leaderships of Colonel José Asencio Menéndez (1944–1950), the old line (1950–1964), and the new line (1964–1967). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٢، ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٣:٠٣، ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == نامەت ھەیە == {{نامەت ھەیە}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:٠٧، ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == پرسیار لە [[User:Hawbash nasih|Hawbash nasih]]ەوە لەسەر [[سمکۆی شکاک]] (٢٠:٠٥، ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦) == سڵاو مامۆستا دەتوانی هاوکارم بی --[[بەکارھێنەر:Hawbash nasih|Hawbash nasih]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hawbash nasih|لێدوان]]) ٢٠:٠٥، ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Hawbash nasih|Hawbash nasih]]: سڵاو بێگوومان، بفەرموو. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٠:٣٣، ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2026-27 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Facial age estimation]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Facial age estimation''' is the use of artificial intelligence to estimate the age of a person based on their facial features. Computer vision techniques are used to analyse the facial features in the images of millions of people whose age is known and then deep learning is used to create an algorithm that tries to predict the age of an unknown person. The key use of the technology is to prevent access to age-restricted goods and services. Examples include restricting children from accessing internet pornography, checking that they meet a mandatory minimum age when registering for an account on social media, or preventing adults from accessing websites, online chat or games designed only for use by children. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div>--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٠:٤٤، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١١:٤٥، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-28 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Paulo César Vinha State Park]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Capim dourado.jpg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Paulo César Vinha State Park''' (Portuguese: Parque Estadual Paulo César Vinha) is a state park in the state of Espírito Santo, Brazil. It protects an area of dunes, lagoons and marshes along the Atlantic shore. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٣٥، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٣:٥٤، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-29 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Caledonian MacBrayne]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Cal-Mac HQ2005.jpg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Caledonian MacBrayne''', in short form CalMac, is the trade name of CalMac Ferries Ltd, the major operator of passenger and vehicle ferries to the west coast of Scotland, serving ports on the mainland and 22 of the major islands. It is a subsidiary of holding company David MacBrayne, which is owned by the Scottish Government. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> -[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٢٠، ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:٠٩، ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == وتارەکانت == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]، ھیوادارم تەندرووست باش بیت. چەند ساڵێکە چالاکییەکی زۆرت ھەیە کە مایەی دڵخۆشییە و ھیوای بەردەوامیت بۆ دەخوازم و ماندوونەبیت. لەم چەند ڕۆژە کارم لەسەر ئەو وتارانە دەکرد کە گرێ نەدراون بە ھیچ زمانێکەوە، ھەندێک وتارم بینی کە تۆ نووسیبووت. ئەگەر کاتت ھەبوو پێداچوونەوەیەک بەسەر وتارە کۆنەکانت بکەیتەوە ئەو وتارانە گرێ بدەیتەوە بە زمانەکان یاخود زۆۆر کورتن واتە کۆڵکەن، ئەگەر کاتت ھەبوو پەرەیان پێ بدەیتەوە. پیویستت بە یارمەتی من بوو من ئامادەم. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ٢٠:٥٩، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]]: سڵاو لەتۆش بێت، سپاستەکەم و بێگومان ئەوەندەی شەمەندەفەری گەشتەکەم بڕوات منیش بەردەوام دەبم. سەبارەت بە وتارە کۆنەکانی من، بەڵێ ڕەنگە لەسەرەتادا وتارنووسین قورس بووبێت و زانینی من بۆ ویکیپیدیا وەک ئێستا نەبووبێت و هەڵەم کردبێت لەهەرشتێک بووبێت، بەڵام کامانە وتار من دروستم کردوون و گرێم نەداون؟ نموونەت لایە؟ چونکە ئەمە هەڵەیەکی گەورەیە کە کردبێتم! پێویستە زوو چاک بکرێن. سەبارەت بەو وتارانەی کە بە کۆلکەیی دروستم کردوون، ڕاستی قسەی ئەوە نادەم پەرەیان پێ بدەم، ئەوەندەی لەم ماوانە توانیبێتم وتاری درێژم دروستکردوون کە نەکەونە ئاستی کۆلکەوە، بەڵام گەر پێشتر کردبێتم و دووبارە بچمەوە سەریان؛ ئەوا ڕەنگە نەتوانم بەردەوام بم و بێزار بم، بۆیە لەئێستا کاتی ئەوەیانم نابێت :( '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢١:١٠، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::بۆ نموونە [[مایتی کینگ کۆنگ]] کە ئەمڕۆ گرێم دا، وە ئەم وتارە راستی نەمدۆزییەوە [[مردووی گەڕۆک: شاری مردوو (وەرزی ١)]]، لێکچوونی ھەبوو لەگەڵ [[مردووی گەڕۆک (وەرزی ١)]]. ::بەھەرحاڵ بۆ وتارەکانی پێشووت کێشە نییە، گەر مانگی ١ - ٢ وتاریش بێت ھەر خراپ نییە. چونکە من لە ئێستایا پێم باشترە وتارە کۆنەکان نوێ بکەینەوە و پەرەی پێ بدەین وەک لەوەی وتاری نوێ درووست بکەین. وە شتێ تریش ھەیە کۆمەڵێ وتار ھەن کە تاگی (سرینەوە) یاخود (کردنەیەک / تێکەڵکردن)ـی لێ دراوە تکایە خەمێکی لێ بخۆن با کەڵەکە نەبن. سپاس. [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ٢١:٢٥، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]]: بەئەستەم هەیە وتار گرێی نەدەم، ئەگەرنا بیرم ناچێت. وتاری [[مردووی گەڕۆک: شاری مردوو (وەرزی ١)]] لە ئینگلیزی بوونی نییە و پەڕەکە خۆم دروستم کردووە لە ویکیی کوردی. سپاس بۆ ڕاوبۆچوونەکانت، بژیت! '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٢:٠٢، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == پرسیار لە [[User:Diyako nwre|Diyako nwre]]ەوە (٢٠:١١، ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٦) == مانا ناوي هانيكا چية --[[بەکارھێنەر:Diyako nwre|Diyako nwre]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyako nwre|لێدوان]]) ٢٠:١١، ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyako nwre|Diyako nwre]]: سڵاو، هانیکا چییە؟!! '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٠:٤٤، ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2026-30 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Immigration to Switzerland]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In 2023, resident foreigners made up 26.3% of Switzerland's population. Most of these (83%) were from European countries. Italy provided the largest single group of foreigners, accounting for 14.7% of total foreign population, followed closely by Germany (14.0%), Portugal (11.7%), France (6.6%), Kosovo (5.1%), Spain (3.9%), Turkey (3.1%), North Macedonia (3.1%), Serbia (2.8%), Austria (2.0%), United Kingdom (1.9%), Bosnia and Herzegovina (1.3%) and Croatia (1.3%). Immigrants from Sri Lanka (1.3%), most of them former Tamil refugees, were the largest group of Asian origin (7.9%). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:١٨، ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-31 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fr:Study of Man's Impact on Climate]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> La '''Study of Man's Impact on Climate''' (traduisible en français par « Étude de l'impact de l'homme sur le climat ») est une conférence scientifique internationale consacrée à l'influence humaine sur le climat qui s'est tenue à Stockholm, en Suède, du 28 juin au 16 juillet 1971. Elle aborde diverses hypothèses parmi lesquelles la destruction de la couche d'ozone et le réchauffement (ou refroidissement) climatique, établit l'état du savoir à leur sujet et, soulignant les nombreuses inconnues qui demeurent, appelle à consacrer davantage de fonds à la recherche scientifique sur le climat. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٠، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30849684 --> == خەرمانەی ڕێزلێنان == کاک @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوت لێبێت، لەبەر شارەزایت لە بواری ویکیپیدیای کوردی سۆرانی و شارەزایت لە بەڕێوبردن، ئایا جەنابتان دەتوانن و ئارەزووتان هەیە بۆ بوون بە ئەندامی لیژنەی هەڵسەنگاندنی پڕۆژەکەمان؟[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٤:٤٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ==[[:وێب جی ئێڵ]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] {{Quote box|quote=<p>ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.</p><p>لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.</p>|width=20%|align=left}} تاگێک لەسەر [[:وێب جی ئێڵ]] دانراوە داوادەکات کە بەخێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا#گ١٥|پێوەری گ١٥ی سڕینەوەی خێرا]] کراوە، لەبەرئەوەی وتارەکە وا دەردەکەوێت کە ھەمووی یان زۆرینەی لەڕێگەی وەرگێڕی مەکینەوە وەرگێڕدرابێت و، وشە و/یان ڕستەی بێمانای تێدا بێت کە توانای تێگەیشتن لێی ئاسان نییە. لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا#وتارەکان|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، وەھا وتارگەلێک دەشێت لە ھەرکاتێکدا بێت بسڕدرێتەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:وێب جی ئێڵ|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D9%88%DB%8E%D8%A8+%D8%AC%DB%8C+%D8%A6%DB%8E%DA%B5|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}. <!-- Template:Db-invented-notice --> [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:٠٠، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) 26l3icc6pnyukvbowgqpzwm0zri1vak 0 167107 1613592 1613203 2026-07-30T20:03:46Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1613592 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{شێواز}} }} نووسەر و شاعیرێکی کوردە، خاوەنی نزیکەی بیست بەرهەمە و بەشی زۆریان چاپ نەکراون. '''کتێبی منطق الطیر''' ی عەتتاری نەیشابووری بۆ كوردیی كورمانجی وەرگێڕاوە '''مەولوودنامە'''ی نووسیوە '''فەرهەنگی كوردی- كوردی''' نووسیوە '''چوارینەکانی باباتاهیری هەمەدانی''' کردۆتە كوردی {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} tw2a5lmv3gn8wuv1qrzfr0r0m7iiglv 0 167181 1613403 1613348 2026-07-30T12:02:43Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613403 wikitext text/x-wiki {{وەسف|خانمەئەکتەرێکی بەڕیتانی}}{{Infobox person|name=میڵی بۆبی بڕاون|image=Millie Bobby Brown - MBB - 4 - SFM5 - July 10, 2022 at Stranger Fan Meet 5 People Convention (cropped).jpg|alt=|caption=بڕاون لەساڵی ٢٠٢٢|other_names=|birth_name=میڵی بۆنی بڕاون|birth_date={{Birth date and age|2004|2|19|df=yes}}|birth_place=ماربێلا، ئیسپانیا|citizenship=بەڕیتانی|occupation={{hlist|ئەکتەر|بەرهەمهێنەری فیلم}}|years_active=٢٠١٣–ئێستا|spouse={{marriage|[[جەیک بۆنگیۆڤی]]|2024}}|children=1|relatives=[[جۆن بۆن جۆڤی]] (خەزووری)}} '''میڵی بۆنی بۆنگیۆڤی''' (لەدایکبووی ١٩ی شوباتی ٢٠٠٤) کە بە ناوە هونەرییەکەی '''میڵی بۆبی بڕاون''' ناسراوە، خانمە ئەکتەری بەڕیتانی و بەرهەمهێنەری فیلمە.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Chilton|یەکەم=Louis|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=For better or worse, Millie Bobby Brown is cinema's first Stream Queen|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/electric-state-millie-bobby-brown-netflix-b2715248.html|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢٥|ئیش=[[The Independent]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250410063422/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/electric-state-millie-bobby-brown-netflix-b2715248.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە جیهاندا ناسرا بە ڕۆڵی [[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|جەین «ئیلێڤن» ئایڤس]] لە زنجیرەی [[نێتفلیکس]]ی [[خەیاڵی زانستی]]ی ''[[شتە نامۆکان]]'' (٢٠١٦–ئێستا)، کە بەهۆیەوە دوو جار پاڵێوراوە بۆ [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]] بۆ باشترین خانمە ئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەی درامی. لە ساڵی ٢٠١٨دا، بڕاون ناوی خرایە لیستی [[تایم ١٠٠]]<nowiki/>ی کاریگەرترین کەسایەتییەکانی جیهان.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=Millie Bobby Brown: The World's 100 Most Influential People |ناونیشان=https://time.com/collection/most-influential-people-2018/5238181/millie-bobby-brown/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200510221443/https://time.com/collection/most-influential-people-2018/5238181/millie-bobby-brown/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٠|magazine=Time}}</ref> ئەو گەنجترین کەس بوو کە تا ئێستا وەک باڵیۆزی نیازپاکیی یونیسێف دەستنیشان کرابێت.<ref name="National">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشان=http://www.unicef.org/people/people_nationalambassadors.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190401033008/https://www.unicef.org/people/people_nationalambassadors.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=National ambassadors |بڵاوکەرەوە=UNICEF |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> میڵی یەکەم کاری فیلمیی بریتی بوو لە ڕۆڵێکی سەرەکی لە فیلمی ''[[گادزیلا: پاشای دڕندەکان (فیلمی ٢٠١٩)|گادزیلا: پاشای دڕندەکان]]'' (٢٠١٩)، و ڕۆڵی گێڕاوەتەوە لە ''[[گادزیلا دژی کۆنگ]]'' (٢٠٢١). هەروەها ڕۆڵی سەرەکی و بەرهەمهێنەری ئەم فیلمەکانی نێتفڵیکس بووە وەک: ([[ئینۆلا ھۆڵمز (فیلم)|''ئینۆلا ھۆڵمز'']]) لە ساڵی ٢٠٢٠، (''[[ئینۆلا ھۆڵمز ٢]]'') لە ساڵی ٢٠٢٢، ([[خاتوون (فیلم)|''خاتوون'']]) لە ساڵی ٢٠٢٤، (''[[دۆخی کارەبایی]]'') لە ساڵی ٢٠٢٥، و (''[[ئینۆلا هۆڵمز ٣]]'') لە ساڵی ٢٠٢٦. == سەرەتای ژیان == میلی بۆنی بڕاون،<ref name="name2">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Stenzel |یەکەم=Wesley |ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Millie Bobby Brown reveals her real name, which she changed for 's---s and giggles' |ناونیشان=https://ew.com/millie-bobby-brown-reveals-her-real-name-11692744 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|magazine=Entertainment Weekly}}</ref> لە ١٩ی شوباتی ٢٠٠٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.biography.com/people/millie-bobby-brown-9302016 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180811033220/https://www.biography.com/people/millie-bobby-brown-9302016 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=Millie Bobby Brown (2004-) |بڵاوکەرەوە=[[Biography.com]] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>لە شاری [[ماربێڵا]] لە هەرێمی ئەندەلوس لە ئیسپانیا لەدایکبووە.<ref name="Diario Sur">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.diariosur.es/marbella-estepona/origenes-marbellies-millie-20171113202337-nt.html|سەردێڕ=Los orígenes marbellíes de Millie Bobby Brown, la joven estrella de 'Stranger Things' / The Marbella origins of Millie Bobby Brown, the young star of 'Stranger Things'|دوایین١=Sedano|یەکەم١=Jon|دوایین٢=de los Ríos|یەکەم٢=Ángel|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٨|newspaper=[[Diario Sur]]|زمان=es|بڵاوکەرەوە=[[Vocento]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180801004004/https://www.diariosur.es/marbella-estepona/origenes-marbellies-millie-20171113202337-nt.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وتەگێڕانەوە=...nació en Marbella en 2004, aunque tiene nacionalidad británica, ya que Robert y Kelly Brown, sus padres, eran unos ingleses asiduos veraneantes en la Costa del Sol. / ...[she] was born in Marbella in 2004, although she has British nationality, since Robert and Kelly Brown, her parents, were regular English vacationers on the Costa del Sol.}}</ref> سێیەم منداڵە لە چوار منداڵی دایک و باوکی بەڕیتانی، کێڵی و ڕۆبێرت بڕاون. کە بریکاری خانووبەرە بوون.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Kit|یەکەم١=Borys|دوایین٢=Belloni|یەکەم٢=Matthew|ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ='Stranger Things' Star's Father Demands Cash From Agents to Represent Her (Exclusive)|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/stranger-things-stars-father-demands-935013|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171205042024/https://www.hollywoodreporter.com/news/stranger-things-stars-father-demands-935013|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> خوشکێکی گەورەی بە ناوی پەیدج، براکەی بە ناوی چارڵی، و خوشکێکی بچووکتر بە ناوی ئاڤا هەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Quihuiz and Blair |یەکەم=Ariana and Caroline |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://people.com/millie-bobby-brown-siblings-everything-to-know-11876394/ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=People.com |زمان=en-US |سەردێڕ=Millie Bobby Brown's 3 Siblings: All About Paige, Charlie and Ava}}</ref> ناوی ناوەندی بریتییە لە "بۆنی"،<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rahman |یەکەم=Hanifah |ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.buzzfeed.com/hanifahrahman/millie-bobby-brown-stage-name |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=BuzzFeed |زمان=en-gb |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Just Revealed Her Real Name, And I'm Questioning Everything}}</ref> بەڵام کاتێک دەستی بە کاری هونەری کرد ناوی "بۆبی"ی بەکارهێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.the-independent.com/life-style/millie-bobby-brown-real-name-bonnie-chris-pratt-b2710659.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=The Independent |زمان=en |سەردێڕ=Millie Bobby Brown reveals her real name and why she changed it}}</ref> براون کاتێک لەدایک بوو کێشەی کەمیی بیستنی هەبوو لە گوێی چەپیدا، و بە تێپەڕبوونی کات بە تەواوی توانای بیستنی لەو گوێیدا لەدەستدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.glamour.com/story/millie-bobby-brown-opens-up-about-being-deaf-in-one-ear |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220614120127/https://www.glamour.com/story/millie-bobby-brown-opens-up-about-being-deaf-in-one-ear |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Glamour |زمان=en-US |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Opens Up About What It's Like Being Deaf in One Ear |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="variety">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Birnbaum |یەکەم=Debra |ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://variety.com/2017/tv/features/millie-bobby-brown-stranger-things-season-2-eleven-1202602487/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171222052825/https://variety.com/2017/tv/features/millie-bobby-brown-stranger-things-season-2-eleven-1202602487/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |سەردێڕ=How 'Stranger Things' Star Millie Bobby Brown Made Eleven 'Iconic' and Catapulted Into Pop Culture |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> خۆی و خێزانەکەی گەڕانەوە بۆ [[ئینگلتەرا]] کاتێک چوار ساڵان بوو، و لە شاری بۆرنمۆس لە دۆرسێت نیشتەجێ بوون.کاتێک ھەشت ساڵان بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Miller |یەکەم=Gregory E. |ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشان=https://nypost.com/2017/09/15/at-13-stranger-things-star-millie-bobby-brown-is-an-icon-in-the-making/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171204222937/https://nypost.com/2017/09/15/at-13-stranger-things-star-millie-bobby-brown-is-an-icon-in-the-making/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[New York Post]] |سەردێڕ=At 13, 'Stranger Things' star Millie Bobby Brown is an icon in the making |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕوویان کردە [[ئۆرڵاندۆ]]. براون گوتویەتی کە بە "بێ هیچ پارەیەک" گەورە بووە، نەبوونی سەقامگیریی ئابووری لە سەردەمی منداڵیدا کاری کردووە سەر پەیوەندی ئەو لەگەڵ پارە لە تەمەنی پێگەیشتوودا، تەنانەت دوای بەدەستهێنانی سەرکەوتنیش لە زنجیرەی شتە نامۆکان وەک خانمە ئەکتەرێکی منداڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Vega |یەکەم=Nicolas |ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2025/03/19/millie-bobby-brown-still-shops-at-target.html |ئیش=CNBC |سەردێڕ='Stranger Things' star Millie Bobby Brown still shops at Target: 'I grew up with no money'}}</ref> بەهۆی گەورەبوونی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، براون بە شێوەیەکی سروشتی شێوەزاری [[ئینگلیزیی ئەمریکی|ئەمریکی]] و شێوەزاری [[ئینگلیزیی بەریتانی|بەریتانی]] لە قسەکردنیدا دەردەکەوێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kang |یەکەم=Esther |ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://people.com/millie-bobby-brown-explains-why-accent-goes-in-and-out-around-jake-bongiovi-family-11694076 |ئیش=People |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Defends Backlash to Her Accent, Explains Why She Goes 'In and Out' Around Jake Bongiovi's Family}}</ref> == پیشەی نواندن == === ٢٠١٣—٢٠١٧: ڕۆڵە سەرەتایییەکان و ''شتە نامۆکان'' === [[File:Millie_Bobby_Brown_by_Gage_Skidmore.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Millie_Bobby_Brown_by_Gage_Skidmore.jpg|وێنۆک|بڕاون لەساڵی ٢٠١٦]] لە ٢٠١٣دا، میڵی یەکەم کاری ڕۆڵگێڕانی کرد وەک ئەستێرەیەکی کاتی لە زنجیرەی درامای خەیاڵی [[کۆمپانیای پەخشی ئەمریکی|ئەی بی سیی]] ''[[ڕۆژێک لە ڕۆژان لە وەندەرلاند]]''، کە بەرھەمێکی ''[[ڕۆژێک لە ڕۆژان]]'' بوو، کە ڕۆڵی [[ئەلیسی گەنج]]<nowiki/>ی دەگێڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wrenn |یەکەم=Jenna |ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://comicbook.com/tv-shows/news/once-upon-a-time-actors-who-are-famous-sebastian-stan/ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=ComicBook.com |زمان=en-US |سەردێڕ=10 Actors You Completely Forgot Were on Once Upon a Time}}</ref> لە ٢٠١٤دا، ڕۆڵێکی سەرەکی وەرگرت لە زنجیرەی درامی خەیاڵی ھەستبزوێنی [[بی بی سی ئەمریکا|بی بی سیی]] ''[[خۆپیاکردووەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|خۆپیاکردووەکان]]'' کە ڕۆڵی مادیسن ئۆدۆنیڵی دەگێڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشان=http://www.bbcwpressroom.com/bbc-worldwide-productions/press/john-simm-mira-sorvino-start-filming-bbc-americas-intruders-james-frain-tory-kittles-millie-brown-join-cast/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161123202606/http://www.bbcwpressroom.com/bbc-worldwide-productions/press/john-simm-mira-sorvino-start-filming-bbc-americas-intruders-james-frain-tory-kittles-millie-brown-join-cast/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=John Simm and Mira Sorvino Start Filming BBC AMERICA's Intruders as James Frain, Tory Kittles, and Millie Brown Join Cast |بڵاوکەرەوە=[[BBC Worldwide]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دواتر ڕۆڵی کاتی ھەبووە لە زنجیرەی درامی پۆلیسی ''[[ئێن سی ئای ئێس]]'' لە بەرهەمی [[سی بی ئێس]]، لە سیتکۆمی کەناڵی ئەی بی سی ''[[خێزانی ھاوچەرخ]]''، و زنجیرەی پزیشکی ''[[توێکاریی گرەی]]'' لە بەرهەمی کەناڵی ئەی بی سی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://movieweb.com/millie-bobby-brown-roles/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211031075856/https://movieweb.com/millie-bobby-brown-roles/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Movieweb |زمان=en-US |سەردێڕ=Awesome Millie Bobby Brown Roles That'll Get You Hyped for 'Godzilla Vs Kong' |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشان=http://www.theguardian.com/culture/2021/mar/28/how-millie-bobby-brown-used-her-superpowers |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211031122456/https://www.theguardian.com/culture/2021/mar/28/how-millie-bobby-brown-used-her-superpowers |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=the Guardian |زمان=en |سەردێڕ=How Millie Bobby Brown used her superpowers |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو ڕۆڵانەی کە دەیگێڕان بەس نەبوون بۆ ئەوەی خێزانەکەی لە ئەمریکا بمێننەوە، بۆیە گەڕانەوە بۆ ئینگلتەرا بۆ ئەوەی لەلای پورەکەی بمێننەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bayley |یەکەم=Leanne |ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.glamourmagazine.co.uk/gallery/millie-bobby-brown-facts-age-parents-interview-bio |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Glamour |زمان=en-US |سەردێڕ=25 facts about Millie Bobby Brown from Stranger Things}}</ref> لە ٢٠١٦دا، ئەو تاقیکردنەوەی بۆ ڕۆڵی [[خاتوون لیانا مۆرمۆنت]] لە زنجیرەی [[کایەی تەختە پاشایەتییەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]] ئەنجام دا، بەڵام ڕۆڵەکەی پێ نەدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jennings |یەکەم=Collier |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://collider.com/millie-bobby-brown-game-of-thrones-lyanna-mormont/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Collider |زمان=en |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Wanted To Quit Acting After Losing 'Game of Thrones' Role}}</ref> میڵی ھەڵبژێردرا بۆ بەرجەستەکردنی کەسایەتیی [[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|ئیلێڤن ('ئێڵ')]] لە زنجیرەی [[نێتفلیکس]]ی [[خەیاڵی زانستی]]ی [[وێژەی ترسناک|ترسناک]]ی ''[[شتە نامۆکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva |یەکەم=Nellie |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشان=https://deadline.com/2015/08/duffer-bros-netflix-series-stranger-things-young-cast-1201502552/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150822215815/http://deadline.com/2015/08/duffer-bros-netflix-series-stranger-things-young-cast-1201502552/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ئیش=[[Deadline Hollywood]] |سەردێڕ=Duffer Bros. Netflix Supernatural Drama Series Sets Young Cast, Gets Title |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>'' ڕۆڵگێڕانەکەی جێگەی پێشوازی و ستایشی ڕەخنەگران بوو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.emmys.com/bios/millie-bobby-brown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180912131246/https://www.emmys.com/bios/millie-bobby-brown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وتەگێڕانەوە=[Brown] rose to prominence in her Primetime Emmy Award-nominated role (for Outstanding Supporting Actress in a Drama Series) as Jane "Eleven" Ives in the Netflix science fiction horror series ''Stranger Things''. |سەردێڕ=Millie Bobby Brown |بڵاوکەرەوە=[[The Academy of Television Arts & Sciences]] (ATAS) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nolfi |یەکەم=Joey |ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشان=https://ew.com/awards/2017/05/08/millie-bobby-brown-mtv-awards-instagram-video/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180912165638/https://ew.com/awards/2017/05/08/millie-bobby-brown-mtv-awards-instagram-video/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[Entertainment Weekly#Website|EW.com]] |وتەگێڕانەوە=... [Brown] rose to prominence on the first season of the Netflix sci-fi thriller, [''Stranger Things''], as the character Eleven ... |سەردێڕ=Millie Bobby Brown mocks her MTV Movie & TV Awards breakdown in adorable video |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ziss |یەکەم=Sophy |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.bustle.com/p/millie-bobby-brown-is-2018s-youngest-time-100-honoree-she-more-than-earned-her-spot-8839525 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180912131446/https://www.bustle.com/p/millie-bobby-brown-is-2018s-youngest-time-100-honoree-she-more-than-earned-her-spot-8839525 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ئیش=[[Bustle (magazine)|Bustle]] |وتەگێڕانەوە=Brown rose to prominence in 2016 with her leading role in ''Stranger Things'', but she'd been working in the industry for a few years before that. |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Is 2018's Youngest 'TIME' 100 Honoree & She More Than Earned Her Spot |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و پاڵێورا بۆ [[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە بۆ باشترین پێشکەشکردن خانمە ئەکتەر لە زنجیرەیەکی درامی]]، و [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]] بۆ [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم بۆ باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەیەکی درامی|باشترین خانمە ئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەیەکی درامی]]. و دواتر لەگەڵ هاوکارەکانیدا خەڵاتی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە بۆ باشترین پێشکەشکردن لەلایەن تیمی ئەکتەرانەوە لە زنجیرەیەکی درامیدا بەدەستهێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lincoln |یەکەم=Ross A. |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشان=https://deadline.com/2016/11/first-cast-photo-for-stranger-things-season-2-released-online-1201849068/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170103165543/http://deadline.com/2016/11/first-cast-photo-for-stranger-things-season-2-released-online-1201849068/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=Deadline Hollywood |سەردێڕ='Stranger Things' Season 2 Cast Photo Reveals Who Returns From The Upside Down |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و ٤٣هەمین [[خەڵاتەکانی کەیوان]]<nowiki/>ی بردەوە بۆ باشترین نواندن لەلایەن ئەکتەرێکی گەنجەوە لە زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی.<ref name="Saturn Award 20172">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Latchem |یەکەم=John |ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشان=http://www.homemediamagazine.com/awards/star-wars-among-top-winners-43rd-saturn-awards-40346 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171117125942/http://www.homemediamagazine.com/awards/star-wars-among-top-winners-43rd-saturn-awards-40346 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=Homemedia magazine |سەردێڕ=Star Wars among top winners 43rd Saturn Awards |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بۆ ڕۆڵی ئیلێڤن لە [[شتە نامۆکان (وەرزی دووەم)|وەرزی دووەمی ''شتە نامۆکان'']]، بۆ دووەم جار پاڵێورا بۆ خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە و [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]] لە ٢٠١٨دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/emmys-nominations-list-2018-1202871084/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190331131215/https://variety.com/2018/tv/news/emmys-nominations-list-2018-1202871084/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=Variety |سەردێڕ=Emmy Nominations: The Complete List |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕۆڵی ئیلێڤنی دووبارە گێڕایەوە تا وەکو وەرزی [[شتە نامۆکان ٥|پێنجەمین]] و کۆتا وەرزی زنجیرەکە لە ساڵی ٢٠٢٥دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hein |یەکەم=Michael |ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://comicbook.com/tv-shows/news/netflix-stranger-things-season-5-teaser-drops-soon/ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=ComicBook.com |زمان=en-US |سەردێڕ=Netflix Finally Reveals When Stranger Things Season 5 Teaser Drops (& It’s Soon)}}</ref> لە تشرینی دووەمی ٢٠١٦دا، بڕاون لە ڤیدیۆ کلیپی گۆرانی "بمدۆزرەوە" لە بەرهەمی سیگما و بێرتی بەشداریکرد. هەر لە تشرینی دووەمی ٢٠١٦شەوە، لە ڕیکلامە بازرگانییەکانی کۆمپانیای وەبەرهێنان و خزمەتگوزاری دارایی سیتیگرووپ دەرکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=http://www.businesswire.com/news/home/20161121005263/en/Citi-Launches-Digital-Campaign-Spark-Nationwide-Conversation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170214175501/http://www.businesswire.com/news/home/20161121005263/en/Citi-Launches-Digital-Campaign-Spark-Nationwide-Conversation |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|ئیش=[[Business Wire]] |سەردێڕ=Citi Launches Digital Campaign To Spark a Nationwide Conversation About Money |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە کانوونی دووەمی ٢٠١٧دا، یەکەم دەرکەوتنی لە جیهانی مۆدەدا لە ڕێگەی هەڵمەتی "بەپێی داواکاری"ی کۆمپانیای کەڵڤن کلاین ئەنجام دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Overdeep |یەکەم=Meghan |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=http://www.instyle.com/news/millie-bobby-brown-calvin-klein-model-ad-campaign |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170124082943/http://www.instyle.com/news/millie-bobby-brown-calvin-klein-model-ad-campaign |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ئیش=[[InStyle]] |سەردێڕ=Stranger Things Star Millie Bobby Brown Is Officially a Calvin Klein Model |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مانگی دواتر، گرێبەستی لەگەڵ بریکاری مۆدێلی ئای ئێم جی واژۆ کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kirkpatrick |یەکەم=Emily |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشان=http://people.com/style/millie-bobby-signs-with-modeling-agency-img/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170214020212/http://people.com/style/millie-bobby-signs-with-modeling-agency-img/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|ئیش=[[People (magazine)|People]] |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Officially Signs with a Major Modeling Agency |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> براون لە هەڵمەتی ڕیکلامی مارکەی ئیتالی مۆنکلێر لە هاوینی ٢٠١٨دا دەرکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشان=https://wwd.com/fashion-news/fashion-scoops/moncler-taps-millie-bobby-brown-for-ad-campaign-1202743678 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190219130117/https://wwd.com/fashion-news/fashion-scoops/moncler-taps-millie-bobby-brown-for-ad-campaign-1202743678/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٩|ئیش=WWD |سەردێڕ=Moncler Taps Millie Bobby Brown for Next Ad Campaign |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هەروەها براون لە بەرگی پێشەوەی گۆڤاری [[ڤۆگ (گۆڤار)|ڤۆگ]]<nowiki/>یشدا دەرکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.vogue.co.uk/tags/millie-bobby-brown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220617230423/https://www.vogue.co.uk/tags/millie-bobby-brown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=British Vogue |زمان=en-GB |سەردێڕ=Millie Bobby Brown News and Features |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٢٠١٨–ئێستا === [[File:Millie_Bobby_Brown_-_MBB_-_4_-_SFMLE_-_April_30,_2023_at_Stranger_Fan_Meet_Limited_Edition_People_Convention_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Millie_Bobby_Brown_-_MBB_-_4_-_SFMLE_-_April_30,_2023_at_Stranger_Fan_Meet_Limited_Edition_People_Convention_(cropped).jpg|وێنۆک|بڕاون لەساڵی ٢٠٢٣]] بڕاون هەڵبژێردرا بۆ ئەوەی دەنگ لە پڕۆژەی [[ڕاستیی خەیاڵی]] بە ناوی ''گۆی ئاسمانییەکان: گۆرانییەکانی کات و بۆشایی'' بدات کە لەلایەن دارێن ئارۆنۆفسکییەوە بەرهەم هێنرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Keslassy |یەکەم=Elsa |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشان=https://variety.com/2018/film/news/stranger-things-millie-bobby-brown-to-darren-aronofskys-spheres-1202907096/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200708101948/https://variety.com/2018/film/news/stranger-things-millie-bobby-brown-to-darren-aronofskys-spheres-1202907096/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Variety |زمان=en |سەردێڕ='Stranger Things' Star Millie Bobby Brown to Narrate Darren Aronofsky's 'Spheres' |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٨دا، لەلایەن گۆڤاری [[تایم (کۆوار)|تایمەوە]] وەک یەکێک لە ١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتیی جیهان ناوزەند کرا، و بووە گەنجترین کەس کە لەو پێڕستەدا ناوی بهێنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/millie-bobby-brown-time-100-list-stranger-things-influence-youngest-person-ever-a8313671.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180429150135/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/millie-bobby-brown-time-100-list-stranger-things-influence-youngest-person-ever-a8313671.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠١٨|ئیش=The independent |سەردێڕ=Millie Bobby Brown becomes youngest person ever on Time 100 list |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هەروەها، لەلایەن گۆڤاری تایمەوە وەک یەکێک لە کاریگەرترین مێرمنداڵانی ساڵانی ٢٠١٧ و ٢٠١٨ دیاری کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=The 30 Most Influential Teens of 2017 |ناونیشان=https://time.com/5003930/most-influential-teens-2017/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171103221200/http://time.com/5003930/most-influential-teens-2017/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|magazine=Time}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=TIME's 25 Most Influential Teens of 2018 |ناونیشان=https://time.com/5463721/most-influential-teens-2018/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181208060755/http://time.com/5463721/most-influential-teens-2018/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|magazine=Time}}</ref> لە هەمان ساڵدا، بووە گەنجترین کەس کە لە مێژوودا وەک گەنجترین کەس کە وەک باڵوێزی نیازپاکیی [[یوونیسێف]] دەستنیشان بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-us-canada-46284390|سەردێڕ=Millie Bobby Brown: 'I've been bullied: that inspires me'|ئیش=BBC News|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181120224711/https://www.bbc.co.uk/news/av/world-us-canada-46284390/millie-bobby-brown-i-ve-been-bullied-that-inspires-me|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[کۆمپانیای ئێلەکترۆنیک ئارتس]] ڕایگەیاند کە براون هاوکاریی پڕۆگرامسازەکانی یاریی ''ژیانی دەستکرد ٤''ی کردووە بە بەشدارکردن لە بەرزکردنەوەی بیرکردنەوەی ئەرێنیانەی ژیانی دەستکرد ٤دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Arts |یەکەم١=Electronic |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.ea.com/games/the-sims/the-sims-4/pc/news/millie-bobby-brown-challenge |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181203152136/https://www.ea.com/games/the-sims/the-sims-4/pc/news/millie-bobby-brown-challenge |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=Electronic Arts Inc. |سەردێڕ=Introducing The Sims 4 Positivity Challenge with Millie Bobby Brown |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٨دا، [[ھۆڵیوود ڕیپۆرتەر|گۆڤاری ھۆڵیوود ڕیپۆرتەر]] بڕاونی خستە لیستی ٣٠ باشترین ئەستێرە گەنجەکانی هۆلیوودەوە کە تەمەنیان لە خوار ١٨ ساڵەوە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/lists/hollywoods-top-30-stars-under-age-18-1130157/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180809021637/https://www.hollywoodreporter.com/lists/hollywoods-top-30-stars-under-age-18-1130157 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=The Hollywood Reporter |سەردێڕ=Hollywood's Top 30 Stars Under Age 18 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، بڕاون یەکەم کاری نواندنی لە سینەمادا لە فیلمی ''[[گادزیلا: پاشای دڕندەکان (فیلمی ٢٠١٩)|گۆدزێلا: پاشای دڕندەکان]]'' ئەنجام دا، کە بەشی دووەمی فیلمی [[گادزیلا (فیلمی ٢٠١٤)|گادزیلا]]<nowiki/>ی ساڵی ٢٠١٤ بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kit |یەکەم=Borys |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/stranger-things-breakout-millie-bobby-brown-set-star-godzilla-sequel-969505 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170128005811/http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/stranger-things-breakout-millie-bobby-brown-set-star-godzilla-sequel-969505 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ئیش=[[The Hollywood Reporter]] |سەردێڕ='Stranger Things' Breakout Millie Bobby Brown Set to Star in 'Godzilla' Sequel (Exclusive) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هەروەها هەمان ڕۆڵی لە بەشی دواتریدا کە ''[[گادزیلا دژی کۆنگ]]'' بوو لە ساڵی ٢٠٢١دا دووبارە گێڕایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Caron |یەکەم=Nathalie |ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.ign.com/articles/2018/06/04/godzilla-vs-kong-casts-deadpool-2-star-julian-dennison |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180920235149/https://www.ign.com/articles/2018/06/04/godzilla-vs-kong-casts-deadpool-2-star-julian-dennison |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ئیش=IGN |سەردێڕ=GODZILLA VS. KONG CASTS DEADPOOL 2 STAR JULIAN DENNISON |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بوو بە باڵیۆزی هەڵمەتی بەیەکەوە #بەبەهێزی یاریدەکەینی [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.uefa.com/news-media/news/024f-0f8e69ab77dc-e6831dc98722-1000--millie-bobby-brown-signs-up-for-together-weplaystrong/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190331184454/https://www.uefa.com/insideuefa/football-development/womens-football/news/newsid=2597623.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٩|وێبگە=[[UEFA]] |سەردێڕ=Millie Bobby Brown signs up for Together #WePlayStrong |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، براون براندێکی تایبەت بە [[کەرەستەی جوانکاری]] بە ناوی فلۆرێنس لەلایەن میڵس دامەزراند. ئەم بەرهەمانە لە دەرمانخانەکانی بوتس لە بەریتانیا، کۆمپانیای [[وۆڵ مارت]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و [[شاپەرز درەگ مارت]] لە کەنەدا دەست دەکەون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://florencebymills.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190822140944/https://florencebymills.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=florence by mills |زمان=en |سەردێڕ=florence by mills {{!}} clean beauty |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cannon |یەکەم=Sophie |ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://nypost.com/2021/05/24/millie-bobby-brown-debuts-new-florence-by-mills-makeup-items/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210524134039/https://nypost.com/2021/05/24/millie-bobby-brown-debuts-new-florence-by-mills-makeup-items/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=New York Post |زمان=en-US |سەردێڕ=Millie Bobby Brown debuts new positivity-focused eye makeup |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Chan |یەکەم=Emily |ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.vogue.fr/beauty-tips/article/millie-bobby-brown-beauty-brand-everything-you-need-to-know |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200904123449/https://www.vogue.fr/beauty-tips/article/millie-bobby-brown-beauty-brand-everything-you-need-to-know |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=Vogue Paris |زمان=fr-FR |سەردێڕ=Why is Millie Bobby Brown's new beauty brand one of the most powerful in the world? |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://florencebymills.com/pages/brand |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191207212826/https://florencebymills.com/pages/brand |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=florence by mills |زمان=en |سەردێڕ=About Us |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Skvaril |یەکەم=Celia |ناونیشان=https://www.businessinsider.com/testing-hyped-products-from-millie-bobby-browns-beauty-line-2019-11 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191122153911/https://www.businessinsider.com/testing-hyped-products-from-millie-bobby-browns-beauty-line-2019-11 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=Business Insider |زمان=en-US |سەردێڕ=We tested out hyped products from Millie Bobby Brown's beauty line |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://thekit.ca/beauty/celebrity-beauty/florence-by-mills-canada/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210909061838/https://thekit.ca/beauty/celebrity-beauty/florence-by-mills-canada/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=The Kit |زمان=en-US |سەردێڕ=Millie Bobby Brown's Beauty Line Is Now Available in Canada |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٠دا، بڕاون ڕۆڵی سەرەکی گێڕا و بەرهەمهێنەریش بوو بۆ فیلمی [[ئینۆلا ھۆڵمز (فیلم)|''ئینۆلا هۆڵمز'']] لە ڕۆمانی ''نهێنییەکانی ئینۆلا هۆڵمز''،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://deadline.com/2018/01/millie-bobby-brown-enola-holmes-mysteries-stranger-things-legendary-entertainment-film-deal-nancy-springer-1202239229/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180118154150/https://deadline.com/2018/01/millie-bobby-brown-enola-holmes-mysteries-stranger-things-legendary-entertainment-film-deal-nancy-springer-1202239229/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=Deadline Hollywood |سەردێڕ='Stranger Things' Millie Bobby Brown In Legendary Film Deal To Produce & Star In Enola Holmes Mysteries |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>و دواتر لە ساڵی ٢٠٢٢دا لە بەشی دووەمیدا بە ناوی ''[[ئینۆلا هۆڵمز ٢]]'' ڕۆڵەکەی دووبارە گێڕایەوە. بەپێی گۆڤاری [[ڤارایتی]]، ئەو بڕی ١٠ ملیۆن دۆلاری بۆ ئەو ڕۆڵە وەرگرت، و بووە یەکێک لە پڕداهاتترین خانمە ئەکتەرەکانی هۆلیوود لەو ساڵەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Campbell |یەکەم=Scott |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://deadline.com/2021/05/enola-holmes-sequel-millie-bobby-brown-and-henry-cavill-eturning-1234755267/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210623165510/https://deadline.com/2021/05/enola-holmes-sequel-millie-bobby-brown-and-henry-cavill-eturning-1234755267/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Deadline |زمان=en-US |سەردێڕ='Enola Holmes' Sequel A Go At Netflix With Millie Bobby Brown And Henry Cavill Set To Return |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lang |یەکەم=Brent |ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://variety.com/2022/film/features/movie-star-salaries-joaquin-phoenix-joker-2-tom-cruise-1235320046/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220720160107/https://variety.com/2022/film/features/movie-star-salaries-joaquin-phoenix-joker-2-tom-cruise-1235320046/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |سەردێڕ=Inside Movie Stars' Salaries: Joaquin Phoenix Nabs $20M for ''Joker 2,'' Tom Cruise Heads to Over $100M and More |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەو ساڵەدا، هەروەها کرا بە باڵیۆزی براندە فاشیۆنەکەی لویس ڤتۆن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.seventeen.com/fashion/celeb-fashion/a39826661/millie-bobby-brown-louis-vuitton-ambassador/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220521191821/https://www.seventeen.com/fashion/celeb-fashion/a39826661/millie-bobby-brown-louis-vuitton-ambassador/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Seventeen |زمان=en-us |سەردێڕ=Millie Bobby Brown is Louis Vuitton's Newest Ambassador |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.luxurydaily.com/louis-vuitton-millie-bobby-brown/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220617072430/https://www.luxurydaily.com/louis-vuitton-millie-bobby-brown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Luxury Daily |زمان=en-US |سەردێڕ=Louis Vuitton welcomes TV star Millie Bobby Brown as house ambassador |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> براون یەکەم ڕۆمانی خۆی بە ناوی نۆزدە هەنگاو، کە لەسەر بنەمای مێژووی خێزانەکەی خۆی دروست بوو، لە ئەیلوولی ٢٠٢٣دا بڵاوکردەوە. ڕۆمانەکە وەک «چیرۆکێکی مەزنی خۆشەویستی، لەدەستدان و ڕازەکان» وەسف کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Shutler |یەکەم=Ali |ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.nme.com/news/film/stranger-things-millie-bobby-brown-to-release-debut-novel-this-year-3420562 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230405053413/https://www.nme.com/news/film/stranger-things-millie-bobby-brown-to-release-debut-novel-this-year-3420562 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=NME |زمان=en-US |سەردێڕ=Stranger Things' Millie Bobby Brown to release debut novel this year |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٤دا، براون ڕۆڵی سەرەکی گێڕا و بەرهەمهێنەری جێبەجێکار بوو بۆ فیلمی خەیاڵی [[خاتوون (فیلم)|''خاتوون'']] لە پلاتفۆرمی [[نێتفلیکس]]، کە لەلایەن دەرهێنەری ئیسپانی خوان کارلۆس فرێسنادیلۆوە دەرهێنرابوو لەسەر بنەمای سیناریۆیەک لەلایەن دان مەزۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=D'Alessandro |یەکەم=Anthony |ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://deadline.com/2020/11/millie-bobby-brown-to-star-in-executive-produce-netflix-fantasy-movie-damsel-1234612845/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201129132624/https://deadline.com/2020/11/millie-bobby-brown-to-star-in-executive-produce-netflix-fantasy-movie-damsel-1234612845/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Deadline |زمان=en-US |سەردێڕ=Millie Bobby Brown To Star In & Executive Produce Netflix Fantasy Movie 'Damsel' |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٥دا، ئەو ڕۆڵی سەرەکی گێڕا لە فیلمی ''[[دۆخی کارەبایی]]'' لە بەرهەمهێنانی [[جۆ ڕوسۆ|براکانی ڕوسۆ]]، کە وەرگیراوە لە ڕۆمانی سیمۆن ستۆلێنهاگ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McNary |یەکەم=Dave |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://variety.com/2020/film/news/millie-bobby-brown-russo-brothers-the-electric-state-1234866659/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210319142406/https://variety.com/2020/film/news/millie-bobby-brown-russo-brothers-the-electric-state-1234866659/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Variety |زمان=en-US |سەردێڕ=Millie Bobby Brown to Star in the Russo Brothers' Sci-Fi Film 'The Electric State' |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە تەمموزی ٢٠٢٥دا، براون و [[گابرێل لابێل]] هەڵبژێردران بۆ ئەوەی ڕۆڵی سەرەکی بگێڕن لە فیلمی کۆمیدی ڕۆمانسی ''[[تەنها وێنەکە بگرە]]'' لە پلاتفۆرمی [[نێتفلیکس]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kit |یەکەم=Borys |ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/millie-bobby-brown-gabriel-labelle-just-picture-it-1236317366/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]] |سەردێڕ=Millie Bobby Brown, Gabriel LaBelle to Star in Netflix Romantic Comedy 'Just Picture It' (Exclusive)}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا، ڕۆڵی ئینۆلا لە بەشی سێیەمی فیلمەکەدا کە ''[[ئینۆلا هۆڵمز ٣]]'' بوو، دووبارە گێڕایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Kroll |یەکەم١=Justin |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://deadline.com/2024/11/enola-holmes-3-philip-barantini-director-millie-bobby-brown-1236183418/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241223110740/https://deadline.com/2024/11/enola-holmes-3-philip-barantini-director-millie-bobby-brown-1236183418/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |سەردێڕ='Enola Holmes 3': Philip Barantini To Direct Netflix And Legendary Sequel |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == ژیانی کەسی == میڵی لە تەمەنی ١٢ ساڵییەوە بەرچاوی خەڵک کەوت دوای بەشداربوونی لە ''شتە نامۆکان''دا.<ref name="USA Today Alia">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Dastagir |یەکەم١=Alia E. |سەردێڕ=How we've failed Millie Bobby Brown |ناونیشان=https://www.usatoday.com/story/life/health-wellness/2021/07/15/millie-bobby-brown-sexualized-again-hunter-echo-lewd-comments/7968762002/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=USA Today |ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا، وتەی [[ھۆمۆفۆبیا]]یی، کە بە درۆ بەناوی میڵییەوە کرابوو، لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بە شێوەی [[میم]] دەرکەوتن کە وای لە میڵی کرد واز لە [[تویتەر]] بھێنێت لەبەر ھەراسانکردنی.<ref name="quits twitter">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Pasquini |یەکەم١=Maria |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Quits Twitter After Being Bullied with Homophobic Memes |ناونیشان=https://people.com/tv/millie-bobby-brown-quits-twitter/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=People}}</ref> سەرەڕای مڵھوڕیکردنی لەڕێی ئینتەرنێتەوە، ڕووبەڕووی بەکارھێنەرانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و وتار بووەتەوە کە بەشێوەیەکی سێکسی باسی شێوەی دەکەن.<ref name="USA Today Alia" /> بەھۆی ئەمەوە تووشی شڵەژاوی بوو، و لە پۆستێکی ٢٠٢٠ی ئینستاگرامیدا لەسەر ١٦یەم ڕۆژی لەدایکبوونی وتی «ھەندێک کات دەشڵەژێم بەھۆی نادروستی، پەیامە ناشرینەکان، سێکسیکردنەکان، سووکایەتییەکان کە لە ئەنجامدا بوونەتە ئازار و نائاسایشی بۆم.»<ref name="Today Brown">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Hines |یەکەم١=Ree |سەردێڕ=Millie Bobby Brown criticizes 'sexualization' and 'insults' she's been facing as she turns 16 |ناونیشان=https://www.today.com/style/millie-bobby-brown-16-criticizes-sexualization-she-s-been-facing-t174324 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Today |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref> دوای بوونی بە ١٨ ساڵ لە شوباتی ٢٠٢٢دا، ھەژماری تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی پڕ بوون لە وێنە و ڤیدیۆ و پەیامی نەشیاو لەلایەن بەکارھێنەرانەوە.<ref name="18 birthday">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Soteriou |یەکەم١=Stephanie |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Opened Up About The "Gross" Sexualization She Has Faced As A Child Star After The Public Reaction To Her 18th Birthday Sparked An Important Conversation |ناونیشان=https://www.buzzfeednews.com/article/stephaniesoteriou/millie-bobby-brown-sexualized-18-birthday |ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Buzzfeed News |ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> لە ٢٠٢١ەوە، میڵی لە پیوەندییەکی خۆشەویستیدایە لەگەڵ جەیک بۆنگیۆڤی، کوڕی مۆسیقاژەن [[جۆن بۆنگیۆڤی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Lovebirds! Millie Bobby Brown and Jake Bongiovi's Relationship Timeline |ناونیشان=https://www.lifeandstylemag.com/posts/millie-bobby-brown-jake-bongiovis-relationship-timeline-photos/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Life & Style |زمان=en-US}}</ref> میڵی خوێندکارێکی سەرھێڵە لە [[زانکۆی پوردو]] و دەربارەی تەندروستی و خزمەتگوزاریی مرۆڤی دەخوێنێت بەپێی ئابی ٢٠٢٢.<ref>[https://deadline.com/2022/08/millie-bobby-brown-enrolled-purdue-university-in-indiana-of-course-1235091901/ Millie Bobby Brown Is Enrolled At Purdue University – In Indiana, Of Course]</ref> == فیلمۆگرافی == [[پەڕگە:Millie Bobby Brown by Gage Skidmore 2.jpg|thumb|upright=1| میڵی لە کاتی قسەکردنی لە [[کۆمیک کۆنی سان دیێگۆ|کۆمیک-کۆنی سان دیێگۆ]]، ٢٠١٧]] === فیلم === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! class="unsortable"| تێبینییەکان |- | ٢٠١٨ | ''گۆیەکان: گۆرانی شوێنکاتێک'' | گێڕەرەوە | ڕۆڵی دەنگی؛ بەشی: «کۆڕبێژی گەردوون» |- | ٢٠١٩ | ''گۆدزێلا: پاشای دڕندەکان'' | مادیسن ڕەسڵ | |- | ٢٠٢٠ | ''[[ئینۆلا ھۆڵمز (فیلم)|ئینۆلا ھۆڵمز]]'' | ئینۆلا ھۆڵمز | بەرھەمھێنەریشە |- | ٢٠٢١ | ''گۆدزێلا دژی کۆنگ'' | مادیسن ڕەسڵ | |- | ٢٠٢٢ | ''[[ئینۆلا ھۆڵمز ٢]]'' | ئینۆلا ھۆڵمز | بەرھەمھێنەریشە؛ لە قۆناغی پاش بەرھەمھێناندایە |- | ٢٠٢٣ | ''[[دامزێڵ]]'' | شازادە ئیلۆدی | یاریدەدەری بەرھەمھێنەریشە؛ لە وێنەگرتندایە |} {| class="wikitable" |+کلیل | style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=ھێشتا بڵاو نەبووەتەوە}} |واتە بەرھەمەکە ھێشتا بڵاو نەبووەتەوە |} === تەلەڤیزیۆن === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! class="unsortable"| تێبینییەکان |- | ٢٠١٣ | ''ڕۆژێک لە ڕۆژان لە وەندەرلاند'' | ئەلیسی گەنج | ٢ ئەڵقە |- | rowspan=2|٢٠١٤ | ''[[خۆپیاکردووەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|خۆپیاکردووەکان]]'' | مادیسن ئۆ دۆنێڵ | ڕۆڵی سەرەکی |- | ''ئێن سی ئای ئێس'' | ڕەیچێڵ باڕنس | ئەڵقەی: «ڕێنوێنیی باوان پێشنیارکراوە» |- | rowspan=2|٢٠١٥ | ''خێزانی ھاوچەرخ'' | لیزی | ئەڵقەی: «دۆڵاب؟ بەدڵت دەبێت!» |- | ''توێکاریی گرەی'' | ڕوبی | ئەڵقەی: «ھەست دەکەم زەوی دەجووڵێت» |- | ٢٠١٦–٢٠٢٥ | ''[[شتە نامۆکان]]'' | [[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|جەین «ئیلێڤن» ئایڤس]] | ڕۆڵی سەرەکی |- | ٢٠٢٠ | ''[[پەخشی تایبەتی کریسمسی جادوییی مەرایا کێری]]'' | خۆی | پەخشی تایبەتی تەلەڤیزیۆن |} === موزیک ڤیدیۆ === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ناو ! گۆرانیبێژ ! ڕۆڵ ! سەرچاوەکان |- | ٢٠١٦ | «بمدۆزەوە» | سیگما لەگەڵ بێردی | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://people.com/music/watch-stranger-things-star-millie-bobby-brown-star-in-sigma-birdy-music-video-find-me/|سەردێڕ=Watch Stranger Things' Millie Bobby Brown Star in Birdy and Sigma's New Music Video 'Find Me'|وێبگە=[[People (magazine)|People]]|یەکەم=Natalie|دوایین=Stone|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161104142201/http://people.com/music/watch-stranger-things-star-millie-bobby-brown-star-in-sigma-birdy-music-video-find-me/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٢٠١٧ | «بەرەنگارت دەبمەوە» | دە ئێکس ئێکس | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nordstrom|یەکەم=Leigh|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشان=http://wwd.com/eye/lifestyle/exclusive-paris-jackson-millie-bobby-brown-calvin-klein-raf-simons-the-xx-i-dare-you-10933743/|سەردێڕ=Exclusive: Paris Jackson, Millie Bobby Brown Wear Calvin Klein for The xx New Music Video|وێبگە=[[Women's Wear Daily]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170629191031/http://wwd.com/eye/lifestyle/exclusive-paris-jackson-millie-bobby-brown-calvin-klein-raf-simons-the-xx-i-dare-you-10933743/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan=2|٢٠١٨ | «کچەکانی وەک تۆ» {{بچووک|(بڵاوبوونەوەی ڕەسەن، بەشی دووەم و وەشانە ڤێرتیکاڵییەکان)}} | ماروون ٥ لەگەڵ کاردی بی | rowspan=3|خۆی (کامیۆ) |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.huffingtonpost.com/entry/maroon-5-cardi-bs-girls-like-you-video-is-a-star-studded-dance-party_us_5b0ffa74e4b0fcd6a8345208|سەردێڕ=Maroon 5, Cardi B's 'Girls Like You' Video Is a Star-Studded Dance Party|دوایین=Amatulli |یەکەم=Jenna|وێبگە=[[HuffPost]]|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180531173702/https://www.huffingtonpost.com/entry/maroon-5-cardi-bs-girls-like-you-video-is-a-star-studded-dance-party_us_5b0ffa74e4b0fcd6a8345208|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8480249/maroon-5-alternate-version-girls-like-you-music-video|سەردێڕ=Maroon 5 Releases New Version of 'Girls Like You' Music Video: Watch|دوایین=Glicksman|یەکەم= Josh|ئیش=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181103161839/https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8480249/maroon-5-alternate-version-girls-like-you-music-video|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://open.spotify.com/show/1Lu17oqo8Evy8AzqPKjzLY|سەردێڕ=Maroon 5 – Girls Like You (Vertical Video) featuring Cardi B|وێبگە=[[Spotify]]|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181219043921/https://open.spotify.com/show/1Lu17oqo8Evy8AzqPKjzLY|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | «لە ھەستەکانمدا» | [[درەیک]] |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.billboard.com/articles/news/8468575/drake-drizzy-scorpion-in-my-feelings-video-all-the-celeb-cameos|سەردێڕ=Drake's 'In My Feelings' Video: All the Celeb Cameos|ئیش=Billboard|دوایین=Whittum|یەکەم=Connor|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref> |- | ٢٠١٩ | «ئەوەی دەمەوێت بۆ کرسیمس تۆیت» | مەرایا کێری |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://popcrush.com/ariana-grande-mariah-carey-christmas-video/|سەردێڕ=Ariana Grande, Katy Perry and More Star in Mariah Carey's Christmas Video Tribute: Watch|ئیش=PopCrush|دوایین=Reda|یەکەم=Natasha|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> |} === کایە ڤیدیۆیییەکان === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! تێبینییەکان ! سەرچاوەکان |- | ٢٠١٨ | ''سیمس ٤'' | خۆی | کەسایەتییەکی لە داگرتن ھاتووی خۆڕایی وەک بەشێک لە بۆنەیەک |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Conoce el desafío de positividad de Los Sims 4 con Millie Bobby Brown|ناونیشان=https://www.ea.com/es-es/games/the-sims/the-sims-4/news/millie-bobby-brown-challenge|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢١|زمان=es|newspaper=[[Electronic Arts]]}}</ref> |} == خەڵات و پاڵاوتنەکان == {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! خەڵات ! بابەت ! کاری پاڵێوراو ! ئەنجام ! class="unsortable" | {{Abbr|سەرچاوە|References}} |- | rowspan=14|٢٠١٧ |خەڵاتەکانی ئێن ئێم ئی | پاڵەوانی ساڵ | خۆی | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nme.com/news/music/heres-full-list-vo5-nme-awards-winners-2017-1976867|سەردێڕ=Here's the full list of VO5 NME Awards winners 2017|وێبگە=[[NME]]|یەکەم=Andrew|دوایین=Trendell|ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170218132107/http://www.nme.com/news/music/heres-full-list-vo5-nme-awards-winners-2017-1976867|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |خەڵاتەکانی ھونەرمەندە گەنجەکان |باشترین نواندن لە فیلم یان زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی دیجیتاڵی - خانمەئەکتەری گەنج | rowspan=13|''[[شتە نامۆکان]]'' | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="2016YAA">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=38th Annual Awards|ناونیشان=http://www.youngartistawards.org/noms25.htm|وێبگە=[[Young Artist Association]]|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170202050908/http://youngartistawards.org/nominees|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> |- | خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی خەڵکی | خانمەئەکتەری زانستی خەیاڵی/خەیاڵی پەسەند | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2016/11/peoples-choice-awards-nominees-2016-full-list-captain-america-kevin-hart-1201854910/|سەردێڕ=People's Choice Awards Nominees Set|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|یەکەم=Patrick|دوایین=Hipes|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6qmSjc8en?url=http://deadline.com/2016/11/peoples-choice-awards-nominees-2016-full-list-captain-america-kevin-hart-1201854910/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan=2|[[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە|خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرانی شاشە]] | باشترین نواندن لەلایەن ئەکتەرێکی مێیینەوە لە زنجیرەیەکی درامی | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="SAG-2017">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ew.com/article/2016/12/14/2017-sag-awards-nominations|سەردێڕ=SAG Awards nominations 2017: See the full list|وێبگە=[[Entertainment Weekly]]|یەکەم=Joely|دوایین=Nolfi|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170111005833/http://www.ew.com/article/2016/12/14/2017-sag-awards-nominations|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | باشترین نواندن لەلایەن کۆمەڵێکەوە لە زنجیرەکەی درامی |{{won}} | style="text-align:center;"|<ref name="SAG-2017"/> |- | خەڵاتەکانی فەنگۆریا چەینسۆ | باشترین خانمەئەکتەری تەلەڤیزیۆن | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fangoria.com/new/never-mind-oscar-heres-the-2017-fangoria-chainsaw-awards-nominees-ballot/|سەردێڕ=Never mind Oscar, here's the 2017 FANGORIA Chainsaw Awards Nominees Ballot!|وێبگە=[[Fangoria]]|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170806233824/http://fangoria.com/new/never-mind-oscar-heres-the-2017-fangoria-chainsaw-awards-nominees-ballot/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | خەڵاتەکانی ساتێرن | باشترین خانمەئەکتەری گەنج لە زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref name="Saturn Award 2017">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.homemediamagazine.com/awards/star-wars-among-top-winners-43rd-saturn-awards-40346|سەردێڕ=Star Wars among top winners 43rd Saturn Awards|وێبگە=Homemedia magazine|یەکەم=John|دوایین=Latchem|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171117125942/http://www.homemediamagazine.com/awards/star-wars-among-top-winners-43rd-saturn-awards-40346|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | rowspan=2|خەڵاتەکانی ئێم تی ڤیی فیلم و تەلەڤیزیۆن | باشترین ئەکتەر لە زنجیرەیەکدا | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref name="MTVA-2017">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Get Out Leads the Nominations for MTV's First Ever Movie & TV Awards|ناونیشان=http://people.com/movies/mtv-movie-tv-awards-nominations-2017/|وێبگە=People|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170407031853/http://people.com/movies/mtv-movie-tv-awards-nominations-2017/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | باشترین پاڵەوان | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="MTVA-2017"/> |- | خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی ھەرزەکارانی ٢٠١٧ | ئەستێرەی تازە بەناوبانگی تەلەڤیزیۆنیی ھەڵبژێردراو | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eonline.com/news/873075/teen-choice-awards-2017-winners-the-complete-list|سەردێڕ=Teen Choice Awards 2017 Winners: The Complete List|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180130225435/http://www.eonline.com/news/873075/teen-choice-awards-2017-winners-the-complete-list|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | خەڵاتەکانی پڕایم تایم ئێمی | باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەکەی درامی | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.emmys.com/sites/default/files/Downloads/69th-nominations-list-v1ry.pdf|سەردێڕ=2017 Emmy® Awards Nominations for Programs Airing June 1, 2016 – May 31, 2017|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=[[Academy of Television Arts & Sciences]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20170713174051/http://www.emmys.com/sites/default/files/Downloads/69th-nominations-list-v1ry.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan=2|خەڵاتەکانی گۆڵد دێربیی تەلەڤیزیۆن | خانمەئەکتەری درامیی پاڵپشت | {{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Dixon|یەکەم١=Daniel Montgomery,Chris Beachum,Marcus James|سەردێڕ=2017 Gold Derby TV Awards winners: 'Big Little Lies' and 'SNL' sweep, while 'Stranger Things' takes Best Drama|ناونیشان=http://www.goldderby.com/article/2017/2017-gold-derby-tv-awards-winners-big-little-lies-news-357924086/|وێبگە=Gold Derby|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180115174133/http://www.goldderby.com/article/2017/2017-gold-derby-tv-awards-winners-big-little-lies-news-357924086/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ڕۆڵگێڕی تازە بەناوبانگی ساڵ | {{won}} |- | خەڵاتی ھەڵبژاردەی خەڵکیی ئای جی ئێن | باشترین نواندنی درامیی تەلەڤیزیۆن | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ign.com/wikis/best-of-2017-awards/Best_Dramatic_TV_Performance|سەردێڕ=Best of 2017|وێبگە=[[ئای جی ئێن|IGN]]|ساڵ=٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180114033533/http://www.ign.com/wikis/best-of-2017-awards/Best_Dramatic_TV_Performance|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan=11|٢٠١٨ | rowspan="2" |خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرانی شاشە | باشترین نواندن لەلایەن ئەکتەرێکی مێیینە لە زنجیرەیەکی درامی | rowspan=11|''[[شتە نامۆکان]]'' | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="SAG-2018">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cnn.com/2017/12/13/entertainment/sag-awards-nominations/index.html|سەردێڕ=SAG Awards nominations 2018: The complete list|یەکەم=Sandra|دوایین=Gonzalez|بڵاوکەرەوە=CNN|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171213171516/http://www.cnn.com/2017/12/13/entertainment/sag-awards-nominations/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | باشترین نواندن لەلایەن کۆمەڵێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی | {{nom}} |- | خەڵاتەکانی ئیمپایەر | باشترین خانمەئەکتەر لە زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Travis|یەکەم=Ben|ناونیشان=https://www.empireonline.com/movies/news/star-wars-last-jedi-thor-ragnarok-lead-empire-awards-2018-nominations/|سەردێڕ=Star Wars The Last Jedi and Thor Ragnarok Lead Empire Awards 2018 Nominations|وێبگە=[[Empire (film magazine)|Empire]]|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180203010204/https://www.empireonline.com/movies/news/star-wars-last-jedi-thor-ragnarok-lead-empire-awards-2018-nominations/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی منداڵانی ٢٠١٨ | خانمەئەکتەری تەلەڤیزیۆنی پەسەند | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/02/2018-kids-choice-awards-nominations-nickelodeon-stranger-things-dwayne-johnson-john-cena-1202303369/|سەردێڕ=Nickelodeon Unveils 2018 Kids' Choice Awards Nominations|ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠١٨|یەکەم=Erik|دوایین=Pedersen|وێبگە=Deadline Hollywood|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180227003055/http://deadline.com/2018/02/2018-kids-choice-awards-nominations-nickelodeon-stranger-things-dwayne-johnson-john-cena-1202303369/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | خەڵاتەکانی ساتێرن | باشترین ئەکتەری گەنج لە زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/film/news/saturn-awards-nominations-2018-black-panther-walking-dead-1202727752/|سەردێڕ='Black Panther,' 'Walking Dead' Rule Saturn Awards Nominations|دوایین=McNary|یەکەم=Dave|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6xwc1azco?url=http://variety.com/2018/film/news/saturn-awards-nominations-2018-black-panther-walking-dead-1202727752/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan=2|خەڵاتەکانی ئێم تی ڤیی فیلم و تەلەڤیزیۆن | باشترین نواندن لە زنجیرەیەکدا | {{won}} | rowspan=2 style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/lists/mtv-movie-tv-awards-2018-nominations-complete-list-1108100|سەردێڕ=MTV Movie & TV Awards: 'Black Panther,' 'Stranger Things' Top Nominations|دوایین=Nordyke|یەکەم=Kimberly|ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180503235147/https://www.hollywoodreporter.com/lists/mtv-movie-tv-awards-2018-nominations-complete-list-1108100|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref> |- | باشترین ماچ {{بچووک|(لەگەڵ [[فین وۆڵفھارد|فین وۆڵفھاڕد]])}} | {{nom}} |- | rowspan=2|خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی ھەرزەکاران | خانمەئەکتەری زانستی خەیاڵی/خەیاڵی ھەڵبژێردراو | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mathews|یەکەم=Liam|سەردێڕ=2018 Teen Choice Awards Nominees|ناونیشان=https://www.tvguide.com/news/teen-choice-2018-nominees/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=[[TV Guide]]|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180614050344/http://www.tvguide.com/news/teen-choice-2018-nominees/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | یاری تەلەڤیزیۆنی ھەڵبژێردراو {{بچووک|(لەگەڵ فین وۆڵفھاڕد)}} | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.eonline.com/news/956235/teen-choice-awards-2018-winners-the-complete-list|سەردێڕ=Teen Choice Awards 2018 Winners: The Complete List|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=[[Enews]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180813124523/https://www.eonline.com/news/956235/teen-choice-awards-2018-winners-the-complete-list|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |خەڵاتەکانی گۆڵد دێربی |باشترین خانمەئەکتەری درامیی پاڵپشت | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.goldderby.com/article/2018/2018-gold-derby-tv-awards-winners-versace-handmaids-tale-game-of-thrones-news-957368402/ |سەردێڕ=2018 Gold Derby TV Awards winners: 'Versace' and 'Handmaid's Tale' are top winners, but 'Game of Thrones' takes Best Drama |دوایین١=Montgomery |دوایین٢=Beachum |دوایین٣=Dixon |دوایین٤=Eng |یەکەم١=Daniel |یەکەم٢=Chris |یەکەم٣=Marcus James |یەکەم٤=Joyce |ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[Gold Derby]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200523070426/https://www.goldderby.com/article/2018/2018-gold-derby-tv-awards-winners-versace-handmaids-tale-game-of-thrones-news-957368402/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | خەڵاتەکانی پڕایم تایم ئێمی | باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەیەکی درامی | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/emmys-nominations-list-2018-1202871084/ |سەردێڕ=Emmys Nominations List 2018 – Variety |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ئیش=Variety |ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180712173050/https://variety.com/2018/tv/news/emmys-nominations-list-2018-1202871084/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan=3|٢٠١٩ |خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی منداڵانی ٢٠١٩ |خانمەئەکتەری تەلەڤیزیۆنی پەسەند | rowspan=2|''[[شتە نامۆکان]]'' | {{nom}} |style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/lists/kids-choice-awards-complete-list-winners-2019-1191274 |سەردێڕ=Kids' Choice Awards: Full List of Winners |دوایین١=Nordyke |یەکەم١=Kimberly |دوایین٢=Forstadt |یەکەم٢=Jillian |ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190324032514/https://www.hollywoodreporter.com/lists/kids-choice-awards-complete-list-winners-2019-1191274 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٩}}</ref> |- | خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی ھەرزەکارانی ٢٠١٩ | خانمەئەکتەری تەلەڤیزیۆنی ھەڵبژێردراوی ھاوین | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Swift |یەکەم=Andy |سەردێڕ=Teen Choice Awards: Stranger Things Leads Final Wave of 2019 Nominations |ناونیشان=https://tvline.com/2019/07/08/teen-choice-awards-nominees-2019-stranger-things-full-list-nominations/ |وێبگە=[[TVLine]] |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190708201032/https://tvline.com/2019/07/08/teen-choice-awards-nominees-2019-stranger-things-full-list-nominations/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |خەڵاتەکانی ساتێرن |باشترین نواندن لەلایەن ئەکتەرێکی گەنجەوە |''گۆدزێلا: پاشای دڕندەکان'' | {{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Anderton |یەکەم=Ethan |سەردێڕ=45th Saturn Awards Nominations: 'Avengers: Endgame' Leads with 14 Nods, 'Game of Thrones' Tops TV Category |ناونیشان=https://www.slashfilm.com/2019-saturn-awards-nominations/ |ئیش=[[/Film]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190929095132/https://www.slashfilm.com/2019-saturn-awards-nominations/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mancuso |یەکەم=Vinnie |سەردێڕ='Avengers: Endgame', 'Game of Thrones' Lead the 2019 Saturn Awards Nominations |ناونیشان=https://collider.com/saturn-awards-nominations-2019/ |ئیش=[[Collider (website)|Collider]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190716042350/http://collider.com/saturn-awards-nominations-2019/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٢٠٢٠ | خەڵاتی ھەڵبژاردەی منداڵان | rowspan=2|ئەستێرەی مێیینەی تەلەڤیزیۆنی پەسەند | rowspan=2|''[[شتە نامۆکان]]'' | {{won}} |style="text-align:center;"| |- | rowspan=5|٢٠٢١ | rowspan=2|خەڵاتی ھەڵبژاردەی منداڵان | {{won}} | rowspan=2 style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kids' Choice Awards Unveils Nominees, Taps Kenan Thompson to Host|دوایین=Nordyke |یەکەم=Kimberly |ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/kids-choice-awards-unveils-nominees-taps-kenan-thompson-to-host}}</ref> |- | خانمەئەکتەری فیلمی دڵخواز | rowspan=4|''[[ئینۆلا ھۆڵمز (فیلم)|ئینۆلا ھۆڵمز]]'' | {{won}} |- | [[خەڵاتەکانی بازنەی ڕەخنەگرانی فیلمیی لەندەنی ٢٠٢٠|بازنەی ڕەخنەگرانی فیلمیی لەندەن]] | نواندنکاری بەڕیتانی/ئێرلەندیی ساڵ | {{nom}} | style = "text-align: center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nextbestpicture.com/latest/the-2020-london-film-critics-circle-lfcc-nominations|سەردێڕ=The 2020 London Film Critics Circle (LFCC) Nominations|وێبگە=NextBestPicture|یەکەم=Matt|دوایین=Neglia|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref> |- | [[کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی فیلمی سیاتڵ#خەڵاتەکانی کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی فیلمی سیاتڵی ٢٠٢٠|کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی فیلمی سیاتڵ]] | [[کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی فیلمی سیاتڵ#خەڵاتی کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی فیلمی سیاتڵ بۆ باشترین نواندنی لاو|باشترین نواندنی لاو]] | {{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://seattlefilmcritics.com/2021/02/08/minari-leads-the-2020-seattle-film-critics-society-nominations/|سەردێڕ="Minari" Leads the 2020 Seattle Film Critics Society Nominations|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=[[Seattle Film Critics Society]]|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref> |- | [[خەڵاتەکانی ڕەخنەگرانی فیلمی ناوچەی واشنتن دی سیی ٢٠٢٠|ڕەخنەگرانی فیلمیی ناوچەی واشنتن دی سی]] | [[خەڵاتی ڕەخنەگرانی فیلمی ناوچەی واشنتن دی سی بۆ باشترین نواندنی پێشکەوتوو|باشترین نواندنی لاو]] | {{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=The 2020 WAFCA Awards|ناونیشان=http://www.wafca.com/awards/2020.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=The Washington DC Area Film Critics Association|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211214084103/http://www.wafca.com/awards/2020.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | rowspan=2| ٢٠٢٢ | [[ڕێکخراوی ڕەخنەگرانی ھۆڵیوود|خەڵاتەکانی تەلەڤیزیۆنیی ڕێکخراوی ڕەخنەگرانی ھۆڵیوود]] | [[٢ەم خەڵاتەکانی تەلەڤیزیۆنیی ڕێکخراوی ڕەخنەگرانی ھۆڵیوود|باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەیەکی پەخشکراو، دراما]] | rowspan=2|''[[شتە نامۆکان]]'' | {{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=And the nominees for the Streaming Edition of the 2nd Annual HCA TV Awards are… – Hollywood Critics Association |ناونیشان=https://hollywoodcriticsassociation.com/and-the-nominees-for-the-streaming-edition-of-the-2nd-annual-hca-tv-awards-are/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٢|زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220715193120/https://hollywoodcriticsassociation.com/and-the-nominees-for-the-streaming-edition-of-the-2nd-annual-hca-tv-awards-are/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | [[٤٧ەم خەڵاتەکانی ساتێرن|خەڵاتەکانی ساتێرن]] | باشترین خانمەئەکتەر لە زنجیرەیەکی پەخشکراو | {{pending}} | style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2022/08/saturn-awards-2022-nominations-list-movies-tv-1235089636/ |سەردێڕ=Saturn Awards Nominations: ‘The Batman’, ‘Nightmare Alley’, ‘Spider-Man’, ‘Better Call Saul’ Top List|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Millie Bobby Brown|میڵی بۆبی بڕاون}} * {{IMDb name|5611121}} * {{Rotten Tomatoes person|millie_bobby_brown|میڵی بۆبی بڕاون}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو|فیلم|ھۆڵیوود|ئەکتەران|ئیسپانیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن}} [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی بەڕیتانیا]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئینگلیز]] [[پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٤]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەئەکتەرە منداڵە ئینگلیزەکان]] [[پۆل:خانمە نمایشکارە ئینگلیزەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:باڵیۆزی نیازپاکی یونسێف]] [[پۆل:کۆچەرانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ئیسپانیا]] n4jxqv5z17phig3pv1v8gv0ncccpk0s 1613435 1613403 2026-07-30T12:33:07Z Aro Salar 50592 /* پیشەی نواندن */ 1613435 wikitext text/x-wiki {{وەسف|خانمەئەکتەرێکی بەڕیتانی}}{{Infobox person|name=میڵی بۆبی بڕاون|image=Millie Bobby Brown - MBB - 4 - SFM5 - July 10, 2022 at Stranger Fan Meet 5 People Convention (cropped).jpg|alt=|caption=بڕاون لەساڵی ٢٠٢٢|other_names=|birth_name=میڵی بۆنی بڕاون|birth_date={{Birth date and age|2004|2|19|df=yes}}|birth_place=ماربێلا، ئیسپانیا|citizenship=بەڕیتانی|occupation={{hlist|ئەکتەر|بەرهەمهێنەری فیلم}}|years_active=٢٠١٣–ئێستا|spouse={{marriage|[[جەیک بۆنگیۆڤی]]|2024}}|children=1|relatives=[[جۆن بۆن جۆڤی]] (خەزووری)}} '''میڵی بۆنی بۆنگیۆڤی''' (لەدایکبووی ١٩ی شوباتی ٢٠٠٤) کە بە ناوە هونەرییەکەی '''میڵی بۆبی بڕاون''' ناسراوە، خانمە ئەکتەری بەڕیتانی و بەرهەمهێنەری فیلمە.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Chilton|یەکەم=Louis|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=For better or worse, Millie Bobby Brown is cinema's first Stream Queen|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/electric-state-millie-bobby-brown-netflix-b2715248.html|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢٥|ئیش=[[The Independent]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250410063422/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/electric-state-millie-bobby-brown-netflix-b2715248.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە جیهاندا ناسرا بە ڕۆڵی [[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|جەین «ئیلێڤن» ئایڤس]] لە زنجیرەی [[نێتفلیکس]]ی [[خەیاڵی زانستی]]ی ''[[شتە نامۆکان]]'' (٢٠١٦–ئێستا)، کە بەهۆیەوە دوو جار پاڵێوراوە بۆ [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]] بۆ باشترین خانمە ئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەی درامی. لە ساڵی ٢٠١٨دا، بڕاون ناوی خرایە لیستی [[تایم ١٠٠]]<nowiki/>ی کاریگەرترین کەسایەتییەکانی جیهان.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=Millie Bobby Brown: The World's 100 Most Influential People |ناونیشان=https://time.com/collection/most-influential-people-2018/5238181/millie-bobby-brown/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200510221443/https://time.com/collection/most-influential-people-2018/5238181/millie-bobby-brown/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٠|magazine=Time}}</ref> ئەو گەنجترین کەس بوو کە تا ئێستا وەک باڵیۆزی نیازپاکیی یونیسێف دەستنیشان کرابێت.<ref name="National">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشان=http://www.unicef.org/people/people_nationalambassadors.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190401033008/https://www.unicef.org/people/people_nationalambassadors.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=National ambassadors |بڵاوکەرەوە=UNICEF |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> میڵی یەکەم کاری فیلمیی بریتی بوو لە ڕۆڵێکی سەرەکی لە فیلمی ''[[گادزیلا: پاشای دڕندەکان (فیلمی ٢٠١٩)|گادزیلا: پاشای دڕندەکان]]'' (٢٠١٩)، و ڕۆڵی گێڕاوەتەوە لە ''[[گادزیلا دژی کۆنگ]]'' (٢٠٢١). هەروەها ڕۆڵی سەرەکی و بەرهەمهێنەری ئەم فیلمەکانی نێتفڵیکس بووە وەک: ([[ئینۆلا ھۆڵمز (فیلم)|''ئینۆلا ھۆڵمز'']]) لە ساڵی ٢٠٢٠، (''[[ئینۆلا ھۆڵمز ٢]]'') لە ساڵی ٢٠٢٢، ([[خاتوون (فیلم)|''خاتوون'']]) لە ساڵی ٢٠٢٤، (''[[دۆخی کارەبایی]]'') لە ساڵی ٢٠٢٥، و (''[[ئینۆلا هۆڵمز ٣]]'') لە ساڵی ٢٠٢٦. == سەرەتای ژیان == میلی بۆنی بڕاون،<ref name="name2">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Stenzel |یەکەم=Wesley |ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Millie Bobby Brown reveals her real name, which she changed for 's---s and giggles' |ناونیشان=https://ew.com/millie-bobby-brown-reveals-her-real-name-11692744 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|magazine=Entertainment Weekly}}</ref> لە ١٩ی شوباتی ٢٠٠٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.biography.com/people/millie-bobby-brown-9302016 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180811033220/https://www.biography.com/people/millie-bobby-brown-9302016 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=Millie Bobby Brown (2004-) |بڵاوکەرەوە=[[Biography.com]] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>لە شاری [[ماربێڵا]] لە هەرێمی ئەندەلوس لە ئیسپانیا لەدایکبووە.<ref name="Diario Sur">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.diariosur.es/marbella-estepona/origenes-marbellies-millie-20171113202337-nt.html|سەردێڕ=Los orígenes marbellíes de Millie Bobby Brown, la joven estrella de 'Stranger Things' / The Marbella origins of Millie Bobby Brown, the young star of 'Stranger Things'|دوایین١=Sedano|یەکەم١=Jon|دوایین٢=de los Ríos|یەکەم٢=Ángel|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٨|newspaper=[[Diario Sur]]|زمان=es|بڵاوکەرەوە=[[Vocento]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180801004004/https://www.diariosur.es/marbella-estepona/origenes-marbellies-millie-20171113202337-nt.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وتەگێڕانەوە=...nació en Marbella en 2004, aunque tiene nacionalidad británica, ya que Robert y Kelly Brown, sus padres, eran unos ingleses asiduos veraneantes en la Costa del Sol. / ...[she] was born in Marbella in 2004, although she has British nationality, since Robert and Kelly Brown, her parents, were regular English vacationers on the Costa del Sol.}}</ref> سێیەم منداڵە لە چوار منداڵی دایک و باوکی بەڕیتانی، کێڵی و ڕۆبێرت بڕاون. کە بریکاری خانووبەرە بوون.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Kit|یەکەم١=Borys|دوایین٢=Belloni|یەکەم٢=Matthew|ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ='Stranger Things' Star's Father Demands Cash From Agents to Represent Her (Exclusive)|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/stranger-things-stars-father-demands-935013|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171205042024/https://www.hollywoodreporter.com/news/stranger-things-stars-father-demands-935013|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> خوشکێکی گەورەی بە ناوی پەیدج، براکەی بە ناوی چارڵی، و خوشکێکی بچووکتر بە ناوی ئاڤا هەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Quihuiz and Blair |یەکەم=Ariana and Caroline |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://people.com/millie-bobby-brown-siblings-everything-to-know-11876394/ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=People.com |زمان=en-US |سەردێڕ=Millie Bobby Brown's 3 Siblings: All About Paige, Charlie and Ava}}</ref> ناوی ناوەندی بریتییە لە "بۆنی"،<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rahman |یەکەم=Hanifah |ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.buzzfeed.com/hanifahrahman/millie-bobby-brown-stage-name |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=BuzzFeed |زمان=en-gb |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Just Revealed Her Real Name, And I'm Questioning Everything}}</ref> بەڵام کاتێک دەستی بە کاری هونەری کرد ناوی "بۆبی"ی بەکارهێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.the-independent.com/life-style/millie-bobby-brown-real-name-bonnie-chris-pratt-b2710659.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=The Independent |زمان=en |سەردێڕ=Millie Bobby Brown reveals her real name and why she changed it}}</ref> براون کاتێک لەدایک بوو کێشەی کەمیی بیستنی هەبوو لە گوێی چەپیدا، و بە تێپەڕبوونی کات بە تەواوی توانای بیستنی لەو گوێیدا لەدەستدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.glamour.com/story/millie-bobby-brown-opens-up-about-being-deaf-in-one-ear |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220614120127/https://www.glamour.com/story/millie-bobby-brown-opens-up-about-being-deaf-in-one-ear |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Glamour |زمان=en-US |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Opens Up About What It's Like Being Deaf in One Ear |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="variety">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Birnbaum |یەکەم=Debra |ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://variety.com/2017/tv/features/millie-bobby-brown-stranger-things-season-2-eleven-1202602487/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171222052825/https://variety.com/2017/tv/features/millie-bobby-brown-stranger-things-season-2-eleven-1202602487/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |سەردێڕ=How 'Stranger Things' Star Millie Bobby Brown Made Eleven 'Iconic' and Catapulted Into Pop Culture |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> خۆی و خێزانەکەی گەڕانەوە بۆ [[ئینگلتەرا]] کاتێک چوار ساڵان بوو، و لە شاری بۆرنمۆس لە دۆرسێت نیشتەجێ بوون.کاتێک ھەشت ساڵان بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Miller |یەکەم=Gregory E. |ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشان=https://nypost.com/2017/09/15/at-13-stranger-things-star-millie-bobby-brown-is-an-icon-in-the-making/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171204222937/https://nypost.com/2017/09/15/at-13-stranger-things-star-millie-bobby-brown-is-an-icon-in-the-making/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[New York Post]] |سەردێڕ=At 13, 'Stranger Things' star Millie Bobby Brown is an icon in the making |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕوویان کردە [[ئۆرڵاندۆ]]. براون گوتویەتی کە بە "بێ هیچ پارەیەک" گەورە بووە، نەبوونی سەقامگیریی ئابووری لە سەردەمی منداڵیدا کاری کردووە سەر پەیوەندی ئەو لەگەڵ پارە لە تەمەنی پێگەیشتوودا، تەنانەت دوای بەدەستهێنانی سەرکەوتنیش لە زنجیرەی شتە نامۆکان وەک خانمە ئەکتەرێکی منداڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Vega |یەکەم=Nicolas |ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2025/03/19/millie-bobby-brown-still-shops-at-target.html |ئیش=CNBC |سەردێڕ='Stranger Things' star Millie Bobby Brown still shops at Target: 'I grew up with no money'}}</ref> بەهۆی گەورەبوونی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، براون بە شێوەیەکی سروشتی شێوەزاری [[ئینگلیزیی ئەمریکی|ئەمریکی]] و شێوەزاری [[ئینگلیزیی بەریتانی|بەریتانی]] لە قسەکردنیدا دەردەکەوێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kang |یەکەم=Esther |ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://people.com/millie-bobby-brown-explains-why-accent-goes-in-and-out-around-jake-bongiovi-family-11694076 |ئیش=People |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Defends Backlash to Her Accent, Explains Why She Goes 'In and Out' Around Jake Bongiovi's Family}}</ref> == پیشە == === ٢٠١٣—٢٠١٧: ڕۆڵە سەرەتایییەکان و ''شتە نامۆکان'' === [[File:Millie_Bobby_Brown_by_Gage_Skidmore.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Millie_Bobby_Brown_by_Gage_Skidmore.jpg|وێنۆک|بڕاون لەساڵی ٢٠١٦]] لە ٢٠١٣دا، میڵی یەکەم کاری ڕۆڵگێڕانی کرد وەک ئەستێرەیەکی کاتی لە زنجیرەی درامای خەیاڵی [[کۆمپانیای پەخشی ئەمریکی|ئەی بی سیی]] ''[[ڕۆژێک لە ڕۆژان لە وەندەرلاند]]''، کە بەرھەمێکی ''[[ڕۆژێک لە ڕۆژان]]'' بوو، کە ڕۆڵی [[ئەلیسی گەنج]]<nowiki/>ی دەگێڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wrenn |یەکەم=Jenna |ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://comicbook.com/tv-shows/news/once-upon-a-time-actors-who-are-famous-sebastian-stan/ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=ComicBook.com |زمان=en-US |سەردێڕ=10 Actors You Completely Forgot Were on Once Upon a Time}}</ref> لە ٢٠١٤دا، ڕۆڵێکی سەرەکی وەرگرت لە زنجیرەی درامی خەیاڵی ھەستبزوێنی [[بی بی سی ئەمریکا|بی بی سیی]] ''[[خۆپیاکردووەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|خۆپیاکردووەکان]]'' کە ڕۆڵی مادیسن ئۆدۆنیڵی دەگێڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشان=http://www.bbcwpressroom.com/bbc-worldwide-productions/press/john-simm-mira-sorvino-start-filming-bbc-americas-intruders-james-frain-tory-kittles-millie-brown-join-cast/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161123202606/http://www.bbcwpressroom.com/bbc-worldwide-productions/press/john-simm-mira-sorvino-start-filming-bbc-americas-intruders-james-frain-tory-kittles-millie-brown-join-cast/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=John Simm and Mira Sorvino Start Filming BBC AMERICA's Intruders as James Frain, Tory Kittles, and Millie Brown Join Cast |بڵاوکەرەوە=[[BBC Worldwide]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دواتر ڕۆڵی کاتی ھەبووە لە زنجیرەی درامی پۆلیسی ''[[ئێن سی ئای ئێس]]'' لە بەرهەمی [[سی بی ئێس]]، لە سیتکۆمی کەناڵی ئەی بی سی ''[[خێزانی ھاوچەرخ]]''، و زنجیرەی پزیشکی ''[[توێکاریی گرەی]]'' لە بەرهەمی کەناڵی ئەی بی سی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://movieweb.com/millie-bobby-brown-roles/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211031075856/https://movieweb.com/millie-bobby-brown-roles/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Movieweb |زمان=en-US |سەردێڕ=Awesome Millie Bobby Brown Roles That'll Get You Hyped for 'Godzilla Vs Kong' |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشان=http://www.theguardian.com/culture/2021/mar/28/how-millie-bobby-brown-used-her-superpowers |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211031122456/https://www.theguardian.com/culture/2021/mar/28/how-millie-bobby-brown-used-her-superpowers |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=the Guardian |زمان=en |سەردێڕ=How Millie Bobby Brown used her superpowers |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو ڕۆڵانەی کە دەیگێڕان بەس نەبوون بۆ ئەوەی خێزانەکەی لە ئەمریکا بمێننەوە، بۆیە گەڕانەوە بۆ ئینگلتەرا بۆ ئەوەی لەلای پورەکەی بمێننەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bayley |یەکەم=Leanne |ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.glamourmagazine.co.uk/gallery/millie-bobby-brown-facts-age-parents-interview-bio |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Glamour |زمان=en-US |سەردێڕ=25 facts about Millie Bobby Brown from Stranger Things}}</ref> لە ٢٠١٦دا، ئەو تاقیکردنەوەی بۆ ڕۆڵی [[خاتوون لیانا مۆرمۆنت]] لە زنجیرەی [[کایەی تەختە پاشایەتییەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]] ئەنجام دا، بەڵام ڕۆڵەکەی پێ نەدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jennings |یەکەم=Collier |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://collider.com/millie-bobby-brown-game-of-thrones-lyanna-mormont/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Collider |زمان=en |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Wanted To Quit Acting After Losing 'Game of Thrones' Role}}</ref> میڵی ھەڵبژێردرا بۆ بەرجەستەکردنی کەسایەتیی [[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|ئیلێڤن ('ئێڵ')]] لە زنجیرەی [[نێتفلیکس]]ی [[خەیاڵی زانستی]]ی [[وێژەی ترسناک|ترسناک]]ی ''[[شتە نامۆکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva |یەکەم=Nellie |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشان=https://deadline.com/2015/08/duffer-bros-netflix-series-stranger-things-young-cast-1201502552/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150822215815/http://deadline.com/2015/08/duffer-bros-netflix-series-stranger-things-young-cast-1201502552/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ئیش=[[Deadline Hollywood]] |سەردێڕ=Duffer Bros. Netflix Supernatural Drama Series Sets Young Cast, Gets Title |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>'' ڕۆڵگێڕانەکەی جێگەی پێشوازی و ستایشی ڕەخنەگران بوو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.emmys.com/bios/millie-bobby-brown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180912131246/https://www.emmys.com/bios/millie-bobby-brown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وتەگێڕانەوە=[Brown] rose to prominence in her Primetime Emmy Award-nominated role (for Outstanding Supporting Actress in a Drama Series) as Jane "Eleven" Ives in the Netflix science fiction horror series ''Stranger Things''. |سەردێڕ=Millie Bobby Brown |بڵاوکەرەوە=[[The Academy of Television Arts & Sciences]] (ATAS) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nolfi |یەکەم=Joey |ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشان=https://ew.com/awards/2017/05/08/millie-bobby-brown-mtv-awards-instagram-video/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180912165638/https://ew.com/awards/2017/05/08/millie-bobby-brown-mtv-awards-instagram-video/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[Entertainment Weekly#Website|EW.com]] |وتەگێڕانەوە=... [Brown] rose to prominence on the first season of the Netflix sci-fi thriller, [''Stranger Things''], as the character Eleven ... |سەردێڕ=Millie Bobby Brown mocks her MTV Movie & TV Awards breakdown in adorable video |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ziss |یەکەم=Sophy |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.bustle.com/p/millie-bobby-brown-is-2018s-youngest-time-100-honoree-she-more-than-earned-her-spot-8839525 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180912131446/https://www.bustle.com/p/millie-bobby-brown-is-2018s-youngest-time-100-honoree-she-more-than-earned-her-spot-8839525 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ئیش=[[Bustle (magazine)|Bustle]] |وتەگێڕانەوە=Brown rose to prominence in 2016 with her leading role in ''Stranger Things'', but she'd been working in the industry for a few years before that. |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Is 2018's Youngest 'TIME' 100 Honoree & She More Than Earned Her Spot |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و پاڵێورا بۆ [[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە بۆ باشترین پێشکەشکردن خانمە ئەکتەر لە زنجیرەیەکی درامی]]، و [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]] بۆ [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم بۆ باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەیەکی درامی|باشترین خانمە ئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەیەکی درامی]]. و دواتر لەگەڵ هاوکارەکانیدا خەڵاتی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە بۆ باشترین پێشکەشکردن لەلایەن تیمی ئەکتەرانەوە لە زنجیرەیەکی درامیدا بەدەستهێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lincoln |یەکەم=Ross A. |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشان=https://deadline.com/2016/11/first-cast-photo-for-stranger-things-season-2-released-online-1201849068/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170103165543/http://deadline.com/2016/11/first-cast-photo-for-stranger-things-season-2-released-online-1201849068/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=Deadline Hollywood |سەردێڕ='Stranger Things' Season 2 Cast Photo Reveals Who Returns From The Upside Down |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و ٤٣هەمین [[خەڵاتەکانی کەیوان]]<nowiki/>ی بردەوە بۆ باشترین نواندن لەلایەن ئەکتەرێکی گەنجەوە لە زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی.<ref name="Saturn Award 20172">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Latchem |یەکەم=John |ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشان=http://www.homemediamagazine.com/awards/star-wars-among-top-winners-43rd-saturn-awards-40346 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171117125942/http://www.homemediamagazine.com/awards/star-wars-among-top-winners-43rd-saturn-awards-40346 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=Homemedia magazine |سەردێڕ=Star Wars among top winners 43rd Saturn Awards |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بۆ ڕۆڵی ئیلێڤن لە [[شتە نامۆکان (وەرزی دووەم)|وەرزی دووەمی ''شتە نامۆکان'']]، بۆ دووەم جار پاڵێورا بۆ خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە و [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]] لە ٢٠١٨دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/emmys-nominations-list-2018-1202871084/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190331131215/https://variety.com/2018/tv/news/emmys-nominations-list-2018-1202871084/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=Variety |سەردێڕ=Emmy Nominations: The Complete List |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕۆڵی ئیلێڤنی دووبارە گێڕایەوە تا وەکو وەرزی [[شتە نامۆکان ٥|پێنجەمین]] و کۆتا وەرزی زنجیرەکە لە ساڵی ٢٠٢٥دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hein |یەکەم=Michael |ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://comicbook.com/tv-shows/news/netflix-stranger-things-season-5-teaser-drops-soon/ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=ComicBook.com |زمان=en-US |سەردێڕ=Netflix Finally Reveals When Stranger Things Season 5 Teaser Drops (& It’s Soon)}}</ref> لە تشرینی دووەمی ٢٠١٦دا، بڕاون لە ڤیدیۆ کلیپی گۆرانی "بمدۆزرەوە" لە بەرهەمی سیگما و بێرتی بەشداریکرد. هەر لە تشرینی دووەمی ٢٠١٦شەوە، لە ڕیکلامە بازرگانییەکانی کۆمپانیای وەبەرهێنان و خزمەتگوزاری دارایی سیتیگرووپ دەرکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=http://www.businesswire.com/news/home/20161121005263/en/Citi-Launches-Digital-Campaign-Spark-Nationwide-Conversation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170214175501/http://www.businesswire.com/news/home/20161121005263/en/Citi-Launches-Digital-Campaign-Spark-Nationwide-Conversation |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|ئیش=[[Business Wire]] |سەردێڕ=Citi Launches Digital Campaign To Spark a Nationwide Conversation About Money |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە کانوونی دووەمی ٢٠١٧دا، یەکەم دەرکەوتنی لە جیهانی مۆدەدا لە ڕێگەی هەڵمەتی "بەپێی داواکاری"ی کۆمپانیای کەڵڤن کلاین ئەنجام دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Overdeep |یەکەم=Meghan |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=http://www.instyle.com/news/millie-bobby-brown-calvin-klein-model-ad-campaign |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170124082943/http://www.instyle.com/news/millie-bobby-brown-calvin-klein-model-ad-campaign |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ئیش=[[InStyle]] |سەردێڕ=Stranger Things Star Millie Bobby Brown Is Officially a Calvin Klein Model |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مانگی دواتر، گرێبەستی لەگەڵ بریکاری مۆدێلی ئای ئێم جی واژۆ کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kirkpatrick |یەکەم=Emily |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشان=http://people.com/style/millie-bobby-signs-with-modeling-agency-img/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170214020212/http://people.com/style/millie-bobby-signs-with-modeling-agency-img/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|ئیش=[[People (magazine)|People]] |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Officially Signs with a Major Modeling Agency |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> براون لە هەڵمەتی ڕیکلامی مارکەی ئیتالی مۆنکلێر لە هاوینی ٢٠١٨دا دەرکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشان=https://wwd.com/fashion-news/fashion-scoops/moncler-taps-millie-bobby-brown-for-ad-campaign-1202743678 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190219130117/https://wwd.com/fashion-news/fashion-scoops/moncler-taps-millie-bobby-brown-for-ad-campaign-1202743678/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٩|ئیش=WWD |سەردێڕ=Moncler Taps Millie Bobby Brown for Next Ad Campaign |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هەروەها براون لە بەرگی پێشەوەی گۆڤاری [[ڤۆگ (گۆڤار)|ڤۆگ]]<nowiki/>یشدا دەرکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.vogue.co.uk/tags/millie-bobby-brown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220617230423/https://www.vogue.co.uk/tags/millie-bobby-brown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=British Vogue |زمان=en-GB |سەردێڕ=Millie Bobby Brown News and Features |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٢٠١٨–ئێستا === [[File:Millie_Bobby_Brown_-_MBB_-_4_-_SFMLE_-_April_30,_2023_at_Stranger_Fan_Meet_Limited_Edition_People_Convention_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Millie_Bobby_Brown_-_MBB_-_4_-_SFMLE_-_April_30,_2023_at_Stranger_Fan_Meet_Limited_Edition_People_Convention_(cropped).jpg|وێنۆک|بڕاون لەساڵی ٢٠٢٣]] بڕاون هەڵبژێردرا بۆ ئەوەی دەنگ لە پڕۆژەی [[ڕاستیی خەیاڵی]] بە ناوی ''گۆی ئاسمانییەکان: گۆرانییەکانی کات و بۆشایی'' بدات کە لەلایەن دارێن ئارۆنۆفسکییەوە بەرهەم هێنرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Keslassy |یەکەم=Elsa |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشان=https://variety.com/2018/film/news/stranger-things-millie-bobby-brown-to-darren-aronofskys-spheres-1202907096/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200708101948/https://variety.com/2018/film/news/stranger-things-millie-bobby-brown-to-darren-aronofskys-spheres-1202907096/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Variety |زمان=en |سەردێڕ='Stranger Things' Star Millie Bobby Brown to Narrate Darren Aronofsky's 'Spheres' |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٨دا، لەلایەن گۆڤاری [[تایم (کۆوار)|تایمەوە]] وەک یەکێک لە ١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتیی جیهان ناوزەند کرا، و بووە گەنجترین کەس کە لەو پێڕستەدا ناوی بهێنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/millie-bobby-brown-time-100-list-stranger-things-influence-youngest-person-ever-a8313671.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180429150135/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/millie-bobby-brown-time-100-list-stranger-things-influence-youngest-person-ever-a8313671.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠١٨|ئیش=The independent |سەردێڕ=Millie Bobby Brown becomes youngest person ever on Time 100 list |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هەروەها، لەلایەن گۆڤاری تایمەوە وەک یەکێک لە کاریگەرترین مێرمنداڵانی ساڵانی ٢٠١٧ و ٢٠١٨ دیاری کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=The 30 Most Influential Teens of 2017 |ناونیشان=https://time.com/5003930/most-influential-teens-2017/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171103221200/http://time.com/5003930/most-influential-teens-2017/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|magazine=Time}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=TIME's 25 Most Influential Teens of 2018 |ناونیشان=https://time.com/5463721/most-influential-teens-2018/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181208060755/http://time.com/5463721/most-influential-teens-2018/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|magazine=Time}}</ref> لە هەمان ساڵدا، بووە گەنجترین کەس کە لە مێژوودا وەک گەنجترین کەس کە وەک باڵوێزی نیازپاکیی [[یوونیسێف]] دەستنیشان بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-us-canada-46284390|سەردێڕ=Millie Bobby Brown: 'I've been bullied: that inspires me'|ئیش=BBC News|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181120224711/https://www.bbc.co.uk/news/av/world-us-canada-46284390/millie-bobby-brown-i-ve-been-bullied-that-inspires-me|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[کۆمپانیای ئێلەکترۆنیک ئارتس]] ڕایگەیاند کە براون هاوکاریی پڕۆگرامسازەکانی یاریی ''ژیانی دەستکرد ٤''ی کردووە بە بەشدارکردن لە بەرزکردنەوەی بیرکردنەوەی ئەرێنیانەی ژیانی دەستکرد ٤دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Arts |یەکەم١=Electronic |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.ea.com/games/the-sims/the-sims-4/pc/news/millie-bobby-brown-challenge |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181203152136/https://www.ea.com/games/the-sims/the-sims-4/pc/news/millie-bobby-brown-challenge |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=Electronic Arts Inc. |سەردێڕ=Introducing The Sims 4 Positivity Challenge with Millie Bobby Brown |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٨دا، [[ھۆڵیوود ڕیپۆرتەر|گۆڤاری ھۆڵیوود ڕیپۆرتەر]] بڕاونی خستە لیستی ٣٠ باشترین ئەستێرە گەنجەکانی هۆلیوودەوە کە تەمەنیان لە خوار ١٨ ساڵەوە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/lists/hollywoods-top-30-stars-under-age-18-1130157/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180809021637/https://www.hollywoodreporter.com/lists/hollywoods-top-30-stars-under-age-18-1130157 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=The Hollywood Reporter |سەردێڕ=Hollywood's Top 30 Stars Under Age 18 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، بڕاون یەکەم کاری نواندنی لە سینەمادا لە فیلمی ''[[گادزیلا: پاشای دڕندەکان (فیلمی ٢٠١٩)|گۆدزێلا: پاشای دڕندەکان]]'' ئەنجام دا، کە بەشی دووەمی فیلمی [[گادزیلا (فیلمی ٢٠١٤)|گادزیلا]]<nowiki/>ی ساڵی ٢٠١٤ بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kit |یەکەم=Borys |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/stranger-things-breakout-millie-bobby-brown-set-star-godzilla-sequel-969505 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170128005811/http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/stranger-things-breakout-millie-bobby-brown-set-star-godzilla-sequel-969505 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ئیش=[[The Hollywood Reporter]] |سەردێڕ='Stranger Things' Breakout Millie Bobby Brown Set to Star in 'Godzilla' Sequel (Exclusive) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هەروەها هەمان ڕۆڵی لە بەشی دواتریدا کە ''[[گادزیلا دژی کۆنگ]]'' بوو لە ساڵی ٢٠٢١دا دووبارە گێڕایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Caron |یەکەم=Nathalie |ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.ign.com/articles/2018/06/04/godzilla-vs-kong-casts-deadpool-2-star-julian-dennison |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180920235149/https://www.ign.com/articles/2018/06/04/godzilla-vs-kong-casts-deadpool-2-star-julian-dennison |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ئیش=IGN |سەردێڕ=GODZILLA VS. KONG CASTS DEADPOOL 2 STAR JULIAN DENNISON |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بوو بە باڵیۆزی هەڵمەتی بەیەکەوە #بەبەهێزی یاریدەکەینی [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.uefa.com/news-media/news/024f-0f8e69ab77dc-e6831dc98722-1000--millie-bobby-brown-signs-up-for-together-weplaystrong/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190331184454/https://www.uefa.com/insideuefa/football-development/womens-football/news/newsid=2597623.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٩|وێبگە=[[UEFA]] |سەردێڕ=Millie Bobby Brown signs up for Together #WePlayStrong |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، براون براندێکی تایبەت بە [[کەرەستەی جوانکاری]] بە ناوی فلۆرێنس لەلایەن میڵس دامەزراند. ئەم بەرهەمانە لە دەرمانخانەکانی بوتس لە بەریتانیا، کۆمپانیای [[وۆڵ مارت]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و [[شاپەرز درەگ مارت]] لە کەنەدا دەست دەکەون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://florencebymills.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190822140944/https://florencebymills.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=florence by mills |زمان=en |سەردێڕ=florence by mills {{!}} clean beauty |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cannon |یەکەم=Sophie |ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://nypost.com/2021/05/24/millie-bobby-brown-debuts-new-florence-by-mills-makeup-items/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210524134039/https://nypost.com/2021/05/24/millie-bobby-brown-debuts-new-florence-by-mills-makeup-items/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=New York Post |زمان=en-US |سەردێڕ=Millie Bobby Brown debuts new positivity-focused eye makeup |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Chan |یەکەم=Emily |ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.vogue.fr/beauty-tips/article/millie-bobby-brown-beauty-brand-everything-you-need-to-know |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200904123449/https://www.vogue.fr/beauty-tips/article/millie-bobby-brown-beauty-brand-everything-you-need-to-know |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=Vogue Paris |زمان=fr-FR |سەردێڕ=Why is Millie Bobby Brown's new beauty brand one of the most powerful in the world? |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://florencebymills.com/pages/brand |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191207212826/https://florencebymills.com/pages/brand |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=florence by mills |زمان=en |سەردێڕ=About Us |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Skvaril |یەکەم=Celia |ناونیشان=https://www.businessinsider.com/testing-hyped-products-from-millie-bobby-browns-beauty-line-2019-11 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191122153911/https://www.businessinsider.com/testing-hyped-products-from-millie-bobby-browns-beauty-line-2019-11 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=Business Insider |زمان=en-US |سەردێڕ=We tested out hyped products from Millie Bobby Brown's beauty line |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://thekit.ca/beauty/celebrity-beauty/florence-by-mills-canada/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210909061838/https://thekit.ca/beauty/celebrity-beauty/florence-by-mills-canada/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=The Kit |زمان=en-US |سەردێڕ=Millie Bobby Brown's Beauty Line Is Now Available in Canada |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٠دا، بڕاون ڕۆڵی سەرەکی گێڕا و بەرهەمهێنەریش بوو بۆ فیلمی [[ئینۆلا ھۆڵمز (فیلم)|''ئینۆلا هۆڵمز'']] لە ڕۆمانی ''نهێنییەکانی ئینۆلا هۆڵمز''،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://deadline.com/2018/01/millie-bobby-brown-enola-holmes-mysteries-stranger-things-legendary-entertainment-film-deal-nancy-springer-1202239229/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180118154150/https://deadline.com/2018/01/millie-bobby-brown-enola-holmes-mysteries-stranger-things-legendary-entertainment-film-deal-nancy-springer-1202239229/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=Deadline Hollywood |سەردێڕ='Stranger Things' Millie Bobby Brown In Legendary Film Deal To Produce & Star In Enola Holmes Mysteries |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>و دواتر لە ساڵی ٢٠٢٢دا لە بەشی دووەمیدا بە ناوی ''[[ئینۆلا هۆڵمز ٢]]'' ڕۆڵەکەی دووبارە گێڕایەوە. بەپێی گۆڤاری [[ڤارایتی]]، ئەو بڕی ١٠ ملیۆن دۆلاری بۆ ئەو ڕۆڵە وەرگرت، و بووە یەکێک لە پڕداهاتترین خانمە ئەکتەرەکانی هۆلیوود لەو ساڵەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Campbell |یەکەم=Scott |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://deadline.com/2021/05/enola-holmes-sequel-millie-bobby-brown-and-henry-cavill-eturning-1234755267/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210623165510/https://deadline.com/2021/05/enola-holmes-sequel-millie-bobby-brown-and-henry-cavill-eturning-1234755267/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Deadline |زمان=en-US |سەردێڕ='Enola Holmes' Sequel A Go At Netflix With Millie Bobby Brown And Henry Cavill Set To Return |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lang |یەکەم=Brent |ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://variety.com/2022/film/features/movie-star-salaries-joaquin-phoenix-joker-2-tom-cruise-1235320046/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220720160107/https://variety.com/2022/film/features/movie-star-salaries-joaquin-phoenix-joker-2-tom-cruise-1235320046/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |سەردێڕ=Inside Movie Stars' Salaries: Joaquin Phoenix Nabs $20M for ''Joker 2,'' Tom Cruise Heads to Over $100M and More |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەو ساڵەدا، هەروەها کرا بە باڵیۆزی براندە فاشیۆنەکەی لویس ڤتۆن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.seventeen.com/fashion/celeb-fashion/a39826661/millie-bobby-brown-louis-vuitton-ambassador/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220521191821/https://www.seventeen.com/fashion/celeb-fashion/a39826661/millie-bobby-brown-louis-vuitton-ambassador/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Seventeen |زمان=en-us |سەردێڕ=Millie Bobby Brown is Louis Vuitton's Newest Ambassador |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.luxurydaily.com/louis-vuitton-millie-bobby-brown/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220617072430/https://www.luxurydaily.com/louis-vuitton-millie-bobby-brown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Luxury Daily |زمان=en-US |سەردێڕ=Louis Vuitton welcomes TV star Millie Bobby Brown as house ambassador |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> براون یەکەم ڕۆمانی خۆی بە ناوی نۆزدە هەنگاو، کە لەسەر بنەمای مێژووی خێزانەکەی خۆی دروست بوو، لە ئەیلوولی ٢٠٢٣دا بڵاوکردەوە. ڕۆمانەکە وەک «چیرۆکێکی مەزنی خۆشەویستی، لەدەستدان و ڕازەکان» وەسف کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Shutler |یەکەم=Ali |ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.nme.com/news/film/stranger-things-millie-bobby-brown-to-release-debut-novel-this-year-3420562 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230405053413/https://www.nme.com/news/film/stranger-things-millie-bobby-brown-to-release-debut-novel-this-year-3420562 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=NME |زمان=en-US |سەردێڕ=Stranger Things' Millie Bobby Brown to release debut novel this year |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٤دا، براون ڕۆڵی سەرەکی گێڕا و بەرهەمهێنەری جێبەجێکار بوو بۆ فیلمی خەیاڵی [[خاتوون (فیلم)|''خاتوون'']] لە پلاتفۆرمی [[نێتفلیکس]]، کە لەلایەن دەرهێنەری ئیسپانی خوان کارلۆس فرێسنادیلۆوە دەرهێنرابوو لەسەر بنەمای سیناریۆیەک لەلایەن دان مەزۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=D'Alessandro |یەکەم=Anthony |ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://deadline.com/2020/11/millie-bobby-brown-to-star-in-executive-produce-netflix-fantasy-movie-damsel-1234612845/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201129132624/https://deadline.com/2020/11/millie-bobby-brown-to-star-in-executive-produce-netflix-fantasy-movie-damsel-1234612845/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Deadline |زمان=en-US |سەردێڕ=Millie Bobby Brown To Star In & Executive Produce Netflix Fantasy Movie 'Damsel' |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٥دا، ئەو ڕۆڵی سەرەکی گێڕا لە فیلمی ''[[دۆخی کارەبایی]]'' لە بەرهەمهێنانی [[جۆ ڕوسۆ|براکانی ڕوسۆ]]، کە وەرگیراوە لە ڕۆمانی سیمۆن ستۆلێنهاگ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McNary |یەکەم=Dave |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://variety.com/2020/film/news/millie-bobby-brown-russo-brothers-the-electric-state-1234866659/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210319142406/https://variety.com/2020/film/news/millie-bobby-brown-russo-brothers-the-electric-state-1234866659/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Variety |زمان=en-US |سەردێڕ=Millie Bobby Brown to Star in the Russo Brothers' Sci-Fi Film 'The Electric State' |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە تەمموزی ٢٠٢٥دا، براون و [[گابرێل لابێل]] هەڵبژێردران بۆ ئەوەی ڕۆڵی سەرەکی بگێڕن لە فیلمی کۆمیدی ڕۆمانسی ''[[تەنها وێنەکە بگرە]]'' لە پلاتفۆرمی [[نێتفلیکس]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kit |یەکەم=Borys |ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/millie-bobby-brown-gabriel-labelle-just-picture-it-1236317366/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]] |سەردێڕ=Millie Bobby Brown, Gabriel LaBelle to Star in Netflix Romantic Comedy 'Just Picture It' (Exclusive)}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا، ڕۆڵی ئینۆلا لە بەشی سێیەمی فیلمەکەدا کە ''[[ئینۆلا هۆڵمز ٣]]'' بوو، دووبارە گێڕایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Kroll |یەکەم١=Justin |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://deadline.com/2024/11/enola-holmes-3-philip-barantini-director-millie-bobby-brown-1236183418/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241223110740/https://deadline.com/2024/11/enola-holmes-3-philip-barantini-director-millie-bobby-brown-1236183418/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |سەردێڕ='Enola Holmes 3': Philip Barantini To Direct Netflix And Legendary Sequel |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == کارە بازرگانییەکان == == ژیانی کەسی == میڵی لە تەمەنی ١٢ ساڵییەوە بەرچاوی خەڵک کەوت دوای بەشداربوونی لە ''شتە نامۆکان''دا.<ref name="USA Today Alia">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Dastagir |یەکەم١=Alia E. |سەردێڕ=How we've failed Millie Bobby Brown |ناونیشان=https://www.usatoday.com/story/life/health-wellness/2021/07/15/millie-bobby-brown-sexualized-again-hunter-echo-lewd-comments/7968762002/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=USA Today |ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا، وتەی [[ھۆمۆفۆبیا]]یی، کە بە درۆ بەناوی میڵییەوە کرابوو، لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بە شێوەی [[میم]] دەرکەوتن کە وای لە میڵی کرد واز لە [[تویتەر]] بھێنێت لەبەر ھەراسانکردنی.<ref name="quits twitter">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Pasquini |یەکەم١=Maria |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Quits Twitter After Being Bullied with Homophobic Memes |ناونیشان=https://people.com/tv/millie-bobby-brown-quits-twitter/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=People}}</ref> سەرەڕای مڵھوڕیکردنی لەڕێی ئینتەرنێتەوە، ڕووبەڕووی بەکارھێنەرانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و وتار بووەتەوە کە بەشێوەیەکی سێکسی باسی شێوەی دەکەن.<ref name="USA Today Alia" /> بەھۆی ئەمەوە تووشی شڵەژاوی بوو، و لە پۆستێکی ٢٠٢٠ی ئینستاگرامیدا لەسەر ١٦یەم ڕۆژی لەدایکبوونی وتی «ھەندێک کات دەشڵەژێم بەھۆی نادروستی، پەیامە ناشرینەکان، سێکسیکردنەکان، سووکایەتییەکان کە لە ئەنجامدا بوونەتە ئازار و نائاسایشی بۆم.»<ref name="Today Brown">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Hines |یەکەم١=Ree |سەردێڕ=Millie Bobby Brown criticizes 'sexualization' and 'insults' she's been facing as she turns 16 |ناونیشان=https://www.today.com/style/millie-bobby-brown-16-criticizes-sexualization-she-s-been-facing-t174324 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Today |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref> دوای بوونی بە ١٨ ساڵ لە شوباتی ٢٠٢٢دا، ھەژماری تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی پڕ بوون لە وێنە و ڤیدیۆ و پەیامی نەشیاو لەلایەن بەکارھێنەرانەوە.<ref name="18 birthday">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Soteriou |یەکەم١=Stephanie |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Opened Up About The "Gross" Sexualization She Has Faced As A Child Star After The Public Reaction To Her 18th Birthday Sparked An Important Conversation |ناونیشان=https://www.buzzfeednews.com/article/stephaniesoteriou/millie-bobby-brown-sexualized-18-birthday |ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Buzzfeed News |ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> لە ٢٠٢١ەوە، میڵی لە پیوەندییەکی خۆشەویستیدایە لەگەڵ جەیک بۆنگیۆڤی، کوڕی مۆسیقاژەن [[جۆن بۆنگیۆڤی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Lovebirds! Millie Bobby Brown and Jake Bongiovi's Relationship Timeline |ناونیشان=https://www.lifeandstylemag.com/posts/millie-bobby-brown-jake-bongiovis-relationship-timeline-photos/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Life & Style |زمان=en-US}}</ref> میڵی خوێندکارێکی سەرھێڵە لە [[زانکۆی پوردو]] و دەربارەی تەندروستی و خزمەتگوزاریی مرۆڤی دەخوێنێت بەپێی ئابی ٢٠٢٢.<ref>[https://deadline.com/2022/08/millie-bobby-brown-enrolled-purdue-university-in-indiana-of-course-1235091901/ Millie Bobby Brown Is Enrolled At Purdue University – In Indiana, Of Course]</ref> == فیلمۆگرافی == [[پەڕگە:Millie Bobby Brown by Gage Skidmore 2.jpg|thumb|upright=1| میڵی لە کاتی قسەکردنی لە [[کۆمیک کۆنی سان دیێگۆ|کۆمیک-کۆنی سان دیێگۆ]]، ٢٠١٧]] === فیلم === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! class="unsortable"| تێبینییەکان |- | ٢٠١٨ | ''گۆیەکان: گۆرانی شوێنکاتێک'' | گێڕەرەوە | ڕۆڵی دەنگی؛ بەشی: «کۆڕبێژی گەردوون» |- | ٢٠١٩ | ''گۆدزێلا: پاشای دڕندەکان'' | مادیسن ڕەسڵ | |- | ٢٠٢٠ | ''[[ئینۆلا ھۆڵمز (فیلم)|ئینۆلا ھۆڵمز]]'' | ئینۆلا ھۆڵمز | بەرھەمھێنەریشە |- | ٢٠٢١ | ''گۆدزێلا دژی کۆنگ'' | مادیسن ڕەسڵ | |- | ٢٠٢٢ | ''[[ئینۆلا ھۆڵمز ٢]]'' | ئینۆلا ھۆڵمز | بەرھەمھێنەریشە؛ لە قۆناغی پاش بەرھەمھێناندایە |- | ٢٠٢٣ | ''[[دامزێڵ]]'' | شازادە ئیلۆدی | یاریدەدەری بەرھەمھێنەریشە؛ لە وێنەگرتندایە |} {| class="wikitable" |+کلیل | style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=ھێشتا بڵاو نەبووەتەوە}} |واتە بەرھەمەکە ھێشتا بڵاو نەبووەتەوە |} === تەلەڤیزیۆن === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! class="unsortable"| تێبینییەکان |- | ٢٠١٣ | ''ڕۆژێک لە ڕۆژان لە وەندەرلاند'' | ئەلیسی گەنج | ٢ ئەڵقە |- | rowspan=2|٢٠١٤ | ''[[خۆپیاکردووەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|خۆپیاکردووەکان]]'' | مادیسن ئۆ دۆنێڵ | ڕۆڵی سەرەکی |- | ''ئێن سی ئای ئێس'' | ڕەیچێڵ باڕنس | ئەڵقەی: «ڕێنوێنیی باوان پێشنیارکراوە» |- | rowspan=2|٢٠١٥ | ''خێزانی ھاوچەرخ'' | لیزی | ئەڵقەی: «دۆڵاب؟ بەدڵت دەبێت!» |- | ''توێکاریی گرەی'' | ڕوبی | ئەڵقەی: «ھەست دەکەم زەوی دەجووڵێت» |- | ٢٠١٦–٢٠٢٥ | ''[[شتە نامۆکان]]'' | [[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|جەین «ئیلێڤن» ئایڤس]] | ڕۆڵی سەرەکی |- | ٢٠٢٠ | ''[[پەخشی تایبەتی کریسمسی جادوییی مەرایا کێری]]'' | خۆی | پەخشی تایبەتی تەلەڤیزیۆن |} === موزیک ڤیدیۆ === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ناو ! گۆرانیبێژ ! ڕۆڵ ! سەرچاوەکان |- | ٢٠١٦ | «بمدۆزەوە» | سیگما لەگەڵ بێردی | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://people.com/music/watch-stranger-things-star-millie-bobby-brown-star-in-sigma-birdy-music-video-find-me/|سەردێڕ=Watch Stranger Things' Millie Bobby Brown Star in Birdy and Sigma's New Music Video 'Find Me'|وێبگە=[[People (magazine)|People]]|یەکەم=Natalie|دوایین=Stone|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161104142201/http://people.com/music/watch-stranger-things-star-millie-bobby-brown-star-in-sigma-birdy-music-video-find-me/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٢٠١٧ | «بەرەنگارت دەبمەوە» | دە ئێکس ئێکس | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nordstrom|یەکەم=Leigh|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشان=http://wwd.com/eye/lifestyle/exclusive-paris-jackson-millie-bobby-brown-calvin-klein-raf-simons-the-xx-i-dare-you-10933743/|سەردێڕ=Exclusive: Paris Jackson, Millie Bobby Brown Wear Calvin Klein for The xx New Music Video|وێبگە=[[Women's Wear Daily]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170629191031/http://wwd.com/eye/lifestyle/exclusive-paris-jackson-millie-bobby-brown-calvin-klein-raf-simons-the-xx-i-dare-you-10933743/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan=2|٢٠١٨ | «کچەکانی وەک تۆ» {{بچووک|(بڵاوبوونەوەی ڕەسەن، بەشی دووەم و وەشانە ڤێرتیکاڵییەکان)}} | ماروون ٥ لەگەڵ کاردی بی | rowspan=3|خۆی (کامیۆ) |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.huffingtonpost.com/entry/maroon-5-cardi-bs-girls-like-you-video-is-a-star-studded-dance-party_us_5b0ffa74e4b0fcd6a8345208|سەردێڕ=Maroon 5, Cardi B's 'Girls Like You' Video Is a Star-Studded Dance Party|دوایین=Amatulli |یەکەم=Jenna|وێبگە=[[HuffPost]]|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180531173702/https://www.huffingtonpost.com/entry/maroon-5-cardi-bs-girls-like-you-video-is-a-star-studded-dance-party_us_5b0ffa74e4b0fcd6a8345208|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8480249/maroon-5-alternate-version-girls-like-you-music-video|سەردێڕ=Maroon 5 Releases New Version of 'Girls Like You' Music Video: Watch|دوایین=Glicksman|یەکەم= Josh|ئیش=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181103161839/https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8480249/maroon-5-alternate-version-girls-like-you-music-video|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://open.spotify.com/show/1Lu17oqo8Evy8AzqPKjzLY|سەردێڕ=Maroon 5 – Girls Like You (Vertical Video) featuring Cardi B|وێبگە=[[Spotify]]|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181219043921/https://open.spotify.com/show/1Lu17oqo8Evy8AzqPKjzLY|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | «لە ھەستەکانمدا» | [[درەیک]] |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.billboard.com/articles/news/8468575/drake-drizzy-scorpion-in-my-feelings-video-all-the-celeb-cameos|سەردێڕ=Drake's 'In My Feelings' Video: All the Celeb Cameos|ئیش=Billboard|دوایین=Whittum|یەکەم=Connor|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref> |- | ٢٠١٩ | «ئەوەی دەمەوێت بۆ کرسیمس تۆیت» | مەرایا کێری |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://popcrush.com/ariana-grande-mariah-carey-christmas-video/|سەردێڕ=Ariana Grande, Katy Perry and More Star in Mariah Carey's Christmas Video Tribute: Watch|ئیش=PopCrush|دوایین=Reda|یەکەم=Natasha|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> |} === کایە ڤیدیۆیییەکان === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! تێبینییەکان ! سەرچاوەکان |- | ٢٠١٨ | ''سیمس ٤'' | خۆی | کەسایەتییەکی لە داگرتن ھاتووی خۆڕایی وەک بەشێک لە بۆنەیەک |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Conoce el desafío de positividad de Los Sims 4 con Millie Bobby Brown|ناونیشان=https://www.ea.com/es-es/games/the-sims/the-sims-4/news/millie-bobby-brown-challenge|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢١|زمان=es|newspaper=[[Electronic Arts]]}}</ref> |} == خەڵات و پاڵاوتنەکان == {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! خەڵات ! بابەت ! کاری پاڵێوراو ! ئەنجام ! class="unsortable" | {{Abbr|سەرچاوە|References}} |- | rowspan=14|٢٠١٧ |خەڵاتەکانی ئێن ئێم ئی | پاڵەوانی ساڵ | خۆی | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nme.com/news/music/heres-full-list-vo5-nme-awards-winners-2017-1976867|سەردێڕ=Here's the full list of VO5 NME Awards winners 2017|وێبگە=[[NME]]|یەکەم=Andrew|دوایین=Trendell|ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170218132107/http://www.nme.com/news/music/heres-full-list-vo5-nme-awards-winners-2017-1976867|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |خەڵاتەکانی ھونەرمەندە گەنجەکان |باشترین نواندن لە فیلم یان زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی دیجیتاڵی - خانمەئەکتەری گەنج | rowspan=13|''[[شتە نامۆکان]]'' | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="2016YAA">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=38th Annual Awards|ناونیشان=http://www.youngartistawards.org/noms25.htm|وێبگە=[[Young Artist Association]]|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170202050908/http://youngartistawards.org/nominees|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> |- | خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی خەڵکی | خانمەئەکتەری زانستی خەیاڵی/خەیاڵی پەسەند | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2016/11/peoples-choice-awards-nominees-2016-full-list-captain-america-kevin-hart-1201854910/|سەردێڕ=People's Choice Awards Nominees Set|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|یەکەم=Patrick|دوایین=Hipes|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6qmSjc8en?url=http://deadline.com/2016/11/peoples-choice-awards-nominees-2016-full-list-captain-america-kevin-hart-1201854910/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan=2|[[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە|خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرانی شاشە]] | باشترین نواندن لەلایەن ئەکتەرێکی مێیینەوە لە زنجیرەیەکی درامی | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="SAG-2017">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ew.com/article/2016/12/14/2017-sag-awards-nominations|سەردێڕ=SAG Awards nominations 2017: See the full list|وێبگە=[[Entertainment Weekly]]|یەکەم=Joely|دوایین=Nolfi|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170111005833/http://www.ew.com/article/2016/12/14/2017-sag-awards-nominations|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | باشترین نواندن لەلایەن کۆمەڵێکەوە لە زنجیرەکەی درامی |{{won}} | style="text-align:center;"|<ref name="SAG-2017"/> |- | خەڵاتەکانی فەنگۆریا چەینسۆ | باشترین خانمەئەکتەری تەلەڤیزیۆن | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fangoria.com/new/never-mind-oscar-heres-the-2017-fangoria-chainsaw-awards-nominees-ballot/|سەردێڕ=Never mind Oscar, here's the 2017 FANGORIA Chainsaw Awards Nominees Ballot!|وێبگە=[[Fangoria]]|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170806233824/http://fangoria.com/new/never-mind-oscar-heres-the-2017-fangoria-chainsaw-awards-nominees-ballot/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | خەڵاتەکانی ساتێرن | باشترین خانمەئەکتەری گەنج لە زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref name="Saturn Award 2017">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.homemediamagazine.com/awards/star-wars-among-top-winners-43rd-saturn-awards-40346|سەردێڕ=Star Wars among top winners 43rd Saturn Awards|وێبگە=Homemedia magazine|یەکەم=John|دوایین=Latchem|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171117125942/http://www.homemediamagazine.com/awards/star-wars-among-top-winners-43rd-saturn-awards-40346|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | rowspan=2|خەڵاتەکانی ئێم تی ڤیی فیلم و تەلەڤیزیۆن | باشترین ئەکتەر لە زنجیرەیەکدا | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref name="MTVA-2017">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Get Out Leads the Nominations for MTV's First Ever Movie & TV Awards|ناونیشان=http://people.com/movies/mtv-movie-tv-awards-nominations-2017/|وێبگە=People|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170407031853/http://people.com/movies/mtv-movie-tv-awards-nominations-2017/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | باشترین پاڵەوان | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="MTVA-2017"/> |- | خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی ھەرزەکارانی ٢٠١٧ | ئەستێرەی تازە بەناوبانگی تەلەڤیزیۆنیی ھەڵبژێردراو | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eonline.com/news/873075/teen-choice-awards-2017-winners-the-complete-list|سەردێڕ=Teen Choice Awards 2017 Winners: The Complete List|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180130225435/http://www.eonline.com/news/873075/teen-choice-awards-2017-winners-the-complete-list|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | خەڵاتەکانی پڕایم تایم ئێمی | باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەکەی درامی | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.emmys.com/sites/default/files/Downloads/69th-nominations-list-v1ry.pdf|سەردێڕ=2017 Emmy® Awards Nominations for Programs Airing June 1, 2016 – May 31, 2017|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=[[Academy of Television Arts & Sciences]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20170713174051/http://www.emmys.com/sites/default/files/Downloads/69th-nominations-list-v1ry.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan=2|خەڵاتەکانی گۆڵد دێربیی تەلەڤیزیۆن | خانمەئەکتەری درامیی پاڵپشت | {{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Dixon|یەکەم١=Daniel Montgomery,Chris Beachum,Marcus James|سەردێڕ=2017 Gold Derby TV Awards winners: 'Big Little Lies' and 'SNL' sweep, while 'Stranger Things' takes Best Drama|ناونیشان=http://www.goldderby.com/article/2017/2017-gold-derby-tv-awards-winners-big-little-lies-news-357924086/|وێبگە=Gold Derby|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180115174133/http://www.goldderby.com/article/2017/2017-gold-derby-tv-awards-winners-big-little-lies-news-357924086/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ڕۆڵگێڕی تازە بەناوبانگی ساڵ | {{won}} |- | خەڵاتی ھەڵبژاردەی خەڵکیی ئای جی ئێن | باشترین نواندنی درامیی تەلەڤیزیۆن | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ign.com/wikis/best-of-2017-awards/Best_Dramatic_TV_Performance|سەردێڕ=Best of 2017|وێبگە=[[ئای جی ئێن|IGN]]|ساڵ=٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180114033533/http://www.ign.com/wikis/best-of-2017-awards/Best_Dramatic_TV_Performance|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan=11|٢٠١٨ | rowspan="2" |خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرانی شاشە | باشترین نواندن لەلایەن ئەکتەرێکی مێیینە لە زنجیرەیەکی درامی | rowspan=11|''[[شتە نامۆکان]]'' | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="SAG-2018">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cnn.com/2017/12/13/entertainment/sag-awards-nominations/index.html|سەردێڕ=SAG Awards nominations 2018: The complete list|یەکەم=Sandra|دوایین=Gonzalez|بڵاوکەرەوە=CNN|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171213171516/http://www.cnn.com/2017/12/13/entertainment/sag-awards-nominations/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | باشترین نواندن لەلایەن کۆمەڵێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی | {{nom}} |- | خەڵاتەکانی ئیمپایەر | باشترین خانمەئەکتەر لە زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Travis|یەکەم=Ben|ناونیشان=https://www.empireonline.com/movies/news/star-wars-last-jedi-thor-ragnarok-lead-empire-awards-2018-nominations/|سەردێڕ=Star Wars The Last Jedi and Thor Ragnarok Lead Empire Awards 2018 Nominations|وێبگە=[[Empire (film magazine)|Empire]]|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180203010204/https://www.empireonline.com/movies/news/star-wars-last-jedi-thor-ragnarok-lead-empire-awards-2018-nominations/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی منداڵانی ٢٠١٨ | خانمەئەکتەری تەلەڤیزیۆنی پەسەند | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/02/2018-kids-choice-awards-nominations-nickelodeon-stranger-things-dwayne-johnson-john-cena-1202303369/|سەردێڕ=Nickelodeon Unveils 2018 Kids' Choice Awards Nominations|ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠١٨|یەکەم=Erik|دوایین=Pedersen|وێبگە=Deadline Hollywood|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180227003055/http://deadline.com/2018/02/2018-kids-choice-awards-nominations-nickelodeon-stranger-things-dwayne-johnson-john-cena-1202303369/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | خەڵاتەکانی ساتێرن | باشترین ئەکتەری گەنج لە زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/film/news/saturn-awards-nominations-2018-black-panther-walking-dead-1202727752/|سەردێڕ='Black Panther,' 'Walking Dead' Rule Saturn Awards Nominations|دوایین=McNary|یەکەم=Dave|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6xwc1azco?url=http://variety.com/2018/film/news/saturn-awards-nominations-2018-black-panther-walking-dead-1202727752/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan=2|خەڵاتەکانی ئێم تی ڤیی فیلم و تەلەڤیزیۆن | باشترین نواندن لە زنجیرەیەکدا | {{won}} | rowspan=2 style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/lists/mtv-movie-tv-awards-2018-nominations-complete-list-1108100|سەردێڕ=MTV Movie & TV Awards: 'Black Panther,' 'Stranger Things' Top Nominations|دوایین=Nordyke|یەکەم=Kimberly|ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180503235147/https://www.hollywoodreporter.com/lists/mtv-movie-tv-awards-2018-nominations-complete-list-1108100|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref> |- | باشترین ماچ {{بچووک|(لەگەڵ [[فین وۆڵفھارد|فین وۆڵفھاڕد]])}} | {{nom}} |- | rowspan=2|خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی ھەرزەکاران | خانمەئەکتەری زانستی خەیاڵی/خەیاڵی ھەڵبژێردراو | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mathews|یەکەم=Liam|سەردێڕ=2018 Teen Choice Awards Nominees|ناونیشان=https://www.tvguide.com/news/teen-choice-2018-nominees/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=[[TV Guide]]|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180614050344/http://www.tvguide.com/news/teen-choice-2018-nominees/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | یاری تەلەڤیزیۆنی ھەڵبژێردراو {{بچووک|(لەگەڵ فین وۆڵفھاڕد)}} | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.eonline.com/news/956235/teen-choice-awards-2018-winners-the-complete-list|سەردێڕ=Teen Choice Awards 2018 Winners: The Complete List|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=[[Enews]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180813124523/https://www.eonline.com/news/956235/teen-choice-awards-2018-winners-the-complete-list|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |خەڵاتەکانی گۆڵد دێربی |باشترین خانمەئەکتەری درامیی پاڵپشت | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.goldderby.com/article/2018/2018-gold-derby-tv-awards-winners-versace-handmaids-tale-game-of-thrones-news-957368402/ |سەردێڕ=2018 Gold Derby TV Awards winners: 'Versace' and 'Handmaid's Tale' are top winners, but 'Game of Thrones' takes Best Drama |دوایین١=Montgomery |دوایین٢=Beachum |دوایین٣=Dixon |دوایین٤=Eng |یەکەم١=Daniel |یەکەم٢=Chris |یەکەم٣=Marcus James |یەکەم٤=Joyce |ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[Gold Derby]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200523070426/https://www.goldderby.com/article/2018/2018-gold-derby-tv-awards-winners-versace-handmaids-tale-game-of-thrones-news-957368402/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | خەڵاتەکانی پڕایم تایم ئێمی | باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەیەکی درامی | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/emmys-nominations-list-2018-1202871084/ |سەردێڕ=Emmys Nominations List 2018 – Variety |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ئیش=Variety |ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180712173050/https://variety.com/2018/tv/news/emmys-nominations-list-2018-1202871084/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan=3|٢٠١٩ |خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی منداڵانی ٢٠١٩ |خانمەئەکتەری تەلەڤیزیۆنی پەسەند | rowspan=2|''[[شتە نامۆکان]]'' | {{nom}} |style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/lists/kids-choice-awards-complete-list-winners-2019-1191274 |سەردێڕ=Kids' Choice Awards: Full List of Winners |دوایین١=Nordyke |یەکەم١=Kimberly |دوایین٢=Forstadt |یەکەم٢=Jillian |ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190324032514/https://www.hollywoodreporter.com/lists/kids-choice-awards-complete-list-winners-2019-1191274 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٩}}</ref> |- | خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی ھەرزەکارانی ٢٠١٩ | خانمەئەکتەری تەلەڤیزیۆنی ھەڵبژێردراوی ھاوین | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Swift |یەکەم=Andy |سەردێڕ=Teen Choice Awards: Stranger Things Leads Final Wave of 2019 Nominations |ناونیشان=https://tvline.com/2019/07/08/teen-choice-awards-nominees-2019-stranger-things-full-list-nominations/ |وێبگە=[[TVLine]] |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190708201032/https://tvline.com/2019/07/08/teen-choice-awards-nominees-2019-stranger-things-full-list-nominations/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |خەڵاتەکانی ساتێرن |باشترین نواندن لەلایەن ئەکتەرێکی گەنجەوە |''گۆدزێلا: پاشای دڕندەکان'' | {{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Anderton |یەکەم=Ethan |سەردێڕ=45th Saturn Awards Nominations: 'Avengers: Endgame' Leads with 14 Nods, 'Game of Thrones' Tops TV Category |ناونیشان=https://www.slashfilm.com/2019-saturn-awards-nominations/ |ئیش=[[/Film]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190929095132/https://www.slashfilm.com/2019-saturn-awards-nominations/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mancuso |یەکەم=Vinnie |سەردێڕ='Avengers: Endgame', 'Game of Thrones' Lead the 2019 Saturn Awards Nominations |ناونیشان=https://collider.com/saturn-awards-nominations-2019/ |ئیش=[[Collider (website)|Collider]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190716042350/http://collider.com/saturn-awards-nominations-2019/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٢٠٢٠ | خەڵاتی ھەڵبژاردەی منداڵان | rowspan=2|ئەستێرەی مێیینەی تەلەڤیزیۆنی پەسەند | rowspan=2|''[[شتە نامۆکان]]'' | {{won}} |style="text-align:center;"| |- | rowspan=5|٢٠٢١ | rowspan=2|خەڵاتی ھەڵبژاردەی منداڵان | {{won}} | rowspan=2 style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kids' Choice Awards Unveils Nominees, Taps Kenan Thompson to Host|دوایین=Nordyke |یەکەم=Kimberly |ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/kids-choice-awards-unveils-nominees-taps-kenan-thompson-to-host}}</ref> |- | خانمەئەکتەری فیلمی دڵخواز | rowspan=4|''[[ئینۆلا ھۆڵمز (فیلم)|ئینۆلا ھۆڵمز]]'' | {{won}} |- | [[خەڵاتەکانی بازنەی ڕەخنەگرانی فیلمیی لەندەنی ٢٠٢٠|بازنەی ڕەخنەگرانی فیلمیی لەندەن]] | نواندنکاری بەڕیتانی/ئێرلەندیی ساڵ | {{nom}} | style = "text-align: center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nextbestpicture.com/latest/the-2020-london-film-critics-circle-lfcc-nominations|سەردێڕ=The 2020 London Film Critics Circle (LFCC) Nominations|وێبگە=NextBestPicture|یەکەم=Matt|دوایین=Neglia|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref> |- | [[کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی فیلمی سیاتڵ#خەڵاتەکانی کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی فیلمی سیاتڵی ٢٠٢٠|کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی فیلمی سیاتڵ]] | [[کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی فیلمی سیاتڵ#خەڵاتی کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی فیلمی سیاتڵ بۆ باشترین نواندنی لاو|باشترین نواندنی لاو]] | {{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://seattlefilmcritics.com/2021/02/08/minari-leads-the-2020-seattle-film-critics-society-nominations/|سەردێڕ="Minari" Leads the 2020 Seattle Film Critics Society Nominations|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=[[Seattle Film Critics Society]]|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref> |- | [[خەڵاتەکانی ڕەخنەگرانی فیلمی ناوچەی واشنتن دی سیی ٢٠٢٠|ڕەخنەگرانی فیلمیی ناوچەی واشنتن دی سی]] | [[خەڵاتی ڕەخنەگرانی فیلمی ناوچەی واشنتن دی سی بۆ باشترین نواندنی پێشکەوتوو|باشترین نواندنی لاو]] | {{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=The 2020 WAFCA Awards|ناونیشان=http://www.wafca.com/awards/2020.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=The Washington DC Area Film Critics Association|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211214084103/http://www.wafca.com/awards/2020.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | rowspan=2| ٢٠٢٢ | [[ڕێکخراوی ڕەخنەگرانی ھۆڵیوود|خەڵاتەکانی تەلەڤیزیۆنیی ڕێکخراوی ڕەخنەگرانی ھۆڵیوود]] | [[٢ەم خەڵاتەکانی تەلەڤیزیۆنیی ڕێکخراوی ڕەخنەگرانی ھۆڵیوود|باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەیەکی پەخشکراو، دراما]] | rowspan=2|''[[شتە نامۆکان]]'' | {{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=And the nominees for the Streaming Edition of the 2nd Annual HCA TV Awards are… – Hollywood Critics Association |ناونیشان=https://hollywoodcriticsassociation.com/and-the-nominees-for-the-streaming-edition-of-the-2nd-annual-hca-tv-awards-are/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٢|زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220715193120/https://hollywoodcriticsassociation.com/and-the-nominees-for-the-streaming-edition-of-the-2nd-annual-hca-tv-awards-are/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | [[٤٧ەم خەڵاتەکانی ساتێرن|خەڵاتەکانی ساتێرن]] | باشترین خانمەئەکتەر لە زنجیرەیەکی پەخشکراو | {{pending}} | style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2022/08/saturn-awards-2022-nominations-list-movies-tv-1235089636/ |سەردێڕ=Saturn Awards Nominations: ‘The Batman’, ‘Nightmare Alley’, ‘Spider-Man’, ‘Better Call Saul’ Top List|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Millie Bobby Brown|میڵی بۆبی بڕاون}} * {{IMDb name|5611121}} * {{Rotten Tomatoes person|millie_bobby_brown|میڵی بۆبی بڕاون}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو|فیلم|ھۆڵیوود|ئەکتەران|ئیسپانیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن}} [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی بەڕیتانیا]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئینگلیز]] [[پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٤]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەئەکتەرە منداڵە ئینگلیزەکان]] [[پۆل:خانمە نمایشکارە ئینگلیزەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:باڵیۆزی نیازپاکی یونسێف]] [[پۆل:کۆچەرانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ئیسپانیا]] r82u7jyvd55jwa3t6os79yz1sekehkz 1613456 1613435 2026-07-30T13:01:08Z Aro Salar 50592 /* کارە بازرگانییەکان */ 1613456 wikitext text/x-wiki {{وەسف|خانمەئەکتەرێکی بەڕیتانی}}{{Infobox person|name=میڵی بۆبی بڕاون|image=Millie Bobby Brown - MBB - 4 - SFM5 - July 10, 2022 at Stranger Fan Meet 5 People Convention (cropped).jpg|alt=|caption=بڕاون لەساڵی ٢٠٢٢|other_names=|birth_name=میڵی بۆنی بڕاون|birth_date={{Birth date and age|2004|2|19|df=yes}}|birth_place=ماربێلا، ئیسپانیا|citizenship=بەڕیتانی|occupation={{hlist|ئەکتەر|بەرهەمهێنەری فیلم}}|years_active=٢٠١٣–ئێستا|spouse={{marriage|[[جەیک بۆنگیۆڤی]]|2024}}|children=1|relatives=[[جۆن بۆن جۆڤی]] (خەزووری)}} '''میڵی بۆنی بۆنگیۆڤی''' (لەدایکبووی ١٩ی شوباتی ٢٠٠٤) کە بە ناوە هونەرییەکەی '''میڵی بۆبی بڕاون''' ناسراوە، خانمە ئەکتەری بەڕیتانی و بەرهەمهێنەری فیلمە.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Chilton|یەکەم=Louis|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=For better or worse, Millie Bobby Brown is cinema's first Stream Queen|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/electric-state-millie-bobby-brown-netflix-b2715248.html|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢٥|ئیش=[[The Independent]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250410063422/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/electric-state-millie-bobby-brown-netflix-b2715248.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە جیهاندا ناسرا بە ڕۆڵی [[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|جەین «ئیلێڤن» ئایڤس]] لە زنجیرەی [[نێتفلیکس]]ی [[خەیاڵی زانستی]]ی ''[[شتە نامۆکان]]'' (٢٠١٦–ئێستا)، کە بەهۆیەوە دوو جار پاڵێوراوە بۆ [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]] بۆ باشترین خانمە ئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەی درامی. لە ساڵی ٢٠١٨دا، بڕاون ناوی خرایە لیستی [[تایم ١٠٠]]<nowiki/>ی کاریگەرترین کەسایەتییەکانی جیهان.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=Millie Bobby Brown: The World's 100 Most Influential People |ناونیشان=https://time.com/collection/most-influential-people-2018/5238181/millie-bobby-brown/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200510221443/https://time.com/collection/most-influential-people-2018/5238181/millie-bobby-brown/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٠|magazine=Time}}</ref> ئەو گەنجترین کەس بوو کە تا ئێستا وەک باڵیۆزی نیازپاکیی یونیسێف دەستنیشان کرابێت.<ref name="National">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشان=http://www.unicef.org/people/people_nationalambassadors.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190401033008/https://www.unicef.org/people/people_nationalambassadors.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=National ambassadors |بڵاوکەرەوە=UNICEF |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> میڵی یەکەم کاری فیلمیی بریتی بوو لە ڕۆڵێکی سەرەکی لە فیلمی ''[[گادزیلا: پاشای دڕندەکان (فیلمی ٢٠١٩)|گادزیلا: پاشای دڕندەکان]]'' (٢٠١٩)، و ڕۆڵی گێڕاوەتەوە لە ''[[گادزیلا دژی کۆنگ]]'' (٢٠٢١). هەروەها ڕۆڵی سەرەکی و بەرهەمهێنەری ئەم فیلمەکانی نێتفڵیکس بووە وەک: ([[ئینۆلا ھۆڵمز (فیلم)|''ئینۆلا ھۆڵمز'']]) لە ساڵی ٢٠٢٠، (''[[ئینۆلا ھۆڵمز ٢]]'') لە ساڵی ٢٠٢٢، ([[خاتوون (فیلم)|''خاتوون'']]) لە ساڵی ٢٠٢٤، (''[[دۆخی کارەبایی]]'') لە ساڵی ٢٠٢٥، و (''[[ئینۆلا هۆڵمز ٣]]'') لە ساڵی ٢٠٢٦. == سەرەتای ژیان == میلی بۆنی بڕاون،<ref name="name2">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Stenzel |یەکەم=Wesley |ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Millie Bobby Brown reveals her real name, which she changed for 's---s and giggles' |ناونیشان=https://ew.com/millie-bobby-brown-reveals-her-real-name-11692744 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|magazine=Entertainment Weekly}}</ref> لە ١٩ی شوباتی ٢٠٠٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.biography.com/people/millie-bobby-brown-9302016 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180811033220/https://www.biography.com/people/millie-bobby-brown-9302016 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=Millie Bobby Brown (2004-) |بڵاوکەرەوە=[[Biography.com]] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>لە شاری [[ماربێڵا]] لە هەرێمی ئەندەلوس لە ئیسپانیا لەدایکبووە.<ref name="Diario Sur">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.diariosur.es/marbella-estepona/origenes-marbellies-millie-20171113202337-nt.html|سەردێڕ=Los orígenes marbellíes de Millie Bobby Brown, la joven estrella de 'Stranger Things' / The Marbella origins of Millie Bobby Brown, the young star of 'Stranger Things'|دوایین١=Sedano|یەکەم١=Jon|دوایین٢=de los Ríos|یەکەم٢=Ángel|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٨|newspaper=[[Diario Sur]]|زمان=es|بڵاوکەرەوە=[[Vocento]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180801004004/https://www.diariosur.es/marbella-estepona/origenes-marbellies-millie-20171113202337-nt.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وتەگێڕانەوە=...nació en Marbella en 2004, aunque tiene nacionalidad británica, ya que Robert y Kelly Brown, sus padres, eran unos ingleses asiduos veraneantes en la Costa del Sol. / ...[she] was born in Marbella in 2004, although she has British nationality, since Robert and Kelly Brown, her parents, were regular English vacationers on the Costa del Sol.}}</ref> سێیەم منداڵە لە چوار منداڵی دایک و باوکی بەڕیتانی، کێڵی و ڕۆبێرت بڕاون. کە بریکاری خانووبەرە بوون.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Kit|یەکەم١=Borys|دوایین٢=Belloni|یەکەم٢=Matthew|ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ='Stranger Things' Star's Father Demands Cash From Agents to Represent Her (Exclusive)|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/stranger-things-stars-father-demands-935013|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171205042024/https://www.hollywoodreporter.com/news/stranger-things-stars-father-demands-935013|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> خوشکێکی گەورەی بە ناوی پەیدج، براکەی بە ناوی چارڵی، و خوشکێکی بچووکتر بە ناوی ئاڤا هەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Quihuiz and Blair |یەکەم=Ariana and Caroline |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://people.com/millie-bobby-brown-siblings-everything-to-know-11876394/ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=People.com |زمان=en-US |سەردێڕ=Millie Bobby Brown's 3 Siblings: All About Paige, Charlie and Ava}}</ref> ناوی ناوەندی بریتییە لە "بۆنی"،<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rahman |یەکەم=Hanifah |ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.buzzfeed.com/hanifahrahman/millie-bobby-brown-stage-name |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=BuzzFeed |زمان=en-gb |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Just Revealed Her Real Name, And I'm Questioning Everything}}</ref> بەڵام کاتێک دەستی بە کاری هونەری کرد ناوی "بۆبی"ی بەکارهێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.the-independent.com/life-style/millie-bobby-brown-real-name-bonnie-chris-pratt-b2710659.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=The Independent |زمان=en |سەردێڕ=Millie Bobby Brown reveals her real name and why she changed it}}</ref> براون کاتێک لەدایک بوو کێشەی کەمیی بیستنی هەبوو لە گوێی چەپیدا، و بە تێپەڕبوونی کات بە تەواوی توانای بیستنی لەو گوێیدا لەدەستدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.glamour.com/story/millie-bobby-brown-opens-up-about-being-deaf-in-one-ear |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220614120127/https://www.glamour.com/story/millie-bobby-brown-opens-up-about-being-deaf-in-one-ear |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Glamour |زمان=en-US |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Opens Up About What It's Like Being Deaf in One Ear |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="variety">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Birnbaum |یەکەم=Debra |ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://variety.com/2017/tv/features/millie-bobby-brown-stranger-things-season-2-eleven-1202602487/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171222052825/https://variety.com/2017/tv/features/millie-bobby-brown-stranger-things-season-2-eleven-1202602487/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |سەردێڕ=How 'Stranger Things' Star Millie Bobby Brown Made Eleven 'Iconic' and Catapulted Into Pop Culture |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> خۆی و خێزانەکەی گەڕانەوە بۆ [[ئینگلتەرا]] کاتێک چوار ساڵان بوو، و لە شاری بۆرنمۆس لە دۆرسێت نیشتەجێ بوون.کاتێک ھەشت ساڵان بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Miller |یەکەم=Gregory E. |ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشان=https://nypost.com/2017/09/15/at-13-stranger-things-star-millie-bobby-brown-is-an-icon-in-the-making/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171204222937/https://nypost.com/2017/09/15/at-13-stranger-things-star-millie-bobby-brown-is-an-icon-in-the-making/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[New York Post]] |سەردێڕ=At 13, 'Stranger Things' star Millie Bobby Brown is an icon in the making |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕوویان کردە [[ئۆرڵاندۆ]]. براون گوتویەتی کە بە "بێ هیچ پارەیەک" گەورە بووە، نەبوونی سەقامگیریی ئابووری لە سەردەمی منداڵیدا کاری کردووە سەر پەیوەندی ئەو لەگەڵ پارە لە تەمەنی پێگەیشتوودا، تەنانەت دوای بەدەستهێنانی سەرکەوتنیش لە زنجیرەی شتە نامۆکان وەک خانمە ئەکتەرێکی منداڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Vega |یەکەم=Nicolas |ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2025/03/19/millie-bobby-brown-still-shops-at-target.html |ئیش=CNBC |سەردێڕ='Stranger Things' star Millie Bobby Brown still shops at Target: 'I grew up with no money'}}</ref> بەهۆی گەورەبوونی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، براون بە شێوەیەکی سروشتی شێوەزاری [[ئینگلیزیی ئەمریکی|ئەمریکی]] و شێوەزاری [[ئینگلیزیی بەریتانی|بەریتانی]] لە قسەکردنیدا دەردەکەوێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kang |یەکەم=Esther |ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://people.com/millie-bobby-brown-explains-why-accent-goes-in-and-out-around-jake-bongiovi-family-11694076 |ئیش=People |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Defends Backlash to Her Accent, Explains Why She Goes 'In and Out' Around Jake Bongiovi's Family}}</ref> == پیشە == === ٢٠١٣—٢٠١٧: ڕۆڵە سەرەتایییەکان و ''شتە نامۆکان'' === [[File:Millie_Bobby_Brown_by_Gage_Skidmore.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Millie_Bobby_Brown_by_Gage_Skidmore.jpg|وێنۆک|بڕاون لەساڵی ٢٠١٦]] لە ٢٠١٣دا، میڵی یەکەم کاری ڕۆڵگێڕانی کرد وەک ئەستێرەیەکی کاتی لە زنجیرەی درامای خەیاڵی [[کۆمپانیای پەخشی ئەمریکی|ئەی بی سیی]] ''[[ڕۆژێک لە ڕۆژان لە وەندەرلاند]]''، کە بەرھەمێکی ''[[ڕۆژێک لە ڕۆژان]]'' بوو، کە ڕۆڵی [[ئەلیسی گەنج]]<nowiki/>ی دەگێڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wrenn |یەکەم=Jenna |ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://comicbook.com/tv-shows/news/once-upon-a-time-actors-who-are-famous-sebastian-stan/ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=ComicBook.com |زمان=en-US |سەردێڕ=10 Actors You Completely Forgot Were on Once Upon a Time}}</ref> لە ٢٠١٤دا، ڕۆڵێکی سەرەکی وەرگرت لە زنجیرەی درامی خەیاڵی ھەستبزوێنی [[بی بی سی ئەمریکا|بی بی سیی]] ''[[خۆپیاکردووەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|خۆپیاکردووەکان]]'' کە ڕۆڵی مادیسن ئۆدۆنیڵی دەگێڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشان=http://www.bbcwpressroom.com/bbc-worldwide-productions/press/john-simm-mira-sorvino-start-filming-bbc-americas-intruders-james-frain-tory-kittles-millie-brown-join-cast/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161123202606/http://www.bbcwpressroom.com/bbc-worldwide-productions/press/john-simm-mira-sorvino-start-filming-bbc-americas-intruders-james-frain-tory-kittles-millie-brown-join-cast/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=John Simm and Mira Sorvino Start Filming BBC AMERICA's Intruders as James Frain, Tory Kittles, and Millie Brown Join Cast |بڵاوکەرەوە=[[BBC Worldwide]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دواتر ڕۆڵی کاتی ھەبووە لە زنجیرەی درامی پۆلیسی ''[[ئێن سی ئای ئێس]]'' لە بەرهەمی [[سی بی ئێس]]، لە سیتکۆمی کەناڵی ئەی بی سی ''[[خێزانی ھاوچەرخ]]''، و زنجیرەی پزیشکی ''[[توێکاریی گرەی]]'' لە بەرهەمی کەناڵی ئەی بی سی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://movieweb.com/millie-bobby-brown-roles/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211031075856/https://movieweb.com/millie-bobby-brown-roles/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Movieweb |زمان=en-US |سەردێڕ=Awesome Millie Bobby Brown Roles That'll Get You Hyped for 'Godzilla Vs Kong' |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشان=http://www.theguardian.com/culture/2021/mar/28/how-millie-bobby-brown-used-her-superpowers |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211031122456/https://www.theguardian.com/culture/2021/mar/28/how-millie-bobby-brown-used-her-superpowers |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=the Guardian |زمان=en |سەردێڕ=How Millie Bobby Brown used her superpowers |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو ڕۆڵانەی کە دەیگێڕان بەس نەبوون بۆ ئەوەی خێزانەکەی لە ئەمریکا بمێننەوە، بۆیە گەڕانەوە بۆ ئینگلتەرا بۆ ئەوەی لەلای پورەکەی بمێننەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bayley |یەکەم=Leanne |ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.glamourmagazine.co.uk/gallery/millie-bobby-brown-facts-age-parents-interview-bio |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Glamour |زمان=en-US |سەردێڕ=25 facts about Millie Bobby Brown from Stranger Things}}</ref> لە ٢٠١٦دا، ئەو تاقیکردنەوەی بۆ ڕۆڵی [[خاتوون لیانا مۆرمۆنت]] لە زنجیرەی [[کایەی تەختە پاشایەتییەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]] ئەنجام دا، بەڵام ڕۆڵەکەی پێ نەدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jennings |یەکەم=Collier |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://collider.com/millie-bobby-brown-game-of-thrones-lyanna-mormont/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Collider |زمان=en |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Wanted To Quit Acting After Losing 'Game of Thrones' Role}}</ref> میڵی ھەڵبژێردرا بۆ بەرجەستەکردنی کەسایەتیی [[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|ئیلێڤن ('ئێڵ')]] لە زنجیرەی [[نێتفلیکس]]ی [[خەیاڵی زانستی]]ی [[وێژەی ترسناک|ترسناک]]ی ''[[شتە نامۆکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva |یەکەم=Nellie |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشان=https://deadline.com/2015/08/duffer-bros-netflix-series-stranger-things-young-cast-1201502552/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150822215815/http://deadline.com/2015/08/duffer-bros-netflix-series-stranger-things-young-cast-1201502552/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ئیش=[[Deadline Hollywood]] |سەردێڕ=Duffer Bros. Netflix Supernatural Drama Series Sets Young Cast, Gets Title |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>'' ڕۆڵگێڕانەکەی جێگەی پێشوازی و ستایشی ڕەخنەگران بوو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.emmys.com/bios/millie-bobby-brown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180912131246/https://www.emmys.com/bios/millie-bobby-brown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وتەگێڕانەوە=[Brown] rose to prominence in her Primetime Emmy Award-nominated role (for Outstanding Supporting Actress in a Drama Series) as Jane "Eleven" Ives in the Netflix science fiction horror series ''Stranger Things''. |سەردێڕ=Millie Bobby Brown |بڵاوکەرەوە=[[The Academy of Television Arts & Sciences]] (ATAS) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nolfi |یەکەم=Joey |ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشان=https://ew.com/awards/2017/05/08/millie-bobby-brown-mtv-awards-instagram-video/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180912165638/https://ew.com/awards/2017/05/08/millie-bobby-brown-mtv-awards-instagram-video/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[Entertainment Weekly#Website|EW.com]] |وتەگێڕانەوە=... [Brown] rose to prominence on the first season of the Netflix sci-fi thriller, [''Stranger Things''], as the character Eleven ... |سەردێڕ=Millie Bobby Brown mocks her MTV Movie & TV Awards breakdown in adorable video |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ziss |یەکەم=Sophy |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.bustle.com/p/millie-bobby-brown-is-2018s-youngest-time-100-honoree-she-more-than-earned-her-spot-8839525 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180912131446/https://www.bustle.com/p/millie-bobby-brown-is-2018s-youngest-time-100-honoree-she-more-than-earned-her-spot-8839525 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ئیش=[[Bustle (magazine)|Bustle]] |وتەگێڕانەوە=Brown rose to prominence in 2016 with her leading role in ''Stranger Things'', but she'd been working in the industry for a few years before that. |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Is 2018's Youngest 'TIME' 100 Honoree & She More Than Earned Her Spot |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و پاڵێورا بۆ [[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە بۆ باشترین پێشکەشکردن خانمە ئەکتەر لە زنجیرەیەکی درامی]]، و [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]] بۆ [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم بۆ باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەیەکی درامی|باشترین خانمە ئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەیەکی درامی]]. و دواتر لەگەڵ هاوکارەکانیدا خەڵاتی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە بۆ باشترین پێشکەشکردن لەلایەن تیمی ئەکتەرانەوە لە زنجیرەیەکی درامیدا بەدەستهێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lincoln |یەکەم=Ross A. |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشان=https://deadline.com/2016/11/first-cast-photo-for-stranger-things-season-2-released-online-1201849068/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170103165543/http://deadline.com/2016/11/first-cast-photo-for-stranger-things-season-2-released-online-1201849068/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=Deadline Hollywood |سەردێڕ='Stranger Things' Season 2 Cast Photo Reveals Who Returns From The Upside Down |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و ٤٣هەمین [[خەڵاتەکانی کەیوان]]<nowiki/>ی بردەوە بۆ باشترین نواندن لەلایەن ئەکتەرێکی گەنجەوە لە زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی.<ref name="Saturn Award 20172">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Latchem |یەکەم=John |ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشان=http://www.homemediamagazine.com/awards/star-wars-among-top-winners-43rd-saturn-awards-40346 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171117125942/http://www.homemediamagazine.com/awards/star-wars-among-top-winners-43rd-saturn-awards-40346 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=Homemedia magazine |سەردێڕ=Star Wars among top winners 43rd Saturn Awards |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بۆ ڕۆڵی ئیلێڤن لە [[شتە نامۆکان (وەرزی دووەم)|وەرزی دووەمی ''شتە نامۆکان'']]، بۆ دووەم جار پاڵێورا بۆ خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە و [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]] لە ٢٠١٨دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/emmys-nominations-list-2018-1202871084/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190331131215/https://variety.com/2018/tv/news/emmys-nominations-list-2018-1202871084/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=Variety |سەردێڕ=Emmy Nominations: The Complete List |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕۆڵی ئیلێڤنی دووبارە گێڕایەوە تا وەکو وەرزی [[شتە نامۆکان ٥|پێنجەمین]] و کۆتا وەرزی زنجیرەکە لە ساڵی ٢٠٢٥دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hein |یەکەم=Michael |ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://comicbook.com/tv-shows/news/netflix-stranger-things-season-5-teaser-drops-soon/ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=ComicBook.com |زمان=en-US |سەردێڕ=Netflix Finally Reveals When Stranger Things Season 5 Teaser Drops (& It’s Soon)}}</ref> لە تشرینی دووەمی ٢٠١٦دا، بڕاون لە ڤیدیۆ کلیپی گۆرانی "بمدۆزرەوە" لە بەرهەمی سیگما و بێرتی بەشداریکرد. هەر لە تشرینی دووەمی ٢٠١٦شەوە، لە ڕیکلامە بازرگانییەکانی کۆمپانیای وەبەرهێنان و خزمەتگوزاری دارایی سیتیگرووپ دەرکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=http://www.businesswire.com/news/home/20161121005263/en/Citi-Launches-Digital-Campaign-Spark-Nationwide-Conversation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170214175501/http://www.businesswire.com/news/home/20161121005263/en/Citi-Launches-Digital-Campaign-Spark-Nationwide-Conversation |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|ئیش=[[Business Wire]] |سەردێڕ=Citi Launches Digital Campaign To Spark a Nationwide Conversation About Money |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە کانوونی دووەمی ٢٠١٧دا، یەکەم دەرکەوتنی لە جیهانی مۆدەدا لە ڕێگەی هەڵمەتی "بەپێی داواکاری"ی کۆمپانیای کەڵڤن کلاین ئەنجام دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Overdeep |یەکەم=Meghan |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=http://www.instyle.com/news/millie-bobby-brown-calvin-klein-model-ad-campaign |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170124082943/http://www.instyle.com/news/millie-bobby-brown-calvin-klein-model-ad-campaign |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ئیش=[[InStyle]] |سەردێڕ=Stranger Things Star Millie Bobby Brown Is Officially a Calvin Klein Model |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مانگی دواتر، گرێبەستی لەگەڵ بریکاری مۆدێلی ئای ئێم جی واژۆ کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kirkpatrick |یەکەم=Emily |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشان=http://people.com/style/millie-bobby-signs-with-modeling-agency-img/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170214020212/http://people.com/style/millie-bobby-signs-with-modeling-agency-img/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|ئیش=[[People (magazine)|People]] |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Officially Signs with a Major Modeling Agency |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> براون لە هەڵمەتی ڕیکلامی مارکەی ئیتالی مۆنکلێر لە هاوینی ٢٠١٨دا دەرکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشان=https://wwd.com/fashion-news/fashion-scoops/moncler-taps-millie-bobby-brown-for-ad-campaign-1202743678 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190219130117/https://wwd.com/fashion-news/fashion-scoops/moncler-taps-millie-bobby-brown-for-ad-campaign-1202743678/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٩|ئیش=WWD |سەردێڕ=Moncler Taps Millie Bobby Brown for Next Ad Campaign |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هەروەها براون لە بەرگی پێشەوەی گۆڤاری [[ڤۆگ (گۆڤار)|ڤۆگ]]<nowiki/>یشدا دەرکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.vogue.co.uk/tags/millie-bobby-brown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220617230423/https://www.vogue.co.uk/tags/millie-bobby-brown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=British Vogue |زمان=en-GB |سەردێڕ=Millie Bobby Brown News and Features |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٢٠١٨–ئێستا === [[File:Millie_Bobby_Brown_-_MBB_-_4_-_SFMLE_-_April_30,_2023_at_Stranger_Fan_Meet_Limited_Edition_People_Convention_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Millie_Bobby_Brown_-_MBB_-_4_-_SFMLE_-_April_30,_2023_at_Stranger_Fan_Meet_Limited_Edition_People_Convention_(cropped).jpg|وێنۆک|بڕاون لەساڵی ٢٠٢٣]] بڕاون هەڵبژێردرا بۆ ئەوەی دەنگ لە پڕۆژەی [[ڕاستیی خەیاڵی]] بە ناوی ''گۆی ئاسمانییەکان: گۆرانییەکانی کات و بۆشایی'' بدات کە لەلایەن دارێن ئارۆنۆفسکییەوە بەرهەم هێنرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Keslassy |یەکەم=Elsa |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشان=https://variety.com/2018/film/news/stranger-things-millie-bobby-brown-to-darren-aronofskys-spheres-1202907096/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200708101948/https://variety.com/2018/film/news/stranger-things-millie-bobby-brown-to-darren-aronofskys-spheres-1202907096/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Variety |زمان=en |سەردێڕ='Stranger Things' Star Millie Bobby Brown to Narrate Darren Aronofsky's 'Spheres' |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٨دا، لەلایەن گۆڤاری [[تایم (کۆوار)|تایمەوە]] وەک یەکێک لە ١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتیی جیهان ناوزەند کرا، و بووە گەنجترین کەس کە لەو پێڕستەدا ناوی بهێنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/millie-bobby-brown-time-100-list-stranger-things-influence-youngest-person-ever-a8313671.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180429150135/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/millie-bobby-brown-time-100-list-stranger-things-influence-youngest-person-ever-a8313671.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠١٨|ئیش=The independent |سەردێڕ=Millie Bobby Brown becomes youngest person ever on Time 100 list |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هەروەها، لەلایەن گۆڤاری تایمەوە وەک یەکێک لە کاریگەرترین مێرمنداڵانی ساڵانی ٢٠١٧ و ٢٠١٨ دیاری کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=The 30 Most Influential Teens of 2017 |ناونیشان=https://time.com/5003930/most-influential-teens-2017/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171103221200/http://time.com/5003930/most-influential-teens-2017/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|magazine=Time}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=TIME's 25 Most Influential Teens of 2018 |ناونیشان=https://time.com/5463721/most-influential-teens-2018/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181208060755/http://time.com/5463721/most-influential-teens-2018/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|magazine=Time}}</ref> لە هەمان ساڵدا، بووە گەنجترین کەس کە لە مێژوودا وەک گەنجترین کەس کە وەک باڵوێزی نیازپاکیی [[یوونیسێف]] دەستنیشان بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-us-canada-46284390|سەردێڕ=Millie Bobby Brown: 'I've been bullied: that inspires me'|ئیش=BBC News|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181120224711/https://www.bbc.co.uk/news/av/world-us-canada-46284390/millie-bobby-brown-i-ve-been-bullied-that-inspires-me|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[کۆمپانیای ئێلەکترۆنیک ئارتس]] ڕایگەیاند کە براون هاوکاریی پڕۆگرامسازەکانی یاریی ''ژیانی دەستکرد ٤''ی کردووە بە بەشدارکردن لە بەرزکردنەوەی بیرکردنەوەی ئەرێنیانەی ژیانی دەستکرد ٤دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Arts |یەکەم١=Electronic |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.ea.com/games/the-sims/the-sims-4/pc/news/millie-bobby-brown-challenge |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181203152136/https://www.ea.com/games/the-sims/the-sims-4/pc/news/millie-bobby-brown-challenge |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=Electronic Arts Inc. |سەردێڕ=Introducing The Sims 4 Positivity Challenge with Millie Bobby Brown |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٨دا، [[ھۆڵیوود ڕیپۆرتەر|گۆڤاری ھۆڵیوود ڕیپۆرتەر]] بڕاونی خستە لیستی ٣٠ باشترین ئەستێرە گەنجەکانی هۆلیوودەوە کە تەمەنیان لە خوار ١٨ ساڵەوە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/lists/hollywoods-top-30-stars-under-age-18-1130157/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180809021637/https://www.hollywoodreporter.com/lists/hollywoods-top-30-stars-under-age-18-1130157 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=The Hollywood Reporter |سەردێڕ=Hollywood's Top 30 Stars Under Age 18 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، بڕاون یەکەم کاری نواندنی لە سینەمادا لە فیلمی ''[[گادزیلا: پاشای دڕندەکان (فیلمی ٢٠١٩)|گۆدزێلا: پاشای دڕندەکان]]'' ئەنجام دا، کە بەشی دووەمی فیلمی [[گادزیلا (فیلمی ٢٠١٤)|گادزیلا]]<nowiki/>ی ساڵی ٢٠١٤ بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kit |یەکەم=Borys |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/stranger-things-breakout-millie-bobby-brown-set-star-godzilla-sequel-969505 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170128005811/http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/stranger-things-breakout-millie-bobby-brown-set-star-godzilla-sequel-969505 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ئیش=[[The Hollywood Reporter]] |سەردێڕ='Stranger Things' Breakout Millie Bobby Brown Set to Star in 'Godzilla' Sequel (Exclusive) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هەروەها هەمان ڕۆڵی لە بەشی دواتریدا کە ''[[گادزیلا دژی کۆنگ]]'' بوو لە ساڵی ٢٠٢١دا دووبارە گێڕایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Caron |یەکەم=Nathalie |ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.ign.com/articles/2018/06/04/godzilla-vs-kong-casts-deadpool-2-star-julian-dennison |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180920235149/https://www.ign.com/articles/2018/06/04/godzilla-vs-kong-casts-deadpool-2-star-julian-dennison |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ئیش=IGN |سەردێڕ=GODZILLA VS. KONG CASTS DEADPOOL 2 STAR JULIAN DENNISON |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بوو بە باڵیۆزی هەڵمەتی بەیەکەوە #بەبەهێزی یاریدەکەینی [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.uefa.com/news-media/news/024f-0f8e69ab77dc-e6831dc98722-1000--millie-bobby-brown-signs-up-for-together-weplaystrong/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190331184454/https://www.uefa.com/insideuefa/football-development/womens-football/news/newsid=2597623.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٩|وێبگە=[[UEFA]] |سەردێڕ=Millie Bobby Brown signs up for Together #WePlayStrong |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، براون براندێکی تایبەت بە [[کەرەستەی جوانکاری]] بە ناوی فلۆرێنس لەلایەن میڵس دامەزراند. ئەم بەرهەمانە لە دەرمانخانەکانی بوتس لە بەریتانیا، کۆمپانیای [[وۆڵ مارت]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و [[شاپەرز درەگ مارت]] لە کەنەدا دەست دەکەون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://florencebymills.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190822140944/https://florencebymills.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=florence by mills |زمان=en |سەردێڕ=florence by mills {{!}} clean beauty |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cannon |یەکەم=Sophie |ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://nypost.com/2021/05/24/millie-bobby-brown-debuts-new-florence-by-mills-makeup-items/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210524134039/https://nypost.com/2021/05/24/millie-bobby-brown-debuts-new-florence-by-mills-makeup-items/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=New York Post |زمان=en-US |سەردێڕ=Millie Bobby Brown debuts new positivity-focused eye makeup |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Chan |یەکەم=Emily |ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.vogue.fr/beauty-tips/article/millie-bobby-brown-beauty-brand-everything-you-need-to-know |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200904123449/https://www.vogue.fr/beauty-tips/article/millie-bobby-brown-beauty-brand-everything-you-need-to-know |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=Vogue Paris |زمان=fr-FR |سەردێڕ=Why is Millie Bobby Brown's new beauty brand one of the most powerful in the world? |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://florencebymills.com/pages/brand |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191207212826/https://florencebymills.com/pages/brand |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=florence by mills |زمان=en |سەردێڕ=About Us |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Skvaril |یەکەم=Celia |ناونیشان=https://www.businessinsider.com/testing-hyped-products-from-millie-bobby-browns-beauty-line-2019-11 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191122153911/https://www.businessinsider.com/testing-hyped-products-from-millie-bobby-browns-beauty-line-2019-11 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=Business Insider |زمان=en-US |سەردێڕ=We tested out hyped products from Millie Bobby Brown's beauty line |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://thekit.ca/beauty/celebrity-beauty/florence-by-mills-canada/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210909061838/https://thekit.ca/beauty/celebrity-beauty/florence-by-mills-canada/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=The Kit |زمان=en-US |سەردێڕ=Millie Bobby Brown's Beauty Line Is Now Available in Canada |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٠دا، بڕاون ڕۆڵی سەرەکی گێڕا و بەرهەمهێنەریش بوو بۆ فیلمی [[ئینۆلا ھۆڵمز (فیلم)|''ئینۆلا هۆڵمز'']] لە ڕۆمانی ''نهێنییەکانی ئینۆلا هۆڵمز''،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://deadline.com/2018/01/millie-bobby-brown-enola-holmes-mysteries-stranger-things-legendary-entertainment-film-deal-nancy-springer-1202239229/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180118154150/https://deadline.com/2018/01/millie-bobby-brown-enola-holmes-mysteries-stranger-things-legendary-entertainment-film-deal-nancy-springer-1202239229/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=Deadline Hollywood |سەردێڕ='Stranger Things' Millie Bobby Brown In Legendary Film Deal To Produce & Star In Enola Holmes Mysteries |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>و دواتر لە ساڵی ٢٠٢٢دا لە بەشی دووەمیدا بە ناوی ''[[ئینۆلا هۆڵمز ٢]]'' ڕۆڵەکەی دووبارە گێڕایەوە. بەپێی گۆڤاری [[ڤارایتی]]، ئەو بڕی ١٠ ملیۆن دۆلاری بۆ ئەو ڕۆڵە وەرگرت، و بووە یەکێک لە پڕداهاتترین خانمە ئەکتەرەکانی هۆلیوود لەو ساڵەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Campbell |یەکەم=Scott |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://deadline.com/2021/05/enola-holmes-sequel-millie-bobby-brown-and-henry-cavill-eturning-1234755267/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210623165510/https://deadline.com/2021/05/enola-holmes-sequel-millie-bobby-brown-and-henry-cavill-eturning-1234755267/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Deadline |زمان=en-US |سەردێڕ='Enola Holmes' Sequel A Go At Netflix With Millie Bobby Brown And Henry Cavill Set To Return |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lang |یەکەم=Brent |ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://variety.com/2022/film/features/movie-star-salaries-joaquin-phoenix-joker-2-tom-cruise-1235320046/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220720160107/https://variety.com/2022/film/features/movie-star-salaries-joaquin-phoenix-joker-2-tom-cruise-1235320046/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |سەردێڕ=Inside Movie Stars' Salaries: Joaquin Phoenix Nabs $20M for ''Joker 2,'' Tom Cruise Heads to Over $100M and More |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەو ساڵەدا، هەروەها کرا بە باڵیۆزی براندە فاشیۆنەکەی لویس ڤتۆن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.seventeen.com/fashion/celeb-fashion/a39826661/millie-bobby-brown-louis-vuitton-ambassador/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220521191821/https://www.seventeen.com/fashion/celeb-fashion/a39826661/millie-bobby-brown-louis-vuitton-ambassador/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Seventeen |زمان=en-us |سەردێڕ=Millie Bobby Brown is Louis Vuitton's Newest Ambassador |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.luxurydaily.com/louis-vuitton-millie-bobby-brown/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220617072430/https://www.luxurydaily.com/louis-vuitton-millie-bobby-brown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Luxury Daily |زمان=en-US |سەردێڕ=Louis Vuitton welcomes TV star Millie Bobby Brown as house ambassador |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> براون یەکەم ڕۆمانی خۆی بە ناوی نۆزدە هەنگاو، کە لەسەر بنەمای مێژووی خێزانەکەی خۆی دروست بوو، لە ئەیلوولی ٢٠٢٣دا بڵاوکردەوە. ڕۆمانەکە وەک «چیرۆکێکی مەزنی خۆشەویستی، لەدەستدان و ڕازەکان» وەسف کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Shutler |یەکەم=Ali |ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.nme.com/news/film/stranger-things-millie-bobby-brown-to-release-debut-novel-this-year-3420562 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230405053413/https://www.nme.com/news/film/stranger-things-millie-bobby-brown-to-release-debut-novel-this-year-3420562 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=NME |زمان=en-US |سەردێڕ=Stranger Things' Millie Bobby Brown to release debut novel this year |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٤دا، براون ڕۆڵی سەرەکی گێڕا و بەرهەمهێنەری جێبەجێکار بوو بۆ فیلمی خەیاڵی [[خاتوون (فیلم)|''خاتوون'']] لە پلاتفۆرمی [[نێتفلیکس]]، کە لەلایەن دەرهێنەری ئیسپانی خوان کارلۆس فرێسنادیلۆوە دەرهێنرابوو لەسەر بنەمای سیناریۆیەک لەلایەن دان مەزۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=D'Alessandro |یەکەم=Anthony |ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://deadline.com/2020/11/millie-bobby-brown-to-star-in-executive-produce-netflix-fantasy-movie-damsel-1234612845/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201129132624/https://deadline.com/2020/11/millie-bobby-brown-to-star-in-executive-produce-netflix-fantasy-movie-damsel-1234612845/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Deadline |زمان=en-US |سەردێڕ=Millie Bobby Brown To Star In & Executive Produce Netflix Fantasy Movie 'Damsel' |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٥دا، ئەو ڕۆڵی سەرەکی گێڕا لە فیلمی ''[[دۆخی کارەبایی]]'' لە بەرهەمهێنانی [[جۆ ڕوسۆ|براکانی ڕوسۆ]]، کە وەرگیراوە لە ڕۆمانی سیمۆن ستۆلێنهاگ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McNary |یەکەم=Dave |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://variety.com/2020/film/news/millie-bobby-brown-russo-brothers-the-electric-state-1234866659/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210319142406/https://variety.com/2020/film/news/millie-bobby-brown-russo-brothers-the-electric-state-1234866659/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Variety |زمان=en-US |سەردێڕ=Millie Bobby Brown to Star in the Russo Brothers' Sci-Fi Film 'The Electric State' |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە تەمموزی ٢٠٢٥دا، براون و [[گابرێل لابێل]] هەڵبژێردران بۆ ئەوەی ڕۆڵی سەرەکی بگێڕن لە فیلمی کۆمیدی ڕۆمانسی ''[[تەنها وێنەکە بگرە]]'' لە پلاتفۆرمی [[نێتفلیکس]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kit |یەکەم=Borys |ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/millie-bobby-brown-gabriel-labelle-just-picture-it-1236317366/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]] |سەردێڕ=Millie Bobby Brown, Gabriel LaBelle to Star in Netflix Romantic Comedy 'Just Picture It' (Exclusive)}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا، ڕۆڵی ئینۆلا لە بەشی سێیەمی فیلمەکەدا کە ''[[ئینۆلا هۆڵمز ٣]]'' بوو، دووبارە گێڕایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Kroll |یەکەم١=Justin |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://deadline.com/2024/11/enola-holmes-3-philip-barantini-director-millie-bobby-brown-1236183418/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241223110740/https://deadline.com/2024/11/enola-holmes-3-philip-barantini-director-millie-bobby-brown-1236183418/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |سەردێڕ='Enola Holmes 3': Philip Barantini To Direct Netflix And Legendary Sequel |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == کارە بازرگانییەکان == لە ٢٥ی ئابی ٢٠١٩دا، بڕاون بڕاندی جوانکاری و جلوبەرگی تایبەت بە خۆی بە ناوی فلۆرانس لەلایەن میلز دامەزراند. ئەم بڕاندە تایبەتکراوە بە کچانی هەرزەکاری نەوەی زێد، و بەرهەمەکانی بەو شێوەیە دروستکراوە کە گونجاو بن لەگەڵ پێستی گەنجان. دواتر بڕاون جلوبەرگیشی خستە سەر بەرهەمەکانی، کە تەنها لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە بەردەستن و لە فرۆشگە فیزیکییەکاندا بەردەست نین. ئەو بە هاوبەشی لەگەڵ کۆمپانیای کۆنڤێرس پڕۆژەیەکیان بە ناوی "میلی بای یوو" ئەنجامدا، کە لە ١١ی تەمموزی ٢٠١٩دا بڵاوکرایەوە. ئەمە کۆمەڵەیەکی دیزاینکراوی ستایلی کلاسیکیی چەک تایلۆر بوو کە ئیلهامیان لە خۆشەویستی ئەو بۆ دەریای و نەهەنگەکان وەربگرتبوو. لە کۆتایی ساڵی ٢٠١٩دا، دووەم کاری هاوبەشی لەگەڵ کۆنڤێرس بڵاوکردەوە، کە ئەویش هەر بە ناوی "میلی بای یوو" بوو کە سێ پێڵاوی وەرزشیی نوێی لەخۆ گرت کە ئیلهامیان لە خۆشەویستی ئەو بۆ کارە دەستکردەکان وەربگرتبوو. لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٩دا، بڕاون بوو بە ڕووخساری کۆمەڵە نوێیەکەی پاندۆرا بە ناوی "پاندۆرا می". براندەکە ماوەی دوو ساڵ هاوبەشی لەگەڵ براون ڕاگەیاند، کە یارمەتی دەدا لە ناساندن و بازاڕکردنی زنجیرە و ملوانکە، بازنە و گوارە بچووکە گۆڕاوەکان کە گرنگییان بە دەربڕینی کەسایەتیی خودی دەدا. هەروەها میلی میوانداریی ئاهەنگەکانی "ئەکادیمیای چارمی پاندۆرا می" کرد بۆ پێشوازیکردن لەم کۆمەڵەیە. لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢٠دا، میلی لەگەڵ براندی «ڤۆگ ئایوێر» کارێکی هاوبەشیان بۆ دیزاینکردنی کۆمەڵەیەکی هاوبەشی چاویلکەی خۆر و چاویلکەی پزیشکی، کە ئیلهامیان لە نەوەی نەوەدەکان، گەشتەکانی و جوانییە تایبەتەکەی خۆی وەربگرتبوو. گرنگترین تایبەتمەندییەکان بریتی بوون لە ڕەنگە کاڵەکان، شێوە سەرنجڕاکێشەکان، و کەرەستە لاسایبووە شیکەکانی سەردەمی نەوەدەکان. هەندێک لە مۆدێلەکان جانتایەکی بچووکی شانی تایبەتیان لەگەڵدا بوو. لە ساڵی ٢٠٢٥دا و وەک بەشێک لە هەڵمەتی ڕیکلامکردن بۆ وەرزی پێنجەمی زنجیرەی [[شتە نامۆکان ٥|''شتە نامۆکان'']]، میلی بۆبی بڕاون بە هاوبەشی لەگەڵ براندی چیپس ئاهۆی کرد کاریان کرد بۆ دروستکردنی بسکتێک کە ئیلهامی لەزنجیرەیەکەوە وەربگرتبوو. == ژیانی کەسی == میڵی لە تەمەنی ١٢ ساڵییەوە بەرچاوی خەڵک کەوت دوای بەشداربوونی لە ''شتە نامۆکان''دا.<ref name="USA Today Alia">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Dastagir |یەکەم١=Alia E. |سەردێڕ=How we've failed Millie Bobby Brown |ناونیشان=https://www.usatoday.com/story/life/health-wellness/2021/07/15/millie-bobby-brown-sexualized-again-hunter-echo-lewd-comments/7968762002/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=USA Today |ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا، وتەی [[ھۆمۆفۆبیا]]یی، کە بە درۆ بەناوی میڵییەوە کرابوو، لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بە شێوەی [[میم]] دەرکەوتن کە وای لە میڵی کرد واز لە [[تویتەر]] بھێنێت لەبەر ھەراسانکردنی.<ref name="quits twitter">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Pasquini |یەکەم١=Maria |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Quits Twitter After Being Bullied with Homophobic Memes |ناونیشان=https://people.com/tv/millie-bobby-brown-quits-twitter/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=People}}</ref> سەرەڕای مڵھوڕیکردنی لەڕێی ئینتەرنێتەوە، ڕووبەڕووی بەکارھێنەرانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و وتار بووەتەوە کە بەشێوەیەکی سێکسی باسی شێوەی دەکەن.<ref name="USA Today Alia" /> بەھۆی ئەمەوە تووشی شڵەژاوی بوو، و لە پۆستێکی ٢٠٢٠ی ئینستاگرامیدا لەسەر ١٦یەم ڕۆژی لەدایکبوونی وتی «ھەندێک کات دەشڵەژێم بەھۆی نادروستی، پەیامە ناشرینەکان، سێکسیکردنەکان، سووکایەتییەکان کە لە ئەنجامدا بوونەتە ئازار و نائاسایشی بۆم.»<ref name="Today Brown">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Hines |یەکەم١=Ree |سەردێڕ=Millie Bobby Brown criticizes 'sexualization' and 'insults' she's been facing as she turns 16 |ناونیشان=https://www.today.com/style/millie-bobby-brown-16-criticizes-sexualization-she-s-been-facing-t174324 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Today |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref> دوای بوونی بە ١٨ ساڵ لە شوباتی ٢٠٢٢دا، ھەژماری تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی پڕ بوون لە وێنە و ڤیدیۆ و پەیامی نەشیاو لەلایەن بەکارھێنەرانەوە.<ref name="18 birthday">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Soteriou |یەکەم١=Stephanie |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Opened Up About The "Gross" Sexualization She Has Faced As A Child Star After The Public Reaction To Her 18th Birthday Sparked An Important Conversation |ناونیشان=https://www.buzzfeednews.com/article/stephaniesoteriou/millie-bobby-brown-sexualized-18-birthday |ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Buzzfeed News |ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> لە ٢٠٢١ەوە، میڵی لە پیوەندییەکی خۆشەویستیدایە لەگەڵ جەیک بۆنگیۆڤی، کوڕی مۆسیقاژەن [[جۆن بۆنگیۆڤی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Lovebirds! Millie Bobby Brown and Jake Bongiovi's Relationship Timeline |ناونیشان=https://www.lifeandstylemag.com/posts/millie-bobby-brown-jake-bongiovis-relationship-timeline-photos/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Life & Style |زمان=en-US}}</ref> میڵی خوێندکارێکی سەرھێڵە لە [[زانکۆی پوردو]] و دەربارەی تەندروستی و خزمەتگوزاریی مرۆڤی دەخوێنێت بەپێی ئابی ٢٠٢٢.<ref>[https://deadline.com/2022/08/millie-bobby-brown-enrolled-purdue-university-in-indiana-of-course-1235091901/ Millie Bobby Brown Is Enrolled At Purdue University – In Indiana, Of Course]</ref> == فیلمۆگرافی == [[پەڕگە:Millie Bobby Brown by Gage Skidmore 2.jpg|thumb|upright=1| میڵی لە کاتی قسەکردنی لە [[کۆمیک کۆنی سان دیێگۆ|کۆمیک-کۆنی سان دیێگۆ]]، ٢٠١٧]] === فیلم === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! class="unsortable"| تێبینییەکان |- | ٢٠١٨ | ''گۆیەکان: گۆرانی شوێنکاتێک'' | گێڕەرەوە | ڕۆڵی دەنگی؛ بەشی: «کۆڕبێژی گەردوون» |- | ٢٠١٩ | ''گۆدزێلا: پاشای دڕندەکان'' | مادیسن ڕەسڵ | |- | ٢٠٢٠ | ''[[ئینۆلا ھۆڵمز (فیلم)|ئینۆلا ھۆڵمز]]'' | ئینۆلا ھۆڵمز | بەرھەمھێنەریشە |- | ٢٠٢١ | ''گۆدزێلا دژی کۆنگ'' | مادیسن ڕەسڵ | |- | ٢٠٢٢ | ''[[ئینۆلا ھۆڵمز ٢]]'' | ئینۆلا ھۆڵمز | بەرھەمھێنەریشە؛ لە قۆناغی پاش بەرھەمھێناندایە |- | ٢٠٢٣ | ''[[دامزێڵ]]'' | شازادە ئیلۆدی | یاریدەدەری بەرھەمھێنەریشە؛ لە وێنەگرتندایە |} {| class="wikitable" |+کلیل | style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=ھێشتا بڵاو نەبووەتەوە}} |واتە بەرھەمەکە ھێشتا بڵاو نەبووەتەوە |} === تەلەڤیزیۆن === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! class="unsortable"| تێبینییەکان |- | ٢٠١٣ | ''ڕۆژێک لە ڕۆژان لە وەندەرلاند'' | ئەلیسی گەنج | ٢ ئەڵقە |- | rowspan=2|٢٠١٤ | ''[[خۆپیاکردووەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|خۆپیاکردووەکان]]'' | مادیسن ئۆ دۆنێڵ | ڕۆڵی سەرەکی |- | ''ئێن سی ئای ئێس'' | ڕەیچێڵ باڕنس | ئەڵقەی: «ڕێنوێنیی باوان پێشنیارکراوە» |- | rowspan=2|٢٠١٥ | ''خێزانی ھاوچەرخ'' | لیزی | ئەڵقەی: «دۆڵاب؟ بەدڵت دەبێت!» |- | ''توێکاریی گرەی'' | ڕوبی | ئەڵقەی: «ھەست دەکەم زەوی دەجووڵێت» |- | ٢٠١٦–٢٠٢٥ | ''[[شتە نامۆکان]]'' | [[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|جەین «ئیلێڤن» ئایڤس]] | ڕۆڵی سەرەکی |- | ٢٠٢٠ | ''[[پەخشی تایبەتی کریسمسی جادوییی مەرایا کێری]]'' | خۆی | پەخشی تایبەتی تەلەڤیزیۆن |} === موزیک ڤیدیۆ === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ناو ! گۆرانیبێژ ! ڕۆڵ ! سەرچاوەکان |- | ٢٠١٦ | «بمدۆزەوە» | سیگما لەگەڵ بێردی | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://people.com/music/watch-stranger-things-star-millie-bobby-brown-star-in-sigma-birdy-music-video-find-me/|سەردێڕ=Watch Stranger Things' Millie Bobby Brown Star in Birdy and Sigma's New Music Video 'Find Me'|وێبگە=[[People (magazine)|People]]|یەکەم=Natalie|دوایین=Stone|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161104142201/http://people.com/music/watch-stranger-things-star-millie-bobby-brown-star-in-sigma-birdy-music-video-find-me/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٢٠١٧ | «بەرەنگارت دەبمەوە» | دە ئێکس ئێکس | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nordstrom|یەکەم=Leigh|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشان=http://wwd.com/eye/lifestyle/exclusive-paris-jackson-millie-bobby-brown-calvin-klein-raf-simons-the-xx-i-dare-you-10933743/|سەردێڕ=Exclusive: Paris Jackson, Millie Bobby Brown Wear Calvin Klein for The xx New Music Video|وێبگە=[[Women's Wear Daily]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170629191031/http://wwd.com/eye/lifestyle/exclusive-paris-jackson-millie-bobby-brown-calvin-klein-raf-simons-the-xx-i-dare-you-10933743/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan=2|٢٠١٨ | «کچەکانی وەک تۆ» {{بچووک|(بڵاوبوونەوەی ڕەسەن، بەشی دووەم و وەشانە ڤێرتیکاڵییەکان)}} | ماروون ٥ لەگەڵ کاردی بی | rowspan=3|خۆی (کامیۆ) |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.huffingtonpost.com/entry/maroon-5-cardi-bs-girls-like-you-video-is-a-star-studded-dance-party_us_5b0ffa74e4b0fcd6a8345208|سەردێڕ=Maroon 5, Cardi B's 'Girls Like You' Video Is a Star-Studded Dance Party|دوایین=Amatulli |یەکەم=Jenna|وێبگە=[[HuffPost]]|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180531173702/https://www.huffingtonpost.com/entry/maroon-5-cardi-bs-girls-like-you-video-is-a-star-studded-dance-party_us_5b0ffa74e4b0fcd6a8345208|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8480249/maroon-5-alternate-version-girls-like-you-music-video|سەردێڕ=Maroon 5 Releases New Version of 'Girls Like You' Music Video: Watch|دوایین=Glicksman|یەکەم= Josh|ئیش=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181103161839/https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8480249/maroon-5-alternate-version-girls-like-you-music-video|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://open.spotify.com/show/1Lu17oqo8Evy8AzqPKjzLY|سەردێڕ=Maroon 5 – Girls Like You (Vertical Video) featuring Cardi B|وێبگە=[[Spotify]]|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181219043921/https://open.spotify.com/show/1Lu17oqo8Evy8AzqPKjzLY|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | «لە ھەستەکانمدا» | [[درەیک]] |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.billboard.com/articles/news/8468575/drake-drizzy-scorpion-in-my-feelings-video-all-the-celeb-cameos|سەردێڕ=Drake's 'In My Feelings' Video: All the Celeb Cameos|ئیش=Billboard|دوایین=Whittum|یەکەم=Connor|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref> |- | ٢٠١٩ | «ئەوەی دەمەوێت بۆ کرسیمس تۆیت» | مەرایا کێری |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://popcrush.com/ariana-grande-mariah-carey-christmas-video/|سەردێڕ=Ariana Grande, Katy Perry and More Star in Mariah Carey's Christmas Video Tribute: Watch|ئیش=PopCrush|دوایین=Reda|یەکەم=Natasha|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> |} === کایە ڤیدیۆیییەکان === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! تێبینییەکان ! سەرچاوەکان |- | ٢٠١٨ | ''سیمس ٤'' | خۆی | کەسایەتییەکی لە داگرتن ھاتووی خۆڕایی وەک بەشێک لە بۆنەیەک |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Conoce el desafío de positividad de Los Sims 4 con Millie Bobby Brown|ناونیشان=https://www.ea.com/es-es/games/the-sims/the-sims-4/news/millie-bobby-brown-challenge|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢١|زمان=es|newspaper=[[Electronic Arts]]}}</ref> |} == خەڵات و پاڵاوتنەکان == {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! خەڵات ! بابەت ! کاری پاڵێوراو ! ئەنجام ! class="unsortable" | {{Abbr|سەرچاوە|References}} |- | rowspan=14|٢٠١٧ |خەڵاتەکانی ئێن ئێم ئی | پاڵەوانی ساڵ | خۆی | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nme.com/news/music/heres-full-list-vo5-nme-awards-winners-2017-1976867|سەردێڕ=Here's the full list of VO5 NME Awards winners 2017|وێبگە=[[NME]]|یەکەم=Andrew|دوایین=Trendell|ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170218132107/http://www.nme.com/news/music/heres-full-list-vo5-nme-awards-winners-2017-1976867|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |خەڵاتەکانی ھونەرمەندە گەنجەکان |باشترین نواندن لە فیلم یان زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی دیجیتاڵی - خانمەئەکتەری گەنج | rowspan=13|''[[شتە نامۆکان]]'' | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="2016YAA">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=38th Annual Awards|ناونیشان=http://www.youngartistawards.org/noms25.htm|وێبگە=[[Young Artist Association]]|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170202050908/http://youngartistawards.org/nominees|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> |- | خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی خەڵکی | خانمەئەکتەری زانستی خەیاڵی/خەیاڵی پەسەند | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2016/11/peoples-choice-awards-nominees-2016-full-list-captain-america-kevin-hart-1201854910/|سەردێڕ=People's Choice Awards Nominees Set|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|یەکەم=Patrick|دوایین=Hipes|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6qmSjc8en?url=http://deadline.com/2016/11/peoples-choice-awards-nominees-2016-full-list-captain-america-kevin-hart-1201854910/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan=2|[[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە|خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرانی شاشە]] | باشترین نواندن لەلایەن ئەکتەرێکی مێیینەوە لە زنجیرەیەکی درامی | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="SAG-2017">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ew.com/article/2016/12/14/2017-sag-awards-nominations|سەردێڕ=SAG Awards nominations 2017: See the full list|وێبگە=[[Entertainment Weekly]]|یەکەم=Joely|دوایین=Nolfi|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170111005833/http://www.ew.com/article/2016/12/14/2017-sag-awards-nominations|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | باشترین نواندن لەلایەن کۆمەڵێکەوە لە زنجیرەکەی درامی |{{won}} | style="text-align:center;"|<ref name="SAG-2017"/> |- | خەڵاتەکانی فەنگۆریا چەینسۆ | باشترین خانمەئەکتەری تەلەڤیزیۆن | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fangoria.com/new/never-mind-oscar-heres-the-2017-fangoria-chainsaw-awards-nominees-ballot/|سەردێڕ=Never mind Oscar, here's the 2017 FANGORIA Chainsaw Awards Nominees Ballot!|وێبگە=[[Fangoria]]|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170806233824/http://fangoria.com/new/never-mind-oscar-heres-the-2017-fangoria-chainsaw-awards-nominees-ballot/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | خەڵاتەکانی ساتێرن | باشترین خانمەئەکتەری گەنج لە زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref name="Saturn Award 2017">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.homemediamagazine.com/awards/star-wars-among-top-winners-43rd-saturn-awards-40346|سەردێڕ=Star Wars among top winners 43rd Saturn Awards|وێبگە=Homemedia magazine|یەکەم=John|دوایین=Latchem|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171117125942/http://www.homemediamagazine.com/awards/star-wars-among-top-winners-43rd-saturn-awards-40346|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | rowspan=2|خەڵاتەکانی ئێم تی ڤیی فیلم و تەلەڤیزیۆن | باشترین ئەکتەر لە زنجیرەیەکدا | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref name="MTVA-2017">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Get Out Leads the Nominations for MTV's First Ever Movie & TV Awards|ناونیشان=http://people.com/movies/mtv-movie-tv-awards-nominations-2017/|وێبگە=People|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170407031853/http://people.com/movies/mtv-movie-tv-awards-nominations-2017/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | باشترین پاڵەوان | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="MTVA-2017"/> |- | خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی ھەرزەکارانی ٢٠١٧ | ئەستێرەی تازە بەناوبانگی تەلەڤیزیۆنیی ھەڵبژێردراو | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eonline.com/news/873075/teen-choice-awards-2017-winners-the-complete-list|سەردێڕ=Teen Choice Awards 2017 Winners: The Complete List|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180130225435/http://www.eonline.com/news/873075/teen-choice-awards-2017-winners-the-complete-list|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | خەڵاتەکانی پڕایم تایم ئێمی | باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەکەی درامی | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.emmys.com/sites/default/files/Downloads/69th-nominations-list-v1ry.pdf|سەردێڕ=2017 Emmy® Awards Nominations for Programs Airing June 1, 2016 – May 31, 2017|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=[[Academy of Television Arts & Sciences]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20170713174051/http://www.emmys.com/sites/default/files/Downloads/69th-nominations-list-v1ry.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan=2|خەڵاتەکانی گۆڵد دێربیی تەلەڤیزیۆن | خانمەئەکتەری درامیی پاڵپشت | {{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Dixon|یەکەم١=Daniel Montgomery,Chris Beachum,Marcus James|سەردێڕ=2017 Gold Derby TV Awards winners: 'Big Little Lies' and 'SNL' sweep, while 'Stranger Things' takes Best Drama|ناونیشان=http://www.goldderby.com/article/2017/2017-gold-derby-tv-awards-winners-big-little-lies-news-357924086/|وێبگە=Gold Derby|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180115174133/http://www.goldderby.com/article/2017/2017-gold-derby-tv-awards-winners-big-little-lies-news-357924086/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ڕۆڵگێڕی تازە بەناوبانگی ساڵ | {{won}} |- | خەڵاتی ھەڵبژاردەی خەڵکیی ئای جی ئێن | باشترین نواندنی درامیی تەلەڤیزیۆن | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ign.com/wikis/best-of-2017-awards/Best_Dramatic_TV_Performance|سەردێڕ=Best of 2017|وێبگە=[[ئای جی ئێن|IGN]]|ساڵ=٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180114033533/http://www.ign.com/wikis/best-of-2017-awards/Best_Dramatic_TV_Performance|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan=11|٢٠١٨ | rowspan="2" |خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرانی شاشە | باشترین نواندن لەلایەن ئەکتەرێکی مێیینە لە زنجیرەیەکی درامی | rowspan=11|''[[شتە نامۆکان]]'' | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="SAG-2018">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cnn.com/2017/12/13/entertainment/sag-awards-nominations/index.html|سەردێڕ=SAG Awards nominations 2018: The complete list|یەکەم=Sandra|دوایین=Gonzalez|بڵاوکەرەوە=CNN|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171213171516/http://www.cnn.com/2017/12/13/entertainment/sag-awards-nominations/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | باشترین نواندن لەلایەن کۆمەڵێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی | {{nom}} |- | خەڵاتەکانی ئیمپایەر | باشترین خانمەئەکتەر لە زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Travis|یەکەم=Ben|ناونیشان=https://www.empireonline.com/movies/news/star-wars-last-jedi-thor-ragnarok-lead-empire-awards-2018-nominations/|سەردێڕ=Star Wars The Last Jedi and Thor Ragnarok Lead Empire Awards 2018 Nominations|وێبگە=[[Empire (film magazine)|Empire]]|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180203010204/https://www.empireonline.com/movies/news/star-wars-last-jedi-thor-ragnarok-lead-empire-awards-2018-nominations/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی منداڵانی ٢٠١٨ | خانمەئەکتەری تەلەڤیزیۆنی پەسەند | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/02/2018-kids-choice-awards-nominations-nickelodeon-stranger-things-dwayne-johnson-john-cena-1202303369/|سەردێڕ=Nickelodeon Unveils 2018 Kids' Choice Awards Nominations|ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠١٨|یەکەم=Erik|دوایین=Pedersen|وێبگە=Deadline Hollywood|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180227003055/http://deadline.com/2018/02/2018-kids-choice-awards-nominations-nickelodeon-stranger-things-dwayne-johnson-john-cena-1202303369/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | خەڵاتەکانی ساتێرن | باشترین ئەکتەری گەنج لە زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/film/news/saturn-awards-nominations-2018-black-panther-walking-dead-1202727752/|سەردێڕ='Black Panther,' 'Walking Dead' Rule Saturn Awards Nominations|دوایین=McNary|یەکەم=Dave|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6xwc1azco?url=http://variety.com/2018/film/news/saturn-awards-nominations-2018-black-panther-walking-dead-1202727752/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan=2|خەڵاتەکانی ئێم تی ڤیی فیلم و تەلەڤیزیۆن | باشترین نواندن لە زنجیرەیەکدا | {{won}} | rowspan=2 style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/lists/mtv-movie-tv-awards-2018-nominations-complete-list-1108100|سەردێڕ=MTV Movie & TV Awards: 'Black Panther,' 'Stranger Things' Top Nominations|دوایین=Nordyke|یەکەم=Kimberly|ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180503235147/https://www.hollywoodreporter.com/lists/mtv-movie-tv-awards-2018-nominations-complete-list-1108100|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref> |- | باشترین ماچ {{بچووک|(لەگەڵ [[فین وۆڵفھارد|فین وۆڵفھاڕد]])}} | {{nom}} |- | rowspan=2|خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی ھەرزەکاران | خانمەئەکتەری زانستی خەیاڵی/خەیاڵی ھەڵبژێردراو | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mathews|یەکەم=Liam|سەردێڕ=2018 Teen Choice Awards Nominees|ناونیشان=https://www.tvguide.com/news/teen-choice-2018-nominees/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=[[TV Guide]]|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180614050344/http://www.tvguide.com/news/teen-choice-2018-nominees/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | یاری تەلەڤیزیۆنی ھەڵبژێردراو {{بچووک|(لەگەڵ فین وۆڵفھاڕد)}} | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.eonline.com/news/956235/teen-choice-awards-2018-winners-the-complete-list|سەردێڕ=Teen Choice Awards 2018 Winners: The Complete List|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=[[Enews]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180813124523/https://www.eonline.com/news/956235/teen-choice-awards-2018-winners-the-complete-list|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |خەڵاتەکانی گۆڵد دێربی |باشترین خانمەئەکتەری درامیی پاڵپشت | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.goldderby.com/article/2018/2018-gold-derby-tv-awards-winners-versace-handmaids-tale-game-of-thrones-news-957368402/ |سەردێڕ=2018 Gold Derby TV Awards winners: 'Versace' and 'Handmaid's Tale' are top winners, but 'Game of Thrones' takes Best Drama |دوایین١=Montgomery |دوایین٢=Beachum |دوایین٣=Dixon |دوایین٤=Eng |یەکەم١=Daniel |یەکەم٢=Chris |یەکەم٣=Marcus James |یەکەم٤=Joyce |ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[Gold Derby]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200523070426/https://www.goldderby.com/article/2018/2018-gold-derby-tv-awards-winners-versace-handmaids-tale-game-of-thrones-news-957368402/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | خەڵاتەکانی پڕایم تایم ئێمی | باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەیەکی درامی | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/emmys-nominations-list-2018-1202871084/ |سەردێڕ=Emmys Nominations List 2018 – Variety |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ئیش=Variety |ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180712173050/https://variety.com/2018/tv/news/emmys-nominations-list-2018-1202871084/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan=3|٢٠١٩ |خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی منداڵانی ٢٠١٩ |خانمەئەکتەری تەلەڤیزیۆنی پەسەند | rowspan=2|''[[شتە نامۆکان]]'' | {{nom}} |style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/lists/kids-choice-awards-complete-list-winners-2019-1191274 |سەردێڕ=Kids' Choice Awards: Full List of Winners |دوایین١=Nordyke |یەکەم١=Kimberly |دوایین٢=Forstadt |یەکەم٢=Jillian |ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190324032514/https://www.hollywoodreporter.com/lists/kids-choice-awards-complete-list-winners-2019-1191274 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٩}}</ref> |- | خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی ھەرزەکارانی ٢٠١٩ | خانمەئەکتەری تەلەڤیزیۆنی ھەڵبژێردراوی ھاوین | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Swift |یەکەم=Andy |سەردێڕ=Teen Choice Awards: Stranger Things Leads Final Wave of 2019 Nominations |ناونیشان=https://tvline.com/2019/07/08/teen-choice-awards-nominees-2019-stranger-things-full-list-nominations/ |وێبگە=[[TVLine]] |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190708201032/https://tvline.com/2019/07/08/teen-choice-awards-nominees-2019-stranger-things-full-list-nominations/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |خەڵاتەکانی ساتێرن |باشترین نواندن لەلایەن ئەکتەرێکی گەنجەوە |''گۆدزێلا: پاشای دڕندەکان'' | {{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Anderton |یەکەم=Ethan |سەردێڕ=45th Saturn Awards Nominations: 'Avengers: Endgame' Leads with 14 Nods, 'Game of Thrones' Tops TV Category |ناونیشان=https://www.slashfilm.com/2019-saturn-awards-nominations/ |ئیش=[[/Film]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190929095132/https://www.slashfilm.com/2019-saturn-awards-nominations/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mancuso |یەکەم=Vinnie |سەردێڕ='Avengers: Endgame', 'Game of Thrones' Lead the 2019 Saturn Awards Nominations |ناونیشان=https://collider.com/saturn-awards-nominations-2019/ |ئیش=[[Collider (website)|Collider]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190716042350/http://collider.com/saturn-awards-nominations-2019/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٢٠٢٠ | خەڵاتی ھەڵبژاردەی منداڵان | rowspan=2|ئەستێرەی مێیینەی تەلەڤیزیۆنی پەسەند | rowspan=2|''[[شتە نامۆکان]]'' | {{won}} |style="text-align:center;"| |- | rowspan=5|٢٠٢١ | rowspan=2|خەڵاتی ھەڵبژاردەی منداڵان | {{won}} | rowspan=2 style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kids' Choice Awards Unveils Nominees, Taps Kenan Thompson to Host|دوایین=Nordyke |یەکەم=Kimberly |ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/kids-choice-awards-unveils-nominees-taps-kenan-thompson-to-host}}</ref> |- | خانمەئەکتەری فیلمی دڵخواز | rowspan=4|''[[ئینۆلا ھۆڵمز (فیلم)|ئینۆلا ھۆڵمز]]'' | {{won}} |- | [[خەڵاتەکانی بازنەی ڕەخنەگرانی فیلمیی لەندەنی ٢٠٢٠|بازنەی ڕەخنەگرانی فیلمیی لەندەن]] | نواندنکاری بەڕیتانی/ئێرلەندیی ساڵ | {{nom}} | style = "text-align: center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nextbestpicture.com/latest/the-2020-london-film-critics-circle-lfcc-nominations|سەردێڕ=The 2020 London Film Critics Circle (LFCC) Nominations|وێبگە=NextBestPicture|یەکەم=Matt|دوایین=Neglia|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref> |- | [[کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی فیلمی سیاتڵ#خەڵاتەکانی کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی فیلمی سیاتڵی ٢٠٢٠|کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی فیلمی سیاتڵ]] | [[کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی فیلمی سیاتڵ#خەڵاتی کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی فیلمی سیاتڵ بۆ باشترین نواندنی لاو|باشترین نواندنی لاو]] | {{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://seattlefilmcritics.com/2021/02/08/minari-leads-the-2020-seattle-film-critics-society-nominations/|سەردێڕ="Minari" Leads the 2020 Seattle Film Critics Society Nominations|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=[[Seattle Film Critics Society]]|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref> |- | [[خەڵاتەکانی ڕەخنەگرانی فیلمی ناوچەی واشنتن دی سیی ٢٠٢٠|ڕەخنەگرانی فیلمیی ناوچەی واشنتن دی سی]] | [[خەڵاتی ڕەخنەگرانی فیلمی ناوچەی واشنتن دی سی بۆ باشترین نواندنی پێشکەوتوو|باشترین نواندنی لاو]] | {{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=The 2020 WAFCA Awards|ناونیشان=http://www.wafca.com/awards/2020.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=The Washington DC Area Film Critics Association|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211214084103/http://www.wafca.com/awards/2020.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | rowspan=2| ٢٠٢٢ | [[ڕێکخراوی ڕەخنەگرانی ھۆڵیوود|خەڵاتەکانی تەلەڤیزیۆنیی ڕێکخراوی ڕەخنەگرانی ھۆڵیوود]] | [[٢ەم خەڵاتەکانی تەلەڤیزیۆنیی ڕێکخراوی ڕەخنەگرانی ھۆڵیوود|باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەیەکی پەخشکراو، دراما]] | rowspan=2|''[[شتە نامۆکان]]'' | {{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=And the nominees for the Streaming Edition of the 2nd Annual HCA TV Awards are… – Hollywood Critics Association |ناونیشان=https://hollywoodcriticsassociation.com/and-the-nominees-for-the-streaming-edition-of-the-2nd-annual-hca-tv-awards-are/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٢|زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220715193120/https://hollywoodcriticsassociation.com/and-the-nominees-for-the-streaming-edition-of-the-2nd-annual-hca-tv-awards-are/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | [[٤٧ەم خەڵاتەکانی ساتێرن|خەڵاتەکانی ساتێرن]] | باشترین خانمەئەکتەر لە زنجیرەیەکی پەخشکراو | {{pending}} | style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2022/08/saturn-awards-2022-nominations-list-movies-tv-1235089636/ |سەردێڕ=Saturn Awards Nominations: ‘The Batman’, ‘Nightmare Alley’, ‘Spider-Man’, ‘Better Call Saul’ Top List|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Millie Bobby Brown|میڵی بۆبی بڕاون}} * {{IMDb name|5611121}} * {{Rotten Tomatoes person|millie_bobby_brown|میڵی بۆبی بڕاون}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو|فیلم|ھۆڵیوود|ئەکتەران|ئیسپانیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن}} [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی بەڕیتانیا]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئینگلیز]] [[پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٤]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەئەکتەرە منداڵە ئینگلیزەکان]] [[پۆل:خانمە نمایشکارە ئینگلیزەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:باڵیۆزی نیازپاکی یونسێف]] [[پۆل:کۆچەرانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ئیسپانیا]] hxzza3mrjbo9rhlbhknb4qrm9mrgd7x 1613458 1613456 2026-07-30T13:04:00Z Aro Salar 50592 /* کارە بازرگانییەکان */ بەشێکی نوێ 1613458 wikitext text/x-wiki {{وەسف|خانمەئەکتەرێکی بەڕیتانی}}{{Infobox person|name=میڵی بۆبی بڕاون|image=Millie Bobby Brown - MBB - 4 - SFM5 - July 10, 2022 at Stranger Fan Meet 5 People Convention (cropped).jpg|alt=|caption=بڕاون لەساڵی ٢٠٢٢|other_names=|birth_name=میڵی بۆنی بڕاون|birth_date={{Birth date and age|2004|2|19|df=yes}}|birth_place=ماربێلا، ئیسپانیا|citizenship=بەڕیتانی|occupation={{hlist|ئەکتەر|بەرهەمهێنەری فیلم}}|years_active=٢٠١٣–ئێستا|spouse={{marriage|[[جەیک بۆنگیۆڤی]]|2024}}|children=1|relatives=[[جۆن بۆن جۆڤی]] (خەزووری)}} '''میڵی بۆنی بۆنگیۆڤی''' (لەدایکبووی ١٩ی شوباتی ٢٠٠٤) کە بە ناوە هونەرییەکەی '''میڵی بۆبی بڕاون''' ناسراوە، خانمە ئەکتەری بەڕیتانی و بەرهەمهێنەری فیلمە.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Chilton|یەکەم=Louis|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=For better or worse, Millie Bobby Brown is cinema's first Stream Queen|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/electric-state-millie-bobby-brown-netflix-b2715248.html|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢٥|ئیش=[[The Independent]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250410063422/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/electric-state-millie-bobby-brown-netflix-b2715248.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە جیهاندا ناسرا بە ڕۆڵی [[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|جەین «ئیلێڤن» ئایڤس]] لە زنجیرەی [[نێتفلیکس]]ی [[خەیاڵی زانستی]]ی ''[[شتە نامۆکان]]'' (٢٠١٦–ئێستا)، کە بەهۆیەوە دوو جار پاڵێوراوە بۆ [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]] بۆ باشترین خانمە ئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەی درامی. لە ساڵی ٢٠١٨دا، بڕاون ناوی خرایە لیستی [[تایم ١٠٠]]<nowiki/>ی کاریگەرترین کەسایەتییەکانی جیهان.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=Millie Bobby Brown: The World's 100 Most Influential People |ناونیشان=https://time.com/collection/most-influential-people-2018/5238181/millie-bobby-brown/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200510221443/https://time.com/collection/most-influential-people-2018/5238181/millie-bobby-brown/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٠|magazine=Time}}</ref> ئەو گەنجترین کەس بوو کە تا ئێستا وەک باڵیۆزی نیازپاکیی یونیسێف دەستنیشان کرابێت.<ref name="National">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشان=http://www.unicef.org/people/people_nationalambassadors.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190401033008/https://www.unicef.org/people/people_nationalambassadors.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=National ambassadors |بڵاوکەرەوە=UNICEF |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> میڵی یەکەم کاری فیلمیی بریتی بوو لە ڕۆڵێکی سەرەکی لە فیلمی ''[[گادزیلا: پاشای دڕندەکان (فیلمی ٢٠١٩)|گادزیلا: پاشای دڕندەکان]]'' (٢٠١٩)، و ڕۆڵی گێڕاوەتەوە لە ''[[گادزیلا دژی کۆنگ]]'' (٢٠٢١). هەروەها ڕۆڵی سەرەکی و بەرهەمهێنەری ئەم فیلمەکانی نێتفڵیکس بووە وەک: ([[ئینۆلا ھۆڵمز (فیلم)|''ئینۆلا ھۆڵمز'']]) لە ساڵی ٢٠٢٠، (''[[ئینۆلا ھۆڵمز ٢]]'') لە ساڵی ٢٠٢٢، ([[خاتوون (فیلم)|''خاتوون'']]) لە ساڵی ٢٠٢٤، (''[[دۆخی کارەبایی]]'') لە ساڵی ٢٠٢٥، و (''[[ئینۆلا هۆڵمز ٣]]'') لە ساڵی ٢٠٢٦. == سەرەتای ژیان == میلی بۆنی بڕاون،<ref name="name2">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Stenzel |یەکەم=Wesley |ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Millie Bobby Brown reveals her real name, which she changed for 's---s and giggles' |ناونیشان=https://ew.com/millie-bobby-brown-reveals-her-real-name-11692744 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|magazine=Entertainment Weekly}}</ref> لە ١٩ی شوباتی ٢٠٠٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.biography.com/people/millie-bobby-brown-9302016 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180811033220/https://www.biography.com/people/millie-bobby-brown-9302016 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=Millie Bobby Brown (2004-) |بڵاوکەرەوە=[[Biography.com]] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>لە شاری [[ماربێڵا]] لە هەرێمی ئەندەلوس لە ئیسپانیا لەدایکبووە.<ref name="Diario Sur">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.diariosur.es/marbella-estepona/origenes-marbellies-millie-20171113202337-nt.html|سەردێڕ=Los orígenes marbellíes de Millie Bobby Brown, la joven estrella de 'Stranger Things' / The Marbella origins of Millie Bobby Brown, the young star of 'Stranger Things'|دوایین١=Sedano|یەکەم١=Jon|دوایین٢=de los Ríos|یەکەم٢=Ángel|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٨|newspaper=[[Diario Sur]]|زمان=es|بڵاوکەرەوە=[[Vocento]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180801004004/https://www.diariosur.es/marbella-estepona/origenes-marbellies-millie-20171113202337-nt.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وتەگێڕانەوە=...nació en Marbella en 2004, aunque tiene nacionalidad británica, ya que Robert y Kelly Brown, sus padres, eran unos ingleses asiduos veraneantes en la Costa del Sol. / ...[she] was born in Marbella in 2004, although she has British nationality, since Robert and Kelly Brown, her parents, were regular English vacationers on the Costa del Sol.}}</ref> سێیەم منداڵە لە چوار منداڵی دایک و باوکی بەڕیتانی، کێڵی و ڕۆبێرت بڕاون. کە بریکاری خانووبەرە بوون.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Kit|یەکەم١=Borys|دوایین٢=Belloni|یەکەم٢=Matthew|ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ='Stranger Things' Star's Father Demands Cash From Agents to Represent Her (Exclusive)|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/stranger-things-stars-father-demands-935013|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171205042024/https://www.hollywoodreporter.com/news/stranger-things-stars-father-demands-935013|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> خوشکێکی گەورەی بە ناوی پەیدج، براکەی بە ناوی چارڵی، و خوشکێکی بچووکتر بە ناوی ئاڤا هەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Quihuiz and Blair |یەکەم=Ariana and Caroline |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://people.com/millie-bobby-brown-siblings-everything-to-know-11876394/ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=People.com |زمان=en-US |سەردێڕ=Millie Bobby Brown's 3 Siblings: All About Paige, Charlie and Ava}}</ref> ناوی ناوەندی بریتییە لە "بۆنی"،<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rahman |یەکەم=Hanifah |ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.buzzfeed.com/hanifahrahman/millie-bobby-brown-stage-name |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=BuzzFeed |زمان=en-gb |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Just Revealed Her Real Name, And I'm Questioning Everything}}</ref> بەڵام کاتێک دەستی بە کاری هونەری کرد ناوی "بۆبی"ی بەکارهێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.the-independent.com/life-style/millie-bobby-brown-real-name-bonnie-chris-pratt-b2710659.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=The Independent |زمان=en |سەردێڕ=Millie Bobby Brown reveals her real name and why she changed it}}</ref> براون کاتێک لەدایک بوو کێشەی کەمیی بیستنی هەبوو لە گوێی چەپیدا، و بە تێپەڕبوونی کات بە تەواوی توانای بیستنی لەو گوێیدا لەدەستدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.glamour.com/story/millie-bobby-brown-opens-up-about-being-deaf-in-one-ear |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220614120127/https://www.glamour.com/story/millie-bobby-brown-opens-up-about-being-deaf-in-one-ear |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Glamour |زمان=en-US |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Opens Up About What It's Like Being Deaf in One Ear |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="variety">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Birnbaum |یەکەم=Debra |ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://variety.com/2017/tv/features/millie-bobby-brown-stranger-things-season-2-eleven-1202602487/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171222052825/https://variety.com/2017/tv/features/millie-bobby-brown-stranger-things-season-2-eleven-1202602487/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |سەردێڕ=How 'Stranger Things' Star Millie Bobby Brown Made Eleven 'Iconic' and Catapulted Into Pop Culture |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> خۆی و خێزانەکەی گەڕانەوە بۆ [[ئینگلتەرا]] کاتێک چوار ساڵان بوو، و لە شاری بۆرنمۆس لە دۆرسێت نیشتەجێ بوون.کاتێک ھەشت ساڵان بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Miller |یەکەم=Gregory E. |ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشان=https://nypost.com/2017/09/15/at-13-stranger-things-star-millie-bobby-brown-is-an-icon-in-the-making/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171204222937/https://nypost.com/2017/09/15/at-13-stranger-things-star-millie-bobby-brown-is-an-icon-in-the-making/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[New York Post]] |سەردێڕ=At 13, 'Stranger Things' star Millie Bobby Brown is an icon in the making |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕوویان کردە [[ئۆرڵاندۆ]]. براون گوتویەتی کە بە "بێ هیچ پارەیەک" گەورە بووە، نەبوونی سەقامگیریی ئابووری لە سەردەمی منداڵیدا کاری کردووە سەر پەیوەندی ئەو لەگەڵ پارە لە تەمەنی پێگەیشتوودا، تەنانەت دوای بەدەستهێنانی سەرکەوتنیش لە زنجیرەی شتە نامۆکان وەک خانمە ئەکتەرێکی منداڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Vega |یەکەم=Nicolas |ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2025/03/19/millie-bobby-brown-still-shops-at-target.html |ئیش=CNBC |سەردێڕ='Stranger Things' star Millie Bobby Brown still shops at Target: 'I grew up with no money'}}</ref> بەهۆی گەورەبوونی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، براون بە شێوەیەکی سروشتی شێوەزاری [[ئینگلیزیی ئەمریکی|ئەمریکی]] و شێوەزاری [[ئینگلیزیی بەریتانی|بەریتانی]] لە قسەکردنیدا دەردەکەوێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kang |یەکەم=Esther |ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://people.com/millie-bobby-brown-explains-why-accent-goes-in-and-out-around-jake-bongiovi-family-11694076 |ئیش=People |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Defends Backlash to Her Accent, Explains Why She Goes 'In and Out' Around Jake Bongiovi's Family}}</ref> == پیشە == === ٢٠١٣—٢٠١٧: ڕۆڵە سەرەتایییەکان و ''شتە نامۆکان'' === [[File:Millie_Bobby_Brown_by_Gage_Skidmore.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Millie_Bobby_Brown_by_Gage_Skidmore.jpg|وێنۆک|بڕاون لەساڵی ٢٠١٦]] لە ٢٠١٣دا، میڵی یەکەم کاری ڕۆڵگێڕانی کرد وەک ئەستێرەیەکی کاتی لە زنجیرەی درامای خەیاڵی [[کۆمپانیای پەخشی ئەمریکی|ئەی بی سیی]] ''[[ڕۆژێک لە ڕۆژان لە وەندەرلاند]]''، کە بەرھەمێکی ''[[ڕۆژێک لە ڕۆژان]]'' بوو، کە ڕۆڵی [[ئەلیسی گەنج]]<nowiki/>ی دەگێڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wrenn |یەکەم=Jenna |ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://comicbook.com/tv-shows/news/once-upon-a-time-actors-who-are-famous-sebastian-stan/ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=ComicBook.com |زمان=en-US |سەردێڕ=10 Actors You Completely Forgot Were on Once Upon a Time}}</ref> لە ٢٠١٤دا، ڕۆڵێکی سەرەکی وەرگرت لە زنجیرەی درامی خەیاڵی ھەستبزوێنی [[بی بی سی ئەمریکا|بی بی سیی]] ''[[خۆپیاکردووەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|خۆپیاکردووەکان]]'' کە ڕۆڵی مادیسن ئۆدۆنیڵی دەگێڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشان=http://www.bbcwpressroom.com/bbc-worldwide-productions/press/john-simm-mira-sorvino-start-filming-bbc-americas-intruders-james-frain-tory-kittles-millie-brown-join-cast/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161123202606/http://www.bbcwpressroom.com/bbc-worldwide-productions/press/john-simm-mira-sorvino-start-filming-bbc-americas-intruders-james-frain-tory-kittles-millie-brown-join-cast/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=John Simm and Mira Sorvino Start Filming BBC AMERICA's Intruders as James Frain, Tory Kittles, and Millie Brown Join Cast |بڵاوکەرەوە=[[BBC Worldwide]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دواتر ڕۆڵی کاتی ھەبووە لە زنجیرەی درامی پۆلیسی ''[[ئێن سی ئای ئێس]]'' لە بەرهەمی [[سی بی ئێس]]، لە سیتکۆمی کەناڵی ئەی بی سی ''[[خێزانی ھاوچەرخ]]''، و زنجیرەی پزیشکی ''[[توێکاریی گرەی]]'' لە بەرهەمی کەناڵی ئەی بی سی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://movieweb.com/millie-bobby-brown-roles/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211031075856/https://movieweb.com/millie-bobby-brown-roles/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Movieweb |زمان=en-US |سەردێڕ=Awesome Millie Bobby Brown Roles That'll Get You Hyped for 'Godzilla Vs Kong' |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشان=http://www.theguardian.com/culture/2021/mar/28/how-millie-bobby-brown-used-her-superpowers |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211031122456/https://www.theguardian.com/culture/2021/mar/28/how-millie-bobby-brown-used-her-superpowers |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=the Guardian |زمان=en |سەردێڕ=How Millie Bobby Brown used her superpowers |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو ڕۆڵانەی کە دەیگێڕان بەس نەبوون بۆ ئەوەی خێزانەکەی لە ئەمریکا بمێننەوە، بۆیە گەڕانەوە بۆ ئینگلتەرا بۆ ئەوەی لەلای پورەکەی بمێننەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bayley |یەکەم=Leanne |ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.glamourmagazine.co.uk/gallery/millie-bobby-brown-facts-age-parents-interview-bio |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Glamour |زمان=en-US |سەردێڕ=25 facts about Millie Bobby Brown from Stranger Things}}</ref> لە ٢٠١٦دا، ئەو تاقیکردنەوەی بۆ ڕۆڵی [[خاتوون لیانا مۆرمۆنت]] لە زنجیرەی [[کایەی تەختە پاشایەتییەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]] ئەنجام دا، بەڵام ڕۆڵەکەی پێ نەدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jennings |یەکەم=Collier |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://collider.com/millie-bobby-brown-game-of-thrones-lyanna-mormont/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Collider |زمان=en |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Wanted To Quit Acting After Losing 'Game of Thrones' Role}}</ref> میڵی ھەڵبژێردرا بۆ بەرجەستەکردنی کەسایەتیی [[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|ئیلێڤن ('ئێڵ')]] لە زنجیرەی [[نێتفلیکس]]ی [[خەیاڵی زانستی]]ی [[وێژەی ترسناک|ترسناک]]ی ''[[شتە نامۆکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva |یەکەم=Nellie |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشان=https://deadline.com/2015/08/duffer-bros-netflix-series-stranger-things-young-cast-1201502552/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150822215815/http://deadline.com/2015/08/duffer-bros-netflix-series-stranger-things-young-cast-1201502552/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ئیش=[[Deadline Hollywood]] |سەردێڕ=Duffer Bros. Netflix Supernatural Drama Series Sets Young Cast, Gets Title |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>'' ڕۆڵگێڕانەکەی جێگەی پێشوازی و ستایشی ڕەخنەگران بوو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.emmys.com/bios/millie-bobby-brown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180912131246/https://www.emmys.com/bios/millie-bobby-brown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وتەگێڕانەوە=[Brown] rose to prominence in her Primetime Emmy Award-nominated role (for Outstanding Supporting Actress in a Drama Series) as Jane "Eleven" Ives in the Netflix science fiction horror series ''Stranger Things''. |سەردێڕ=Millie Bobby Brown |بڵاوکەرەوە=[[The Academy of Television Arts & Sciences]] (ATAS) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nolfi |یەکەم=Joey |ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشان=https://ew.com/awards/2017/05/08/millie-bobby-brown-mtv-awards-instagram-video/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180912165638/https://ew.com/awards/2017/05/08/millie-bobby-brown-mtv-awards-instagram-video/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[Entertainment Weekly#Website|EW.com]] |وتەگێڕانەوە=... [Brown] rose to prominence on the first season of the Netflix sci-fi thriller, [''Stranger Things''], as the character Eleven ... |سەردێڕ=Millie Bobby Brown mocks her MTV Movie & TV Awards breakdown in adorable video |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ziss |یەکەم=Sophy |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.bustle.com/p/millie-bobby-brown-is-2018s-youngest-time-100-honoree-she-more-than-earned-her-spot-8839525 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180912131446/https://www.bustle.com/p/millie-bobby-brown-is-2018s-youngest-time-100-honoree-she-more-than-earned-her-spot-8839525 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ئیش=[[Bustle (magazine)|Bustle]] |وتەگێڕانەوە=Brown rose to prominence in 2016 with her leading role in ''Stranger Things'', but she'd been working in the industry for a few years before that. |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Is 2018's Youngest 'TIME' 100 Honoree & She More Than Earned Her Spot |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و پاڵێورا بۆ [[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە بۆ باشترین پێشکەشکردن خانمە ئەکتەر لە زنجیرەیەکی درامی]]، و [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]] بۆ [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم بۆ باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەیەکی درامی|باشترین خانمە ئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەیەکی درامی]]. و دواتر لەگەڵ هاوکارەکانیدا خەڵاتی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە بۆ باشترین پێشکەشکردن لەلایەن تیمی ئەکتەرانەوە لە زنجیرەیەکی درامیدا بەدەستهێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lincoln |یەکەم=Ross A. |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشان=https://deadline.com/2016/11/first-cast-photo-for-stranger-things-season-2-released-online-1201849068/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170103165543/http://deadline.com/2016/11/first-cast-photo-for-stranger-things-season-2-released-online-1201849068/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=Deadline Hollywood |سەردێڕ='Stranger Things' Season 2 Cast Photo Reveals Who Returns From The Upside Down |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و ٤٣هەمین [[خەڵاتەکانی کەیوان]]<nowiki/>ی بردەوە بۆ باشترین نواندن لەلایەن ئەکتەرێکی گەنجەوە لە زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی.<ref name="Saturn Award 20172">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Latchem |یەکەم=John |ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشان=http://www.homemediamagazine.com/awards/star-wars-among-top-winners-43rd-saturn-awards-40346 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171117125942/http://www.homemediamagazine.com/awards/star-wars-among-top-winners-43rd-saturn-awards-40346 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=Homemedia magazine |سەردێڕ=Star Wars among top winners 43rd Saturn Awards |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بۆ ڕۆڵی ئیلێڤن لە [[شتە نامۆکان (وەرزی دووەم)|وەرزی دووەمی ''شتە نامۆکان'']]، بۆ دووەم جار پاڵێورا بۆ خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە و [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]] لە ٢٠١٨دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/emmys-nominations-list-2018-1202871084/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190331131215/https://variety.com/2018/tv/news/emmys-nominations-list-2018-1202871084/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=Variety |سەردێڕ=Emmy Nominations: The Complete List |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕۆڵی ئیلێڤنی دووبارە گێڕایەوە تا وەکو وەرزی [[شتە نامۆکان ٥|پێنجەمین]] و کۆتا وەرزی زنجیرەکە لە ساڵی ٢٠٢٥دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hein |یەکەم=Michael |ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://comicbook.com/tv-shows/news/netflix-stranger-things-season-5-teaser-drops-soon/ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=ComicBook.com |زمان=en-US |سەردێڕ=Netflix Finally Reveals When Stranger Things Season 5 Teaser Drops (& It’s Soon)}}</ref> لە تشرینی دووەمی ٢٠١٦دا، بڕاون لە ڤیدیۆ کلیپی گۆرانی "بمدۆزرەوە" لە بەرهەمی سیگما و بێرتی بەشداریکرد. هەر لە تشرینی دووەمی ٢٠١٦شەوە، لە ڕیکلامە بازرگانییەکانی کۆمپانیای وەبەرهێنان و خزمەتگوزاری دارایی سیتیگرووپ دەرکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=http://www.businesswire.com/news/home/20161121005263/en/Citi-Launches-Digital-Campaign-Spark-Nationwide-Conversation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170214175501/http://www.businesswire.com/news/home/20161121005263/en/Citi-Launches-Digital-Campaign-Spark-Nationwide-Conversation |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|ئیش=[[Business Wire]] |سەردێڕ=Citi Launches Digital Campaign To Spark a Nationwide Conversation About Money |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە کانوونی دووەمی ٢٠١٧دا، یەکەم دەرکەوتنی لە جیهانی مۆدەدا لە ڕێگەی هەڵمەتی "بەپێی داواکاری"ی کۆمپانیای کەڵڤن کلاین ئەنجام دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Overdeep |یەکەم=Meghan |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=http://www.instyle.com/news/millie-bobby-brown-calvin-klein-model-ad-campaign |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170124082943/http://www.instyle.com/news/millie-bobby-brown-calvin-klein-model-ad-campaign |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ئیش=[[InStyle]] |سەردێڕ=Stranger Things Star Millie Bobby Brown Is Officially a Calvin Klein Model |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مانگی دواتر، گرێبەستی لەگەڵ بریکاری مۆدێلی ئای ئێم جی واژۆ کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kirkpatrick |یەکەم=Emily |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشان=http://people.com/style/millie-bobby-signs-with-modeling-agency-img/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170214020212/http://people.com/style/millie-bobby-signs-with-modeling-agency-img/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|ئیش=[[People (magazine)|People]] |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Officially Signs with a Major Modeling Agency |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> براون لە هەڵمەتی ڕیکلامی مارکەی ئیتالی مۆنکلێر لە هاوینی ٢٠١٨دا دەرکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشان=https://wwd.com/fashion-news/fashion-scoops/moncler-taps-millie-bobby-brown-for-ad-campaign-1202743678 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190219130117/https://wwd.com/fashion-news/fashion-scoops/moncler-taps-millie-bobby-brown-for-ad-campaign-1202743678/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٩|ئیش=WWD |سەردێڕ=Moncler Taps Millie Bobby Brown for Next Ad Campaign |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هەروەها براون لە بەرگی پێشەوەی گۆڤاری [[ڤۆگ (گۆڤار)|ڤۆگ]]<nowiki/>یشدا دەرکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.vogue.co.uk/tags/millie-bobby-brown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220617230423/https://www.vogue.co.uk/tags/millie-bobby-brown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=British Vogue |زمان=en-GB |سەردێڕ=Millie Bobby Brown News and Features |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٢٠١٨–ئێستا === [[File:Millie_Bobby_Brown_-_MBB_-_4_-_SFMLE_-_April_30,_2023_at_Stranger_Fan_Meet_Limited_Edition_People_Convention_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Millie_Bobby_Brown_-_MBB_-_4_-_SFMLE_-_April_30,_2023_at_Stranger_Fan_Meet_Limited_Edition_People_Convention_(cropped).jpg|وێنۆک|بڕاون لەساڵی ٢٠٢٣]] بڕاون هەڵبژێردرا بۆ ئەوەی دەنگ لە پڕۆژەی [[ڕاستیی خەیاڵی]] بە ناوی ''گۆی ئاسمانییەکان: گۆرانییەکانی کات و بۆشایی'' بدات کە لەلایەن دارێن ئارۆنۆفسکییەوە بەرهەم هێنرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Keslassy |یەکەم=Elsa |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشان=https://variety.com/2018/film/news/stranger-things-millie-bobby-brown-to-darren-aronofskys-spheres-1202907096/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200708101948/https://variety.com/2018/film/news/stranger-things-millie-bobby-brown-to-darren-aronofskys-spheres-1202907096/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Variety |زمان=en |سەردێڕ='Stranger Things' Star Millie Bobby Brown to Narrate Darren Aronofsky's 'Spheres' |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٨دا، لەلایەن گۆڤاری [[تایم (کۆوار)|تایمەوە]] وەک یەکێک لە ١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتیی جیهان ناوزەند کرا، و بووە گەنجترین کەس کە لەو پێڕستەدا ناوی بهێنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/millie-bobby-brown-time-100-list-stranger-things-influence-youngest-person-ever-a8313671.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180429150135/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/millie-bobby-brown-time-100-list-stranger-things-influence-youngest-person-ever-a8313671.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠١٨|ئیش=The independent |سەردێڕ=Millie Bobby Brown becomes youngest person ever on Time 100 list |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هەروەها، لەلایەن گۆڤاری تایمەوە وەک یەکێک لە کاریگەرترین مێرمنداڵانی ساڵانی ٢٠١٧ و ٢٠١٨ دیاری کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=The 30 Most Influential Teens of 2017 |ناونیشان=https://time.com/5003930/most-influential-teens-2017/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171103221200/http://time.com/5003930/most-influential-teens-2017/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|magazine=Time}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=TIME's 25 Most Influential Teens of 2018 |ناونیشان=https://time.com/5463721/most-influential-teens-2018/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181208060755/http://time.com/5463721/most-influential-teens-2018/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|magazine=Time}}</ref> لە هەمان ساڵدا، بووە گەنجترین کەس کە لە مێژوودا وەک گەنجترین کەس کە وەک باڵوێزی نیازپاکیی [[یوونیسێف]] دەستنیشان بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-us-canada-46284390|سەردێڕ=Millie Bobby Brown: 'I've been bullied: that inspires me'|ئیش=BBC News|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181120224711/https://www.bbc.co.uk/news/av/world-us-canada-46284390/millie-bobby-brown-i-ve-been-bullied-that-inspires-me|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[کۆمپانیای ئێلەکترۆنیک ئارتس]] ڕایگەیاند کە براون هاوکاریی پڕۆگرامسازەکانی یاریی ''ژیانی دەستکرد ٤''ی کردووە بە بەشدارکردن لە بەرزکردنەوەی بیرکردنەوەی ئەرێنیانەی ژیانی دەستکرد ٤دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Arts |یەکەم١=Electronic |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.ea.com/games/the-sims/the-sims-4/pc/news/millie-bobby-brown-challenge |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181203152136/https://www.ea.com/games/the-sims/the-sims-4/pc/news/millie-bobby-brown-challenge |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=Electronic Arts Inc. |سەردێڕ=Introducing The Sims 4 Positivity Challenge with Millie Bobby Brown |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٨دا، [[ھۆڵیوود ڕیپۆرتەر|گۆڤاری ھۆڵیوود ڕیپۆرتەر]] بڕاونی خستە لیستی ٣٠ باشترین ئەستێرە گەنجەکانی هۆلیوودەوە کە تەمەنیان لە خوار ١٨ ساڵەوە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/lists/hollywoods-top-30-stars-under-age-18-1130157/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180809021637/https://www.hollywoodreporter.com/lists/hollywoods-top-30-stars-under-age-18-1130157 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=The Hollywood Reporter |سەردێڕ=Hollywood's Top 30 Stars Under Age 18 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، بڕاون یەکەم کاری نواندنی لە سینەمادا لە فیلمی ''[[گادزیلا: پاشای دڕندەکان (فیلمی ٢٠١٩)|گۆدزێلا: پاشای دڕندەکان]]'' ئەنجام دا، کە بەشی دووەمی فیلمی [[گادزیلا (فیلمی ٢٠١٤)|گادزیلا]]<nowiki/>ی ساڵی ٢٠١٤ بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kit |یەکەم=Borys |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/stranger-things-breakout-millie-bobby-brown-set-star-godzilla-sequel-969505 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170128005811/http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/stranger-things-breakout-millie-bobby-brown-set-star-godzilla-sequel-969505 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ئیش=[[The Hollywood Reporter]] |سەردێڕ='Stranger Things' Breakout Millie Bobby Brown Set to Star in 'Godzilla' Sequel (Exclusive) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هەروەها هەمان ڕۆڵی لە بەشی دواتریدا کە ''[[گادزیلا دژی کۆنگ]]'' بوو لە ساڵی ٢٠٢١دا دووبارە گێڕایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Caron |یەکەم=Nathalie |ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.ign.com/articles/2018/06/04/godzilla-vs-kong-casts-deadpool-2-star-julian-dennison |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180920235149/https://www.ign.com/articles/2018/06/04/godzilla-vs-kong-casts-deadpool-2-star-julian-dennison |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ئیش=IGN |سەردێڕ=GODZILLA VS. KONG CASTS DEADPOOL 2 STAR JULIAN DENNISON |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بوو بە باڵیۆزی هەڵمەتی بەیەکەوە #بەبەهێزی یاریدەکەینی [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.uefa.com/news-media/news/024f-0f8e69ab77dc-e6831dc98722-1000--millie-bobby-brown-signs-up-for-together-weplaystrong/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190331184454/https://www.uefa.com/insideuefa/football-development/womens-football/news/newsid=2597623.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٩|وێبگە=[[UEFA]] |سەردێڕ=Millie Bobby Brown signs up for Together #WePlayStrong |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، براون براندێکی تایبەت بە [[کەرەستەی جوانکاری]] بە ناوی فلۆرێنس لەلایەن میڵس دامەزراند. ئەم بەرهەمانە لە دەرمانخانەکانی بوتس لە بەریتانیا، کۆمپانیای [[وۆڵ مارت]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و [[شاپەرز درەگ مارت]] لە کەنەدا دەست دەکەون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://florencebymills.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190822140944/https://florencebymills.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=florence by mills |زمان=en |سەردێڕ=florence by mills {{!}} clean beauty |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cannon |یەکەم=Sophie |ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://nypost.com/2021/05/24/millie-bobby-brown-debuts-new-florence-by-mills-makeup-items/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210524134039/https://nypost.com/2021/05/24/millie-bobby-brown-debuts-new-florence-by-mills-makeup-items/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=New York Post |زمان=en-US |سەردێڕ=Millie Bobby Brown debuts new positivity-focused eye makeup |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Chan |یەکەم=Emily |ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.vogue.fr/beauty-tips/article/millie-bobby-brown-beauty-brand-everything-you-need-to-know |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200904123449/https://www.vogue.fr/beauty-tips/article/millie-bobby-brown-beauty-brand-everything-you-need-to-know |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=Vogue Paris |زمان=fr-FR |سەردێڕ=Why is Millie Bobby Brown's new beauty brand one of the most powerful in the world? |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://florencebymills.com/pages/brand |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191207212826/https://florencebymills.com/pages/brand |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=florence by mills |زمان=en |سەردێڕ=About Us |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Skvaril |یەکەم=Celia |ناونیشان=https://www.businessinsider.com/testing-hyped-products-from-millie-bobby-browns-beauty-line-2019-11 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191122153911/https://www.businessinsider.com/testing-hyped-products-from-millie-bobby-browns-beauty-line-2019-11 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=Business Insider |زمان=en-US |سەردێڕ=We tested out hyped products from Millie Bobby Brown's beauty line |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://thekit.ca/beauty/celebrity-beauty/florence-by-mills-canada/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210909061838/https://thekit.ca/beauty/celebrity-beauty/florence-by-mills-canada/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=The Kit |زمان=en-US |سەردێڕ=Millie Bobby Brown's Beauty Line Is Now Available in Canada |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٠دا، بڕاون ڕۆڵی سەرەکی گێڕا و بەرهەمهێنەریش بوو بۆ فیلمی [[ئینۆلا ھۆڵمز (فیلم)|''ئینۆلا هۆڵمز'']] لە ڕۆمانی ''نهێنییەکانی ئینۆلا هۆڵمز''،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://deadline.com/2018/01/millie-bobby-brown-enola-holmes-mysteries-stranger-things-legendary-entertainment-film-deal-nancy-springer-1202239229/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180118154150/https://deadline.com/2018/01/millie-bobby-brown-enola-holmes-mysteries-stranger-things-legendary-entertainment-film-deal-nancy-springer-1202239229/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=Deadline Hollywood |سەردێڕ='Stranger Things' Millie Bobby Brown In Legendary Film Deal To Produce & Star In Enola Holmes Mysteries |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>و دواتر لە ساڵی ٢٠٢٢دا لە بەشی دووەمیدا بە ناوی ''[[ئینۆلا هۆڵمز ٢]]'' ڕۆڵەکەی دووبارە گێڕایەوە. بەپێی گۆڤاری [[ڤارایتی]]، ئەو بڕی ١٠ ملیۆن دۆلاری بۆ ئەو ڕۆڵە وەرگرت، و بووە یەکێک لە پڕداهاتترین خانمە ئەکتەرەکانی هۆلیوود لەو ساڵەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Campbell |یەکەم=Scott |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://deadline.com/2021/05/enola-holmes-sequel-millie-bobby-brown-and-henry-cavill-eturning-1234755267/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210623165510/https://deadline.com/2021/05/enola-holmes-sequel-millie-bobby-brown-and-henry-cavill-eturning-1234755267/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Deadline |زمان=en-US |سەردێڕ='Enola Holmes' Sequel A Go At Netflix With Millie Bobby Brown And Henry Cavill Set To Return |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lang |یەکەم=Brent |ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://variety.com/2022/film/features/movie-star-salaries-joaquin-phoenix-joker-2-tom-cruise-1235320046/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220720160107/https://variety.com/2022/film/features/movie-star-salaries-joaquin-phoenix-joker-2-tom-cruise-1235320046/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |سەردێڕ=Inside Movie Stars' Salaries: Joaquin Phoenix Nabs $20M for ''Joker 2,'' Tom Cruise Heads to Over $100M and More |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەو ساڵەدا، هەروەها کرا بە باڵیۆزی براندە فاشیۆنەکەی لویس ڤتۆن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.seventeen.com/fashion/celeb-fashion/a39826661/millie-bobby-brown-louis-vuitton-ambassador/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220521191821/https://www.seventeen.com/fashion/celeb-fashion/a39826661/millie-bobby-brown-louis-vuitton-ambassador/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Seventeen |زمان=en-us |سەردێڕ=Millie Bobby Brown is Louis Vuitton's Newest Ambassador |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.luxurydaily.com/louis-vuitton-millie-bobby-brown/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220617072430/https://www.luxurydaily.com/louis-vuitton-millie-bobby-brown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Luxury Daily |زمان=en-US |سەردێڕ=Louis Vuitton welcomes TV star Millie Bobby Brown as house ambassador |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> براون یەکەم ڕۆمانی خۆی بە ناوی نۆزدە هەنگاو، کە لەسەر بنەمای مێژووی خێزانەکەی خۆی دروست بوو، لە ئەیلوولی ٢٠٢٣دا بڵاوکردەوە. ڕۆمانەکە وەک «چیرۆکێکی مەزنی خۆشەویستی، لەدەستدان و ڕازەکان» وەسف کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Shutler |یەکەم=Ali |ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.nme.com/news/film/stranger-things-millie-bobby-brown-to-release-debut-novel-this-year-3420562 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230405053413/https://www.nme.com/news/film/stranger-things-millie-bobby-brown-to-release-debut-novel-this-year-3420562 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=NME |زمان=en-US |سەردێڕ=Stranger Things' Millie Bobby Brown to release debut novel this year |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٤دا، براون ڕۆڵی سەرەکی گێڕا و بەرهەمهێنەری جێبەجێکار بوو بۆ فیلمی خەیاڵی [[خاتوون (فیلم)|''خاتوون'']] لە پلاتفۆرمی [[نێتفلیکس]]، کە لەلایەن دەرهێنەری ئیسپانی خوان کارلۆس فرێسنادیلۆوە دەرهێنرابوو لەسەر بنەمای سیناریۆیەک لەلایەن دان مەزۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=D'Alessandro |یەکەم=Anthony |ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://deadline.com/2020/11/millie-bobby-brown-to-star-in-executive-produce-netflix-fantasy-movie-damsel-1234612845/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201129132624/https://deadline.com/2020/11/millie-bobby-brown-to-star-in-executive-produce-netflix-fantasy-movie-damsel-1234612845/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Deadline |زمان=en-US |سەردێڕ=Millie Bobby Brown To Star In & Executive Produce Netflix Fantasy Movie 'Damsel' |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٥دا، ئەو ڕۆڵی سەرەکی گێڕا لە فیلمی ''[[دۆخی کارەبایی]]'' لە بەرهەمهێنانی [[جۆ ڕوسۆ|براکانی ڕوسۆ]]، کە وەرگیراوە لە ڕۆمانی سیمۆن ستۆلێنهاگ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McNary |یەکەم=Dave |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://variety.com/2020/film/news/millie-bobby-brown-russo-brothers-the-electric-state-1234866659/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210319142406/https://variety.com/2020/film/news/millie-bobby-brown-russo-brothers-the-electric-state-1234866659/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Variety |زمان=en-US |سەردێڕ=Millie Bobby Brown to Star in the Russo Brothers' Sci-Fi Film 'The Electric State' |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە تەمموزی ٢٠٢٥دا، براون و [[گابرێل لابێل]] هەڵبژێردران بۆ ئەوەی ڕۆڵی سەرەکی بگێڕن لە فیلمی کۆمیدی ڕۆمانسی ''[[تەنها وێنەکە بگرە]]'' لە پلاتفۆرمی [[نێتفلیکس]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kit |یەکەم=Borys |ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/millie-bobby-brown-gabriel-labelle-just-picture-it-1236317366/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]] |سەردێڕ=Millie Bobby Brown, Gabriel LaBelle to Star in Netflix Romantic Comedy 'Just Picture It' (Exclusive)}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا، ڕۆڵی ئینۆلا لە بەشی سێیەمی فیلمەکەدا کە ''[[ئینۆلا هۆڵمز ٣]]'' بوو، دووبارە گێڕایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Kroll |یەکەم١=Justin |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://deadline.com/2024/11/enola-holmes-3-philip-barantini-director-millie-bobby-brown-1236183418/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241223110740/https://deadline.com/2024/11/enola-holmes-3-philip-barantini-director-millie-bobby-brown-1236183418/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |سەردێڕ='Enola Holmes 3': Philip Barantini To Direct Netflix And Legendary Sequel |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == کارە بازرگانییەکان == لە ٢٥ی ئابی ٢٠١٩دا، بڕاون بڕاندی جوانکاری و جلوبەرگی تایبەت بە خۆی بە ناوی فلۆرانس لەلایەن میلز دامەزراند. ئەم بڕاندە تایبەتکراوە بە کچانی هەرزەکاری [[نەوەی زێد]]، و بەرهەمەکانی بەو شێوەیە دروستکراوە کە گونجاو بن لەگەڵ پێستی گەنجان.<ref name=":2">{{Cite web |last=Collins |first=Allison |date=20 August 2019 |url=https://wwd.com/beauty-industry-news/beauty-features/millie-bobby-brown-beauty-makeup-skincare-florence-by-mills-1203237079/ |access-date=11 November 2023 |website=WWD |language=en-US |title=Millie Bobby Brown Launches a Gen Z Beauty Brand}}</ref> دواتر بڕاون جلوبەرگیشی خستە سەر بەرهەمەکانی، کە تەنها لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە بەردەستن و لە فرۆشگە فیزیکییەکاندا بەردەست نین. ئەو بە هاوبەشی لەگەڵ کۆمپانیای کۆنڤێرس پڕۆژەیەکیان بە ناوی "میلی بای یوو" ئەنجامدا، کە لە ١١ی تەمموزی ٢٠١٩دا بڵاوکرایەوە. ئەمە کۆمەڵەیەکی دیزاینکراوی ستایلی کلاسیکیی چەک تایلۆر بوو کە ئیلهامیان لە خۆشەویستی ئەو بۆ دەریای و نەهەنگەکان وەربگرتبوو.<ref>{{cite web |last=Rearick |first=Lauren |date=8 July 2019 |url=https://www.teenvogue.com/story/millie-bobby-line-of-converse-sneakers-called-millie-by-you/ |website=[[Teen Vogue]] |title=Millie Bobby Brown Created a Line of Converse Sneakers Called Millie By You}}</ref> لە کۆتایی ساڵی ٢٠١٩دا، دووەم کاری هاوبەشی لەگەڵ کۆنڤێرس بڵاوکردەوە، کە ئەویش هەر بە ناوی "میلی بای یوو" بوو کە سێ پێڵاوی وەرزشیی نوێی لەخۆ گرت کە ئیلهامیان لە خۆشەویستی ئەو بۆ کارە دەستکردەکان وەربگرتبوو.<ref>{{cite web |last=De Leon |first=Pauline |date=14 November 2019 |url=https://hypebae.com/2019/11/converse-millie-bobby-brown-collaboration-chuck-taylor-70-sneakers-black-pink-white-release-date/ |website=[[Hypebae]] |title=Peep Converse x Millie Bobby Brown's Colorful Chuck Taylor and Chuck 70 Sneakers}}</ref> لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٩دا، بڕاون بوو بە ڕووخساری کۆمەڵە نوێیەکەی پاندۆرا بە ناوی "پاندۆرا می". براندەکە ماوەی دوو ساڵ هاوبەشی لەگەڵ براون ڕاگەیاند، کە یارمەتی دەدا لە ناساندن و بازاڕکردنی زنجیرە و ملوانکە، بازنە و گوارە بچووکە گۆڕاوەکان کە گرنگییان بە دەربڕینی کەسایەتیی خودی دەدا. هەروەها میلی میوانداریی ئاهەنگەکانی "ئەکادیمیای چارمی پاندۆرا می" کرد بۆ پێشوازیکردن لەم کۆمەڵەیە.<ref>{{cite web |last=Waller |first=Thomas |date=8 October 2019 |url=https://wwd.com/accessories-news/jewelry/feature/pandora-mille-bobby-brown-stranger-things-1203339639/ |website=WWD |title=Pandora Hosts ‘Pandora Me Charm Academy’ With Millie Bobby Brown}}</ref> لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢٠دا، میلی لەگەڵ براندی «ڤۆگ ئایوێر» کارێکی هاوبەشیان بۆ دیزاینکردنی کۆمەڵەیەکی هاوبەشی چاویلکەی خۆر و چاویلکەی پزیشکی، کە ئیلهامیان لە نەوەی نەوەدەکان، گەشتەکانی و جوانییە تایبەتەکەی خۆی وەربگرتبوو. گرنگترین تایبەتمەندییەکان بریتی بوون لە ڕەنگە کاڵەکان، شێوە سەرنجڕاکێشەکان، و کەرەستە لاسایبووە شیکەکانی سەردەمی نەوەدەکان. هەندێک لە مۆدێلەکان جانتایەکی بچووکی شانی تایبەتیان لەگەڵدا بوو.<ref>{{cite web |last=Nesvig |first=Kara K. |date=11 February 2020 |url=https://www.teenvogue.com/story/millie-bobby-brown-vogue-eyewear/ |website=[[Teen Vogue]] |title=Millie Bobby Brown Teamed up With Vogue Eyewear for a New Collection}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٥دا و وەک بەشێک لە هەڵمەتی ڕیکلامکردن بۆ وەرزی پێنجەمی زنجیرەی [[شتە نامۆکان ٥|''شتە نامۆکان'']]، میلی بۆبی بڕاون بە هاوبەشی لەگەڵ براندی چیپس ئاهۆی کرد کاریان کرد بۆ دروستکردنی بسکتێک کە ئیلهامی لەزنجیرەیەکەوە وەربگرتبوو.<ref>{{Cite Instagram|postid=DQEnrx5jmqF|user=milliebobbybrown|title=#ad The countdown to Stranger Things 5 is on, and I’m celebrating with the sweetest treat: the limited edition @chipsahoy x @strangerthingstv cookie inspired by the Upside Down!|date=2025-10-21}}</ref> == ژیانی کەسی == میڵی لە تەمەنی ١٢ ساڵییەوە بەرچاوی خەڵک کەوت دوای بەشداربوونی لە ''شتە نامۆکان''دا.<ref name="USA Today Alia">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Dastagir |یەکەم١=Alia E. |سەردێڕ=How we've failed Millie Bobby Brown |ناونیشان=https://www.usatoday.com/story/life/health-wellness/2021/07/15/millie-bobby-brown-sexualized-again-hunter-echo-lewd-comments/7968762002/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=USA Today |ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا، وتەی [[ھۆمۆفۆبیا]]یی، کە بە درۆ بەناوی میڵییەوە کرابوو، لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بە شێوەی [[میم]] دەرکەوتن کە وای لە میڵی کرد واز لە [[تویتەر]] بھێنێت لەبەر ھەراسانکردنی.<ref name="quits twitter">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Pasquini |یەکەم١=Maria |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Quits Twitter After Being Bullied with Homophobic Memes |ناونیشان=https://people.com/tv/millie-bobby-brown-quits-twitter/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=People}}</ref> سەرەڕای مڵھوڕیکردنی لەڕێی ئینتەرنێتەوە، ڕووبەڕووی بەکارھێنەرانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و وتار بووەتەوە کە بەشێوەیەکی سێکسی باسی شێوەی دەکەن.<ref name="USA Today Alia" /> بەھۆی ئەمەوە تووشی شڵەژاوی بوو، و لە پۆستێکی ٢٠٢٠ی ئینستاگرامیدا لەسەر ١٦یەم ڕۆژی لەدایکبوونی وتی «ھەندێک کات دەشڵەژێم بەھۆی نادروستی، پەیامە ناشرینەکان، سێکسیکردنەکان، سووکایەتییەکان کە لە ئەنجامدا بوونەتە ئازار و نائاسایشی بۆم.»<ref name="Today Brown">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Hines |یەکەم١=Ree |سەردێڕ=Millie Bobby Brown criticizes 'sexualization' and 'insults' she's been facing as she turns 16 |ناونیشان=https://www.today.com/style/millie-bobby-brown-16-criticizes-sexualization-she-s-been-facing-t174324 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Today |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref> دوای بوونی بە ١٨ ساڵ لە شوباتی ٢٠٢٢دا، ھەژماری تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی پڕ بوون لە وێنە و ڤیدیۆ و پەیامی نەشیاو لەلایەن بەکارھێنەرانەوە.<ref name="18 birthday">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Soteriou |یەکەم١=Stephanie |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Opened Up About The "Gross" Sexualization She Has Faced As A Child Star After The Public Reaction To Her 18th Birthday Sparked An Important Conversation |ناونیشان=https://www.buzzfeednews.com/article/stephaniesoteriou/millie-bobby-brown-sexualized-18-birthday |ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Buzzfeed News |ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> لە ٢٠٢١ەوە، میڵی لە پیوەندییەکی خۆشەویستیدایە لەگەڵ جەیک بۆنگیۆڤی، کوڕی مۆسیقاژەن [[جۆن بۆنگیۆڤی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Lovebirds! Millie Bobby Brown and Jake Bongiovi's Relationship Timeline |ناونیشان=https://www.lifeandstylemag.com/posts/millie-bobby-brown-jake-bongiovis-relationship-timeline-photos/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Life & Style |زمان=en-US}}</ref> میڵی خوێندکارێکی سەرھێڵە لە [[زانکۆی پوردو]] و دەربارەی تەندروستی و خزمەتگوزاریی مرۆڤی دەخوێنێت بەپێی ئابی ٢٠٢٢.<ref>[https://deadline.com/2022/08/millie-bobby-brown-enrolled-purdue-university-in-indiana-of-course-1235091901/ Millie Bobby Brown Is Enrolled At Purdue University – In Indiana, Of Course]</ref> == فیلمۆگرافی == [[پەڕگە:Millie Bobby Brown by Gage Skidmore 2.jpg|thumb|upright=1| میڵی لە کاتی قسەکردنی لە [[کۆمیک کۆنی سان دیێگۆ|کۆمیک-کۆنی سان دیێگۆ]]، ٢٠١٧]] === فیلم === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! class="unsortable"| تێبینییەکان |- | ٢٠١٨ | ''گۆیەکان: گۆرانی شوێنکاتێک'' | گێڕەرەوە | ڕۆڵی دەنگی؛ بەشی: «کۆڕبێژی گەردوون» |- | ٢٠١٩ | ''گۆدزێلا: پاشای دڕندەکان'' | مادیسن ڕەسڵ | |- | ٢٠٢٠ | ''[[ئینۆلا ھۆڵمز (فیلم)|ئینۆلا ھۆڵمز]]'' | ئینۆلا ھۆڵمز | بەرھەمھێنەریشە |- | ٢٠٢١ | ''گۆدزێلا دژی کۆنگ'' | مادیسن ڕەسڵ | |- | ٢٠٢٢ | ''[[ئینۆلا ھۆڵمز ٢]]'' | ئینۆلا ھۆڵمز | بەرھەمھێنەریشە؛ لە قۆناغی پاش بەرھەمھێناندایە |- | ٢٠٢٣ | ''[[دامزێڵ]]'' | شازادە ئیلۆدی | یاریدەدەری بەرھەمھێنەریشە؛ لە وێنەگرتندایە |} {| class="wikitable" |+کلیل | style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=ھێشتا بڵاو نەبووەتەوە}} |واتە بەرھەمەکە ھێشتا بڵاو نەبووەتەوە |} === تەلەڤیزیۆن === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! class="unsortable"| تێبینییەکان |- | ٢٠١٣ | ''ڕۆژێک لە ڕۆژان لە وەندەرلاند'' | ئەلیسی گەنج | ٢ ئەڵقە |- | rowspan=2|٢٠١٤ | ''[[خۆپیاکردووەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|خۆپیاکردووەکان]]'' | مادیسن ئۆ دۆنێڵ | ڕۆڵی سەرەکی |- | ''ئێن سی ئای ئێس'' | ڕەیچێڵ باڕنس | ئەڵقەی: «ڕێنوێنیی باوان پێشنیارکراوە» |- | rowspan=2|٢٠١٥ | ''خێزانی ھاوچەرخ'' | لیزی | ئەڵقەی: «دۆڵاب؟ بەدڵت دەبێت!» |- | ''توێکاریی گرەی'' | ڕوبی | ئەڵقەی: «ھەست دەکەم زەوی دەجووڵێت» |- | ٢٠١٦–٢٠٢٥ | ''[[شتە نامۆکان]]'' | [[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|جەین «ئیلێڤن» ئایڤس]] | ڕۆڵی سەرەکی |- | ٢٠٢٠ | ''[[پەخشی تایبەتی کریسمسی جادوییی مەرایا کێری]]'' | خۆی | پەخشی تایبەتی تەلەڤیزیۆن |} === موزیک ڤیدیۆ === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ناو ! گۆرانیبێژ ! ڕۆڵ ! سەرچاوەکان |- | ٢٠١٦ | «بمدۆزەوە» | سیگما لەگەڵ بێردی | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://people.com/music/watch-stranger-things-star-millie-bobby-brown-star-in-sigma-birdy-music-video-find-me/|سەردێڕ=Watch Stranger Things' Millie Bobby Brown Star in Birdy and Sigma's New Music Video 'Find Me'|وێبگە=[[People (magazine)|People]]|یەکەم=Natalie|دوایین=Stone|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161104142201/http://people.com/music/watch-stranger-things-star-millie-bobby-brown-star-in-sigma-birdy-music-video-find-me/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٢٠١٧ | «بەرەنگارت دەبمەوە» | دە ئێکس ئێکس | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nordstrom|یەکەم=Leigh|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشان=http://wwd.com/eye/lifestyle/exclusive-paris-jackson-millie-bobby-brown-calvin-klein-raf-simons-the-xx-i-dare-you-10933743/|سەردێڕ=Exclusive: Paris Jackson, Millie Bobby Brown Wear Calvin Klein for The xx New Music Video|وێبگە=[[Women's Wear Daily]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170629191031/http://wwd.com/eye/lifestyle/exclusive-paris-jackson-millie-bobby-brown-calvin-klein-raf-simons-the-xx-i-dare-you-10933743/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan=2|٢٠١٨ | «کچەکانی وەک تۆ» {{بچووک|(بڵاوبوونەوەی ڕەسەن، بەشی دووەم و وەشانە ڤێرتیکاڵییەکان)}} | ماروون ٥ لەگەڵ کاردی بی | rowspan=3|خۆی (کامیۆ) |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.huffingtonpost.com/entry/maroon-5-cardi-bs-girls-like-you-video-is-a-star-studded-dance-party_us_5b0ffa74e4b0fcd6a8345208|سەردێڕ=Maroon 5, Cardi B's 'Girls Like You' Video Is a Star-Studded Dance Party|دوایین=Amatulli |یەکەم=Jenna|وێبگە=[[HuffPost]]|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180531173702/https://www.huffingtonpost.com/entry/maroon-5-cardi-bs-girls-like-you-video-is-a-star-studded-dance-party_us_5b0ffa74e4b0fcd6a8345208|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8480249/maroon-5-alternate-version-girls-like-you-music-video|سەردێڕ=Maroon 5 Releases New Version of 'Girls Like You' Music Video: Watch|دوایین=Glicksman|یەکەم= Josh|ئیش=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181103161839/https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8480249/maroon-5-alternate-version-girls-like-you-music-video|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://open.spotify.com/show/1Lu17oqo8Evy8AzqPKjzLY|سەردێڕ=Maroon 5 – Girls Like You (Vertical Video) featuring Cardi B|وێبگە=[[Spotify]]|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181219043921/https://open.spotify.com/show/1Lu17oqo8Evy8AzqPKjzLY|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | «لە ھەستەکانمدا» | [[درەیک]] |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.billboard.com/articles/news/8468575/drake-drizzy-scorpion-in-my-feelings-video-all-the-celeb-cameos|سەردێڕ=Drake's 'In My Feelings' Video: All the Celeb Cameos|ئیش=Billboard|دوایین=Whittum|یەکەم=Connor|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref> |- | ٢٠١٩ | «ئەوەی دەمەوێت بۆ کرسیمس تۆیت» | مەرایا کێری |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://popcrush.com/ariana-grande-mariah-carey-christmas-video/|سەردێڕ=Ariana Grande, Katy Perry and More Star in Mariah Carey's Christmas Video Tribute: Watch|ئیش=PopCrush|دوایین=Reda|یەکەم=Natasha|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> |} === کایە ڤیدیۆیییەکان === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! تێبینییەکان ! سەرچاوەکان |- | ٢٠١٨ | ''سیمس ٤'' | خۆی | کەسایەتییەکی لە داگرتن ھاتووی خۆڕایی وەک بەشێک لە بۆنەیەک |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Conoce el desafío de positividad de Los Sims 4 con Millie Bobby Brown|ناونیشان=https://www.ea.com/es-es/games/the-sims/the-sims-4/news/millie-bobby-brown-challenge|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢١|زمان=es|newspaper=[[Electronic Arts]]}}</ref> |} == خەڵات و پاڵاوتنەکان == {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! خەڵات ! بابەت ! کاری پاڵێوراو ! ئەنجام ! class="unsortable" | {{Abbr|سەرچاوە|References}} |- | rowspan=14|٢٠١٧ |خەڵاتەکانی ئێن ئێم ئی | پاڵەوانی ساڵ | خۆی | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nme.com/news/music/heres-full-list-vo5-nme-awards-winners-2017-1976867|سەردێڕ=Here's the full list of VO5 NME Awards winners 2017|وێبگە=[[NME]]|یەکەم=Andrew|دوایین=Trendell|ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170218132107/http://www.nme.com/news/music/heres-full-list-vo5-nme-awards-winners-2017-1976867|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |خەڵاتەکانی ھونەرمەندە گەنجەکان |باشترین نواندن لە فیلم یان زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی دیجیتاڵی - خانمەئەکتەری گەنج | rowspan=13|''[[شتە نامۆکان]]'' | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="2016YAA">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=38th Annual Awards|ناونیشان=http://www.youngartistawards.org/noms25.htm|وێبگە=[[Young Artist Association]]|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170202050908/http://youngartistawards.org/nominees|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> |- | خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی خەڵکی | خانمەئەکتەری زانستی خەیاڵی/خەیاڵی پەسەند | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2016/11/peoples-choice-awards-nominees-2016-full-list-captain-america-kevin-hart-1201854910/|سەردێڕ=People's Choice Awards Nominees Set|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|یەکەم=Patrick|دوایین=Hipes|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6qmSjc8en?url=http://deadline.com/2016/11/peoples-choice-awards-nominees-2016-full-list-captain-america-kevin-hart-1201854910/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan=2|[[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە|خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرانی شاشە]] | باشترین نواندن لەلایەن ئەکتەرێکی مێیینەوە لە زنجیرەیەکی درامی | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="SAG-2017">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ew.com/article/2016/12/14/2017-sag-awards-nominations|سەردێڕ=SAG Awards nominations 2017: See the full list|وێبگە=[[Entertainment Weekly]]|یەکەم=Joely|دوایین=Nolfi|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170111005833/http://www.ew.com/article/2016/12/14/2017-sag-awards-nominations|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | باشترین نواندن لەلایەن کۆمەڵێکەوە لە زنجیرەکەی درامی |{{won}} | style="text-align:center;"|<ref name="SAG-2017"/> |- | خەڵاتەکانی فەنگۆریا چەینسۆ | باشترین خانمەئەکتەری تەلەڤیزیۆن | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fangoria.com/new/never-mind-oscar-heres-the-2017-fangoria-chainsaw-awards-nominees-ballot/|سەردێڕ=Never mind Oscar, here's the 2017 FANGORIA Chainsaw Awards Nominees Ballot!|وێبگە=[[Fangoria]]|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170806233824/http://fangoria.com/new/never-mind-oscar-heres-the-2017-fangoria-chainsaw-awards-nominees-ballot/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | خەڵاتەکانی ساتێرن | باشترین خانمەئەکتەری گەنج لە زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref name="Saturn Award 2017">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.homemediamagazine.com/awards/star-wars-among-top-winners-43rd-saturn-awards-40346|سەردێڕ=Star Wars among top winners 43rd Saturn Awards|وێبگە=Homemedia magazine|یەکەم=John|دوایین=Latchem|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171117125942/http://www.homemediamagazine.com/awards/star-wars-among-top-winners-43rd-saturn-awards-40346|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | rowspan=2|خەڵاتەکانی ئێم تی ڤیی فیلم و تەلەڤیزیۆن | باشترین ئەکتەر لە زنجیرەیەکدا | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref name="MTVA-2017">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Get Out Leads the Nominations for MTV's First Ever Movie & TV Awards|ناونیشان=http://people.com/movies/mtv-movie-tv-awards-nominations-2017/|وێبگە=People|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170407031853/http://people.com/movies/mtv-movie-tv-awards-nominations-2017/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | باشترین پاڵەوان | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="MTVA-2017"/> |- | خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی ھەرزەکارانی ٢٠١٧ | ئەستێرەی تازە بەناوبانگی تەلەڤیزیۆنیی ھەڵبژێردراو | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eonline.com/news/873075/teen-choice-awards-2017-winners-the-complete-list|سەردێڕ=Teen Choice Awards 2017 Winners: The Complete List|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180130225435/http://www.eonline.com/news/873075/teen-choice-awards-2017-winners-the-complete-list|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | خەڵاتەکانی پڕایم تایم ئێمی | باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەکەی درامی | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.emmys.com/sites/default/files/Downloads/69th-nominations-list-v1ry.pdf|سەردێڕ=2017 Emmy® Awards Nominations for Programs Airing June 1, 2016 – May 31, 2017|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=[[Academy of Television Arts & Sciences]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20170713174051/http://www.emmys.com/sites/default/files/Downloads/69th-nominations-list-v1ry.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan=2|خەڵاتەکانی گۆڵد دێربیی تەلەڤیزیۆن | خانمەئەکتەری درامیی پاڵپشت | {{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Dixon|یەکەم١=Daniel Montgomery,Chris Beachum,Marcus James|سەردێڕ=2017 Gold Derby TV Awards winners: 'Big Little Lies' and 'SNL' sweep, while 'Stranger Things' takes Best Drama|ناونیشان=http://www.goldderby.com/article/2017/2017-gold-derby-tv-awards-winners-big-little-lies-news-357924086/|وێبگە=Gold Derby|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180115174133/http://www.goldderby.com/article/2017/2017-gold-derby-tv-awards-winners-big-little-lies-news-357924086/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ڕۆڵگێڕی تازە بەناوبانگی ساڵ | {{won}} |- | خەڵاتی ھەڵبژاردەی خەڵکیی ئای جی ئێن | باشترین نواندنی درامیی تەلەڤیزیۆن | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ign.com/wikis/best-of-2017-awards/Best_Dramatic_TV_Performance|سەردێڕ=Best of 2017|وێبگە=[[ئای جی ئێن|IGN]]|ساڵ=٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180114033533/http://www.ign.com/wikis/best-of-2017-awards/Best_Dramatic_TV_Performance|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan=11|٢٠١٨ | rowspan="2" |خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرانی شاشە | باشترین نواندن لەلایەن ئەکتەرێکی مێیینە لە زنجیرەیەکی درامی | rowspan=11|''[[شتە نامۆکان]]'' | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="SAG-2018">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cnn.com/2017/12/13/entertainment/sag-awards-nominations/index.html|سەردێڕ=SAG Awards nominations 2018: The complete list|یەکەم=Sandra|دوایین=Gonzalez|بڵاوکەرەوە=CNN|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171213171516/http://www.cnn.com/2017/12/13/entertainment/sag-awards-nominations/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | باشترین نواندن لەلایەن کۆمەڵێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی | {{nom}} |- | خەڵاتەکانی ئیمپایەر | باشترین خانمەئەکتەر لە زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Travis|یەکەم=Ben|ناونیشان=https://www.empireonline.com/movies/news/star-wars-last-jedi-thor-ragnarok-lead-empire-awards-2018-nominations/|سەردێڕ=Star Wars The Last Jedi and Thor Ragnarok Lead Empire Awards 2018 Nominations|وێبگە=[[Empire (film magazine)|Empire]]|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180203010204/https://www.empireonline.com/movies/news/star-wars-last-jedi-thor-ragnarok-lead-empire-awards-2018-nominations/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی منداڵانی ٢٠١٨ | خانمەئەکتەری تەلەڤیزیۆنی پەسەند | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/02/2018-kids-choice-awards-nominations-nickelodeon-stranger-things-dwayne-johnson-john-cena-1202303369/|سەردێڕ=Nickelodeon Unveils 2018 Kids' Choice Awards Nominations|ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠١٨|یەکەم=Erik|دوایین=Pedersen|وێبگە=Deadline Hollywood|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180227003055/http://deadline.com/2018/02/2018-kids-choice-awards-nominations-nickelodeon-stranger-things-dwayne-johnson-john-cena-1202303369/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | خەڵاتەکانی ساتێرن | باشترین ئەکتەری گەنج لە زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/film/news/saturn-awards-nominations-2018-black-panther-walking-dead-1202727752/|سەردێڕ='Black Panther,' 'Walking Dead' Rule Saturn Awards Nominations|دوایین=McNary|یەکەم=Dave|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6xwc1azco?url=http://variety.com/2018/film/news/saturn-awards-nominations-2018-black-panther-walking-dead-1202727752/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan=2|خەڵاتەکانی ئێم تی ڤیی فیلم و تەلەڤیزیۆن | باشترین نواندن لە زنجیرەیەکدا | {{won}} | rowspan=2 style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/lists/mtv-movie-tv-awards-2018-nominations-complete-list-1108100|سەردێڕ=MTV Movie & TV Awards: 'Black Panther,' 'Stranger Things' Top Nominations|دوایین=Nordyke|یەکەم=Kimberly|ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180503235147/https://www.hollywoodreporter.com/lists/mtv-movie-tv-awards-2018-nominations-complete-list-1108100|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref> |- | باشترین ماچ {{بچووک|(لەگەڵ [[فین وۆڵفھارد|فین وۆڵفھاڕد]])}} | {{nom}} |- | rowspan=2|خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی ھەرزەکاران | خانمەئەکتەری زانستی خەیاڵی/خەیاڵی ھەڵبژێردراو | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mathews|یەکەم=Liam|سەردێڕ=2018 Teen Choice Awards Nominees|ناونیشان=https://www.tvguide.com/news/teen-choice-2018-nominees/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=[[TV Guide]]|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180614050344/http://www.tvguide.com/news/teen-choice-2018-nominees/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | یاری تەلەڤیزیۆنی ھەڵبژێردراو {{بچووک|(لەگەڵ فین وۆڵفھاڕد)}} | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.eonline.com/news/956235/teen-choice-awards-2018-winners-the-complete-list|سەردێڕ=Teen Choice Awards 2018 Winners: The Complete List|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=[[Enews]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180813124523/https://www.eonline.com/news/956235/teen-choice-awards-2018-winners-the-complete-list|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |خەڵاتەکانی گۆڵد دێربی |باشترین خانمەئەکتەری درامیی پاڵپشت | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.goldderby.com/article/2018/2018-gold-derby-tv-awards-winners-versace-handmaids-tale-game-of-thrones-news-957368402/ |سەردێڕ=2018 Gold Derby TV Awards winners: 'Versace' and 'Handmaid's Tale' are top winners, but 'Game of Thrones' takes Best Drama |دوایین١=Montgomery |دوایین٢=Beachum |دوایین٣=Dixon |دوایین٤=Eng |یەکەم١=Daniel |یەکەم٢=Chris |یەکەم٣=Marcus James |یەکەم٤=Joyce |ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[Gold Derby]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200523070426/https://www.goldderby.com/article/2018/2018-gold-derby-tv-awards-winners-versace-handmaids-tale-game-of-thrones-news-957368402/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | خەڵاتەکانی پڕایم تایم ئێمی | باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەیەکی درامی | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/emmys-nominations-list-2018-1202871084/ |سەردێڕ=Emmys Nominations List 2018 – Variety |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ئیش=Variety |ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180712173050/https://variety.com/2018/tv/news/emmys-nominations-list-2018-1202871084/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan=3|٢٠١٩ |خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی منداڵانی ٢٠١٩ |خانمەئەکتەری تەلەڤیزیۆنی پەسەند | rowspan=2|''[[شتە نامۆکان]]'' | {{nom}} |style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/lists/kids-choice-awards-complete-list-winners-2019-1191274 |سەردێڕ=Kids' Choice Awards: Full List of Winners |دوایین١=Nordyke |یەکەم١=Kimberly |دوایین٢=Forstadt |یەکەم٢=Jillian |ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190324032514/https://www.hollywoodreporter.com/lists/kids-choice-awards-complete-list-winners-2019-1191274 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٩}}</ref> |- | خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی ھەرزەکارانی ٢٠١٩ | خانمەئەکتەری تەلەڤیزیۆنی ھەڵبژێردراوی ھاوین | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Swift |یەکەم=Andy |سەردێڕ=Teen Choice Awards: Stranger Things Leads Final Wave of 2019 Nominations |ناونیشان=https://tvline.com/2019/07/08/teen-choice-awards-nominees-2019-stranger-things-full-list-nominations/ |وێبگە=[[TVLine]] |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190708201032/https://tvline.com/2019/07/08/teen-choice-awards-nominees-2019-stranger-things-full-list-nominations/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |خەڵاتەکانی ساتێرن |باشترین نواندن لەلایەن ئەکتەرێکی گەنجەوە |''گۆدزێلا: پاشای دڕندەکان'' | {{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Anderton |یەکەم=Ethan |سەردێڕ=45th Saturn Awards Nominations: 'Avengers: Endgame' Leads with 14 Nods, 'Game of Thrones' Tops TV Category |ناونیشان=https://www.slashfilm.com/2019-saturn-awards-nominations/ |ئیش=[[/Film]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190929095132/https://www.slashfilm.com/2019-saturn-awards-nominations/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mancuso |یەکەم=Vinnie |سەردێڕ='Avengers: Endgame', 'Game of Thrones' Lead the 2019 Saturn Awards Nominations |ناونیشان=https://collider.com/saturn-awards-nominations-2019/ |ئیش=[[Collider (website)|Collider]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190716042350/http://collider.com/saturn-awards-nominations-2019/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٢٠٢٠ | خەڵاتی ھەڵبژاردەی منداڵان | rowspan=2|ئەستێرەی مێیینەی تەلەڤیزیۆنی پەسەند | rowspan=2|''[[شتە نامۆکان]]'' | {{won}} |style="text-align:center;"| |- | rowspan=5|٢٠٢١ | rowspan=2|خەڵاتی ھەڵبژاردەی منداڵان | {{won}} | rowspan=2 style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kids' Choice Awards Unveils Nominees, Taps Kenan Thompson to Host|دوایین=Nordyke |یەکەم=Kimberly |ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/kids-choice-awards-unveils-nominees-taps-kenan-thompson-to-host}}</ref> |- | خانمەئەکتەری فیلمی دڵخواز | rowspan=4|''[[ئینۆلا ھۆڵمز (فیلم)|ئینۆلا ھۆڵمز]]'' | {{won}} |- | [[خەڵاتەکانی بازنەی ڕەخنەگرانی فیلمیی لەندەنی ٢٠٢٠|بازنەی ڕەخنەگرانی فیلمیی لەندەن]] | نواندنکاری بەڕیتانی/ئێرلەندیی ساڵ | {{nom}} | style = "text-align: center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nextbestpicture.com/latest/the-2020-london-film-critics-circle-lfcc-nominations|سەردێڕ=The 2020 London Film Critics Circle (LFCC) Nominations|وێبگە=NextBestPicture|یەکەم=Matt|دوایین=Neglia|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref> |- | [[کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی فیلمی سیاتڵ#خەڵاتەکانی کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی فیلمی سیاتڵی ٢٠٢٠|کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی فیلمی سیاتڵ]] | [[کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی فیلمی سیاتڵ#خەڵاتی کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی فیلمی سیاتڵ بۆ باشترین نواندنی لاو|باشترین نواندنی لاو]] | {{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://seattlefilmcritics.com/2021/02/08/minari-leads-the-2020-seattle-film-critics-society-nominations/|سەردێڕ="Minari" Leads the 2020 Seattle Film Critics Society Nominations|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=[[Seattle Film Critics Society]]|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref> |- | [[خەڵاتەکانی ڕەخنەگرانی فیلمی ناوچەی واشنتن دی سیی ٢٠٢٠|ڕەخنەگرانی فیلمیی ناوچەی واشنتن دی سی]] | [[خەڵاتی ڕەخنەگرانی فیلمی ناوچەی واشنتن دی سی بۆ باشترین نواندنی پێشکەوتوو|باشترین نواندنی لاو]] | {{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=The 2020 WAFCA Awards|ناونیشان=http://www.wafca.com/awards/2020.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=The Washington DC Area Film Critics Association|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211214084103/http://www.wafca.com/awards/2020.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | rowspan=2| ٢٠٢٢ | [[ڕێکخراوی ڕەخنەگرانی ھۆڵیوود|خەڵاتەکانی تەلەڤیزیۆنیی ڕێکخراوی ڕەخنەگرانی ھۆڵیوود]] | [[٢ەم خەڵاتەکانی تەلەڤیزیۆنیی ڕێکخراوی ڕەخنەگرانی ھۆڵیوود|باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەیەکی پەخشکراو، دراما]] | rowspan=2|''[[شتە نامۆکان]]'' | {{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=And the nominees for the Streaming Edition of the 2nd Annual HCA TV Awards are… – Hollywood Critics Association |ناونیشان=https://hollywoodcriticsassociation.com/and-the-nominees-for-the-streaming-edition-of-the-2nd-annual-hca-tv-awards-are/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٢|زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220715193120/https://hollywoodcriticsassociation.com/and-the-nominees-for-the-streaming-edition-of-the-2nd-annual-hca-tv-awards-are/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | [[٤٧ەم خەڵاتەکانی ساتێرن|خەڵاتەکانی ساتێرن]] | باشترین خانمەئەکتەر لە زنجیرەیەکی پەخشکراو | {{pending}} | style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2022/08/saturn-awards-2022-nominations-list-movies-tv-1235089636/ |سەردێڕ=Saturn Awards Nominations: ‘The Batman’, ‘Nightmare Alley’, ‘Spider-Man’, ‘Better Call Saul’ Top List|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Millie Bobby Brown|میڵی بۆبی بڕاون}} * {{IMDb name|5611121}} * {{Rotten Tomatoes person|millie_bobby_brown|میڵی بۆبی بڕاون}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو|فیلم|ھۆڵیوود|ئەکتەران|ئیسپانیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن}} [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی بەڕیتانیا]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئینگلیز]] [[پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٤]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەئەکتەرە منداڵە ئینگلیزەکان]] [[پۆل:خانمە نمایشکارە ئینگلیزەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:باڵیۆزی نیازپاکی یونسێف]] [[پۆل:کۆچەرانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ئیسپانیا]] q8dw4huo0ofwp3tpu8gvy9vnet7cw10 1613648 1613458 2026-07-31T03:00:34Z Pirehelokan 5097 Pirehelokan پەڕەی [[میڵی بۆبی بڕاون]]ی گواستەوە بۆ [[میڵی بۆبی براون]]: ناوی شیاوتر: بەپێی ڕێککەوتنی پێشوو 1613458 wikitext text/x-wiki {{وەسف|خانمەئەکتەرێکی بەڕیتانی}}{{Infobox person|name=میڵی بۆبی بڕاون|image=Millie Bobby Brown - MBB - 4 - SFM5 - July 10, 2022 at Stranger Fan Meet 5 People Convention (cropped).jpg|alt=|caption=بڕاون لەساڵی ٢٠٢٢|other_names=|birth_name=میڵی بۆنی بڕاون|birth_date={{Birth date and age|2004|2|19|df=yes}}|birth_place=ماربێلا، ئیسپانیا|citizenship=بەڕیتانی|occupation={{hlist|ئەکتەر|بەرهەمهێنەری فیلم}}|years_active=٢٠١٣–ئێستا|spouse={{marriage|[[جەیک بۆنگیۆڤی]]|2024}}|children=1|relatives=[[جۆن بۆن جۆڤی]] (خەزووری)}} '''میڵی بۆنی بۆنگیۆڤی''' (لەدایکبووی ١٩ی شوباتی ٢٠٠٤) کە بە ناوە هونەرییەکەی '''میڵی بۆبی بڕاون''' ناسراوە، خانمە ئەکتەری بەڕیتانی و بەرهەمهێنەری فیلمە.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Chilton|یەکەم=Louis|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=For better or worse, Millie Bobby Brown is cinema's first Stream Queen|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/electric-state-millie-bobby-brown-netflix-b2715248.html|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢٥|ئیش=[[The Independent]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250410063422/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/electric-state-millie-bobby-brown-netflix-b2715248.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە جیهاندا ناسرا بە ڕۆڵی [[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|جەین «ئیلێڤن» ئایڤس]] لە زنجیرەی [[نێتفلیکس]]ی [[خەیاڵی زانستی]]ی ''[[شتە نامۆکان]]'' (٢٠١٦–ئێستا)، کە بەهۆیەوە دوو جار پاڵێوراوە بۆ [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]] بۆ باشترین خانمە ئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەی درامی. لە ساڵی ٢٠١٨دا، بڕاون ناوی خرایە لیستی [[تایم ١٠٠]]<nowiki/>ی کاریگەرترین کەسایەتییەکانی جیهان.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=Millie Bobby Brown: The World's 100 Most Influential People |ناونیشان=https://time.com/collection/most-influential-people-2018/5238181/millie-bobby-brown/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200510221443/https://time.com/collection/most-influential-people-2018/5238181/millie-bobby-brown/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٠|magazine=Time}}</ref> ئەو گەنجترین کەس بوو کە تا ئێستا وەک باڵیۆزی نیازپاکیی یونیسێف دەستنیشان کرابێت.<ref name="National">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشان=http://www.unicef.org/people/people_nationalambassadors.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190401033008/https://www.unicef.org/people/people_nationalambassadors.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=National ambassadors |بڵاوکەرەوە=UNICEF |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> میڵی یەکەم کاری فیلمیی بریتی بوو لە ڕۆڵێکی سەرەکی لە فیلمی ''[[گادزیلا: پاشای دڕندەکان (فیلمی ٢٠١٩)|گادزیلا: پاشای دڕندەکان]]'' (٢٠١٩)، و ڕۆڵی گێڕاوەتەوە لە ''[[گادزیلا دژی کۆنگ]]'' (٢٠٢١). هەروەها ڕۆڵی سەرەکی و بەرهەمهێنەری ئەم فیلمەکانی نێتفڵیکس بووە وەک: ([[ئینۆلا ھۆڵمز (فیلم)|''ئینۆلا ھۆڵمز'']]) لە ساڵی ٢٠٢٠، (''[[ئینۆلا ھۆڵمز ٢]]'') لە ساڵی ٢٠٢٢، ([[خاتوون (فیلم)|''خاتوون'']]) لە ساڵی ٢٠٢٤، (''[[دۆخی کارەبایی]]'') لە ساڵی ٢٠٢٥، و (''[[ئینۆلا هۆڵمز ٣]]'') لە ساڵی ٢٠٢٦. == سەرەتای ژیان == میلی بۆنی بڕاون،<ref name="name2">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Stenzel |یەکەم=Wesley |ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Millie Bobby Brown reveals her real name, which she changed for 's---s and giggles' |ناونیشان=https://ew.com/millie-bobby-brown-reveals-her-real-name-11692744 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|magazine=Entertainment Weekly}}</ref> لە ١٩ی شوباتی ٢٠٠٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.biography.com/people/millie-bobby-brown-9302016 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180811033220/https://www.biography.com/people/millie-bobby-brown-9302016 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=Millie Bobby Brown (2004-) |بڵاوکەرەوە=[[Biography.com]] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>لە شاری [[ماربێڵا]] لە هەرێمی ئەندەلوس لە ئیسپانیا لەدایکبووە.<ref name="Diario Sur">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.diariosur.es/marbella-estepona/origenes-marbellies-millie-20171113202337-nt.html|سەردێڕ=Los orígenes marbellíes de Millie Bobby Brown, la joven estrella de 'Stranger Things' / The Marbella origins of Millie Bobby Brown, the young star of 'Stranger Things'|دوایین١=Sedano|یەکەم١=Jon|دوایین٢=de los Ríos|یەکەم٢=Ángel|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٨|newspaper=[[Diario Sur]]|زمان=es|بڵاوکەرەوە=[[Vocento]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180801004004/https://www.diariosur.es/marbella-estepona/origenes-marbellies-millie-20171113202337-nt.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وتەگێڕانەوە=...nació en Marbella en 2004, aunque tiene nacionalidad británica, ya que Robert y Kelly Brown, sus padres, eran unos ingleses asiduos veraneantes en la Costa del Sol. / ...[she] was born in Marbella in 2004, although she has British nationality, since Robert and Kelly Brown, her parents, were regular English vacationers on the Costa del Sol.}}</ref> سێیەم منداڵە لە چوار منداڵی دایک و باوکی بەڕیتانی، کێڵی و ڕۆبێرت بڕاون. کە بریکاری خانووبەرە بوون.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Kit|یەکەم١=Borys|دوایین٢=Belloni|یەکەم٢=Matthew|ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ='Stranger Things' Star's Father Demands Cash From Agents to Represent Her (Exclusive)|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/stranger-things-stars-father-demands-935013|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171205042024/https://www.hollywoodreporter.com/news/stranger-things-stars-father-demands-935013|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> خوشکێکی گەورەی بە ناوی پەیدج، براکەی بە ناوی چارڵی، و خوشکێکی بچووکتر بە ناوی ئاڤا هەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Quihuiz and Blair |یەکەم=Ariana and Caroline |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://people.com/millie-bobby-brown-siblings-everything-to-know-11876394/ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=People.com |زمان=en-US |سەردێڕ=Millie Bobby Brown's 3 Siblings: All About Paige, Charlie and Ava}}</ref> ناوی ناوەندی بریتییە لە "بۆنی"،<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rahman |یەکەم=Hanifah |ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.buzzfeed.com/hanifahrahman/millie-bobby-brown-stage-name |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=BuzzFeed |زمان=en-gb |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Just Revealed Her Real Name, And I'm Questioning Everything}}</ref> بەڵام کاتێک دەستی بە کاری هونەری کرد ناوی "بۆبی"ی بەکارهێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.the-independent.com/life-style/millie-bobby-brown-real-name-bonnie-chris-pratt-b2710659.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=The Independent |زمان=en |سەردێڕ=Millie Bobby Brown reveals her real name and why she changed it}}</ref> براون کاتێک لەدایک بوو کێشەی کەمیی بیستنی هەبوو لە گوێی چەپیدا، و بە تێپەڕبوونی کات بە تەواوی توانای بیستنی لەو گوێیدا لەدەستدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.glamour.com/story/millie-bobby-brown-opens-up-about-being-deaf-in-one-ear |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220614120127/https://www.glamour.com/story/millie-bobby-brown-opens-up-about-being-deaf-in-one-ear |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Glamour |زمان=en-US |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Opens Up About What It's Like Being Deaf in One Ear |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="variety">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Birnbaum |یەکەم=Debra |ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://variety.com/2017/tv/features/millie-bobby-brown-stranger-things-season-2-eleven-1202602487/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171222052825/https://variety.com/2017/tv/features/millie-bobby-brown-stranger-things-season-2-eleven-1202602487/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |سەردێڕ=How 'Stranger Things' Star Millie Bobby Brown Made Eleven 'Iconic' and Catapulted Into Pop Culture |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> خۆی و خێزانەکەی گەڕانەوە بۆ [[ئینگلتەرا]] کاتێک چوار ساڵان بوو، و لە شاری بۆرنمۆس لە دۆرسێت نیشتەجێ بوون.کاتێک ھەشت ساڵان بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Miller |یەکەم=Gregory E. |ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشان=https://nypost.com/2017/09/15/at-13-stranger-things-star-millie-bobby-brown-is-an-icon-in-the-making/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171204222937/https://nypost.com/2017/09/15/at-13-stranger-things-star-millie-bobby-brown-is-an-icon-in-the-making/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[New York Post]] |سەردێڕ=At 13, 'Stranger Things' star Millie Bobby Brown is an icon in the making |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕوویان کردە [[ئۆرڵاندۆ]]. براون گوتویەتی کە بە "بێ هیچ پارەیەک" گەورە بووە، نەبوونی سەقامگیریی ئابووری لە سەردەمی منداڵیدا کاری کردووە سەر پەیوەندی ئەو لەگەڵ پارە لە تەمەنی پێگەیشتوودا، تەنانەت دوای بەدەستهێنانی سەرکەوتنیش لە زنجیرەی شتە نامۆکان وەک خانمە ئەکتەرێکی منداڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Vega |یەکەم=Nicolas |ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2025/03/19/millie-bobby-brown-still-shops-at-target.html |ئیش=CNBC |سەردێڕ='Stranger Things' star Millie Bobby Brown still shops at Target: 'I grew up with no money'}}</ref> بەهۆی گەورەبوونی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، براون بە شێوەیەکی سروشتی شێوەزاری [[ئینگلیزیی ئەمریکی|ئەمریکی]] و شێوەزاری [[ئینگلیزیی بەریتانی|بەریتانی]] لە قسەکردنیدا دەردەکەوێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kang |یەکەم=Esther |ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://people.com/millie-bobby-brown-explains-why-accent-goes-in-and-out-around-jake-bongiovi-family-11694076 |ئیش=People |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Defends Backlash to Her Accent, Explains Why She Goes 'In and Out' Around Jake Bongiovi's Family}}</ref> == پیشە == === ٢٠١٣—٢٠١٧: ڕۆڵە سەرەتایییەکان و ''شتە نامۆکان'' === [[File:Millie_Bobby_Brown_by_Gage_Skidmore.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Millie_Bobby_Brown_by_Gage_Skidmore.jpg|وێنۆک|بڕاون لەساڵی ٢٠١٦]] لە ٢٠١٣دا، میڵی یەکەم کاری ڕۆڵگێڕانی کرد وەک ئەستێرەیەکی کاتی لە زنجیرەی درامای خەیاڵی [[کۆمپانیای پەخشی ئەمریکی|ئەی بی سیی]] ''[[ڕۆژێک لە ڕۆژان لە وەندەرلاند]]''، کە بەرھەمێکی ''[[ڕۆژێک لە ڕۆژان]]'' بوو، کە ڕۆڵی [[ئەلیسی گەنج]]<nowiki/>ی دەگێڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wrenn |یەکەم=Jenna |ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://comicbook.com/tv-shows/news/once-upon-a-time-actors-who-are-famous-sebastian-stan/ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=ComicBook.com |زمان=en-US |سەردێڕ=10 Actors You Completely Forgot Were on Once Upon a Time}}</ref> لە ٢٠١٤دا، ڕۆڵێکی سەرەکی وەرگرت لە زنجیرەی درامی خەیاڵی ھەستبزوێنی [[بی بی سی ئەمریکا|بی بی سیی]] ''[[خۆپیاکردووەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|خۆپیاکردووەکان]]'' کە ڕۆڵی مادیسن ئۆدۆنیڵی دەگێڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشان=http://www.bbcwpressroom.com/bbc-worldwide-productions/press/john-simm-mira-sorvino-start-filming-bbc-americas-intruders-james-frain-tory-kittles-millie-brown-join-cast/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161123202606/http://www.bbcwpressroom.com/bbc-worldwide-productions/press/john-simm-mira-sorvino-start-filming-bbc-americas-intruders-james-frain-tory-kittles-millie-brown-join-cast/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=John Simm and Mira Sorvino Start Filming BBC AMERICA's Intruders as James Frain, Tory Kittles, and Millie Brown Join Cast |بڵاوکەرەوە=[[BBC Worldwide]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دواتر ڕۆڵی کاتی ھەبووە لە زنجیرەی درامی پۆلیسی ''[[ئێن سی ئای ئێس]]'' لە بەرهەمی [[سی بی ئێس]]، لە سیتکۆمی کەناڵی ئەی بی سی ''[[خێزانی ھاوچەرخ]]''، و زنجیرەی پزیشکی ''[[توێکاریی گرەی]]'' لە بەرهەمی کەناڵی ئەی بی سی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://movieweb.com/millie-bobby-brown-roles/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211031075856/https://movieweb.com/millie-bobby-brown-roles/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Movieweb |زمان=en-US |سەردێڕ=Awesome Millie Bobby Brown Roles That'll Get You Hyped for 'Godzilla Vs Kong' |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشان=http://www.theguardian.com/culture/2021/mar/28/how-millie-bobby-brown-used-her-superpowers |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211031122456/https://www.theguardian.com/culture/2021/mar/28/how-millie-bobby-brown-used-her-superpowers |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=the Guardian |زمان=en |سەردێڕ=How Millie Bobby Brown used her superpowers |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو ڕۆڵانەی کە دەیگێڕان بەس نەبوون بۆ ئەوەی خێزانەکەی لە ئەمریکا بمێننەوە، بۆیە گەڕانەوە بۆ ئینگلتەرا بۆ ئەوەی لەلای پورەکەی بمێننەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bayley |یەکەم=Leanne |ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.glamourmagazine.co.uk/gallery/millie-bobby-brown-facts-age-parents-interview-bio |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Glamour |زمان=en-US |سەردێڕ=25 facts about Millie Bobby Brown from Stranger Things}}</ref> لە ٢٠١٦دا، ئەو تاقیکردنەوەی بۆ ڕۆڵی [[خاتوون لیانا مۆرمۆنت]] لە زنجیرەی [[کایەی تەختە پاشایەتییەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]] ئەنجام دا، بەڵام ڕۆڵەکەی پێ نەدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jennings |یەکەم=Collier |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://collider.com/millie-bobby-brown-game-of-thrones-lyanna-mormont/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Collider |زمان=en |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Wanted To Quit Acting After Losing 'Game of Thrones' Role}}</ref> میڵی ھەڵبژێردرا بۆ بەرجەستەکردنی کەسایەتیی [[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|ئیلێڤن ('ئێڵ')]] لە زنجیرەی [[نێتفلیکس]]ی [[خەیاڵی زانستی]]ی [[وێژەی ترسناک|ترسناک]]ی ''[[شتە نامۆکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva |یەکەم=Nellie |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشان=https://deadline.com/2015/08/duffer-bros-netflix-series-stranger-things-young-cast-1201502552/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150822215815/http://deadline.com/2015/08/duffer-bros-netflix-series-stranger-things-young-cast-1201502552/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ئیش=[[Deadline Hollywood]] |سەردێڕ=Duffer Bros. Netflix Supernatural Drama Series Sets Young Cast, Gets Title |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>'' ڕۆڵگێڕانەکەی جێگەی پێشوازی و ستایشی ڕەخنەگران بوو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.emmys.com/bios/millie-bobby-brown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180912131246/https://www.emmys.com/bios/millie-bobby-brown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وتەگێڕانەوە=[Brown] rose to prominence in her Primetime Emmy Award-nominated role (for Outstanding Supporting Actress in a Drama Series) as Jane "Eleven" Ives in the Netflix science fiction horror series ''Stranger Things''. |سەردێڕ=Millie Bobby Brown |بڵاوکەرەوە=[[The Academy of Television Arts & Sciences]] (ATAS) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nolfi |یەکەم=Joey |ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشان=https://ew.com/awards/2017/05/08/millie-bobby-brown-mtv-awards-instagram-video/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180912165638/https://ew.com/awards/2017/05/08/millie-bobby-brown-mtv-awards-instagram-video/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[Entertainment Weekly#Website|EW.com]] |وتەگێڕانەوە=... [Brown] rose to prominence on the first season of the Netflix sci-fi thriller, [''Stranger Things''], as the character Eleven ... |سەردێڕ=Millie Bobby Brown mocks her MTV Movie & TV Awards breakdown in adorable video |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ziss |یەکەم=Sophy |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.bustle.com/p/millie-bobby-brown-is-2018s-youngest-time-100-honoree-she-more-than-earned-her-spot-8839525 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180912131446/https://www.bustle.com/p/millie-bobby-brown-is-2018s-youngest-time-100-honoree-she-more-than-earned-her-spot-8839525 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ئیش=[[Bustle (magazine)|Bustle]] |وتەگێڕانەوە=Brown rose to prominence in 2016 with her leading role in ''Stranger Things'', but she'd been working in the industry for a few years before that. |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Is 2018's Youngest 'TIME' 100 Honoree & She More Than Earned Her Spot |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و پاڵێورا بۆ [[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە بۆ باشترین پێشکەشکردن خانمە ئەکتەر لە زنجیرەیەکی درامی]]، و [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]] بۆ [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم بۆ باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەیەکی درامی|باشترین خانمە ئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەیەکی درامی]]. و دواتر لەگەڵ هاوکارەکانیدا خەڵاتی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە بۆ باشترین پێشکەشکردن لەلایەن تیمی ئەکتەرانەوە لە زنجیرەیەکی درامیدا بەدەستهێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lincoln |یەکەم=Ross A. |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشان=https://deadline.com/2016/11/first-cast-photo-for-stranger-things-season-2-released-online-1201849068/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170103165543/http://deadline.com/2016/11/first-cast-photo-for-stranger-things-season-2-released-online-1201849068/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=Deadline Hollywood |سەردێڕ='Stranger Things' Season 2 Cast Photo Reveals Who Returns From The Upside Down |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و ٤٣هەمین [[خەڵاتەکانی کەیوان]]<nowiki/>ی بردەوە بۆ باشترین نواندن لەلایەن ئەکتەرێکی گەنجەوە لە زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی.<ref name="Saturn Award 20172">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Latchem |یەکەم=John |ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشان=http://www.homemediamagazine.com/awards/star-wars-among-top-winners-43rd-saturn-awards-40346 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171117125942/http://www.homemediamagazine.com/awards/star-wars-among-top-winners-43rd-saturn-awards-40346 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=Homemedia magazine |سەردێڕ=Star Wars among top winners 43rd Saturn Awards |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بۆ ڕۆڵی ئیلێڤن لە [[شتە نامۆکان (وەرزی دووەم)|وەرزی دووەمی ''شتە نامۆکان'']]، بۆ دووەم جار پاڵێورا بۆ خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە و [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]] لە ٢٠١٨دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/emmys-nominations-list-2018-1202871084/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190331131215/https://variety.com/2018/tv/news/emmys-nominations-list-2018-1202871084/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=Variety |سەردێڕ=Emmy Nominations: The Complete List |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕۆڵی ئیلێڤنی دووبارە گێڕایەوە تا وەکو وەرزی [[شتە نامۆکان ٥|پێنجەمین]] و کۆتا وەرزی زنجیرەکە لە ساڵی ٢٠٢٥دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hein |یەکەم=Michael |ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://comicbook.com/tv-shows/news/netflix-stranger-things-season-5-teaser-drops-soon/ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=ComicBook.com |زمان=en-US |سەردێڕ=Netflix Finally Reveals When Stranger Things Season 5 Teaser Drops (& It’s Soon)}}</ref> لە تشرینی دووەمی ٢٠١٦دا، بڕاون لە ڤیدیۆ کلیپی گۆرانی "بمدۆزرەوە" لە بەرهەمی سیگما و بێرتی بەشداریکرد. هەر لە تشرینی دووەمی ٢٠١٦شەوە، لە ڕیکلامە بازرگانییەکانی کۆمپانیای وەبەرهێنان و خزمەتگوزاری دارایی سیتیگرووپ دەرکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=http://www.businesswire.com/news/home/20161121005263/en/Citi-Launches-Digital-Campaign-Spark-Nationwide-Conversation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170214175501/http://www.businesswire.com/news/home/20161121005263/en/Citi-Launches-Digital-Campaign-Spark-Nationwide-Conversation |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|ئیش=[[Business Wire]] |سەردێڕ=Citi Launches Digital Campaign To Spark a Nationwide Conversation About Money |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە کانوونی دووەمی ٢٠١٧دا، یەکەم دەرکەوتنی لە جیهانی مۆدەدا لە ڕێگەی هەڵمەتی "بەپێی داواکاری"ی کۆمپانیای کەڵڤن کلاین ئەنجام دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Overdeep |یەکەم=Meghan |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=http://www.instyle.com/news/millie-bobby-brown-calvin-klein-model-ad-campaign |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170124082943/http://www.instyle.com/news/millie-bobby-brown-calvin-klein-model-ad-campaign |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ئیش=[[InStyle]] |سەردێڕ=Stranger Things Star Millie Bobby Brown Is Officially a Calvin Klein Model |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مانگی دواتر، گرێبەستی لەگەڵ بریکاری مۆدێلی ئای ئێم جی واژۆ کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kirkpatrick |یەکەم=Emily |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشان=http://people.com/style/millie-bobby-signs-with-modeling-agency-img/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170214020212/http://people.com/style/millie-bobby-signs-with-modeling-agency-img/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|ئیش=[[People (magazine)|People]] |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Officially Signs with a Major Modeling Agency |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> براون لە هەڵمەتی ڕیکلامی مارکەی ئیتالی مۆنکلێر لە هاوینی ٢٠١٨دا دەرکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشان=https://wwd.com/fashion-news/fashion-scoops/moncler-taps-millie-bobby-brown-for-ad-campaign-1202743678 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190219130117/https://wwd.com/fashion-news/fashion-scoops/moncler-taps-millie-bobby-brown-for-ad-campaign-1202743678/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٩|ئیش=WWD |سەردێڕ=Moncler Taps Millie Bobby Brown for Next Ad Campaign |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هەروەها براون لە بەرگی پێشەوەی گۆڤاری [[ڤۆگ (گۆڤار)|ڤۆگ]]<nowiki/>یشدا دەرکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.vogue.co.uk/tags/millie-bobby-brown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220617230423/https://www.vogue.co.uk/tags/millie-bobby-brown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=British Vogue |زمان=en-GB |سەردێڕ=Millie Bobby Brown News and Features |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٢٠١٨–ئێستا === [[File:Millie_Bobby_Brown_-_MBB_-_4_-_SFMLE_-_April_30,_2023_at_Stranger_Fan_Meet_Limited_Edition_People_Convention_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Millie_Bobby_Brown_-_MBB_-_4_-_SFMLE_-_April_30,_2023_at_Stranger_Fan_Meet_Limited_Edition_People_Convention_(cropped).jpg|وێنۆک|بڕاون لەساڵی ٢٠٢٣]] بڕاون هەڵبژێردرا بۆ ئەوەی دەنگ لە پڕۆژەی [[ڕاستیی خەیاڵی]] بە ناوی ''گۆی ئاسمانییەکان: گۆرانییەکانی کات و بۆشایی'' بدات کە لەلایەن دارێن ئارۆنۆفسکییەوە بەرهەم هێنرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Keslassy |یەکەم=Elsa |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشان=https://variety.com/2018/film/news/stranger-things-millie-bobby-brown-to-darren-aronofskys-spheres-1202907096/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200708101948/https://variety.com/2018/film/news/stranger-things-millie-bobby-brown-to-darren-aronofskys-spheres-1202907096/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Variety |زمان=en |سەردێڕ='Stranger Things' Star Millie Bobby Brown to Narrate Darren Aronofsky's 'Spheres' |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٨دا، لەلایەن گۆڤاری [[تایم (کۆوار)|تایمەوە]] وەک یەکێک لە ١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتیی جیهان ناوزەند کرا، و بووە گەنجترین کەس کە لەو پێڕستەدا ناوی بهێنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/millie-bobby-brown-time-100-list-stranger-things-influence-youngest-person-ever-a8313671.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180429150135/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/millie-bobby-brown-time-100-list-stranger-things-influence-youngest-person-ever-a8313671.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠١٨|ئیش=The independent |سەردێڕ=Millie Bobby Brown becomes youngest person ever on Time 100 list |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هەروەها، لەلایەن گۆڤاری تایمەوە وەک یەکێک لە کاریگەرترین مێرمنداڵانی ساڵانی ٢٠١٧ و ٢٠١٨ دیاری کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=The 30 Most Influential Teens of 2017 |ناونیشان=https://time.com/5003930/most-influential-teens-2017/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171103221200/http://time.com/5003930/most-influential-teens-2017/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|magazine=Time}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=TIME's 25 Most Influential Teens of 2018 |ناونیشان=https://time.com/5463721/most-influential-teens-2018/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181208060755/http://time.com/5463721/most-influential-teens-2018/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|magazine=Time}}</ref> لە هەمان ساڵدا، بووە گەنجترین کەس کە لە مێژوودا وەک گەنجترین کەس کە وەک باڵوێزی نیازپاکیی [[یوونیسێف]] دەستنیشان بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-us-canada-46284390|سەردێڕ=Millie Bobby Brown: 'I've been bullied: that inspires me'|ئیش=BBC News|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181120224711/https://www.bbc.co.uk/news/av/world-us-canada-46284390/millie-bobby-brown-i-ve-been-bullied-that-inspires-me|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[کۆمپانیای ئێلەکترۆنیک ئارتس]] ڕایگەیاند کە براون هاوکاریی پڕۆگرامسازەکانی یاریی ''ژیانی دەستکرد ٤''ی کردووە بە بەشدارکردن لە بەرزکردنەوەی بیرکردنەوەی ئەرێنیانەی ژیانی دەستکرد ٤دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Arts |یەکەم١=Electronic |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.ea.com/games/the-sims/the-sims-4/pc/news/millie-bobby-brown-challenge |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181203152136/https://www.ea.com/games/the-sims/the-sims-4/pc/news/millie-bobby-brown-challenge |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=Electronic Arts Inc. |سەردێڕ=Introducing The Sims 4 Positivity Challenge with Millie Bobby Brown |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٨دا، [[ھۆڵیوود ڕیپۆرتەر|گۆڤاری ھۆڵیوود ڕیپۆرتەر]] بڕاونی خستە لیستی ٣٠ باشترین ئەستێرە گەنجەکانی هۆلیوودەوە کە تەمەنیان لە خوار ١٨ ساڵەوە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/lists/hollywoods-top-30-stars-under-age-18-1130157/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180809021637/https://www.hollywoodreporter.com/lists/hollywoods-top-30-stars-under-age-18-1130157 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=The Hollywood Reporter |سەردێڕ=Hollywood's Top 30 Stars Under Age 18 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، بڕاون یەکەم کاری نواندنی لە سینەمادا لە فیلمی ''[[گادزیلا: پاشای دڕندەکان (فیلمی ٢٠١٩)|گۆدزێلا: پاشای دڕندەکان]]'' ئەنجام دا، کە بەشی دووەمی فیلمی [[گادزیلا (فیلمی ٢٠١٤)|گادزیلا]]<nowiki/>ی ساڵی ٢٠١٤ بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kit |یەکەم=Borys |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/stranger-things-breakout-millie-bobby-brown-set-star-godzilla-sequel-969505 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170128005811/http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/stranger-things-breakout-millie-bobby-brown-set-star-godzilla-sequel-969505 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ئیش=[[The Hollywood Reporter]] |سەردێڕ='Stranger Things' Breakout Millie Bobby Brown Set to Star in 'Godzilla' Sequel (Exclusive) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هەروەها هەمان ڕۆڵی لە بەشی دواتریدا کە ''[[گادزیلا دژی کۆنگ]]'' بوو لە ساڵی ٢٠٢١دا دووبارە گێڕایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Caron |یەکەم=Nathalie |ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.ign.com/articles/2018/06/04/godzilla-vs-kong-casts-deadpool-2-star-julian-dennison |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180920235149/https://www.ign.com/articles/2018/06/04/godzilla-vs-kong-casts-deadpool-2-star-julian-dennison |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ئیش=IGN |سەردێڕ=GODZILLA VS. KONG CASTS DEADPOOL 2 STAR JULIAN DENNISON |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بوو بە باڵیۆزی هەڵمەتی بەیەکەوە #بەبەهێزی یاریدەکەینی [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.uefa.com/news-media/news/024f-0f8e69ab77dc-e6831dc98722-1000--millie-bobby-brown-signs-up-for-together-weplaystrong/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190331184454/https://www.uefa.com/insideuefa/football-development/womens-football/news/newsid=2597623.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٩|وێبگە=[[UEFA]] |سەردێڕ=Millie Bobby Brown signs up for Together #WePlayStrong |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، براون براندێکی تایبەت بە [[کەرەستەی جوانکاری]] بە ناوی فلۆرێنس لەلایەن میڵس دامەزراند. ئەم بەرهەمانە لە دەرمانخانەکانی بوتس لە بەریتانیا، کۆمپانیای [[وۆڵ مارت]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و [[شاپەرز درەگ مارت]] لە کەنەدا دەست دەکەون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://florencebymills.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190822140944/https://florencebymills.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=florence by mills |زمان=en |سەردێڕ=florence by mills {{!}} clean beauty |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cannon |یەکەم=Sophie |ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://nypost.com/2021/05/24/millie-bobby-brown-debuts-new-florence-by-mills-makeup-items/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210524134039/https://nypost.com/2021/05/24/millie-bobby-brown-debuts-new-florence-by-mills-makeup-items/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=New York Post |زمان=en-US |سەردێڕ=Millie Bobby Brown debuts new positivity-focused eye makeup |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Chan |یەکەم=Emily |ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.vogue.fr/beauty-tips/article/millie-bobby-brown-beauty-brand-everything-you-need-to-know |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200904123449/https://www.vogue.fr/beauty-tips/article/millie-bobby-brown-beauty-brand-everything-you-need-to-know |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=Vogue Paris |زمان=fr-FR |سەردێڕ=Why is Millie Bobby Brown's new beauty brand one of the most powerful in the world? |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://florencebymills.com/pages/brand |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191207212826/https://florencebymills.com/pages/brand |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=florence by mills |زمان=en |سەردێڕ=About Us |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Skvaril |یەکەم=Celia |ناونیشان=https://www.businessinsider.com/testing-hyped-products-from-millie-bobby-browns-beauty-line-2019-11 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191122153911/https://www.businessinsider.com/testing-hyped-products-from-millie-bobby-browns-beauty-line-2019-11 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=Business Insider |زمان=en-US |سەردێڕ=We tested out hyped products from Millie Bobby Brown's beauty line |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://thekit.ca/beauty/celebrity-beauty/florence-by-mills-canada/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210909061838/https://thekit.ca/beauty/celebrity-beauty/florence-by-mills-canada/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=The Kit |زمان=en-US |سەردێڕ=Millie Bobby Brown's Beauty Line Is Now Available in Canada |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٠دا، بڕاون ڕۆڵی سەرەکی گێڕا و بەرهەمهێنەریش بوو بۆ فیلمی [[ئینۆلا ھۆڵمز (فیلم)|''ئینۆلا هۆڵمز'']] لە ڕۆمانی ''نهێنییەکانی ئینۆلا هۆڵمز''،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://deadline.com/2018/01/millie-bobby-brown-enola-holmes-mysteries-stranger-things-legendary-entertainment-film-deal-nancy-springer-1202239229/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180118154150/https://deadline.com/2018/01/millie-bobby-brown-enola-holmes-mysteries-stranger-things-legendary-entertainment-film-deal-nancy-springer-1202239229/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=Deadline Hollywood |سەردێڕ='Stranger Things' Millie Bobby Brown In Legendary Film Deal To Produce & Star In Enola Holmes Mysteries |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>و دواتر لە ساڵی ٢٠٢٢دا لە بەشی دووەمیدا بە ناوی ''[[ئینۆلا هۆڵمز ٢]]'' ڕۆڵەکەی دووبارە گێڕایەوە. بەپێی گۆڤاری [[ڤارایتی]]، ئەو بڕی ١٠ ملیۆن دۆلاری بۆ ئەو ڕۆڵە وەرگرت، و بووە یەکێک لە پڕداهاتترین خانمە ئەکتەرەکانی هۆلیوود لەو ساڵەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Campbell |یەکەم=Scott |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://deadline.com/2021/05/enola-holmes-sequel-millie-bobby-brown-and-henry-cavill-eturning-1234755267/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210623165510/https://deadline.com/2021/05/enola-holmes-sequel-millie-bobby-brown-and-henry-cavill-eturning-1234755267/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Deadline |زمان=en-US |سەردێڕ='Enola Holmes' Sequel A Go At Netflix With Millie Bobby Brown And Henry Cavill Set To Return |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lang |یەکەم=Brent |ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://variety.com/2022/film/features/movie-star-salaries-joaquin-phoenix-joker-2-tom-cruise-1235320046/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220720160107/https://variety.com/2022/film/features/movie-star-salaries-joaquin-phoenix-joker-2-tom-cruise-1235320046/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |سەردێڕ=Inside Movie Stars' Salaries: Joaquin Phoenix Nabs $20M for ''Joker 2,'' Tom Cruise Heads to Over $100M and More |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەو ساڵەدا، هەروەها کرا بە باڵیۆزی براندە فاشیۆنەکەی لویس ڤتۆن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.seventeen.com/fashion/celeb-fashion/a39826661/millie-bobby-brown-louis-vuitton-ambassador/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220521191821/https://www.seventeen.com/fashion/celeb-fashion/a39826661/millie-bobby-brown-louis-vuitton-ambassador/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Seventeen |زمان=en-us |سەردێڕ=Millie Bobby Brown is Louis Vuitton's Newest Ambassador |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.luxurydaily.com/louis-vuitton-millie-bobby-brown/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220617072430/https://www.luxurydaily.com/louis-vuitton-millie-bobby-brown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Luxury Daily |زمان=en-US |سەردێڕ=Louis Vuitton welcomes TV star Millie Bobby Brown as house ambassador |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> براون یەکەم ڕۆمانی خۆی بە ناوی نۆزدە هەنگاو، کە لەسەر بنەمای مێژووی خێزانەکەی خۆی دروست بوو، لە ئەیلوولی ٢٠٢٣دا بڵاوکردەوە. ڕۆمانەکە وەک «چیرۆکێکی مەزنی خۆشەویستی، لەدەستدان و ڕازەکان» وەسف کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Shutler |یەکەم=Ali |ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.nme.com/news/film/stranger-things-millie-bobby-brown-to-release-debut-novel-this-year-3420562 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230405053413/https://www.nme.com/news/film/stranger-things-millie-bobby-brown-to-release-debut-novel-this-year-3420562 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=NME |زمان=en-US |سەردێڕ=Stranger Things' Millie Bobby Brown to release debut novel this year |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٤دا، براون ڕۆڵی سەرەکی گێڕا و بەرهەمهێنەری جێبەجێکار بوو بۆ فیلمی خەیاڵی [[خاتوون (فیلم)|''خاتوون'']] لە پلاتفۆرمی [[نێتفلیکس]]، کە لەلایەن دەرهێنەری ئیسپانی خوان کارلۆس فرێسنادیلۆوە دەرهێنرابوو لەسەر بنەمای سیناریۆیەک لەلایەن دان مەزۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=D'Alessandro |یەکەم=Anthony |ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://deadline.com/2020/11/millie-bobby-brown-to-star-in-executive-produce-netflix-fantasy-movie-damsel-1234612845/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201129132624/https://deadline.com/2020/11/millie-bobby-brown-to-star-in-executive-produce-netflix-fantasy-movie-damsel-1234612845/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Deadline |زمان=en-US |سەردێڕ=Millie Bobby Brown To Star In & Executive Produce Netflix Fantasy Movie 'Damsel' |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٥دا، ئەو ڕۆڵی سەرەکی گێڕا لە فیلمی ''[[دۆخی کارەبایی]]'' لە بەرهەمهێنانی [[جۆ ڕوسۆ|براکانی ڕوسۆ]]، کە وەرگیراوە لە ڕۆمانی سیمۆن ستۆلێنهاگ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McNary |یەکەم=Dave |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://variety.com/2020/film/news/millie-bobby-brown-russo-brothers-the-electric-state-1234866659/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210319142406/https://variety.com/2020/film/news/millie-bobby-brown-russo-brothers-the-electric-state-1234866659/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Variety |زمان=en-US |سەردێڕ=Millie Bobby Brown to Star in the Russo Brothers' Sci-Fi Film 'The Electric State' |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە تەمموزی ٢٠٢٥دا، براون و [[گابرێل لابێل]] هەڵبژێردران بۆ ئەوەی ڕۆڵی سەرەکی بگێڕن لە فیلمی کۆمیدی ڕۆمانسی ''[[تەنها وێنەکە بگرە]]'' لە پلاتفۆرمی [[نێتفلیکس]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kit |یەکەم=Borys |ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/millie-bobby-brown-gabriel-labelle-just-picture-it-1236317366/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]] |سەردێڕ=Millie Bobby Brown, Gabriel LaBelle to Star in Netflix Romantic Comedy 'Just Picture It' (Exclusive)}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا، ڕۆڵی ئینۆلا لە بەشی سێیەمی فیلمەکەدا کە ''[[ئینۆلا هۆڵمز ٣]]'' بوو، دووبارە گێڕایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Kroll |یەکەم١=Justin |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://deadline.com/2024/11/enola-holmes-3-philip-barantini-director-millie-bobby-brown-1236183418/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241223110740/https://deadline.com/2024/11/enola-holmes-3-philip-barantini-director-millie-bobby-brown-1236183418/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |سەردێڕ='Enola Holmes 3': Philip Barantini To Direct Netflix And Legendary Sequel |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == کارە بازرگانییەکان == لە ٢٥ی ئابی ٢٠١٩دا، بڕاون بڕاندی جوانکاری و جلوبەرگی تایبەت بە خۆی بە ناوی فلۆرانس لەلایەن میلز دامەزراند. ئەم بڕاندە تایبەتکراوە بە کچانی هەرزەکاری [[نەوەی زێد]]، و بەرهەمەکانی بەو شێوەیە دروستکراوە کە گونجاو بن لەگەڵ پێستی گەنجان.<ref name=":2">{{Cite web |last=Collins |first=Allison |date=20 August 2019 |url=https://wwd.com/beauty-industry-news/beauty-features/millie-bobby-brown-beauty-makeup-skincare-florence-by-mills-1203237079/ |access-date=11 November 2023 |website=WWD |language=en-US |title=Millie Bobby Brown Launches a Gen Z Beauty Brand}}</ref> دواتر بڕاون جلوبەرگیشی خستە سەر بەرهەمەکانی، کە تەنها لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە بەردەستن و لە فرۆشگە فیزیکییەکاندا بەردەست نین. ئەو بە هاوبەشی لەگەڵ کۆمپانیای کۆنڤێرس پڕۆژەیەکیان بە ناوی "میلی بای یوو" ئەنجامدا، کە لە ١١ی تەمموزی ٢٠١٩دا بڵاوکرایەوە. ئەمە کۆمەڵەیەکی دیزاینکراوی ستایلی کلاسیکیی چەک تایلۆر بوو کە ئیلهامیان لە خۆشەویستی ئەو بۆ دەریای و نەهەنگەکان وەربگرتبوو.<ref>{{cite web |last=Rearick |first=Lauren |date=8 July 2019 |url=https://www.teenvogue.com/story/millie-bobby-line-of-converse-sneakers-called-millie-by-you/ |website=[[Teen Vogue]] |title=Millie Bobby Brown Created a Line of Converse Sneakers Called Millie By You}}</ref> لە کۆتایی ساڵی ٢٠١٩دا، دووەم کاری هاوبەشی لەگەڵ کۆنڤێرس بڵاوکردەوە، کە ئەویش هەر بە ناوی "میلی بای یوو" بوو کە سێ پێڵاوی وەرزشیی نوێی لەخۆ گرت کە ئیلهامیان لە خۆشەویستی ئەو بۆ کارە دەستکردەکان وەربگرتبوو.<ref>{{cite web |last=De Leon |first=Pauline |date=14 November 2019 |url=https://hypebae.com/2019/11/converse-millie-bobby-brown-collaboration-chuck-taylor-70-sneakers-black-pink-white-release-date/ |website=[[Hypebae]] |title=Peep Converse x Millie Bobby Brown's Colorful Chuck Taylor and Chuck 70 Sneakers}}</ref> لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٩دا، بڕاون بوو بە ڕووخساری کۆمەڵە نوێیەکەی پاندۆرا بە ناوی "پاندۆرا می". براندەکە ماوەی دوو ساڵ هاوبەشی لەگەڵ براون ڕاگەیاند، کە یارمەتی دەدا لە ناساندن و بازاڕکردنی زنجیرە و ملوانکە، بازنە و گوارە بچووکە گۆڕاوەکان کە گرنگییان بە دەربڕینی کەسایەتیی خودی دەدا. هەروەها میلی میوانداریی ئاهەنگەکانی "ئەکادیمیای چارمی پاندۆرا می" کرد بۆ پێشوازیکردن لەم کۆمەڵەیە.<ref>{{cite web |last=Waller |first=Thomas |date=8 October 2019 |url=https://wwd.com/accessories-news/jewelry/feature/pandora-mille-bobby-brown-stranger-things-1203339639/ |website=WWD |title=Pandora Hosts ‘Pandora Me Charm Academy’ With Millie Bobby Brown}}</ref> لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢٠دا، میلی لەگەڵ براندی «ڤۆگ ئایوێر» کارێکی هاوبەشیان بۆ دیزاینکردنی کۆمەڵەیەکی هاوبەشی چاویلکەی خۆر و چاویلکەی پزیشکی، کە ئیلهامیان لە نەوەی نەوەدەکان، گەشتەکانی و جوانییە تایبەتەکەی خۆی وەربگرتبوو. گرنگترین تایبەتمەندییەکان بریتی بوون لە ڕەنگە کاڵەکان، شێوە سەرنجڕاکێشەکان، و کەرەستە لاسایبووە شیکەکانی سەردەمی نەوەدەکان. هەندێک لە مۆدێلەکان جانتایەکی بچووکی شانی تایبەتیان لەگەڵدا بوو.<ref>{{cite web |last=Nesvig |first=Kara K. |date=11 February 2020 |url=https://www.teenvogue.com/story/millie-bobby-brown-vogue-eyewear/ |website=[[Teen Vogue]] |title=Millie Bobby Brown Teamed up With Vogue Eyewear for a New Collection}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٥دا و وەک بەشێک لە هەڵمەتی ڕیکلامکردن بۆ وەرزی پێنجەمی زنجیرەی [[شتە نامۆکان ٥|''شتە نامۆکان'']]، میلی بۆبی بڕاون بە هاوبەشی لەگەڵ براندی چیپس ئاهۆی کرد کاریان کرد بۆ دروستکردنی بسکتێک کە ئیلهامی لەزنجیرەیەکەوە وەربگرتبوو.<ref>{{Cite Instagram|postid=DQEnrx5jmqF|user=milliebobbybrown|title=#ad The countdown to Stranger Things 5 is on, and I’m celebrating with the sweetest treat: the limited edition @chipsahoy x @strangerthingstv cookie inspired by the Upside Down!|date=2025-10-21}}</ref> == ژیانی کەسی == میڵی لە تەمەنی ١٢ ساڵییەوە بەرچاوی خەڵک کەوت دوای بەشداربوونی لە ''شتە نامۆکان''دا.<ref name="USA Today Alia">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Dastagir |یەکەم١=Alia E. |سەردێڕ=How we've failed Millie Bobby Brown |ناونیشان=https://www.usatoday.com/story/life/health-wellness/2021/07/15/millie-bobby-brown-sexualized-again-hunter-echo-lewd-comments/7968762002/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=USA Today |ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا، وتەی [[ھۆمۆفۆبیا]]یی، کە بە درۆ بەناوی میڵییەوە کرابوو، لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بە شێوەی [[میم]] دەرکەوتن کە وای لە میڵی کرد واز لە [[تویتەر]] بھێنێت لەبەر ھەراسانکردنی.<ref name="quits twitter">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Pasquini |یەکەم١=Maria |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Quits Twitter After Being Bullied with Homophobic Memes |ناونیشان=https://people.com/tv/millie-bobby-brown-quits-twitter/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=People}}</ref> سەرەڕای مڵھوڕیکردنی لەڕێی ئینتەرنێتەوە، ڕووبەڕووی بەکارھێنەرانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و وتار بووەتەوە کە بەشێوەیەکی سێکسی باسی شێوەی دەکەن.<ref name="USA Today Alia" /> بەھۆی ئەمەوە تووشی شڵەژاوی بوو، و لە پۆستێکی ٢٠٢٠ی ئینستاگرامیدا لەسەر ١٦یەم ڕۆژی لەدایکبوونی وتی «ھەندێک کات دەشڵەژێم بەھۆی نادروستی، پەیامە ناشرینەکان، سێکسیکردنەکان، سووکایەتییەکان کە لە ئەنجامدا بوونەتە ئازار و نائاسایشی بۆم.»<ref name="Today Brown">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Hines |یەکەم١=Ree |سەردێڕ=Millie Bobby Brown criticizes 'sexualization' and 'insults' she's been facing as she turns 16 |ناونیشان=https://www.today.com/style/millie-bobby-brown-16-criticizes-sexualization-she-s-been-facing-t174324 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Today |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref> دوای بوونی بە ١٨ ساڵ لە شوباتی ٢٠٢٢دا، ھەژماری تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی پڕ بوون لە وێنە و ڤیدیۆ و پەیامی نەشیاو لەلایەن بەکارھێنەرانەوە.<ref name="18 birthday">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Soteriou |یەکەم١=Stephanie |سەردێڕ=Millie Bobby Brown Opened Up About The "Gross" Sexualization She Has Faced As A Child Star After The Public Reaction To Her 18th Birthday Sparked An Important Conversation |ناونیشان=https://www.buzzfeednews.com/article/stephaniesoteriou/millie-bobby-brown-sexualized-18-birthday |ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Buzzfeed News |ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> لە ٢٠٢١ەوە، میڵی لە پیوەندییەکی خۆشەویستیدایە لەگەڵ جەیک بۆنگیۆڤی، کوڕی مۆسیقاژەن [[جۆن بۆنگیۆڤی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Lovebirds! Millie Bobby Brown and Jake Bongiovi's Relationship Timeline |ناونیشان=https://www.lifeandstylemag.com/posts/millie-bobby-brown-jake-bongiovis-relationship-timeline-photos/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Life & Style |زمان=en-US}}</ref> میڵی خوێندکارێکی سەرھێڵە لە [[زانکۆی پوردو]] و دەربارەی تەندروستی و خزمەتگوزاریی مرۆڤی دەخوێنێت بەپێی ئابی ٢٠٢٢.<ref>[https://deadline.com/2022/08/millie-bobby-brown-enrolled-purdue-university-in-indiana-of-course-1235091901/ Millie Bobby Brown Is Enrolled At Purdue University – In Indiana, Of Course]</ref> == فیلمۆگرافی == [[پەڕگە:Millie Bobby Brown by Gage Skidmore 2.jpg|thumb|upright=1| میڵی لە کاتی قسەکردنی لە [[کۆمیک کۆنی سان دیێگۆ|کۆمیک-کۆنی سان دیێگۆ]]، ٢٠١٧]] === فیلم === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! class="unsortable"| تێبینییەکان |- | ٢٠١٨ | ''گۆیەکان: گۆرانی شوێنکاتێک'' | گێڕەرەوە | ڕۆڵی دەنگی؛ بەشی: «کۆڕبێژی گەردوون» |- | ٢٠١٩ | ''گۆدزێلا: پاشای دڕندەکان'' | مادیسن ڕەسڵ | |- | ٢٠٢٠ | ''[[ئینۆلا ھۆڵمز (فیلم)|ئینۆلا ھۆڵمز]]'' | ئینۆلا ھۆڵمز | بەرھەمھێنەریشە |- | ٢٠٢١ | ''گۆدزێلا دژی کۆنگ'' | مادیسن ڕەسڵ | |- | ٢٠٢٢ | ''[[ئینۆلا ھۆڵمز ٢]]'' | ئینۆلا ھۆڵمز | بەرھەمھێنەریشە؛ لە قۆناغی پاش بەرھەمھێناندایە |- | ٢٠٢٣ | ''[[دامزێڵ]]'' | شازادە ئیلۆدی | یاریدەدەری بەرھەمھێنەریشە؛ لە وێنەگرتندایە |} {| class="wikitable" |+کلیل | style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=ھێشتا بڵاو نەبووەتەوە}} |واتە بەرھەمەکە ھێشتا بڵاو نەبووەتەوە |} === تەلەڤیزیۆن === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! class="unsortable"| تێبینییەکان |- | ٢٠١٣ | ''ڕۆژێک لە ڕۆژان لە وەندەرلاند'' | ئەلیسی گەنج | ٢ ئەڵقە |- | rowspan=2|٢٠١٤ | ''[[خۆپیاکردووەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|خۆپیاکردووەکان]]'' | مادیسن ئۆ دۆنێڵ | ڕۆڵی سەرەکی |- | ''ئێن سی ئای ئێس'' | ڕەیچێڵ باڕنس | ئەڵقەی: «ڕێنوێنیی باوان پێشنیارکراوە» |- | rowspan=2|٢٠١٥ | ''خێزانی ھاوچەرخ'' | لیزی | ئەڵقەی: «دۆڵاب؟ بەدڵت دەبێت!» |- | ''توێکاریی گرەی'' | ڕوبی | ئەڵقەی: «ھەست دەکەم زەوی دەجووڵێت» |- | ٢٠١٦–٢٠٢٥ | ''[[شتە نامۆکان]]'' | [[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|جەین «ئیلێڤن» ئایڤس]] | ڕۆڵی سەرەکی |- | ٢٠٢٠ | ''[[پەخشی تایبەتی کریسمسی جادوییی مەرایا کێری]]'' | خۆی | پەخشی تایبەتی تەلەڤیزیۆن |} === موزیک ڤیدیۆ === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ناو ! گۆرانیبێژ ! ڕۆڵ ! سەرچاوەکان |- | ٢٠١٦ | «بمدۆزەوە» | سیگما لەگەڵ بێردی | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://people.com/music/watch-stranger-things-star-millie-bobby-brown-star-in-sigma-birdy-music-video-find-me/|سەردێڕ=Watch Stranger Things' Millie Bobby Brown Star in Birdy and Sigma's New Music Video 'Find Me'|وێبگە=[[People (magazine)|People]]|یەکەم=Natalie|دوایین=Stone|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161104142201/http://people.com/music/watch-stranger-things-star-millie-bobby-brown-star-in-sigma-birdy-music-video-find-me/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٢٠١٧ | «بەرەنگارت دەبمەوە» | دە ئێکس ئێکس | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nordstrom|یەکەم=Leigh|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشان=http://wwd.com/eye/lifestyle/exclusive-paris-jackson-millie-bobby-brown-calvin-klein-raf-simons-the-xx-i-dare-you-10933743/|سەردێڕ=Exclusive: Paris Jackson, Millie Bobby Brown Wear Calvin Klein for The xx New Music Video|وێبگە=[[Women's Wear Daily]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170629191031/http://wwd.com/eye/lifestyle/exclusive-paris-jackson-millie-bobby-brown-calvin-klein-raf-simons-the-xx-i-dare-you-10933743/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan=2|٢٠١٨ | «کچەکانی وەک تۆ» {{بچووک|(بڵاوبوونەوەی ڕەسەن، بەشی دووەم و وەشانە ڤێرتیکاڵییەکان)}} | ماروون ٥ لەگەڵ کاردی بی | rowspan=3|خۆی (کامیۆ) |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.huffingtonpost.com/entry/maroon-5-cardi-bs-girls-like-you-video-is-a-star-studded-dance-party_us_5b0ffa74e4b0fcd6a8345208|سەردێڕ=Maroon 5, Cardi B's 'Girls Like You' Video Is a Star-Studded Dance Party|دوایین=Amatulli |یەکەم=Jenna|وێبگە=[[HuffPost]]|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180531173702/https://www.huffingtonpost.com/entry/maroon-5-cardi-bs-girls-like-you-video-is-a-star-studded-dance-party_us_5b0ffa74e4b0fcd6a8345208|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8480249/maroon-5-alternate-version-girls-like-you-music-video|سەردێڕ=Maroon 5 Releases New Version of 'Girls Like You' Music Video: Watch|دوایین=Glicksman|یەکەم= Josh|ئیش=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181103161839/https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8480249/maroon-5-alternate-version-girls-like-you-music-video|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://open.spotify.com/show/1Lu17oqo8Evy8AzqPKjzLY|سەردێڕ=Maroon 5 – Girls Like You (Vertical Video) featuring Cardi B|وێبگە=[[Spotify]]|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181219043921/https://open.spotify.com/show/1Lu17oqo8Evy8AzqPKjzLY|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | «لە ھەستەکانمدا» | [[درەیک]] |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.billboard.com/articles/news/8468575/drake-drizzy-scorpion-in-my-feelings-video-all-the-celeb-cameos|سەردێڕ=Drake's 'In My Feelings' Video: All the Celeb Cameos|ئیش=Billboard|دوایین=Whittum|یەکەم=Connor|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref> |- | ٢٠١٩ | «ئەوەی دەمەوێت بۆ کرسیمس تۆیت» | مەرایا کێری |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://popcrush.com/ariana-grande-mariah-carey-christmas-video/|سەردێڕ=Ariana Grande, Katy Perry and More Star in Mariah Carey's Christmas Video Tribute: Watch|ئیش=PopCrush|دوایین=Reda|یەکەم=Natasha|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> |} === کایە ڤیدیۆیییەکان === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! تێبینییەکان ! سەرچاوەکان |- | ٢٠١٨ | ''سیمس ٤'' | خۆی | کەسایەتییەکی لە داگرتن ھاتووی خۆڕایی وەک بەشێک لە بۆنەیەک |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Conoce el desafío de positividad de Los Sims 4 con Millie Bobby Brown|ناونیشان=https://www.ea.com/es-es/games/the-sims/the-sims-4/news/millie-bobby-brown-challenge|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢١|زمان=es|newspaper=[[Electronic Arts]]}}</ref> |} == خەڵات و پاڵاوتنەکان == {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! خەڵات ! بابەت ! کاری پاڵێوراو ! ئەنجام ! class="unsortable" | {{Abbr|سەرچاوە|References}} |- | rowspan=14|٢٠١٧ |خەڵاتەکانی ئێن ئێم ئی | پاڵەوانی ساڵ | خۆی | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nme.com/news/music/heres-full-list-vo5-nme-awards-winners-2017-1976867|سەردێڕ=Here's the full list of VO5 NME Awards winners 2017|وێبگە=[[NME]]|یەکەم=Andrew|دوایین=Trendell|ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170218132107/http://www.nme.com/news/music/heres-full-list-vo5-nme-awards-winners-2017-1976867|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |خەڵاتەکانی ھونەرمەندە گەنجەکان |باشترین نواندن لە فیلم یان زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی دیجیتاڵی - خانمەئەکتەری گەنج | rowspan=13|''[[شتە نامۆکان]]'' | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="2016YAA">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=38th Annual Awards|ناونیشان=http://www.youngartistawards.org/noms25.htm|وێبگە=[[Young Artist Association]]|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170202050908/http://youngartistawards.org/nominees|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> |- | خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی خەڵکی | خانمەئەکتەری زانستی خەیاڵی/خەیاڵی پەسەند | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2016/11/peoples-choice-awards-nominees-2016-full-list-captain-america-kevin-hart-1201854910/|سەردێڕ=People's Choice Awards Nominees Set|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|یەکەم=Patrick|دوایین=Hipes|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6qmSjc8en?url=http://deadline.com/2016/11/peoples-choice-awards-nominees-2016-full-list-captain-america-kevin-hart-1201854910/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan=2|[[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە|خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرانی شاشە]] | باشترین نواندن لەلایەن ئەکتەرێکی مێیینەوە لە زنجیرەیەکی درامی | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="SAG-2017">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ew.com/article/2016/12/14/2017-sag-awards-nominations|سەردێڕ=SAG Awards nominations 2017: See the full list|وێبگە=[[Entertainment Weekly]]|یەکەم=Joely|دوایین=Nolfi|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170111005833/http://www.ew.com/article/2016/12/14/2017-sag-awards-nominations|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | باشترین نواندن لەلایەن کۆمەڵێکەوە لە زنجیرەکەی درامی |{{won}} | style="text-align:center;"|<ref name="SAG-2017"/> |- | خەڵاتەکانی فەنگۆریا چەینسۆ | باشترین خانمەئەکتەری تەلەڤیزیۆن | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fangoria.com/new/never-mind-oscar-heres-the-2017-fangoria-chainsaw-awards-nominees-ballot/|سەردێڕ=Never mind Oscar, here's the 2017 FANGORIA Chainsaw Awards Nominees Ballot!|وێبگە=[[Fangoria]]|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170806233824/http://fangoria.com/new/never-mind-oscar-heres-the-2017-fangoria-chainsaw-awards-nominees-ballot/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | خەڵاتەکانی ساتێرن | باشترین خانمەئەکتەری گەنج لە زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref name="Saturn Award 2017">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.homemediamagazine.com/awards/star-wars-among-top-winners-43rd-saturn-awards-40346|سەردێڕ=Star Wars among top winners 43rd Saturn Awards|وێبگە=Homemedia magazine|یەکەم=John|دوایین=Latchem|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171117125942/http://www.homemediamagazine.com/awards/star-wars-among-top-winners-43rd-saturn-awards-40346|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | rowspan=2|خەڵاتەکانی ئێم تی ڤیی فیلم و تەلەڤیزیۆن | باشترین ئەکتەر لە زنجیرەیەکدا | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref name="MTVA-2017">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Get Out Leads the Nominations for MTV's First Ever Movie & TV Awards|ناونیشان=http://people.com/movies/mtv-movie-tv-awards-nominations-2017/|وێبگە=People|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170407031853/http://people.com/movies/mtv-movie-tv-awards-nominations-2017/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | باشترین پاڵەوان | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="MTVA-2017"/> |- | خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی ھەرزەکارانی ٢٠١٧ | ئەستێرەی تازە بەناوبانگی تەلەڤیزیۆنیی ھەڵبژێردراو | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eonline.com/news/873075/teen-choice-awards-2017-winners-the-complete-list|سەردێڕ=Teen Choice Awards 2017 Winners: The Complete List|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180130225435/http://www.eonline.com/news/873075/teen-choice-awards-2017-winners-the-complete-list|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | خەڵاتەکانی پڕایم تایم ئێمی | باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەکەی درامی | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.emmys.com/sites/default/files/Downloads/69th-nominations-list-v1ry.pdf|سەردێڕ=2017 Emmy® Awards Nominations for Programs Airing June 1, 2016 – May 31, 2017|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=[[Academy of Television Arts & Sciences]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20170713174051/http://www.emmys.com/sites/default/files/Downloads/69th-nominations-list-v1ry.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan=2|خەڵاتەکانی گۆڵد دێربیی تەلەڤیزیۆن | خانمەئەکتەری درامیی پاڵپشت | {{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Dixon|یەکەم١=Daniel Montgomery,Chris Beachum,Marcus James|سەردێڕ=2017 Gold Derby TV Awards winners: 'Big Little Lies' and 'SNL' sweep, while 'Stranger Things' takes Best Drama|ناونیشان=http://www.goldderby.com/article/2017/2017-gold-derby-tv-awards-winners-big-little-lies-news-357924086/|وێبگە=Gold Derby|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180115174133/http://www.goldderby.com/article/2017/2017-gold-derby-tv-awards-winners-big-little-lies-news-357924086/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ڕۆڵگێڕی تازە بەناوبانگی ساڵ | {{won}} |- | خەڵاتی ھەڵبژاردەی خەڵکیی ئای جی ئێن | باشترین نواندنی درامیی تەلەڤیزیۆن | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ign.com/wikis/best-of-2017-awards/Best_Dramatic_TV_Performance|سەردێڕ=Best of 2017|وێبگە=[[ئای جی ئێن|IGN]]|ساڵ=٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180114033533/http://www.ign.com/wikis/best-of-2017-awards/Best_Dramatic_TV_Performance|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan=11|٢٠١٨ | rowspan="2" |خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرانی شاشە | باشترین نواندن لەلایەن ئەکتەرێکی مێیینە لە زنجیرەیەکی درامی | rowspan=11|''[[شتە نامۆکان]]'' | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="SAG-2018">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cnn.com/2017/12/13/entertainment/sag-awards-nominations/index.html|سەردێڕ=SAG Awards nominations 2018: The complete list|یەکەم=Sandra|دوایین=Gonzalez|بڵاوکەرەوە=CNN|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171213171516/http://www.cnn.com/2017/12/13/entertainment/sag-awards-nominations/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | باشترین نواندن لەلایەن کۆمەڵێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی | {{nom}} |- | خەڵاتەکانی ئیمپایەر | باشترین خانمەئەکتەر لە زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Travis|یەکەم=Ben|ناونیشان=https://www.empireonline.com/movies/news/star-wars-last-jedi-thor-ragnarok-lead-empire-awards-2018-nominations/|سەردێڕ=Star Wars The Last Jedi and Thor Ragnarok Lead Empire Awards 2018 Nominations|وێبگە=[[Empire (film magazine)|Empire]]|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180203010204/https://www.empireonline.com/movies/news/star-wars-last-jedi-thor-ragnarok-lead-empire-awards-2018-nominations/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی منداڵانی ٢٠١٨ | خانمەئەکتەری تەلەڤیزیۆنی پەسەند | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/02/2018-kids-choice-awards-nominations-nickelodeon-stranger-things-dwayne-johnson-john-cena-1202303369/|سەردێڕ=Nickelodeon Unveils 2018 Kids' Choice Awards Nominations|ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠١٨|یەکەم=Erik|دوایین=Pedersen|وێبگە=Deadline Hollywood|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180227003055/http://deadline.com/2018/02/2018-kids-choice-awards-nominations-nickelodeon-stranger-things-dwayne-johnson-john-cena-1202303369/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | خەڵاتەکانی ساتێرن | باشترین ئەکتەری گەنج لە زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/film/news/saturn-awards-nominations-2018-black-panther-walking-dead-1202727752/|سەردێڕ='Black Panther,' 'Walking Dead' Rule Saturn Awards Nominations|دوایین=McNary|یەکەم=Dave|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6xwc1azco?url=http://variety.com/2018/film/news/saturn-awards-nominations-2018-black-panther-walking-dead-1202727752/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan=2|خەڵاتەکانی ئێم تی ڤیی فیلم و تەلەڤیزیۆن | باشترین نواندن لە زنجیرەیەکدا | {{won}} | rowspan=2 style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/lists/mtv-movie-tv-awards-2018-nominations-complete-list-1108100|سەردێڕ=MTV Movie & TV Awards: 'Black Panther,' 'Stranger Things' Top Nominations|دوایین=Nordyke|یەکەم=Kimberly|ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180503235147/https://www.hollywoodreporter.com/lists/mtv-movie-tv-awards-2018-nominations-complete-list-1108100|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref> |- | باشترین ماچ {{بچووک|(لەگەڵ [[فین وۆڵفھارد|فین وۆڵفھاڕد]])}} | {{nom}} |- | rowspan=2|خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی ھەرزەکاران | خانمەئەکتەری زانستی خەیاڵی/خەیاڵی ھەڵبژێردراو | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mathews|یەکەم=Liam|سەردێڕ=2018 Teen Choice Awards Nominees|ناونیشان=https://www.tvguide.com/news/teen-choice-2018-nominees/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=[[TV Guide]]|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180614050344/http://www.tvguide.com/news/teen-choice-2018-nominees/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | یاری تەلەڤیزیۆنی ھەڵبژێردراو {{بچووک|(لەگەڵ فین وۆڵفھاڕد)}} | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.eonline.com/news/956235/teen-choice-awards-2018-winners-the-complete-list|سەردێڕ=Teen Choice Awards 2018 Winners: The Complete List|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=[[Enews]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180813124523/https://www.eonline.com/news/956235/teen-choice-awards-2018-winners-the-complete-list|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |خەڵاتەکانی گۆڵد دێربی |باشترین خانمەئەکتەری درامیی پاڵپشت | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.goldderby.com/article/2018/2018-gold-derby-tv-awards-winners-versace-handmaids-tale-game-of-thrones-news-957368402/ |سەردێڕ=2018 Gold Derby TV Awards winners: 'Versace' and 'Handmaid's Tale' are top winners, but 'Game of Thrones' takes Best Drama |دوایین١=Montgomery |دوایین٢=Beachum |دوایین٣=Dixon |دوایین٤=Eng |یەکەم١=Daniel |یەکەم٢=Chris |یەکەم٣=Marcus James |یەکەم٤=Joyce |ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[Gold Derby]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200523070426/https://www.goldderby.com/article/2018/2018-gold-derby-tv-awards-winners-versace-handmaids-tale-game-of-thrones-news-957368402/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | خەڵاتەکانی پڕایم تایم ئێمی | باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەیەکی درامی | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/emmys-nominations-list-2018-1202871084/ |سەردێڕ=Emmys Nominations List 2018 – Variety |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ئیش=Variety |ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180712173050/https://variety.com/2018/tv/news/emmys-nominations-list-2018-1202871084/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan=3|٢٠١٩ |خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی منداڵانی ٢٠١٩ |خانمەئەکتەری تەلەڤیزیۆنی پەسەند | rowspan=2|''[[شتە نامۆکان]]'' | {{nom}} |style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/lists/kids-choice-awards-complete-list-winners-2019-1191274 |سەردێڕ=Kids' Choice Awards: Full List of Winners |دوایین١=Nordyke |یەکەم١=Kimberly |دوایین٢=Forstadt |یەکەم٢=Jillian |ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190324032514/https://www.hollywoodreporter.com/lists/kids-choice-awards-complete-list-winners-2019-1191274 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٩}}</ref> |- | خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی ھەرزەکارانی ٢٠١٩ | خانمەئەکتەری تەلەڤیزیۆنی ھەڵبژێردراوی ھاوین | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Swift |یەکەم=Andy |سەردێڕ=Teen Choice Awards: Stranger Things Leads Final Wave of 2019 Nominations |ناونیشان=https://tvline.com/2019/07/08/teen-choice-awards-nominees-2019-stranger-things-full-list-nominations/ |وێبگە=[[TVLine]] |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190708201032/https://tvline.com/2019/07/08/teen-choice-awards-nominees-2019-stranger-things-full-list-nominations/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |خەڵاتەکانی ساتێرن |باشترین نواندن لەلایەن ئەکتەرێکی گەنجەوە |''گۆدزێلا: پاشای دڕندەکان'' | {{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Anderton |یەکەم=Ethan |سەردێڕ=45th Saturn Awards Nominations: 'Avengers: Endgame' Leads with 14 Nods, 'Game of Thrones' Tops TV Category |ناونیشان=https://www.slashfilm.com/2019-saturn-awards-nominations/ |ئیش=[[/Film]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190929095132/https://www.slashfilm.com/2019-saturn-awards-nominations/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mancuso |یەکەم=Vinnie |سەردێڕ='Avengers: Endgame', 'Game of Thrones' Lead the 2019 Saturn Awards Nominations |ناونیشان=https://collider.com/saturn-awards-nominations-2019/ |ئیش=[[Collider (website)|Collider]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190716042350/http://collider.com/saturn-awards-nominations-2019/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٢٠٢٠ | خەڵاتی ھەڵبژاردەی منداڵان | rowspan=2|ئەستێرەی مێیینەی تەلەڤیزیۆنی پەسەند | rowspan=2|''[[شتە نامۆکان]]'' | {{won}} |style="text-align:center;"| |- | rowspan=5|٢٠٢١ | rowspan=2|خەڵاتی ھەڵبژاردەی منداڵان | {{won}} | rowspan=2 style="text-align:center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kids' Choice Awards Unveils Nominees, Taps Kenan Thompson to Host|دوایین=Nordyke |یەکەم=Kimberly |ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/kids-choice-awards-unveils-nominees-taps-kenan-thompson-to-host}}</ref> |- | خانمەئەکتەری فیلمی دڵخواز | rowspan=4|''[[ئینۆلا ھۆڵمز (فیلم)|ئینۆلا ھۆڵمز]]'' | {{won}} |- | [[خەڵاتەکانی بازنەی ڕەخنەگرانی فیلمیی لەندەنی ٢٠٢٠|بازنەی ڕەخنەگرانی فیلمیی لەندەن]] | نواندنکاری بەڕیتانی/ئێرلەندیی ساڵ | {{nom}} | style = "text-align: center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nextbestpicture.com/latest/the-2020-london-film-critics-circle-lfcc-nominations|سەردێڕ=The 2020 London Film Critics Circle (LFCC) Nominations|وێبگە=NextBestPicture|یەکەم=Matt|دوایین=Neglia|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref> |- | [[کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی فیلمی سیاتڵ#خەڵاتەکانی کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی فیلمی سیاتڵی ٢٠٢٠|کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی فیلمی سیاتڵ]] | [[کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی فیلمی سیاتڵ#خەڵاتی کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی فیلمی سیاتڵ بۆ باشترین نواندنی لاو|باشترین نواندنی لاو]] | {{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://seattlefilmcritics.com/2021/02/08/minari-leads-the-2020-seattle-film-critics-society-nominations/|سەردێڕ="Minari" Leads the 2020 Seattle Film Critics Society Nominations|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=[[Seattle Film Critics Society]]|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref> |- | [[خەڵاتەکانی ڕەخنەگرانی فیلمی ناوچەی واشنتن دی سیی ٢٠٢٠|ڕەخنەگرانی فیلمیی ناوچەی واشنتن دی سی]] | [[خەڵاتی ڕەخنەگرانی فیلمی ناوچەی واشنتن دی سی بۆ باشترین نواندنی پێشکەوتوو|باشترین نواندنی لاو]] | {{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=The 2020 WAFCA Awards|ناونیشان=http://www.wafca.com/awards/2020.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=The Washington DC Area Film Critics Association|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211214084103/http://www.wafca.com/awards/2020.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | rowspan=2| ٢٠٢٢ | [[ڕێکخراوی ڕەخنەگرانی ھۆڵیوود|خەڵاتەکانی تەلەڤیزیۆنیی ڕێکخراوی ڕەخنەگرانی ھۆڵیوود]] | [[٢ەم خەڵاتەکانی تەلەڤیزیۆنیی ڕێکخراوی ڕەخنەگرانی ھۆڵیوود|باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەیەکی پەخشکراو، دراما]] | rowspan=2|''[[شتە نامۆکان]]'' | {{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=And the nominees for the Streaming Edition of the 2nd Annual HCA TV Awards are… – Hollywood Critics Association |ناونیشان=https://hollywoodcriticsassociation.com/and-the-nominees-for-the-streaming-edition-of-the-2nd-annual-hca-tv-awards-are/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٢|زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220715193120/https://hollywoodcriticsassociation.com/and-the-nominees-for-the-streaming-edition-of-the-2nd-annual-hca-tv-awards-are/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | [[٤٧ەم خەڵاتەکانی ساتێرن|خەڵاتەکانی ساتێرن]] | باشترین خانمەئەکتەر لە زنجیرەیەکی پەخشکراو | {{pending}} | style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2022/08/saturn-awards-2022-nominations-list-movies-tv-1235089636/ |سەردێڕ=Saturn Awards Nominations: ‘The Batman’, ‘Nightmare Alley’, ‘Spider-Man’, ‘Better Call Saul’ Top List|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Millie Bobby Brown|میڵی بۆبی بڕاون}} * {{IMDb name|5611121}} * {{Rotten Tomatoes person|millie_bobby_brown|میڵی بۆبی بڕاون}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو|فیلم|ھۆڵیوود|ئەکتەران|ئیسپانیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن}} [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی بەڕیتانیا]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئینگلیز]] [[پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٤]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەئەکتەرە منداڵە ئینگلیزەکان]] [[پۆل:خانمە نمایشکارە ئینگلیزەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:باڵیۆزی نیازپاکی یونسێف]] [[پۆل:کۆچەرانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ئیسپانیا]] q8dw4huo0ofwp3tpu8gvy9vnet7cw10 1 172323 1613675 1610048 2026-07-31T08:11:59Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1613675 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ناڕەزایییەکانی ٢٠١١ی باشووری کوردستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=739913 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110703111705/http://ipsnews.net/news.asp?idnews=54521 بۆ http://ipsnews.net/news.asp?idnews=54521 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٤٩، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ناڕەزایییەکانی ٢٠١١ی باشووری کوردستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1610047 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210225022840/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2011/2/state4716.htm بۆ http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2011/2/state4716.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠١:١٧، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ناڕەزایییەکانی ٢٠١١ی باشووری کوردستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1613674 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210227072355/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2011/4/state5030.htm بۆ http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2011/4/state5030.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210227074036/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2011/2/state4743.htm بۆ http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2011/2/state4743.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210225014004/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2011/3/state4865.htm بۆ http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2011/3/state4865.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:١١، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) nhi5s6yjdcyj5iaavjev8t9i5n98tfm 0 172556 1613596 1613189 2026-07-30T20:04:26Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1613596 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{بەسەرداچوونەوە}} }} تەندروستیی کۆمەڵگەیی ددان (DPH) کورتکراوەى (Department of Public Health) تایبەتمەندییەکی ددانی ناکلینیکە کە مامەڵە لەگەڵ نەھێشتنی نەخۆشییە زارەکییەکان و بەرزکردنەوەی تەندروستی زارەکی دا دەکات . تەندروستی گشتی ددان بەشدارە لە ھەڵسەنگاندنی پێویستییە کلیلەکانی تەندروستی ددان و دۆزینەوەی چارەسەری کاریگەر بۆ باشترکردنی تەندروستی دانیشتوان نەک تاکەکان. ڕێگریکردن تا دێت زیاتر گرنگی خۆی ھەیە نەخۆشیەکانی پەیوەندیدار بە ددان دەتوانرێت بەشێوەیەکی زۆر ڕێگری لێ بکرێت و قورساییەکی زۆر لەسەر سیستەمی چاودێری تەندروستی ھەیە بۆ ئەوەی چارەسەر بکرێت. تەندروستی گشتی ددان لە ڕۆڵی پزیشکی ددان لە چارەسەری نەخۆشییەکانی ددان دەڕوانێت، ھەروەھا بە ئاڕاستەکردنەوەی سەرچاوەکان بۆ ناوچە لە پێشینەکان، بەدوای کەمکردنەوەی داواکاری بۆ سیستمی تەندروستییە. هەموو وڵاتانی جیھان تووشی کێشەی ھاوشێوە دەبن لەگەڵ نەخۆشیەکانی ددان. جێبەجێکردنی سیاسەت و پرەنسیپەکان بەهۆی بوونی سەرچاوەکانەوە دەپێون وەک تەندروستی گشتی تێگەیشتن لەو ھۆکارە زۆرانەی کە کاریگەری لەسەر تەندروستی هەیە یارمەتیدەر دەبێت لە جێبەجێکردنی ستراتیژی کاریگەر. پزیشکی ددانی تەندروستی گشتی، بەشێوەیەکی گشتی لە ڕێگەی بەرنامەکانی حکومەت پێستیوانی کراوە، زیاتر ئامانجیان منداڵانی خوێندنگا حکومییەکانە کە پێیان وایە پەروەردەیان لە پاکوخاوێنی زارەکیدا باشترین ڕێگایە بۆ گەیشتن بە ڕای گشتی. لە ماوەی ڕابردوودا ئەم جۆرە بەروبوومانە ساڵانە لەلایەن پزیشکی ددانەوە سەردانی قوتابخانەیەک کراوە بۆ پێشکەشکردنی وانە و خستنەڕووی تەکنیکی گونجاوی پاککردنەوەی ددان. ساڵانی ١٩٧٠کان دەرکەوتنی بەرنامەیەکی وردتری بینی کە ھەفتەیەکی خولی فێرکردن و ڕوونکردنەوە و پرسیار و وەڵامی بۆ ماوەی ھەفتەیەک لەخۆ گرتبوو، کە لەلایەن یاریدەدەرێکی ددان و ددان بە ھاوکاری مامۆستایەک کە پێشتر چەند کاتژمێرێک مەشقی وەرگرتبوو، ئەنجام درا. یارمەتی بەرنامەکانی پەروەردەی تەندروستی بۆ ددانی تەلەڤیزیۆن بەکارھێنراوە، کە دایک و باوک ھاندراوە بۆ چاودێریکردن. {{تووڵی دەروازە|تەندروستی|لەشی مرۆڤ|زانست|ژینناسی|پزیشکی}} [[پۆل:تەندروستیی گشتی]] p9bk8d15o55xwank0db169bx5s9870r 4 177584 1613643 1612459 2026-07-31T01:49:37Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 2 بابەت (کۆنتر لە ٤٨ کاتژمێر) بۆ [[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری/ئەرشیڤی ٥]] 1613643 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(48h) |counter = 5 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 1 |minthreadstoarchive = 2 }} {{ئەرشیڤەکان}} <!------------------ دەستکاری سەرەوە مەکە -------------------------------------> بە بارکردنی ھەر وێنەیەک تۆ ڕەزامەندیت بە [[ویکیپیدیا:سیاسەتی_بەکارھێنانی_وێنەکان|سیاسەتی بارکردنی وێنە]]، بۆ چۆنییەتی داواکردنی پەڕگە بە دروستی بڕوانە ([[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری/چۆنیەتی داواکردن|فێرکاری چۆنییەتی داواکردنی پەڕگە]]). {{Clickable button 2|ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە|گەڕانەوە بۆ سەرەتا|class=mw-ui-neutral}}{{Clickable button 2|ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/سیاسەت و ڕێسا/داواکار|سیاسەت و رێسا|class=mw-ui-neutral}}{{Clickable button 2|داواکاری نوێ پێشکەش بکە|url=https://w.wiki/3xb6|class=mw-ui-progressive}} <div class="anonymous-show boilerplate metadata" style="background:#dee; border:1px solid #00c; margin:0.5em; padding:0.5em;; padding: 1em; width:70%">'''تێبینی'''...{{ھن}} سوپاس بۆ ھەڵبژاردنی پڕۆژە، تکایە سەیرێکی [[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/سیاسەت و ڕێسا/داواکار|سیاسەت و ڕێساکانی]] پڕۆژە بکە. </div><div class="user-show"> '''بەخێرھاتیت''' تکایە ئەو پەڕگەیەی ئەتەوێت باری بکەیت لێرە لە بەشێکی نوێ بەم شێوەیەی خوارەوە زانیارییەکانی تێدا بنووسە. == [[ئیبن ئادەم]] == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٠:٣٢، ١٩ی ئایاری ٢٠٣٦ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢٠٩٤٨٠٥٩٦٧}} {{ڕەوشی داواکاری|3}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٣:٠١، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە -->بارکردنی وێنەی زاناکە | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ -->زانای کورد ئیبنو ئادەم | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ -->https://kurdipedia.org/files/photos/2023/470657.JPG?ver=20230226020151 | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = {{کرا}} سڵاو [[ب:Ari Qasm|Ari Qasm]]، بۆ ئەم وێنەیە چونکە دروستکەری وێنەکە دیار نییە و لە ماڵپەڕە کوردییەکان بەبێ ئەوەی بزانن مافی پارێزراوە دانراوە، ھەنێ گۆڕانکاریم تیا کرد و چاکم کرد. ئێستا بەشێوەیەکی ئازاد لە ویکیمیدیا کۆمنز ئەتوانرێ بەکاربێ. سێریکە ئەگەر پێت باش بوو دایبنێ و بانگم بکەرەوە. سپاس بۆ چاوەڕوانییەکەت ([[:پەڕگە:Portrait of Ibn Adam al-Balaki AI Enhanced.jpg|بینینی وێنەکە]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٤:١٣، ١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] زۆر سوپاس، هیچ کێشەیەکی نییە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٥:٢٢، ١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :::{{وب|Ari Qasm}} سپاس بۆ تۆش! [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٨:٠٥، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ::: @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] سڵاو تکایە ئاگاداربە پەڕەکە بۆ سڕینەوەی خێرا ھەڵبژێردراوە چونکە بەکارھێنانی ژیری دەستکرد بۆ کەسی ناسراو ڕێگەپێدراو نییە بڕوانە [[Commons:Commons:AIP|سیاسەتەکە لە کامنز]] بۆیە ئەم داواکاریە دەگەڕێنمەوە و لەحاڵەتی چاوەڕوانی دایدەنێم زۆر سپاس [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:٢٣، ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::سڵاو {{وب|Sakura emad}} سپاس ئاگادارم. ئەگەر سڕایەوە، بەکارھێنەری لێ ئاگادار ئەکەمەوە کە داوای بەڕگەیەکی تر بکا (جگە لە [[ویکیپیدیا:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان/تەختەئاگاداری#kurdipedia.org|کوردپێدیا]]) و پەڕگە نوێیەکەی بۆ بار ئەکەم. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١١:٣١، ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) }} p26k1mmu7fhdgzzf7qww650gfn6jb1n 0 179184 1613417 1613191 2026-07-30T12:07:03Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613417 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ئۆرسێن وێڵز|image=Orson Welles 1937.jpg|caption=وێلز لە ١٩٣٧, وێنەیگیراوە لەلایەن [[کاڕل ڤان ڤێختن]]|birth_name=جۆرج ئۆرسێن وێڵز|birth_date={{بەرواری لەدایکبوون|١٩١٥|٠٥|٠٦}}|birth_place=[[کینۆشا, ویسکۆنسن]], ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.|death_date={{death date and age|1985|10|10|1915|05|06}}|death_place=[[لۆس ئانجیلیس، کالیفۆرنیا]], ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.|resting_place=[[ڕۆندا]], ئیسپانیا|alma_mater=[[پەیمانگای هونەریی شیکاگۆ]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Overview: Orson Welles, (1915–1985) American film director and actor |وێبگە=Oxford Reference |ناونیشان=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803121717846 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201205164510/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803121717846 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="Chicago, Illinois Music, Nightlife & Events">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Eyes of Orson Welles in Chicago at Gene Siskel Film Center |وێبگە=Chicago, Illinois Music, Nightlife & Events |ناونیشان=https://do312.com/events/2019/3/22/the-eyes-of-orson-welles |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201205164436/https://do312.com/events/2019/3/22/the-eyes-of-orson-welles |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>|occupation={{hlist|ئەکتەر|دەرھێنەر|بەرھەمھێنەر|نووسەر}}|years_active=١٩٣١-١٩٨٥|spouse=<!-- Template:Infobox person/doc does not call for the use of Template:Marriage or suggest it as an alternative, per consensus. Please follows these guidelines and do not make changes unless consensus to use the marriage template is reached on the talk page of Template:Infobox person. See Talk:Orson Welles, "Marriage templates in infobox". -->{{plainlist| * ڤێرجینیا نیکڵسن * (١٩٣٤-١٩٤٠) * [[ڕیتا هەیوەرت]] * (١٩٤٣-١٩٤٧) * [[پاولۆ مۆری]] * (١٩٥٥-١٩٨٥) }}|partner={{plainlist| * [[دۆلۆرێس دێل ریۆ]] (١٩٤٠-١٩٤٣) * [[ئۆجا کۆدار]] (١٩٦٦-١٩٨٥) }}|children=٣ منداڵ، لەوانە بێتریس وێڵز|signature=Orson Welles signature.svg}} '''جۆرج ئۆرسێن وێڵز''' (بە[[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Orson Welles؛ لەدایکبووی ٥ی ئایاری ١٩١٥ - ١٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٥) دەرهێنەر، ئەکتەر، نووسەر، بەرهەمهێنەر و جادووگەرێکی ئەمریکی بوو.<ref>Buffum, Richard (20 October 1985). [https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1985-10-20-me-14080-story.html "Magic Loomed Large in World of Orson Welles"] ''[[The Los Angeles Times]]''</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Naremore|یەکەم١=James|ڕێکەوت=٢٠١٥|سەردێڕ=Orson Welles: Director, Magician and Pedagogue|ناونیشان=http://www.jstor.org/stable/24772596|journal=New England Review|بەرگ=٣٦|issue=2|پەڕەکان=٧٠–٧٤|doi=10.1353/ner.2015.0061|jstor=24772596|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|وتەگێڕانەوە="'My name is Orson Welles. I am an actor. I am a writer. I am a producer. I am a director. I am a magician. I appear on stage and on the radio. Why are there so many of me and so few of you?'"|s2cid=191069277}}</ref> ئۆرسن بەهۆی کارەکە مەزنەکانی لە فیلم و ڕادیۆ و شانۆ بەناوبانگە. وێڵز بە یەکێک لە باشترین فیلمسازەکانی مێژوو ناسراوە.<ref name="NYT obit">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1985/10/11/arts/orson-welles-is-dead-at-70-innovator-of-film-and-stage.html|سەردێڕ=Orson Welles is Dead at 70; Innovator of Film and Stage|ئیش=[[The New York Times]]|ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|ژن|ڕادیۆ|شانۆ}} {{پۆلی کۆمنز|Orson Welles}} [[پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی]] [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:دەرھێنەرانی شانۆی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ڕادیۆی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:دوور لە وڵاتانی ئەمریکی لە ئیسپانیا]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٥]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٥]] [[پۆل:پێرستی ڕەشی ھۆلیوود]] [[پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا]] [[پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:وەرگری خەڵاتی ڕێزلێنانی ئەکادیمیا]] [[پۆل:مولحیدانی ئەمریکا]] [[پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە ئێڵەنۆی]] [[پۆل:سیناریۆنووسانی ئێڵەنۆی]] [[پۆل:سیناریۆنووسانی نیویۆرک (ویلایەت)]] [[پۆل:سیناریۆنووسانی ویسکۆنسن]] [[پۆل:جادووگەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی فێستیڤاڵی فیلمی کان بۆ باشترین ئەکتەر]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە لۆس ئانجلەس]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە ئێڵەنۆی]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:بێخوایانی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس]] k9uoyqnvg28039w85loat5cf0p2e7em 0 179958 1613553 1612171 2026-07-30T17:12:28Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:وێژە|وێژە]] 1613553 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کاتێک نیچە گریا''' ({{بە ئینگلیزی|When Nietzsche Wept}}) یەکێکە لە ڕۆمانە دەروونییە بەناوبانگەکانی [[ئیرڤین دی. یالۆم]]، کە لە ساڵی ١٩٩٢ بە زمانی ئینگلیزی نووسراوە. ئیرڤین دی. یالۆم پزیشکی دەروونی ئیگسیتیالیست پرۆفیسۆری زانستی دەروونی زانکۆی ستانفۆرد و نووسەری ژمارەیەک لە ناسراوترین ڕۆمانە دەروونییەکانە. ساڵی ٢٠٠٧ فیلمێک بە ھەمان ناوی ڕۆمانەکە ، «کاتێک نیچە گریا» لە دەرھێنانی [[پینکاس پێری]]، دەرچوو. == ئاماژەدان بە کەسایەتییە بەناوبانگەکان == کتێبەکەی یالۆم خەیاڵییە بەڵام ئاماژەی زۆری تێدایە بۆ مێژوو و کەسایەتییە مێژووییەکان: [[جۆزێف]] و [[ماتیڵد برۆیەر]]، [[فریدریش نیچە]]، [[لوو سالۆمێ]]، [[سیگمۆند فرۆید]]، [[بێرتا پاپنھایم]]، [[پۆڵ ڕی]] ھەروەھا ئاماژە بە [[فرانتس ئۆڤەربێک]]، و ئاوازدانەر [[ڕیچارد ڤاگنەریش]] دەکات. === وەرگێڕانەکان === لە ساڵی ٢٠٠٧ ڕۆمانەکەی یالۆم لەلایەن دەرھێنەر [[پینچاس پێری]]یەوە کرا بە فیلم، بە بەشداری ئەکتەران [[ئارماند ئاسانتێ]]، [[بێن کرۆس]] و [[کاترین وینیک]]. ئەم دراما ئەمریکییە سەربەخۆیە لە [[بولگاریا]] وێنەی گیراوە. ھەروەھا شانۆگەرییەکیش ھەیە کە لەسەر بنەمای ڕۆمانەکە وەرگیراوە، لەلایەن لوسیانۆ کازۆوە ئامادەکراوە. ڕۆڵەکانی فریدریش نیچە و جۆزێف برۆیەر لەلایەن ئەکتەران لوسیانۆ سواردی و کلاودیۆ دا پاسانۆوە نمایش دەکرێن. شانۆگەرییەکە کەشوھەوای فیکری و فەلسەفی ڕۆمانەکە دەردەخات، ھەندێکجار نزیک لە خەون. نموونەیەک لەو وردەکاریانە ئەوەیە کە کارەکتەرە ژنەکانی شانۆگەرییەکە جلوبەرگی ڕەنگاوڕەنگ لەبەردەکەن، لە کاتێکدا کارەکتەرە پیاوەکان قاتی ڕەش یان خۆڵەمێشی لەبەردەکەن؛ ئەمەش لەبەرئەوەی شانۆگەرییەکە ھەوڵدەدات واقیعی خۆی لە ڕووانگەی پیاوە ڕۆشنبیرەکانی ئەو سەردەمەوە نیشان بدات. شانۆگەرییەکە بە گشتی پێداچوونەوەی ئەرێنی وەرگرتووە، و ستایشی کاری ئەکتەرە پیاو و ژنەکانی کراوە. لە ساڵی ٢٠١٢، بەبۆنەی ١٥٠ھەمین ساڵیادی لەدایکبوونی لوو سالۆمێ، ئەو ژنەی کە ڕۆڵێکی سەرەکی لە کتێبەکەدا دەگێڕێت، وەرگێڕانێکی شانۆیی تری ڕۆمانەکە لەلایەن شانۆناس و وەرگێڕی یالۆم بە زمانی یۆنانی، ئێڤانجلیا ئەندریتسانۆ، ئەنجامدرا. نمایشەکە تەنھا سێ ئەکتەری پیاوی تێدابوو (یەکێکیان، ھاریس فراگۆلیس، خەڵاتی ھۆرنی پێبەخشرا بۆ ڕۆڵگێڕانەکەی وەک سیگمۆند فرۆید) کە ژیانیان بە شانۆگەرییەکە بەخشی، ھەندێکجار وەک گێڕەرەوە و ھەندێکجاریش ڕۆڵیان دەگێڕا. سێ ژنەکە، لوو سالۆمێ، ئانا ئۆ، و خاتوو برۆیەر لە ڕووانگەی چاو و دەنگی پیاوەکانەوە پێشکەش دەکرێن.<ref>https://www.imdb.com/title/tt0760188/</ref><ref>https://www.lifo.gr/guide/theater/news/otan-eklapse-o-nitse</ref> == وەرگێڕان == ئەم ڕۆمانە لەلایەن دڵشاد ھیوا وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی کوردی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر= https://en.wikipedia.org/wiki/When_Nietzsche_Wept_(novel)| سەردێڕ=When Nietzsche Wept | زمان= ئینگلیزی | سەردان= ١٧ی ئایاری ٢٠٢١ }} {{تووڵی دەروازە|دەروونناسی|کتێب|ڕۆمانەکان|فەلسەفە|وێژە}} [[پۆل:ڕۆمانەکانی ١٩٩٢]] d4nuvskcstq2a30ku7uankeentp8mpd 0 181668 1613522 1526835 2026-07-30T16:46:27Z Amine yousefi 16159 1613522 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پلیمپتۆن ٣٢٢''' یەکێکە لە بەناوبانگترین کەتیبە ماتماتیکییەکانی بابل کە تا ئێستا توێژینەوەی زۆری لەسەر کراوە. ئەم کەتیبەیە لە ساڵانی ١٩٠٠ تا ١٦٠٠ پێش زایین بە ڕێنووسی کۆنی بابلی نووسراوە. ژمارەی ٣٢٢ لە ناوەکەیدا ئاماژەیە بە ژمارەی تۆمارەکەی لە کۆکراوەی J.A. Plympton لە زانکۆی کۆڵۆمبیا.<ref>{{بیرخستنەوە| contribution = 158. Cuneiform Tablet. Larsa (Tell Senkereh), Iraq, ca. 1820-1762 BCE. -- RBML, ''Plimpton Cuneiform'' 322 | بڵاوکەرەوە = [[Columbia University]] | سەردێڕ = Jewels in Her Crown: Treasures of Columbia University Libraries Special Collections | ناونیشان = http://www.columbia.edu/cu/lweb/eresources/exhibitions/treasures/html/158.html | ساڵ = ٢٠٠٤}}.</ref> ئەم خشتەیە ٤ ستوون و ١٥ ڕیز ژمارە بە [[نووسینی بزماری|ڕێنووسی بزماری]] ئەو سەردەمە لەخۆ دەگرێت ھەروەھا پێڕستێکی [[سیانەی پیتاگۆرسی|سیانە پیتاگۆرسییەکانی]] تێدایە واتە ئەو ژمارانەی کە بەپێی [[تیۆرمی پیتاگۆرس]] پاسادانی ئەم [[ھاوکێشە]]یە <math>a^2 + b^2 = c^2</math> دەکەن. == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Plimpton_322| سەردێڕ=Plimpton 322| زمان= ئینگلیزی | سەردان= ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک}} {{پۆلی کۆمنز|Plimpton 322}} [[پۆل:ماتماتیکی بابلییەکان]] [[پۆل:پارێزگای زیقار]] 3bi607s9td2tg87clzejrd5dvj02az6 1613533 1613522 2026-07-30T17:01:32Z Amine yousefi 16159 1613533 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پلیمپتۆن ٣٢٢''' یەکێکە لە بەناوبانگترین تەتەڵە گڵییەکانی بابل کە تا ئێستا توێژینەوەی زۆری لەسەر کراوە. ئەم تەتەڵەیە لە ساڵانی ١٩٠٠ تا ١٦٠٠ پێش زایین بە ڕێنووسی کۆنی بابلی نووسراوە. ژمارەی ٣٢٢ لە ناوەکەیدا ئاماژەیە بە ژمارەی تۆمارەکەی لە کۆکراوەی J.A. Plympton لە زانکۆی کۆڵۆمبیا.<ref>{{بیرخستنەوە| contribution = 158. Cuneiform Tablet. Larsa (Tell Senkereh), Iraq, ca. 1820-1762 BCE. -- RBML, ''Plimpton Cuneiform'' 322 | بڵاوکەرەوە = [[Columbia University]] | سەردێڕ = Jewels in Her Crown: Treasures of Columbia University Libraries Special Collections | ناونیشان = http://www.columbia.edu/cu/lweb/eresources/exhibitions/treasures/html/158.html | ساڵ = ٢٠٠٤}}.</ref> ئەم تەتەڵەیە ٤ ستوون و ١٥ ڕیز ژمارە بە [[نووسینی بزماری|ڕێنووسی بزماری]] ئەو سەردەمە لەخۆ دەگرێت ھەروەھا پێڕستێکی [[سیانەی پیتاگۆرسی|سیانە پیتاگۆرسییەکانی]] تێدایە واتە ئەو ژمارانەی کە بەپێی [[تیۆرمی پیتاگۆرس]] پاسادانی ئەم [[ھاوکێشە]]یە <math>a^2 + b^2 = c^2</math> دەکەن. == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Plimpton_322| سەردێڕ=Plimpton 322| زمان= ئینگلیزی | سەردان= ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک}} {{پۆلی کۆمنز|Plimpton 322}} [[پۆل:ماتماتیکی بابلییەکان]] [[پۆل:پارێزگای زیقار]] czctbrix2olrhxav4nk4rhg0eqq780o 1613555 1613533 2026-07-30T18:14:16Z Amine yousefi 16159 چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان، چاکسازیی ژمارەکان 1613555 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پلیمپتۆن ٣٢٢''' یەکێکە لە بەناوبانگترین تەتەڵە گڵییەکانی بابل کە تا ئێستا توێژینەوەی زۆری لەسەر کراوە. ئەم تەتەڵەیە لە ساڵانی ١٩٠٠ تا ١٦٠٠ی پێش زایین بە ڕێنووسی کۆنی بابلی نووسراوە. ژمارەی ٣٢٢ ئاماژەیە بە ژمارەی تۆمارەکەی لە کۆکراوەی جی ئا. پلیمپتۆن لە [[زانکۆی کۆڵۆمبیا]].<ref>{{بیرخستنەوە| contribution = 158. Cuneiform Tablet. Larsa (Tell Senkereh), Iraq, ca. 1820-1762 BCE. -- RBML, ''Plimpton Cuneiform'' 322 | بڵاوکەرەوە = [[Columbia University]] | سەردێڕ = Jewels in Her Crown: Treasures of Columbia University Libraries Special Collections | ناونیشان = http://www.columbia.edu/cu/lweb/eresources/exhibitions/treasures/html/158.html | ساڵ = ٢٠٠٤}}.</ref> ئەم تەتەڵەیە خشتەیەکی ماتماتیکی لەخۆ دەگرێت کە لە ٤ ستوون و ١٥ ڕیز پێک ھاتووە و بە [[نووسینی بزماری|ڕێنووسی بزماری]] نووسراوە. ھەروەھا پێڕستێکی [[سیانەی پیتاگۆرسی|سیانە پیتاگۆرسییەکانی]] تێدایە واتە ئەو ژمارانەی کە بەپێی [[تیۆرمی پیتاگۆرس]] پاسادانی ئەم [[ھاوکێشە]]یە <math>a^2 + b^2 = c^2</math> دەکەن. == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Plimpton_322| سەردێڕ=Plimpton 322| زمان= ئینگلیزی | سەردان= ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک}} {{پۆلی کۆمنز|Plimpton 322}} [[پۆل:ماتماتیکی بابلییەکان]] [[پۆل:پارێزگای زیقار]] d4heyptqh0mibgunr5g4u6un19sadaf 1613558 1613555 2026-07-30T18:32:09Z Amine yousefi 16159 چاکسازیی ژمارەکان 1613558 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پلیمپتۆن ٣٢٢''' یەکێکە لە بەناوبانگترین تەتەڵە گڵییەکانی بابل کە تا ئێستا توێژینەوەی زۆری لەسەر کراوە. ئەم تەتەڵەیە لە ساڵانی ١٩٠٠ تا ١٦٠٠ی پێش زایین بە ڕێنووسی کۆنی بابلی نووسراوە. ژمارەی ٣٢٢ ئاماژەیە بە ژمارەی تۆمارەکەی لە کۆکراوەی جی ئا. پلیمپتۆن لە [[زانکۆی کۆڵۆمبیا]].<ref>{{بیرخستنەوە| contribution = 158. Cuneiform Tablet. Larsa (Tell Senkereh), Iraq, ca. 1820-1762 BCE. -- RBML, ''Plimpton Cuneiform'' 322 | بڵاوکەرەوە = [[Columbia University]] | سەردێڕ = Jewels in Her Crown: Treasures of Columbia University Libraries Special Collections | ناونیشان = http://www.columbia.edu/cu/lweb/eresources/exhibitions/treasures/html/158.html | ساڵ = ٢٠٠٤}}.</ref> ئەم تەتەڵەیە خشتەیەکی ماتماتیکی لەخۆ دەگرێت کە لە ٤ ستوون و ١٥ ڕیز پێک ھاتووە و بە [[نووسینی بزماری|ڕێنووسی بزماری]] نووسراوە. ھەروەھا پێڕستێکی [[سیانەی پیتاگۆرسی|سیانە پیتاگۆرسییەکانی]] تێدایە واتە ئەو ژمارانەی کە بەپێی [[تیۆرمی پیتاگۆرس]] پاسادانی ئەم [[ھاوکێشە]]یە <math>a^2 + b^2 = c^2</math> دەکەن. لە دەیەی ١٩٤٠ کاتێک [[ئۆتۆ نویگباوەر]] و [[ئەبراهام ساکس]] بۆ یەکەم جار گرنگیی ماتماتیکیی پلیمپتۆن ٣٢٢یان بۆ دەرکەوت، پێشتر چەند تەتەڵەیەکی بابلیی سەردەمی بابلیی کۆن، کە تیۆرمی پیتاگۆرسیان بەکاردەهێنا، ناسرابوون. <ref>{{harvtxt|Høyrup|1999}}, p. 396.</ref> ئەم تەتەڵەیە جگە لەوەی بەڵگەیەکی بەهێزە بۆ ئەوەی کە نووسەرەکانی [[مێزۆپۆتامیا]] تیۆرمی پیتاگۆرسیان دەزانی و بەکاریان دەهێنا، هەروەها ئاماژەیەکی بەهێزیش دەکات بەوەی کە میتۆدێکی سیستەماتیکیان بۆ دروستکردنی سیانە پیتاگۆرسییەکان هەبووە. هۆکارەکە ئەوەیە کە هەندێک لەو سیانانە زۆر گەورەن و زۆر ئەستەمە بە شێوەی هەڵکەوت یان لە ڕێگەی تاقیکردنەوەیەکی سادە دۆزرابنەوە. بۆ نموونە، ڕیزی چوارەمی خشتەکە پەیوەندی بە سیانەی (١٢٧٠٩، ١٣٥٠٠، ١٨٥٤١) هەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Plimpton_322| سەردێڕ=Plimpton 322| زمان= ئینگلیزی | سەردان= ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک}} {{پۆلی کۆمنز|Plimpton 322}} [[پۆل:ماتماتیکی بابلییەکان]] [[پۆل:پارێزگای زیقار]] cngdfk9vs2xfqsje0utz0rpy4uw493a 1613574 1613558 2026-07-30T19:38:32Z Amine yousefi 16159 1613574 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پلیمپتۆن ٣٢٢''' یەکێکە لە بەناوبانگترین تەتەڵە گڵییەکانی بابل کە تا ئێستا توێژینەوەی زۆری لەسەر کراوە. ئەم تەتەڵەیە لە ساڵانی ١٩٠٠ تا ١٦٠٠ی پێش زایین بە ڕێنووسی کۆنی بابلی نووسراوە. ژمارەی ٣٢٢ ئاماژەیە بە ژمارەی تۆمارەکەی لە کۆکراوەی جی ئا. پلیمپتۆن لە [[زانکۆی کۆڵۆمبیا]].<ref>{{بیرخستنەوە| contribution = 158. Cuneiform Tablet. Larsa (Tell Senkereh), Iraq, ca. 1820-1762 BCE. -- RBML, ''Plimpton Cuneiform'' 322 | بڵاوکەرەوە = [[Columbia University]] | سەردێڕ = Jewels in Her Crown: Treasures of Columbia University Libraries Special Collections | ناونیشان = http://www.columbia.edu/cu/lweb/eresources/exhibitions/treasures/html/158.html | ساڵ = ٢٠٠٤}}.</ref> ئەم تەتەڵەیە خشتەیەکی ماتماتیکی لەخۆ دەگرێت کە لە ٤ ستوون و ١٥ ڕیز پێک ھاتووە و بە [[نووسینی بزماری|ڕێنووسی بزماری]] نووسراوە. ھەروەھا پێڕستێکی [[سیانەی پیتاگۆرسی|سیانە پیتاگۆرسییەکانی]] تێدایە واتە ئەو ژمارانەی کە بەپێی [[تیۆرمی پیتاگۆرس]] پاسادانی ئەم [[ھاوکێشە]]یە <math>a^2 + b^2 = c^2</math> دەکەن. لە دەیەی ١٩٤٠ کاتێک [[ئۆتۆ نویگباوەر]] و [[ئەبراهام ساکس]] بۆ یەکەم جار گرنگیی ماتماتیکیی پلیمپتۆن ٣٢٢یان بۆ دەرکەوت، پێشتر چەند تەتەڵەیەکی بابلیی سەردەمی بابلیی کۆن، کە تیۆرمی پیتاگۆرسیان بەکاردەهێنا، ناسرابوون. <ref>{{harvtxt|Høyrup|1999}}, p. 396.</ref> ئەم تەتەڵەیە جگە لەوەی بەڵگەیەکی بەهێزە بۆ ئەوەی کە نووسەرەکانی [[مێزۆپۆتامیا]] تیۆرمی پیتاگۆرسیان دەزانی و بەکاریان دەهێنا، هەروەها ئاماژەیەکی بەهێزیش دەکات بەوەی کە میتۆدێکی سیستەماتیکیان بۆ دروستکردنی سیانە پیتاگۆرسییەکان هەبووە. هۆکارەکە ئەوەیە کە هەندێک لەو سیانانە زۆر گەورەن و زۆر ئەستەمە بە شێوەی هەڵکەوت یان لە ڕێگەی تاقیکردنەوەیەکی سادە دۆزرابنەوە. بۆ نموونە، ڕیزی چوارەمی خشتەکە پەیوەندی بە سیانەی (١٢٧٠٩، ١٣٥٠٠، ١٨٥٤١) هەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Plimpton_322| سەردێڕ=Plimpton 322| زمان= ئینگلیزی | سەردان= ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک}} {{پۆلی کۆمنز|Plimpton 322}} [[پۆل:دەستنووسە ماتماتیکییەکان]] [[پۆل:ماتماتیکی بابلییەکان]] [[پۆل:پارێزگای زیقار]] mv7xtod9t4w45jzwsz8m2pqjcctqfyj 1613601 1613574 2026-07-30T20:57:31Z Amine yousefi 16159 1613601 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پلیمپتۆن ٣٢٢''' یەکێکە لە بەناوبانگترین تەتەڵە گڵییەکانی بابل کە تا ئێستا توێژینەوەی زۆری لەسەر کراوە. ئەم تەتەڵەیە لە ساڵانی ١٩٠٠ تا ١٦٠٠ی پێش زایین بە ڕێنووسی کۆنی بابلی نووسراوە. ژمارەی ٣٢٢ ئاماژەیە بە ژمارەی تۆمارەکەی لە کۆکراوەی جی ئا. پلیمپتۆن لە [[زانکۆی کۆڵۆمبیا]].<ref>{{بیرخستنەوە| contribution = 158. Cuneiform Tablet. Larsa (Tell Senkereh), Iraq, ca. 1820-1762 BCE. -- RBML, ''Plimpton Cuneiform'' 322 | بڵاوکەرەوە = [[Columbia University]] | سەردێڕ = Jewels in Her Crown: Treasures of Columbia University Libraries Special Collections | ناونیشان = http://www.columbia.edu/cu/lweb/eresources/exhibitions/treasures/html/158.html | ساڵ = ٢٠٠٤}}.</ref> ئەم تەتەڵەیە خشتەیەکی ماتماتیکی لەخۆ دەگرێت کە لە ٤ ستوون و ١٥ ڕیز پێک ھاتووە و بە [[نووسینی بزماری|ڕێنووسی بزماری]] نووسراوە. ھەروەھا پێڕستێکی [[سیانەی پیتاگۆرسی|سیانە پیتاگۆرسییەکانی]] تێدایە واتە ئەو ژمارانەی کە بەپێی [[تیۆرمی پیتاگۆرس]] پاسادانی ئەم [[ھاوکێشە]]یە <math>a^2 + b^2 = c^2</math> دەکەن. لە دەیەی ١٩٤٠ کاتێک [[ئۆتۆ نویگباوەر]] و [[ئەبراهام ساکس]] بۆ یەکەم جار گرنگیی ماتماتیکیی پلیمپتۆن ٣٢٢یان بۆ دەرکەوت، پێشتر چەند تەتەڵەیەکی بابلیی سەردەمی بابلیی کۆن، کە تیۆرمی پیتاگۆرسیان بەکاردەهێنا، ناسرابوون. <ref>{{harvtxt|Høyrup|1999}}, p. 396.</ref> ئەم تەتەڵەیە جگە لەوەی بەڵگەیەکی بەهێزە بۆ ئەوەی کە نووسەرەکانی [[مێزۆپۆتامیا]] تیۆرمی پیتاگۆرسیان دەزانی و بەکاریان دەهێنا، هەروەها ئاماژەیەکی بەهێزیش دەکات بەوەی کە میتۆدێکی سیستەماتیکیان بۆ دروستکردنی سیانە پیتاگۆرسییەکان هەبووە. هۆکارەکە ئەوەیە کە هەندێک لەو سیانانە زۆر گەورەن و زۆر ئەستەمە بە شێوەی هەڵکەوت یان لە ڕێگەی تاقیکردنەوەیەکی سادە دۆزرابنەوە. بۆ نموونە، ڕیزی چوارەمی خشتەکە پەیوەندی بە سیانەی (١٢٧٠٩، ١٣٥٠٠، ١٨٥٤١) هەیە. ==ئەمانەش ببینە == *[[پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند]] *[[پاپیروسی ماتماتیکی مۆسکۆ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Plimpton_322| سەردێڕ=Plimpton 322| زمان= ئینگلیزی | سەردان= ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک}} {{پۆلی کۆمنز|Plimpton 322}} [[پۆل:دەستنووسە ماتماتیکییەکان]] [[پۆل:ماتماتیکی بابلییەکان]] [[پۆل:پارێزگای زیقار]] ioxdsm5inz7oixvs2d5kjvixwm9f2e6 100 181672 1613529 792432 2026-07-30T16:54:22Z Amine yousefi 16159 1613529 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Plimpton_322.jpg|بێچوارچێوە|150px|چەپ|پلمیپتۆن ٣٢٢]] {{Transclude lead excerpt | 1=پلیمپتۆن ٣٢٢ | paragraphs=1}} 9usr3ulmbvuvzwubq2j7vzvtk47m1fz 0 184981 1613673 804598 2026-07-31T08:02:16Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[میڵی بۆبی براون]] 1613673 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[میڵی بۆبی براون]] 6s9c8oxvwuji69wd5rpoda9x8jxnsyt 0 187255 1613635 1584014 2026-07-31T01:18:23Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1613635 wikitext text/x-wiki {{وەسف|دەرھێنەرێکی ئەنیمێی ژاپۆنی}} {{Infobox person | name = ماکۆتۆ شینکای | native_name = {{Nobold|新海 誠}} | image = Makoto Shinkhai in Moscow.JPG | caption = شینکای لە مۆسکۆ، ٢٠١٣ | birth_name = ماکۆتۆ نیتسوو | birth_date = {{ڕۆژی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٧٣|٢|٩}} | birth_place = [[کۆومی، ناگانۆ|کۆومی]]، [[ژاپۆن]] | occupation = [[دروستکەری ئەنیمەیشن]]، [[فیلمسازی|فیلمساز]]، [[مانگاکا|ھونەرمەندی مانگا]] | education = [[زانکۆی چوۆ]] | nationality = ژاپۆنی | spouse = چیێکۆ میساکا | website = {{ناونیشان|http://shinkaimakoto.jp}} | known_for = ''[[دەنگەکانی ئەستێرەیەکی دوور]]''{{ھن}}''[[ئەو شوێنەی لە ڕۆژانی سەرەتاماندا بەڵێنی پێ داین]]''{{ھن}}''[[٥ سانتیمەتر لە چرکەیەکدا]]''{{ھن}}''[[ئەو منداڵانەی کە دوای دەنگە ونبووەکان دەکەون]]''{{ھن}}''[[باخچەی وشەکان]]''{{ھن}}''[[ناوی تۆ]]''{{ھن}}''[[ئاو و ھەوا لەگەڵ تۆ دەگۆڕم]]'' | signature = Signature of Makoto Shinkai (without "Thank you" remark).svg }} {{Nihongo|'''ماکۆتۆ نیتسوو'''|新津 誠|نیتسوو ماکۆتۆ|لەدایکبووی ٩ی شوباتی ١٩٧٣}}، ھەروەھا بە {{Nihongo|'''ماکۆتۆ شینکای'''|新海 誠|شینکای ماکۆتۆ}} ناسراوە، [[دروستکەری ئەنیمەیشن]]، [[فیلمسازی|فیلمساز]] و [[مانگاکا|ھونەرمەندێکی مانگا]]ی ژاپۆنییە، کە زیاتر بە دەرھێنانی [[ناوی تۆ]]، کە [[پێڕستی پڕداھاتترین فیلمە ئەنیمێیەکان|سێیەمین پڕداھاتترین فیلمی ئەنیمەیشنی نەمرە]]<ref name="Independent.co.uk">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/your-name-spirited-away-highest-grossing-anime-of-all-time-a7530876.html|سەردێڕ='Your Name' beats 'Spirited Away' to become highest-grossing anime ever|newspaper=[[The Independent]]|دوایین=Shepherd|یەکەم=Jack|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171210180022/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/your-name-spirited-away-highest-grossing-anime-of-all-time-a7530876.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و ''[[ئاو و ھەوا لەگەڵ تۆ دەگۆڕم]]'' (٢٠١٩)، لەنێوان کارەکانی تریش وەک ''[[باخچەی وشەکان]]، [[ئەو منداڵانەی کە دوای دەنگە ونبووەکان دەکەون]]'' و ''[[٥ سانتیمەتر لە چرکەیەکدا]]'' ناسراوە. شینکای لەلایەن ''[[ڤارایتی]]'' بە یەک لەو ١٠ ئەنیمەیتەرەی کە لە ٢٠١٦ سەیر بکرێن ژمێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/gallery/10-animators-to-watch-2016/#!8/makoto-shinkai-10-animators-to-watch|سەردێڕ=Makoto Shinkai – 'Distant Star' creator now in view|وێبگە=Variety|ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160513003731/http://variety.com/gallery/10-animators-to-watch-2016/#!8/makoto-shinkai-10-animators-to-watch|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == ژیان == شینکای خەڵکی [[ناگانۆ (پارێزگا)|پارێزگای ناگانۆ]]یە، کە [[وێژەی ژاپۆنی]]ی لە [[زانکۆی چوۆ]] خوێندووە، لەوێ ئەندامی ناوەندی وێژەی مناڵان بووە و وێنەی کتێبەکانی کێشاوە. شینکای بە دروستکردنی ئەو [[مانگا (کۆمیک)|مانگا]]، ئەنیمێ و [[ڕۆمان]]انەی کە لە قوتابخانەی ناوەندیدا نمایشی کردبوون شوێنی حەزەکەی دەکەوێت. ئەو فیلمە ئەنیمێیانەی کە شینکای حەزی لێیانە ئەمانەن: ''[[قەڵایەک لە ئاسمان]]''، ''[[ناواسیکای دۆڵی با]]'' و ''[[قەڵاکەی کاگلیۆسترۆ]]ی'' [[ھایاو میازاکی]]، ''[[کۆتاییی ئیڤانجیلیۆن]]ی'' [[ھیدیاکی ئاننۆ]] و ''[[پاتلەیبەر ٢]]ی'' [[مامۆروو ئۆشی]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Taylor-Foster |یەکەم١=Kim |سەردێڕ='Your Name' Creator Is Approving Scripts For JJ Abrams Remake |ناونیشان=https://www.fandom.com/articles/your-name-jj-abrams-remake |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ئیش=Fandom |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|زمان=en}}</ref> شینکای لە چەندین ھەڵسەنگاندندا بە «میازاکیی نوێ» ناوی براوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/2016/nov/09/makoto-shinkai-director-anime-your-name|سەردێڕ=Makoto Shinkai: Could the anime director be cinema's 'new Miyazaki'?|newspaper=[[گاردیان]]|دوایین=Rose|یەکەم=Steve|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180811003948/https://www.theguardian.com/film/2016/nov/09/makoto-shinkai-director-anime-your-name|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2016/12/04/movies/the-anime-master-of-missed-connections-makes-strong-contact-in-japan.html|سەردێڕ=The Anime Master of Missed Connections Makes Strong Contact in Japan|newspaper=[[نیویۆرک تایمز]]|دوایین=Rich|یەکەم=Motoko|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180811002531/https://www.nytimes.com/2016/12/04/movies/the-anime-master-of-missed-connections-makes-strong-contact-in-japan.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەنێویاندا ئەوانەی ئەنیمێ ئادڤۆکەیتز و ئاکتیڤ ئەیمێن<!--—comparisons he calls an "overestimation"-->.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://activeanime.com/html/2005/09/27/makoto-shinkai-the-place-promised-in-our-early-days-director/ |سەردێڕ=Makoto Shinkai – 'The Place Promised in Our Early Days' Director |ئیش=Active Anime |ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181008061506/http://activeanime.com/html/2005/09/27/makoto-shinkai-the-place-promised-in-our-early-days-director}}<!-- http://www.activeanime.com/html/content/view/1000/2/ --></ref> شینکای ھاوسەرگیریی لەگەڵ بەرھەمھێنەر و خانمەکتەری خانەنشین چیێکۆ میساکا کردووە، کە ڕۆڵی لە فیلمەکان لەنێویشیاندا ''[[ڤێرسس(فیلمی ٢٠٠٠)|ڤێرسس]]ی'' [[ڕیووھێی کیتاموورا]] بینیوە؛ کچێکیان بەناوی چیز نیتسوو ھەیە، کە خانمەکتەرێکی بچکۆلەیە و لەدایکبووی ٢٠١٠یە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nikkan-gendai.com/articles/view/geinox/191829/|سەردێڕ=君の名は。」新海誠監督の妻は女優・三坂知絵子だった|trans-title='Your Name' director Makoto Shinkai's wife, Misaka Chieko, was an actress|زمان=ja|وێبگە=[[Kodansha|Nikkan Gendai]]|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180308231605/https://www.nikkan-gendai.com/articles/view/geinox/191829/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2018-06-23/anime-director-makoto-shinkai-daughter-chise-niitsu-gets-1st-starring-film-role/.132915|سەردێڕ=Anime Director Makoto Shinkai's Daughter Chise Niitsu Gets 1st Starring Film Role|وێبگە=Anime News Network|دوایین=Sherman|یەکەم=Jennifer|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180811034848/https://www.animenewsnetwork.com/interest/2018-06-23/anime-director-makoto-shinkai-daughter-chise-niitsu-gets-1st-starring-film-role/.132915|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەسارۆچکەی [[٥٥٢٢٢ ماکۆتۆشینکای]] بە ناوی ئەمەوە ناونراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=55222|سەردێڕ=JPL Small-Body Database Browser — 55222 Makotoshinkai (2001 RP63)|بڵاوکەرەوە=[[ناسا]]|ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180412073334/https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=55222|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == پیشە == دوای ئەوەی لە ئازاری ١٩٩٦ بەشی وێژەی [[زانکۆی چوۆ]] تەواو دەکات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=新海誠監督×川田十夢氏、母校で対談 {{!}} 中央大学グローバル人材育成推進事業|ناونیشان=http://globalization.chuo-u.ac.jp/global_person/special/taidan4/|وێبگە=globalization.chuo-u.ac.jp|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206114836/http://globalization.chuo-u.ac.jp/global_person/special/taidan4/|url-status=dead}}</ref> ئیشێکی لە [[فالکام]]، کە کۆمپانیایەکی [[کایەی ڤیدیۆیی]]یە دەست کەوت و لەوێ بۆ ماوەی پێنج ساڵ کاری کرد و ڤیدیۆ کلیپی بۆ کایەکان و لەگەڵیشیدا گرافیک دیزایینی بۆ ناوەڕۆکی وێب دروست دەکرد.<ref name="ANN Interview 2011">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/interview/2011-08-16/interview-makoto-shinkai|سەردێڕ=Interview: Makoto Shinkai|بڵاوکەرەوە=[[ھێڵی ھەواڵی ئەنیمێ]]|دوایین=Manry|یەکەم=Gia|ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150217085711/http://www.animenewsnetwork.com/interview/2011-08-16/interview-makoto-shinkai|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> شینکای لەم ماوەیە چاوی بە [[تێنمۆن (ئاوازدانەر)|تێنمۆن]]ی ئاوازدانەر کەوت، کە دواتر چەندین مۆسیقای بۆ فیلمەکانی شینکای تۆمار کرد. شینکای لە ١٩٩٩، ''[[ئەو و پشیلەکەی]]ی'' بڵاو کردەوە، کە پارچەیەکی کورتی پێنج خولەکیی ڕەش و سپی بوو. فیلمەکە چەندین خەڵاتی بەدەست ھێنا، لەنێویشیاندا گراند پڕایز لە ١٢یەمین پێشبڕکێی دۆگا سی جی ئەنیمەیشن (٢٠٠٠). دۆگا کۆمپانیایەکی سەربەخۆی قازانجنەویستە کە بۆ ھاندان بە نەرمامێر و ئامۆژگاری بۆ ئەو ئەنیمەیتەرانەی کە لە ئاستی سەرەتادان دروست بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.doga.co.jp/english/top.html|سەردێڕ=Project Team DoGA|وێبگە=DoGA|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090807070720/http://www.doga.co.jp/english/top.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم کورتەفیلمە ژیانی پشیلەیەک بەتەواوی لە ڕوانگەی پشیلەکەوە دەگێڕێتەوە، کە کات لەگەڵ خاوەنەکەی کە کچێکی گەنجە تێدەپەڕێنێت. شینکای دوای بەدەستھێنانی گراند پڕایز، سەبارەت بە درێژەدان دەستی بە بیرکردنەوە کرد لەکاتێکدا بەردەوام بوو لە کارکردن بۆ فالکام. لە حوزەیرانی ٢٠٠٠، شینکای ئیلھامێکی بۆ ھات تا بە کێشانی وێنەی کچێک لە کابینەیەکی فڕۆکەوانیدا کە [[مۆبایل]]ێکی ھەڵگرتووە دەست بە ''[[دەنگەکانی ئەستێرەیەکی دوور]]'' بکات. دوای ماوەیەک، لەلایەن ''مانگا زوو'' (کە لەمڕۆدا ئەپلیکەیشنێکی مۆبایلە ھۆشمەندەکانە) پەیوەندیی پێوە کرا کە بە پێدانی یارمەتییەک پێشنیاری کارکردنیان لەگەڵی پێشکەش کرد تا بیرۆکەکەی بگۆڕن بۆ ئەنیمێیەک کە بتوانن بیفرۆشن. لە ئایاری ٢٠٠١، وازی لە پیشەکەی فالکام ھێنا و دەستی بە کارکردن لەسەر ''دەنگەکان'' کرد. شینکای لە چاوپێکەوتنێکدا، ئاماژەی بەوە دا کە بەرھەمھێنانەکە نزیکەی حەوت مانگ لە کاری جددیی خایاند.<ref name="ANN Interview 2011"/> ''دەنگەکانی ئەستێرەیەکی دوور''، ''[[ئەو شوێنەی لە ڕۆژانی سەرەتاماندا بەڵێنی پێ داین]]ی'' بەدوادا ھات، کە فیلمێکی ٩٠ خولەکییە و لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤ لە سەرتاسەری ژاپۆن بڵاو کرایەوە. فیلمەکە بە ڕەخنەوە ستایش کرا، و چەندین شانازیشی بەدەست ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.japanspeakerbureau.com/en/speakers/makoto-shinkai/|سەردێڕ=Makoto Shinkai|بڵاوکەرەوە=Japan Speaker Bureau|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180810235424/https://www.japanspeakerbureau.com/en/speakers/makoto-shinkai/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.seattletimes.com/entertainment/movies/glowing-visuals-sweetly-emotional-tale-mark-strong-anime-feature-debut/|سەردێڕ=Glowing visuals, sweetly emotional tale mark strong anime feature debut|newspaper=[[The Seattle Times Company|The Seattle Times]]|دوایین=Shannon|یەکەم=Jeff|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180810235713/https://www.seattletimes.com/entertainment/movies/glowing-visuals-sweetly-emotional-tale-mark-strong-anime-feature-debut/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پڕۆژەی دواتری شینکای ''[[٥ سانتیمەتر لە چرکەیەکدا]]'' بوو کە بۆ یەکەم جار لە ٣ی ئازاری ٢٠٠٧ بڵاو کرایەوە. فیلمەکە لە سێ کورتەفیلم پێکھاتووە کە ئەمانەن: ''گوڵی داری گێلاس''، ''ئاسمانگەڕ''، و ''٥ سانتیمەتر لە چرکەیەکدا''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2008/film/reviews/five-centimeters-per-second-1200536043/|سەردێڕ=Five Centimeters Per Second|magazine=[[ڤارایتی|Variety]]|دوایین=Scheib|یەکەم=Ronnie|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141224232641/http://variety.com/2008/film/reviews/five-centimeters-per-second-1200536043/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کۆی ماوەی کاتەکە نزیکەی ٦٣ خولەکە. لە ئەیلوولی ٢٠٠٧ ڕۆژنامەی سەرەکیی ناگانۆ، ''شینانۆ ماینیچی شینبوون'' ئەنیمەیشنێکی بازرگانیی تەلەڤیزیۆینیی شینکایی بڵاو کردەوە. شینکای وەک پشوویەکی دوای تەواوکردنی ''٥ سانتیمەتر لە چرکەیەکدا''، ٢٠٠٨ی لە لەندەن بەسەر برد. لە ٢٠٠٩ گەڕایەوە ژاپۆن تا دەست بە کاری پڕۆژەی دواتری بکات. لە کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ دوو بیرۆکەی وێنەکێشانی بۆ ئەم فیلمە بڵاو کردەوە. شینکای ئاماژەی بەوە دا کە دەبێتە درێژترین فیلمی ئەنیمەیشنی کە تا ئەمڕۆ دروستی کردبێت، و چیرۆکەکەی بە فیلمێکی گورجوگۆڵی ئەنیمەیشن وەسف کردووە کە لەسەر سەرکێشی، ئاکشن و خۆشەویستیی کچێکی ڕووخۆش و بوێر لە گەشتێک تا بڵێت «ماڵاوا» چەقی گرتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2009-12-24/distant-star-shinkai-posts-images-from-next-anime/ |سەردێڕ=Distant Star's Shinkai Posts Images for Next Anime |بڵاوکەرەوە=Anime News Network |دوایین=Loo |یەکەم=Egan |ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100819131217/http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-12-24/distant-star-shinkai-posts-images-from-next-anime |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە تشرینی دووەمی ٢٠١٠، شینکای ئەوەی ئاشکرا کرد کە کاری دواتری بە ناونیشانی ''[[ئەو منداڵانەی کە دوای دەنگە ونبووەکان دەکەون|ئەو منداڵانەی کە لە قووڵایییەکی زۆرەوە دوای دەنگە ونبووەکان دەکەون]]'' دەبێت. تڕەیلەرێک لە ٩ی تشرینی دووەم بڵاو کرایەوە، و فیلمەکەش لە ٧ی ئایاری ٢٠١١ بڵاو کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2010-11-02/paradise-kiss-mardock-scramble-gon-promos-streamed |سەردێڕ=Paradise Kiss, Mardock Scramble, Gon Promos Streamed (Makoto Shinkai's latest work, Hoshi o Ou Kodomo, to have teaser on November 9) |بڵاوکەرەوە=Anime News Network |دوایین=Loo |یەکەم=Egan |ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101104052331/http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-11-02/paradise-kiss-mardock-scramble-gon-promos-streamed |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2010-11-09/makoto-shinkai-hoshi-o-ou-kodomo-teaser-posted-in-hd |سەردێڕ=Makoto Shinkai's Hoshi o Ou Kodomo Teaser Posted in HD |بڵاوکەرەوە=Anime News Network |دوایین=Loo |یەکەم=Egan |ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101110204834/http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-11-09/makoto-shinkai-hoshi-o-ou-kodomo-teaser-posted-in-hd |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> فیلمی دواتری ''[[باخچەی وشەکان]]'' بوو کە لە ٣١ی ئایاری ٢٠١٣ بڵاو کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.digitaljournal.com/article/350036|سەردێڕ=Video: Japanese anime movie 'Garden of Words' 5-min preview|بڵاوکەرەوە=Digital Journal|ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141104005750/http://www.digitaljournal.com/article/350036|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ٢٦ی ئابی ٢٠١٦، شینکای ''[[ناوی تۆ]]ی'' بڵاو کردەوە. ھەڵسەنگاندنەکانی فیلمەکە ئەرێنی بوون،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.metacritic.com/movie/your-name|سەردێڕ='Your Name.' Reviews|بڵاوکەرەوە=[[مێتاکریتیک]]|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180625184332/http://www.metacritic.com/movie/your-name|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەنێویشیاندا ھەڵسەنگاندنی توێژەری میدیا، ڕام پارکاش دڤێڤیدی ھەبوو،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Dwivedi|یەکەم=Ram Prakash|ڕێکەوت=٢٠٢٠|سەردێڕ=Your Name: A Study of Imagery and Post-Postmodernity in Cinema|ناونیشان=http://rgdoi.net/10.13140/RG.2.2.30776.98565|doi=10.13140/RG.2.2.30776.98565}}</ref> کە فیلمەکەی بە چیرۆکەکەی، ئەندێشەکەی، ئەنیمەیشنەکەی، مۆسیقاکەی، کێشە سۆزدارییەکەی، و بەکارھێنانی شارەزایانەی بابەتەکانی پێش پێشنوێگەری وەسف کرد. ھەروەھا فیلمەکە سەرکەوتنێکی بازرگانیش بوو، کە بووە [[پێڕستی پڕداھاتترین فیلمەکان لە ژاپۆن|پێنجەم پڕداھاتترین فیلمی نەمر لە ژاپۆن]]. پاشان تا ٢٠١٩ و بە پێشدانەوەی ''[[ڕووحە ڕفێنراوەکە]]ی'' ھایاو میازاکی، فیلمەکە بووە [[پێڕستی پڕداھاتترین فیلمە ئەنیمێیەکان|پڕداھاتترین فیلمی ئەنیمێ]]ی نەمر لە سەرتاسەری جیھاندا.<ref name="Independent.co.uk"/><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/how-anime-your-name-became-an-phenomenon-969255|سەردێڕ=How Anime 'Your Name' Became an Unlikely Phenomenon|magazine=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر]]|دوایین=Blair|یەکەم=Gavin J.|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171020175606/http://www.hollywoodreporter.com/news/how-anime-your-name-became-an-phenomenon-969255|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پڕۆژەی دواتری شینکای ''[[ئاو و ھەوا لەگەڵ تۆ دەگۆڕم]]'' بوو کە لە ١٩ی تەممووزی ٢٠١٩ لە ژاپۆن بڵاو کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://entertainment.inquirer.net/226516/anime-directors-mamoru-hosoda-makoto-shinkai-working-new-films|سەردێڕ=Anime directors Mamoru Hosoda, Makoto Shinkai working on new films|وێبگە=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]]|دوایین=Bayle|یەکەم=Alfred|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171126151124/https://entertainment.inquirer.net/226516/anime-directors-mamoru-hosoda-makoto-shinkai-working-new-films|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|magazine=Variety|ناونیشان=https://variety.com/2018/film/asia/your-name-director-makoto-shinkai-weathering-1203092067/|سەردێڕ='Your Name' Director Makoto Shinkai Readies 'Weathering'|دوایین=Schilling|یەکەم=Mark|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181219043932/https://variety.com/2018/film/asia/your-name-director-makoto-shinkai-weathering-1203092067/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == کارەکان == === فیلم === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! scope="col" rowspan="2"|ناونیشان ! scope="col" rowspan="2" |ساڵ ! scope="col" colspan="5" |متمانەپێکراو وەک ! scope="col" rowspan="2" |ڕۆڵ ! scope="col" rowspan="2" |تێبینییەکان |- ! scope="col"| [[دەرھێنەری فیلم|دەرھێنەر]] ! scope="col"| نووسەر ! scope="col"| [[بەرھەمھێنەری فیلم|بەرھەمھێنەر]] ! scope="col"| ھی تر ! scope="col"| [[ئەکتەر]] |- ! scope=row| ''The World be Enclosed''{{ھن}}(囲まれた世界 ''کاکۆمارێتا سێکای'') | ١٩٩٨ | {{Yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | {{Yes|ئەنیمەیتەر}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | [[کورتەفیلم]] |- ! scope=row| ''جیھانەکانی تر''{{ھن}}(遠い世界 ''تۆی سێکای'') | ١٩٩٨ | {{Yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | {{Yes|ئەنیمەیتەر}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | کورتەفیلم |- ! scope=row| ''[[ئەو و پشیلەکەی]]''{{ھن}}(彼女と彼女の猫 ''کانۆجۆ تۆ کانۆجۆ نۆ نیکۆ'') | ١٩٩٩ | {{Yes}} | {{Yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | {{Yes|ئەنیمەیتەر}} | {{Yes}} | پشیلەکەی ([[نواندنی دەنگی]]) | کورتەفیلم |- ! scope=row| ''[[دەنگەکانی ئەستێرەیەکی دوور]]''{{ھن}}(ほしのこえ ''ھۆسی نۆ کۆیێ'') | ٢٠٠٢ | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes|ئەنیمەیتەر}} | {{Yes}} | نۆبۆروو تێراوۆ (نواندنی دەنگی) | کورتەفیلم |- ! scope=row| ''[[میننا نۆ ئووتا]]'': «ئێگاوۆ»{{ھن}}(みんなのうた「笑顔」) | ٢٠٠٣ | {{Yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | کورتەفیلم |- ! scope=row| ''[[ئەو شوێنەی لە ڕۆژانی سەرەتاماندا بەڵێنی پێ داین]]''{{ھن}}(雲のむこう、約束の場所 ''کومۆ نۆ موکۆ، یاکوسۆکوو نۆ باشۆ'') | ٢٠٠٤ | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes| * ستۆریبۆردەکان * نیگارکێشیی باکگراوند * دیزایین * ئاوازی شیعری گۆرانی}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | |- ! scope=row| ''[[٥ سانتیمەتر لە چرکەیەکدا]]''{{ھن}}({{قت|秒速5センチメートル}} ''یۆسۆکوو گۆ سێنچیمێتوورێ'') | ٢٠٠٧ | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes| * ستۆریبۆرەدەکان * دەرھێنەری ھونەری * دیزایینی ڕەنگ}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | |- ! scope=row| ''[[ئەو منداڵانەی کە دوای دەنگە ونبووەکان دەکەون]]''{{تێبینی|group=upper-alpha|name=Children Chase Voice|ھەروەھا بە ''ئەو منداڵانەی کە لە قووڵایییەکی زۆرەوە دوای دەنگە ونبووەکان دەکەون'' یان ''گەشتی ئاگارتا'' ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Osmond|یەکەم=Andrew|سەردێڕ='Children Who Chase Lose Voices' Renamed 'Journey to Agartha'|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2012-05-26/children-who-chase-lose-voices-renamed-journey-to-agartha|بڵاوکەرەوە=Anime News Network|ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref>}}{{ھن}}(星を追う子ども ''ھۆسی ئۆو کۆدۆمۆ'') | ٢٠١١ | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes| * وێنەگری سینەمایی * دەستکاریکردن}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | |- ! scope=row| ''[[دارێکا نۆ مانازاشی|تێڕوانینی کەسێک]]''{{ھن}}(だれかのまなざし ''دارێکا نۆ مانازاشی'') | ٢٠١٣ | {{Yes}} | {{Yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | کورتەفیلم |- ! scope=row| ''[[باخچەی وشەکان]]''{{ھن}}(言の葉の庭 ''کۆتۆنۆھا نۆ نیوا'') | ٢٠١٣ | {{Yes}} | {{Yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | {{Yes| * وێنەگری * دیزایینی ڕەنگ * دەستکاریکردن}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | |- ! scope=row| ''[[ناوی تۆ]]''{{ھن}}(君の名は。 ''کیمی نۆ نا وا'') | ٢٠١٦ | {{Yes}} | {{Yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | {{Yes| * وێنەگری * دیزایینی ڕەنگ * دەستکاریکردن}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | |- ! scope=row| ''[[ئاو و ھەوا لەگەڵ تۆ دەگۆڕم]]''{{ھن}}(天気の子 ''تێنکی نۆ کۆ'')<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|magazine=The Hollywood Reporter|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/makoto-shinkai-announces-new-anime-feature-1169357|سەردێڕ='Your Name' Director Makoto Shinkai Announces New Anime Feature|دوایین=Blair|یەکەم=Gavin J.|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181227123322/https://www.hollywoodreporter.com/news/makoto-shinkai-announces-new-anime-feature-1169357|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | ٢٠١٩ | {{Yes}} | {{Yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | {{Yes| * وێنەگری * دیزایینی ڕەنگ * دەستکاریکردن}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | |} === کایە ڤیدیۆیییەکان === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! scope="col" rowspan="2" |ناونیشان ! scope="col" rowspan="2" |ساڵ ! scope="col" colspan="3" |متمانەپێکراو وەک ! scope="col" rowspan="2" |تێبینییەکان |- ! scope="col"| دەرھێنەر ! scope="col"| ئەنیمەیتەر ! scope="col"| ھی تر |- ! scope=row| ''[[The Legend of Heroes V: A Cagesong of the Ocean]]'' | ١٩٩٩ | {{Yes|بەڵێ{{ھن}}{{بچووک|(دەکرێتەوە)}}}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | وەک ماکۆتۆ نیتسوو |- ! scope=row| ''[[Ys II: Ancient Ys Vanished – The Final Chapter|Ys II Eternal]]'' | ٢٠٠٠ | {{Yes|بەڵێ{{ھن}}{{بچووک|(دەکرێتەوە)}}}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | وەک ماکۆتۆ نیتسوو |- ! scope=row| ''[[گەمژە تاڵ و شیرینەکان]]'' | ٢٠٠١ | {{Yes|بەڵێ{{ھن}}{{بچووک|(تڕەیلەر & دەکرێتەوە)}}}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | |- ! scope=row| ''[[با: ھەناسەیەک لە دڵەوە]]'' | ٢٠٠٢–٠٤ | {{Yes|بەڵێ{{ھن}}{{بچووک|(تڕەیلەر & دەکرێتەوە)}}}} | {{Yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | |- ! scope=row| ''[[ھاروو نۆ ئاشیۆتۆ]]'' | ٢٠٠٤ | {{Yes|بەڵێ{{ھن}}{{بچووک|(تڕەیلەر & دەکرێتەوە)}}}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | |- ! scope=row| ''[[ئی ئێف: چیرۆکی ئەفسانەییی دووانەکە]]'' | ٢٠٠٦ ٢٠٠٨ | {{Yes|بەڵێ{{ھن}}{{بچووک|(تڕەیلەر & دەکرێتەوە)}}}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | |} === بازرگانییەکان === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! scope="col" rowspan="2" |ناونیشان ! scope="col" rowspan="2" |ساڵ ! scope="col" colspan="3" |متمانەپێکراو وەک ! scope="col" rowspan="2" |تێبینییەکان |- ! scope="col"| دەرھێنەر ! scope="col"| دەستکاریکەر ! scope="col"| ھی تر |- ! scope=row| ''Bosphorus Tunnel''{{ھن}}(ボスポラス海峡トンネル ''Bosuporasu Kaikyō Ton'neru'') | ٢٠١١ | {{Yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | {{Yes|نیگارکێشیی باکگراوند}} | بازرگانیی تەلەڤیزیۆنیی بڵاوکراوە لەلایەن [[تایسێ کۆرپۆرەیشن]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://shinkaimakoto.jp/taisei | سەردێڕ = Other voices-遠い声-» 大成建設テレビCM | trans-title = Other voices – Taisei TV CM | زمان = ja | بڵاوکەرەوە = Makoto Shinkai / CoMix Wave Films | ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141010033343/http://shinkaimakoto.jp/taisei | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ | df = mdy-all}}</ref> |- ! scope=row| ''Sri Lanka Highway''{{ھن}}(スリランカ高速道路 ''Suriranka Kōzokudōro'') | ٢٠١٣ | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes| * ستۆریبۆردەکان * وێنەگری}} | بازرگانیی تەلەڤیزیۆنیی بڵاوکراوە لەلایەن تایسێ کۆرپۆرەیشن، و ئاوازی گۆرانیی {{Nihongo|«شەڕ»|ファイト|فایتۆ}} لەلایەن [[ئانری کوماکی]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://shinkaimakoto.jp/taisei2 | سەردێڕ = Other voices-遠い声-» 大成建設テレビCM「スリランカ高速道路」篇 | trans-title = Other voices – Taisei TV CM "Sri Lanka highway" | زمان = ja | بڵاوکەرەوە = Makoto Shinkai / CoMix Wave Films | ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141010033502/http://shinkaimakoto.jp/taisei2 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ | df = mdy-all}}</ref> |- ! scope=row| ''Vietnam Noi Bai Airport''{{ھن}}(ベトナム・ノイバイ空港 ''Betonamu Noibai Kūkō'') | ٢٠١٤ | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes| * ستۆریبۆردەکان * وێنەگرتن}} | بازرگانیی تەلەڤیزیۆنیی بڵاوکراوە لەلایەن تایسێ کۆرپۆرەیشن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://shinkaimakoto.jp/taisei3 | سەردێڕ = Other voices-遠い声-» 大成建設テレビCM「ベトナム・ノイバイ空港」篇 | trans-title = Other voices – Taisei TV CM "Vietnam Noi Bai Airport" | زمان = ja | بڵاوکەرەوە = Makoto Shinkai / CoMix Wave Films | ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141010033220/http://shinkaimakoto.jp/taisei3 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ | df = mdy-all}}</ref> |- ! scope=row| ''Z-Kai: Cross Road''{{ھن}}(Ｚ会 「クロスロード」 ''Kurosu Rodo'') | ٢٠١٤ | {{Yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | {{Yes| * ستۆریبۆردەکان * سیناریۆ * بەرھەمھێنان * سەرپەرشتی}} | بازرگانیی تەلەڤیزیۆنیی بڵاوکراوە لەلایەن زێد-کای<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://shinkaimakoto.jp/Zkai | سەردێڕ = Other voices-遠い声-» Ｚ会「クロスロード」 | trans-title = Other voices – Z-Kai: Cross Road | زمان = ja | بڵاوکەرەوە = Makoto Shinkai / CoMix Wave Films | ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141016231517/http://shinkaimakoto.jp/Zkai | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ | df = mdy-all}}</ref> |- ! scope=row| ''Thomson–East Coast MRT Line'' (MRTトムソン・イーストコースト線 ''MRT Tomuson īsuto Kōsuto-sen'') |٢٠١٨ | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes| * ستۆریبۆردەکان}} |بازرگانیی تەلەڤیزیۆنیی بڵاوکراوە لەلایەن تایسێ کۆرپۆرەیشن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.straitstimes.com/lifestyle/acclaimed-your-name-director-makoto-shinkai-directs-tv-ad-on-thomson-east-coast-line|سەردێڕ=Acclaimed 'Your Name' director Makoto Shinkai directs TV ad on Thomson-East Coast Line|دوایین=Lam|یەکەم=Lydia|ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠١٨|وێبگە=[[The Straits Times]]|ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٢٠}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/acclaimed-your-name-director-makoto-shinkai-directs-tv-ad-on-thomson-east-coast-line |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> |- ! scope=row| ''New Yangon Specialist Hospital'' (ヤンゴン新専門病院 ''Yangon Shin Senmon Byōin'') |٢٠٢٠ | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes| * ستۆریبۆردەکان}} |بازرگانیی تەلەڤیزیۆنیی بڵاوکراوە لەلایەن تایسێ کۆرپۆرەیشن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://sojapan.jp/2020/03/makoto-shinkai-highlights-myanmar-in-new-ad-for-taisei-corporation|سەردێڕ=Makoto Shinkai highlights Myanmar in new ad for Taisei Corporation|وێبگە=So Japan|بڵاوکەرەوە=[[Anime Festival Asia]]|دوایین=Freakpool|ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210720221157/https://sojapan.jp/2020/03/makoto-shinkai-highlights-myanmar-in-new-ad-for-taisei-corporation|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |} === کارە وێژەیییەکان === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! scope="col" |ناونیشان ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |بڵاوکەرەوە ! scope="col" |تێبینییەکان |- ! scope="row" | ''تەمبەڵ'' | ١٩٩٤ | {{N/a}} | کتێبی وێنەدار |- ! scope="row" | ''٥ سانتیمەتر لە چرکەیەکدا'' | ٢٠٠٧ | [[میدیا فاکتۆری]] | ڕۆمان |- ! scope="row" | ''باخچەی وشەکان'' | ٢٠١٤ | [[کادۆکاوا شۆتن]] | ڕۆمان |- ! scope="row" | ''[[ناوی تۆ (ڕۆمان)|ناوی تۆ]]'' | ٢٠١٦ | [[کادۆکاوا کۆرپۆرەیشن|کادۆکاوا]] | ڕۆمان |- ! scope="row" | ''[[ناوی تۆ (ڕۆمان)|ناوی تۆ. لە لایەکی ترەوە: زەمینی]]'' | ٢٠١٦ | کادۆکاوا | سووکەڕۆمان؛ ھاونووسەر: [[ئاراتۆ کانۆو]]. |- ! scope="row" | ''ئاو و ھەوا لەگەڵ تۆ دەگۆڕم'' | ٢٠١٩ | [[کادۆکاوا کۆرپۆرەیشن|کادۆکاوا]] | ڕۆمان |} === کۆمیکەکان === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! scope="col" |ناونیشان ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |{{قت|بڵاوکەرەوە(کان)}} ! scope="col" |تێبینییەکان |- ! scope="row" | ''لە پشت تاوەرەکە'' | ٢٠٠٢ | {{N/a}} | |- ! scope="row" | ''دەنگەکانی ئەستێرەیەکی دوور'' | ٢٠٠٤ | [[کۆدانشا]] | |- ! scope="row" | ''ئەو شوێنەی لە ڕۆژانی سەرەتاماندا بەڵێنی پێ داین'' | ٢٠٠٦ | کۆدانشا | |- ! scope="row" | ''٥ سانتیمەتر لە چرکەیەکدا'' | ٢٠١٠–١١ | کۆدانشا{{ھن}}[[ڤێرتیکاڵ (کۆمپانیا)|کۆمپانیای ڤێرتیکاڵ]] {{بچووک|(ئینگلیزی)}} | |- ! scope="row" | ''ئەو منداڵانەی کە لە قووڵایییەکی زۆرەوە دوای دەنگە ونبووەکان دەکەون'' | ٢٠١١ | میدیا فاکتۆری | |- ! scope="row" | ''باخچەی وشەکان'' | ٢٠١٣ | کۆدانشا{{ھن}}کۆمپانیای ڤێرتیکاڵ {{بچووک|(ئینگلیزی)}} | |- ! scope="row" | ''ناوی تۆ'' | ٢٠١٦ | میدیا فاکتۆری | |} === نیگارەکان === * {{Nihongo|''دەمەوێت بتپارێزم''|きみを守るためにぼくは夢をみる|کیمی ئۆ مامۆروو تامێ نی بۆکوو وا یوومێ ئۆ میروو}} — نیگار (٢٠٠٣–٢٠١١) == پێداھەڵوتنەکان == {|class="wikitable sortable" ! ساڵ ! خەڵات ! پۆل ! ئیش/پاڵێوراو ! ئەنجام ! سەرچاوەکان |- | align="center" | ٢٠٠٣ | ٨ەمین خەڵاتی ئەی ئێم دی | باشترین دەرھێنەر | ''[[دەنگەکانی ئەستێرەیەکی دوور]]'' | rowspan=2 {{براوە}} | <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://amd.or.jp/award/09_01/index.html#08|سەردێڕ={{قت|Digital Contents of the Year '02／第8回 AMD アワード}}|trans-title=Digital Contents of the Year '02 / 8th AMD Award|زمان=ja|وێبگە=Amd.or.jp|ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180812213037/https://amd.or.jp/award/09_01/index.html#08|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | align="center" rowspan="3" | ٢٠١٦ | ٢٩یەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی نێونەتەوەییی تۆکیۆ]] | خەڵاتی ئاریگاتۆ | rowspan="9" | ''[[ناوی تۆ]]'' |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://variety.com/2016/film/asia/yesterday-takes-top-prize-at-tokyo-film-festival-1201908344/|سەردێڕ='Yesterday' Takes Top Prize at Tokyo Film Festival|magazine=Variety|دوایین=Schilling|یەکەم=Mark|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180629211451/https://variety.com/2016/film/asia/yesterday-takes-top-prize-at-tokyo-film-festival-1201908344/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٤١ەمین [[خەڵاتی ھۆچی فیلم]] | باشترین دەرھێنەر |{{پاڵێوراو}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://pixiin.com/award-hochi-eigashou-all/|سەردێڕ=報知映画賞ノミネート歴代受賞結果まとめ|بڵاوکەرەوە=Pick Scene|زمان=ja|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200226123847/https://pixiin.com/award-hochi-eigashou-all/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٢٩یەمین [[خەڵاتی فیلمی وەرزشیی نیکان]] | [[خەڵاتی فیلمی وەرزشیی نیکان بۆ باشترین دەرھێنەر|باشترین دەرھێنەر]] | {{براوە}} | |- | align="center" rowspan="6" | ٢٠١٧ | [[٤٤ەمین خەڵاتی ئانی]] | [[خەڵاتی ئانی بۆ دەرھێنان لە بەرھەمێکی تایبەتمەند|دەستکەوتی بەرچاو بۆ دەرھێنانی بەرھەمێکی تایبەتمەندی ئەنیمەیشن]] | rowspan=4 {{پاڵێوراو}} |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://ew.com/article/2016/02/07/annie-awards-2016-winners-list/|سەردێڕ=Annie Awards 2016 winners list: 'Inside Out' takes top prizes|magazine=[[Entertainment Weekly]]|دوایین=Coggan|یەکەم=Devan|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180812213823/https://ew.com/article/2016/02/07/annie-awards-2016-winners-list/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٥٩یەمین [[خەڵاتی بلوو ڕۆبن]] | [[خەڵاتی بلوو ڕۆبن بۆ باشترین دەرھێنەر|باشترین دەرھێنەر]] |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.crunchyroll.com/anime-news/2017/01/26/blue-ribbon-awards-crowns-shin-godzilla-best-japanese-film-of-2016|سەردێڕ=Blue Ribbon Awards Crowns "Shin Godzilla" Best Japanese Film of 2016|ئیش=[[کڕەنچیڕۆل]]|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180826113702/http://www.crunchyroll.com/anime-news/2017/01/26/blue-ribbon-awards-crowns-shin-godzilla-best-japanese-film-of-2016|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | [[١١یەمین خەڵاتی ئاسیان فیلم]] | باشترین سیناریۆ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://asianfilmfestivals.com/2017/01/12/11th-asian-film-awards-nominees-2017/|سەردێڕ=11th Asian Film Awards – Nominees 2017|بڵاوکەرەوە=Asian Film Festivals|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170819192533/https://asianfilmfestivals.com/2017/01/12/11th-asian-film-awards-nominees-2017/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | [[٤٠ەمین خەڵاتی ئەکادیمیی ژاپۆن]] | [[خەڵاتی فیلمی ئەکادیمیی ژاپۆن بۆ دەرھێنەری ساڵ|دەرھێنەری ساڵ]] |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://variety.com/2016/film/asia/our-little-sister-nominations-japanese-awards-1201682563/|سەردێڕ=Kore'eda's 'Our Little Sister' Scores Record Nominations For Japanese Awards|magazine=Variety|دوایین=Schilling|یەکەم=Mark|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180812213308/https://variety.com/2016/film/asia/our-little-sister-nominations-japanese-awards-1201682563/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | [[فێستیڤاڵی خەڵاتی تۆکیۆ ئەنیمێ]]ی ٢٠١٧ | [[خەڵاتی تۆکیۆ ئەنیمێ#باشترین دەرھێنەر|باشترین دەرھێنەر]] | rowspan=2 {{براوە}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-02-23/yuri-on-ice-a-silent-voice-win-tokyo-anime-award-festival-top-prizes/.112594|سەردێڕ=Yuri!!! on Ice, A Silent Voice Win Tokyo Anime Award Festival's Top Prizes|ئیش=[[ھێڵی ھەواڵی ئەنیمێ]]|یەکەم=Egan|دوایین=Loo|ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> |- | ٢٦ەمین [[خەڵاتی ڕەخنەگرانی فیلمی ژاپۆنی|خەڵاتی ڕەخنەگرانی فیلمی ژاپۆن]] | باشترین دەرھێنەری ئەنیمەیشن |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://jmcao.org/past-awards.html|سەردێڕ=日本映画批評家大賞 公式サイト|script-title=ja:第26回受賞作品|trans-title=The 26th Winning Work|وێبگە=Japan Movie Critics Awards Official Website|زمان=ja|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180812213421/http://jmcao.org/past-awards.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | align="center" rowspan="3" | ٢٠٢٠ | rowspan="2" | [[٤٧ەمین خەڵاتی ئانی]] | [[خەڵاتی ئانی بۆ دەرھێنان لە بەرھەمێکی تایبەتمەند#دەیەی ٢٠١٠|دەستکەوتی بەرچاو بۆ دەرھێنانی بەرھەمێکی تایبەتمەندی ئەنیمەیشن]] | rowspan="3" | ''[[ئاو و ھەوا لەگەڵ تۆ دەگۆڕم]]'' | rowspan=2 {{پاڵێوراو}} | rowspan="2" |<ref name="Annie 2020">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/lists/2020-annie-award-winners-complete-list-1258805/item/best-animated-feature-2020-annie-award-winners-1269738|سەردێڕ=2020 Annie Award Winners {{!}} Complete List|magazine=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر]]|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> |- | [[خەڵاتی ئانی بۆ نووسین لە بەرھەمێکی تایبەتمەند#دەیەی ٢٠١٠|دەستکەوتی بەرچاو بۆ نووسینی بەرھەمێکی تایبەتمەندی ئەنیمەیشن]] |- | [[فێستیڤاڵی خەڵاتی تۆکیۆ ئەنیمێ]]ی ٢٠٢٠ | [[خەڵاتی تۆکیۆ ئەنیمێ#باشترین دەرھێنەر|باشترین دەرھێنەر]] | {{براوە}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.crunchyroll.com/anime-news/2020/02/05-1/weathering-with-you-demon-slayer-win-anime-of-the-year-at-tokyo-anime-awards-festival-2020|سەردێڕ=Weathering With You, Demon Slayer Win Anime of the Year at Tokyo Anime Awards Festival 2020|یەکەم=Daryl|دوایین=Harding|ئیش=[[کڕەنچیڕۆل]]|ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> |} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان|گرووپ=upper-alpha}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Makoto Shinkai}} * [http://shinkaimakoto.jp/ وێبگەی ماکۆتۆ شینکای] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210210094615/http://shinkaimakoto.jp/ |date=١٠ی شوباتی ٢٠٢١ }} {{In lang|ja}} * [http://en.shinkaiworks.com/ دەروازەی فەرمیی ماکۆتۆ شینکای] * {{IMDb name|1396121}} * {{AllMovie name|399602}} * {{Rotten Tomatoes person|makoto_shinkai}} * {{ھێڵی ھەواڵی ئەنیمێ|people|3487}} *[http://www.sf-encyclopedia.com/entry/shinkai_makoto ماکۆتۆ شینکای] لە [[ئینسایکڵۆپیدیای خەیاڵیی زانستی]] {{ماکۆتۆ شینکای}} {{خەڵاتی فیلمی وەرزشیی نیکان بۆ باشترین دەرھێنەر}} {{کۆمیکس وەیڤ فیلمز}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەنیمێ و مانگا|ژاپۆن|ژیاننامە|فیلم|کایەی ڤیدیۆیی|ئەنیمەیشن}} [[پۆل:خەڵکی پارێزگای ناگانۆ]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی چوۆ]] [[پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمێ]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣]] [[پۆل:نەخشکێشە ژاپۆنییەکان]] [[پۆل:ھونەرماندانی خەیاڵیی ژاپۆنی لەسەر بنچینەی تێڕامان]] [[پۆل:ھونەرمەندانی فانتازیا]] [[پۆل:وێنەکێشانی مانگا]] [[پۆل:وێنەکێشە ژاپۆنییەکانی ئەنیمێ]] 05pfz304h5vzbkbxp02kr8ovxkrtlvz 1 187262 1613636 1327180 2026-07-31T01:18:34Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1613636 wikitext text/x-wiki {{سەرپەڕەی وتووێژ}} == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ماکۆتۆ شینکای]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=828879 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181008061506/http://activeanime.com/html/2005/09/27/makoto-shinkai-the-place-promised-in-our-early-days-director بۆ http://activeanime.com/html/2005/09/27/makoto-shinkai-the-place-promised-in-our-early-days-director/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٤١، ٢٥ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ماکۆتۆ شینکای]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=877342 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180812213421/http://jmcao.org/past-awards.html بۆ http://jmcao.org/past-awards.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٣٨، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[ماکۆتۆ شینکای]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=877983 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20141010033343/http://shinkaimakoto.jp/taisei بۆ http://shinkaimakoto.jp/taisei زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20141010033502/http://shinkaimakoto.jp/taisei2 بۆ http://shinkaimakoto.jp/taisei2 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20141010033220/http://shinkaimakoto.jp/taisei3 بۆ http://shinkaimakoto.jp/taisei3 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20141016231517/http://shinkaimakoto.jp/Zkai بۆ http://shinkaimakoto.jp/Zkai زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٥٤، ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ماکۆتۆ شینکای]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=895820 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210210094615/http://shinkaimakoto.jp/ بۆ http://shinkaimakoto.jp/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٦:٠٠، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ماکۆتۆ شینکای]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1218677 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210720221157/https://sojapan.jp/2020/03/makoto-shinkai-highlights-myanmar-in-new-ad-for-taisei-corporation بۆ https://sojapan.jp/2020/03/makoto-shinkai-highlights-myanmar-in-new-ad-for-taisei-corporation زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٥:٢٦، ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٦ بەستەری دەرەکیی [[ماکۆتۆ شینکای]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1327179 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://shinkaimakoto.jp/taisei *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://shinkaimakoto.jp/taisei2 *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://shinkaimakoto.jp/taisei3 *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://shinkaimakoto.jp/Zkai *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210720221157/https://sojapan.jp/2020/03/makoto-shinkai-highlights-myanmar-in-new-ad-for-taisei-corporation بۆ https://sojapan.jp/2020/03/makoto-shinkai-highlights-myanmar-in-new-ad-for-taisei-corporation زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://jmcao.org/past-awards.html تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٦:١٠، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ماکۆتۆ شینکای]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1613635 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191206114836/http://globalization.chuo-u.ac.jp/global_person/special/taidan4/ بۆ http://globalization.chuo-u.ac.jp/global_person/special/taidan4/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠١:١٨، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) 1mbufhpahn2mgsp08gvnvrf54tx3b7v 0 187344 1613527 1359101 2026-07-30T16:52:55Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1613527 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = قائمشەھر | ناوی_خۆماڵی = قائم‌شهر | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] | وێنە = Qaemshahr 1.jpg | spacing = ٢ | size = 300 | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگاکانی ئێران|ئێران]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای مازەندەران|مازەندەران]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی قائمشەھر|قائمشەھر]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٠٤٬٩٥٣ کەس | دانیشتووان_لە = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی تەبەری|تەبەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = | وێبگە = [https://www.ghaemshahr.ir www.ghaemshahr.ir] }} '''قائمشەھر''' ({{Pronunciation|Qaemshahr.ogg}}) یەکێک لە گەورەترین شارەکانی [[پارێزگای مازەندەران]] لە [[ئێران]] و ناوەندی [[شارستانی قائمشەھر]]ە. ئەم شارە یەکێکە لە شارە کۆنەکانی ئێران. قائمشەھر کەوتووەتە داوێنی چیاکانی ئەلبورز لە باکووری ئێران. زۆربەی دانیشتووانی ئەم شارە بە [[زمانی تەبەری]] قسە دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amar.org.ir/english|سەردێڕ=Statistical Center of Iran > Home}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fallingrain.com/world/IR/35/Qaem_Shahr.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001082439/http://www.fallingrain.com/world/IR/35/Qaem_Shahr.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://travital.com/city/qaem-shahr/</ref><ref>https://www.itto.org/iran/city/Qaem-Shahr/</ref><ref>https://www.rai.ir/page-rai/fa/0/form/pId9820 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210629045312/https://www.rai.ir/page-rai/fa/0/form/pId9820 |date=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای مازەندەران]] * [[شارستانی قائمشەھر]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا|تەبەرستان}} {{ئێران-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Qaem Shahr}} [[پۆل:پارێزگای مازەندەران]] [[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای مازەندەران]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی دەریای کاسپیەن]] [[پۆل:ناوەندەکانی پارێزگاکانی ئێران]] 7n5xzhytr3o13mdor5jk0qbr8b74cc4 1 187348 1613528 868238 2026-07-30T16:53:06Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1613528 wikitext text/x-wiki == ناو == {{وب|Aram}} ھەڵەیە، یان دەبێت قائم شەھر بێت یان قائمشەھر، بەڵام نازانم چێیە باشترە، مەودای ھەبێت یان نا. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏١٩:٢٠، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) :{{وب|Ahrir}} یەکەم بەشداریی ئەو بەکارھێنەرە بوو و زانیم دەبێت ناوەکە بگۆڕدرێت، بەڵام بۆ برادەرانی ئەودێوم جێ ھێشت. خۆم نەمزانی بیکەمە چی. ھەرچیت پێ چاک بوو، بۆ ئەوەی بگوازەوە. سپاس، ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:٢٧، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) {{وب|Aram}} زۆر باشە بەڵام لە نیوەی ویکیپیدیایەکان وەکوو ئینگلیزی مەودای ھەیە بەڵام لە زۆر یەک وەکوو فارسی و ئەوانە مەودای نییە، من جارێ بۆ قائمشەھر دەیگوازمەوە و لە کاک {{وب|Calak}} داوا دەکەم دروسترەکەی بڵێت، گەر مەودای پێ باش نەبوو کە ھیچ گەر پێشی باش بۆیە بە چەند چرکە جێبەجێی دەکەین. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏١٩:٣١، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) :بژین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:٣٤، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) {{وب|Aza}} بەڕێزت «قائمشەھر یان قائم شەھر»ـت پێ باشترە؟ [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏٢٢:١٣، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) نازانم! [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٠:٠٧، ١ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) :بۆچی قائمشار نەبێت؟ مەگە '''شەهر''' فارسی نییە؟ وەک پیرانشار، خۆ ناڵێین پیرانشەهر.[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١١:٢٦، ١ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) :: ناوی تایبەت وەرناگێڕن. پیرانشار کوردییە فەرق دەکا. قائمشەھر-یش بە بڕوای من دەبێ بەسەریەکەوە بێ.-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏١١:٣١، ١ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قائمشەھر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=868237 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210629045312/https://www.rai.ir/page-rai/fa/0/form/pId9820 بۆ https://www.rai.ir/page-rai/fa/0/form/pId9820 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٤٠، ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قائمشەھر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1613527 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20221001082439/http://www.fallingrain.com/world/IR/35/Qaem_Shahr.html بۆ http://www.fallingrain.com/world/IR/35/Qaem_Shahr.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٦:٥٣، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) 97m58s7gajp7o1k0yww1kwbr5y666h5 0 188229 1613411 1598585 2026-07-30T12:05:17Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1613411 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:IN-AP.svg|وێنۆک|ڕەنگی سوور شوێنی جوگرافیای سیکیم لەسەر نەخشەی ھیندستان.]] '''ئاندرە پرادێش''' یەکێکە لە ویلایەتەکانی ھیندستان، دەکەوێتە بەشی ڕۆژھەڵاتی ئەو وڵاتە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Andhra Pradesh {{!}} History, Capital, Population, Map, & Points of Interest|ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Andhra-Pradesh|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=Encyclopædia Britannica|زمان=en}}</ref> حەوتەم گەورەترین ویلایەتی ھیندە لە ڕووی ڕووبەرەوە کە ١٦٢٬٩٧٥ کیلۆمەتر دووجایە،<ref name="profile">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=AP at a Glance|ناونیشان=https://www.ap.gov.in/?page_id=30|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191221132152/https://www.ap.gov.in/?page_id=30|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە=Official portal of Andhra Pradesh Government}}</ref> ھەروەھا دەیەکەم پڕدانیشتوانترین ویلایەتی ھیندە، بەھەبوونی زیاتر لە ٤٩ ملیۆن سەرنشین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Andhra Pradesh Population (2019/2020)|ناونیشان=http://www.populationu.com/in/andhra-pradesh-population|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=www.populationu.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200922151827/http://www.populationu.com/in/andhra-pradesh-population|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Coastal Length of Indian States|ناونیشان=http://www.quickgs.com/coastal-length-of-indian-states/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=QuickGS.com|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210418134237/http://quickgs.com/coastal-length-of-indian-states/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[زمانی تێلووگوو]] بە زمانی فەرمی ویلایەتەکە دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Telugu Language {{!}} AP State Portal|ناونیشان=http://www.ap.gov.in/telugu-language/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150619202615/http://www.ap.gov.in/telugu-language/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Press Information Bureau|ناونیشان=https://pib.gov.in/newsite/erelease.aspx?relid=44340|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=pib.gov.in}}</ref> ئاندرە پرادێش لە ڕۆژی ١ی تشرینی دووەمی ١٩٥٦، بۆیەکەمینجار بەفەرمی وەک ویلایەت ناسێنرا. زیاتر لە ٩٠٪ دانیشتووانی ویلایەتەکە پەیڕەوی ئاینی [[ھیندووئیزم]] دەکەن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{ویلایەتەکانی ھیندستان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھیندستان|ئاسیا|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Andhra Pradesh}} [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٥٩]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] [[پۆل:ویلایەتەکانی ھیند]] [[پۆل:ئاندرا پرادێش]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٥٦]] [[پۆل:کەنداوی بەنگال]] is3urgo4zcb8g7km653gmgjxfv6yul9 0 188445 1613474 1603154 2026-07-30T14:26:56Z Star salim harki 77275 /* */ 1613474 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=|width=|partof=[[تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان]]|image=Mehmûd Berzencî.jpg|caption=مەحموود بەرزنجی (پێش ساڵی ١٩١٩)|date=ئایار-حوزەیرانی ١٩١٩؛ تشرینی دووەمی ١٩٢٢ – تەممووزی ١٩٢٤؛ ١٩٣٠|place=[[بەڕێوەبەرایەتیی خاکە داگیرکراوەکانی دوژمن]] و [[عێراقی زۆرەملێ|ئینتیدابی عێراقی]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=شانشینی کوردستان دووبارە داگیرکرایەوە لەلایەن بەڕیتانیا|result=شۆڕشەکە سەرکوت کرا. * شانشینی کوردستان لە ١٩٢٤ ھەڵوەشایەوە * شێخ مەحموود پاشەکشەی کرد * باشووری کوردستان لکێنرا بە ئینتیدابی عێراقی (١٩٢٦) * شێخ مەحموود ڕاپەڕینێکی تر بەرپا دەکات لە بەھاری ساڵی ١٩٣١ کە بووە ھۆی ئەوەی جارێکی تر شکست بھێنێت و بخرێتە زیندان|status=|combatants_header=|combatant1={{flagicon image|Flag of Kingdom of Kurdistan (1922-1924).svg}} [[دەوڵەتی کوردی (١٩١٨-١٩١٩)|دەوڵەتی کوردی]] * [[File:White Crescent-Moon-Mark-II-8.png|White Crescent-Moon-Mark-II-8|20px]] خێڵی بەرزنجی * [[File:White Crescent-Moon-Mark-II-8.png|White Crescent-Moon-Mark-II-8|20px]] خێڵی ھەمەوەند * [[File:White Crescent-Moon-Mark-II-8.png|White Crescent-Moon-Mark-II-8|20px]] بەشێک لە خێڵەکانی جاف، جەبباری، شێخ بزێنی و شوانی ---- {{flagicon image|Flag of Kingdom of Kurdistan (1922-1924).svg}} [[شانشینی کوردستان]] * [[File:White Crescent-Moon-Mark-II-8.png|White Crescent-Moon-Mark-II-8|20px]] سوپای نیشتمانیی کوردی|combatant2={{flagicon image|Flag of Iraq (1924–1959).svg}} [[عێراقی زۆرەملێ|ئینتیدابی عێراق]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Great Britain (1707–1800).svg}} [[فەرماندەییی ھێزی ئاسمانیی شاھانەی بەریتانیا لە عێراق|فەرماندەییی ئاسمانی]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[ھێزە ئاشوورییەکانی عێراق|لیڤییە ئاشوورییەکان]]|combatant3=|commander1={{flagicon image|Flag of Kingdom of Kurdistan (1922-1924).svg}} [[شێخ مەحموودی حەفید|مەحموود بەرزنجی]]{{surrendered}}|commander2={{flagicon image|Flag of Iraq (1924–1959).svg}} [[فەیسەڵی یەکەم]]|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1={{flagicon image|Flag of Kingdom of Kurdistan (1922-1924).svg}} ٥٠٠|strength2={{flagicon image|Flag of Great Britain (1707–1800).svg}} دوو لیوای بەڕیتانی|strength3=|casualties1=|casualties2=|casualties3=|notes=|campaignbox={{ململانێی کورد و عێراق}}}} '''شۆڕشی شێخ مەحموودی حەفید''' زنجیرەیەک ڕاپەڕینی چەکدارییە کە [[شێخ مەحموودی حەفید]] سەرکردایەتی دەکرد دژی دەسەڵاتی عێراقی لە کاتی داگیرکاری [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] و دواتریش دژی فەرمانی بەریتانییەکار [[عێراق]]. کوڕەزاکە دوای یەکەم ھەوڵی یاخیبوونی لە ئایاری ١٩١٩ دا زیندانی کرا و بۆ ماوەی یەک ساڵ دوورخرایەوە بۆ [[ھیندستان]] و لە کاتی گەڕانەوەیدا جارێکی دیکە کرا بە پارێزگار بەڵام پاش ماوەیەکی کەم جارێکی دیکە شۆڕش یان کرد و خۆی بە پارێزگاری [[شانشینی کوردستان]] ڕاگەیاند. شانشینییەکە لە ئەیلوولی ١٩٢٢ەوە تا تەممووزی ١٩٢٤ی بەردەوام بوو.<ref><nowiki>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Prince |یەکەم=James M. |ڕێکەوت=January 1993 |سەردێڕ=A Kurdish State in Iraq? |journal=Current History |بەرگ=٩٢|ژمارە=٥٧٠|پەڕە=</nowiki>{{page needed}}</ref> <nowiki>:</nowiki> # '''سەرکردایەتی کاریزماتیک''' #* توانای کۆکردنەوەی هۆزەکان و خەڵکی ناوچەی سلێمانی هەبوو. #* کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر خەڵک هەبوو. # '''بیرکردنەوەی دەوڵەتسازی''' #* تەنها ئامانجی شۆڕش نەبوو، بەڵکو هەوڵی دامەزراندنی دەوڵەتێکی کوردی دا. #* لە ساڵی ١٩٢٢ خۆی بە پاشای کوردستان ناساند، کە هەنگاوێکی گرنگ بوو بۆ ناساندنی مافی دەوڵەتداری کورد #* == پشت ڕووداوەکان == دوای ماوەیەکی کەم لە ڕێککەوتنە کۆتاییەکانی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، [[شێخ]]ی [[ڕێبازی قادری]]ی [[سۆفییایەتی|سۆفیەکان]] کە کاریگەرترین کەسایەتی باشووری کوردستان بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Eskander|یەکەم=Saad|ڕێکەوت=2000-11|سەردێڕ=Britain's Policy in Southern Kurdistan: The Formation and the Termination of the First Kurdish Government, 1918–1919|ناونیشان=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13530190020000501|journal=British Journal of Middle Eastern Studies|زمان=en|بەرگ=٢٧|issue=2|پەڕەکان=١٣٩–١٦٣|doi=10.1080/13530190020000501|issn=1353-0194}}</ref> کرا بە بەڕێوەبەری [[سەنجەق]]ی پێشووی [[دھۆک]]. == ڕاپەڕینی کورد لە ١٩١٩ == {{وتاری سەرەکی|دەوڵەتی کوردی (١٩١٨-١٩١٩)}} لە ٢٣ی ئایاری ١٩١٩، چەند مانگێک دوای دانانی بە بەڕێوەبەری شاری سلێمانی، [[شێخ مەحموودی حەفید|شێخ مەحموود]] ٣٠٠ کەسی لە عەشیرەتەکان چەکدار کرد، سەرپەرشتیاری بەریتانیای دەرکرد و خۆی بە «حاکمی ھەموو کوردستان» ڕاگەیاند، ئەمەش بووە یەکەم سەرھەڵدانی شێخ مەحموود.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McDowall|یەکەم=David|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=xpefAAAAMAAJ&redir_esc=y|سەردێڕ=A Modern History of the Kurds|ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Academic|ژپنک=٩٧٨-١-٨٦٠٦٤-١٨٥-٥|زمان=en}}</ref> لە سەرەتای ڕاپەڕینەکەدا، کورد بە لابردنی خاڵی چاودێری بەریتانییەکان لە [[چەمچەماڵ]]، ھەندێک سەرکەوتنی بەخۆیەوە بینی. لە ھەردوو دیوی سنوور، عەشیرەتەکان پشتیوانی خۆیان بۆ شێخ مەحموود ڕاگەیاند.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شۆڕش و شکستی دەوڵەتی شێخ مەحموود|ناونیشان=http://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=25922&Jor=4|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.wishe.net}}</ref> شێخ مەحموود بە کەڵک وەرگرتن لە دەسەڵاتی خۆی وەک سەرکردەیەکی ئایینی، لە ساڵی ١٩١٩دا داوای جیھادی کرد لە دژی ئینگلیزەکان، و بەم شێوەیە پشتیوانی زۆرێک لە کوردانی بێ ئاگا لە خەباتی [[کوردایەتی|ناسیۆنالیستی]] بەدەست ھێنا. ھەرچەندە چڕی ڕاپەڕینەکان، بە پاڵنەری [[ئایین]]ی پشتیوانی لێ کرا، بەڵام ڕۆشنبیرانی کورد دەستیان بە بڵاوکردنەوەی بیرۆکەی «ئازادی نیشتمانی» کرد و ھەوڵیان دا پێگەی کۆمەڵایەتی و سیاسی کورد بەھێزتر بکەن. لە نێو لایەنگرانی شێخ مەحموود، [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]] تەمەن ١٦ ساڵ، و پیاوەکانی بە فەرمانی [[ئەحمەد بارزانی|شێخ ئەحمەد بارزانی]] سەرۆک عەشیرەتی [[بارزانی]]، چوونە پاڵ شێخ مەحموود.<ref>https://web.archive.org/web/20131029191132/http://etd.lib.fsu.edu/theses/available/etd-11142005-144616/unrestricted/003Manuscript.pdf</ref> لەگەڵ ئاگاداربوون لە گەشەسەندنی ھێزی سیاسی و سەربازیی شێخ، ئینگلیزەکان ناچاربوون وەڵامی سەربازی بدەنەوە و دوو لیوای سەربازی لە ١٨ی حوزەیران، لە دەربەندی [[بازیان]]، ھێزە ٥٠٠ سەربازییە کوردییەکەیان تێکشکاند و لە ٢٨ی مانگدا [[ھەڵەبجە]]یان کۆنتڕۆڵ کرد و کۆتاییان بە [[دەوڵەتی کوردی (١٩١٨-١٩١٩)|دەوڵەتی کوردی]] ھێنا، و بووە ھۆی شکستھێنانی ڕاپەڕینەکە. == دەرکردنی شێخ مەحموود == شێخ مەحموود لە ساڵی ١٩٢١ دەستگیر کرا و ڕەوانەی [[ھیندستان]] کرا، دوای دەستگیرکردنی لایەنگرانی شێخ مەحموود بەردەوام بوون لە دژایەتیکردنی دەسەڵاتی بەریتانیا.<ref>https://web.archive.org/web/20131029191132/http://etd.lib.fsu.edu/theses/available/etd-11142005-144616/unrestricted/003Manuscript.pdf</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لە سلێمانی پەردە لەسەر وێنەیەکی شێخ مەحموودی حەفید لادرا|ناونیشان=https://www-rudaw-net.cdn.ampproject.org/v/s/www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1508202113-amp?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&aoh=17070709042798&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1508202113|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www-rudaw-net.cdn.ampproject.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240204182453/https://www-rudaw-net.cdn.ampproject.org/v/s/www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1508202113-amp?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&aoh=17070709042798&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1508202113|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ڕاپەڕینی کورد لە ١٩٢٢ == {{وتاری سەرەکی|شانشینی کوردستان}} [[پەڕگە:Kingdom of Kurdistan.jpg|وێنۆک|نەخشەی شانشینی کوردستان]] دوای [[پەیمانی سیڤەر]] کە چەندین خاک و ناوچەی نوێی دامەزراند، ھێشتا شاری سلێمانی لەژێر کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆی بەریتانیادا مابووەوە. دوای ھاتنە ناوەوەی ھێزێکی حکوومەتی تورکیا بۆ ناوچەکە، ھەوڵێک لەلایەن ئینگلیزەکانەوە درا بۆ بەرپەرچدانەوەی ئەمە، بە دانانی شێخ مەحموود کە تازە لە وڵاتی ھیندستان ھێنرابووەوە بۆ زێدی خۆی، بۆ جارێکی دیکە وەک بەڕێوەبەری ناوچەکە، لە ١٤ی ئەیلوولی ١٩٢٢.<ref>https://web.archive.org/web/20040722065626/http://www.kurdish-academic.net/articles/KAN_2004_Jaafar_Khidir_1.pdf</ref> شێخ مەحموود دیسان ڕاپەڕی دژی ئینگلیز و لە مانگی تشرینی دووەم خۆی بە پاشای شانشینی کوردستان ناساند. پارێزبەندی شانشینەکەی بە لەشکری شانشینی کوردستان داندرا، کە ناویان لێنا ''سوپای نەتەوەیی کوردی''.<ref>https://web.archive.org/web/20060418050534/http://www.kurdmedia.com/articles.asp?id=11980</ref> شێخ مەحموود لە تەمموزی ساڵی ١٩٢٤ لەلایەن ئینگلیزەکانەوە شکستی پێ ھێنرا،<ref name=":0" /> دواتر بەریتانیا ناوچەکەی بە خاکی عێراق ناساند و شا [[فەیسەڵی یەکەم]]ی بە چاودێری دانا؛ لە کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٢٦، ئەنجومەنی گەلان بەشێوەیەکی فەرمی خاکەکەی بە عێراق ھەژمار کرد، لەگەڵ دابینکردنی مافی کوردیش لە چوارچێوەی دەوڵەتە نوێیەکە. == ئەمانەش ببینە == * [[شانشینی کوردستان]] * [[دەوڵەتی کوردی (١٩١٨-١٩١٩)]] * [[ڕاپەڕینەکانی کورد لە جەنگی جیھانیی یەکەمدا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شانشینی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق|شانشینی یەکگرتوو|شەڕ}} [[پۆل:ناڕەزایییەکان و سەربزێوییەکانی کورد]] [[پۆل:شانشینی کوردستان]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:شەڕەکانی عێراق]] [[پۆل:پێکدادانەکان لە ١٩١٩]] [[پۆل:یاخیبوونی کوردان لە عێراق]] 6tjypatjr2xqf6q1l3hh0hvczi6xgx9 1 190440 1613672 1328652 2026-07-31T07:51:21Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1613672 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ناو کنیاو پاو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=828999 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190607191302/http://mizzima.com/article/myanmar-woman-receive-2019-international-women-courage-award بۆ http://mizzima.com/article/myanmar-woman-receive-2019-international-women-courage-award زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:١٧، ٢٥ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ناو کنیاو پاو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=844007 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190607191302/http://mizzima.com/article/myanmar-woman-receive-2019-international-women-courage-award بۆ http://mizzima.com/article/myanmar-woman-receive-2019-international-women-courage-award زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٥٩، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ناو کنیاو پاو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1328651 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190311161858/https://www.state.gov/s/gwi/iwoc/2019/bio/index.htm بۆ https://www.state.gov/s/gwi/iwoc/2019/bio/index.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:٤٢، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ناو کنیاو پاو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1613671 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190306042418/https://www.apheda.org.au/meet-naw-kynaw-paw/ بۆ https://www.apheda.org.au/meet-naw-kynaw-paw/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٧:٥١، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) rtatroeykljmikt90nsom179ianuzma 10 191329 1613455 1612266 2026-07-30T12:58:13Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[داڕێژە:وتار بۆ سڕینەوە]] 1613455 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[داڕێژە:وتار بۆ سڕینەوە]] {{Redirect category shell| {{R from move}} {{R from template shortcut}} }} kk3m875sj2mzbedsigg8n4f6me2x0e6 0 191486 1613547 1445556 2026-07-30T17:05:37Z Ari Qasm 57423 1613547 wikitext text/x-wiki {{Infobox tournament | name = جامی جیھانیی فیفا | sport =[[تۆپی پێ]] | year = | image = Football's greatest prize - the FIFA World Cup trophy.jpg | caption = جامی پاڵەوانییەتی جامی جیھانیی فیفا لە ساڵی ١٩٧٠ | location = | start_date = <!-- or | date = --> | end_date = | established ={{flag|URU}}[[جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٠|١٩٣٠]] | administrator = [[فیفا]] | number = ٢١ | format = چوار ساڵ جارێک | host = | venues = | participants =* ٢٠٤ لە پاڵاوتن * ٣٢ لە پاڵەنییەتییەکە <!-- or | teams = --> | website=[https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022 ماڵپەڕی فەرمی] | champion ={{fb|Spain}}(٢ جار) <!-- or | دواین پاڵەوان= --> [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]] | runners-up1 ={{fb|Brazil}} (٥ جار)<!-- or | زۆترین نازناو = --> || runners-up2 = * {{fb|Italy}}(٤جار) * {{fb|Germany}} <!-- or | runner-up2 = --> | matches = | points = | tries = | goals = | attendance = | noaverage = <!-- Set to 1 to exclude average attendance per match --> | mvp = | top_scorer = | top_try_scorer = | stat1_label = | stat1 = | stat2_label = | stat2 = | stat3_label = | stat3 = | previous = | next = }} '''جامی پاڵەوانییەتی [[جامی جیھانیی فیفا]]''' جامێکی زێڕینە و خەڵاتی براوەی پاڵەوانییەتییەکەیە، تا ئێستا دوو جۆری لێ بەرھەم ھێنراوە، جامی ژۆل ڕیمێنت لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٠|١٩٣٠]] تا [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٠|١٩٧٠]] و جامی جیھانیی نوێ لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٠|١٩٧٠]] تا ئێستا. یەکەم جام ناوی «جامی سەرکەوتن» بوو بەڵام دواتر وەک ڕێزلێنانێک لە سەرۆکی سێیەمی فیفا ناوەکەی گۆڕا بۆ جامی ژۆل ڕیمێنت کە خاوەنی بیرۆکەی جێبەجێکردنی پاڵەوانییەتییەکە بوو. بەڵام دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٧٠ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەڕازیل]] نازناوەکە بۆ جاری سێیەم بەدەست دەھێنێت، جامەکەی بۆ ھەمیشە پێشکەش کرا و بووە موڵکی خۆیان. بۆیە [[فیفا]] بیری لە دروستکردنی جامێکی نوێ کردەوە. لە ١٩٧٤دا ئەو جامەی ئێستا ھەیە دروست کرا. بەڵام ئەو جامەی کە پێشکەشی بەڕازیل کرا لە ١٩٨٣دا دزرا و تا ئێستایش نەدۆزراوەتەوە، وا بیردەکرێتەوە ئەم جامە لەلایەن دزەکانەوە توانرابێتەوە و لە ناوبرابێت. [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|ھەڵبژاردەی بەڕازیل]]، زۆرترین جار نازناوەکەی بەدەست ھێناوە لە ساڵەکانی: [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٨|١٩٥٨]]، [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٦٢|١٩٦٢]]، [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٠|١٩٧٠]]، [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤|١٩٩٤]]، [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢|٢٠٠٢]]. ھەروەھا [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیا|ھەڵبژاردەی ئیتالیا]] لە ساڵەکانی: [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٤|١٩٣٤]]، [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٨|١٩٣٨]]، [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٢|١٩٨٢]]، [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦|٢٠٠٦]]. لەگەڵ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا]] لە ساڵەکانی :[[جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٤|١٩٥٤]]، [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٤|١٩٧٤]]، [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٠|١٩٩٠]]، [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤|٢٠١٤]] چوار جار نازناوەکەیان بەدەست ھێناوە.هەروەها هەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین لە ساڵەکانی ١٩٧٨، ١٩٨٦، ٢٠٢٢ جامەکەی بەدەستهێناوە. دوایین پاڵەوانییەتیش لە [[قەتەر]] بوو کە ھەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین|ئەرژەنتین]] بوو بە پاڵەوان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠١٨|سەردێڕ=Pussy Riot claims responsibility as four invade World Cup field|ناونیشان=https://nypost.com/2018/07/15/pussy-riot-claims-responsibility-as-four-invade-world-cup-field/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180717143612/https://nypost.com/2018/07/15/pussy-riot-claims-responsibility-as-four-invade-world-cup-field/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == بیرۆکەی پاڵەوانییەتییەکە == [[پەڕگە:Jules Rimet 1933.jpg|وێنۆک|وێنەی [[ژول ڕیمێ|ژۆل ڕیمێنت]] سەرۆکی فیفا بۆ سێ خولی لەسەر یەک، خاوەنی زیندووکردنەوە و جێبەجێکردنی بیرۆکەی جامی جیھانی]] [[مێژووی جامی جیھانیی فیفا|بیرۆکەی]] ئەنجامدانی پاڵاوانییەتی [[جامی جیھانیی فیفا]] دەگەڕێتەوە بۆ یەکەم کۆبوونەوەی یەکێتیی تۆپی پێی جیھان لە ١٩٠٤دا بە بەشداری ٧ وڵات کە ھەریەکە لە: [[سویس]]را، [[بەلجیکا]]، [[دانمارک|دانیمارک]]، [[فەڕەنسا]]، [[ھۆڵەندا]]، [[ئیسپانیا]] و [[سوێد]] بوون. لەو کۆبوونەوەیەدا وتووێژی لەسەر کرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=كأس العالم انطلقت بفكرة (جوول ريميه) في العام 1930|ناونیشان=https://www.alriyadh.com/151606|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210826183820/https://www.alriyadh.com/151606}}</ref> پاش ئەوەی یاریی تۆپی پی لە کۆتایییەکانی سەدەی نۆزدەیەم و سەرەتاکانی سەدەی بیستەم ھاندەرێکی زۆری لە خۆی کۆکردەوە و بووە ھۆکار بۆ ئەوەی ئەو یارییە بەفەرمی بچێتە نێو پێشبڕکێی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٠ەوە، بەڵام زیاتر یارییەکی نمایشسازی بوو، نەک ڕکابەری. کاتێکی زۆری ویست تا ئەوەی ڕێککەوتنی لەسەر بکرێت بەھۆی ئەو ئاستەنگ و بەربەستانەی لە بەردەمیاندا بوو. بە تایبەت ڕازینەبوونی لیژنەی ئۆڵۆمپیادی جیھانی، بەھۆی ترسیان لە دانانی کاریگەری لەسەر یارییەکانی ئۆڵمپیاد و کۆنتڕۆڵکردنی یارییە بەناوبانگەکان لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی جیھانییەوە. جارێکی دیکە لە ١٩٢١دا بیرۆکەی ئەنجامدانی پاڵەوانییەتی جامی جیھانیی فیفا لەلایەن پارێزەری فەڕەنسی [[ژول ڕیمێ|ژۆل ڕیمێیت]] باس کرایەوە، کە دواتر بووە سەرۆکی فیفا ھەوڵی زۆریدا بۆ ئەوەی ئەم پاڵەوانییەتییە ئەنجام بدرێت، دواجار دوای حەوت ساڵ لە سەرۆکایەتیی فیفا لە کۆبوونەوەیەکی مێژوویدا لە ٢٥ی ئایاری ١٩٢٨ ڕەزامەندی لەسەر ئەنجامدانی ئەم پاڵەوانییەتییە درا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=كأس العالم انطلقت بفكرة (جوول ريميه) في العام 1930|ناونیشان=https://www.alriyadh.com/151606|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210826183820/https://www.alriyadh.com/151606}}</ref> شەش وڵات داوای مافی میوانداریکردنی یەکەم جامی جیھانییان کرد، لەنێویاندا داواکاری وڵاتی ئوروگوای پاڵەوانی دوو خولی ئۆڵۆمپیاد پەسەند کرا، ئاسانکاری بۆ ھەڵبژاردە بەشداربووەکان کرد، و فیفا خەرجی ھاتوچۆی ھەڵبژاردەکانی لە ئەستۆ گرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Staff|یەکەم=History com|سەردێڕ=World Cup Fast Facts You Might Not Know|ناونیشان=https://www.history.com/news/80-years-of-world-cup-facts|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=HISTORY|زمان=en}}</ref> دوو ساڵ پێش ئەنجامدانی پاڵەوانییەتییەکە ڕێنوێنی بڵاو کرایەوە کە دەبێت خەڵاتێکی شایستە بۆ ھەڵبژاردەی براوەی پاڵەوانییەتییەکە دابین بکرێت ھەر ئەمەش بووە ھۆی دروستبوونی جامی سەرکەوتن (ژۆل ڕیمێت). یەکەم پاڵەوانییەتیی لە ١٩٣٠دا دەستی پێکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ltd|یەکەم=Not Panicking|سەردێڕ=h2g2 – The Football World Cup – An Introduction – Edited Entry|ناونیشان=https://h2g2.com/edited_entry/A565148|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=h2g2.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180614200238/https://h2g2.com/edited_entry/A565148|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەرەتاکانی پاڵەوانییەتییەکە زۆر گران بوو بەھۆی کێشەی ھاتوچۆوە ھەر بۆیە ئەمە بە ھۆکاری کەمی ھەڵبژاردە بەشداربووەکان بۆ شوێنی ئەنجامدانی پاڵەوانییەتییەکە دەگەڕێتەوە کە [[ئوروگوای]] بوو، چونکە ماوە و تێچووی گەشتەکە بەسەر ئۆقیانووسی ئاتلانتیک بۆ وڵاتە ئەورووپییەکان زۆر دژوار بوو، ھەر بۆیە بە کرداریش تا دوو مانگ پێش یارییەکان ھیچ وڵاتێکی ئەورووپی ھەڵبژاردەکەی خۆی نەناردبوو، بەڵام لە کۆتاییدا ژۆڵ ڕیمیێ توانی بەلجیکا، فەڕەنسا، ڕۆمانیا و یوگسلاڤیا ڕازی بکات بۆ ئەنجامدانی گەشتەکە و بەشداریکردن لە جامەکە؛ و ھەروەھا بە ھەمان شێوە لە ساڵەکانی لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٤|١٩٣٤]] و [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٨|١٩٣٨دا]] بەشێکی کەم لە ھەڵبژاردەکانی [[ئەمریکای باشوور]] گەشتی [[ئەورووپا]]یان کرد. ھەروەھا ھەردوو پاڵەوانییەتیی ١٩٤٢ و ١٩٤٦ بەھۆی شەڕەوە ڕێک نەخرا. لە دوای ئەوەی وڵاتانی بریتانیا لە ١٩٢٠ەوە لە فیفا کشابوونەوە و ڕەتیان کردبووەوە لەگەڵ ئەو تیپانەدا یاری بکەن کە لە جەنگی جیھانیی یەکەمدا لە بەرەی شەڕەکەیاندا بوون. بەڵام لە ساڵی [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٠|١٩٥٠]] بە دواوە ھەتا ئێستا ھەر چوار ساڵ جارێک ئەنجام دەدرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Staff|یەکەم=History com|سەردێڕ=World Cup Fast Facts You Might Not Know|ناونیشان=https://www.history.com/news/80-years-of-world-cup-facts|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=HISTORY|زمان=en}}</ref> ٣٢ ھەڵبژاردە لە سەرجەم کیشوەرەکانەوە بە سیستەمی پاڵاوتن دەگەنە پاڵەوانییەتییەکە بۆ بەدەستھێنانی جامەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ltd|یەکەم=Not Panicking|سەردێڕ=h2g2 – The Football World Cup – An Introduction – Edited Entry|ناونیشان=https://h2g2.com/edited_entry/A565148|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=h2g2.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180614200238/https://h2g2.com/edited_entry/A565148|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جامی ژۆل ڕیمێنت == جامی [[ژول ڕیمێ|ژۆل ڕیمێنت]] یەکەم جامی پاڵەوانییەتییەکە بوو، لە سەرەتادا ناوی «جامی سەرکەوتن» بوو بەڵام دواتر لە ١٩٤٦دا وەک ڕێزلێنانێک لە سەرۆکی پێشووی فیفا ناوەکەی گۆڕا بۆ جامی [[ژول ڕیمێ|ژۆل ڕیمێنت]] کە خاوەنی بیرۆکەی جێبەجێکردنی پاڵەوانییەتییەکە بوو.<ref>Monnig ص 18</ref><ref name="Sports Trophies of the World">Sports Trophies of the World: [https://www.mapsofworld.com/pages/trophies/soccer/the-fifa-world-cup-jules-rimet-trophy/ The FIFA World Cup / Jules Rimet Trophy | Sports Trophies of the World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180614194948/https://www.mapsofworld.com/pages/trophies/soccer/the-fifa-world-cup-jules-rimet-trophy/|date=١٤ یونیو 2018}}</ref><ref name="Atherton ص7">Atherton ص7</ref> === دیزاین === جامەکە لەلایەن پەیکەرتاشی فەڕەنسی ئابێل لافلیۆر دیزاین کراوە، بە زێڕ ڕووپۆش کراوە، بنکەکەی بە کەڵکوەرگرتن لە مەڕمەری سپی دروست کراوە. پاشان لە ١٩٥٨دا لە جیاتی مەڕمەڕی سپی مادەی بنکەکەی بە لاجیۆری شین دروست کرا. بەرزییەکەی ٣٥ سانتیمەتر و کێشەکەی ٣٫٥ کیلۆگرام بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠١٣|سەردێڕ=FIFA.com – Jules Rimet Cup|ناونیشان=http://www.fifa.com/classicfootball/history/worldcup/julesrimettrophy.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئازاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130318114431/http://www.fifa.com/classicfootball/history/worldcup/julesrimettrophy.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> لە دیزاینەکەدا خانمێکی باڵدار کە نیشانەی یەکێک لە خواوەندەکانی یۆنانیی کۆن بووە بەدی دەکرێت، لەسەرسەری دەفرێک دانراوە وەک ھێمایەک بۆ براوەی جامەکە. لە خواریشەوە بنکەیەکی چوار لای ھەیە، تێیدا ناوی وڵاتە براوەکانی جامی جیھانیی فیفا لە ١٩٣٠ تا ١٩٧٠ نەخشێن دراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Borissov|یەکەم=Roman|دوایین٢=Footballwood.com|ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٣|سەردێڕ=FIFA World Cup trophy history, design, weight & size - ⚽ FootballWood.com|ناونیشان=https://www.footballwood.com/fifa-world-cup-trophy-history-design-weight-size/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=https://www.footballwood.com/|زمان=en-GB|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180614195417/https://www.footballwood.com/fifa-world-cup-trophy-history-design-weight-size.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === مێژوو === [[پەڕگە:Albert Lebrun presents 1938 FIFA Cup to Giuseppe Meazza 1974 stamp of Nicaragua.jpg|وێنۆک|کاپتنی ئیتاڵی [[جوزێپێ میاتزا]] جامی ژۆل ڕیمێی وەردەگرێت لە ئەلبێرت لیبرۆن یەکێک لە سەرۆک کۆمارەکانی [[فەڕەنسا]] لە دوای ئەوەی لە یاری کۆتایی [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٨|جامی جیھانی فیفای ١٩٣٨]] بە ئەنجامی ٤–٢ لە ھەڵبژاردەی ھەنگاریا بردەوە، بۆ جاری دووەم لەسەر یەک نازناوەکەیان بەدەست ھێنا .]] لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٣٠دا بە کەشتییەکی نەفەرھەڵگر کە لە ھەمان کاتدا شاندی یاریزانانی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا|فەڕەنسا]]، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەلجیکا|بەلجیکا]] و [[ڕۆمانیا]]ی تێدا بوو جامەکە لە فەڕەنساوە بۆ ئۆروگوای گواسترایەوە، و لە یەکەم پاڵەوانییەتیدا ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئۆروگوای جامەکەی بەرز کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=History of the birth to the creation of the Football World Cup|ناونیشان=http://football-en.footforever.com/CM/Divers_CM/historique_div_cm.php|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171123104719/http://football-en.footforever.com/CM/Divers_CM/historique_div_cm.php}}</ref> بەھۆی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]ە<nowiki/>و بۆ ماوەی ١٢ ساڵ پاڵەوانییەتییەکە ئەنجام نەدرا. [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیا|ھەڵبژاردەی ئیتالیا]] بۆماوەی ١٦ ساڵ وەک پاڵەوان و ھەڵگری نازناوە جیھانییەکە (١٩٣٤–١٩٥٠) مایەوە ئەمەش درێژترین ماوە بوو. ھەر بەھۆی جەنگەوە نیگەرانی لەسەر ئەو جامە بەنرخە پەیدا بوو ھەر بۆیە جێگری سەرۆکی ئەو کاتەی فیفا و سەرۆکی یەکێتیی تۆپی پێی ئیتالیا دکتۆر ئۆتۆرینۆ پاراسی، لەنێو سندووقی پێڵاوەکانی لەژێر جێگای خەوتنەکەی بە درێژایی جەنگەکە پاراستی لە کەوتنە دەست ھێزە داگیرکەرەکانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠٠٦|سەردێڕ=WorldFIFA|ناونیشان=http://www.ddinews.com/FIFA/FIFA%20World%20Cup%20history|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٤ی تەممووزی ٢٠٠٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060714160338/http://www.ddinews.com/FIFA/FIFA%20World%20Cup%20history|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای دوو ساڵ لە تەواوبوونی جەنگەکە جامەکە ھێنرایە دەرەوە، ڕەوانەی [[بەڕازیل]] کرا بەھۆی میوانداریکردنی پاڵەوانییەتییەکە لە ساڵی [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٠|١٩٥٠]] لەو وڵاتە. پێنج ھەڵبژاردەی تۆپی پێ بوونە خاوەنی جامی جامی ژۆل ڕیمێنت، ھەڵبژاردەی بەڕازیل سێ جار ئەم جامەی بەدەست ھێناوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢|سەردێڕ=migrationid:060703fr_archive01{{!}} Search: The New Yorker|ناونیشان=http://www.newyorker.com/archive/content/articles/060703fr_archive01|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=archive.is|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120907052821/http://www.newyorker.com/archive/content/articles/060703fr_archive01|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ئەویش لە ساڵەکانی: [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٨|١٩٥٨]]، [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٦٢|١٩٦٢]]، [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٠|١٩٧٠]] لە دوای ئەو ھەریەکە لە ھەڵبژاردەکانی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوروگوای|ئۆروگوای]]<ref name="FIFA">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA|ناونیشان=https://fifa.com/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=fifa.com|زمان=en}}</ref><ref name="FIFA"/> لە ساڵەکانی: [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٠|١٩٣٠]]، [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٠|١٩٥٠]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیا|ئیتالیا]] لە ساڵەکانی [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٤|١٩٣٤]]، [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٨|١٩٣٨]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Planet World Cup – 1934 – Final|ناونیشان=http://www.planetworldcup.com/CUPS/1934/wc34final.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171117165857/http://www.planetworldcup.com/CUPS/1934/wc34final.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Planet World Cup – 1938 – Final|ناونیشان=http://www.planetworldcup.com/CUPS/1938/wc38final.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.planetworldcup.com}}</ref> دوو جار جامەکەیان بردەوە، پاشان ھەڵبژاردەی ئەلمانیای ڕۆژاوا لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٤|١٩٥٤]]<ref name="FIFA"/> و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا|ھەڵبژاردەی ئینگلتەرا]] لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٦٦|١٩٦٦]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=PA Images|ناونیشان=https://www.paimages.co.uk/collections/2690|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=paimages.co.uk}}</ref> بۆ یەکەم جار لە مێژووی خۆیاندا بەدەستیان ھێنا. ئەم جامە تا ساڵی ١٩٧٠ بەو شێوەیە ماوەیە. دوای ئەوەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەڕازیل]] بۆ جاری سێیەم نازناوەکەی بەدەست ھێنا بۆ ھەمیشە جامەکەی پێ بەخشرا.<ref name="web.archive.org">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ=FIFA World Cup™ - Previous Editions – FIFA.com|ناونیشان=http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/index.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150609003426/http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/index.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === دزینی جامەکە === [[پەڕگە:Picklesfeature.jpg|224x224px|وێنۆک|پیکلز ئەو سەگەی جامی جیھانیی فیفای ١٩٦٦ی دۆزییەوە.]] [[پەڕگە:Djalma Santos.jpg|وێنۆک|وێنەی یاریزانی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەڕازیلی]] دژالما سانتۆس براوەی [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٨|جامی جیھانی فیفای ١٩٥٨]]، لەگەڵ کۆپییە دروستکراوەکەی جامی ژۆل ڕێمی پاش ئەوەی لە ساڵی ١٩٨٣ دزرا .]] جامی ژۆل ڕیمێنت دوو جار دزرا، دوایینیان نەتوانرا بدۆزرێتەوە. ساڵی ١٩٦٦ چەند مانگێک پێش دەستپێکردنی [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٦٦|جامی جیھانی فیفای ١٩٦٦]] جامەکە لەلایەن کەسێکەوە دزرا. ئەمەش دوای ئەوەی یەکێتیی تۆپی پێی بەریتانیا بڕیاریدا جامەکە لە یەکێک لە پێشانگاکانی لەندەن دابنێت بە مەبەستی لە نزیکەوە بینینی لەلایەن سەردانیکەران و ھەوادارانی تۆپی پێ. ئەم کارەش کاردانەوەی ناوخۆی و جیھانی لێ کەوتەوە. پۆلیس و ھێزەکانی بەریتانیا بە ھەموو شێوەیەک کەوتە گەڕان و پشکنین بە مەبەستی دۆزینەوەی جامەکە بەڵام بێ ئەنجام بوو، تا ئەو کاتەی کەسێک کە بەمەبەستی پیاسەکردن ڕووی کردبووە دەرەوە لەگەڵ سەگە ڕەنگ سپی و ڕەشەکەی کە ناوی لێنابوو پیکڵز، جامەکە لە یەکێک لە گەڕەکەکانی باشووری [[لەندەن]] لە پەنای دیوارێکدا دەدۆزێتەوە، کە لە پەڕەی ڕۆژنامەیەکدا پێچرا بوو. دواتر خاوەنی سەگەکە جامەکە ڕادەستی یەکێک لە بنکە نزیکەکانی خۆیان دەکات. بەمەش دوای چوار ھەفتە دۆزرایەوە، بەھۆی ئەمە لەلایەن حکوومەت و خەڵکەوە ستایشێکی زۆری سەگەکە و خاوەنەکەی کرا، و چەند خەڵاتێکیان پێ بەخشرا. ئەو کەسەی ھەڵسابوو بە دزینی جامەکە دەستگیرکرا و بە دوو ساڵ زیندانیکردن سزا درا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=في ذكرى وفاته.. سرقة كأس "جول ريميه" مرتين حتى عثر عليه الكلب|ناونیشان=https://www.elbalad.news/4535511|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=صدى البلد|زمان=ar-eg}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dean|یەکەم=Jon|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=How my dog found the stolen World Cup trophy – and put me in the frame|ناونیشان=http://www.mirror.co.uk/news/uk-news/how-dog-found-stolen-world-7540928|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=mirror|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٠٧|سەردێڕ=The New Yorker: archive: content|ناونیشان=http://www.newyorker.com/archive/content/articles/060703fr_archive01|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070224033726/http://www.newyorker.com/archive/content/articles/060703fr_archive01|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> پاش ئەوەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|ھەڵبژاردەی بەڕازیل]] لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٠|١٩٧٠]]دا بۆ سێیەم جار لە مێژووی خۆیدا نازناوەکەی بەدەست ھێنا بەپێی یاسایەکی [[فیفا]] کە تێیدا ھاتبوو ھەر ھەڵبژاردەیەک سێ جار ببێتە پاڵەوان ئەوە جامەکەی پێ دەدرێت، لەسەر ئەو بنەمایە جامی ژۆل ڕیمێنت بۆ ھەمیشە بە ھەڵبژاردەی بەڕازیل بەخشرا، ڕەوانەی [[بەڕازیل]] کرا لە نووسینگەی یەکێتی تۆپی پێی بەرازیل دانرا. بەڵام لە ١٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٣ بۆ جارێکی دیکە جامی ژۆل ڕیمێنت دزرایەوە، لە نووسینگەی یەکێتیی تۆپی پێی بەرازیل لە ڕیۆ دی ژانیرۆ بەرازیل بەڵام نەتوانرا بدۆزرێتەوە، وا گومان دەکرێت جامەکە توانرابێتەوە. لەگەڵ ئەوەی لە ٢٠١٥دا پۆلیسی بەڕازیل بنکەی جامەکەی دۆزییەوە کە ناوی ھەڵبژاردە براوەکانی تێدا نەخشێندرا بوو. [[فیفا|یەکێتی تۆپی پێی جیھانی]] (فیفا) بۆ جارێکی دیکە کۆپییەکی جامەکەی دروست کردەوە و پێشکەشی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەرازیلیان]] کردەوە، لە ئێستادا لە گەنجینەی یەکێتییەکە بەتوندی پارێزگاری لێ دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gadsby|یەکەم=Paul|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٤|سەردێڕ=World Cup mystery: what happened to the original Jules Rimet trophy?|ناونیشان=http://www.theguardian.com/football/2014/jun/13/world-cup-mystery-what-happened-jules-rimet-trophy|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=the Guardian|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bellos|یەکەم=Alex|ناونیشان=http://archive.org/details/futebolbrazilian0000bell|سەردێڕ=Futebol: the Brazilian way of life|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=New York: Bloomsbury|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-١-٥٨٢٣٤-٢٥٠-٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Piece of original World Cup found|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/30792514|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|زمان=en-GB}}</ref> '''براوەکانی جامی ژۆل ڕیمێنت'''<ref name="web.archive.org"/> * {{fb|Brazil|1968}} – [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٨|١٩٥٨]], [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٦٢|١٩٦٢]], [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٠|١٩٧٠]] * {{fb|Uruguay}} – [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٠|١٩٣٠]], [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٠|١٩٥٠]] * {{fb|Italy|1861}} – [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٤|١٩٣٤]], [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٨|١٩٣٨]] * {{fb|West Germany}} – [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٤|١٩٥٤]] * {{fb|England}} – [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٦٦|١٩٦٦]] == جامی ئێستا == [[پەڕگە:France champion of the Football World Cup Russia 2018.jpg|وێنۆک|ئاھەنگی یاریزانانی فەرەنسا بەبۆنەی بەدەستھێنانی نازناوی جامی جیھانی ٢٠١٨ بۆ دووەم جار لە مێژووی ھەڵبژاردەکەیان]] لە دوای [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٠|١٩٧٠]]ەوە یەکێتی تۆپی پێی فیفا جامێکی نوێیان دروست کرد و ناویان نا (جامی پاڵەوانییەتی جامی جیھانی فیفا)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=FIFA.com – Trophy|ناونیشان=http://www.fifa.com/aboutfifa/marketing/marketing/fifaassets/trophy.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110615085459/http://www.fifa.com/aboutfifa/marketing/marketing/fifaassets/trophy.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> کە ٧ دیزایینەری شارەزای ئەوکات ٥٣ جۆر جامیان دروست کرد، دواجار دیزایینی (سیلڤیۆ ڤارانیگا)ی [[ئیتالیا|ئیتاڵیایی]] ھەڵبژێردرا، ئەو جامە بە ڕێژەی %٧٥ بە زێڕ عەیارە ١٨ ڕووپۆشکراوە و بەرزییەکەی ٣٦ سانتیمە و کێشی ٦ کیلۆ و ١٧٥ گرام بوو، لەو کاتەوە (لە ١٩٧٤) تا ئێستا ھیچ جامێکی تازە دروست نەکراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Chemistry of the World Cup Trophy – Periodic Table of Videos – YouTube|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=GuCgElVlZhk|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171216013905/https://www.youtube.com/watch?v=GuCgElVlZhk|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> کۆپییە ڕاستەقینەکەی لەلایەن فیفاوە پارێزراوە لە یاریی کۆتایی دەدرێت بەو ھەڵبژاردەیەی دەبێتە پاڵاوان دواتر لێی وەردەگیرێتەوە و کۆپییەکی دیکە لە جامەکە وەردەگرێت. ھەر ھەڵبژاردەیەک جامەکەی بردەوە، ناوی ئەو ھەڵبژاردەیەی لە خوارەوەی جامەکە دەنەخشێندرێت و دەیدرێتێ تا ئەو کاتەی پاڵەوانێکی تازە دیاری دەکرێت، کە ھەڵبژاردەیەکی دیکە بووە پاڵەوانی جامەکە، ئەو جامە دەدرێتە ئەو ھەڵبژاردەیە و جامێکی ھاوشێوە ڕوپۆشکراو بە زێڕ دەدرێتە ھەڵبژاردەی پاڵەوانی پێشوو، بەو شێوەیە زنجیرەکە بەردەوام دەبێت. ئەو جامە ناگۆڕێت تا ئەو کاتەی ئەو شوێنە تایبەتەی بۆ نەخشاندنی ناوی ھەڵبژاردەکان لە جامەکەدا بۆشایی تێدا بمێنێت، کە ئەوەیش لە ٢٠٣٨دا تەواو دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=BBC SPORT {{!}} Photo Galleries {{!}} Photos of the Day {{!}} Saturday's photos of the day|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/photo_galleries/photos_of_the_day/4767931.stm|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180614174357/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/photo_galleries/photos_of_the_day/4767931.stm|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Wayback Machine|ناونیشان=http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompwc/51/97/89/100thingsyouneedtoknowaboutthefifaworldcup.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120719142644/http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompwc/51/97/89/100thingsyouneedtoknowaboutthefifaworldcup.pdf|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> شێوەی دوو مرۆڤ لەکاتی خۆشحاڵی و بەرزکردنەوەی دوودەستی لەجامەکە نەخشێنراوە لە ناوەڕراستیدا تۆپێکی ھاوشێوەی گۆی زەوی دروست کراوە. [[فرانتس بێکنباوەر]] یەکەم ھەڵگری جامی نوێ فیفا بوو لە ساڵی [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٤|١٩٧٤]] دوای ئەوەی ھەڵبژاردەی ئەڵمانیان لە یاری کۆتایی نازناوەکەی بەدەست ھێنا، دوای ئەو کاپیتنی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین|ئەرژەنتین]] [[دانیاڵ پاساڕێڵە]] لە ساڵی [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٨|١٩٧٨]]، دواتر کاپتنی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیا|ئیتالیا]] [[دینو زۆف]] لە ساڵی [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٢|١٩٨٢]]، و کاپیتنی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین|ئەرژەنتین]] [[دیێگۆ مارادۆنا]] لە ساڵی [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٦|١٩٨٦]]، و دواتر کاپتنی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]] [[لۆتەر ماتیۆس]] لە ساڵی [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٠|١٩٩٠]]، و کاپتنی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەڕازیل]] [[کارلۆس دۆنگا]] لە ساڵی [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤|١٩٩٤]]، و کاپتنی فەڕەنسا [[دیدی دیشاپ]] لە ساڵی ١٩٩٨، و کاپتنی بەڕازیل [[کافۆ]] لە ساڵی ٢٠٠٢، و کاپتنی ئیتالیا [[فابیۆ کەنەڤارۆ]] لە ساڵی ٢٠٠٦، و کاپتنی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا|ئیسپانیا]] [[ئیکەر کاسیاس]] لە ساڵی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠|٢٠١٠]]، و کاپتنی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]] [[فیلیپ لام]] لە ساڵی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤|٢٠١٤]]، و کاپتنی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا|فەڕەنسا]] [[ھۆگۆ لۆریێس]] لە ساڵی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨|٢٠١٨]] لە کۆتایدا کاپتنی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین|ھەڵبژاردەی ئەرژەنتین]] [[لیۆنێل مێسی]] [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|٢٠٢٢]] جامەکەیان بەرزکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Men's World Cup History: World Cup Winners, Hosts, Stats|ناونیشان=https://www.foxsports.com/soccer/fifa-world-cup/history|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.foxsports.com|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA World Cup history: Past winners, runners-up, leading goalscorers and Golden Ball recipients|ناونیشان=https://www.theroar.com.au/fifa-world-cup/world-cup-history/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=The Roar|زمان=en-US}}</ref> لە یاری کۆتایی جامی جیھانی فیفا کە لە نێوان ھەڵبژاردەی ئیسپانیا و ھەڵبژاردەی ھۆڵەندا لە یاریگای شاری تۆپی پێ لە جۆھانسبێرگ بەڕیوەچوو پێش دەستپێکدنی یارییەکە لەلایەن یەکێک لە ھاندەرانی ئیسپانیاوە کە خۆی ناساندبوو بە "جیمی جامپ "ھەوڵی دزینی جامەکەی دا، بەلام سەرکەوتوو نەبوو ھەر زوو دەستگیر کرا. ئەمەش یەکەم جاربوو دوای ٢٧ ساڵ لە دزینی جامی ژۆل ڕێمی. لە دواتردا ئەو کەسانەی ناسیبوویان ڕایان گەیاند کە مەبەستی دزیکردنەکە نەبووە پارە و زێڕی نەویستووە تەنھا ویستوویەتی لەو ڕیگایەوە ناوبانگ پەیدا بکات، دواتریش خۆی ڕای گەیاند کە تەنھا مەبەستی بووە کڵاویکی ئیسپانی بکاتە سەر جامەکە. دواتر لەسەر ئەم کارەی بە ٢٦٠ دۆلار سزادرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٠|سەردێڕ=World Cup 2010: Pitch invader fined for attempt to steal trophy|ناونیشان=http://www.theguardian.com/football/2010/jul/13/world-cup-2010-pitch-invader-fined|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=the Guardian|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Driver|یەکەم=Carol|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠١٠|سەردێڕ=Fan punched to ground by security guard after storming pitch to cover World Cup trophy with a hat|ناونیشان=https://www.dailymail.co.uk/news/article-1293953/Fan-punched-ground-security-guard-storming-pitch-cover-World-Cup-trophy-hat.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Mail Online}}</ref> '''براوەکانی جامی جیھانیی فیفا'''<ref name="web.archive.org"/> * {{fb|Germany}} / {{fb|West Germany}} – [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٤|١٩٧٤]], [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٠|١٩٩٠]], [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤|٢٠١٤]] * {{fb|Argentina}} – [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٨|١٩٧٨]], [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٦|١٩٨٦,]] [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|٢٠٢٢]] * {{fb|Italy}} – [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٢|١٩٨٢]], [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦|٢٠٠٦]] * {{fb|Brazil}} – [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤|١٩٩٤]], [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢|٢٠٠٢]] * {{fb|France}} – [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨|١٩٩٨]], [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨|٢٠١٨]] * {{fb|Spain}} – [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠|٢٠١٠]] == براوەکان == [[پەڕگە:World cup winners.png|وێنۆک|464x464پیکسڵ|وڵاتە براوەکانی جامی جیھانی فیفا لە ساڵی ١٩٣٠ تا ٢٠١٨]] {| class="wikitable" !وڵات !جامیژۆل ڕیمێنت !'''جامی جیھانی فیفا''' !گشتی |- |{{flagicon|Brazil}} [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەڕازیل]] |٣ |٢ |٥ |- |{{flagicon|Germany}} [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]] |١ |٣ |٤ |- |{{flagicon|Italy}} [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیا|ئیتالیا]] |٢ |٢ |٤ |- |{{flagicon|Uruguay}} [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوروگوای|ئوروگوای]] |٢ |٠ |٢ |- |{{flagicon|Argentina}} [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین|ئەرژەنتین]] |٠ |٣ |٣ |- |{{flagicon|France}} [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا|فەڕەنسا]] |٠ |٢ |٢ |- |{{flagicon|England}} [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا|ئینگلتەرا]] |١ |٠ |١ |- |{{flagicon|Spain}} [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا|ئیسپانیا]] |٠ |١ |١ |- |'''گشتی''' |'''٩''' |'''١٣''' |'''٢٢''' |- |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|FIFA World Cup trophy|جامی پاڵەوانییەتی جامی جیھانیی فیفا}} {{براوەکانی جامی جیھانیی فیفا}} {{تۆپی پێی نێودەوڵەتی}} {{وتاری باش|وەشان=٩٦٨٤٧٧|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢٢}} {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|مێژوو|فیفا|وەرزش|تۆپی پێ}} [[پۆل:جامی جیھانیی فیفا]] [[پۆل:کەلوپەلە ئاڵتوونییەکان]] [[پۆل:مێژووی تۆپی پێ]] [[پۆل:فیفا]] [[پۆل:پاداشت و خەڵاتەکانی فیفا]] t16mu3pcsp2y1jk4ybxh6146jxlgd3b 1 198209 1613650 1328362 2026-07-31T03:00:36Z Pirehelokan 5097 Pirehelokan پەڕەی [[وتووێژ:میڵی بۆبی بڕاون]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:میڵی بۆبی براون]]: ناوی شیاوتر: بەپێی ڕێککەوتنی پێشوو 1328362 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[میڵی بۆبی بڕاون]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=874828 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170806233824/http://fangoria.com/new/never-mind-oscar-heres-the-2017-fangoria-chainsaw-awards-nominees-ballot/ بۆ http://www.fangoria.com/new/never-mind-oscar-heres-the-2017-fangoria-chainsaw-awards-nominees-ballot/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٤٧، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[میڵی بۆبی بڕاون]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=877222 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170202050908/http://youngartistawards.org/nominees بۆ http://www.youngartistawards.org/noms25.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٥:٤٧، ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[میڵی بۆبی بڕاون]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=946559 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170124082943/http://www.instyle.com/news/millie-bobby-brown-calvin-klein-model-ad-campaign بۆ http://www.instyle.com/news/millie-bobby-brown-calvin-klein-model-ad-campaign زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:١٠، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[میڵی بۆبی بڕاون]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=995781 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170124082943/http://www.instyle.com/news/millie-bobby-brown-calvin-klein-model-ad-campaign بۆ http://www.instyle.com/news/millie-bobby-brown-calvin-klein-model-ad-campaign زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170806233824/http://fangoria.com/new/never-mind-oscar-heres-the-2017-fangoria-chainsaw-awards-nominees-ballot/ بۆ http://www.fangoria.com/new/never-mind-oscar-heres-the-2017-fangoria-chainsaw-awards-nominees-ballot/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٣٥، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[میڵی بۆبی بڕاون]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=996990 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210425161502/https://www.imgmodels.com/milliebobbybrown بۆ https://www.imgmodels.com/milliebobbybrown زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٥٢، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[میڵی بۆبی بڕاون]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1039195 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180811033220/https://www.biography.com/people/millie-bobby-brown-9302016 بۆ https://www.biography.com/people/millie-bobby-brown-9302016 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180811033220/https://www.biography.com/people/millie-bobby-brown-9302016 بۆ https://www.biography.com/people/millie-bobby-brown-9302016 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٥٤، ٩ی شوباتی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[میڵی بۆبی بڕاون]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1066961 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200510221443/https://time.com/collection/most-influential-people-2018/5238181/millie-bobby-brown/ بۆ https://time.com/collection/most-influential-people-2018/5238181/millie-bobby-brown/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٢٣، ١١ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[میڵی بۆبی بڕاون]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1072908 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181219043921/https://open.spotify.com/show/1Lu17oqo8Evy8AzqPKjzLY بۆ https://open.spotify.com/show/1Lu17oqo8Evy8AzqPKjzLY زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٠٨، ٢ی ئایاری ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[میڵی بۆبی بڕاون]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1088159 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190708201032/https://tvline.com/2019/07/08/teen-choice-awards-nominees-2019-stranger-things-full-list-nominations/ بۆ https://tvline.com/2019/07/08/teen-choice-awards-nominees-2019-stranger-things-full-list-nominations/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٣٩، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[میڵی بۆبی بڕاون]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1137347 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220715193120/https://hollywoodcriticsassociation.com/and-the-nominees-for-the-streaming-edition-of-the-2nd-annual-hca-tv-awards-are/ بۆ https://hollywoodcriticsassociation.com/and-the-nominees-for-the-streaming-edition-of-the-2nd-annual-hca-tv-awards-are/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٥٦، ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[میڵی بۆبی بڕاون]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1215363 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211214084103/http://www.wafca.com/awards/2020.htm بۆ http://www.wafca.com/awards/2020.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٠٥، ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١٤ بەستەری دەرەکیی [[میڵی بۆبی بڕاون]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1328361 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.biography.com/people/millie-bobby-brown-9302016 *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210425161502/https://www.imgmodels.com/milliebobbybrown بۆ https://www.imgmodels.com/milliebobbybrown زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://time.com/collection/most-influential-people-2018/5238181/millie-bobby-brown/ *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180801004004/https://www.diariosur.es/marbella-estepona/origenes-marbellies-millie-20171113202337-nt.html بۆ https://www.diariosur.es/marbella-estepona/origenes-marbellies-millie-20171113202337-nt.html زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.biography.com/people/millie-bobby-brown-9302016 *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161123202606/http://www.bbcwpressroom.com/bbc-worldwide-productions/press/john-simm-mira-sorvino-start-filming-bbc-americas-intruders-james-frain-tory-kittles-millie-brown-join-cast/ بۆ http://www.bbcwpressroom.com/bbc-worldwide-productions/press/john-simm-mira-sorvino-start-filming-bbc-americas-intruders-james-frain-tory-kittles-millie-brown-join-cast/ زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.instyle.com/news/millie-bobby-brown-calvin-klein-model-ad-campaign *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://open.spotify.com/show/1Lu17oqo8Evy8AzqPKjzLY *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.youngartistawards.org/noms25.htm *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.fangoria.com/new/never-mind-oscar-heres-the-2017-fangoria-chainsaw-awards-nominees-ballot/ *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171117125942/http://www.homemediamagazine.com/awards/star-wars-among-top-winners-43rd-saturn-awards-40346 بۆ http://www.homemediamagazine.com/awards/star-wars-among-top-winners-43rd-saturn-awards-40346 زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://tvline.com/2019/07/08/teen-choice-awards-nominees-2019-stranger-things-full-list-nominations/ *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211214084103/http://www.wafca.com/awards/2020.htm بۆ http://www.wafca.com/awards/2020.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220715193120/https://hollywoodcriticsassociation.com/and-the-nominees-for-the-streaming-edition-of-the-2nd-annual-hca-tv-awards-are/ بۆ https://hollywoodcriticsassociation.com/and-the-nominees-for-the-streaming-edition-of-the-2nd-annual-hca-tv-awards-are/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٠:٣٨، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) phjytntez8656k4ejz2kinljhj1v0if 0 207299 1613605 1467451 2026-07-30T21:10:24Z Mrmw 32151 ([[c:GR|GR]]) [[File:Autograph-VolodymyrZelensky.png]] → [[File:Autograph-VolodymyrZelensky.svg]] 1613605 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ڤۆلۆدیمیر زێلێنسکی | image = The world must officially recognize that Russia has become a terrorist state - address by the President of Ukraine. (51941720577) (cropped).jpg | caption = زێلێنسکی لە ساڵی ٢٠٢٢ | native_name = {{nobold|Володимир Зеленський}} | native_name_lang = ئوکراینی | order = شەشەمین | office = سەرۆک کۆماری ئوکراینا | primeminister = {{ubl|[[ڤۆلۆدیمیر گرۆیسمان]]|[[ئۆلێکسی ھۆنچارووک]]|[[دێنیس شمیھال]]}} | term_start = ٢٠ی ئایاری ٢٠١٩ | term_end = | predecessor = [[پێترۆ پۆرۆشێنکۆ]] | successor = | birth_date = {{birth date and age|١٩٧٨|١|٢٥|df=yes}} | birth_place = [[کریڤۆی ڕیھ]]، [[کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئوکراینا|کۆماری سۆسیالیستی ئوکراینا]]، [[یەکێتیی سۆڤیەت]]{{ھن}}([[ئوکراینا]]ی ئێستا) | education = | party = [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cvk.gov.ua/pls/vp2019/wp005pt021f01=233pt001f01=720.html|سەردێڕ=Центральна виборча комісія України - WWW відображення ІАС «Вибори Президента України 2019»|script-title=uk:Зеленський Володимир Олександрович|trans-title=Elections of the President of Ukraine 2019|وێبگە=[[Central Election Commission (Ukraine)]]|زمان=uk|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220214025015/https://www.cvk.gov.ua/pls/vp2019/wp005pt021f01=233pt001f01=720.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | otherparty = [[خزمەتکاری گەل]] (٢٠١٨–ئێستا) | occupation = {{hlist|سیاسەتوان|ئەکتەر|کۆمێدیکار}} | spouse = {{marriage|[[ئۆلێنا زێلێنسکا]]|٢٠٠٣}} | children = ٢ | residence = [[کۆشکی مارینسکی]] | father = ئۆلێکساندر زێلێنسکی | signature = Autograph-VolodymyrZelensky.svg | signature_alt = Volodymyr Zelenskyy's signature | website = {{URL|president.gov.ua/en}} | alma_mater = [[زانکۆی ئابووریی نیشتمانیی کیێڤ]] (بەکالۆریۆسی یاسا) }} '''ڤۆلۆدیمیر ئۆلکساندرۆڤیچ زێلێنسکی''' ({{بە ئوکراینی|Володимир Олександрович Зеленський}}؛ {{بە ئینگلیزی|Volodymyr Zelenskyy}}؛ لەدایکبووی ٢٥ی کانوونی دووەمی ١٩٧٨) سیاسەتوان و [[سەرۆک کۆماری ئوکراینا]]یە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=News|یەکەم=A. B. C.|سەردێڕ=What to know about Ukrainian President Volodymyr Zelenskyy|ناونیشان=https://abcnews.go.com/International/ukrainian-president-volodymyr-zelenskyy/story?id=83085078|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=ABC News|زمان=en}}</ref> کە لە دوای بردنەوەی لە ھەڵبژاردنەکان لە ٢٠١٩ەوە ھەتا ئێستا ئەو پۆستەی پێیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Ukraine election: Comedian Zelensky wins presidency by landslide|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-europe-48007487|newspaper=BBC News|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref> ئەو جگە لەوەی سیاسەتوانی، ھەروەھا نووسەری فلیم، دەرھێنەر و ئەکتەریش بووە، کە بە ڕۆڵە کۆمێدییەکانی لە فلیمەکان، کاری دەرھێنەری و بەرھەمھێنان ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Volodymyr Zelenskyy used to be an actor and a comic, now he's Ukraine's wartime President|ناونیشان=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/volodymyr-zelenskyy-used-to-be-an-actor-and-a-comic-now-hes-ukraines-wartime-president/articleshow/89814343.cms|newspaper=The Economic Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢}}</ref> زێلێنسکی بە یەکێک لە سیاسییە دژە ڕووسەکان ناسراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Volodymyr Zelenskyy}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ئوکراینا|فیلم|کۆمیدیا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:جووە ئوکراینییەکان]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئوکراینا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەر-سیاسەتمەدارەکانی ئۆکرانیا]] [[پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)]] 7u44qng66t7a4jlv288p6ko4d237lqf 0 212027 1613493 1055117 2026-07-30T15:43:09Z Xqbot 261 بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[کۆڵ ئۆف دیووتی: بلاک ئۆپس شەڕی سارد]] 1613493 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[کۆڵ ئۆف دیووتی: بلاک ئۆپس شەڕی سارد]] oqhxmnfifcngkq2si4d93evymhc85ig 0 212033 1613494 1055118 2026-07-30T15:43:14Z Xqbot 261 بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[کۆڵ ئۆف دیووتی: بلاک ئۆپس شەڕی سارد]] 1613494 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[کۆڵ ئۆف دیووتی: بلاک ئۆپس شەڕی سارد]] oqhxmnfifcngkq2si4d93evymhc85ig 0 212037 1613495 1055119 2026-07-30T15:43:19Z Xqbot 261 بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[کۆڵ ئۆف دیووتی: بلاک ئۆپس شەڕی سارد]] 1613495 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[کۆڵ ئۆف دیووتی: بلاک ئۆپس شەڕی سارد]] oqhxmnfifcngkq2si4d93evymhc85ig 0 216825 1613709 1613337 2026-07-31T10:59:30Z Aro Salar 50592 − [[پۆل:فیلمەکانی دکتۆر سترەینج]] ([[ویکیپیدیا:خێراپۆل|خێراپۆل]]) 1613709 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=دکتۆر سترەینج لە فرەگەردوونی شێتیدا|image=Doctor Strange in the Multiverse of Madness poster.jpg|caption=پۆستەری بڵاوکراوە|director=[[سام ڕەیمی]]|producer=[[کێڤن فیج]]|writer=[[مایکڵ هۆڵدرۆن]]|starring={{Plainlist| <!-- Order per the billing on the theatrical release poster --> * [[بێنێدیکت کەمبەرباچ]] * [[ئیلیزابێت ئۆڵسن]] * [[سیوێڵ ئیجیفۆڕ]] * [[بێنیکت وۆنگ]] * [[کۆچیت گۆمس]] * [[مایکڵ بڕاگ]] * [[ڕەیچل مەکادەمس]] <!-- Order per the billing on the theatrical release poster --> }}|music=[[دانی ئێلفمان]]|cinematography=[[جۆن ماسیۆن (سینەما گرافی)|جۆن ماسیۆن]]|editing={{Plainlist| * [[بۆب موراسکی]] * تیا نۆلان }}|studio=[[ستۆدیۆکانی مارڤڵ]]|distributor=[[ستوودیۆکانی وێنەی جووڵاوی واڵت دیزنی]]|released={{Film date|٢٠٢٢|٥|٢||٢٠٢٢|٥|٦|نەتەوە یەکگرتووەکان}}|runtime=١٢٦|country=نەتەوە یەکگرتووەکان|language=ئینگلیزی|budget=٢٠٠ دۆلار|gross=٩٥٥.٢ ملیۆن دۆلار<ref name="BOM">{{Cite Box Office Mojo |title=Doctor Strange in the Multiverse of Madness |id=9419884 |access-date=August 29, 2022}}</ref><ref name="NUM">{{Cite The Numbers |title=Doctor Strange in the Multiverse of Madness |id=Doctor-Strange-in-the-Multiverse-of-Madness-(2022) |access-date=August 29, 2022}}</ref><!--Update/change the amount only according to Box Office Mojo or The Numbers. DO NOT add any other sources here and DO NOT change the box office amount according to anybody other than these two.-->}}'''دکتۆری سترەینج لە فرەگەردوونی شێتیدا''' [[فیلمی سووپەرھیرۆ|فیلمێکی پاڵەوانی]] ئەمریکییە کە لە ساڵی ٢٠٢٢دا لە سەر بنەمای [[کۆمیکەکانی ماڕڤڵ]] لەکەسایەتی [[دکتۆر سترێینج (فیلم)|دکتۆر سترەینج]] دا بەرجەستە بووە. لە لایەن [[ستۆدیۆکانی مارڤڵ|ستۆدیۆکانی ماڕڤڵ]] بەرهەمهێنراوە و لەلایەن [[ستوودیۆکانی وێنەی جووڵاوی واڵت دیزنی|ستۆدیۆکانی وێنەی جوڵاوی واڵت دیزنی]] بڵاوکراوەتەوە، ئەمە زنجیرەی [[دکتۆر سترێینج (فیلم)|دکتۆری سترەینج (٢٠١٦)]] و ٢٨ئەمین فیلمی [[جیھانی سینەماییی مارڤڵ|جیهانی سینەمایی ماڕڤڵ]] (ئێم سی یو) فیلمەکە لە دەرهێنانی [[سام ڕەیمی]] لە نووسینی مایکڵ واڵدرۆن و ئەستێرەکانی فیلمەکە [[بێنێدیکت کەمبەرباچ|بێندیکت کامبەرباچ]] وەک (ستیڤن) [[ئیلیزابێت ئۆڵسن|ئیلیزابێس ئۆڵسن]] و چیوێتێل ئیجیۆفۆر وبێندیکت وۆگ و خچیتل گۆمێز و مایکڵ ستوهلبارگ و [[ڕەیچل مەکادەمس]] لە فیلمەکەدا سترەینج پارێزگاری لە [[کارەکتەرەکانی گەردوونی سینەمای مارڤڵ: ئـ - ئێڵ|ئەمێریکا چاڤێس]] (گۆمێز) دەکات، هەرزەکارێک کە توانای گەشتکردنی هەیە بەفرەگەردووندا، لە دەست [[واندا ماکسیمۆف (کارەکتەری سینەمایی مارڤڵ)|واندا ماکسیمۆف]] (ئۆڵسن){{Short description|فیلمی ستۆدیۆکانی مارڤل بۆ ٢٠٢٢}}{{pp-protected|small=yes}}دکتۆر سکۆت دریکسۆن دەرهێنەر و هاونووسەر تا مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ پلانیان هەبوو بۆ زنجیرەیەک. ئەو ئیمزای کرد بۆ گەڕانەوەوەک دەرهێنەر لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٨، کاتێک کە کامبەرباچ دووپاتکرایەوە بۆ گەڕانەوە. ناونیشانی فیلمەکە لە مانگی تەمووزی ٢٠١٩ لەگەڵ تێوەگلانی ئۆڵسن ڕاگەیەنرا، لە کاتێکدا جەید هالی بارتلێت بەکرێگیراوە بۆ نووسینی ئەو فیلمەی کە تشرینی یەکەم دێریکسۆن لەمانگی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ وە بە ئاماژەکردن بە جیاوازی داهێنەرانە بەرەو پێش چوو. وۆڵدرۆن و ڕایمی لە مانگی داهاتوو چوونە پاڵ ودەستی پێکرد و چەند توخمێکی ئەو [[فیلمی ترسێنەر|ژانەرە ترسێنەرە]] زیاد کرد کە پێشتر ڕەیمی کاری لەگەڵ کردبوو و ماکسیمۆفی کرد بە بەدکار لە فلیمەکە و درێژەدان بە چیرۆکەکەی لە زنجیرە [[وانداڤیژن|واندا ڤیژن (٢٠٢١)]]. وێنەگرتن لە نۆڤەمبەری ٢٠٢٠ لە لەندەن دەستی پێکرد بەڵام لە مانگیکانوونی دووەمی ٢٠٢١ بە هۆی [[کۆڤید ١٩|کۆڤید-١٩]]<nowiki/>ی دواخرا. بەرهەمەکه تا مارسی ٢٠٢١ دەستی پێکرد و له ناوەڕاستی مانگی نیسان لە سۆمرێسێت کۆتایی هات هەروەها وێنەگرتنەکەش لە [[ساری (ئینگلتەرا)|شاری (ئینگلتەرا)]] و [[لۆس ئانجلەس|لۆس ئەنجلۆس]] کرا دکتۆر سترەینج لە فرەگەردوونی شێتیدا یەکەم جار لە سینەمای دۆڵبی نمایش کرد و دوای بۆ وڵاتەکانی دیکە و تەانی ٩٥٥ ملیۆن دۆلار داهاتەکەی بێت و بووە ٣ باشرین فلیمی جیهانی لە ٢٠٢٢دا == چیرۆک == [[کارەکتەرەکانی گەردوونی سینەمای مارڤڵ: ئـ - ئێڵ|ئەمریکا چاڤێز]] و وەشانێکی ستیڤن سترەێنج لە کاتی گەڕان بەدوای کتێبی ڤیشانتیدا لەلایەن جنۆکەیەکەوە لە بۆشایی نێوان گەردوونەکاندا ڕاودەدرێن. کە سترەینج دەکوژرێت و چاڤێز بە هەڵە دەرگایەک دروست دەکات کە خۆی و تەرمی سترەینج دەگوازێتەوە بۆ زەوی ٦١٦ کە وەشانی ئەو گەردوونە لە سترەینج چاڤێز لە جنۆکەیەکی تر ڕزگار دەکات بە یارمەتی جادووگەری باڵا ،{{refn|The film gives the name Earth-616 to the main reality depicted in the [[Marvel Cinematic Universe]].<ref name="UniverseDesignations" />|group=N}} وۆنگ. چاڤێز ڕوونی دەکاتەوە کە بوونەوەرەکان ڕاوی دەکەن،{{refn|Identified off-screen as [[Gargantos]]<ref name="GargantosName" />|group=N}} چونکە هێزی ئەوەی هەیە بەناو فرەگەردووندا گەشت بکات. سترەینج بە ناسینەوەی ڕونەکانی جادووگەری، ڕاوێژ بە [[واندا ماکسیمۆف (کارەکتەری سینەمایی مارڤڵ)|واندا ماکسیمۆف]] دەکات بۆ یارمەتی بەڵام تێدەگات کە ئەو بەرپرسیارە لە هێرشەکان. دوای بەدەستهێنانی دارکهۆڵد و دەبێتە جادووگەری سوور، ماکسیمۆف پێی وایە کۆنترۆڵکردنی دەسەڵاتەکانی چاوێز ڕێگەی پێدەدات لەگەڵ بیلی و تۆمی یەکبگرێتەوە، ئەو منداڵانەی کە لە ماوەی کارکردنیدا لە وێستڤیۆ دروستی کردوون.{{refn|As depicted in the television miniseries ''[[WandaVision]]'' (2021).<ref name="RSWVOralHistory" />|group=N}} کاتێک سترێنج ڕەتیدەکاتەوە تەسلیم بە چاوێز بکات، ماکسیمۆف هێرش دەکاتە سەر کامار -تاج، کوشتنی چەندین جادووگەر. چاوێز بە هەڵە خۆی و سترێنج دەگوازێتەوە بۆ زەوی-٨٣٨ لە کاتێکدا ماکسیمۆف تاریکۆڵد بەکاردەهێنێت بۆ "ڕێکردن بە خەونەکان"، کۆنترۆڵی هاوتا زەوی-٨٣٨ی خۆی دەگرێتەوە، کە ژیانێکی گەڕەکی شار لەگەڵ بیلی و تۆمی خۆیدا دەژی. جادووگەرێکی ڕزگاربوو خۆی دەکاتە قوربانی بۆ لەناوبردنی تاریکی و شکاندنی ڕێڕەوی خەونەکان. ماکسیمۆف بە تووڕەییەوە وۆنگ ناچار دەکات بەرەو چیای ونداگۆر بیبات کە سەرچاوەی هێزی تاریکییە، بۆ ئەوەی ڕێپێوانی خەونەکان دووبارە دامەزرێنێتەوە. لەکاتی گەڕان بەدوای یارمەتیدا، سترێنج و چاوێز لەلایەن جادووگەری باڵای زەوی-٨٣٨، کارل مۆردۆ، دەستگیر دەکرێن و دەهێنرێنە بەردەم ئیلومیناتی، گروپێک کە پێکهاتوون لە مۆردۆ، [[پێگی کارتەر (کارەکتەری سینەمایی مارڤڵ)|پێگی کارتەر]]، [[کارەکتەرەکانی گەردوونی سینەمای مارڤڵ: ئـ - ئێڵ|بلاکاگار بۆڵتاگۆن]]، ماریا رامبۆ، رید ریچاردز و چارڵز زاڤیر. ئەوان ڕوونی دەکەنەوە کە لە ڕێگەی بەکارهێنانی بێباکانە لە دارکهۆڵد ی گەردوونەکەیان لە هەوڵێکدا بۆ شکستپێهێنانی تانۆس، سترەینجی زەوی ٨١٨ دەستدرێژی"یەکی وێرانکەری گەردوونی دەستپێکرد. دوای شکستپێهێنانی تانۆس، ئیلومیناتیەکان سترێنجەکەیان لە سێدارە دا بۆ ئەوەی زیانێکی زیاتری پێ نەگەیەنێت. مۆردۆ پێی وایە کە فیلمی سترەینجی ٦١٦ زەوی بە هەمان شێوە مەترسیدارە، بەڵام ماکسیمۆف ڕێپێوانی خەونەکانی لە چیای وونداگۆر دووبارە دادەمەزرێنێتەوە و دەگاتە جەستەی هاوتا زەوی-٨١٨ پێش ئەوەی بتوانن حوکم بدەن. بە شێوەیەکی دڕندانە هەموو ئیلومیناتیەکان دەکوژێت جگە لە مۆردۆ کە سترێنج پێش ئەوەی لەگەڵ چاوێز هەڵبێت، ژێردەستی دەکات. ئەو دووانە بە یارمەتی هاوتای زەوی ٨١٨ دەزگیرانی پێشووی سترەنج، کریستین پاڵمەر، زانایەک کە لەگەڵ ئیلومیناتی کاردەکات، هەڵدێن. سترەینج و چاڤێز و پاڵمەر دەچنە ناو بۆشایی نێوان گەردوونەکان بۆ دۆزینەوەی کتێبی ڤیشانتی کە دژی دسرکهۆڵدە، بەڵام ماکسیمۆف دەردەکەوێت و لەناوی دەبات. پاشان دەست بەسەر مێشکی چاڤێزدا دەگرێت، دەسەڵاتەکانی خۆی بەکاردەهێنێت بۆ ناردنی ئەوانی دیکە بۆ گەردوونێکی وێرانکراوی داگیرکاری. سترەینج شکست بە سترەینجی گەردوونی وێرانبوو دەدات کە بەهۆی تاریکی گەردوونەکەیەوە خراپ بووە و بەکاری دەهێنێت بۆ ئەوەی خەون ببینێت بۆ ناو جەستەی هاوتا مردووەکەی لەسەر زەوی-٦١٦. بە یارمەتی وۆنگ سترەینج چاڤێز لە دەستی ماکسیمۆف ڕزگار دەکات لەکاتێکدا هەوڵدەدات هێزەکانی چاڤێز وەربگرێت و هانی چاڤێز دەدات تواناکانی بەکاربهێنێت. ماکسیمۆف دەگوازێتەوە بۆ زەوی-٨٣٨، لەوێ دەبینێت بیلی و تۆمی لە ترسدا لێی پاشەکشە دەکەن لەکاتێکدا بۆ دایکی ڕاستەقینەیان دەگرین. ماکسیمۆف بە تێگەیشتن لە هەڵەی ڕێگاکانی، خۆڕاگر دەبێت و هێزەکانی بەکاردەهێنێت بۆ لەناوبردنی چیای ونداگۆر، لە هەمان کاتدا هەموو کۆپیەکانی دارکهۆڵد لە سەرانسەری فرەگەردوونەکەدا لەناو دەبات و بەڕواڵەت لە پرۆسەکەدا خۆی دەکاتە قوربانی. چاڤێز سترەینج و پاڵمەر دەگەڕێنێتەوە بۆ گەردوونی هەریەکەیان. دوای ماوەیەک، کەمار-تاج چاک دەکرێتەوە و ئەو جادووگەرانەی کە لە ژیاندا ماون، کە چاڤێزیش بەشداری دەکەن، بەردەوامن لە مەشق و ڕاهێنان. سترێنج لە ئەنجامی بەکارهێنانی دارکهۆڵد و کۆنتڕۆڵ کردن لە خەوەوە بۆ تەرمی چاوی سێیەم گەشە دەکات. لە دیمەنێکی ناوەڕاستی کرێدیتەکاندا،{{refn|Identified off-screen as [[Clea (Marvel Cinematic Universe)|Clea]]<ref name="CleaTheron" />|group=N}} سترێنج لەلایەن جادووگەرێکەوە لێی نزیک دەبێتەوە کە ئاگاداری دەکاتەوە کە کردارەکانی هێرشێکیان لێکەوتۆتەوە کە دەبێت یارمەتی چاککردنەوەی بدات. سترەینج بەدوایدا دەڕوات بۆ ناو ڕەهەندی تاریک. == بەژداربووان == * [[بێنێدیکت کەمبەرباچ]] وەک ستیفن سترەینج:[[پەڕگە:Benedict_Cumberbatch_&_Elizabeth_Olsen_(48470890276).jpg|وێنۆک|Cumberbatch and Olsen announcing the film at the 2019 [[San Diego Comic-Con]]]] دکتۆری [[نەشتەرگەریی مێشک و دەمار]] کە بوو بە مامۆستای هونەرە ئەفسووناویەکان لە دوای ڕووداوێکی ئۆتۆمۆبێلدا بووە کۆتای هێنان بە پیشیەی پزیشکیەکەی<ref name="DerricksonSequelConfirmed2" />،  نوسەر مایکڵ واڵدرۆن وتی کە سترەینج لە بەرزای هێزەکەیدا بووە وە کەسایەتیەکەیبەراورد کرد لەگەڵ ئیندیانا جۆنس وەک پاڵەوانێک کە دەتوانێت مشتێک ببات,<ref name="WaldronStrangePowers2" /> بەڵام لەگەڵ زیرەکی شێف ئەنتۆنی بۆرداین ئەو سترەینجی بینی وەک پاڵەوانێکی سەرکێشی گەورە کە تۆ حەزت لێیە سەیری لێدانەکانی بکەیت<ref name="WaldronSyFy2" /> دەرهێنەر [[سام ڕەیمی]] ڕوونی کردەوەکە سترەینج دەست بە فیلمەکە دەکات و بڕوای وایە کە دەبێت هەموو بڕیارەکان بدات و دەبێت فێربێت کە "کەمێک دەستبەرداربێت" ومتمانە بە کەسانی تر بکات.<ref name="RaimiStrangeChange2" /> کامبەرباچ هەروەها ڕۆڵی سێ هاوشانی جێگرەوەی کارەکتەرەکە دەگێڕێت<ref name="CBRTrailer3" /><ref name="CBRTrailer" /> وەشانی زەوی-٦١٧ کە لەسەرەتای فیلمەکەدا دەمرێت و جلوبەرگێک لەبەر دەکات کە ئیلهامی لە زنجیرە کتێبی کۆمیدی مات فراکسیۆنی ٢٠١١<ref name="DrStrangeVariants" /><ref name="DefenderStrange617" /> جادوگەری پێشووی زەوی- ٨٣٨ کە ئیلومیناتی دامەزراند، وە وەشانێک کە لەلایەن دارکهۆڵدەوە تێکچووە<ref name="DrStrangeVariants4" /> *[[ئیلیزابێت ئۆڵسن]] وەک [[واندا ماکسیمۆف (کارەکتەری سینەمایی مارڤڵ)|واندا ماکسیمۆف]]/ سکارلێتی سوور: ئاڤێنگەرێکی پێشوو بە رۆژ بوو کە دەتوانێت جادووی ئاژاوە گێرەشێوێن بکات، تێکەڵ بە [[دوورەزانی]] و [[دوورەجووڵاندن]] بێت، و واقیع بگۆڕێت.<ref name="ComicCon2019" /><ref name="ScarletWitchChaosMagic" /> فیلمەکە بەردەوام دەبێت لە "خاوەنداریکردنی ئەو شتەی کە ئەو دەکات بە تایبەتی و لێپرسینەوە لە ئەزموونی ژیانی" کە لە زنجیرەی [[وانداڤیژن|واندا ڤیژن]] (٢٠٢١) دەستی پێکرد،<ref name="OlsenUSATodayJan2021" /> لەوانە بەکارهێنانی زاراوەیەک کە بۆ کەلەپووری سۆکۆڤی ئۆلسن ویستی ڕۆڵی ماکسیمۆف لە فیلمەکەدا دڵنیا بکاتەوە کە ڕێز لە ڕووداوەکانی زنجیرەکە دەگرێت،<ref name="RSWVOralHistory" /> داوای چەند هەموارکردنێک بۆ فیلمەکە کرد بۆ ئەوەی دڵنیا بێت کە ئەو کەسایەتییە گەشەسەندووە نەک دووبارەکردنەوەی ساتەکان لە واندا ڤیژنەوە. ئەو هەستی کرد وێنەی فیلمەکە متمانەیەکی نوێ بۆ ئەو کارەکتەرە نیشان دەدات کە "بەڕاستی بەهێزکەرە"، و وتی "باشە بۆ یاریکردنی ئەو کارەکتەرانەی کە خەڵک هەندێک جار لێی بێزار دەبن" <ref name="OlsenSatisfied" /> ئۆلسن هەروەها هاوتای ڕۆڵی زەوی-٨٣٨ دەگێڕێت.<ref name="EmpireVariants" /><ref name="RaimiFandango" /> *چیوێتێل ئێجیۆفۆر وەک کارل مۆردۆ: جادووگەری باڵای زەوی-٨٣٨ و ئەندامی ئیلومیناتی.<ref name="IlluminatiMembers2" /> ئەو وەشانێکی جێگرەوەی مۆردۆیە کە لە یەکەم فیلمدا بینراوە، کە وەک دژەیەکیداهاتوو داینا. ئەو وەشانەی لە درێژەی فیلمەکەدا دەرناکەوێت، چونکە ئەو لەناو چیرۆکەکەدا جێی نەبووەتەوە، لەگەڵ والدرۆن ڕوونیدەکاتەوە کە ئەوان سەرنجیان لەسەر وەشانی زەوی ٨٣٨ ی کارەکتەرەکە بووە و هەستی کردووە وروژێنەرترە وەشانی زەوی ٦١٦بەجێبهێڵن بۆ "ڕۆژێکی دیکە".<ref name="WaldronYahoo" /> ". وەشانی سەرەتایی سیناریۆکە وەشانی زەوی ٦١٦ی مۆردۆی لە زنجیرەیەکی کردنەوەیدا لەخۆگرتبوو کەتێیدا لەلایەن ماکسیمۆفەوە دەکوژرێ<ref name="Mordo616ScrappedScene" /> *بینیدیکت وۆنگ وەک وۆنگ: جادووگەری باڵای زەوی-٦١٦ و ڕاهێنەر و هاوڕێی سترەینجە.<ref name="WongRadioTimes" /><ref name="Raimi" /> ئەکتەرەکە دڵخۆش بوو بە بیستنی ئەوەی کە کارەکتەرەکەی دەبێتەجادووگەری باڵا و "پێ بە پێی لەگەڵ دکتۆر سترەینج" دەوەستێت، کە وەک دەنگی عەقڵ بۆ سترەینج کاردەکات <ref name="WongVariety" />کە لە کۆتاییدا ڕووبەڕوویدەرئەنجامەکان دەبێتەوە بەهۆی پشتگوێخستنی ئامۆژگارییەکانی وۆنگ.<ref name="WongGomezTHR" /> ئەم ئەکتەرە لەم فیلمەدا دیمەنی ئەکشنی زیاتری هەبووە و بەمەشقکردن لەگەڵ شانۆن هێگارتی یاریزانی پێشووی خولی ڕەگبی ئامادەی کردووە.<ref name="WongVariety2" /> *خۆچیتل گۆمێز وەک [[کارەکتەرەکانی گەردوونی سینەمای مارڤڵ: ئـ - ئێڵ|ئەمریکا چاڤێز]]: هەرزەکارێک کە توانای گەشتکردنی لە نێوان ڕەهەندەکاندا هەیە بە پەنجە لێدانی دەرگا کراوەکان.<ref name="AmericaPowersD23Mag" /><ref name="GomezMarvelInterview" /> ئەو لە گەردوونێکی دیکەوە سەرچاوەدەگرێت کە بە پارالێلی یۆتۆپی ناسراوە.<ref name="RaimiFandango2" /><ref name="GomezMarvelInterview2" /> گۆمێز ویستویەتی بە دڵسۆزی بمێنێتەوە بۆ سەرچاوە سەرچاوەییەکە سەرەڕای ڕۆڵی وەشانێکیگەنجتری کارەکتەرەکە لەوەی لە کۆمیکەکاندا دەبینرێت، هەروەها وتی گەشتەکەی لە فیلمەکەدا بەوەوە دەست پێ دەکات کە کارەکتەرەکە بۆماوەیەکی زۆر بە تەنیا بووە و "لە ناوازەییەکەی ڕادەکات". . چاڤێز دەبێت تا کۆتایی فیلمەکە تواناکانی لە باوەش بگرێت و فێری متمانەکردنبە کەسانی دیکە بێت.<ref name="GomezMarvelInterview3" /><ref name="AmericaPowersD23Mag2" /> [[ستۆدیۆکانی مارڤڵ|ستۆدیۆی مارڤێڵ]] بۆ ماوەیەکی زۆر بەدوای فیلمێکی گونجاودا دەگەڕا بۆ ناساندنی کارەکتەرەکە پێش ئەوەی لە فیلمیفرەگەردوونه شێتیدا جێگیر بێت.<ref name="AmericaPowersD23Mag3" /> *مایکل ستولبارگ وەک نیکۆدیمۆس وێست : پزیشکێکی نەشتەرگەری و هاوکارێکی پێشووی کۆمپانیای سترەینج. ستولبارگ پلانی بۆ دانرابوو کە هاوتای زەوی-٨٣٨ی خۆیش نیشانبدات، بەڵام بەهۆی ناکۆکی لە خشتەی کارکردنەوە تەنها توانی یەک دیمەن (وەک وەشانی ڕەسەن) وێنە بگرێت. وەشانی زەوی-٨٣٨ بۆئیلومیناتی کاردەکات، پاڵەوانەکان سەری دەدۆزنەوە دوای ئەوەی لەلایەن ماکسیمۆفەوە لە دەرەوەی شاشەکە کوژرا، هاوشێوەی مردنی ڕەیئارنۆڵدی [[ساموێل ئێل. جاکسن]] لە فیلمی جوراسیک پارک (١٩٩٣). *[[ڕەیچل مەکادەمس]] وەک کریستین پاڵمەر: پزیشکێکی نەشتەرگەری فریاگوزاری کە هاوکار و خۆشەویستی سترەینج بوو. <ref name="McAdams" />فیلمەکە بەدواداچوون بۆ بڕیارەکەی سترەینج دەکات لە کۆتایی فیلمی [[دکتۆر سترێینج (فیلم)|دکتۆر سترەینج (٢٠١٦)]] بۆ پاراستنی سانکتۆمی نیویۆرک و لەگەڵ پاڵمەر نەبێت، سەرەڕای ئەوەی هێشتا هەستی بۆیهەیە و لەوانەیە لەو بڕیارە پەشیمان بێتەوە<ref name="PalmerStrangeRelationship" />، لەگەڵ ئەوەی پاڵمەر لەم فیلمەدا هاوسەرگیری لەگەڵ کەسێکی دیکەدا کردووە. <ref name="EmpireVariants2" />هەروەها ماکئا دەمز هاوتای کارەکتەرەکە لە زەوی-٨٣٨ دەگێڕێت کە کارمەندی دامەزراوەی باکستەرە و خۆشەویستەکەی پێشووی فیلمی سترەینجی واقیعە.<ref name="EmpireVariants4" /> مەک ئادەمز ئەم وەشانەی کارەکتەرەکەی بە "شارەزای فرەگەردوون" وەسف کردووە کە ڕێگەی پێدا دیمەنی ئەکشنی زیاتری هەبێت بەبەراورد بە فیلمی یەکەم.<ref name="McAdamsTHR" /><ref name="McAdamsIW" /> ئەو وتی کە ئەو "جانتای زۆر زیاتری" هەیە لە وەشانی ڕەسەنی کارەکتەرەکە بەهۆی خراپبوونی وەشانی زەوی-٨٣٨ی سترەینج،<ref name="McAdamsTHR2" /> بەڵام هێڵی چیرۆکەکەی لەگەڵ زەوی-٦١٦ سترەینج یارمەتی چارەسەرکردنی چیرۆکی خۆشەویستی دەدات بە وەشانی تایبەتیخۆی لە پاڵمەر.<ref name="WaldronClea" /> * هەروەها فیلمی ئیلومنایتی زەوی-٨٣٨ پاتریک ستیوارت وەک پرۆفیسۆر چارڵز زاڤیر لەخۆدەگرێت، کە وەشانێکی جیاوازی ئەو کارەکتەرەنیشان دەدات کە پێشتر لە زنجیرە فیلمی [[پیاوانی ئێکس (زنجیرە فیلم)|پیاوانی ئێکس]] [[فۆکسی سەدەی ٢٠ەم]] ڕۆڵی بینیوە؛ هایلی ئاتوێڵ وەک [[پێگی کارتەر (کارەکتەری سینەمایی مارڤڵ)|پێگی کارتەر/کاپتن کارتەر]]، دوای ئەوەی دەنگی وەشانی دیکەی لە زنجیرە ئەنیمەیشنی چی ئەگەر...؟ (٢٠٢١)؛ لاشانا لینچ وەک ماریا ڕامبۆ / کاپتن مارڤێڵ، وەشانی جێگرەوەی کارەکتەری خۆی لە فیلمی کاپتن مارڤێڵ (٢٠١٩)؛ ئەنسۆن ماونت وەک [[کارەکتەرەکانی گەردوونی سینەمای مارڤڵ: ئـ - ئێڵ|بلاکاگار بۆڵتاگۆن / بلاک بۆڵت]]، و شانێکی جێگرەوەی ڕۆڵی ئەو لە زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ئەی بی سی مارڤێڵ [[ئینھیومانز (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]] و جۆن کراسینسکی وەک ڕید ڕیچاردز , ئەندامی چوار سەرسوڕهێنەرەکە.<ref name="IlluminatiMembers" /> جولیان هیلیارد و جێت کلاین وێناکردنی وەشانی زەوی-٨٣٨ی کوڕەکانی ماکسیمۆف بیلی و تۆمی دەگێڕن، ڕۆڵی هەریەکەیان لە فیلمیواندا ڤیژن دووبارە دەکەنەوە<ref name="HilliardKlyneVariants" />، لە کاتێکدا تۆپۆ رسنیویرۆ ڕۆڵی خۆی لە یەکەم فیلمەوە وەک حەمیر، وەستای هونەرە عیرفانییەکان دووبارەدەکاتەوە<ref name="WresniriroHamir" />.<ref name="Hamir" /> هەروەها لە فیلمەکەدا شیلا عەتیم وەک سارا، مامۆستای هونەرە عیرفانییەکان<ref name="SheilaAtim" />، و ئادەم هوگیل وەک دەنگی رینترە، کەبوونەوەرێکی هاوشێوەی مینۆتاور لە شاری ر'ڤاڵ دەردەکەون کە خوێندکاری زانکۆی کامار-تاج.<ref name="Rintrah" /> ڕۆس مارکوان دەنگی ئەو فڕۆکە بێفڕۆکەوانانەی ئۆڵترۆن دەدات کە لەسەر زەوی-٨٣٨ دەردەکەون. پێشتر مارکواند لە فیلمی چی ئەگەر…؟ دا دەنگی وەشانێکی جیاوازیئەلترۆنی داوە، جێگەی جەیمس سپەیدەری گرتەوە کە لە فیلمی [[تۆڵەستێنەکان: سەدەی ئاڵترۆن]] دا ڕۆڵی زەوی-٦١٦ ئوڵترۆنی گێڕا.<ref name="Marquand" /> کارەکتەری [[کارەکتەرەکانی گەردوونی سینەمای مارڤڵ: ئـ - ئێڵ|سیلیا]] لە دیمەنی ناوەڕاستی کرێدیتەکاندا دەناسرێتەوە<ref name="CleaTheron" />، کە لەلایەن [[چارلیز تێرۆن|چارلیز تیرۆنەوە]] ڕۆڵی تێدا دەبینرێت، والدرۆن وەک میوانێک لە ئاهەنگی هاوسەرگیری پاڵمەردا دەردەکەوێت. بروس کامپبێل کە بەردەوام هاوکارە لەگەڵ ڕەیمی، بۆ ماوەیەکی کورت لە هەردوودیمەنی سەرەکی فیلم و پۆست کرێدیت وەک فرۆشیاری کۆشکێکی خواردنی زەوی-٨٣٨ بە ناوی پیتزا پۆپا دەردەکەوێت.<ref name="WaldronCameo" /> سکۆت سپیگڵ،یەکێکی دیکە لە هاوکارە بەردەوامەکانی لەگەڵ ڕەیمی، <ref name="EasterEggsTotalFilm" />دەنگ دەدات بە یەکێک لە ڕۆحەکانی نەفرەت لێکراوان کە هێرش دەکەنە سەر سترەینجکاتێک خاوەنی تەرمی دەبێت. هەروەها هاوبەشی بەرهەمهێنەر ڕیچی پاڵمەر دەنگی یەکێک لە ڕۆحەکانی نەفرەت لێدەدەن.<ref name="EasterEggsMarySue" /> == بەرهەمهێنان == === پەرەپێدان === هاوبەشی نووسەری فیلمی [[دکتۆر سترێینج (فیلم)|دکتۆر سترەینج]] (٢٠١٦) سی لە چیرۆکێکی سەرچاوەدا بەشدارە، بەڵام بەدووانەیان وتووە دەستیان پێبگرن بۆ فیلمە ئەگەرییەکانی داهاتوو. دێریکسۆن لە مانگی تشرینی یەکەمدا ئاشکرای کرد کە پلانی هەیە بۆ بەدواداچوونێک، <ref name="CargillPodcast" />خۆشەویستی خۆی بۆ کارەکتەرەکە و ئەو ئەگەرە بینراوانەی کە لەگەڵیدا دێن، دەربڕیوە. دێریکسۆن وتی یەکەم فیلم "نوکیشاخێکی سەهۆڵینە. ئەوەندە پێشکەوتن هەیە کە دەتوانرێت بەدەستبهێنرێت".<ref name="DenofGeekOct2016" /> ئەو ویستویەتی نموونەی فیلمی [[سوارچاکی تاریکی (فیلم)]] <ref name="IGNOct2016" />پەیڕەو بکات و خراپەکارێک لە بەدواداچوونەکەدا بناسێنێت کە ڕێگەیان پێبدات "بچنە قووڵاییەوە و ئەزموونێکی ناوپۆشی زیاتریان هەبێت". ئەستێرەی ئەستێرەی ئەمریکی [[بێنێدیکت کەمبەرباچ]] لەسەر لانیکەم یەک فیلمی دیکەی دکتۆر سترەینج کردبوو. دێریکسۆن ئارەزووی خۆی دەربڕی بۆ بەشداریکردنی فیلمی خراپەکاری کابوس، و زیاتر بەدوای کارەکتەرەکانی جۆناسان پانگبۆرن و حەمیردا بگەڕێت دوایڕۆڵی بچووکیان لە فیلمی یەکەمدا. ڕوونیکردەوە کە "لە لوپەکەدا هێڵراوەتەوە" لەسەر چۆنیەتی بەکارهێنانی فیلمەکانی تۆڵەسێنەرەوەکانسترەینج بەکاردەهێنن بەهۆی پەیوەندییە نزیکەکانی لەگەڵ جۆ ڕوسۆ- هاوبەشی دەرهێنەری [[تۆڵەستێنەکان: کۆتایی یارییەکە]] و [[تۆڵەستێنەکان: جەنگی بێکۆتا]] (٢٠١٩)-<ref name="DerricksonSRNov2016" /> و... سەرۆکی ستۆدیۆی مارڤێڵ کیڤن فیج. جۆن سپایهتس هاوکار لە نووسەری فیلمی [[دکتۆر سترێینج (فیلم)|دکتۆر سترەینج]] ئارەزووی خۆی دەربڕی بۆ بینینی دەرکەوتنی کارەکتەری کلیا لە درێژەی فیلمێکدا. لە مانگی نیسانی ٢٠١٧دا، باس لەوە کرا کە دێریکسۆن دەگەڕێتەوە بۆ بەدواداچوونێک،<ref name="CleaSequelPotential" /> دەستی بە کارەکانی کردووە دوای ئەوەی پابەندبوونەکانی بە زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی لۆکی و کە جێبەجێی کرد.<ref name="DerricksonSequelReturn" /> تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٨، دێریکسۆن بە هێمنی گرێبەستێکی بۆ دەرهێنانی بەدواداچوونەکەی کۆتایی پێهێنابوو، کەمبەرباتچ بینیدیکت و وۆنگ و ڕەچەڵ مەکئادەمز ڕۆڵی هەریەکەیان وەک دکتۆر ستیڤن سترەینج و وۆنگ و کریستینپاڵمەر دووبارە کردەوە. مارڤێڵ دەستی کردبوو بە گەڕان بەدوای نووسەرێکدا، لەگەڵ ڕۆژنامەی هۆلیوود ڕیپۆرتێر ڕایگەیاند کە سیناریۆکە بەدرێژایی ساڵی ٢٠١٩ دەنووسرێت بۆ دەستپێکردنی وێنەگرتنی پلان بۆ داڕێژراو لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢٠ و بڵاوکردنەوەی ئەگەری لەمانگی ئایاری ٢٠٢١. فیج و دێریکسۆن بە فەرمی بەدواداچوونەکەیان لە سان دیێگۆ کۆمیک- کۆن لە تەمموزی ٢٠١٩، ناونیشانەکەیئاشکرا کرد کە بریتییە لە دکتۆر سەیر لە فیلمی فرەگەردوونی شێتی و پشتڕاستکردنەوەی وادەی بڵاوکردنەوەی لە ٧ی ئایاری ٢٠٢١. دێریکسۆن ویستویەتی بەدواداچوونەکە یەکەم فیلمی ترسناک بێت لە گەردوونی سینەمایی مارڤێڵ (ئێم سی یو) و زیاتر لە گۆتیک بکۆڵێتەوە وتوخمە ترسناکەکان لە کتێبە کۆمیکییەکان لە چاو قیستی یەکەمدا، لەگەڵ هاوبەرهەمهێنەری فیلمەکە ڕیچی پاڵمەر ڕوونیکردەوە کە فیلمەکە فرەگەردوون بەکاردەهێنێت بۆ لێکۆڵینەوە لە "هەر پێناسەیەک بۆ وشەی شێتی" و ئەو بیرۆکەیەی کە "ترسناکترین ئەهریمەنەکان ئەوانەن کەنیشتەجێن". لەناو ئێمەدا". فیج ئاشکرای کرد کە زنجیرەی دیزنی+ واندا ڤیژن (٢٠٢١) ڕاستەوخۆ فیلمەکە دادەنێت، ئەلیزابێس ئۆلسنڕۆڵی خۆی لە [[واندا ماکسیمۆف (کارەکتەری سینەمایی مارڤڵ)|واندا ماکسیمۆف]] / جادووگەری سووە لە زنجیرەکە دووبارە دەکاتەوە. سەرەڕای ئەوەش، چەمکی فرەگەردونی شێتی لە وەرزییەکەمی لۆکی (٢٠٢١)دا بە ئێم سی یو ناسێندراوە، و زیاتر لێکۆڵینەوەی لەسەر کرا لە فیلمی سپایدەرمان هیچ ڕیگایەک نییە بۆ ماڵەوە، کەپێش دانراوە و دەبینێت کەمباتچ دووبارە دەکاتەوە ڕۆڵی ئەو وەک سترەینج. دوای ئەوەی فیلمی کۆتایی وەرزی یەکەمی لۆکی بڵاوکرایەوە،باس لەوە کرا کە تۆم هیدلستۆن ڕۆڵی لۆکی لە فیلمی فرەگەردونی شێتی دووبارە دەکاتەوە، بەڵام لە کۆتاییدا دەرنەکەوت. جەید هالی بارتلێت، "سیناریۆنووسێکی سەرهەڵدەدات"، لە مانگی ئۆکتۆبەری ٢٠١٩دا بەکرێ گیرا بۆ نووسینی سیناریۆی بەدواداچوونەکە،لە مانگی کانوونی دووەمدا، فیج فرە گەردوونی بە "هەنگاوی داهاتوو لە پەرەسەندنی ئێم سی یو" وەسف کرد، و وتی ئەم فیلمە دەیکات"crack it wide open" بە شێوەیەک کە کاریگەری لەسەر زنجیرەی دیزنی+ و فیلمەکانی داهاتوو لە قۆناغی چوارەمی مارڤێڵستۆدیۆکاندا دەبێت. لە کۆتایی مانگەکەدا ڕوونیکردەوە کە بەدواداچوونەکە فیلمێکی ترسناک نابێت، وەک هەندێک لە ڕاپۆرتەکان دوایڕاگەیاندنی کۆمیک-کۆن وەسفیان کردبوو، بەڵام دەبێتە "فیلمێکی گەورەی ئێم سی یو بە زنجیرە ترسناکەکانی". فیج ئەم زنجیرانەی بەراوردکرد بە فیلمەکانی ڕیدەرەکانی ئارکی ونبوو (١٩٨١)، ئیندیانا جۆنز و پەرستگای مەرگ (١٩٨٤)، گرێملینز (١٩٨٤)، و پۆلتگریس (١٩٨٢)،و وتی دێریکسۆن باشە لە "بە شێوەیەکی یاسایی ترسناک" کە دەبێ بیکات بۆ پاشخانی خۆی کە فیلمی ترسناک دروست دەکات. هەروەهافیگ ئاشکرای کرد کە فیلمەکە چەند کارەکتەرێکی نوێی سەرسوڕهێنەر بە ئێم سی یو دەناسێنێت، لەوانە یەکێک کە ستۆدیۆی مارڤێڵماوەیەکە بەدوای ڕێگەیەکدا دەگەڕێت بۆ بەکارهێنانی لە فیلمێکی ئێم سی یو؛ دواتر ئاشکرا بوو کە ئەمە ئەمریکا چاڤێز، کە ناوی هاتبووچونکە دەسەڵاتەکانی پەیوەندییان بە فرە گەردوونەوە هەیە. جۆ کاسی هاوبەشی دروستکەری چاڤێز پارەی پێنەدرا بۆ دەرکەوتنیکارەکتەرەکە لە فیلمەکەدا، دوای ئەوەی پێشنیارێکی قەرەبووکردنەوەی لەلایەن کۆمپانیای مارڤێڵ کۆمیکسەوە ڕەتکردەوە کە بە "پیتانس" وەسفی کردبوو. == ئاواز == {{Main|ستۆدیۆکانی مارڤڵ: هەڵسانەوە{{!}}''ستۆدیۆکانی مارڤڵ: هەڵسانەوە''}} لە مانگی شوباتی ٢٠٢١ زنجیرە فیلمی دیکۆمێنتاری مارڤێڵ ستۆدیۆکان: کۆکراوە ڕاگەیەندرا. تایبەتمەندی ئەم فیلمە بە ناوی هەڵسناوە: دروستکردنەکە بۆ دکتۆر سترەینج لە فرەگەردوونی شێتیدا لە ٨ی تەمموزی ٢٠٢٢ لە دیزنی+ بڵاوکرایەوە.<ref name="AssembledEp2" /> == تایبەتی بەڵگەنامەیی == لە مانگی شوباتی ٢٠٢١ زنجیرە فیلمی دیکۆمێنتاری ستۆدیۆکانی مارڤڵ: کۆکراوە ڕاگەیەندرا.<ref name="Assembled" /> تایبەتمەندی ئەم فیلمە بە ناوی دروستکردنی دکتۆر سترەینج لە فرە گەردوونی شێتیدا لە ٨ی تەمموزی ٢٠٢٢ لە دیزنی+ ڕاگەیەندرا.<ref name="AssembledEp" /> == سەرچاوەکان == {{Reflist|refs= <ref name="UniverseDesignations">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Russell |یەکەم=Bradley |ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Why that number in Doctor Strange 2 got cheers in the cinema |ناونیشان=https://www.gamesradar.com/616-doctor-strange-2-universe-meaning/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220505140024/https://www.gamesradar.com/616-doctor-strange-2-universe-meaning/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[Total Film]] |بڵاوکەرەوە=[[GamesRadar+]]}}</ref> <ref name="GargantosName">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barnhardt |یەکەم=Adam |ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Doctor Strange 2: The Reason Marvel Is Unable to Use Shuma-Gorath Revealed (Exclusive) |ناونیشان=https://comicbook.com/marvel/news/doctor-strange-2-shuma-gorath-why-marvel-cant-use-revealed/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220215035542/https://comicbook.com/marvel/news/doctor-strange-2-shuma-gorath-why-marvel-cant-use-revealed/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=[[ComicBook.com]]}}</ref> <ref name="RSWVOralHistory">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Hiatt |یەکەم=Brian |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=The Oral History of 'WandaVision' |ناونیشان=https://www.rollingstone.com/tv/tv-features/oral-history-wandavision-olsen-bettany-hahn-feige-1155120/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210602151615/https://www.rollingstone.com/tv/tv-features/oral-history-wandavision-olsen-bettany-hahn-feige-1155120/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|magazine=[[Rolling Stone]]}}</ref> <ref name="CleaTheron">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=West |یەکەم=Amy |ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=That Doctor Strange 2 cameo no one saw coming, explained |ناونیشان=https://www.gamesradar.com/charlize-theron-doctor-strange-2-clea/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220505173059/https://www.gamesradar.com/charlize-theron-doctor-strange-2-clea/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[Total Film]] |بڵاوکەرەوە=[[GamesRadar+]]}}</ref> <ref name="Assembled">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Paige |یەکەم=Rachel |ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=Marvel Studios Announces Assembled, a Behind-the-Scenes Look at the Making of the Marvel Cinematic Universe |ناونیشان=https://www.marvel.com/articles/tv-shows/marvel-studios-assembled-behind-the-scenes-mcu |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210216155303/https://www.marvel.com/articles/tv-shows/marvel-studios-assembled-behind-the-scenes-mcu |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Marvel.com]]}}</ref> <ref name="AssembledEp">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Paige |یەکەم=Rachel |ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Marvel Studios' Assembled: The Making of Doctor Strange in the Multiverse of Madness is Now Streaming on Disney+ |ناونیشان=https://www.marvel.com/articles/movies/marvel-studios-assembled-making-of-doctor-strange-multiverse-of-madness |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220709020448/https://www.marvel.com/articles/movies/marvel-studios-assembled-making-of-doctor-strange-multiverse-of-madness |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Marvel.com]]}}</ref> <ref name="CBRTrailer">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dominguez |یەکەم=Noah |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Multiverse of Madness Trailer Shows a Horrifying Doctor Strange Variant, Teases Professor X |ناونیشان=https://www.cbr.com/doctor-strange-2-super-bowl-trailer/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220214011546/https://www.cbr.com/doctor-strange-2-super-bowl-trailer/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Comic Book Resources]]}}</ref> <ref name="DrStrangeVariants">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Perry |یەکەم=Spencer |ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Doctor Strange 2: Every Stephen Strange Variant in Multiverse of Madness |ناونیشان=https://comicbook.com/marvel/news/doctor-strange-2-every-stephen-strange-variant-multiverse-of-madness/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220507024436/https://comicbook.com/marvel/news/doctor-strange-2-every-stephen-strange-variant-multiverse-of-madness/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[ComicBook.com]]}}</ref> <ref name="DefenderStrange617">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Miller |یەکەم=Leon |ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Multiverse of Madness Director Reveals Which Universe Defender Strange Is From |ناونیشان=https://www.cbr.com/multiverse-of-madness-defender-stranger-earth-617-mcu/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220625154921/https://www.cbr.com/multiverse-of-madness-defender-stranger-earth-617-mcu/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Comic Book Resources]]}}</ref> <ref name="ComicCon2019">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Donnelly |یەکەم=Matt |ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ='Doctor Strange' Sequel Billed as First MCU Horror Film at Comic-Con |ناونیشان=https://variety.com/2019/film/news/doctor-strange-sequel-comic-con-1203274691/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190721110811/https://variety.com/2019/film/news/doctor-strange-sequel-comic-con-1203274691/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> <ref name="ScarletWitchChaosMagic">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Purslow |یەکەم=Matt |ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=WandaVision: Season 1, Episode 8 Review |ناونیشان=https://www.ign.com/articles/wandavision-season-1-episode-8-review |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210226192726/https://www.ign.com/articles/wandavision-season-1-episode-8-review |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=[[IGN]]}}</ref> <ref name="OlsenUSATodayJan2021">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Truitt |یەکەم=Brian |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ='Avengers' star Elizabeth Olsen talks getting witchy again for Marvel's 'WandaVision,' 'Doctor Strange 2' |ناونیشان=https://www.usatoday.com/story/entertainment/tv/2021/01/22/wandavision-elizabeth-olsen-witchy-again-disney-marvel-show/4166404001/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210123012717/https://www.usatoday.com/story/entertainment/tv/2021/01/22/wandavision-elizabeth-olsen-witchy-again-disney-marvel-show/4166404001/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[USA Today]]}}</ref> <ref name="OlsenSatisfied">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Thompson |یەکەم=Avery |ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Elizabeth Olsen Reacts To Wanda's Arc In 'Doctor Strange 2': 'It Needed To End Where It Ends' |ناونیشان=https://hollywoodlife.com/2022/05/06/elizabeth-olsen-reaction-doctor-strange-2-ending-exclusive-interview/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220506155917/https://hollywoodlife.com/2022/05/06/elizabeth-olsen-reaction-doctor-strange-2-ending-exclusive-interview/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[Hollywood Life]]}}</ref> <ref name="EmpireVariants">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mathai |یەکەم=Jeremy |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Multiverse Of Madness Will Feature Sinister Strange, Defender Strange, And Zombie Strange Variants |ناونیشان=https://www.slashfilm.com/799522/multiverse-of-madness-will-feature-sinister-strange-defender-strange-and-zombie-strange-variants/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220315180229/https://www.slashfilm.com/799522/multiverse-of-madness-will-feature-sinister-strange-defender-strange-and-zombie-strange-variants/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[/Film]]}}</ref> <ref name="RaimiFandango">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Davis |یەکەم=Erik |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ='Doctor Strange in the Multiverse of Madness' Director Sam Raimi Reveals New Details About His First MCU Film |ناونیشان=https://www.fandango.com/movie-news/doctor-strange-in-the-multiverse-of-madness-director-sam-raimi-reveals-new-details-about-his-first-mcu-film-754540 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220407024113/https://www.fandango.com/movie-news/doctor-strange-in-the-multiverse-of-madness-director-sam-raimi-reveals-new-details-about-his-first-mcu-film-754540 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Fandango Media]]}}</ref> <ref name="WaldronYahoo">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Alter |یەکەم=Ethan |ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Tom Cruise as 'Multiverse' Iron Man, Lady Gaga and a deleted death scene — 'Doctor Strange' screenwriter spills what might have been |ناونیشان=https://news.yahoo.com/doctor-strange-multiverse-of-madness-michael-waldron-secrets-145905985.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220511152253/https://news.yahoo.com/doctor-strange-multiverse-of-madness-michael-waldron-secrets-145905985.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[Yahoo! News]]}}</ref> <ref name="Mordo616ScrappedScene">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Plainse |یەکەم=Josh |ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Doctor Strange 2 Cut Scene Saw Scarlet Witch Decapitate 616 Mordo |ناونیشان=https://screenrant.com/doctor-strange-2-cut-scene-scarlet-witch-mordo/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220624112821/https://screenrant.com/doctor-strange-2-cut-scene-scarlet-witch-mordo/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Screen Rant]]}}</ref> <ref name="WongRadioTimes">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fullerton |یەکەم=Huw |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=New Doctor Strange detail revealed in Spider-Man: No Way Home |ناونیشان=https://www.radiotimes.com/movies/doctor-strange-sorcerer-supreme-wong/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211215182207/https://www.radiotimes.com/movies/doctor-strange-sorcerer-supreme-wong/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[Radio Times]]}}</ref> <ref name="Raimi">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Vary |یەکەم١=Adam B. |دوایین٢=Kroll |یەکەم٢=Justin |ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Sam Raimi in Talks to Direct 'Doctor Strange 2' (Exclusive) |ناونیشان=https://variety.com/2020/film/news/doctor-strange-2-sam-raimi-1203475309/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200206013138/https://variety.com/2020/film/news/doctor-strange-2-sam-raimi-1203475309/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> <ref name="WongVariety">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tangkay |یەکەم=Jazz |ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ='Doctor Strange' Star Benedict Wong on a Wong Spinoff Film: 'Let's Wait and See What Marvel Does' |ناونیشان=https://variety.com/2022/film/news/benedict-wong-doctor-strange-2-marvel-1235262203/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220509223137/https://variety.com/2022/film/news/benedict-wong-doctor-strange-2-marvel-1235262203/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> <ref name="WongGomezTHR">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Davids |یەکەم=Brian |ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ='Doctor Strange 2' Stars Benedict Wong and Xochitl Gomez Discuss On-Screen Superhero Partnership And Real-Life Friendship |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/doctor-strange-2-benedict-wong-and-xochitl-gomez-discuss-film-1235141395/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220505182923/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/doctor-strange-2-benedict-wong-and-xochitl-gomez-discuss-film-1235141395/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> <ref name="AmericaPowersD23Mag">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Erao |یەکەم=Math |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Doctor Strange 2 Producer Discusses America Chavez's Multiversal Powers |ناونیشان=https://www.cbr.com/doctor-strange-2-america-chavez-multiverse-powers/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220225114912/https://www.cbr.com/doctor-strange-2-america-chavez-multiverse-powers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Comic Book Resources]]}}</ref> <ref name="GomezMarvelInterview">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dinh |یەکەم=Christine |ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Exclusive Interview: Xochitl Gomez on Embodying America Chavez and Journeying into the Marvel Cinematic Universe |ناونیشان=https://www.marvel.com/articles/movies/xochitl-gomez-america-chavez-mcu-doctor-strange-multiverse-of-madness-interview |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220427234149/https://www.marvel.com/articles/movies/xochitl-gomez-america-chavez-mcu-doctor-strange-multiverse-of-madness-interview |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Marvel.com]]}}</ref> <ref name="McAdams">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kroll |یەکەم=Justin |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Rachel McAdams Returning For 'Doctor Strange In The Multiverse Of Madness' |ناونیشان=https://deadline.com/2020/12/rachel-mcadams-doctor-strange-into-the-multiverse-1234651562/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201210170948/https://deadline.com/2020/12/rachel-mcadams-doctor-strange-into-the-multiverse-1234651562/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> <ref name="PalmerStrangeRelationship">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dominguez |یەکەم=Noah |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Doctor Strange Producer Discusses the Avenger's Current Relationship Status |ناونیشان=https://www.cbr.com/doctor-strange-mcu-relationship-status-christine-palmer/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220225015533/https://www.cbr.com/doctor-strange-mcu-relationship-status-christine-palmer/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Comic Book Resources]]}}</ref> <ref name="McAdamsTHR">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Davids |یەکەم=Brian |ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ='Doctor Strange 2' Star Rachel McAdams Had Made Peace Being One-and-Done in MCU |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/doctor-strange-2-rachel-mcadams-made-peace-mcu-one-and-done-1235140590/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220504190647/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/doctor-strange-2-rachel-mcadams-made-peace-mcu-one-and-done-1235140590/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> <ref name="McAdamsIW">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Erbland |یەکەم=Kate |ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ='Doctor Strange' Star Rachel McAdams Originally Expected to Play 3 Different Versions of Her Character in Sequel |ناونیشان=https://www.indiewire.com/2022/05/doctor-strange-rachel-mcadams-versions-sequel-1234721749/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220505130252/https://www.indiewire.com/2022/05/doctor-strange-rachel-mcadams-versions-sequel-1234721749/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[IndieWire]]}}</ref> <ref name="WaldronClea">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tolsky |یەکەم=Andy |ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Doctor Strange 2 Writer Explains Intro Of [Spoiler] As Love Interest |ناونیشان=https://screenrant.com/doctor-strange-2-clea-introduction-credits-scene-explained/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220509023716/https://screenrant.com/doctor-strange-2-clea-introduction-credits-scene-explained/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[Screen Rant]]}}</ref> <ref name="IlluminatiMembers">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Garbutt |یەکەم=Emily |ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=The Illuminati members in Doctor Strange 2, listed and explained |ناونیشان=https://www.gamesradar.com/illuminati-doctor-strange-2-list/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220505133231/https://www.gamesradar.com/illuminati-doctor-strange-2-list/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[Total Film]] |بڵاوکەرەوە=[[GamesRadar+]]}}</ref> <ref name="HilliardKlyneVariants">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Leite |یەکەم=Marcelo |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Marvel Universe 838 Timeline & Every Difference To The MCU |ناونیشان=https://screenrant.com/doctor-strange-2-838-timeline-differences-changes/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220510191513/https://screenrant.com/doctor-strange-2-838-timeline-differences-changes/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[Screen Rant]]}}</ref> <ref name="WresniriroHamir">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hermanns |یەکەم=Grant |ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Benedict Cumberbatch Films A Stunt In Doctor Strange 2 BTS Images |ناونیشان=https://screenrant.com/doctor-strange-2-benedict-cumberbatch-stunts-bts-images/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220321191249/https://screenrant.com/doctor-strange-2-benedict-cumberbatch-stunts-bts-images/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[Screen Rant]]}}</ref> <ref name="Hamir">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Leonte |یەکەم=Tudor |ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Doctor Strange in the Multiverse of Madness Trailer Analysis & Theories |ناونیشان=https://www.comingsoon.net/movies/features/1211569-doctor-strange-in-the-multiverse-of-madness-trailer-breakdown |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220215044749/https://www.comingsoon.net/movies/features/1211569-doctor-strange-in-the-multiverse-of-madness-trailer-breakdown |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=[[ComingSoon.net]]}}</ref> <ref name="SheilaAtim">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cordero |یەکەم=Rosy |ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Marvel's Victoria Alonso & Xochitl Gomez On Bringing Hope And Visibility To LGBTQ+ Community With America Chavez |ناونیشان=https://deadline.com/2022/05/marvel-america-chavez-victoria-alonso-xochitl-gomez-doctor-strange-representation-1235015500/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220504005822/https://deadline.com/2022/05/marvel-america-chavez-victoria-alonso-xochitl-gomez-doctor-strange-representation-1235015500/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> <ref name="Rintrah">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lussier |یەکەم=Germain |ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=12 Biggest Mysteries in the Doctor Strange in the Multiverse of Madness Trailer – Smoke on the Horizon |ناونیشان=https://gizmodo.com/doctor-strange-2-super-bowl-trailer-breakdown-x-men-wan-1848534124/slides/4 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220228001220/https://gizmodo.com/doctor-strange-2-super-bowl-trailer-breakdown-x-men-wan-1848534124/slides/4 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Gizmodo]]}}</ref> <ref name="Marquand">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Erdmann |یەکەم=Kevin |ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Doctor Strange In The Multiverse Of Madness Easter Eggs & MCU References |ناونیشان=https://screenrant.com/doctor-strange-multiverse-madness-easter-eggs/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220506234822/https://screenrant.com/doctor-strange-multiverse-madness-easter-eggs/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[Screen Rant]]}}</ref> <ref name="WaldronCameo">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Russell |یەکەم=Shania |ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Writer Michael Waldron Tells Us Exactly Where You Can Spot His Doctor Strange 2 Cameo [Exclusive] |ناونیشان=https://www.slashfilm.com/849878/writer-michael-waldron-tells-us-exactly-where-you-can-spot-his-doctor-strange-2-cameo-exclusive/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220502163934/https://www.slashfilm.com/849878/writer-michael-waldron-tells-us-exactly-where-you-can-spot-his-doctor-strange-2-cameo-exclusive/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[/Film]]}}</ref> <ref name="EasterEggsTotalFilm">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Russell |یەکەم=Bradley |ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Doctor Strange 2 Easter eggs: The biggest Marvel references |ناونیشان=https://www.gamesradar.com/doctor-strange-2-easter-eggs-marvel-references/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220505173228/https://www.gamesradar.com/doctor-strange-2-easter-eggs-marvel-references/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[Total Film]] |بڵاوکەرەوە=[[GamesRadar+]]}}</ref> <ref name="EasterEggsMarySue">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Glassman |یەکەم=Julia |ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Every Easter Egg in ''Doctor Strange in the Multiverse of Madness'' |ناونیشان=https://www.themarysue.com/every-easter-egg-doctor-strange-2/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220512015234/https://www.themarysue.com/every-easter-egg-doctor-strange-2/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[The Mary Sue]]}}</ref> <ref name="DerricksonSequelConfirmed">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kit |یەکەم=Borys |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Scott Derrickson Returning to Direct 'Doctor Strange' Sequel (Exclusive) |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/doctor-strange-2-scott-derrickson-returning-direct-1168156 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181212023919/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/doctor-strange-2-scott-derrickson-returning-direct-1168156 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> <ref name="DerricksonSequelConfirmed2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McNary |یەکەم=Dave |بەستەری نووسەر=Dave McNary |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ='Doctor Strange' Director Scott Derrickson to Return for Sequel |ناونیشان=https://variety.com/2018/film/news/doctor-strange-sequel-director-scott-derrickson-1203087442/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181212120823/https://variety.com/2018/film/news/doctor-strange-sequel-director-scott-derrickson-1203087442/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> <ref name="WaldronStrangePowers">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bonomolo |یەکەم=Cameron |ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Doctor Strange 2 Writer Reveals How Multiverse of Madness Differs From the First Movie |ناونیشان=https://comicbook.com/movies/news/doctor-strange-2-loki-writer-michael-waldron-how-multiverse-of-madness-different-first-marvel-movie/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210731045122/https://comicbook.com/movies/news/doctor-strange-2-loki-writer-michael-waldron-how-multiverse-of-madness-different-first-marvel-movie/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[ComicBook.com]]}}</ref> <ref name="WaldronSyFy">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Weiss |یەکەم=Josh |ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ='Doctor Strange in the Multiverse of Madness' Writer Teases Sam Raimi Sequel: 'It's A Thrill Ride' |ناونیشان=https://www.syfy.com/syfywire/doctor-strange-multiverse-of-madness-writer-tease |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210627144910/https://www.syfy.com/syfywire/doctor-strange-multiverse-of-madness-writer-tease |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=[[SyFy Wire]]}}</ref> <ref name="RaimiFandang">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Davis |یەکەم=Erik |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ='Doctor Strange in the Multiverse of Madness' Director Sam Raimi Reveals New Details About His First MCU Film |ناونیشان=https://www.fandango.com/movie-news/doctor-strange-in-the-multiverse-of-madness-director-sam-raimi-reveals-new-details-about-his-first-mcu-film-754540 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220407024113/https://www.fandango.com/movie-news/doctor-strange-in-the-multiverse-of-madness-director-sam-raimi-reveals-new-details-about-his-first-mcu-film-754540 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Fandango Media]]}}</ref> <ref name="GomezMarvelInterview">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dinh |یەکەم=Christine |ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Exclusive Interview: Xochitl Gomez on Embodying America Chavez and Journeying into the Marvel Cinematic Universe |ناونیشان=https://www.marvel.com/articles/movies/xochitl-gomez-america-chavez-mcu-doctor-strange-multiverse-of-madness-interview |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220427234149/https://www.marvel.com/articles/movies/xochitl-gomez-america-chavez-mcu-doctor-strange-multiverse-of-madness-interview |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Marvel.com]]}}</ref> <ref name="GomezMarvelInterview">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dinh |یەکەم=Christine |ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Exclusive Interview: Xochitl Gomez on Embodying America Chavez and Journeying into the Marvel Cinematic Universe |ناونیشان=https://www.marvel.com/articles/movies/xochitl-gomez-america-chavez-mcu-doctor-strange-multiverse-of-madness-interview |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220427234149/https://www.marvel.com/articles/movies/xochitl-gomez-america-chavez-mcu-doctor-strange-multiverse-of-madness-interview |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Marvel.com]]}}</ref> <ref name="AmericaPowersD23Mag">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Erao |یەکەم=Math |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Doctor Strange 2 Producer Discusses America Chavez's Multiversal Powers |ناونیشان=https://www.cbr.com/doctor-strange-2-america-chavez-multiverse-powers/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220225114912/https://www.cbr.com/doctor-strange-2-america-chavez-multiverse-powers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Comic Book Resources]]}}</ref> <ref name="McAdamsTHR">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Davids |یەکەم=Brian |ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ='Doctor Strange 2' Star Rachel McAdams Had Made Peace Being One-and-Done in MCU |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/doctor-strange-2-rachel-mcadams-made-peace-mcu-one-and-done-1235140590/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220504190647/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/doctor-strange-2-rachel-mcadams-made-peace-mcu-one-and-done-1235140590/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> }} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دیزنی|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠|کۆمیک}} {{پۆلی کۆمنز|Doctor Strange in the Multiverse of Madness}} [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٢]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کرۆس ئۆڤەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کرۆس ئۆڤەری فانتازیەکان]] [[پۆل:جنۆکە لە فیلمەکاندا]] [[پۆل:دکتۆر سترێینج (زنجیرە فیلم)]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی جادوو]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی گەردوونە هاوتەریبەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی جادووگەری]] [[پۆل:فیلمەکان لە ساڵی ٢٠٢٤ دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی دەکەونە نیپاڵ]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠٢٢]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییەکانی ٢٠٢٢]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:مشتومڕەکانی دیزنی]] [[پۆل:دکتۆر سترەینج (زنجیرەفیلم)]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە خەم]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی گەردوونە ھاوتەریبەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھێزە دەروونییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی خاوەندارێتی ڕۆح]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ دواخراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە ستۆدیۆکانی لۆنگکرۆس وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:مشتومڕەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی لە فیلمدا]] [[پۆل:فیلمەکانی فۆڕ دی ئێکس]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ بەرھەمھێنانیان ڕاگیرابوو]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە خەیاڵییە زانستییەکانی ٢٠٢٢]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی دۆڵبی سینەما]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنە خەیاڵییە زانستییە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی سکرین ئێکس]] [[پۆل:فیلمە کرۆس ئۆڤەرە سووپەرھیرۆکان]] cklb1j210o1wlf5g2ke3j9ewfuwdod5 0 217200 1613685 1578065 2026-07-31T09:31:11Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1613685 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Santa_Catarina_in_Brazil.svg|وێنۆک|نەخشەی بەرازیل کە سانتا کاتارینا تیشکی لەسەرە]] '''ویلایەتی سانتا کاتارینا''' ویلایەتێکە لە ھەرێمی باشووری [[بەڕازیل]]. لە کۆی ڕووبەردا حەوتەمین بچووکترین ویلایەتە و یازدەھەمین ویلایەتە لە ژمارەی دانیشتووان.<ref name=":0">[http://www.ibge.gov.br/home/geociencias/areaterritorial/principal.shtm Brazilian Official Territorial Area]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ftp.ibge.gov.br/Estimativas_de_Populacao/Estimativas_2014/estimativa_dou_2014.pdf|سەردێڕ=2014 IBGE Estimates – Estimates of Resident Population in Brazil, Federative Units and Municipalities|بڵاوکەرەوە=IBGE.gov.br|زمان=pt|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، ٩ھەمین گەورەترین شارۆچکەیە کە ٢٩٥ [[شارەوانی]] ھەیە. ئەم ویلایەتە کە ٣٫٤٪ی دانیشتووانی بەڕازیلییە، ٣٫٨٪ی بەرھەمی ناوخۆیی نیشتمانی بەرھەم دەھێنێت.<ref>[https://g1.globo.com/rs/rio-grande-do-sul/noticia/2019/08/28/populacao-do-rio-grande-do-sul-cresce-menos-do-que-a-media-nacional-em-dez-anos-diz-ibge.ghtml População cresce menos do que a média nacional no último ano, diz IBGE]</ref> پێوەرە کۆمەڵایەتییەکانی ویلایەتەکە لە باشترینەکانی بەرازیلن. بەرزترین ڕێژەی تەمەنی لە وڵاتەکەدا ھەیە (ھەروەک ناوچەی فیدراڵی)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ftp.ibge.gov.br/Tabuas_Completas_de_Mortalidade/Tabuas_Completas_de_Mortalidade_2017/tabua_de_mortalidade_2017_analise.pdf|سەردێڕ=Federation Units – Life expectancy at birth – Brazil – Total – 2017|بڵاوکەرەوە=IBGE|پەڕە=١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> کەمترین ڕێژەی مردنی کۆرپەیە و ھەروەھا ئەو ویلایەتەیە کە کەمترین نایەکسانی ئابووری و نەخوێندەواری لە بەرازیلدا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ftp.ibge.gov.br/Tabuas_Completas_de_Mortalidade/Tabuas_Completas_de_Mortalidade_2015/tabua_de_mortalidade_analise.pdf|سەردێڕ=Complete mortality table for Brazil – 2015|بڵاوکەرەوە=[[IBGE]]|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ibge.gov.br/estatisticas/sociais/educacao/17270-pnad-continua.html|سەردێڕ=Pesquisa Nacional por Amostra de Domicílios Contínua – PNAD Contínua {{!}} IBGE|وێبگە=www.ibge.gov.br|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٩}}</ref> سانتا کاتارینا خاوەنی ٦ەمین بەرزترین بەرھەمی ناوخۆیییە لە وڵاتەکەدا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://agenciadenoticias.ibge.gov.br/agencia-sala-de-imprensa/2013-agencia-de-noticias/releases/17999-contas-regionais-2015-queda-no-pib-atinge-todas-as-unidades-da-federacao-pela-primeira-vez-na-serie|سەردێڕ=Contas Regionais 2015: queda no PIB atinge todas as unidades da federação pela primeira vez na série|دوایین=Pontes|یەکەم=Helena Maria Mattos|وێبگە=IBGE – Agência de Notícias|زمان=pt-br|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٩}}</ref> کە ئابوورییەکی ھەمەچەشن و پیشەسازییە. == خوێندن == [[پەڕگە:Hdr_Ufsc_(44427860).jpeg|وێنۆک|[[زانکۆی فیدراڵی سانتا کاتارینا]] لە [[فلۆریانۆپۆلیس]].]] [[زمانی پورتوگالی]] زمانی فەرمی نیشتمانییە، و بەم پێیەش زمانی سەرەتایییە کە لە قوتابخانەکاندا دەخوێندرێت. زمانی ئینگلیزی و ئیسپانی و ھەندێک جار ئەڵمانی بەشێکن لە مەنھەجی فەرمی ئامادەیی. لە ویلایەتی سانتا کاتارینا زیاتر لە ١٠٥ زانکۆ ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.seruniversitario.com.br/ |سەردێڕ=Universidades em Santa Catarina |بڵاوکەرەوە=Seruniversitario.com.br |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110613055510/http://www.seruniversitario.com.br/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ژێرخانی ئابووری == === ڕێگاوبانەکان === [[پەڕگە:BR_101_-_Barra_Velha_-_SC_,_Passarela_de_Pedestres_-_panoramio_(1).jpg|وێنۆک|ڕاست|[[بی ئاڕ-١٠١]] لە نزیک [[بارا ڤێلھا]].]] لە ساڵی ٢٠١٩دا، سانتا کاتارینا ٦٢ ھەزار و ٨٧١ کم ڕێگای سەرەکی ھەبووە، کە ٩٣٢١ کم لەو ڕێگایانە قیرتاو کراوە و لەو ژمارەیەش ٥٥٦ کم ڕێگای دووبارە بووە.<ref>[https://www.sie.sc.gov.br/webdocs/sie/doc-tecnicos/sre/Relatorio_SRE2019.pdf SISTEMA RODOVIÁRIO ESTADO DE SANTA CATARINA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111193051/https://www.sie.sc.gov.br/webdocs/sie/doc-tecnicos/sre/Relatorio_SRE2019.pdf |date=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ }}</ref> ڕێگای سەرەکی بریتییە لە [[بی ئاڕ-١٠١]] کە بە تەواوی دووبارە کراوەتەوە، بە درێژایی کەناراوەکاندا تێدەپەڕێت، کە زۆربەی ئەو ٢٥ شارەی ویلایەتی سانتا کاتارینا کە بەرزترین بەرھەمی ناوخۆیییان تێدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.santacatarina24horas.com/lista-abrange-as-25-cidades-mais-ricas-de-santa-catarina/ |سەردێڕ=Lista do PIB das 25 cidades mais ricas de Santa Catarina |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220902171907/https://www.santacatarina24horas.com/lista-abrange-as-25-cidades-mais-ricas-de-santa-catarina/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ڕێگا سەرەکییە سەرەکییەکانی دیکەی ویلایەتەکە بریتین لە [[بی ئاڕ-٤٧٠]] و [[بی ئاڕ-٢٨٠]]، کە لە ئێستادا لەژێر کارەکانی دووبارەکردنەوەدان، [[بی ئاڕ-١١٦]]، [[بی ئاڕ-٢٨٢]]، [[بی ئاڕ-١٥٣]] و [[بی ئاڕ-١٥٨]]. === فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی === فلۆریانۆپۆلیس لەلایەن [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی ھێرسیلیۆ لوز]]ەوە خزمەتگوزاری پێشکەش دەکرێت بۆ ھەردوو گەشتی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی. ھاتوچۆکە گەشەیەکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە و لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ فڕۆکەخانەیەکی نوێ کرایەوە بۆ خزمەتکردنی ٢ ملیۆن و ٧٠٠ ھەزار سەرنشین لە ساڵێکدا. دیزاینی تەلارسازی فڕۆکەخانە نوێیەکە لەلایەن پێشبڕکێیەکی گشتییەوە ھەڵبژێردرا کە لەلایەن کۆمپانیای ئینفرائیرۆوە بە ھاوبەشی لەگەڵ دامەزراوەی تەلارسازی بەرازیل (IAB) بەڕێوەچوو. لە نێوان زیاتر لە ١٥٠ نووسینی ڕەسەن، پێشنیاری تەلارسازێکی ساوپاولۆ ماریۆ بیزێلی ھەڵبژێردرا. کارەکانی بیناسازی لە ساڵی ٢٠٠٥ تەندەر دەکرێت و پێویستە لە دوو ساڵی تردا تەواو بکرێت. === بەندەرەکان === ویلایەتەکە پێنج بەندەری تایبەتی ھەیە - [[بەندەری ئیتاجای|ئیتاجای]]، [[بەندەری ساو فرانسیسکۆ دوو سول|ساو فرانسیسکۆ دوو سول]]، ئیتاپۆا، ئیمبیتوبا و ناڤێگانتێس - دوو بەندەری یەکەم گرنگییەکی زۆریان ھەیە. ساو فرانسیسکۆ دوو سول ھەناردەکاری سەرەکی سۆیا و دار و سێلولۆزە، ھەروەھا ھاوردەکاری ماددە پۆڵایییەکانە، وەک ستیل بار و کویل، جگە لە پێو و یوریا. ئیتاجای بەرھەمێکی زۆری مریشک و دار و گۆشت ھەناردە دەکات و بەرھەمی میکانیکی و ئەلیکترۆنی و ماددە کیمیایییەکان و قوماشی ھەمەجۆر ھاوردە دەکات. ئیمبیتوبا نوێنەرایەتی تێرمیناڵێکی خەڵوز و لاگونا دەکات کە بەندەرێکی ماسیگرتنە. ئیتاجای لە ساڵی ٢٠٢١دا ١٨٫٩ ملیۆن تۆن جووڵەی باری ھەبووە، و ساو فرانسیسکۆ دوو سول کە ١٣٫٦ ملیۆن تۆن بوو، کە لەنێو ١٠ گەورەترین باری وڵاتەکەدا بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.portoitajai.com.br/noticia/1591/complexo-portuario-de-itajai-e-navegantes-excede-a-marca-de-1-6-milhao-de-conteineres-teu-s-movimentados-em-2021- |سەردێڕ=Complexo Portuário de Itajaí e Navegantes excede a marca de 1,6 Milhão de contêineres (TEU’S) movimentados em 2021 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902180621/https://www.portoitajai.com.br/noticia/1591/complexo-portuario-de-itajai-e-navegantes-excede-a-marca-de-1-6-milhao-de-conteineres-teu-s-movimentados-em-2021- |url-status=dead }}</ref><ref>[https://portosaofrancisco.com.br/saiba-mais/id/157 As 10 principais realizações e conquistas do Porto de São Francisco do Sul em 2021]</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Santa Catarina}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|بەڕازیل}} [[پۆل:ویلایەتی سانتا کاتارینا]] d67f5y8ykuo9s2o2053sdxkuve1htn2 0 218112 1613589 1613351 2026-07-30T20:03:08Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1613589 wikitext text/x-wiki '''عوقبە کوڕی نافیع فیهری قورەشی''' ژەنەراڵێکی موسڵمان بوو لە سەردەمی [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەرەوە]] خزمەتی [[خەلافەتی ڕاشدین|خەلافەتی ڕاشیدنی]] کردووە و دواتر لە سەردەمی [[دەوڵەتی ئەمەوی|خەلافەتی ئەمەوییەکان]] لە سەردەمی [[خەلیفە]] [[موعاویە کوڕی ئەبووسوفیان]] و [[یەزید کوڕی معاویە|یەزید کوڕی موعاویە]]، سەرکردایەتی فەتحی موسڵمانانی [[مەغریبی عەرەبی]] کردووە، لەنێویاندا [[جەزائیر]] و [[توونس]] و [[لیبیا]] و [[مەغریب|مەغریبی]] ئێستا.{{Infobox officeholder|name=عوقبە کوڕی نافیع<br />{{lang|ar|عقبة بن نافع}}|image=Statue de Okba ibn Nafi al Fihri en Algérie.jpg|caption=پەیکەری عوقبە لە [[جەزائیر]]|office1=Governor of [[ئیفریقیە]]|monarch1=[[موعاویە کوڕی ئەبووسوفیان]]|term_start1=666|term_end1=674|predecessor1=موعاویە کوڕی حودەیج|successor1=ئەبوو موهاجیر دینار|monarch2=[[یەزید کوڕی معاویە]]|term_start2=681|term_end2=683|predecessor2=|successor2=ئەبوو موهاجیر دینار|office3=|monarch3=|term_start3=|term_end3=|predecessor3=|successor3=زوهەیر کوڕی قەیس|birth_date=٨ی یان ٩ی کۆچی / ٦٢٩-٦٣٠ز|death_date=٦٣ کۆچی / ٦٨٣ز|birth_place=[[مەککە]]|death_place=[[جەزائیر]]|resting_place=مزگەوتی سەیدی عوقبە، جەزائیر|parents=[[Nafi ibn Abd al-Qays]]<br />[[Salma bint Harmalah]]|children=ئەبوو عوبەیدە کوڕی عوقبە|spouse=|allegiance=[[خەلافەتی ڕاشدین]]<br />[[دەوڵەتی ئەمەوی|خەلافەتی ئەمەوی]]|serviceyears=٦٣٥-٦٨٣|relations={{plainlist| * بەنی حارث کوڕی[[فیھر کوڕی مالیک]] (خێڵ) * حەبیبی کوڕی ئەبوو عوبەیدە فیهری(نەوە) * عەبدولڕەحمان کوڕی حەبیب فیهری (نەوە گەورەکەی) }}|branch=[[سوپای ڕاشدین]]|rank=ژەنەڕاڵ}}عوبە کوڕەزای [[عەمرو کوڕی عاس|عەمری کوڕی عاس]] بوو. زۆرجار ناوی بنەماڵەی فیهری لێنراوە وەک ئاماژەیەک بۆ بەنی فیهری کە خێڵێکە پەیوەستە بە [[قوڕەیش|قوڕەیشەکانەوە]].  نەوەکانی بە عوقبیدەکان یان فیهریدەکان دەناسران.  عوقبە دامەزرێنەری شاری رۆشنبیری [[قەیرووان|قەیرووانە]] لە [[توونس|تونس]]. عوبە یاوەری عەمر بوو لە گرتنی سەرەتایی شارەکانی [[باکووری ئەفریقا]] لە بارساوە دەستی پێکرد، پاشان لە ساڵی ٦٤٤دا بەرەو [[تەرابلوس]] ڕۆیشت. لە ساڵی ٦٧٠ ئێستا [[ئەمیر]] یان فەرماندە، عوقبا سەرکردایەتی سوپای موسڵمانانی کرد بۆ باکووری ئەفریقا، بیابانەکانی [[میسر|میسری]] بەزاند، و بنکەی سەربازی دانا  بە ماوەیەکی ڕێک و پێک بە درێژایی ڕێگاکەی.  لە ناوچەیەکی کە ئێستا پێی دەوترێت تونس، ئەو شارۆچکەیەی دامەزراند کە ئێستا پێی دەوترێت قەیرووانە (بە واتای "کەمپ" یان "کاروانسەرای" بە [[زمانی فارسی|فارسی]]) نزیکەی ٩٩ میل لە باشووری تونسی ئێستاوە دوورە، کە وەک بنکەیەک بۆ ئۆپەراسیۆنی زیاتر بەکاریدەهێنا. بەپێی ئەفسانەیەک، یەکێک لە سەربازەکانی عوقبە بە کۆسپەوە کەوتووەتە سەر جامێکی زێڕین کە لەناو خۆڵەکاندا نێژرابوو، وەک ئەوە ناسێندرا کە چەند ساڵێک پێشتر لە [[مەککە]] نەمابوو و کاتێک لە خۆڵەکە هەڵکەندرا کانییەک دەرکەوت، کە دەوترێت ئاوەکانی لە هەمان سەرچاوەی بیری پیرۆزی [[زەمزەم|زەمزەمی]] مەککە هاتووە.<ref>https://sacredsites.com/africa/tunisia/kairouan.html</ref>  ئەم چیرۆکە بووە هۆی ئەوەی کە قەیرووانە ببێتە شوێنێکی زیارەت و دواتر ببێتە شارێکی پیرۆز ("مەککەی مەغریب") و گرنگترین شار لە باکووری ئەفریقا. لە ساڵی ٦٨٣ عوقبە کەوتە بۆسەی پاشای مەسیحی [[گەلی ئەمازیغی|بەربەری]] کوسەیلا و هاوپەیمانە [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتینییەکانی]] لە شەڕی ڤێسێرا.  عوقبە لە تەنیشت ڕکابەرە ڕق لێبووەکەی ئەبوو موهاجیر دینار کوژرا. سوپاکانی قەیرووانی چۆڵ کرد و کشانەوە بۆ بارسا، هەرچەندە لە ساڵی ٦٨٨دا کۆنترۆڵکرایەوە. بنکەی ئاسمانی ئەلوەتییە لە [[لیبیا]] بە ناوی "بنکەی ئاسمانی عوقبە کوڕی نافیع" ناسێندراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=فەتحی باکووری ئەفریقا|ژپنک=٠٥٢١١٩٦٩٧٣}}</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Uqba ibn Nafi}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|مێژووی ئیسلام|شەڕ|سیاسەت|مەغریب}} [[پۆل:مردووانی ٦٨٣]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:دامەزرێنەرانی شار]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٦٢٢]] j6z25yarxrrx58jd99bhvfzvfrv3bnl 0 218718 1613562 1359576 2026-07-30T19:23:31Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1613562 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Mkinga_District_in_Tanga_2022.svg|وێنۆک|قەزای مکینگا لە ھەرێمی تانگا]] [[پەڕگە:Sigi_river_view_2.jpg|وێنۆک|[[ڕووباری سیگی]] لە قەزای مکینگا]] '''مکینگا''' یەکێکە لە یازدە قەزاکانی [[ھەرێمی تانگا]]، [[تانزانیا]]. لە ساڵی ٢٠٠٧ لە [[قەزای موحێزە]]وە دروست کراوە، ڕووبەری قەزاکە ١٤٤٢ کم٢ (٥٥٧ میل چوارگۆشە) دەگرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.citypopulation.de/en/tanzania/northern/admin/|سەردێڕ=Tanzania: Northern Zone(Districts and Wards) - Population Statistics, Charts and Map}}</ref> پایتەختی ئیداری قەزاکە دەکەوێتە شارۆچکەیەکی بچووک بەناوی پارونگو کاسێرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Main Page |ناونیشان=http://www.mkingadc.go.tz/ |وێبگە=Mkinga District Council |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠١٩}}</ref> قەزاکە لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە ھاوسنوورە لەگەڵ [[قەزای تانگا]] و لە باشووری ڕۆژاواوە لەگەڵ ناحیەی موحێزە ھاوسنوورە، لە ڕۆژھەڵاتەوە قەزاکە لەگەڵ [[ئۆقیانووسی ھیند|زەریای ھیندی]] ھاوسنوورە، لە ڕۆژاوای کۆرۆگوێ [[قەزای کۆرۆگوێ]] و [[قەزای لوشۆتۆ]]، لە باکوورەوە قەزاکە ھاوسنوورە لەگەڵ [[کینیا]]. بەرزترین خاڵ لە قەزای کۆرۆگوێ لووتکەی مھیندۆرۆیە بە بەرزی ٩١٣م.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://peakvisor.com/adm/tanga.html|سەردێڕ=Mafi Peak|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}</ref> بەپێی سەرژمێری نیشتمانی تانزانیا لە ساڵی ٢٠١٢، ژمارەی دانیشتووانی قەزای مکینگا ١١٨ ھەزار و ٦٥ کەس بووە.<ref name="2012 Census">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2012 Population and Housing Census |ناونیشان=http://www.tzdpg.or.tz/fileadmin/documents/dpg_internal/dpg_working_groups_clusters/cluster_2/water/WSDP/Background_information/2012_Census_General_Report.pdf |وێبگە=Development Partners Group Tanzania |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180329025621/http://www.tzdpg.or.tz/fileadmin/documents/dpg_internal/dpg_working_groups_clusters/cluster_2/water/WSDP/Background_information/2012_Census_General_Report.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == خوێندن و تەندروستی == تا ساڵی ٢٠٢٢، ٩٤ قوتابخانە لە قەزای مکینگا ھەبووە، ٧٩ قوتابخانەی سەرەتایی و ١٥ قوتابخانەی ناوەندیی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Education Mkinga District Council|ناونیشان=https://mkingadc.go.tz/statistics|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|archive-url=https://web.archive.org/web/20220618180833/https://mkingadc.go.tz/statistics|url-status=dead}}</ref> لە ڕووی دامەزراوەکانی چاودێری تەندروستییەوە، تا ساڵی ٢٠٢٢ ناوچەی مکینگا شوێنی ٣ ناوەندی تەندروستی و ٢٧ کلینیکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Health Mkinga District Council|ناونیشان=https://mkingadc.go.tz/statistics|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|archive-url=https://web.archive.org/web/20220618180833/https://mkingadc.go.tz/statistics|url-status=dead}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:قەزاکانی ھەرێمی تانگا|مکینگا]] tlswu69h82iuhr3mmnzz3xnszq7ciqe 0 218719 1613560 1359573 2026-07-30T19:21:44Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1613560 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Lushoto_District_in_Tanga_2022.svg|وێنۆک|قەزای لوشۆتۆ لە ھەرێمی تانگا]] [[پەڕگە:Usambara_Mountains,_Tanzania_(2392807437).jpg|وێنۆک|[[چیای ئوسامبارا]].]] '''لوشۆتۆ''' یەکێکە لە یازدە قەزای [[ھەرێمی تانگا]] لە [[تانزانیا]]. لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[کینیا]] ھاوسنوورە، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[قەزای موحێزە]]، لە باکووری ڕۆژاوا لەگەڵ [[ھەرێمی کیلیمانجارۆ]]، لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[قەزای کۆرۆگوێ]] و لە باشوورەوە لەگەڵ [[قەزای بومبولی]]. پایتەختی قەزاکە و گەورەترین شارۆچکەی [[لوشۆتۆ]]یە. بەپێی سەرژمێری نیشتمانی تانزانیا لە ساڵی ٢٠٠٢، ژمارەی دانیشتووانی ناوچەی لوشۆتۆ ٤١٩٩٧٠ کەس بووە.<ref>[http://www.lushoto.co.tz/demography.php Lushoto demography]{{dead link|date=January 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> تا ساڵی ٢٠١٢ ژمارەی دانیشتووان بۆ ٤٩٢٤٤١ کەس زیادی کردبوو.<ref name="Census 2012">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Census 2012|ناونیشان=http://50.87.153.5/~eastc/sensa/index.php/welcome|وێبگە=National Bureau of Statistics|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160305154228/http://50.87.153.5/~eastc/sensa/index.php/welcome|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦، قەزای لوشۆتۆ لە قەزای بومبولی لەوێ جیاکرایەوە بۆ ژمارەی دانیشتووانی لوشۆت لە ساڵی ٢٠١٢ ٣٣٢٬٤٣٦ کەس بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lushotodc.go.tz/storage/app/uploads/public/5a0/b0a/548/5a0b0a5485966968107954.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230525073014/https://lushotodc.go.tz/storage/app/uploads/public/5a0/b0a/548/5a0b0a5485966968107954.pdf |url-status=dead }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Lushoto District}} [[پۆل:قەزاکانی ھەرێمی تانگا|لوشۆتۆ]] 26987of0x0fs6ck4i0gm97dzm1pzswg 1 218734 1613561 996590 2026-07-30T19:21:56Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1613561 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەزای لوشۆتۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=996589 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160305154228/http://50.87.153.5/~eastc/sensa/index.php/welcome بۆ http://50.87.153.5/~eastc/sensa/index.php/welcome زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٢٢، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەزای لوشۆتۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1613560 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230525073014/https://lushotodc.go.tz/storage/app/uploads/public/5a0/b0a/548/5a0b0a5485966968107954.pdf بۆ https://lushotodc.go.tz/storage/app/uploads/public/5a0/b0a/548/5a0b0a5485966968107954.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٢١، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) qeuagj171fp8n3sbariiiibdujqb5vb 1 218735 1613563 1326625 2026-07-30T19:23:50Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1613563 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەزای مکینگا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=996591 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180329025621/http://www.tzdpg.or.tz/fileadmin/documents/dpg_internal/dpg_working_groups_clusters/cluster_2/water/WSDP/Background_information/2012_Census_General_Report.pdf بۆ http://www.tzdpg.or.tz/fileadmin/documents/dpg_internal/dpg_working_groups_clusters/cluster_2/water/WSDP/Background_information/2012_Census_General_Report.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٢٢، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەزای مکینگا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1326624 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180329025621/http://www.tzdpg.or.tz/fileadmin/documents/dpg_internal/dpg_working_groups_clusters/cluster_2/water/WSDP/Background_information/2012_Census_General_Report.pdf بۆ http://www.tzdpg.or.tz/fileadmin/documents/dpg_internal/dpg_working_groups_clusters/cluster_2/water/WSDP/Background_information/2012_Census_General_Report.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٢٢، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[قەزای مکینگا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1613562 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220618180833/https://mkingadc.go.tz/statistics بۆ https://mkingadc.go.tz/statistics زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220618180833/https://mkingadc.go.tz/statistics بۆ https://mkingadc.go.tz/statistics زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٢٣، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) tbhc6jvz1clm3bdvblxbjv4muiv8f2v 0 219453 1613664 1487169 2026-07-31T07:24:26Z 1silent scientist 51740 1613664 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''ئیبراھیم حامیدی''' ({{بە فارسی|ابراهیم حامدی}}؛ لەدایکبووی ١٩ی حوزەیرانی ١٩٤٩) ناسراو بە '''ئێبی''' (بە فارسی: اِبی) گۆرانیبێژێکی پۆپی ئێرانییە.<ref>[https://www.bbc.com/persian/arts-52685341 آیا ابی از محسن چاوشی 'دلجویی' کرده؟ (بە فارسی)]</ref> ئەو لە جۆرەکانی [[مۆسیقای ڕۆک|ڕۆک]]، [[مۆسیقای فۆڵک|فۆڵک]]، [[مۆسیقای پۆپ|پۆپ]]، [[مۆسیقای سەما|سەما]]، [[مۆسیقای ھاوس|ھاوس]] و [[مۆسیقای ترانس|ترانس]]دا شارەزایی ھەیە.<ref name=ToolAutoGenRef6>[http://www.sydsvenskan.se/kultur--nojen/musik/en-hemlig-flod-av-lattexter/ En hemlig flod av låttexter]</ref> ==ژیانی سەرەتایی== باوکی ئیبی خەڵکی [[ئەراک]] بوو و دایکی خەڵکی [[کەرەج]] بوو.<ref>{{Cite AV media|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/24/Video_2018-06-18_23-08-23.webm|title=Video 2018-06-18 23-08-23.webm|website=upload.wikimedia.org}}</ref> ئەو گەورەترینی شەش خوشک و برا یە کە لە [[خوڕەمدەرە]] لەدایکبووە.<ref>{{Cite web |title=gooya news :: culture : "من هميشه براى ريشه‌ام خوانده‌ام"، گپى با "ابى" از گذشته، حال و آينده، صداي آلمان |url=https://news.gooya.com/culture/archives/040226.php |access-date=2023-06-27 |website=news.gooya.com}}</ref> لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ [[ڕادیۆ زەمانە]] لە ساڵی ٢٠٠٨دا، ئیبی گوتی کە خولیای گۆرانیگوتن بووە و بۆ خەڵکی لە ماڵەوە، ھاوپۆلەکانی و منداڵانی گەڕەکەکەی گۆرانیی گوتووە. ھەروەھا باسی لەوەش کرد کە لە گەنجیدا بە [[قیرائەت|خوێندنی قورئان]]، دەستی بە کارامەییەکانی شێوازی گۆرانیگوتن کردووە.<ref>{{Cite web |title=رادیو زمانه {{!}} اردوان روزبه {{!}} گفت و گو {{!}} ابی: خوانندگی را با قرائت قرآن شروع کردم |url=https://zamaaneh.com/ardavan/2008/08/post_132.html |access-date=2023-06-27 |website=zamaaneh.com}}</ref> ==ژیانی پیشەیی== [[پەڕگە:Black Cats (Band) - 1960's.jpg|وێنۆک|ئیبی لە گرووپی بلاک کاتس (دەیەی ١٩٦٠ەکان)]] بە ئیلھاموەرگرتن لە [[بیتڵز]]، لە ناوەڕاستی دەیەی ١٩٦٠دا گرووپێکی مۆسیقای بێتی بە ناوی «ڕێبڵز» لەگەڵ [[شەھرام شەبپەرە]] و [[سیاوەش قومەیشی]] پێکھێنا.<ref name=":2">{{Cite journal|last=Breyley|first=Gay|date=December 2010|title=Hope, Fear and Dance Dance Dance: Popular Music in 1960s Iran|url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08145857.2010.518354|journal=Musicology Australia|language=en|volume=32|issue=2|pages=203–226|doi=10.1080/08145857.2010.518354|s2cid=220352968 |issn=0814-5857|url-access=subscription}}</ref> ھەروەھا پێش ئەوەی دەست بە کاروانی ھونەریی خۆی وەک گۆرانیبێژێکی تاکەکەسی بکات، ئەندامی گرووپەکانی «سانبۆیز» و [[بلاک کاتس (گرووپ)|بلاک کاتس]] بووە.<ref>{{Cite web|title=خوانندگان پاپ ایرانی با بیشترین فالوئر اینستاگرامی + لیست|url=https://vananews.com/fa/news/408497/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%A7%D9%BE-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%81%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%A6%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA|access-date=2021-10-18|website=vananews.com}}</ref> لە ساڵی ١٩٧٧دا، پێش [[شۆڕشی ئێران|شۆڕشی ئیسلامی]] لە ساڵی ١٩٧٩، ئێرانی بۆ گەشتێکی ھونەری بەرەو [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بەجێھێشت و دوای شۆڕش لەوێ مایەوە.<ref name=":1">Wrench, Nigel (21 March 2010) [https://news.bbc.co.uk/2/hi/8577050.stm "Exiled Iranian pop star Ebi in presidential warning"], BBC News</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=En hemlig flod av lâttexter|url=https://www.sydsvenskan.se/2009-12-09/en-hemlig-flod-av-lattexter|access-date=2020-05-27|website=Sydsvenskan|date=9 December 2009 |language=sv|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815122158/https://www.sydsvenskan.se/2009-12-09/en-hemlig-flod-av-lattexter|archive-date=15 August 2018}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٠دا، ئەلبوومی ھاوبەشی «نوون و پەنیر و سەبزی» لەگەڵ [[داریوش (گۆرانیبێژ)|داریوش]] بڵاوکردەوە.<ref>{{Citation |title="Noon O Panir O Sabzi" von Dariush & Ebi |date=1992-01-01 |url=https://music.apple.com/de/album/noon-o-panir-o-sabzi/320019420 |access-date=2023-06-25 |language=de-DE }}</ref> لە ھەمان ساڵدا، کۆنسێرتێکی ھاوبەشی لەگەڵ داریوش لە [[یۆنیڤێرساڵ ئەمفیتیاتەر|یۆنیڤێرساڵ ئەمفیتیاتەر]] سازکرد.<ref name="۳">{{cite web|access-date=2017-03-01|title=آلبوم کنسرت نون و پنیر و سبزی (Universal Amphitheater) ابی|url=http://www.gavazn.com/album/5456.htm}}</ref> گۆرانیی «خەلیجی ھەمیشەگیی فارس» ([[کەنداوی فارس]] بۆ ھەمیشە) یەکێکە لە بەناوبانگترین گۆرانییەکانی ئیبی، تێکستی ئەم گۆرانییە لە نووسینی [[عادل حەسەنی]]یە و ئاوازدانەری ئەم گۆرانییەش [[محەممەد شەمس]]ە. ناوی ئەلبوومی [[خەلیج (ئەلبووم)|خەلیج]] بەھۆی ئەم گۆرانییەوەیە. ئیبی ڕای گەیاند کە ئەم گۆرانییە یەکێکە لەو کەمە گۆرانییانەی کە شانازی بە پێشکەشکردنیانەوە دەکات.<ref>{{Citation |title=کنسرت کامل ابی- تور جهانی جان جوانی |url=https://www.youtube.com/watch?v=DNnSh-k1TKE |access-date=2023-06-30 |language=en}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٥دا، ئیبی ئەلبوومی «ستارەھای سوربی» بە تێکستی [[ئێرەج جەنەتی عەتایی]] و ئاوازی [[سیاوەش قومەیشی]] بڵاوکردەوە. لە بەرنامەی «باشترینی باشترینەکان»ی [[منوتۆ|منوتۆ]]دا، کە ٢٠ باشترین گۆرانیی ئیبی بەپێی ھەڵبژاردنی خەڵک پیشان دەدا، گۆرانیی «کی ئەشکاتو پاک میکونی» و «ستارەھای سوربی» بەدوای یەکدا پلەی یەکەم و دووەمیان بەدەستھێنا، و ھەردوو گۆرانییەکە لەم ئەلبوومەن. ھەروەھا گۆرانیی «قیبلە» لەم ئەلبوومە لە پلەی ١٧ەمدا بوو.<ref>{{Cite web |title=بهترین های بهترین ها |url=https://www.manototv.com/show/1072 |access-date=2023-06-25 |website=Manoto TV |language=fa |archive-date=25 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230625173833/https://www.manototv.com/show/1072 |url-status=dead }}</ref> لەنێوان گۆرانییە «ڕامیارییە» بەھێزەکانیدا، گۆرانیی «ھەڵا» (١٩٩٩) ھەیە کە لە نووسینی شاعیری ئێرانی [[مینا ئەسەدی]] و بەرھەمھێنانی [[ئەسفەندیار مۆنفەردزادە]]یە. لە چاوپێکەوتنێکدا لە ساڵی ٢٠١٣ لەگەڵ کەناڵی تەلەڤیزیۆنیی [[منوتۆ]]، ئەم گۆرانییەی بە گرنگترین گۆرانیی ڕامیاریی خۆی ناوبرد.{{citation needed|date=June 2023}} لە ساڵی ٢٠٠٩دا، ئیبی جارێکی دیکە سەرنجی خستە سەر ڕامیاریی ناوخۆی ئێران بە گوتنی گۆرانیی [[تەسمیم]] (بڕیار) وەک وەڵامێک بۆ [[ھەڵبژاردنی سەرۆککۆماریی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٩|ھەڵبژاردنی سەرۆککۆماریی ساڵی ٢٠٠٩]].<ref name=":1" /> ئیبی لە چەندین گۆرانیدا ھاوکاریی لەگەڵ شادمێھر عەقیلی کردووە. لە ساڵی ٢٠١٢دا، گەشتێکی ھونەریی جیھانیی ھاوبەشی لەگەڵ شادمێھر بە ناوی «ڕۆیای ما» ئەنجامدا.<ref>{{Cite web |title=از رویای خوانندگی تا "رویای ما" • گپی با ابی – DW – ۱۳۹۱/۷/۱۵ |url=https://www.dw.com/fa-ir/%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%A7-%DA%AF%D9%BE%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%A8%DB%8C/a-16288941 |access-date=2023-06-25 |website=dw.com |language=fa}}</ref> ئیبی گۆرانیی ھاوبەشی «نۆستالژیا»ی لەگەڵ [[گوگوش]] لە ڕێگەی ڕادیۆ جەوانەوە لە ساڵی ٢٠١٤دا بڵاوکردەوە.<ref>{{Cite web |title=googoosh+&+ebi |url=https://play.radiojavan.com/artist/googoosh%2b%26%2bebi |access-date=2023-06-25 |website=Radio Javan |language=en-US}}</ref> ئیبی و گوگوش گەشتی کۆنسێرتی جیھانیی ھاوبەشی خۆیان بە ناوی «نۆستالژیا» دەستپێکرد. گەشتەکە بە کۆنسێرتی [[دوبەی]] دەستیپێکرد.<ref>{{Cite web |date=2014-11-12 |title=آلبوم عکس: کنسرت گوگوش و ابی در کانادا |url=https://www.bbc.com/persian/arts/2014/11/141112_music_googooshebi |access-date=2023-08-26 |website=BBC News فارسی |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |title=Googoosh & Ebi's New History Music Video Together Coming Soon |url=https://www.radiojavan.com/blog/1495 |access-date=2023-06-25 |website=Radio Javan}}</ref><ref>{{Cite web |title=Googoosh & Ebi Live In Dubai - Nostalgia World Tour |url=https://play.radiojavan.com/event/4486 |access-date=2023-06-25 |website=Radio Javan |language=en-US}}</ref> ئەلبوومی «جانی جەوانی» (٢٠١٤)ی بڵاوکردەوە. ھەروەھا دەستی بە گەشتە جیھانییەکەی ئەم ئەلبوومە کرد.<ref>{{Cite web |date=2017-02-19 |title=ابى، صحنه آخر |url=https://www.bbc.com/persian/arts-39021063 |access-date=2023-06-25 |website=BBC News فارسی |language=fa}}</ref> [[پەڕگە:Ebi in Las Vegas.JPG|وێنۆک|ڕاست|ئیبی لە کاتی پێشکەشکردنی بەرھەم لە [[لاس ڤێگاس]] (٢٠٠٨)]] ئیبی دوایین ئەلبوومی خۆی بە ناوی «لالەزار» لە ساڵی ٢٠١٩دا بڵاوکردەوە. گۆرانیی «کوچەی نەستەرەن» لەم ئەلبوومەدا، کە گۆرانییەکی [[ڕامیاری]]یە و دەربارەی [[جەنگی ئێران و عێراق|شەڕی ئێران و عێراق]]ە، جێی مشتومڕ بوو.<ref>{{Cite web |date=2019-08-13 |title=آلبوم جدید "ابی" با نام "لاله زار" منتشر شد |url=https://ir.voanews.com/a/ebi-singer-iran-album-lalehzar/5040356.html |access-date=2023-06-18 |website=صدای آمریکا |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-08-05 |title=بازتاب ترانه جدید ابی به نام "کوچه نسترن" درباره قربانیان جنگ ایران و عراق و آرمان‌های‌شان |url=https://ir.voanews.com/a/eb-nastaran-music-video-war/5028490.html |access-date=2023-06-18 |website=صدای آمریکا |language=fa}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٠دا، ئیبی لە بەرنامەی [[پێرشیاز گات تالێنت]]دا دەرکەوت.<ref>{{Cite web|title=Has Iran's award-winning actress left Iran to escape prosecution?|url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2019/12/iranian-artist-becomes-controversy-between-iran-and-saudia.html|last=Faghihi|first=Rohollah|date=2019-12-13|website=Al-Monitor|language=en|access-date=2020-05-27}}</ref> ئیبی بەشداریی لە خۆپیشاندانەکانی دژی ئامادەبوونی [[ئیبراھیم ڕەئیسی]] لەبەردەم [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]دا کرد و پشتگیریی لە [[خۆپیشاندانەکانی مەھسا ئەمینی|خۆپیشاندانەکانی ئێران]] کرد.<ref>{{Cite web |date=2023-06-26 |title=ابی، خواننده پاپ: چهارشنبه در اعتراضات‌ علیه حضور ابراهیم رئیسی در سازمان ملل شرکت می‌کنم |url=https://www.iranintl.com/202209195692 |access-date=2023-06-26 |website=ایران اینترنشنال |language=fa}}</ref><ref>{{Citation |title="حضور در اعتراض‌ها وظیفه هر هنرمند ایرانی است" |date=2022-09-22 |url=https://www.radiofarda.com/a/32045980.html |access-date=2023-06-26 |language=fa}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٢دا، گەشتە نوێیەکەی جیھانیی خۆی بە ناوی «پڕۆژەی عەشق» دەستپێکرد. ئەم گەشتە بەھۆی [[کۆڤید-١٩]]ەوە دواخرا.<ref>{{Cite web |date=June 10, 2022 |first=Joey |last=Guerra |title=Q&A: Iranian pop legend Ebi talks getting healthy, loving Peter Gabriel and not retiring ahead of Sugar Land date |url=https://preview.houstonchronicle.com/music/q-a-iranian-pop-legend-ebi-talks-getting-17233693 |access-date=2023-06-25 |website=Preview {{!}} Houston Arts & Entertainment Guide |language=en-US}}</ref> == ژیانی تایبەتی == ئیبی سێ کچی لە ھاوسەری یەکەمی، فەیروزە میقدادی ھەیە. ئەوان دوای ٢٥ ساڵ لە ھاوسەرگیری جیابوونەوە.<ref name=":3">{{Cite web |last=میرزایی |first=فاطمه |date=2019-11-07 |title=بیوگرافی ابراهیم حامدی (ابی) و آشنایی بیشتر با زندگی هنری و شخصی آقای صدا + عکس |url=https://arga-mag.com/419276/بیوگرافی-ابراهیم-حامدی |access-date=2023-06-26 |website=آرگا |language=fa-IR}}</ref> کاتەکانی خۆی لەنێوان [[ماربێیا]] لە [[ئیسپانیا]] و [[لۆس ئانجلەس]] لەگەڵ ھاوسەری دووەمی، مەھشید بۆروومەند دابەش دەکات.<ref name=":3" /> لە سەرەتای دەیەی ٢٠٠٠دا، لە [[سوێد]] دەژیا.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ئیبی .... لە مەھشید ھەیە.<ref name=":0" /> == ئەلبووم == * ''[[تەپش (ئەلبووم)|تەپش]]'' (١٣٥٣) * ''[[نازی ناز کە]]'' (١٣٥٤) * ''[[شەبزەدە]]'' (١٣٥٦) * ''[[کۆھی یەخ (ئەلبووم)|کۆھی یەخ]]'' (١٣٦٤) * ''«نوون و پەنیر و سەبزی»'' (لەگەڵ [[داریوش ئیقباڵی|داریوش]]) (١٣٦٥) * ''[[غەریبە (ئەلبوومی ئیبی)|غەریبە]]'' (١٣٦٨) * ''[[خەلیج (ئەلبووم)|خەلیج]]'' (١٣٦٩) * ''[[موعەلیمی بەد (ئەلبووم)|موعەلیمی بەد]]'' (١٣٧١) * ''[[ئەستێرەی کلکدار (ئەلبووم)|ئەستێرەی کلکدار]]'' (١٣٧٢) * ''[[ئەتەل مەتەل]]'' (١٣٧٣) * ''[[ستارەھای سوربی]]'' (١٣٧٤) * ''[[عەتری تۆ (ئەلبووم)|عەتری تۆ]]'' (١٣٧٥) * ''[[با تۆ (ئەلبووم)|با تۆ]]'' (١٣٧٥) * ''[[تاجی تەرانە]]'' (١٣٧٦) * ''[[پیر (ئەلبوومی ئیبی)|پیر]]'' (١٣٧٨) * ''[[توولوع بکە]]'' (١٣٧٧) * ''[[شەوی نیلووفەری]]'' (١٣٨٢) * ''[[حەسرەتی پەرواز]]'' (١٣٨٥) * ''«یادگاری»'' (لەگەڵ [[کامەران و ھومەن]]) (١٣٨٨) * ''[[ھەستی تەنیایی]]'' (١٣٨٩) * ''[[جانی جەوانی]]'' (١٣٩٣) * ''[[لالەزار (ئەلبووم)|لالەزار]]'' (١٣٩٨) ڕیزبەندیی ئەلبوومەکان لەسەر بنەمای ساڵی بڵاوبوونەوەی سی دییەکانیانە. ئیبی کە دوای بڵاوکردنەوەی ئەلبوومی [[شەوی نیلووفەری]] باسی لە خانەنشینبوونی خۆی کردبوو، تا ئێستاش لە بواری بەرھەمھێنانی ئەلبووم و سازکردنی کۆنسێرتدا بەھاندان و چالاکییەوە بەردەوامە. ئەو پێیوایە کە چوونەسەر شانۆ یان بڵاوکردنەوەی ئەلبووم، دەرفەتێکی فێربوونی پێ دەبەخشێت و دەبێتە ھۆی بەدەستھێنانی ئەزموونی زیاتر، و ئەمەش بە لای ئەوەوە باشترین پاڵنەر و ھاندەر بووە بۆ بەردەوامبوون لە کارەکەیدا.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/2010/03/100319_l41_ebi_norooz89.shtml سال تحویل ۸۹: ابی در بی‌بی‌سی فارسی]</ref> ئەو گۆرانیگوتن بە عەشقێک دەزانێت کە ھەرگیز لێی جیا نابێتەوە.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/interactivity/guest/story/2005/05/050513_fe-ebi.shtml سایت بی‌بی‌سی فارسی؛ پاسخ ابی به پرسش‌های شما]</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Ebi}} * {{وێبگەی فەرمی}} * {{Instagram|ebi}} * [https://www.facebook.com/ebi/ ئێبی] لە [[فەیسبووک]] * {{توویتەر}} * {{IMDb name|2147029}} * [https://open.spotify.com/artist/3pI1XXzzKOYdYCLWurc2Ky ئێبی] لە [[سپاتیفای]] {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|ئێران|شانشینی یەکگرتوو}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی ئێرانی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی]] [[پۆل:گۆرانیبێژ-گۆرانینووسانی ئێرانی]] [[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:مۆسیقاژەنەکان لە تاران]] [[پۆل:ژەنیارانی ئێرانی]] [[پۆل:خەڵکی فارس]] [[پۆل:ئێرانییانی نیشتەجێبوو لە لۆس ئانجلەس]] [[پۆل:ھونەرمەندانی کاڵتێکس ڕیکۆردز]] n0vdfv0wovrcflc4jvgklq8mmtcqfi1 1613667 1613664 2026-07-31T07:26:44Z 1silent scientist 51740 /* ژیانی تایبەتی */ 1613667 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''ئیبراھیم حامیدی''' ({{بە فارسی|ابراهیم حامدی}}؛ لەدایکبووی ١٩ی حوزەیرانی ١٩٤٩) ناسراو بە '''ئێبی''' (بە فارسی: اِبی) گۆرانیبێژێکی پۆپی ئێرانییە.<ref>[https://www.bbc.com/persian/arts-52685341 آیا ابی از محسن چاوشی 'دلجویی' کرده؟ (بە فارسی)]</ref> ئەو لە جۆرەکانی [[مۆسیقای ڕۆک|ڕۆک]]، [[مۆسیقای فۆڵک|فۆڵک]]، [[مۆسیقای پۆپ|پۆپ]]، [[مۆسیقای سەما|سەما]]، [[مۆسیقای ھاوس|ھاوس]] و [[مۆسیقای ترانس|ترانس]]دا شارەزایی ھەیە.<ref name=ToolAutoGenRef6>[http://www.sydsvenskan.se/kultur--nojen/musik/en-hemlig-flod-av-lattexter/ En hemlig flod av låttexter]</ref> ==ژیانی سەرەتایی== باوکی ئیبی خەڵکی [[ئەراک]] بوو و دایکی خەڵکی [[کەرەج]] بوو.<ref>{{Cite AV media|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/24/Video_2018-06-18_23-08-23.webm|title=Video 2018-06-18 23-08-23.webm|website=upload.wikimedia.org}}</ref> ئەو گەورەترینی شەش خوشک و برا یە کە لە [[خوڕەمدەرە]] لەدایکبووە.<ref>{{Cite web |title=gooya news :: culture : "من هميشه براى ريشه‌ام خوانده‌ام"، گپى با "ابى" از گذشته، حال و آينده، صداي آلمان |url=https://news.gooya.com/culture/archives/040226.php |access-date=2023-06-27 |website=news.gooya.com}}</ref> لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ [[ڕادیۆ زەمانە]] لە ساڵی ٢٠٠٨دا، ئیبی گوتی کە خولیای گۆرانیگوتن بووە و بۆ خەڵکی لە ماڵەوە، ھاوپۆلەکانی و منداڵانی گەڕەکەکەی گۆرانیی گوتووە. ھەروەھا باسی لەوەش کرد کە لە گەنجیدا بە [[قیرائەت|خوێندنی قورئان]]، دەستی بە کارامەییەکانی شێوازی گۆرانیگوتن کردووە.<ref>{{Cite web |title=رادیو زمانه {{!}} اردوان روزبه {{!}} گفت و گو {{!}} ابی: خوانندگی را با قرائت قرآن شروع کردم |url=https://zamaaneh.com/ardavan/2008/08/post_132.html |access-date=2023-06-27 |website=zamaaneh.com}}</ref> ==ژیانی پیشەیی== [[پەڕگە:Black Cats (Band) - 1960's.jpg|وێنۆک|ئیبی لە گرووپی بلاک کاتس (دەیەی ١٩٦٠ەکان)]] بە ئیلھاموەرگرتن لە [[بیتڵز]]، لە ناوەڕاستی دەیەی ١٩٦٠دا گرووپێکی مۆسیقای بێتی بە ناوی «ڕێبڵز» لەگەڵ [[شەھرام شەبپەرە]] و [[سیاوەش قومەیشی]] پێکھێنا.<ref name=":2">{{Cite journal|last=Breyley|first=Gay|date=December 2010|title=Hope, Fear and Dance Dance Dance: Popular Music in 1960s Iran|url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08145857.2010.518354|journal=Musicology Australia|language=en|volume=32|issue=2|pages=203–226|doi=10.1080/08145857.2010.518354|s2cid=220352968 |issn=0814-5857|url-access=subscription}}</ref> ھەروەھا پێش ئەوەی دەست بە کاروانی ھونەریی خۆی وەک گۆرانیبێژێکی تاکەکەسی بکات، ئەندامی گرووپەکانی «سانبۆیز» و [[بلاک کاتس (گرووپ)|بلاک کاتس]] بووە.<ref>{{Cite web|title=خوانندگان پاپ ایرانی با بیشترین فالوئر اینستاگرامی + لیست|url=https://vananews.com/fa/news/408497/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%A7%D9%BE-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%81%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%A6%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA|access-date=2021-10-18|website=vananews.com}}</ref> لە ساڵی ١٩٧٧دا، پێش [[شۆڕشی ئێران|شۆڕشی ئیسلامی]] لە ساڵی ١٩٧٩، ئێرانی بۆ گەشتێکی ھونەری بەرەو [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بەجێھێشت و دوای شۆڕش لەوێ مایەوە.<ref name=":1">Wrench, Nigel (21 March 2010) [https://news.bbc.co.uk/2/hi/8577050.stm "Exiled Iranian pop star Ebi in presidential warning"], BBC News</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=En hemlig flod av lâttexter|url=https://www.sydsvenskan.se/2009-12-09/en-hemlig-flod-av-lattexter|access-date=2020-05-27|website=Sydsvenskan|date=9 December 2009 |language=sv|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815122158/https://www.sydsvenskan.se/2009-12-09/en-hemlig-flod-av-lattexter|archive-date=15 August 2018}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٠دا، ئەلبوومی ھاوبەشی «نوون و پەنیر و سەبزی» لەگەڵ [[داریوش (گۆرانیبێژ)|داریوش]] بڵاوکردەوە.<ref>{{Citation |title="Noon O Panir O Sabzi" von Dariush & Ebi |date=1992-01-01 |url=https://music.apple.com/de/album/noon-o-panir-o-sabzi/320019420 |access-date=2023-06-25 |language=de-DE }}</ref> لە ھەمان ساڵدا، کۆنسێرتێکی ھاوبەشی لەگەڵ داریوش لە [[یۆنیڤێرساڵ ئەمفیتیاتەر|یۆنیڤێرساڵ ئەمفیتیاتەر]] سازکرد.<ref name="۳">{{cite web|access-date=2017-03-01|title=آلبوم کنسرت نون و پنیر و سبزی (Universal Amphitheater) ابی|url=http://www.gavazn.com/album/5456.htm}}</ref> گۆرانیی «خەلیجی ھەمیشەگیی فارس» ([[کەنداوی فارس]] بۆ ھەمیشە) یەکێکە لە بەناوبانگترین گۆرانییەکانی ئیبی، تێکستی ئەم گۆرانییە لە نووسینی [[عادل حەسەنی]]یە و ئاوازدانەری ئەم گۆرانییەش [[محەممەد شەمس]]ە. ناوی ئەلبوومی [[خەلیج (ئەلبووم)|خەلیج]] بەھۆی ئەم گۆرانییەوەیە. ئیبی ڕای گەیاند کە ئەم گۆرانییە یەکێکە لەو کەمە گۆرانییانەی کە شانازی بە پێشکەشکردنیانەوە دەکات.<ref>{{Citation |title=کنسرت کامل ابی- تور جهانی جان جوانی |url=https://www.youtube.com/watch?v=DNnSh-k1TKE |access-date=2023-06-30 |language=en}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٥دا، ئیبی ئەلبوومی «ستارەھای سوربی» بە تێکستی [[ئێرەج جەنەتی عەتایی]] و ئاوازی [[سیاوەش قومەیشی]] بڵاوکردەوە. لە بەرنامەی «باشترینی باشترینەکان»ی [[منوتۆ|منوتۆ]]دا، کە ٢٠ باشترین گۆرانیی ئیبی بەپێی ھەڵبژاردنی خەڵک پیشان دەدا، گۆرانیی «کی ئەشکاتو پاک میکونی» و «ستارەھای سوربی» بەدوای یەکدا پلەی یەکەم و دووەمیان بەدەستھێنا، و ھەردوو گۆرانییەکە لەم ئەلبوومەن. ھەروەھا گۆرانیی «قیبلە» لەم ئەلبوومە لە پلەی ١٧ەمدا بوو.<ref>{{Cite web |title=بهترین های بهترین ها |url=https://www.manototv.com/show/1072 |access-date=2023-06-25 |website=Manoto TV |language=fa |archive-date=25 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230625173833/https://www.manototv.com/show/1072 |url-status=dead }}</ref> لەنێوان گۆرانییە «ڕامیارییە» بەھێزەکانیدا، گۆرانیی «ھەڵا» (١٩٩٩) ھەیە کە لە نووسینی شاعیری ئێرانی [[مینا ئەسەدی]] و بەرھەمھێنانی [[ئەسفەندیار مۆنفەردزادە]]یە. لە چاوپێکەوتنێکدا لە ساڵی ٢٠١٣ لەگەڵ کەناڵی تەلەڤیزیۆنیی [[منوتۆ]]، ئەم گۆرانییەی بە گرنگترین گۆرانیی ڕامیاریی خۆی ناوبرد.{{citation needed|date=June 2023}} لە ساڵی ٢٠٠٩دا، ئیبی جارێکی دیکە سەرنجی خستە سەر ڕامیاریی ناوخۆی ئێران بە گوتنی گۆرانیی [[تەسمیم]] (بڕیار) وەک وەڵامێک بۆ [[ھەڵبژاردنی سەرۆککۆماریی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٩|ھەڵبژاردنی سەرۆککۆماریی ساڵی ٢٠٠٩]].<ref name=":1" /> ئیبی لە چەندین گۆرانیدا ھاوکاریی لەگەڵ شادمێھر عەقیلی کردووە. لە ساڵی ٢٠١٢دا، گەشتێکی ھونەریی جیھانیی ھاوبەشی لەگەڵ شادمێھر بە ناوی «ڕۆیای ما» ئەنجامدا.<ref>{{Cite web |title=از رویای خوانندگی تا "رویای ما" • گپی با ابی – DW – ۱۳۹۱/۷/۱۵ |url=https://www.dw.com/fa-ir/%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%A7-%DA%AF%D9%BE%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%A8%DB%8C/a-16288941 |access-date=2023-06-25 |website=dw.com |language=fa}}</ref> ئیبی گۆرانیی ھاوبەشی «نۆستالژیا»ی لەگەڵ [[گوگوش]] لە ڕێگەی ڕادیۆ جەوانەوە لە ساڵی ٢٠١٤دا بڵاوکردەوە.<ref>{{Cite web |title=googoosh+&+ebi |url=https://play.radiojavan.com/artist/googoosh%2b%26%2bebi |access-date=2023-06-25 |website=Radio Javan |language=en-US}}</ref> ئیبی و گوگوش گەشتی کۆنسێرتی جیھانیی ھاوبەشی خۆیان بە ناوی «نۆستالژیا» دەستپێکرد. گەشتەکە بە کۆنسێرتی [[دوبەی]] دەستیپێکرد.<ref>{{Cite web |date=2014-11-12 |title=آلبوم عکس: کنسرت گوگوش و ابی در کانادا |url=https://www.bbc.com/persian/arts/2014/11/141112_music_googooshebi |access-date=2023-08-26 |website=BBC News فارسی |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |title=Googoosh & Ebi's New History Music Video Together Coming Soon |url=https://www.radiojavan.com/blog/1495 |access-date=2023-06-25 |website=Radio Javan}}</ref><ref>{{Cite web |title=Googoosh & Ebi Live In Dubai - Nostalgia World Tour |url=https://play.radiojavan.com/event/4486 |access-date=2023-06-25 |website=Radio Javan |language=en-US}}</ref> ئەلبوومی «جانی جەوانی» (٢٠١٤)ی بڵاوکردەوە. ھەروەھا دەستی بە گەشتە جیھانییەکەی ئەم ئەلبوومە کرد.<ref>{{Cite web |date=2017-02-19 |title=ابى، صحنه آخر |url=https://www.bbc.com/persian/arts-39021063 |access-date=2023-06-25 |website=BBC News فارسی |language=fa}}</ref> [[پەڕگە:Ebi in Las Vegas.JPG|وێنۆک|ڕاست|ئیبی لە کاتی پێشکەشکردنی بەرھەم لە [[لاس ڤێگاس]] (٢٠٠٨)]] ئیبی دوایین ئەلبوومی خۆی بە ناوی «لالەزار» لە ساڵی ٢٠١٩دا بڵاوکردەوە. گۆرانیی «کوچەی نەستەرەن» لەم ئەلبوومەدا، کە گۆرانییەکی [[ڕامیاری]]یە و دەربارەی [[جەنگی ئێران و عێراق|شەڕی ئێران و عێراق]]ە، جێی مشتومڕ بوو.<ref>{{Cite web |date=2019-08-13 |title=آلبوم جدید "ابی" با نام "لاله زار" منتشر شد |url=https://ir.voanews.com/a/ebi-singer-iran-album-lalehzar/5040356.html |access-date=2023-06-18 |website=صدای آمریکا |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-08-05 |title=بازتاب ترانه جدید ابی به نام "کوچه نسترن" درباره قربانیان جنگ ایران و عراق و آرمان‌های‌شان |url=https://ir.voanews.com/a/eb-nastaran-music-video-war/5028490.html |access-date=2023-06-18 |website=صدای آمریکا |language=fa}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٠دا، ئیبی لە بەرنامەی [[پێرشیاز گات تالێنت]]دا دەرکەوت.<ref>{{Cite web|title=Has Iran's award-winning actress left Iran to escape prosecution?|url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2019/12/iranian-artist-becomes-controversy-between-iran-and-saudia.html|last=Faghihi|first=Rohollah|date=2019-12-13|website=Al-Monitor|language=en|access-date=2020-05-27}}</ref> ئیبی بەشداریی لە خۆپیشاندانەکانی دژی ئامادەبوونی [[ئیبراھیم ڕەئیسی]] لەبەردەم [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]دا کرد و پشتگیریی لە [[خۆپیشاندانەکانی مەھسا ئەمینی|خۆپیشاندانەکانی ئێران]] کرد.<ref>{{Cite web |date=2023-06-26 |title=ابی، خواننده پاپ: چهارشنبه در اعتراضات‌ علیه حضور ابراهیم رئیسی در سازمان ملل شرکت می‌کنم |url=https://www.iranintl.com/202209195692 |access-date=2023-06-26 |website=ایران اینترنشنال |language=fa}}</ref><ref>{{Citation |title="حضور در اعتراض‌ها وظیفه هر هنرمند ایرانی است" |date=2022-09-22 |url=https://www.radiofarda.com/a/32045980.html |access-date=2023-06-26 |language=fa}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٢دا، گەشتە نوێیەکەی جیھانیی خۆی بە ناوی «پڕۆژەی عەشق» دەستپێکرد. ئەم گەشتە بەھۆی [[کۆڤید-١٩]]ەوە دواخرا.<ref>{{Cite web |date=June 10, 2022 |first=Joey |last=Guerra |title=Q&A: Iranian pop legend Ebi talks getting healthy, loving Peter Gabriel and not retiring ahead of Sugar Land date |url=https://preview.houstonchronicle.com/music/q-a-iranian-pop-legend-ebi-talks-getting-17233693 |access-date=2023-06-25 |website=Preview {{!}} Houston Arts & Entertainment Guide |language=en-US}}</ref> == ژیانی تایبەتی == ئیبی سێ کچی لە ھاوسەری یەکەمی، فەیروزە میقدادی ھەیە. دوای ٢٥ ساڵ لە ھاوسەرگیری جیابوونەوە.<ref name=":3">{{Cite web |last=میرزایی |first=فاطمه |date=2019-11-07 |title=بیوگرافی ابراهیم حامدی (ابی) و آشنایی بیشتر با زندگی هنری و شخصی آقای صدا + عکس |url=https://arga-mag.com/419276/بیوگرافی-ابراهیم-حامدی |access-date=2023-06-26 |website=آرگا |language=fa-IR}}</ref> کاتەکانی خۆی لەنێوان [[ماربێیا]] لە [[ئیسپانیا]] و [[لۆس ئانجلەس]] لەگەڵ ھاوسەری دووەمی، مەھشید بۆروومەند دابەش دەکات.<ref name=":3" /> لە سەرەتای دەیەی ٢٠٠٠دا، لە [[سوێد]] دەژیا.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ئیبی زڕکوڕێکی لە مەھشید ھەیە.<ref name=":0" /> == ئەلبووم == * ''[[تەپش (ئەلبووم)|تەپش]]'' (١٣٥٣) * ''[[نازی ناز کە]]'' (١٣٥٤) * ''[[شەبزەدە]]'' (١٣٥٦) * ''[[کۆھی یەخ (ئەلبووم)|کۆھی یەخ]]'' (١٣٦٤) * ''«نوون و پەنیر و سەبزی»'' (لەگەڵ [[داریوش ئیقباڵی|داریوش]]) (١٣٦٥) * ''[[غەریبە (ئەلبوومی ئیبی)|غەریبە]]'' (١٣٦٨) * ''[[خەلیج (ئەلبووم)|خەلیج]]'' (١٣٦٩) * ''[[موعەلیمی بەد (ئەلبووم)|موعەلیمی بەد]]'' (١٣٧١) * ''[[ئەستێرەی کلکدار (ئەلبووم)|ئەستێرەی کلکدار]]'' (١٣٧٢) * ''[[ئەتەل مەتەل]]'' (١٣٧٣) * ''[[ستارەھای سوربی]]'' (١٣٧٤) * ''[[عەتری تۆ (ئەلبووم)|عەتری تۆ]]'' (١٣٧٥) * ''[[با تۆ (ئەلبووم)|با تۆ]]'' (١٣٧٥) * ''[[تاجی تەرانە]]'' (١٣٧٦) * ''[[پیر (ئەلبوومی ئیبی)|پیر]]'' (١٣٧٨) * ''[[توولوع بکە]]'' (١٣٧٧) * ''[[شەوی نیلووفەری]]'' (١٣٨٢) * ''[[حەسرەتی پەرواز]]'' (١٣٨٥) * ''«یادگاری»'' (لەگەڵ [[کامەران و ھومەن]]) (١٣٨٨) * ''[[ھەستی تەنیایی]]'' (١٣٨٩) * ''[[جانی جەوانی]]'' (١٣٩٣) * ''[[لالەزار (ئەلبووم)|لالەزار]]'' (١٣٩٨) ڕیزبەندیی ئەلبوومەکان لەسەر بنەمای ساڵی بڵاوبوونەوەی سی دییەکانیانە. ئیبی کە دوای بڵاوکردنەوەی ئەلبوومی [[شەوی نیلووفەری]] باسی لە خانەنشینبوونی خۆی کردبوو، تا ئێستاش لە بواری بەرھەمھێنانی ئەلبووم و سازکردنی کۆنسێرتدا بەھاندان و چالاکییەوە بەردەوامە. ئەو پێیوایە کە چوونەسەر شانۆ یان بڵاوکردنەوەی ئەلبووم، دەرفەتێکی فێربوونی پێ دەبەخشێت و دەبێتە ھۆی بەدەستھێنانی ئەزموونی زیاتر، و ئەمەش بە لای ئەوەوە باشترین پاڵنەر و ھاندەر بووە بۆ بەردەوامبوون لە کارەکەیدا.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/2010/03/100319_l41_ebi_norooz89.shtml سال تحویل ۸۹: ابی در بی‌بی‌سی فارسی]</ref> ئەو گۆرانیگوتن بە عەشقێک دەزانێت کە ھەرگیز لێی جیا نابێتەوە.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/interactivity/guest/story/2005/05/050513_fe-ebi.shtml سایت بی‌بی‌سی فارسی؛ پاسخ ابی به پرسش‌های شما]</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Ebi}} * {{وێبگەی فەرمی}} * {{Instagram|ebi}} * [https://www.facebook.com/ebi/ ئێبی] لە [[فەیسبووک]] * {{توویتەر}} * {{IMDb name|2147029}} * [https://open.spotify.com/artist/3pI1XXzzKOYdYCLWurc2Ky ئێبی] لە [[سپاتیفای]] {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|ئێران|شانشینی یەکگرتوو}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی ئێرانی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی]] [[پۆل:گۆرانیبێژ-گۆرانینووسانی ئێرانی]] [[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:مۆسیقاژەنەکان لە تاران]] [[پۆل:ژەنیارانی ئێرانی]] [[پۆل:خەڵکی فارس]] [[پۆل:ئێرانییانی نیشتەجێبوو لە لۆس ئانجلەس]] [[پۆل:ھونەرمەندانی کاڵتێکس ڕیکۆردز]] 7on5g7ld94lvwlkydyhtqupsps2vuxw 1613668 1613667 2026-07-31T07:33:09Z 1silent scientist 51740 /* ئەلبووم */ 1613668 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''ئیبراھیم حامیدی''' ({{بە فارسی|ابراهیم حامدی}}؛ لەدایکبووی ١٩ی حوزەیرانی ١٩٤٩) ناسراو بە '''ئێبی''' (بە فارسی: اِبی) گۆرانیبێژێکی پۆپی ئێرانییە.<ref>[https://www.bbc.com/persian/arts-52685341 آیا ابی از محسن چاوشی 'دلجویی' کرده؟ (بە فارسی)]</ref> ئەو لە جۆرەکانی [[مۆسیقای ڕۆک|ڕۆک]]، [[مۆسیقای فۆڵک|فۆڵک]]، [[مۆسیقای پۆپ|پۆپ]]، [[مۆسیقای سەما|سەما]]، [[مۆسیقای ھاوس|ھاوس]] و [[مۆسیقای ترانس|ترانس]]دا شارەزایی ھەیە.<ref name=ToolAutoGenRef6>[http://www.sydsvenskan.se/kultur--nojen/musik/en-hemlig-flod-av-lattexter/ En hemlig flod av låttexter]</ref> ==ژیانی سەرەتایی== باوکی ئیبی خەڵکی [[ئەراک]] بوو و دایکی خەڵکی [[کەرەج]] بوو.<ref>{{Cite AV media|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/24/Video_2018-06-18_23-08-23.webm|title=Video 2018-06-18 23-08-23.webm|website=upload.wikimedia.org}}</ref> ئەو گەورەترینی شەش خوشک و برا یە کە لە [[خوڕەمدەرە]] لەدایکبووە.<ref>{{Cite web |title=gooya news :: culture : "من هميشه براى ريشه‌ام خوانده‌ام"، گپى با "ابى" از گذشته، حال و آينده، صداي آلمان |url=https://news.gooya.com/culture/archives/040226.php |access-date=2023-06-27 |website=news.gooya.com}}</ref> لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ [[ڕادیۆ زەمانە]] لە ساڵی ٢٠٠٨دا، ئیبی گوتی کە خولیای گۆرانیگوتن بووە و بۆ خەڵکی لە ماڵەوە، ھاوپۆلەکانی و منداڵانی گەڕەکەکەی گۆرانیی گوتووە. ھەروەھا باسی لەوەش کرد کە لە گەنجیدا بە [[قیرائەت|خوێندنی قورئان]]، دەستی بە کارامەییەکانی شێوازی گۆرانیگوتن کردووە.<ref>{{Cite web |title=رادیو زمانه {{!}} اردوان روزبه {{!}} گفت و گو {{!}} ابی: خوانندگی را با قرائت قرآن شروع کردم |url=https://zamaaneh.com/ardavan/2008/08/post_132.html |access-date=2023-06-27 |website=zamaaneh.com}}</ref> ==ژیانی پیشەیی== [[پەڕگە:Black Cats (Band) - 1960's.jpg|وێنۆک|ئیبی لە گرووپی بلاک کاتس (دەیەی ١٩٦٠ەکان)]] بە ئیلھاموەرگرتن لە [[بیتڵز]]، لە ناوەڕاستی دەیەی ١٩٦٠دا گرووپێکی مۆسیقای بێتی بە ناوی «ڕێبڵز» لەگەڵ [[شەھرام شەبپەرە]] و [[سیاوەش قومەیشی]] پێکھێنا.<ref name=":2">{{Cite journal|last=Breyley|first=Gay|date=December 2010|title=Hope, Fear and Dance Dance Dance: Popular Music in 1960s Iran|url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08145857.2010.518354|journal=Musicology Australia|language=en|volume=32|issue=2|pages=203–226|doi=10.1080/08145857.2010.518354|s2cid=220352968 |issn=0814-5857|url-access=subscription}}</ref> ھەروەھا پێش ئەوەی دەست بە کاروانی ھونەریی خۆی وەک گۆرانیبێژێکی تاکەکەسی بکات، ئەندامی گرووپەکانی «سانبۆیز» و [[بلاک کاتس (گرووپ)|بلاک کاتس]] بووە.<ref>{{Cite web|title=خوانندگان پاپ ایرانی با بیشترین فالوئر اینستاگرامی + لیست|url=https://vananews.com/fa/news/408497/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%A7%D9%BE-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%81%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%A6%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA|access-date=2021-10-18|website=vananews.com}}</ref> لە ساڵی ١٩٧٧دا، پێش [[شۆڕشی ئێران|شۆڕشی ئیسلامی]] لە ساڵی ١٩٧٩، ئێرانی بۆ گەشتێکی ھونەری بەرەو [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بەجێھێشت و دوای شۆڕش لەوێ مایەوە.<ref name=":1">Wrench, Nigel (21 March 2010) [https://news.bbc.co.uk/2/hi/8577050.stm "Exiled Iranian pop star Ebi in presidential warning"], BBC News</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=En hemlig flod av lâttexter|url=https://www.sydsvenskan.se/2009-12-09/en-hemlig-flod-av-lattexter|access-date=2020-05-27|website=Sydsvenskan|date=9 December 2009 |language=sv|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815122158/https://www.sydsvenskan.se/2009-12-09/en-hemlig-flod-av-lattexter|archive-date=15 August 2018}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٠دا، ئەلبوومی ھاوبەشی «نوون و پەنیر و سەبزی» لەگەڵ [[داریوش (گۆرانیبێژ)|داریوش]] بڵاوکردەوە.<ref>{{Citation |title="Noon O Panir O Sabzi" von Dariush & Ebi |date=1992-01-01 |url=https://music.apple.com/de/album/noon-o-panir-o-sabzi/320019420 |access-date=2023-06-25 |language=de-DE }}</ref> لە ھەمان ساڵدا، کۆنسێرتێکی ھاوبەشی لەگەڵ داریوش لە [[یۆنیڤێرساڵ ئەمفیتیاتەر|یۆنیڤێرساڵ ئەمفیتیاتەر]] سازکرد.<ref name="۳">{{cite web|access-date=2017-03-01|title=آلبوم کنسرت نون و پنیر و سبزی (Universal Amphitheater) ابی|url=http://www.gavazn.com/album/5456.htm}}</ref> گۆرانیی «خەلیجی ھەمیشەگیی فارس» ([[کەنداوی فارس]] بۆ ھەمیشە) یەکێکە لە بەناوبانگترین گۆرانییەکانی ئیبی، تێکستی ئەم گۆرانییە لە نووسینی [[عادل حەسەنی]]یە و ئاوازدانەری ئەم گۆرانییەش [[محەممەد شەمس]]ە. ناوی ئەلبوومی [[خەلیج (ئەلبووم)|خەلیج]] بەھۆی ئەم گۆرانییەوەیە. ئیبی ڕای گەیاند کە ئەم گۆرانییە یەکێکە لەو کەمە گۆرانییانەی کە شانازی بە پێشکەشکردنیانەوە دەکات.<ref>{{Citation |title=کنسرت کامل ابی- تور جهانی جان جوانی |url=https://www.youtube.com/watch?v=DNnSh-k1TKE |access-date=2023-06-30 |language=en}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٥دا، ئیبی ئەلبوومی «ستارەھای سوربی» بە تێکستی [[ئێرەج جەنەتی عەتایی]] و ئاوازی [[سیاوەش قومەیشی]] بڵاوکردەوە. لە بەرنامەی «باشترینی باشترینەکان»ی [[منوتۆ|منوتۆ]]دا، کە ٢٠ باشترین گۆرانیی ئیبی بەپێی ھەڵبژاردنی خەڵک پیشان دەدا، گۆرانیی «کی ئەشکاتو پاک میکونی» و «ستارەھای سوربی» بەدوای یەکدا پلەی یەکەم و دووەمیان بەدەستھێنا، و ھەردوو گۆرانییەکە لەم ئەلبوومەن. ھەروەھا گۆرانیی «قیبلە» لەم ئەلبوومە لە پلەی ١٧ەمدا بوو.<ref>{{Cite web |title=بهترین های بهترین ها |url=https://www.manototv.com/show/1072 |access-date=2023-06-25 |website=Manoto TV |language=fa |archive-date=25 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230625173833/https://www.manototv.com/show/1072 |url-status=dead }}</ref> لەنێوان گۆرانییە «ڕامیارییە» بەھێزەکانیدا، گۆرانیی «ھەڵا» (١٩٩٩) ھەیە کە لە نووسینی شاعیری ئێرانی [[مینا ئەسەدی]] و بەرھەمھێنانی [[ئەسفەندیار مۆنفەردزادە]]یە. لە چاوپێکەوتنێکدا لە ساڵی ٢٠١٣ لەگەڵ کەناڵی تەلەڤیزیۆنیی [[منوتۆ]]، ئەم گۆرانییەی بە گرنگترین گۆرانیی ڕامیاریی خۆی ناوبرد.{{citation needed|date=June 2023}} لە ساڵی ٢٠٠٩دا، ئیبی جارێکی دیکە سەرنجی خستە سەر ڕامیاریی ناوخۆی ئێران بە گوتنی گۆرانیی [[تەسمیم]] (بڕیار) وەک وەڵامێک بۆ [[ھەڵبژاردنی سەرۆککۆماریی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٩|ھەڵبژاردنی سەرۆککۆماریی ساڵی ٢٠٠٩]].<ref name=":1" /> ئیبی لە چەندین گۆرانیدا ھاوکاریی لەگەڵ شادمێھر عەقیلی کردووە. لە ساڵی ٢٠١٢دا، گەشتێکی ھونەریی جیھانیی ھاوبەشی لەگەڵ شادمێھر بە ناوی «ڕۆیای ما» ئەنجامدا.<ref>{{Cite web |title=از رویای خوانندگی تا "رویای ما" • گپی با ابی – DW – ۱۳۹۱/۷/۱۵ |url=https://www.dw.com/fa-ir/%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%A7-%DA%AF%D9%BE%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%A8%DB%8C/a-16288941 |access-date=2023-06-25 |website=dw.com |language=fa}}</ref> ئیبی گۆرانیی ھاوبەشی «نۆستالژیا»ی لەگەڵ [[گوگوش]] لە ڕێگەی ڕادیۆ جەوانەوە لە ساڵی ٢٠١٤دا بڵاوکردەوە.<ref>{{Cite web |title=googoosh+&+ebi |url=https://play.radiojavan.com/artist/googoosh%2b%26%2bebi |access-date=2023-06-25 |website=Radio Javan |language=en-US}}</ref> ئیبی و گوگوش گەشتی کۆنسێرتی جیھانیی ھاوبەشی خۆیان بە ناوی «نۆستالژیا» دەستپێکرد. گەشتەکە بە کۆنسێرتی [[دوبەی]] دەستیپێکرد.<ref>{{Cite web |date=2014-11-12 |title=آلبوم عکس: کنسرت گوگوش و ابی در کانادا |url=https://www.bbc.com/persian/arts/2014/11/141112_music_googooshebi |access-date=2023-08-26 |website=BBC News فارسی |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |title=Googoosh & Ebi's New History Music Video Together Coming Soon |url=https://www.radiojavan.com/blog/1495 |access-date=2023-06-25 |website=Radio Javan}}</ref><ref>{{Cite web |title=Googoosh & Ebi Live In Dubai - Nostalgia World Tour |url=https://play.radiojavan.com/event/4486 |access-date=2023-06-25 |website=Radio Javan |language=en-US}}</ref> ئەلبوومی «جانی جەوانی» (٢٠١٤)ی بڵاوکردەوە. ھەروەھا دەستی بە گەشتە جیھانییەکەی ئەم ئەلبوومە کرد.<ref>{{Cite web |date=2017-02-19 |title=ابى، صحنه آخر |url=https://www.bbc.com/persian/arts-39021063 |access-date=2023-06-25 |website=BBC News فارسی |language=fa}}</ref> [[پەڕگە:Ebi in Las Vegas.JPG|وێنۆک|ڕاست|ئیبی لە کاتی پێشکەشکردنی بەرھەم لە [[لاس ڤێگاس]] (٢٠٠٨)]] ئیبی دوایین ئەلبوومی خۆی بە ناوی «لالەزار» لە ساڵی ٢٠١٩دا بڵاوکردەوە. گۆرانیی «کوچەی نەستەرەن» لەم ئەلبوومەدا، کە گۆرانییەکی [[ڕامیاری]]یە و دەربارەی [[جەنگی ئێران و عێراق|شەڕی ئێران و عێراق]]ە، جێی مشتومڕ بوو.<ref>{{Cite web |date=2019-08-13 |title=آلبوم جدید "ابی" با نام "لاله زار" منتشر شد |url=https://ir.voanews.com/a/ebi-singer-iran-album-lalehzar/5040356.html |access-date=2023-06-18 |website=صدای آمریکا |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-08-05 |title=بازتاب ترانه جدید ابی به نام "کوچه نسترن" درباره قربانیان جنگ ایران و عراق و آرمان‌های‌شان |url=https://ir.voanews.com/a/eb-nastaran-music-video-war/5028490.html |access-date=2023-06-18 |website=صدای آمریکا |language=fa}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٠دا، ئیبی لە بەرنامەی [[پێرشیاز گات تالێنت]]دا دەرکەوت.<ref>{{Cite web|title=Has Iran's award-winning actress left Iran to escape prosecution?|url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2019/12/iranian-artist-becomes-controversy-between-iran-and-saudia.html|last=Faghihi|first=Rohollah|date=2019-12-13|website=Al-Monitor|language=en|access-date=2020-05-27}}</ref> ئیبی بەشداریی لە خۆپیشاندانەکانی دژی ئامادەبوونی [[ئیبراھیم ڕەئیسی]] لەبەردەم [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]دا کرد و پشتگیریی لە [[خۆپیشاندانەکانی مەھسا ئەمینی|خۆپیشاندانەکانی ئێران]] کرد.<ref>{{Cite web |date=2023-06-26 |title=ابی، خواننده پاپ: چهارشنبه در اعتراضات‌ علیه حضور ابراهیم رئیسی در سازمان ملل شرکت می‌کنم |url=https://www.iranintl.com/202209195692 |access-date=2023-06-26 |website=ایران اینترنشنال |language=fa}}</ref><ref>{{Citation |title="حضور در اعتراض‌ها وظیفه هر هنرمند ایرانی است" |date=2022-09-22 |url=https://www.radiofarda.com/a/32045980.html |access-date=2023-06-26 |language=fa}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٢دا، گەشتە نوێیەکەی جیھانیی خۆی بە ناوی «پڕۆژەی عەشق» دەستپێکرد. ئەم گەشتە بەھۆی [[کۆڤید-١٩]]ەوە دواخرا.<ref>{{Cite web |date=June 10, 2022 |first=Joey |last=Guerra |title=Q&A: Iranian pop legend Ebi talks getting healthy, loving Peter Gabriel and not retiring ahead of Sugar Land date |url=https://preview.houstonchronicle.com/music/q-a-iranian-pop-legend-ebi-talks-getting-17233693 |access-date=2023-06-25 |website=Preview {{!}} Houston Arts & Entertainment Guide |language=en-US}}</ref> == ژیانی تایبەتی == ئیبی سێ کچی لە ھاوسەری یەکەمی، فەیروزە میقدادی ھەیە. دوای ٢٥ ساڵ لە ھاوسەرگیری جیابوونەوە.<ref name=":3">{{Cite web |last=میرزایی |first=فاطمه |date=2019-11-07 |title=بیوگرافی ابراهیم حامدی (ابی) و آشنایی بیشتر با زندگی هنری و شخصی آقای صدا + عکس |url=https://arga-mag.com/419276/بیوگرافی-ابراهیم-حامدی |access-date=2023-06-26 |website=آرگا |language=fa-IR}}</ref> کاتەکانی خۆی لەنێوان [[ماربێیا]] لە [[ئیسپانیا]] و [[لۆس ئانجلەس]] لەگەڵ ھاوسەری دووەمی، مەھشید بۆروومەند دابەش دەکات.<ref name=":3" /> لە سەرەتای دەیەی ٢٠٠٠دا، لە [[سوێد]] دەژیا.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ئیبی زڕکوڕێکی لە مەھشید ھەیە.<ref name=":0" /> == ئەلبووم == «ساڵەکان بە [[ڕۆژژمێری ئێرانی|ڕۆژژمێری کۆچیی ھەتاوی]]یە» * ''[[تەپش (ئەلبووم)|تەپش]]'' (١٣٥٣) * ''[[نازی ناز بکە]]'' (١٣٥٤) * ''[[شەبزەدە]]'' (١٣٥٦) * ''[[چیای یەخ (ئەلبووم)|چیای یەخ]]'' (١٣٦٤) * ''«نوون و پەنیر و سەبزی»'' (لەگەڵ [[داریوش ئیقباڵی|داریوش]]) (١٣٦٥) * ''[[غەریبە (ئەلبوومی ئیبی)|غەریبە]]'' (١٣٦٨) * ''[[خەلیج (ئەلبووم)|خەلیج]]'' (١٣٦٩) * ''[[موعەلیمی بەد (ئەلبووم)|موعەلیمی بەد]]'' (١٣٧١) * ''[[ئەستێرەی کلکدار (ئەلبووم)|ئەستێرەی کلکدار]]'' (١٣٧٢) * ''[[ئەتەل مەتەل]]'' (١٣٧٣) * ''[[ستارەھای سەربی]]'' (١٣٧٤) * ''[[عەتری تۆ (ئەلبووم)|عەتری تۆ]]'' (١٣٧٥) * ''[[لەگەڵ تۆ (ئەلبووم)|لەگەڵ تۆ]]'' (١٣٧٥) * ''[[تاجی تەرانە]]'' (١٣٧٦) * ''[[پیر (ئەلبوومی ئیبی)|پیر]]'' (١٣٧٨) * ''[[ھەڵبێ]]'' (١٣٧٧) * ''[[شەوی نیلووفەری]]'' (١٣٨٢) * ''[[حەسرەتی پەرواز]]'' (١٣٨٥) * ''«یادگاری»'' (لەگەڵ [[کامەران و ھومەن]]) (١٣٨٨) * ''[[ھەستی تەنیایی]]'' (١٣٨٩) * ''[[جانی جەوانی]]'' (١٣٩٣) * ''[[لالەزار (ئەلبووم)|لالەزار]]'' (١٣٩٨) ڕیزبەندیی ئەلبوومەکان لەسەر بنەمای ساڵی بڵاوبوونەوەی سی دییەکانە. ئیبی کە دوای بڵاوکردنەوەی ئەلبوومی [[شەوی نیلووفەری]] باسی لە خانەنشینبوونی خۆی کردبوو، تا ئێستاش لە بواری بەرھەمھێنانی ئەلبووم و سازکردنی کۆنسێرتدا بەھاندان و چالاکییەوە بەردەوامە. ئەو پێیوایە کە چوونەسەر شانۆ یان بڵاوکردنەوەی ئەلبووم، دەرفەتێکی فێربوونی پێ دەبەخشێت و دەبێتە ھۆی بەدەستھێنانی ئەزموونی زیاتر، و ئەمەش بە لای ئەوەوە باشترین پاڵنەر و ھاندەر بووە بۆ بەردەوامبوون لە کارەکەیدا.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/2010/03/100319_l41_ebi_norooz89.shtml سال تحویل ۸۹: ابی در بی‌بی‌سی فارسی]</ref> ئەو گۆرانیگوتن بە عەشقێک دەزانێت کە ھەرگیز لێی جیا نابێتەوە.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/interactivity/guest/story/2005/05/050513_fe-ebi.shtml سایت بی‌بی‌سی فارسی؛ پاسخ ابی به پرسش‌های شما]</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Ebi}} * {{وێبگەی فەرمی}} * {{Instagram|ebi}} * [https://www.facebook.com/ebi/ ئێبی] لە [[فەیسبووک]] * {{توویتەر}} * {{IMDb name|2147029}} * [https://open.spotify.com/artist/3pI1XXzzKOYdYCLWurc2Ky ئێبی] لە [[سپاتیفای]] {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|ئێران|شانشینی یەکگرتوو}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی ئێرانی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی]] [[پۆل:گۆرانیبێژ-گۆرانینووسانی ئێرانی]] [[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:مۆسیقاژەنەکان لە تاران]] [[پۆل:ژەنیارانی ئێرانی]] [[پۆل:خەڵکی فارس]] [[پۆل:ئێرانییانی نیشتەجێبوو لە لۆس ئانجلەس]] [[پۆل:ھونەرمەندانی کاڵتێکس ڕیکۆردز]] 247gsuwgz9cs575afjaou4rcynwunvl 1613669 1613668 2026-07-31T07:35:38Z 1silent scientist 51740 /* ژیانی پیشەیی */ 1613669 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''ئیبراھیم حامیدی''' ({{بە فارسی|ابراهیم حامدی}}؛ لەدایکبووی ١٩ی حوزەیرانی ١٩٤٩) ناسراو بە '''ئێبی''' (بە فارسی: اِبی) گۆرانیبێژێکی پۆپی ئێرانییە.<ref>[https://www.bbc.com/persian/arts-52685341 آیا ابی از محسن چاوشی 'دلجویی' کرده؟ (بە فارسی)]</ref> ئەو لە جۆرەکانی [[مۆسیقای ڕۆک|ڕۆک]]، [[مۆسیقای فۆڵک|فۆڵک]]، [[مۆسیقای پۆپ|پۆپ]]، [[مۆسیقای سەما|سەما]]، [[مۆسیقای ھاوس|ھاوس]] و [[مۆسیقای ترانس|ترانس]]دا شارەزایی ھەیە.<ref name=ToolAutoGenRef6>[http://www.sydsvenskan.se/kultur--nojen/musik/en-hemlig-flod-av-lattexter/ En hemlig flod av låttexter]</ref> ==ژیانی سەرەتایی== باوکی ئیبی خەڵکی [[ئەراک]] بوو و دایکی خەڵکی [[کەرەج]] بوو.<ref>{{Cite AV media|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/24/Video_2018-06-18_23-08-23.webm|title=Video 2018-06-18 23-08-23.webm|website=upload.wikimedia.org}}</ref> ئەو گەورەترینی شەش خوشک و برا یە کە لە [[خوڕەمدەرە]] لەدایکبووە.<ref>{{Cite web |title=gooya news :: culture : "من هميشه براى ريشه‌ام خوانده‌ام"، گپى با "ابى" از گذشته، حال و آينده، صداي آلمان |url=https://news.gooya.com/culture/archives/040226.php |access-date=2023-06-27 |website=news.gooya.com}}</ref> لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ [[ڕادیۆ زەمانە]] لە ساڵی ٢٠٠٨دا، ئیبی گوتی کە خولیای گۆرانیگوتن بووە و بۆ خەڵکی لە ماڵەوە، ھاوپۆلەکانی و منداڵانی گەڕەکەکەی گۆرانیی گوتووە. ھەروەھا باسی لەوەش کرد کە لە گەنجیدا بە [[قیرائەت|خوێندنی قورئان]]، دەستی بە کارامەییەکانی شێوازی گۆرانیگوتن کردووە.<ref>{{Cite web |title=رادیو زمانه {{!}} اردوان روزبه {{!}} گفت و گو {{!}} ابی: خوانندگی را با قرائت قرآن شروع کردم |url=https://zamaaneh.com/ardavan/2008/08/post_132.html |access-date=2023-06-27 |website=zamaaneh.com}}</ref> ==ژیانی پیشەیی== [[پەڕگە:Black Cats (Band) - 1960's.jpg|وێنۆک|ئیبی لە گرووپی بلاک کاتس (دەیەی ١٩٦٠ەکان)]] بە ئیلھاموەرگرتن لە [[بیتڵز]]، لە ناوەڕاستی دەیەی ١٩٦٠دا گرووپێکی مۆسیقای بێتی بە ناوی «ڕێبڵز» لەگەڵ [[شەھرام شەبپەرە]] و [[سیاوەش قومەیشی]] پێکھێنا.<ref name=":2">{{Cite journal|last=Breyley|first=Gay|date=December 2010|title=Hope, Fear and Dance Dance Dance: Popular Music in 1960s Iran|url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08145857.2010.518354|journal=Musicology Australia|language=en|volume=32|issue=2|pages=203–226|doi=10.1080/08145857.2010.518354|s2cid=220352968 |issn=0814-5857|url-access=subscription}}</ref> ھەروەھا پێش ئەوەی دەست بە کاروانی ھونەریی خۆی وەک گۆرانیبێژێکی تاکەکەسی بکات، ئەندامی گرووپەکانی «سانبۆیز» و [[بلاک کاتس (گرووپ)|بلاک کاتس]] بووە.<ref>{{Cite web|title=خوانندگان پاپ ایرانی با بیشترین فالوئر اینستاگرامی + لیست|url=https://vananews.com/fa/news/408497/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%A7%D9%BE-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%81%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%A6%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA|access-date=2021-10-18|website=vananews.com}}</ref> لە ساڵی ١٩٧٧دا، پێش [[شۆڕشی ئێران|شۆڕشی ئیسلامی]] لە ساڵی ١٩٧٩، ئێرانی بۆ گەشتێکی ھونەری بەرەو [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بەجێھێشت و دوای شۆڕش لەوێ مایەوە.<ref name=":1">Wrench, Nigel (21 March 2010) [https://news.bbc.co.uk/2/hi/8577050.stm "Exiled Iranian pop star Ebi in presidential warning"], BBC News</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=En hemlig flod av lâttexter|url=https://www.sydsvenskan.se/2009-12-09/en-hemlig-flod-av-lattexter|access-date=2020-05-27|website=Sydsvenskan|date=9 December 2009 |language=sv|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815122158/https://www.sydsvenskan.se/2009-12-09/en-hemlig-flod-av-lattexter|archive-date=15 August 2018}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٠دا، ئەلبوومی ھاوبەشی «نوون و پەنیر و سەبزی» لەگەڵ [[داریوش (گۆرانیبێژ)|داریوش]] بڵاوکردەوە.<ref>{{Citation |title="Noon O Panir O Sabzi" von Dariush & Ebi |date=1992-01-01 |url=https://music.apple.com/de/album/noon-o-panir-o-sabzi/320019420 |access-date=2023-06-25 |language=de-DE }}</ref> لە ھەمان ساڵدا، کۆنسێرتێکی ھاوبەشی لەگەڵ داریوش لە [[یۆنیڤێرساڵ ئەمفیتیاتەر|یۆنیڤێرساڵ ئەمفیتیاتەر]] سازکرد.<ref name="۳">{{cite web|access-date=2017-03-01|title=آلبوم کنسرت نون و پنیر و سبزی (Universal Amphitheater) ابی|url=http://www.gavazn.com/album/5456.htm}}</ref> گۆرانیی «خەلیجی ھەمیشەگیی فارس» ([[کەنداوی فارس]] بۆ ھەمیشە) یەکێکە لە بەناوبانگترین گۆرانییەکانی ئیبی، تێکستی ئەم گۆرانییە لە نووسینی [[عادل حەسەنی]]یە و ئاوازدانەری ئەم گۆرانییەش [[محەممەد شەمس]]ە. ناوی ئەلبوومی [[خەلیج (ئەلبووم)|خەلیج]] بەھۆی ئەم گۆرانییەوەیە. ئیبی ڕای گەیاند کە ئەم گۆرانییە یەکێکە لەو کەمە گۆرانییانەی کە شانازی بە پێشکەشکردنیانەوە دەکات.<ref>{{Citation |title=کنسرت کامل ابی- تور جهانی جان جوانی |url=https://www.youtube.com/watch?v=DNnSh-k1TKE |access-date=2023-06-30 |language=en}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٥دا، ئیبی ئەلبوومی «ستارەھای سەربی» بە تێکستی [[ئێرەج جەنەتی عەتایی]] و ئاوازی [[سیاوەش قومەیشی]] بڵاوکردەوە. لە بەرنامەی «باشترینی باشترینەکان»ی [[منوتۆ|منوتۆ]]دا، کە ٢٠ باشترین گۆرانیی ئیبی بەپێی ھەڵبژاردنی خەڵک پیشان دەدا، گۆرانیی «کی ئەشکاتو پاک میکونی» و «ستارەھای سەربی» بەدوای یەکدا پلەی یەکەم و دووەمیان بەدەستھێنا، و ھەردوو گۆرانییەکە لەم ئەلبوومەن. ھەروەھا گۆرانیی «قیبلە» لەم ئەلبوومە لە پلەی ١٧ەمدا بوو.<ref>{{Cite web |title=بهترین های بهترین ها |url=https://www.manototv.com/show/1072 |access-date=2023-06-25 |website=Manoto TV |language=fa |archive-date=25 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230625173833/https://www.manototv.com/show/1072 |url-status=dead }}</ref> لەنێوان گۆرانییە «ڕامیارییە» بەھێزەکانیدا، گۆرانیی «ھەڵا» (١٩٩٩) ھەیە کە لە نووسینی شاعیری ئێرانی [[مینا ئەسەدی]] و بەرھەمھێنانی [[ئەسفەندیار مۆنفەردزادە]]یە. لە چاوپێکەوتنێکدا لە ساڵی ٢٠١٣ لەگەڵ کەناڵی تەلەڤیزیۆنیی [[منوتۆ]]، ئەم گۆرانییەی بە گرنگترین گۆرانیی ڕامیاریی خۆی ناوبرد.{{citation needed|date=June 2023}} لە ساڵی ٢٠٠٩دا، ئیبی جارێکی دیکە سەرنجی خستە سەر ڕامیاریی ناوخۆی ئێران بە گوتنی گۆرانیی [[تەسمیم]] (بڕیار) وەک وەڵامێک بۆ [[ھەڵبژاردنی سەرۆککۆماریی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٩|ھەڵبژاردنی سەرۆککۆماریی ساڵی ٢٠٠٩]].<ref name=":1" /> ئیبی لە چەندین گۆرانیدا ھاوکاریی لەگەڵ شادمێھر عەقیلی کردووە. لە ساڵی ٢٠١٢دا، گەشتێکی ھونەریی جیھانیی ھاوبەشی لەگەڵ شادمێھر بە ناوی «ڕۆیای ما» ئەنجامدا.<ref>{{Cite web |title=از رویای خوانندگی تا "رویای ما" • گپی با ابی – DW – ۱۳۹۱/۷/۱۵ |url=https://www.dw.com/fa-ir/%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%A7-%DA%AF%D9%BE%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%A8%DB%8C/a-16288941 |access-date=2023-06-25 |website=dw.com |language=fa}}</ref> ئیبی گۆرانیی ھاوبەشی «نۆستالژیا»ی لەگەڵ [[گوگوش]] لە ڕێگەی ڕادیۆ جەوانەوە لە ساڵی ٢٠١٤دا بڵاوکردەوە.<ref>{{Cite web |title=googoosh+&+ebi |url=https://play.radiojavan.com/artist/googoosh%2b%26%2bebi |access-date=2023-06-25 |website=Radio Javan |language=en-US}}</ref> ئیبی و گوگوش گەشتی کۆنسێرتی جیھانیی ھاوبەشی خۆیان بە ناوی «نۆستالژیا» دەستپێکرد. گەشتەکە بە کۆنسێرتی [[دوبەی]] دەستیپێکرد.<ref>{{Cite web |date=2014-11-12 |title=آلبوم عکس: کنسرت گوگوش و ابی در کانادا |url=https://www.bbc.com/persian/arts/2014/11/141112_music_googooshebi |access-date=2023-08-26 |website=BBC News فارسی |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |title=Googoosh & Ebi's New History Music Video Together Coming Soon |url=https://www.radiojavan.com/blog/1495 |access-date=2023-06-25 |website=Radio Javan}}</ref><ref>{{Cite web |title=Googoosh & Ebi Live In Dubai - Nostalgia World Tour |url=https://play.radiojavan.com/event/4486 |access-date=2023-06-25 |website=Radio Javan |language=en-US}}</ref> ئەلبوومی «جانی جەوانی» (٢٠١٤)ی بڵاوکردەوە. ھەروەھا دەستی بە گەشتە جیھانییەکەی ئەم ئەلبوومە کرد.<ref>{{Cite web |date=2017-02-19 |title=ابى، صحنه آخر |url=https://www.bbc.com/persian/arts-39021063 |access-date=2023-06-25 |website=BBC News فارسی |language=fa}}</ref> [[پەڕگە:Ebi in Las Vegas.JPG|وێنۆک|ڕاست|ئیبی لە کاتی پێشکەشکردنی بەرھەم لە [[لاس ڤێگاس]] (٢٠٠٨)]] ئیبی دوایین ئەلبوومی خۆی بە ناوی «لالەزار» لە ساڵی ٢٠١٩دا بڵاوکردەوە. گۆرانیی «کوچەی نەستەرەن» لەم ئەلبوومەدا، کە گۆرانییەکی [[ڕامیاری]]یە و دەربارەی [[جەنگی ئێران و عێراق|شەڕی ئێران و عێراق]]ە، جێی مشتومڕ بوو.<ref>{{Cite web |date=2019-08-13 |title=آلبوم جدید "ابی" با نام "لاله زار" منتشر شد |url=https://ir.voanews.com/a/ebi-singer-iran-album-lalehzar/5040356.html |access-date=2023-06-18 |website=صدای آمریکا |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-08-05 |title=بازتاب ترانه جدید ابی به نام "کوچه نسترن" درباره قربانیان جنگ ایران و عراق و آرمان‌های‌شان |url=https://ir.voanews.com/a/eb-nastaran-music-video-war/5028490.html |access-date=2023-06-18 |website=صدای آمریکا |language=fa}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٠دا، ئیبی لە بەرنامەی [[پێرشیاز گات تالێنت]]دا دەرکەوت.<ref>{{Cite web|title=Has Iran's award-winning actress left Iran to escape prosecution?|url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2019/12/iranian-artist-becomes-controversy-between-iran-and-saudia.html|last=Faghihi|first=Rohollah|date=2019-12-13|website=Al-Monitor|language=en|access-date=2020-05-27}}</ref> ئیبی بەشداریی لە خۆپیشاندانەکانی دژی ئامادەبوونی [[ئیبراھیم ڕەئیسی]] لەبەردەم [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]دا کرد و پشتگیریی لە [[خۆپیشاندانەکانی مەھسا ئەمینی|خۆپیشاندانەکانی ئێران]] کرد.<ref>{{Cite web |date=2023-06-26 |title=ابی، خواننده پاپ: چهارشنبه در اعتراضات‌ علیه حضور ابراهیم رئیسی در سازمان ملل شرکت می‌کنم |url=https://www.iranintl.com/202209195692 |access-date=2023-06-26 |website=ایران اینترنشنال |language=fa}}</ref><ref>{{Citation |title="حضور در اعتراض‌ها وظیفه هر هنرمند ایرانی است" |date=2022-09-22 |url=https://www.radiofarda.com/a/32045980.html |access-date=2023-06-26 |language=fa}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٢دا، گەشتە نوێیەکەی جیھانیی خۆی بە ناوی «پڕۆژەی عەشق» دەستپێکرد. ئەم گەشتە بەھۆی [[کۆڤید-١٩]]ەوە دواخرا.<ref>{{Cite web |date=June 10, 2022 |first=Joey |last=Guerra |title=Q&A: Iranian pop legend Ebi talks getting healthy, loving Peter Gabriel and not retiring ahead of Sugar Land date |url=https://preview.houstonchronicle.com/music/q-a-iranian-pop-legend-ebi-talks-getting-17233693 |access-date=2023-06-25 |website=Preview {{!}} Houston Arts & Entertainment Guide |language=en-US}}</ref> == ژیانی تایبەتی == ئیبی سێ کچی لە ھاوسەری یەکەمی، فەیروزە میقدادی ھەیە. دوای ٢٥ ساڵ لە ھاوسەرگیری جیابوونەوە.<ref name=":3">{{Cite web |last=میرزایی |first=فاطمه |date=2019-11-07 |title=بیوگرافی ابراهیم حامدی (ابی) و آشنایی بیشتر با زندگی هنری و شخصی آقای صدا + عکس |url=https://arga-mag.com/419276/بیوگرافی-ابراهیم-حامدی |access-date=2023-06-26 |website=آرگا |language=fa-IR}}</ref> کاتەکانی خۆی لەنێوان [[ماربێیا]] لە [[ئیسپانیا]] و [[لۆس ئانجلەس]] لەگەڵ ھاوسەری دووەمی، مەھشید بۆروومەند دابەش دەکات.<ref name=":3" /> لە سەرەتای دەیەی ٢٠٠٠دا، لە [[سوێد]] دەژیا.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ئیبی زڕکوڕێکی لە مەھشید ھەیە.<ref name=":0" /> == ئەلبووم == «ساڵەکان بە [[ڕۆژژمێری ئێرانی|ڕۆژژمێری کۆچیی ھەتاوی]]یە» * ''[[تەپش (ئەلبووم)|تەپش]]'' (١٣٥٣) * ''[[نازی ناز بکە]]'' (١٣٥٤) * ''[[شەبزەدە]]'' (١٣٥٦) * ''[[چیای یەخ (ئەلبووم)|چیای یەخ]]'' (١٣٦٤) * ''«نوون و پەنیر و سەبزی»'' (لەگەڵ [[داریوش ئیقباڵی|داریوش]]) (١٣٦٥) * ''[[غەریبە (ئەلبوومی ئیبی)|غەریبە]]'' (١٣٦٨) * ''[[خەلیج (ئەلبووم)|خەلیج]]'' (١٣٦٩) * ''[[موعەلیمی بەد (ئەلبووم)|موعەلیمی بەد]]'' (١٣٧١) * ''[[ئەستێرەی کلکدار (ئەلبووم)|ئەستێرەی کلکدار]]'' (١٣٧٢) * ''[[ئەتەل مەتەل]]'' (١٣٧٣) * ''[[ستارەھای سەربی]]'' (١٣٧٤) * ''[[عەتری تۆ (ئەلبووم)|عەتری تۆ]]'' (١٣٧٥) * ''[[لەگەڵ تۆ (ئەلبووم)|لەگەڵ تۆ]]'' (١٣٧٥) * ''[[تاجی تەرانە]]'' (١٣٧٦) * ''[[پیر (ئەلبوومی ئیبی)|پیر]]'' (١٣٧٨) * ''[[ھەڵبێ]]'' (١٣٧٧) * ''[[شەوی نیلووفەری]]'' (١٣٨٢) * ''[[حەسرەتی پەرواز]]'' (١٣٨٥) * ''«یادگاری»'' (لەگەڵ [[کامەران و ھومەن]]) (١٣٨٨) * ''[[ھەستی تەنیایی]]'' (١٣٨٩) * ''[[جانی جەوانی]]'' (١٣٩٣) * ''[[لالەزار (ئەلبووم)|لالەزار]]'' (١٣٩٨) ڕیزبەندیی ئەلبوومەکان لەسەر بنەمای ساڵی بڵاوبوونەوەی سی دییەکانە. ئیبی کە دوای بڵاوکردنەوەی ئەلبوومی [[شەوی نیلووفەری]] باسی لە خانەنشینبوونی خۆی کردبوو، تا ئێستاش لە بواری بەرھەمھێنانی ئەلبووم و سازکردنی کۆنسێرتدا بەھاندان و چالاکییەوە بەردەوامە. ئەو پێیوایە کە چوونەسەر شانۆ یان بڵاوکردنەوەی ئەلبووم، دەرفەتێکی فێربوونی پێ دەبەخشێت و دەبێتە ھۆی بەدەستھێنانی ئەزموونی زیاتر، و ئەمەش بە لای ئەوەوە باشترین پاڵنەر و ھاندەر بووە بۆ بەردەوامبوون لە کارەکەیدا.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/2010/03/100319_l41_ebi_norooz89.shtml سال تحویل ۸۹: ابی در بی‌بی‌سی فارسی]</ref> ئەو گۆرانیگوتن بە عەشقێک دەزانێت کە ھەرگیز لێی جیا نابێتەوە.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/interactivity/guest/story/2005/05/050513_fe-ebi.shtml سایت بی‌بی‌سی فارسی؛ پاسخ ابی به پرسش‌های شما]</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Ebi}} * {{وێبگەی فەرمی}} * {{Instagram|ebi}} * [https://www.facebook.com/ebi/ ئێبی] لە [[فەیسبووک]] * {{توویتەر}} * {{IMDb name|2147029}} * [https://open.spotify.com/artist/3pI1XXzzKOYdYCLWurc2Ky ئێبی] لە [[سپاتیفای]] {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|ئێران|شانشینی یەکگرتوو}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی ئێرانی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی]] [[پۆل:گۆرانیبێژ-گۆرانینووسانی ئێرانی]] [[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:مۆسیقاژەنەکان لە تاران]] [[پۆل:ژەنیارانی ئێرانی]] [[پۆل:خەڵکی فارس]] [[پۆل:ئێرانییانی نیشتەجێبوو لە لۆس ئانجلەس]] [[پۆل:ھونەرمەندانی کاڵتێکس ڕیکۆردز]] i3xeaii82qdjjl122dwogahcr832du9 1613670 1613669 2026-07-31T07:37:10Z 1silent scientist 51740 1613670 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''ئیبراھیم حامیدی''' ({{بە فارسی|ابراهیم حامدی}}؛ لەدایکبووی ١٩ی حوزەیرانی ١٩٤٩) ناسراو بە '''ئێبی''' (بە فارسی: اِبی) گۆرانیبێژێکی پۆپی ئێرانییە.<ref>[https://www.bbc.com/persian/arts-52685341 آیا ابی از محسن چاوشی 'دلجویی' کرده؟ (بە فارسی)]</ref> ئەو لە جۆرەکانی [[مۆسیقای ڕۆک|ڕۆک]]، [[مۆسیقای فۆڵک|فۆڵک]]، [[مۆسیقای پۆپ|پۆپ]]، [[مۆسیقای سەما|سەما]]، [[مۆسیقای ھاوس|ھاوس]] و [[مۆسیقای ترانس|ترانس]]دا شارەزایی ھەیە.<ref name=ToolAutoGenRef6>[http://www.sydsvenskan.se/kultur--nojen/musik/en-hemlig-flod-av-lattexter/ En hemlig flod av låttexter]</ref> ==ژیانی سەرەتایی== باوکی ئیبی خەڵکی [[ئەراک]] بوو و دایکی خەڵکی [[کەرەج]] بوو.<ref>{{Cite AV media|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/24/Video_2018-06-18_23-08-23.webm|title=Video 2018-06-18 23-08-23.webm|website=upload.wikimedia.org}}</ref> ئەو گەورەترینی شەش خوشک و برا یە کە لە [[خوڕەمدەرە]] لەدایکبووە.<ref>{{Cite web |title=gooya news :: culture : "من هميشه براى ريشه‌ام خوانده‌ام"، گپى با "ابى" از گذشته، حال و آينده، صداي آلمان |url=https://news.gooya.com/culture/archives/040226.php |access-date=2023-06-27 |website=news.gooya.com}}</ref> لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ [[ڕادیۆ زەمانە]] لە ساڵی ٢٠٠٨دا، ئیبی گوتی کە خولیای گۆرانیگوتن بووە و بۆ خەڵکی لە ماڵەوە، ھاوپۆلەکانی و منداڵانی گەڕەکەکەی گۆرانیی گوتووە. ھەروەھا باسی لەوەش کرد کە لە گەنجیدا بە [[قیرائەت|خوێندنی قورئان]]، دەستی بە کارامەییەکانی شێوازی گۆرانیگوتن کردووە.<ref>{{Cite web |title=رادیو زمانه {{!}} اردوان روزبه {{!}} گفت و گو {{!}} ابی: خوانندگی را با قرائت قرآن شروع کردم |url=https://zamaaneh.com/ardavan/2008/08/post_132.html |access-date=2023-06-27 |website=zamaaneh.com}}</ref> ==ژیانی پیشەیی== [[پەڕگە:Black Cats (Band) - 1960's.jpg|وێنۆک|ئیبی لە گرووپی بلاک کاتس (دەیەی ١٩٦٠ەکان)]] بە ئیلھاموەرگرتن لە [[بیتڵز]]، لە ناوەڕاستی دەیەی ١٩٦٠دا گرووپێکی مۆسیقای بێتی بە ناوی «ڕێبڵز» لەگەڵ [[شەھرام شەبپەرە]] و [[سیاوەش قومەیشی]] پێکھێنا.<ref name=":2">{{Cite journal|last=Breyley|first=Gay|date=December 2010|title=Hope, Fear and Dance Dance Dance: Popular Music in 1960s Iran|url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08145857.2010.518354|journal=Musicology Australia|language=en|volume=32|issue=2|pages=203–226|doi=10.1080/08145857.2010.518354|s2cid=220352968 |issn=0814-5857|url-access=subscription}}</ref> ھەروەھا پێش ئەوەی دەست بە کاروانی ھونەریی خۆی وەک گۆرانیبێژێکی تاکەکەسی بکات، ئەندامی گرووپەکانی «سانبۆیز» و [[بلاک کاتس (گرووپ)|بلاک کاتس]] بووە.<ref>{{Cite web|title=خوانندگان پاپ ایرانی با بیشترین فالوئر اینستاگرامی + لیست|url=https://vananews.com/fa/news/408497/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%A7%D9%BE-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%81%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%A6%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA|access-date=2021-10-18|website=vananews.com}}</ref> لە ساڵی ١٩٧٧دا، پێش [[شۆڕشی ئێران|شۆڕشی ئیسلامی]] لە ساڵی ١٩٧٩، ئێرانی بۆ گەشتێکی ھونەری بەرەو [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بەجێھێشت و دوای شۆڕش لەوێ مایەوە.<ref name=":1">Wrench, Nigel (21 March 2010) [https://news.bbc.co.uk/2/hi/8577050.stm "Exiled Iranian pop star Ebi in presidential warning"], BBC News</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=En hemlig flod av lâttexter|url=https://www.sydsvenskan.se/2009-12-09/en-hemlig-flod-av-lattexter|access-date=2020-05-27|website=Sydsvenskan|date=9 December 2009 |language=sv|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815122158/https://www.sydsvenskan.se/2009-12-09/en-hemlig-flod-av-lattexter|archive-date=15 August 2018}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٠دا، ئەلبوومی ھاوبەشی «نوون و پەنیر و سەبزی» لەگەڵ [[داریوش (گۆرانیبێژ)|داریوش]] بڵاوکردەوە.<ref>{{Citation |title="Noon O Panir O Sabzi" von Dariush & Ebi |date=1992-01-01 |url=https://music.apple.com/de/album/noon-o-panir-o-sabzi/320019420 |access-date=2023-06-25 |language=de-DE }}</ref> لە ھەمان ساڵدا، کۆنسێرتێکی ھاوبەشی لەگەڵ داریوش لە [[یۆنیڤێرساڵ ئەمفیتیاتەر|یۆنیڤێرساڵ ئەمفیتیاتەر]] سازکرد.<ref name="۳">{{cite web|access-date=2017-03-01|title=آلبوم کنسرت نون و پنیر و سبزی (Universal Amphitheater) ابی|url=http://www.gavazn.com/album/5456.htm}}</ref> گۆرانیی «خەلیجی ھەمیشەگیی فارس» ([[کەنداوی فارس]] بۆ ھەمیشە) یەکێکە لە بەناوبانگترین گۆرانییەکانی ئیبی، تێکستی ئەم گۆرانییە لە نووسینی [[عادل حەسەنی]]یە و ئاوازدانەری ئەم گۆرانییەش [[محەممەد شەمس]]ە. ناوی ئەلبوومی [[خەلیج (ئەلبووم)|خەلیج]] بەھۆی ئەم گۆرانییەوەیە. ئیبی ڕای گەیاند کە ئەم گۆرانییە یەکێکە لەو کەمە گۆرانییانەی کە شانازی بە پێشکەشکردنیانەوە دەکات.<ref>{{Citation |title=کنسرت کامل ابی- تور جهانی جان جوانی |url=https://www.youtube.com/watch?v=DNnSh-k1TKE |access-date=2023-06-30 |language=en}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٥دا، ئیبی ئەلبوومی «ستارەھای سەربی» بە تێکستی [[ئێرەج جەنەتی عەتایی]] و ئاوازی [[سیاوەش قومەیشی]] بڵاوکردەوە. لە بەرنامەی «باشترینی باشترینەکان»ی [[منوتۆ|منوتۆ]]دا، کە ٢٠ باشترین گۆرانیی ئیبی بەپێی ھەڵبژاردنی خەڵک پیشان دەدا، گۆرانیی «کی ئەشکاتو پاک میکونی» و «ستارەھای سەربی» بەدوای یەکدا پلەی یەکەم و دووەمیان بەدەستھێنا، و ھەردوو گۆرانییەکە لەم ئەلبوومەن. ھەروەھا گۆرانیی «قیبلە» لەم ئەلبوومە لە پلەی ١٧ەمدا بوو.<ref>{{Cite web |title=بهترین های بهترین ها |url=https://www.manototv.com/show/1072 |access-date=2023-06-25 |website=Manoto TV |language=fa |archive-date=25 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230625173833/https://www.manototv.com/show/1072 |url-status=dead }}</ref> لەنێوان گۆرانییە «ڕامیارییە» بەھێزەکانیدا، گۆرانیی «ھەڵا» (١٩٩٩) ھەیە کە لە نووسینی شاعیری ئێرانی [[مینا ئەسەدی]] و بەرھەمھێنانی [[ئەسفەندیار مۆنفەردزادە]]یە. لە چاوپێکەوتنێکدا لە ساڵی ٢٠١٣ لەگەڵ کەناڵی تەلەڤیزیۆنیی [[منوتۆ]]، ئەم گۆرانییەی بە گرنگترین گۆرانیی ڕامیاریی خۆی ناوبرد.{{citation needed|date=June 2023}} لە ساڵی ٢٠٠٩دا، ئیبی جارێکی دیکە سەرنجی خستە سەر ڕامیاریی ناوخۆی ئێران بە گوتنی گۆرانیی [[تەسمیم]] (بڕیار) وەک وەڵامێک بۆ [[ھەڵبژاردنی سەرۆککۆماریی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٩|ھەڵبژاردنی سەرۆککۆماریی ساڵی ٢٠٠٩]].<ref name=":1" /> ئیبی لە چەندین گۆرانیدا ھاوکاریی لەگەڵ شادمێھر عەقیلی کردووە. لە ساڵی ٢٠١٢دا، گەشتێکی ھونەریی جیھانیی ھاوبەشی لەگەڵ شادمێھر بە ناوی «ڕۆیای ما» ئەنجامدا.<ref>{{Cite web |title=از رویای خوانندگی تا "رویای ما" • گپی با ابی – DW – ۱۳۹۱/۷/۱۵ |url=https://www.dw.com/fa-ir/%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%A7-%DA%AF%D9%BE%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%A8%DB%8C/a-16288941 |access-date=2023-06-25 |website=dw.com |language=fa}}</ref> ئیبی گۆرانیی ھاوبەشی «نۆستالژیا»ی لەگەڵ [[گوگوش]] لە ڕێگەی ڕادیۆ جەوانەوە لە ساڵی ٢٠١٤دا بڵاوکردەوە.<ref>{{Cite web |title=googoosh+&+ebi |url=https://play.radiojavan.com/artist/googoosh%2b%26%2bebi |access-date=2023-06-25 |website=Radio Javan |language=en-US}}</ref> ئیبی و گوگوش گەشتی کۆنسێرتی جیھانیی ھاوبەشی خۆیان بە ناوی «نۆستالژیا» دەستپێکرد. گەشتەکە بە کۆنسێرتی [[دوبەی]] دەستیپێکرد.<ref>{{Cite web |date=2014-11-12 |title=آلبوم عکس: کنسرت گوگوش و ابی در کانادا |url=https://www.bbc.com/persian/arts/2014/11/141112_music_googooshebi |access-date=2023-08-26 |website=BBC News فارسی |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |title=Googoosh & Ebi's New History Music Video Together Coming Soon |url=https://www.radiojavan.com/blog/1495 |access-date=2023-06-25 |website=Radio Javan}}</ref><ref>{{Cite web |title=Googoosh & Ebi Live In Dubai - Nostalgia World Tour |url=https://play.radiojavan.com/event/4486 |access-date=2023-06-25 |website=Radio Javan |language=en-US}}</ref> ئەلبوومی «جانی جەوانی» (٢٠١٤)ی بڵاوکردەوە. ھەروەھا دەستی بە گەشتە جیھانییەکەی ئەم ئەلبوومە کرد.<ref>{{Cite web |date=2017-02-19 |title=ابى، صحنه آخر |url=https://www.bbc.com/persian/arts-39021063 |access-date=2023-06-25 |website=BBC News فارسی |language=fa}}</ref> [[پەڕگە:Ebi in Las Vegas.JPG|وێنۆک|ڕاست|ئیبی لە کاتی پێشکەشکردنی بەرھەم لە [[لاس ڤێگاس]] (٢٠٠٨)]] ئیبی دوایین ئەلبوومی خۆی بە ناوی «لالەزار» لە ساڵی ٢٠١٩دا بڵاوکردەوە. گۆرانیی «کوچەی نەستەرەن» لەم ئەلبوومەدا، کە گۆرانییەکی [[ڕامیاری]]یە و دەربارەی [[جەنگی ئێران و عێراق|شەڕی ئێران و عێراق]]ە، جێی مشتومڕ بوو.<ref>{{Cite web |date=2019-08-13 |title=آلبوم جدید "ابی" با نام "لاله زار" منتشر شد |url=https://ir.voanews.com/a/ebi-singer-iran-album-lalehzar/5040356.html |access-date=2023-06-18 |website=صدای آمریکا |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-08-05 |title=بازتاب ترانه جدید ابی به نام "کوچه نسترن" درباره قربانیان جنگ ایران و عراق و آرمان‌های‌شان |url=https://ir.voanews.com/a/eb-nastaran-music-video-war/5028490.html |access-date=2023-06-18 |website=صدای آمریکا |language=fa}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٠دا، ئیبی لە بەرنامەی [[پێرشیاز گات تالێنت]]دا دەرکەوت.<ref>{{Cite web|title=Has Iran's award-winning actress left Iran to escape prosecution?|url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2019/12/iranian-artist-becomes-controversy-between-iran-and-saudia.html|last=Faghihi|first=Rohollah|date=2019-12-13|website=Al-Monitor|language=en|access-date=2020-05-27}}</ref> ئیبی بەشداریی لە خۆپیشاندانەکانی دژی ئامادەبوونی [[ئیبراھیم ڕەئیسی]] لەبەردەم [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]دا کرد و پشتگیریی لە [[خۆپیشاندانەکانی مەھسا ئەمینی|خۆپیشاندانەکانی ئێران]] کرد.<ref>{{Cite web |date=2023-06-26 |title=ابی، خواننده پاپ: چهارشنبه در اعتراضات‌ علیه حضور ابراهیم رئیسی در سازمان ملل شرکت می‌کنم |url=https://www.iranintl.com/202209195692 |access-date=2023-06-26 |website=ایران اینترنشنال |language=fa}}</ref><ref>{{Citation |title="حضور در اعتراض‌ها وظیفه هر هنرمند ایرانی است" |date=2022-09-22 |url=https://www.radiofarda.com/a/32045980.html |access-date=2023-06-26 |language=fa}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٢دا، گەشتە نوێیەکەی جیھانیی خۆی بە ناوی «پڕۆژەی عەشق» دەستپێکرد. ئەم گەشتە بەھۆی [[کۆڤید-١٩]]ەوە دواخرا.<ref>{{Cite web |date=June 10, 2022 |first=Joey |last=Guerra |title=Q&A: Iranian pop legend Ebi talks getting healthy, loving Peter Gabriel and not retiring ahead of Sugar Land date |url=https://preview.houstonchronicle.com/music/q-a-iranian-pop-legend-ebi-talks-getting-17233693 |access-date=2023-06-25 |website=Preview {{!}} Houston Arts & Entertainment Guide |language=en-US}}</ref> == ژیانی تایبەتی == ئیبی سێ کچی لە ھاوسەری یەکەمی، فەیروزە میقدادی ھەیە. دوای ٢٥ ساڵ لە ھاوسەرگیری جیابوونەوە.<ref name=":3">{{Cite web |last=میرزایی |first=فاطمه |date=2019-11-07 |title=بیوگرافی ابراهیم حامدی (ابی) و آشنایی بیشتر با زندگی هنری و شخصی آقای صدا + عکس |url=https://arga-mag.com/419276/بیوگرافی-ابراهیم-حامدی |access-date=2023-06-26 |website=آرگا |language=fa-IR}}</ref> کاتەکانی خۆی لەنێوان [[ماربێیا]] لە [[ئیسپانیا]] و [[لۆس ئانجلەس]] لەگەڵ ھاوسەری دووەمی، مەھشید بۆروومەند دابەش دەکات.<ref name=":3" /> لە سەرەتای دەیەی ٢٠٠٠دا، لە [[سوێد]] دەژیا.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ئیبی زڕکوڕێکی لە مەھشید ھەیە.<ref name=":0" /> == ئەلبووم == «ساڵەکان بە [[ڕۆژژمێری ئێرانی|ڕۆژژمێری کۆچیی ھەتاوی]]یە» * ''[[تەپش (ئەلبووم)|تەپش]]'' (١٣٥٣) * ''[[نازی ناز بکە]]'' (١٣٥٤) * ''[[شەبزەدە]]'' (١٣٥٦) * ''[[چیای یەخ (ئەلبووم)|چیای یەخ]]'' (١٣٦٤) * ''«نوون و پەنیر و سەبزی»'' (لەگەڵ [[داریوش ئیقباڵی|داریوش]]) (١٣٦٥) * ''[[غەریبە (ئەلبوومی ئیبی)|غەریبە]]'' (١٣٦٨) * ''[[خەلیج (ئەلبووم)|خەلیج]]'' (١٣٦٩) * ''[[موعەلیمی بەد (ئەلبووم)|موعەلیمی بەد]]'' (١٣٧١) * ''[[ئەستێرەی کلکدار (ئەلبووم)|ئەستێرەی کلکدار]]'' (١٣٧٢) * ''[[ئەتەل مەتەل]]'' (١٣٧٣) * ''[[ستارەھای سەربی]]'' (١٣٧٤) * ''[[عەتری تۆ (ئەلبووم)|عەتری تۆ]]'' (١٣٧٥) * ''[[لەگەڵ تۆ (ئەلبووم)|لەگەڵ تۆ]]'' (١٣٧٥) * ''[[تاجی تەرانە]]'' (١٣٧٦) * ''[[پیر (ئەلبوومی ئیبی)|پیر]]'' (١٣٧٨) * ''[[ھەڵبێ]]'' (١٣٧٧) * ''[[شەوی نیلووفەری]]'' (١٣٨٢) * ''[[حەسرەتی پەرواز]]'' (١٣٨٥) * ''«یادگاری»'' (لەگەڵ [[کامەران و ھومەن]]) (١٣٨٨) * ''[[ھەستی تەنیایی]]'' (١٣٨٩) * ''[[جانی جەوانی]]'' (١٣٩٣) * ''[[لالەزار (ئەلبووم)|لالەزار]]'' (١٣٩٨) ڕیزبەندیی ئەلبوومەکان لەسەر بنەمای ساڵی بڵاوبوونەوەی سی دییەکانە. ئیبی کە دوای بڵاوکردنەوەی ئەلبوومی [[شەوی نیلووفەری]] باسی لە خانەنشینبوونی خۆی کردبوو، تا ئێستاش لە بواری بەرھەمھێنانی ئەلبووم و سازکردنی کۆنسێرتدا بەھاندان و چالاکییەوە بەردەوامە. ئەو پێیوایە کە چوونەسەر شانۆ یان بڵاوکردنەوەی ئەلبووم، دەرفەتێکی فێربوونی پێ دەبەخشێت و دەبێتە ھۆی بەدەستھێنانی ئەزموونی زیاتر، و ئەمەش بە لای ئەوەوە باشترین پاڵنەر و ھاندەر بووە بۆ بەردەوامبوون لە کارەکەیدا.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/2010/03/100319_l41_ebi_norooz89.shtml سال تحویل ۸۹: ابی در بی‌بی‌سی فارسی]</ref> ئەو گۆرانیگوتن بە عەشقێک دەزانێت کە ھەرگیز لێی جیا نابێتەوە.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/interactivity/guest/story/2005/05/050513_fe-ebi.shtml سایت بی‌بی‌سی فارسی؛ پاسخ ابی به پرسش‌های شما]</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Ebi}} * {{وێبگەی فەرمی}} * {{Instagram|ebi}} * [https://www.facebook.com/ebi/ ئێبی] لە [[فەیسبووک]] * {{توویتەر}} * {{IMDb name|2147029}} * [https://open.spotify.com/artist/3pI1XXzzKOYdYCLWurc2Ky ئێبی] لە [[سپاتیفای]] {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|ئێران|شانشینی یەکگرتوو}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی ئێرانی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی]] [[پۆل:گۆرانیبێژ-گۆرانینووسانی ئێرانی]] [[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:مۆسیقاژەنەکان لە تاران]] [[پۆل:ژەنیارانی ئێرانی]] [[پۆل:خەڵکی فارس]] [[پۆل:ئێرانییانی نیشتەجێبوو لە لۆس ئانجلەس]] [[پۆل:ھونەرمەندانی کاڵتێکس ڕیکۆردز]] sxb55402sdoin0lqd1rcxl51d4wf47h 0 220462 1613626 1403848 2026-07-31T00:27:04Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1613626 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی فیلم | ناو = مافیاکە، پۆلیسەکە، شەیتانەکە | وێنە = Постер фильма «Гангстер, коп и дьявол».jpeg | قەبارەی وێنە = | لێدوان = پۆستەری فیلم | سەردێڕ = | سەرباس = | دەرھێنەر = لی وۆن تای | بەرھەمھێنەر = وۆنگ سی جانگ {{ھن}}سیۆ کانگ ھۆ | نووسین = لی وۆن تای | سەرچاوەی چیڕۆک = | چەشن = | کاست = [[ما دۆنگ سیۆک]]{{ھن}}[[کیم مو یۆل]]{{ھن}}[[کیم سونگ کیو]] | موزیک = [[جۆ یۆنگ ووک]] | وێنەگری سینەمایی = | دەستکاری = | ستۆدیۆ = | کۆمپانیای بڵاوکەرەوە = گرووپی کیوی میدیا | ڕێکەوتی دەرچوون = ١٥ی ئایاری ٢٠١٩ (کۆریای باشوور) | ماوەی فیلم = ١٠٩ خوولەک | وڵات = [[کۆریای باشوور]] | زمان = [[کۆری]] | زنجیرە = | تێچوون = | داھات = ٢٥،٨ ملیۆن دۆلار | خەڵاتەکان = | بەشی پێشوو = | بەشی دواتر = }} '''مافیاکە، پۆلیسەکە، شەیتانەکە''' ({{بە کۆری|악인전}}) فیلمێکی [[ئەکشن]]ی [[ھەستبزوێن (وێژە)|ھەستبزوێنی]] [[کۆریای باشوور]]ە، لە ساڵی ٢٠١٩ لە دەرھێنانی لی وۆن تای بڵاوکرایەوە. لەم فیلمەدا "[[ما دۆنگ سیۆک]]، [[کیم مو یۆل]]، [[کیم سونگ کیو]]" ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=K-Movie Entertainment Signs Sales for THE GANGSTER, THE COP, THE DEVIL |ناونیشان=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?blbdComCd=601006&seq=5120&mode=VIEW |وێبگە=Korean Film Biz Zone |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٩|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Bona |یەکەم١=J. J. |سەردێڕ=Gritty New Trailer for 'The Gangster, The Cop and The Devil' {{!}} cityonfire.com |ناونیشان=http://cityonfire.com/watch-the-new-trailer-for-the-gangster-the-cop-and-the-devil/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='The Gangster, the Cop, the Devil' gets standing ovation at Cannes |ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/www/art/2019/05/689_269344.html |وێبگە=[[The Korea Times]] |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|زمان=en |ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> گێڕانەوەکە لە بازنەی سێ کەسایەتییەکە دەسوڕێتەوە: بکوژێکی زنجیرەیی، و مافیایەکی گەورە، و پۆلیسێکی بەھێز، پۆلیسەکە و مافیاکە ھێزەکەیان یەکدەخەن و دەبنە تیمێک بۆ ئەوەی بتوانن ڕووبەرووی بکوژەکە ببنەوە و بیگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Foutch |یەکەم١=Haleigh |سەردێڕ='The Gangster, the Cop, the Devil' Review: Ma Dong-seok Steals the Show (Again) {{!}} Fantasia 2019 |ناونیشان=https://collider.com/the-gangster-the-cop-the-devil-review/#ma-dong-seok |وێبگە=[[Collider (website)|Collider]] |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref> فیلمەکە لە ١٥ی ئایاری ٢٠١٩ لە کۆریای باشوور بە شێوەی شانۆیی نمایشکرا، ھەروەھا لە بەشی "نیشانەکانی نیوەشەو" لە [[فێستیڤاڵی فیلمی کان ٢٠١٩]] و ھەروەھا لە [[فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی فەنتازیا]] ٢٠١٩ نمایشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین١=PATTERSON |یەکەم١=ADAM |سەردێڕ=Fantasia 2019: THE GANGSTER, THE COP, THE DEVIL Review |ناونیشان=https://filmpulse.net/fantasia-2019-the-gangster-the-cop-the-devil-review/ |وێبگە=Film Pulse |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٢ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220060833/https://filmpulse.net/fantasia-2019-the-gangster-the-cop-the-devil-review/ |url-status=dead }}</ref> ==چیرۆک== ئۆتۆمبێلێکی پیاوێک لەلایەن کەسێکی نامۆوە لێیدەدرێت و لەکاتی وێنەگرتنی زیانەکان کە داوای بیمەی ئۆتۆمۆبیلەکەی دەکات دەکوژرێت. یۆنگ تای سوک پۆلیسێکە، بە شوێنی تاوانەکەدا تێدەپەڕێت و گومانی ئەوە دەکات کە کاری بکوژێکی زنجیرەیی بێت، بەڵام پلە باڵاکەی باوەڕی پێناکات. جانگ دۆنگ سوو سەرۆکی تاوانەکانە، لەکاتێکدا دوای کۆبوونەوەیەک لە ڕێگای ماڵەوەیە. ھەمان بکوژ خۆی بە ئۆتۆمبێلەکەی دەدا و لە کۆتاییدا ھەوڵی کوشتنی دەدات. شەڕێکی دڕندانە بەدوای خۆیدا دێنێت و ھەردووکیان بریندار دەبن. لە کۆتاییدا بکوژەکە ھەڵدێت دوای ئەوەی بە ئۆتۆمبێلەکەی لە دۆنگ سوو دەدات. دۆنگ سوو لە نەخۆشخانە دەبێت و پاسەوانەکانی وا گریمانە دەکەن کە ھێرشەکە لەلایەن باندێکی مافیای ڕکابەرەوە ئەنجامدراوە، کە ھێرشی پێچەوانە دەکەنەوە بۆیان. بەڵام دۆنگ سوو (مافیاکە) پێی وایە بکوژەکە ئەندامی باندێکی ڕکابەر نەبووە چونکە پێدەچوو جوڵەکانی ھەڕەمەکی و بێ ئامانج بن. تای سوک (پۆلیسەکە) سەردانی دۆنگ سو دەکات لە نەخۆشخانە و داوای ھاوکاری لێدەکات تا بتوانێت بکوژەکەی بۆ بگرێت، بەڵام دۆنگ سو پابەندی بڕیارەکەی نابێت. بەڵکو دۆنگ سو فەرمان بە پیاوەکانی دەکات لە ڕێگەی سکێچێکەوە بکوژەکە بدۆزنەوە، ئەوانیش توانیویانە ئۆتۆمبێلەکەی و چەقۆیەک بدۆزنەوە. لە کۆتاییدا دۆنگ سوو تای سوک لە دۆزینەوەکان ئاگادار دەکاتەوە و بڕیار دەدەن یەکبگرن بۆ گرتنی بکوژە نھێنییەکە. دۆنگ سوو ڕازی دەبێت ھێزی مرۆیی دابین بکات و خەرجییەکان دابین بکات، بەڵام بەو مەرجەی بکوژەکە ھی ئەو کەسە بێت کە یەکەمجار دەیدۆزێتەوە. دۆنگ سو دەیەوێت بۆ تۆڵەسەندنەوە بیکوژێت لە کاتێکدا تای سوک دەیەوێت دەستگیری بکات بۆ ئەوەی پێنج کەیسی کوشتنی پەیوەست بە یەکەوە چارەسەر بکات و لە کۆتاییدا پلەی بەرز بکاتەوە. لەم نێوەندەدا دۆنگ سوو فەرمان بە دەستی ڕاستی خۆی دەکات کە ناوی کوون ئۆ سونگە بە چەقۆی بکوژەکە کە پێشتر جێپەنجەی خوێنی قوربانییەکانی پێشووی بکوژەکەی لەسەرە، ڕکابەرەکەی ھیۆ سانگدۆ بکوژێت. تای سوکێکی تووڕە لەگەڵ دۆنگ سوو تووشی شەڕ دەبێت کاتێک دەزانێت چی کردووە چونکە کوشتنەکە پشتڕاست دەکرێتەوە کە کاری بکوژە زنجیرەییەکە و دۆسیەکە دەگوازرێتەوە بۆ تیمی کەیسی گەورە. دۆنگ سوو سەردانی پرسەی سانگدۆ دەکات کە بکوژەکەش دەردەکەوێت و دووەم فەرماندەی سانگدۆ ئاگادار دەکاتەوە کە ئەوە دۆنگ سوو بووە کە لە ڕاستیدا سانگدۆی بە چەقۆی بکوژەکە کوشتووە. کاتێک تای سوک و دۆنگ سو ئۆتۆمبێلی بکوژەکە دەپشکنن بۆ ئەوەی ھیچ بەڵگەیەکیان ھەبێت، لەلایەن چەکدارانی سانگدۆوە ھێرشیان دەکرێتە سەر. شەڕێک بەدوای خۆیدا دێنێت و لە ئەنجامدا پاسەوانی دەستی ڕاستی سانگدۆ دەمرێت. دۆنگ سوو دەینێژێت و دیمەنەکە پاک دەکاتەوە. ئێستا تای سوک ڕاسپێردراوە بۆ لێکۆڵینەوە لە دۆسیەیەکی ڕفاندن و لەکاتی چارەسەرکردنیدا، بکوژەکە دەبینێت. ڕاوکردنێک بەدوای خۆیدا دێنێت، بەڵام بکوژەکە ھەڵدێت. لە ڕێگەی پشکنینی پزیشکی دادوەرییەوە، تای سوک بۆی دەردەکەوێت کە بکوژەکە کەسێکی ونبووە. دۆنگ سوو لەم بابەتە ئاگادار دەکاتەوە و ڕێگەی پێدەدات گوێی لە کلیپێکی دەنگی بێت بۆ ئەوەی کەسە ونبووەکە پشتڕاست بکاتەوە کە بکوژەکەیە. دواتر دۆنگ سوو یارمەتی کچێکی ئامادەیی دەدات بە پێدانی چەترەکەی و زۆری پێناچێت دەزانێت کە کچەکە کوژراوە و چەترەکەی لە شوێنی تاوانەکە دۆزراوەتەوە. دەست دەکەن بە گەڕان بەدوای بکوژەکەدا و لە کۆتاییدا لەناو ئۆتۆمبێلێکدا دەیدۆزنەوە. لە ڕاوکردنێکی دواتردا، بکوژەکە توانیویەتی ئۆ-سۆنگ بکوژێت بەڵام دواجار لەلایەن دۆنگ-سۆوە دەگیرێت و بێ توانای دەکات. دۆنگ سوو بکوژەکە دەبات بۆ ئەوەی ئەشکەنجەی بدات و بیکوژێت، بەڵام تای سوک شوێنپێیان دەگرێت و ئۆتۆمبێلەکەی دەخاتە ناو حەشارگەکەوە و دۆنگسو بێھۆش دەکات و بکوژەکە دەستگیر دەکات. پۆلیس ھیچ بەڵگەیەکی یەکلاکەرەوەی نییە لەسەر بکوژەکە کە ناوی کانگ کیونگ ھۆیە. وەک دوا ڕێگا، تای سوک داوای لە دۆنگ سو دەکات کە تاکە ڕزگاربووی ھێرشەکانە، شایەتحاڵی بدات. لە ھەمان کاتدا تای سوک ھەڕەشەی بڵاوکردنەوەی شریتێکی دانپێدانانی دۆنگ سوو دەکات کە سانگدۆی کوشتووە. لە کاتی دادگاییکردنی کیونگ ھۆدا، دۆنگ سوو دەگاتە لای بۆ ئەوەی شایەتحاڵی بدات و ئیفادەی یەکلاکەرەوە دەدات. دۆنگ سوو بە سەرکەوتوویی پێشبینی بوونی برینێکی چەقۆ لەسەر جەستەی کیونگ ھۆ دەکات، کە پێشتر دۆنگ سوو لە یەکەم ڕووبەڕووبوونەوەیاندا تووشی بووە. ھەروەھا دۆنگ سوو بەڵگەی چەواشەکارانە دەخاتە ڕوو کە کیونگ ھۆ بۆ کوشتنی سانگدۆ دەخاتە ڕوو. دادگا سزای لەسێدارەدانی بۆ کیونگ ھۆ دەرکرد، بەڵام دۆنگ سو بەھۆی چالاکییە نایاساییەکانیشیەوە دەستگیر دەکرێت. دواجار تای سوک پلەی بەرز دەکرێتەوە لە کاتێکدا دۆنگ سوو دەنێردرێتە ئەو زیندانەی کە کیونگ ھۆ تێیدا دەھێڵرێتەوە: ئەو مەرجەی کە دۆنگ سوو داوای لە تای سوک کردبوو جێبەجێی بکات لە بەرامبەر ئەو ئیفادەیەی کە دواتر دەستگیرکردنی بەدوای خۆیدا ھێنا. دۆنگ سۆ بە بینینی کیونگ ھۆ، بە خۆشحاڵییەوە دەچێتە ناو زیندانەوە. لە کاتێکدا کیونگ ھۆ خەریکی خۆشۆردنە، ڕووبەڕووی دۆنگ سو دەبێتەوە. دۆنگ سو بە پەتێکەوە بە دەست و زەردەخەنەیەکەوە بە کیونگ ھۆ دەڵێت کە یارییەکە کۆتایی ھات. ==ڕۆڵەکان== *[[ما دۆنگ سیۆک]] بەرۆڵی دۆنگ سو *[[کیم مو یۆل]] بەڕۆڵی تای سوک *[[کیم سونگ کیو]] بەڕۆڵی کیۆنگ ھۆ *[[چۆی مین چول]] بەڕۆڵی ئۆ سونگ *[[یۆ جای میونگ]] بەڕۆڵی سانگ دو ==بەرھەمھێنان== وێنەگرتنی سەرەکی لە ٣١ی تەمموزی ٢٠١٨ دەستیپێکردووە، و لە ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ پێچراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=KoBiz - Korean Film Biz Zone |ناونیشان=http://www.kobiz.or.kr/new/kor/01_bizmatching/movieInfo/movie_view.jsp?movieCd=20188941 |وێبگە=www.kobiz.or.kr |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٩|زمان=ko |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190921072357/http://www.kobiz.or.kr/new/kor/01_bizmatching/movieInfo/movie_view.jsp?movieCd=20188941 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==بڵاوکردنەوە== فیلمی مافیاکە، پۆلیسەکە، شەیتانەکە لە ١٥ی ئایاری ٢٠١٩ لە کۆریای باشوور نمایشکرا، ھەروەھا فیلمەکە لە بەشی نمایشەکانی نیوەشەو لە فێستیڤاڵی فیلمی کان ٢٠١٩ لە دەرەوەی کێبڕکێ نمایش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cannes Film Festival: Terrence Malick, Pedro Almodovar, Ken Loach and Xavier Dolan in Competition|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/cannes-film-festival-lineup-includes-terrence-malick-pedro-almodovar-1202594|وێبگە=The Hollywood Reporter|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref> ==پێشوازی== فیلمەکە پێداچوونەوەی ڕەخنەگرانی ئەرێنی وەرگرت. لەسەر کۆکەرەوەی پێداچوونەوە [[ڕاتن تۆمەیتۆز]]، فیلمەکە بە پشتبەستن بە ٣٤ پێداچوونەوە ڕیزبەندی ٩٧٪ی ھەیە. لە ماڵپەڕی کۆکەرەوەی پێداچوونەوەکانی [[مێتاکریتیک]]، فیلمەکە تێکڕای نمرەی قورسایی ٦٥ لە کۆی ١٠٠ بەدەستھێناوە بە پشتبەستن بە حەوت ڕەخنەگر، ئەمەش ئاماژەیە بۆ "پێداچوونەوە بەگشتی لەبار".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/m/the_gangster_the_cop_the_devil|سەردێڕ=The Gangster, the Cop, the Devil (2019)|وێبگە=[[Rotten Tomatoes]]|بڵاوکەرەوە=[[Fandango Media|Fandango]]|ڕێکەوتی سەردان={{RT data|access date|df=dmy}}}}</ref> ==دووبارە دروستکردنەوە== لە ٥ی ئایاری ٢٠١٩ ڕاگەیەندرا کە [[سیلڤستەر ستالۆن]] و ھاوبەشەکەی لە کۆمپانیای بالبۆا پرۆدەکشنز برادن ئافتەرگود بەرھەمی دووبارەکردنەوەی فیلمی مافیاکە، پۆلیسەکە، شەیتانەکە بەرھەم دەھێنن، لەگەڵ ما دۆنگ سیۆک کە ڕۆڵی خۆی دووبارە دەکاتەوە و فیلمەکە لە ژێر دەستی  [[با ئینتەرتەیمێنت]] بەرھەم دەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Lee|دوایین=Hyo-won|سەردێڕ=Sylvester Stallone to Remake South Korean Thriller 'The Gangster, The Cop, The Devil'|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/balboa-productions-remake-south-korean-thriller-gangster-cop-devil-1207585|ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=BECHERVAISE |یەکەم١=JASON |سەردێڕ='The Gangster, The Cop, The Devil': Cannes Review |ناونیشان=https://www.screendaily.com/reviews/the-gangster-the-cop-the-devil-cannes-review/5139312.article |وێبگە=[[Screen Daily]] |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|زمان=en |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Howard |یەکەم١=Kirsten |سەردێڕ=The Gangster, The Cop, The Devil review |ناونیشان=https://www.filmstories.co.uk/reviews/the-gangster-the-cop-the-devil-review/ |وێبگە=Film Stories |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|زمان=en |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|فیلم|پۆلیس|ھۆڵیوود|کۆمەڵگا|دەیەی ٢٠١٠}} [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٩]] [[پۆل:فیلمەکانی کۆریای باشوور لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە سیئۆڵ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە زیندانەکان داندراون]] [[پۆل:فیلمەکانی کۆریای باشوور کە لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان دروستکراون]] 5pw3h82knutwiu0lms4eiks2wkgmad2 1 220472 1613627 1327111 2026-07-31T00:27:15Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1613627 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مافیاکە، پۆلیسەکە، شەیتانەکە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1007902 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190921072357/http://www.kobiz.or.kr/new/kor/01_bizmatching/movieInfo/movie_view.jsp?movieCd=20188941 بۆ http://www.kobiz.or.kr/new/kor/01_bizmatching/movieInfo/movie_view.jsp?movieCd=20188941 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:٣٢، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مافیاکە، پۆلیسەکە، شەیتانەکە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1327110 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190921072357/http://www.kobiz.or.kr/new/kor/01_bizmatching/movieInfo/movie_view.jsp?movieCd=20188941 بۆ http://www.kobiz.or.kr/new/kor/01_bizmatching/movieInfo/movie_view.jsp?movieCd=20188941 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٥:٥٦، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مافیاکە، پۆلیسەکە، شەیتانەکە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1613626 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220220060833/https://filmpulse.net/fantasia-2019-the-gangster-the-cop-the-devil-review/ بۆ https://filmpulse.net/fantasia-2019-the-gangster-the-cop-the-devil-review/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٠:٢٧، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) a3z2735xet6jmblfn6elib63ilgpkgz 0 226349 1613556 1547340 2026-07-30T18:21:13Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1613556 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[File:Russell_teapot.png|وێنۆک|260x260پیکسڵ|نموونەیەک لە وێکچواندنەکە]] قۆریەکەی ڕەسڵ وێکچواندنێکە، کە لەلایەن فەیلەسوف [[بێرتراند ڕەسڵ|بێرتڕاند ڕەسڵ]] (١٨٧٢-١٩٧٠) داڕێژراوە، بۆ نیشاندانی ئەوەی کە قورسایی فەلسەفی بەڵگە دەکەوێتە سەر کەسێک کە بانگەشەیەک دەکات بۆ ئەزموونێک کە شایەنی بەهەڵەداخستنەوە نەبێت، لەجیاتی گۆڕینی قورسایی بەهەڵەدا خستنەوە بۆ کەسانی تر. ڕەسڵ بە شێوەیەکی دیاریکراو وێکچواندنەکەی خۆی لە چوارچێوەی ئایندا بەکارهێناوە. ئەو نووسیویەتی کە ئەگەر بیسەلمێنێت، بەبێ پێشکەشکردنی بەڵگە، کە قۆریەک، کە زۆر بچووک بێت تا بە تەلیسکۆپەکان ببینرێت، بە دەوری خۆردا دەسوڕێتەوە لە شوێنێک لە بۆشایی نێوان زەوی و مەریخ، ناتوانێت چاوەڕێی ئەوە بکات کە کەس باوەڕی پێ بکات تەنها لەبەر ئەوەی ناسەلمێنرێت کە هەڵەیە. قۆریەکەی ڕەسڵ ھێشتا لە گفتوگۆکان دەربارەی [[ھەبوونی خودا|بوونی خودا]] بەکاردەھێنرێت، و کاریگەریی ھەبووە لە بوارە جۆراوجۆرەکان و میدیاکاندا. == پێناسە == لە وتارێکدا بە ناونیشانی "ئایا خودا هەیە؟" کە لەلایەن گۆڤاری ئیلەسترەید لە ساڵی ١٩٥٢ سپۆنسەر کرابوو، بەڵام هەرگیز بڵاو نەکرایەوە، ڕەسڵ نووسیویەتی: {{وتە١|زۆرێک لە خەڵکی ئۆرتۆدۆکس وەک ئەوە قسە دەکەن کە کاری گومانکاران بێت کە دۆگما باسکراوەکانی ئەوان پووچەڵ بکەنەوە نەک کاری دۆگماتیستەکان بێت سەلماندنیان بۆ بکەن. بێگومان ئەمە هەڵەیە. ئەگەر پێشنیار بکەم کە لە نێوان زەوی و مەریخدا قۆریەکی چای چینی هەیە کە لە خولگەیەکی هێلکەییدا بە دەوری خۆردا دەسوڕێتەوە، کەس ناتوانێت ئەو جەختکردنەوەکەم پووچەڵ بکاتەوە بە مەرجێک وریا بم لەوەی ئەوەش زیاد بکەم کە قۆریی چایەکە زۆر بچووکە بۆ ئەوەی تەنانەت لەلایەن بەهێزترین تەلەسکۆپەکانمانیشەوە نەبینرێت. بەڵام ئەگەر بەردەوام بم و بڵێم، بەو پێیەی ناتوانرێت جەختکردنەوەکەم پووچەڵ بکرێتەوە، جێگای لێخۆش بوون نیە لەلایەن عەقڵی مرۆڤەوە گومانی لێ بکات، بەڕاستی دەبێ وا بیر بکرێتەوە کە قسەی بێمانا دەکەم. بەڵام ئەگەر بوونی قۆریەکی چای لەو جۆرە لە کتێبە کۆنەکاندا دووپات بکرێتەوە و هەموو یەکشەممەیەک وەک حەقیقەتی پیرۆز فێر بکرێت و لە قوتابخانەدا لە مێشکی منداڵاندا بچێنرێت، دوودڵی لە باوەڕبوون بە بوونی دەبێتە نیشانەی سەرنجڕاکێشی و وا لە گومانلێکراوەکە دەکات ببرێت بۆ سەرنجی پزیشکی دەروونی لە سەردەمێکی ڕۆشنگەریدا یان سەرنجی لێپێچەرەوە مەسیحیەکان لە سەردەمێکی پێشووتردا. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|chapter=Is There a God? [1952]|editor-first=John G.|editor-last=Slater|دوایین=Russell|یەکەم=Bertrand|بەستەری نووسەر=Bertrand Russell|سەردێڕ=The Collected Papers of Bertrand Russell, Vol. 11: Last Philosophical Testament, 1943–68|ساڵ=١٩٥٢|ناونیشان=http://russell.mcmaster.ca/cpbr11p69.pdf|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]]|پەڕەکان=٥٤٢–٥٤٨|ژپنک=٩٧٨٠٤١٥٠٩٤٠٩٢|access-date=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|archive-date=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20160120125330/http://russell.mcmaster.ca/cpbr11p69.pdf|url-status=dead}}</ref>}} لە ساڵی ١٩٥٨، ڕەسڵ وردەکاری لەسەر ئەم وێکچواندنە بڵاوکردەوە: {{وتە١|دەبێ بە خۆم بڵێم من گومانگەرام؛ بەڵام، بۆ هەموو مەبەستە پراکتیکییەکان، من بێدینم. پێموانییە بوونی خودای مەسیحی لە بوونی [[خوداکانی ئۆڵۆمپی]] یان [[ڤالهالا]] ئەگەری زیاتر بێت. بۆ وێنایەکی تر: کەس ناتوانێت بیسەلمێنێت کە لە نێوان زەوی و مەریخدا قۆریەکی چای چینی نییە کە لە خولگەیەکی هێلکەییدا دەسوڕێتەوە، بەڵام کەس پێی وا نیە ئەمە بە ڕادەیەکی پێویست بە ئەگەرێکی زۆرەوە بە کردەوە لەبەرچاو بگیرێت. پێم وایە خودای مەسیحی هەمان شێوە بەدووری دەزانم.<ref name="garvey">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=Brian |دوایین=Garvey |سەردێڕ=Absence of Evidence, Evidence of Absence, and the Atheist's Teapot |journal=[[Ars Disputandi]] |ساڵ=٢٠١٠|بەرگ=١٠|issue=1 |پەڕەکان=٩–٢٢|doi=10.1080/15665399.2010.10820011|s2cid=37528278}}</ref>}} == وێکچواندنی هاوشێوە == بیرمەندانی تر هاوشێوەی نا-پوچەڵنەکراوەیان خستۆتە ڕوو، وەک جەی بی بێری لە کتێبی ساڵی ١٩١٣، بەناوی ''مێژووی ئازادیی بیرکردنەوە'':<blockquote>هەندێک کەس وا قسە دەکەن وەک ئەوەی ئێمە لەسەر حەق نەبین لە ڕەتکردنەوەی تیۆرێکی ئاینی ئەگەر نەتوانین هەڵەبوونی بسەلمێنین. بەڵام قورسایی بەڵگە لەسەر ڕەتکەرەوە نییە.... ئەگەر پێیان وترا کە لە هەسارەیەکی دیاریکراو کە دەوری [[گەلاوێژ (ئەستێرە)|سیریۆس]] دەسوڕێتەوە، ڕەگەزێک لە گوێدرێژ هەیە کە بە زمانی ئینگلیزی قسە دەکەن و کاتەکانیان بەسەردەبەن لە گفتوگۆکردن لەسەر تۆکمەکردنی ڕەگەز، ناتوانیت ئەو قسانە ڕەت بکەیتەوە، بەڵام ئایا، لەسەر ئەو هۆکارە، هیچ بانگەوازێکی هەیە کە باوەڕیان پێ بکرێت؟ هەندێک لە مێشک ئامادەن بۆ قبوڵکردنی، ئەگەر زۆر جار دووپات بکرێتەوە، لەڕێگەی هێزی پێشنیارەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bury|یەکەم=John Bagnall|سەردێڕ=History of Freedom of Thought|بڵاوکەرەوە=[[Williams & Norgate]]|ساڵ=١٩١٣|ژپنک=٩٧٨١٣٠٤٩٨٨٦٠٧|edition=Illustrated Edition, published 2014 by [[Lulu Press, Inc.]]|شوێن=London|پەڕە=٢٠|chapter=Freedom of Thought and the Forces Against it|بەستەری نووسەر=J. B. Bury|chapter-url=https://books.google.com/books?id=n2FUCAAAQBAJ&q=Some+people+speak+as+if+we+were+not+justified+in+rejecting+a+theological+doctrine+unless+we+can+prove+it+false.&pg=PT11}}{{بەستەری مردوو|url=https://books.google.com/books?id=n2FUCAAAQBAJ&q=Some+people+speak+as+if+we+were+not+justified+in+rejecting+a+theological+doctrine+unless+we+can+prove+it+false.&pg=PT11 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٤ }}</ref></blockquote>ئەستێرەناس [[کارڵ سەیگن|کارڵ ساگان]] لە کتێبی ساڵی ١٩٩٥ The Demon-Haunted World وێکچواندنێکی هاوشێوەی پێشکەش کرد کە نەناسراوە بەناوی ئەژدیها لە گەراج وەک نمونەیەک لە بیرکردنەوەی گومانگەرایی. ئەگەر سەگان بانگەشەی ئەوە کرد کە ئەژدیهاێک لە گەراجێک هەیە، ئەوا پێت خۆشە بۆ خۆت بیسەلمێنیت بەڵام ئەگەر ئەژدیهای سەگان ئەستەم بێت بدۆزرێتەوە:<blockquote>ئێستا، جیاوازی نێوان ئەژدیهایەکی نەبینراو، بێجەستە، لە هەوادا (بە ئاسمانەوە) کە ئاگرێکی بێگەرمی لە دەمی فڕە دەدات لەگەڵ 'هیچ ئەژدیهایەک' چیە؟ ئەگەر هیچ ڕێگایەک نەبوو بۆ ڕەتکردنەوەی مشتومڕەکەم، هیچ تاقیکردنەوەیەکی خەیاڵی نەبوو کە لە دژی بێت، مەبەست چیە لەوەی بڵێی کە ئەژدیهاکەی من بوونی هەیە؟<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sagan|یەکەم=Carl|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ybvaAAAAMAAJ&q=editions:r7NWYii6Wt0C|سەردێڕ=The Demon-Haunted World: Science as a Candle in the Dark|ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=Random House|ژپنک=٩٧٨٠٣٩٤٥٣٥١٢٨|شوێن=New York|بەستەری نووسەر=Carl Sagan|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٧}}</ref></blockquote> == کاریگەری لە لاساییکەرەوە ئایینییەکان == چەمکی قۆریەکەی ڕەسڵ کاریگەریی زیاتر لەسەر چەمکی ئایینی وەک ئەسپی شاخداری پەمەیی نەبیراو و دەعبای مەعکەرۆنی فڕیو هەبووە. مۆسیقاژەن و شاعیرێکی دەروونی ساڵی ١٩٦٠ەکان دەیڤید ئالێن لە گروپی گۆنگ وێنەی قۆریە''کی فڕیوی'' لە گەردوونی هەسارەی گۆنگ و سێگۆی ئەلبومەکەی بەکارهێناوە، و بە تابلۆی قۆریەکەی ڕەسڵ لە کتێبێکدا.<ref name="goddel">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dawkins|یەکەم=Richard|سەردێڕ=The God Delusion|title-link=The God Delusion|بڵاوکەرەوە=[[Random House]]|ساڵ=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨١٧٨٤١٦١٩٣٤|edition=10th Anniversary|پەڕەکان=٦٩–٧٧|chapter=The Poverty of Agnosticism|بەستەری نووسەر=Richard Dawkins|chapter-url=https://books.google.com/books?id=emE7DAAAQBAJ&pg=PA69}}</ref><ref name="Wolf2006">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Church of the Non-Believers|یەکەم=Gary|دوایین=Wolf|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=[[Wired News]]|ناونیشان=https://www.wired.com/2006/11/atheism/}}</ref> == پێڕست == {{Reflist|30em}} {{پۆلی کۆمنز|Depictions of Russell's teapot}} {{تووڵی دەروازە|ئایین|فەلسەفە}} [[پۆل:فەلسەفەی ئایین]] [[پۆل:گومانکردن]] [[پۆل:ڕەخنە لە ئایین]] [[پۆل:بێرتراند ڕاسێل]] [[پۆل:بێخوایی]] [[پۆل:ڕەخنە لە دین]] orqjgsu0w1cjupq2wsj18kqjfrk7smr 0 226408 1613594 1613194 2026-07-30T20:04:06Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1613594 wikitext text/x-wiki '''عەورەت''' ({{بە عەرەبی|عورة}}، ''{{Transl|ar|ALA-LC|'awrah}}''، {{بە عەرەبی|ستر}}، ''{{Transl|ar|ALA-LC|satr}}'') بەشێکی جەستەی مرۆڤە، بەپێی ئایینی [[ئیسلام]]، دەبێت بە جل و بەرگ دابپۆشرێت، زۆر جار ئەو بەشانە بە بەشی هەستیاری لەشی مرۆڤ ناودەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Amer|یەکەم=Dr Magdah|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=sir3AgAAQBAJ&q=satr+islam&pg=PT238|سەردێڕ=An Islamic Perspective on Legislation for Women Part II|بڵاوکەرەوە=ScribeDigital.com|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٠٤١-٠١٩-٧|زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Moj|یەکەم=Muhammad|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qLbMBgAAQBAJ&q=satr+awrah&pg=PA181|سەردێڕ=The Deoband Madrassah Movement: Countercultural Trends and Tendencies|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Anthem Press|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٣٠٨-٤٤٦-٣|پەڕە=١٨١|زمان=en}}</ref> پشاندانی ئەو بەشانەی جەستە لە ئیسلامدا نایاساییە چونکە [[قورئان]] ڕێنمایی موسڵمانان دەکات بە داپۆشینی ئەندامی زاوزێی نێر و مێ، هەروەها بۆ مێینە باڵخەکان دەبێت مەمکەکانیان داپۆشن. پشاندان و دانەپۆشینیان بە مەبەست و ئاشکرا کە ئیسلامدا بە گوناح هەژمار دەکرێت. دەرخستنی ئەندامە هەستیارەکانی جەستە لەکاتی پێویستدا، وەک چوونە تەوالێت یان [[گەرماوکردن|خۆشۆردن]] ، بۆچوونی جیاوازی لەسەرە لە نێوان مەزهەب و بیرە ئیسلامییەکان. == وشەناسی == لە زمانی عەرەبیدا دەستەواژەی ''عەوڕە'' یان ''عەورات'' ( {{Lang|ar|عورة}} ) لە ڕەگی '-wr وەرگیراوە، بەزۆری بە واتای "ڕووتی" دێت. <ref>Wehr Arabic-English Dictionary pg 131</ref> لە [[زمانی فارسی|فارسی]] و [[زمانی کوردی|کوردی]] و هەروەها [[زمانی ئوردوو|ئوردو]] ، وشەی عەورەت کە لە ''عەوڕەی'' عەرەبییەوە وەرگیراوە، بە شێوەیەکی گشتی بەرامبەر وشەی "ژن" بەکارهاتووە. بە ڕاوێژکردن بە فەرهەنگی محەممەد موعین بۆ زمانی فارسی، ''عەوڕە'' سێ واتای لێدەکەوێتەوە: # شتێک کە مرۆڤ شەرم لێی دەکات # ژنی گەنج # ئەندامە هەستیارەکانی جەستە <ref>Moin Dictionary, 1994, https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B9%D9%88%D8%B1%D8%AA </ref> لە [[زمانی تورکی|زمانی تورکیدا]] ، ''ئاڤرات'' زاراوەیەکی زۆرجار سووکایەتیپێکردنە بۆ 'ژن' یان 'ژن'. == لە قورئاندا == [[پەڕگە:Mosque.jpg|ڕاست|وێنۆک|266x266پیکسڵ| موسڵمانان لەکاتی ئەنجامدانی نوێژ، دەبێت خۆیان دابپۆشن.]] زاراوەی ''عەوڕەت'' وەک ئەوەی لە قورئاندا بەکارهاتووە نە لە ئافرەتدا قەتیس کراوە و نە لە جەستەدا. دەقی قورئان بەکارهێنانی ئەم زاراوەیە لە بڕگە جیاوازەکانی سورەتی [[نوور (سوورەت)|نوور]] و سورەتی [[ئەحزاب|ئەحزابدا]] ئاشکرا دەکات. لە ئایەتێکی دیکەی قورئان کە زاراوەی ''عەورەت'' بەکاردەهێنێت، لە [[سوورەت|سورەتی]] ئەحزابدایە کە پەیوەندی بە هەڵاتن لە شەڕەوە هەیە. فەرج (بە {{بە عەرەبی|فرج}}) وشەیەکی دیکەیە کە بە نزیکی هەمان مانای عەورەت دەگەیەنێت، کە لەکاتی ناوهێنانی گشتیش دەبێتە فوروج (بە عەرەببی: ''فروج'').<ref>Sura Al-Anbia 91, Sura Al-Muminun 3</ref> قورئان لە ئایەتێکی دیکەدا:<blockquote>ئه‌ی پێغه‌مبه‌ر، به‌ خێزانه‌کانت، کچه‌کانت و خێزانی باوه‌ڕداران بڵێ با جل و له‌چک و پۆشاکه‌کانیان شۆڕ بكه‌نه‌وه‌ تا هه‌موو له‌شیان بگرێته‌وه‌و جوانی خۆیان ده‌رنه‌خه‌ن و سینگ و ملیان دابپۆشن، بەمشێوەیە باشترە کە بناسرێن (وەک ژنی ڕێزلێگیراو)، بۆ ئەوەشی کە هەراسان نەکرێن. خوا زۆر لێخۆشبوو و به‌به‌زه‌ییترینە. سورەتی ئەحزاب: ٥٩ (قورئان)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تەفسیری ڕێبەر|ناونیشان=https://ba8.org/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=ba8.org}}</ref></blockquote> == جیاوازی لە نێوان ژن و پیاو == === پیاوان === [[پەڕگە:Pilgrims_head_to_the_'mountain_of_mercy'_-_Flickr_-_Al_Jazeera_English.jpg|ڕاست|وێنۆک|170x170پیکسڵ| وێنەی کۆمەڵێک حاجیی پیاوـ]] لە لێکدانەوە سوننەکاندا ''عەوڕەتی'' پیاو ئاماژەیە بۆ ئەو بەشەی جەستە لە ناوکەوە تا ئەژنۆ دەگرێتەوە. مەزهەبەکانی فیکری [[مالیکی]] و [[شافعی|شافیعی]] و [[حەنەفی]] و [[حەنبەلی]] تێبینی ئەوە دەکەن کە جیاوازی هەیە لەسەر ئەوەی کە ئایا ناوک و ئەژنۆ داپۆشرێن یان نا. جگە لەمانەش، داواکراوە کە قوماشی داپۆشەر زۆر تەنک نەبێت، تا ئەو ڕادەیەی ڕەنگی پێستی ئەو بەشانەی جەستە ببینرێت، کاڵ نەبێت، پیاو دڵنیابێت لە داپۆشینی زیادە ئەگەر شێوەی ئەندامی زاوزێی دیار بێت. ئەم ڕێنماییانە بۆ نێری سەروو ١٠ ساڵان پەیڕەو دەکرێت. <ref name=":0">Lee, Nazirah, and Zanariah Noor. "Islam or progress of the nation?: An assessment of the aurat issue in Malay newspapers and magazines in the 1930s." Geografia-Malaysian Journal of Society and Space 12.6 (2017).</ref> === ئافرەتان === [[پەڕگە:Kalkan_market_2.JPG|چەپ|وێنۆک|250x250پیکسڵ| ژنێکی تورک کە لەچکی باڵاپۆشیی لەسەردایە. زۆربەی موسڵمانان پێیان وایە ڕووخسار و دەستەکان لە بەشەکانی ''عەوڕە'' بەدەرن.]] [[پەڕگە:Muslim_woman_in_Yemen.jpg|چەپ|وێنۆک|228x228پیکسڵ| ژنێکی یەمەنی بە نیقاب دەموچاوی داپۆشیوە . هەندێک لەو ژنانەی نیقاب لەبەر دەکەن پێیان وایە دەموچاوی ژنیش بەشێکە لە ''عەوڕەتەکەی'' .]] ''عەوڕەتی'' ژنان بابەتێکی ئاڵۆزترە و بەپێی بارودۆخەکە دەگۆڕێت. * ''لە نوێژ'' : ژن دەبێت هەموو جەستەی داپۆشێت بەبێ ئەوەی هەموو دەموچاوی و دەستەکانی تا مەچەکی. (حەنەفیەکان تەنیا لەم بابەتەدا جیاوازن، چونکە پێیان وایە پێ، بە پاژنەی پێیەکانیشەوە، دەتوانرێت بەدەر بکرێت). هەروەها دەتوانرێت ئەو بەشەی نێوان قوڕگ و چەناگە بەدەر بکرێت. (زانایانی جیاواز بۆچوونی جیاوازیان لەسەر ئەم بابەتە هەیە. ) پێویستە ئافرەت لە کاتی ئەنجامدانی نوێژی ڕێوڕەسمیدا قژ و جەستەی داپۆشێت، جا بە ئامادەبوونی هاوسەرەکەی نوێژ بکات یان بە تەنیا لە ژوورەکەیدا نوێژ بکات، بەو پێیەی بنەمای داپۆشین لە نوێژدا جیاوازە لە بنەمای داپۆشینی بەردەمی خەڵک. * ''لەبەردەم مێردەکەی'' : لە ئیسلامدا هیچ سنووردارکردنێک نییە بۆ ئەوەی ئافرەت چ ئەندامێکی جەستەی خۆی پیشانی مێردەکەی بدات بە تایبەتی. ژن و مێرد دەتوانن هەر بەشێکی جەستەی یەکتر ببینن بە تایبەت لە کاتی جووتبوونی سێکسیدا. * ''لە تایبەتمەندیدا'' : باشتر وایە کەسێک ئەندامە سێکسییەکانی داپۆشێت تەنانەت کاتێک بە تەنیا لە شوێنی تایبەتدا. کاتێک پێویستی هەیە، وەک لە کاتی خۆشۆردن یان بەکارهێنانی ئاودەستدا ، ئیستسناء هەیە. * ''لە نێو ژنانی تردا'' : ''عەورەی'' ژن لە نێو ژنانی تردا هەمان ''عەوڕەتی'' پیاوانە (لە ناوکەوە تا ئەژنۆکانی).'' عەوڕەت'' لەبەردەم ژنانی غەیرە موسڵمان خاڵێکی مشتومڕە. هەندێک لە زانایان دەڵێن، پێویستە ئافرەت هەموو شتێک داپۆشێت جگە لە دەست و دەموچاو، لەکاتێکدا بەپێی ئەو بۆچوونە پەسەندکراوانە، ئافرەتی موسڵمان دەتوانێت لەبەردەم ژنێکی غەیرە موسڵماندا ئەوەندەی لەبەردەم ئافرەتانی دیکەی موسڵماندا ئاشکرای بکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=BBC|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Awrah|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/islam/beliefs/hijab_4.shtml|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}}</ref> * ''لەبەردەم مەحرەمێک'' (خزمی نێر نزیک): سێ هەیە  بۆچوونەکانی [[سوننە]] : == دەنگی مێینە == بە گوێرەی زۆربەی زانایان دەنگی ژنان لە بنەڕەتدا ''عەورەت'' نییە، چونکە بەپێی [[فەرموودە]] ، ژنان گازاندانەکانیان دەگەیاندە پێغەمبەر دەکرد و لەبارەی بابەتە ئیسلامیەکانەوە لێیان دەپرسی. هەروەها بەپێی نەریت لە نوێژی پرسەدا ئافرەت بە دەنگی دەستی سەرنجی [[پێشنوێژ|ئیمام]] دەدات، لەبری ئەوەی بڵێت "سبحان الله" کە بۆ پیاوانە. جیاوازی بیروڕا هەیە کە ئایا ژن دەتوانێت قورئان بەدەنگی بەرز بخوێنێت کاتێک پیاوانی نامەحرەم ئامادەن. هەندێک لە زانایان لەو جیاوازیانەی سەرەوە گەیشتوونەتە ئەو ئەنجامەی کە دەنگی ژنیش لە هەندێک حاڵەتدا ''عەورەتە''.<ref>According to this strictest opinion, the entirety of the woman is ''awrah''. As Faqeeh Qadhi Ibn Al-Arabi said: "And all of the woman is awrah; her body, her voice, and it is not permissible for her to uncover that unless out of necessity, or need such as witnessing (in court), or a disease that is affecting her body…" [Ahkaam Al Qur'aan 3/1579]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Aminah H.|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٠٩|سەردێڕ=Is the female voice awrah?|ناونیشان=http://www.muhajabah.com/docstorage/voice-amina-h.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Shaikh Khalid Yasin|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٠٩|سەردێڕ=The Awrah Of Muslim Women Is Also The Voice|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=eaIWdA7DpfI|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=YouTube}}</ref> == ئەمانەش ببینە == *  [[حیجاب]] * [[نیقاب]] * [[نامووس]] * [[حەیا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} <references group="" responsive="0"></references> {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|ژن}} {{پۆلی کۆمنز|Intimate parts in Islam}} [[پۆل:جلوبەرگی ژنانە لە ئیسلامدا]] [[پۆل:حەیا لە ئیسلامدا]] exd7basz19a5upzuzntnqzomwkapunu 0 226955 1613541 1613227 2026-07-30T17:03:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:کۆمیدیا|کۆمیدیا]] 1613541 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Haikyū Volume 1.jpg|وێنۆک]] '''ھایکیو''' ({{بە ژاپۆنی|ハイキュー!!}}) زنجیرەیەکی [[شۆنن مانگا]]ی ژاپۆنییە، و لە ٤وەرز پێکدێت ،،،کە لەلایەن ھارویچی فوروداتێ نووسراوە و وێناکراوە، ئەم کۆمەڵەیە بۆ یەکەمجار لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ لە بابەتێکدا لە گۆڤاری Jump Next! بڵاوکراوەتەوە و لە ٢٠ی شوباتی ٢٠١٢ەوە لەلایەن [[شوێشا]] لە [[ھەفتانەی شۆنن جەمپ]] بڵاوکراوەتەوە. لەسەر بنەمای وەشانی مانگای زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی ئەنیمێ کە ٢٥ ئەڵقەیە، لە دەرھێنانی سوسومو میتسوناکا و لەلایەن ستۆدیۆی [[بەرھەمھێنانی ئای جی]] بەرھەمھێنراوە. وەرزی دووەمی ئەنیمێکە لە مانگی تشرینی یەکەم تا ئازاری ٢٠١٥ پەخشکرا، وەرزی سێیەمیش لە مانگی تشرینی یەکەم تا کانوونی دووەمی ٢٠١٦ پەخشکرا. ئەنیمییەکە باس لە قوتابییەک ئەکات بەناوی (هیناتا شۆیۆ) کە دوای ئەوەی سەیری بەرنامەیەکی تەلەڤزیۆنی دەکات و یاریزانێکی یاری بالە دەبینێت بەناوی (زەبەلاحی بچوک) هیناتا لێرەوە خەونەکەی دەست پێدەکات بۆ بوون بە یاریزانێکی یاری بالە ، == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی شوباتی ٢٠٢٣}} {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|ئەنیمێ و مانگا|دەیەی ٢٠١٠|کۆمیدیا}} {{پۆلی کۆمنز|Haikyū!!}} [[پۆل:مانگاکانی ٢٠١٢]] [[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٤ دەستیان پێکردووە]] [[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٥ دەستیان پێکردووە]] [[پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٦ دەستیان پێکردووە]] [[پۆل:مانگاکانی ٢٠١٩]] [[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠٢٠ دەستیان پێکردووە]] [[پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی پشت بە مانگا دەبەستێت]] [[پۆل:ئەنیمێ و مانگای کۆمیدی]] [[پۆل:ئەنیمێی مادمان ئینتەرتەینمنت]] [[پۆل:زنجیرە مانگاکان]] [[پۆل:ئەنیمێ و مانگای قوتابخانە]] [[پۆل:سێنتای فیلمۆرکز]] [[پۆل:مانگای شوئیشا]] [[پۆل:شۆنن مانگا]] [[پۆل:مانگای ڤیز میدیا]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی شۆگاکوکان مانگا بۆ بەشی شۆنن مانگا]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٧]] fq6c5z9s2pr85lu0lddr55efny48yaq 0 229867 1613678 1604152 2026-07-31T08:47:00Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1613678 wikitext text/x-wiki '''نەتەوەی بێدەوڵەت''' ئاماژەیە بۆ [[گرووپی نەتەوەیی|گرووپێک]] یان [[نەتەوە]]یەک کە خاوەنی [[دەوڵەت|وڵاتی تایبەت]]ی خۆی نییە و لە هیچ وڵاتێکیشدا زۆرینەی خەڵکی ئەو وڵاتە پێک ناهێنێت. دەستەواژەی بێ دەوڵەت پیشاندەری ئەوەیە کە ئەو گرووپە "پێویستە وەها وڵاتێکیان هەبێت". ئەندامانی نەتەوە بێ دەوڵەتەکان ڕەنگە [[شارۆمەندێتی|شارومەند]]<nowiki/>ی ئەو وڵاتەی بن کە تیایدا دەژین و هەروەها ڕەنگە لە لایەن حکومەتی ئەو وڵاتەوە مافی شارومەندییان لێ زەوت بکرێ. زۆرینەی نەتەوە بێ دەوڵەتەکان لە وەرزشە نێودەوڵەتییەکان و یان ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکاندا وەک [[نەتەوە یەکگرتووەکان|ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان]] هیچ نوێنەرێکیان نییە. نەتەوە بێ دەوڵەتەکان وەک وڵاتانی جیهانی چوارەم پۆلێنبەندییان بۆ کراوە. هەندێ لە نەتەوە بێ دەوڵەتەکان لە درێژەی مێژوودا سەردەمێک حکومەتیان هەبووە و هەندێکی دیکەش هەمیشە لە لایەن وڵاتاتان و نەتەوەکانی دیکەوە داگیر کراون و حکومەتی خۆیانیان نەبووە. ئەم دەستەواژەیە ساڵی 1983 و لەلایەن زانایەکی زانستە سیاسییەکان بە ناوی ژاکووئێز لیروێز داهێنراوە و یەکەم جار لە کتێبی ''L'Écosse, une nation sans État'' لەسەر هەلومەرجی سەیر و سەمەرەی [[سکۆتلاند|سکۆتلەند]] لە حکومەتی [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]]، ئاماژەی پێدراوە. دواتر لە لایەن زانا سکۆتلەندییەکان وەک داڤید مەککرۆن، میشائیل کیتینگ و تی ئێم دیڤاین، قبووڵ کرا و لە نووسیندا بوو بە باو. نەتەوە بێ دەوڵەتەکان یان بە چەند وڵاتدا بڵاو بوونەتەوە (بۆ نموونە خەڵکی [[:en:Limbu_people|یاکسانگ لیمبۆ]] کە دەکەونە ڕۆژهەڵاتی [[نیپال]]، [[سیکیم]] و [[:en:Darjeeling|دارجیلینگی]] [[ھیندستان|هیندستان]] و باکووری ڕۆژئاوای [[بەنگلادێش]] کە هەموویان بەشێکن لە نەتەوەی یاکسانگ لیمبۆ؛ و خەڵکی [[:en:Yoruba_people|یۆروبا]] کە دەکەونە وڵاتانی ئەفریقی [[نێجیریا|نێجریا]]، [[بێنین]] و [[تۆگۆ|توگۆ]]) و یان بەشێکن لە ئاپوورەی وڵاتێک یان پارێزگایەک کە دەکەوێتە ژێر دەسەڵاتی حکومەتێکی گەورەتر (وەکوو [[ئۆیغوور|ئۆیغوورەکانی]] چین کە نیشتەجێی ناوچەی خودموختاری [[شینجیانگ|شینجیانگی]] ئۆیغوورن). هەندێ لە نەتەوە بێ دەوڵەتەکان لە ڕابردوودا وڵاتێکی سەربەخۆیان هەبووە و دواتر لە لایەن حکومەت یان وڵاتێکی دیکەوە داگیر کراون؛ بۆ نموونە ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی [[تبت]] لە ساڵی 1913ەدا بە فەرمی قبووڵ نەکرا و ساڵی 1951 جارێکی دیکە کۆماری چین ئەو ناوچەیەی داگیر کردەوە و داوای ئەوە دەکات کە تبت بەشێکی جودانەکراوە و حاشاهەڵنەگرە لە وڵاتی چین، لەحاڵێکدا کە حکومەتی تبت لە تاراوگە لەسەر ئەو باوەڕەیە کە تبت وڵاتێکی سەربەخۆیە و ئێستا بە شێوەی نایاسایی داگیر کراوە. <ref>Clark, Gregory, ''In fear of China'', 1969, saying: "Tibet, although enjoying independence at certain periods of its history, had never been recognised by any single foreign power as an independent state. The closest it has ever come to such recognition was the British formula of 1943: suzerainty, combined with autonomy and the right to enter into diplomatic relations."</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Legal Status of Tibet|ناونیشان=http://www.culturalsurvival.org/ourpublications/csq/article/the-legal-status-tibet|بڵاوکەرەوە=Cultural Survival}}</ref> کۆمەڵێک لە گرووپە ئەتنیکییەکان سەردەمێک بێ دەوڵەت بوونە و دواتر بوونەتە دەوڵەت (بۆ نموونە نەتەوەکانی [[بالکان]] وەک [[کرواتیا|کرۆڤاتەکان]]، [[سڕبیا|سیربەکان]]، [[بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا|بۆسنیاییەکان]]، [[سلۆڤێنیا|سلۆڤێنیەکان]]، [[مۆنتینیگرۆ|مۆنتەنەگرۆییەکان]] و [[مەقدوونیای باکوور|مەقدوونییەکان]] سەردەمێک هەموویان بەشێک بوون لە وڵاتی فرەنەتەوەی [[یووگۆسلاڤیا|یۆگۆسلاڤیا]]؛ پاش دابەشبوونی یۆگۆسلاڤیا ژمارەیەکی زۆر دەوڵەت-نەتەوەی نوێ دامەزران). نەتەوە بێ دەوڵەتەکان ڕەنگە ئاپوورەیەکی ئێجگار زۆر و گەورەیان هەبێ، بۆ نموونە [[کورد]]<nowiki/>ەکان کە ئاپوورەیان بۆ پتر لە 30 ملیۆن کەس مەزندە دەکرێ و وەک گەورەترین نەتەوەی بێ دەوڵەت پێناسە دەکرێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.trtworld.com/magazine/who-are-the-kurds--17915 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئازاری ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تەممووزی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190708151930/https://www.trtworld.com/magazine/who-are-the-kurds--17915 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> چەندین نەتەوەی بێ دەوڵەت دەتوانن لە یەک ناوچەی جوگرافیایی یان یەک وڵاتدا بژین؛ بۆ نموونە تواریگ، تۆبۆ، ڕفیانز و کابیلە لە باکووری ئەفریقا؛ چاین، کاچاین، کارێن، مۆن، ڕەخینە، ڕۆهینگیا و شان لە میانمار؛ یان گالیکیانز، کانتابریانز، ئەستوریانز، ئارگۆنیز، باسکی، [[کەتەلۆنیا|کەتەلانز]]، ڤالنسیەنز و [[ئەندەلوس|ئەندەلۆسیەنز]] لە [[ئیسپانیا]]. <ref>''Encyclopedia of Stateless Nations: Ethnic and National Groups around the World, 2nd Edition: Ethnic and National Groups around the World'', pp. 59–60, 79–80, 366–367</ref> == نەتەوە-دەوڵەتەکان و نەتەوە بێ دەوڵەتەکان == پێوەندیی پێکەوەژیانی نێوان نەتەوەکان و دەوڵەتەکان سەرەتای ئەورووپای ڕۆژئاوای مودێڕن سەری هەڵدا (سەدەی هەژدەیەم) و دواتر لە ڕێگای داگیرکارییەوە ([[کۆلۆنیالیزم|ئیستیعمار]]) هەناردەی وڵاتانی دیکەی جیهان کرا. لە حاڵێکدا دەوڵەت-نەتەوەکانی ئەورووپای ڕۆژئاوا ئەوڕۆ خەریکن کۆمەڵێک لە دەسەڵاتەکانیان ڕادەستی یەکێتی ئەورووپا دەکەن، زۆرێک لە وڵاتە داگیرکراوەکانی پێشوو ئێستا پێداگرانە داکۆکی لە چەمکی نەتەوە-دەوڵەت دەکەن. بەم حاڵەشەوە، هەموو خەڵکی وڵاتانی فرەکەلتوور زانیاری تەواویان لەسەر بوونی نەتەوەی بێ دەوڵەت نییە. هەروەها هەموو دەوڵەتەکان دەوڵەتی نەتەوەیی نین، گرووپی ئەتنیکی جۆراوجۆر بوونیان هەیە کە لە وڵاتانی فرە نەتەوەدا دەژین و حەسێبی نەتەوەی بێ دەوڵەتیشیان بۆ ناکرێ. تەنیا بەشێکی چکۆلەی گرووپە نەتەوەییەکانی جیهان پێوەندییان بە دەوڵەت-نەتەوەوە هەیە. میناهان ئەو ڕێژەیەی سەتا 3 خەمڵاندووە. پاشماوەیان دابەش کراونەتە سەر یەک یان چەند دەوڵەت. ئەگەرچی لە جیهاندا زیاتر لە 3000 نەتەوە بوونی هەیە، ساڵی 2011 تەنیا 193 وڵات ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان بوون و کەمتر لە 20ی ئەم وڵاتانەش لە بواری ئەتنیکییەوە وەک دەوڵەت-نەتەوەی یەکدەست هەژمار دەکرێن. بۆیە دەوڵەت-نەتەوەکان ئەوەندەش کە بیر دەکەینەوە زۆر و باو نین، و نەتەوە بێ دەوڵەتەکان زۆرینەی نەتەوەکانی جیهان دەگرنەوە. == ئەنجام و شوێنهاتەکانی [[کۆلۆنیالیزم]] و [[ئیمپریالیزم|ئەمپریالیزم]] == لە سەردەمی ئەمپراتۆرییەتەکان و داگیرکاریدا، نەتەوە بەهێز و دەسەڵاتدارەکان، دەسەڵات و کۆنترۆڵی خۆیانیان بۆ دەرەوەی جوگرافیای خۆیان گواستەوە و زۆرێک لە وڵاتە کۆلۆنیزەکراو یان داگیرکراوەکان چیدی خۆبەڕێوەبەرییان نەمێنێ و وەک نەتەوەی بێ دەوڵەت ئاماژەیان پێ بدرێ. زۆر نەتەوە بوونە قوربانی و نیشتمان و جوگرافیایان لەنێوان چەند وڵاتدا دابەش کرا. تەنانەت ئەوڕۆیش سنوورەکانی سەردەمی داگیرکاری سنوورە نەتەوەییەکان پێک دێنن و ئەمەش زۆر جار لە سنوورە کەلتوورییەکان جودایە. ئەنجامی ئەمەش بۆتە ئەوەیکە لە هەندێ شوین خەڵکێک کە یەک زمانیان هەیە دابەش ببن لە چەند وڵاتدا، بۆ نموونە گینەی نوێ دابەش دەبێتە پاپوای ڕۆژهەڵات (کۆلۆنی پێشووی [[ھۆڵەندا|هۆڵەندا]]) و پاپوا گینەی نوێ (کۆلۆنی پێشووی بەریتانیا). <ref>Richard Devetak, Christopher W. Hughes, Routledge, 2007-12-18, ''The Globalization of Political Violence: Globalization's Shadow''</ref> == ناسیۆنالیزم و نەتەوە بێ دەوڵەتەکان == خەڵکێک کە ڕەچەڵەک و ڕیشە، مێژوو، زمان، کەلتوور، دابونەریت یان ئایینی هاوبەشیان هەیە لە ڕێگای هۆشیاری و بەئاگاهاتنەوەیەکی نەتەوەییەوە دەتوانن ببنە نەتەوەیەک. نەتەوەیەک ئەتوانێ بەبێ دەوڵەت بوونی هەبێ هەر بەو چەشنەی نەتەوە بێ دەوڵەتەکان نموونەی ئەم دیاردەیەن. شارومەندی هەمیشە پیشاندەری نەتەوەی تاکێک نییە. لە وڵاتانی فرەنەتەوەدا، شوناس و نەتەوەی جۆراوجۆر دەتوانن پێکەوە بژین یان ڕکابەریی یەک بکەن؛ بۆ نموونە لە [[ناسیۆنالیزم]]<nowiki/>ی ئینگلیزیی بەریتانیادا، ناسیۆنالیزمی سکۆتلەندی و ناسیۆنالیزمی [[وێڵز|وێڵزی]] بوونیان هەیە و ناسیۆنالیزمی بریتانی ڕایگرتوون. == یەکڕیزی لە بەرامبەر جوداییخوازیدا == == داواکانی نەتەوە بێ دەوڵەتەکان و گرووپە ئەتنیکە خودموختارەکان == لە درێژەدا لیستێک لە گرووپە ئەتنیکی و نەتەوەییەکان دەبینن کە بەپێی وتارە سەربەخۆکانی ویکی پێدیا بزووتنەوە و خەباتی سەربەخۆییخوازانەی بەرچاویان تێدا هەبووە. == نەتەوە بێ دەوڵەتەکانی پێشوو == هەندێ لە نەتەوە بێ دەوڵەتەکان سەربەخۆیی خۆیانیان بەدەستهێناوە. بۆ نموونە یۆنانییەکان پێش شەڕی سەربەخۆیی یۆنان، و خەڵکی ئایڕلەند پێش شەڕی سەربەخۆیی [[ئیرلەند|ئیڕلەند]] و [[بەنگال|بەنگالیی]]<nowiki/>ەکان پێش شەڕی ئازادیی بەنگلادیش. تا پێش ڕاگەیاندرانی سەربەخۆیی [[ئیسرائیل]]، [[جوو|جوولەکە]]<nowiki/>کانیش وەک نەتەوەی بێ دەوڵەت ئاماژەیان بۆ دەکرا، ئەگەرچی کۆمەڵێکیش لەسەر ئەو باوەڕەن کە گرووپە جۆراوجۆرەکانی جوولەکەکان تایبەتمەندیی زۆر جیاوازیان هەیە وەک جیاوازبوونی زمان، کەلتوور، هەرێم و ئەمەش گومان و پرسیار دەخاتە سەر ئەوەیکە جوولەکەکان نەتەوەیەکی یەکدەست و یەکڕیز بن. لە درێژەی ڕووخان و دابەشبوونی [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] و ڕووخان و دابەشبوونی یۆگۆسلاڤیا چەندین گرووپی ئەتنیکی وڵاتی سەربەخۆی خۆیانیان پێکهێنا. == نەتەوە بێدەوڵەتەکان کە ھەرێمی خۆبەڕێوەبەرییان ھەیە == {{بێلایەنی بەش|date=July 2020}} {{پێڕست فراوان بکە|date=January 2017}} ئەمەی خوارەوە پێڕستی ئەو نەتەوانەیە کە [[بزووتنەوەی سەربەخۆیی]]ی بەرچاویان ھەیە. ئەو دەوڵەتانەی کە لە ژێر بەشی ''نیشتمان''دا ڕیزبەندی کراون، وڵاتانی گرووپە نەتەوەیییەکانن کە ماڵی سەرەکیی خۆیانن و ئێستا میوانداری زۆرینەی (زیاتر لە نیوەی) دانیشتووانەکەیان دەکەن. {| class="sortable wikitable" ! خەڵک ! ئاڵا ! زمانەکان ! خێزانی زمان{{تێبینی|ھەروەھا دەتوانێت یارمەتیدەر بێت لە تێگەیشتن لە نزیکیی کولتووری/نەتەوەیی لەگەڵ کەسانی دیکەی ئەو گرووپە زمانە، بەڵام مەرج نییە. گەورەترین خێزانی زمان پێشنیار ناکرێت، چونکە ژمارەیەکی زۆر لە خانەکان ناوەڕۆکی ھاوشێوەیان دەبێت.}} ! ئایینی باڵادەست ! data-sort-type="number" |دانیشتووان ! کیشوەر ! دەوڵەتەکان ! ماڵی سەرەکی{{تێبینی|نیشتمانی داواکراوی مێژوویی یان پێشنیارکراو.}} ! بزووتنەوەی گێڕانەوەخوازی ! تێبینی |- || [[کورد]]<ref name="Political Geography">{{بیرخستنەوە|دوایین١=Quam|یەکەم١=Joel|سەردێڕ=Political Geography|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://cod.pressbooks.pub/westernworlddailyreadingsgeography/chapter/political-geography/|ئیش=The Western World: Daily Readings on Geography|بڵاوکەرەوە=College of DuPage Digital Press|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢١|دوایین٢=Campbell|یەکەم٢=Scott|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210810172757/https://cod.pressbooks.pub/westernworlddailyreadingsgeography/chapter/political-geography/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|| [[پەڕگە:Flag of Kurdistan.svg|50px|border|center]]|| [[زمانی کوردی|کوردی]]، {{بچووک|(فەرمی)}} [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] {{بچووک|(زمانی کەمینە)}} |[[زمانە ئێرانییەکان]]|| [[ئیسلام]] ([[سوننە]]، [[شیعە]]، [[عەلەوی]])، [[ئایینی زەردەشتی|زەردەشتی]]، [[یارسان]]، [[یەزدانێت]]|| ٣٠،٠٠٠،٠٠٠–٤٥،٠٠٠،٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kurd {{!}} History, Culture, & Language|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Kurd|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Encyclopedia Britannica|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Road fatalities|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1787/862382573233|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dx.doi.org|doi=10.1787/862382573233}}</ref>|| Asia || [[تورکیا]]، [[ئێران]]، [[عێراق]]، [[سووریا]] (ماڵی سەرەکی)، [[ئەڵمانیا]] (زۆرترینی دیاسپۆرا) || [[کوردستان]]|| [[کوردایەتی]]، [[سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا]]، [[سەربەخۆییخوازیی کوردان لە ئێران]]، [[تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان]]، [[شۆڕشی ڕۆژاوای کوردستان]]، [[ڕێفراندۆمی سەربەخۆییی باشووری کوردستان (٢٠١٧)]] || ھەرێمی خۆبەڕیوەبەر لە [[ھەرێمی کوردستان]] و [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]].<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین١=Kirişci|یەکەم١=Kemal|سەردێڕ=The Kurdish Question and Turkey: An Example of a Trans-state Ethnic Conflict|ساڵ=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Rootledge|دوایین٢=Winrow|یەکەم٢=Gareth|بەستەری نووسەر=Kemal Kirişci}}</ref> Data rough due to [[Race and ethnicity in censuses|censuses not taking ethnicity]] in homeland countries. |- | [[Yoruba people]]<ref name="Political Geography" />|| [[File:Oduduwa flag.jpg|50px|border|center]]|| [[زمانی یۆروبا]] |[[Volta–Congo languages|Volta-Congo languages]]|| [[مەسیحییەت]], [[ئیسلام]], [[Yoruba religion]]|| 35,000,000<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Benue-Congo-languages|سەردێڕ=Benue-Congo languages|وێبگە=Encyclopedia Britannica}}</ref><ref>John A. Shoup III, ''Ethnic Groups of Africa and the Middle East: An Encyclopedia'' 2011 p.237</ref>|| Africa || [[نێجیریا]], [[بێنین]] and [[تۆگۆ]], [[گانا]]|| [[Yorubaland]]|| [[Oodua Peoples Congress]]|| |- |[[Oromo people]]<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors=((Gow, G.)) | journal=International Journal of Cultural Studies |سەردێڕ=Translocations of Affirmation: Mediascapes and Cultural Flows among the Stateless Oromo |بەرگ=٧| issue=3 |پەڕەکان=٣٠١–٣١٩|بڵاوکەرەوە=SAGE Publications Ltd |ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٤| issn=1367-8779 | doi=10.1177/1367877904046304| s2cid=145547845}} </ref> || [[File:Flag of the Oromo Liberation Front.svg|50px|border|center]]|| [[Oromo language|Oromo]] |[[Cushitic languages]]|| [[مەسیحی]], [[موسڵمان]], [[Waaqeffanna]] || 35,000,000 || Africa|| [[ئیتیۆپیا]], [[کینیا]] || [[ناوچەی ئۆرۆمیا]] || [[Oromo conflict]]|| |- |[[Igbo people]]{{Citation needed|date=August 2021|reason=The list is described as a list of nations that "have been described" as stateless nations. A lack of sources means original research.}}|| [[File:Flag of Biafra.svg|50px|border|center]]|| [[زمانی ئیگبۆ|Igbo]], [[زمانی ئینگلیزی|English]] |[[Volta–Congo languages|Volta-Congo languages]]|| [[مەسیحییەت]] (primarily [[کڵێسای کاتۆلیک]] with significant [[پرۆتێستانت]] minorities), Indigenous beliefs || 30,000,000<ref>James Minahan, ''Encyclopedia of Stateless Nations: Ethnic and National Groups around the World, 2nd Edition: Ethnic and National Groups around the World'' 2016 p.178</ref>|| Africa || [[نێجیریا]] (almost exclusively) || [[Igboland]]|| [[Movement for the Actualization of the Sovereign State of Biafra]], [[Indigenous People of Biafra]]|| Attempted secession from [[نێجیریا]] in 1967 sparked the [[Nigerian Civil war]] |- |[[Occitan people]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Flag of Occitania (with star).svg|50px|border|center]] || [[Occitan language|Occitan]], [[زمانی فەڕەنسی|French]], [[زمانی ئیتالی|Italian]], [[زمانی ئیسپانی|Spanish]] |[[زمانە ڕۆمانسییەکان]]||[[کڵێسای کاتۆلیک]] || 16,000,000 || Europe || [[فەڕەنسا]], [[مۆناکۆ]], [[ئیتالیا]] and [[ئیسپانیا]] ([[Val d'Aran]]) ||[[ئوکسیتانیا]] || [[Occitan nationalism]] ([[Occitan Party]], [[Partit de la Nacion Occitana]], [[Libertat]]) || Seek self-determination, greater autonomy or total secession from [[فەڕەنسا]]. |- |[[Assamese people]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Flag_of_United_Liberation_Front_of_Asom.svg|50px|border|center]] || [[زمانی ئاسامی]] || [[Indo-Aryan languages]] || [[ھیندوویزم]] || 15,000,000<ref name="nationalencyklopedin">Mikael Parkvall, "Världens 100 största språk 2007" (The World's 100 Largest Languages in 2007), in ''[[Nationalencyklopedin]]''</ref>|| Asia || [[ھیندستان]] || [[Assam]] || [[Assam separatist movements]], [[United Liberation Front of Assam|ULFA]] [[Insurgency in Northeast India]] || Seeks greater regional autonomy for natives of [[Assam]] or total secession from [[ھیندستان]].<ref>[http://www.globalsecurity.org/military/world/para/ulfa.htm The United Liberation Front of Asom (ULFA)], the vanguard of national liberation struggle in Assam, was formed on 7th April 1979 to bear the historic responsibility of spearheading the armed democratic struggle with the ultimate aim of establishing an independent socialist sovereign Assam.</ref> |- |[[ئۆیغوور]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Kokbayraq flag.svg|50px|border|center]] ||[[زمانی ئۆیغووری]] |[[زمانە تورکییەکان]]|| [[ئیسلام|Sunni Islam]] || 15,000,000<ref name="www.uyghuramerican.org">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://uyghuramerican.org/about-uyghurs|سەردێڕ=About Uyghurs &#124; Uyghur American Association|وێبگە=uyghuramerican.org|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200619044634/https://uyghuramerican.org/about-uyghurs|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> || Asia || [[چین]], [[کازاخستان]], [[ئۆزبەکستان]] || [[تورکستانی ڕۆژھەڵات]] (Uyghuristan) || Irredentism is politically fragmented ([[East Turkestan Liberation Organization]], [[East Turkestan independence movement]]) || Limited autonomy in the [[شینجیانگ]]. |- |[[Palestinians]]<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین١=Payind|سەردێڕ=Nation States and Stateless Nations|ڕێکەوت=٢٠١٦|ناونیشان=https://ohiostate.pressbooks.pub/key2mideast/chapter/nation-states-and-stateless-nations/|ئیش=Keys to Understanding the Middle East|بڵاوکەرەوە=The Ohio State University|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢١|دوایین٢=McClimans|یەکەم٢=Alam and Melinda}}</ref>|| [[File:Flag of Palestine - long triangle.svg|50px|border|center]] || [[زمانی عەرەبی|Arabic]], [[زمانی عیبری|Hebrew]] |[[زمانە سامییەکان]]|| [[ئیسلام|Sunni Islam]] {{بچووک|(majority)}}, [[مەسیحییەت]] || 5,242,679<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=State of Palestine Population (2021) - Worldometer|ناونیشان=https://www.worldometers.info/world-population/state-of-palestine-population/#:~:text=the%20State%20of%20Palestine%202020,year%20according%20to%20UN%20data.|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.worldometers.info|زمان=en}}</ref>|| Asia || [[دەوڵەتی فەلەستین]], [[ئوردن]], [[ئیسرائیل]], [[سووریا]], [[لوبنان]] || [[فەلەستین|Palestine]] || [[Palestinian nationalism]] ([[ڕێکخراوی ڕزگاریخوازی فەلەستین]]) || Seek self-determination from occupying powers.{{تێبینی|name=nation-state|Although the Palestinians are the majority in Jordan, the country was not created as a nation state for the Palestinians.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Abbas Shiblak |ناونیشان=https://www.fmreview.org/sites/fmr/files/FMRdownloads/en/palestine/shiblak.pdf |سەردێڕ=Stateless Palestinians |وێبگە=FMR |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200109135028/https://www.fmreview.org/sites/fmr/files/FMRdownloads/en/palestine/shiblak.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>}} |- |[[Sikhs]] |[[File:Flag-of-Khalistan.svg|border|center|50x50px]] |[[زمانی پەنجابی]] |[[Indo-Aryan languages|Indo‐Aryan languages]] |[[سیکیزم]] |30,000,000 |Asia |[[ھیندستان]] |[[ناوچەی پەنجاب]] |[[Khalistan movement|Khalistan Movement]] |Seek self-determination, greater autonomy or total secession from [[ھیندستان]]. |- |[[Zulu people]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Conjectural flag of Zululand (1884-1897) by Roberto Breschi taken from The South African Flag Book by A.P.Burgers.png|50px|border|center]] || [[زمانی زوولوو]] |[[Volta–Congo languages|Volta-Congo languages]]|| [[مەسیحییەت]], [[Zulu religion]] || 12,159,000 || Africa || [[ئەفریقای باشوور]], [[لیسۆتۆ]], [[زیمبابوی]], [[ئێسواتینی]] ||[[KwaZulu-Natal]] || [[Inkatha Freedom Party]] || Limited autonomy in the [[KwaZulu-Natal]] region, which maintains a traditional [[List of Zulu kings|Zulu king]]. |- |[[Kongo people]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Royal banner of Kongo (Afonso I).svg|center|frameless|50x50px]] || [[Kongo language]], [[لینگالا|Lingala]], [[زمانی پورتوگالی|Portuguese]], [[زمانی فەڕەنسی|French]] |[[Volta–Congo languages|Volta-Congo languages]] || [[مەسیحییەت]] ([[کڵێسای کاتۆلیک]] and [[پرۆتێستانت]]), [[African Traditional Religion]] || 10,000,000 || Africa || [[کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ]], [[کۆماری کۆنگۆ]], [[ئەنگۆلا]] || [[Kingdom of Kongo|Kongo]] || [[Kongo people#Nationalism|Kongo nationalism]], [[Bundu dia Kongo]] || Historically occupied the independent [[Kingdom of Kongo]]. |- |[[بەلۆچەکان]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Flag of the Baloch People.svg|50px|border|center]] || [[زمانی بەلۆچی|Balochi]] |[[زمانە ئێرانییەکان]]|| [[سوننە]]|| 10,000,000<ref>Syed Farooq Hasnat, ''Pakistan'' 2011 p.82</ref> || Asia || '''[[پاکستان]]''', [[ئێران]], [[ئەفغانستان]]{{بچووک|(homeland)}}, [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|UAE]] {{بچووک|(diaspora)}}|| [[بەلۆچستان]] || [[Balochistan conflict]], [[Baloch nationalism]] || Seeks total independence from Pakistan. |- |[[Kabyle people]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Flag-kabyle.svg|50px|border|center]] || [[Kabyle language]], [[Algerian Arabic]] |[[زمانی ئەمازیغی]]|| [[ئیسلام]] || 4,000,000<ref name="www.cna-sat.org">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cna-sat.org/O1/index.php/the-kabyle-people|سەردێڕ=The Kabyle People|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161221094824/http://www.cna-sat.org/O1/index.php/the-kabyle-people|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> || Africa || [[جەزائیر]] || [[Kabylie]] || [[Movement for the Autonomy of Kabylie]], [[Provisional Government of Kabylia]] || |- |[[Ahwazi Arabs]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Flag of Arabistan.svg|50px|border|center]] || [[Arabic languages|Arabic]], [[زمانی فارسی|Persian]] {{بچووک|(assimilation)}} |[[زمانە سامییەکان]]|| [[شیعە]]|| 1,320,000<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ethnologue.com/country/IR/status|سەردێڕ=Iran|وێبگە=Ethnologue|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> || Asia || [[ئێران]] || [[پارێزگای خووزستان|Al Ahwaz]] || [[Arab separatism in Khuzestan]] [[Democratic Solidarity Party of Ahwaz]] || Ahwazi includes 30 tribes which see themselves as a distinct Arab nation.<ref>James B. Minahan, ''Encyclopedia of Stateless Nations: Ethnic and National Groups around the World, 2nd Edition: Ethnic and National Groups around the World'' 2016 p.13</ref> Seek self-determination, greater autonomy or total secession from [[ئێران]]. |- |[[Andalusians]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Flag of Andalucía.svg|50px|border|center]] || [[Andalusian Spanish]], [[زمانی ئینگلیزی|English]] (in [[گیبرالتار]]) |[[زمانە ڕۆمانسییەکان]] || [[مەسیحییەت]] ([[کڵێسای کاتۆلیک]]) || 9,500,000 || Europe || [[ئیسپانیا]], [[گیبرالتار]] || [[Andalusia]] || [[Andalusian nationalism]] || See also [[Nationalisms and regionalisms of Spain]]. |- |[[پۆرتۆ ڕیکۆ]]{{Sfn|Duany|2008|p=8|ps=: Public and academic debates about whether Puerto Rico has its own national identity have always been fraught with strong political repercussions because of the Island's colonial relations, first with Spain and now with the United States. For decades, the main conceptual and political paradox in the construction of cultural identities in Puerto Rico has been the growing popularity of cultural nationalism, together with the weakness of the local movement to establish a separate nation-state. Culturally speaking, Puerto Rico now meets most of the objective and subjective characteristics of conventional views of the nation, among them a shared language, territory, and history. The Island also possesses many of the symbolic attributes of a nation, such as a national system of universities, museums, and other cultural institutions; a national tradition in literature and the visual arts; and even a national representation in international sports and beauty contests. Most important, the vast majority of Puerto Ricans imagine themselves as distinct from Americans as well as from other Latin American and Caribbean peoples (Morris 1997).}} || [[File:Flag of Puerto Rico.svg|50px|border|center]] || [[زمانی ئیسپانی|Spanish]], [[زمانی ئینگلیزی|English]] |[[زمانە ڕۆمانسییەکان]]|| [[مەسیحییەت]] (primarily [[کڵێسای کاتۆلیک]]) || 9,000,000 || America || [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] || [[پۆرتۆ ڕیکۆ]] || [[Puerto Rican Nationalist Party]], [[Fuerzas Armadas de Liberación Nacional Puertorriqueña]], [[Boricua Popular Army]], [[Puerto Rican Independence Party]] || [[Unincorporated territory of the United States]]. |- |[[Catalans]]<ref>{{بیرخستنەوە|بەستەری نووسەر=Michael Keating (political scientist) |دوایین=Keating |یەکەم=Michael |سەردێڕ=Nations Against the State: The New Politics of Nationalism in Quebec, Catalonia and Scotland|بڵاوکەرەوە=Palgrave |ساڵ=٢٠٠١|edition=Second}}</ref><ref name="auto3">{{بیرخستنەوە|دوایین=Fiend |یەکەم=Julius |سەردێڕ=Stateless Nations: Western European Regional Nationalisms and the Old Nations |بڵاوکەرەوە=Palgrave |ساڵ=٢٠١٢}}</ref>|| [[File:Flag of Catalonia.svg|50px|border|center]]|| [[زمانی کەتەلۆنی|Catalan]], [[زمانی ئیسپانی|Spanish]], [[Occitan language|Occitan]], [[زمانی فەڕەنسی|French]], [[زمانی ئیتالی|Italian]] |[[زمانە ڕۆمانسییەکان]]||[[کڵێسای کاتۆلیک]], [[نەزانینخوازی]] || 8,500,000<ref>James Minahan, ''Encyclopedia of the Stateless Nations: Ethnic and National Groups Around the World A-Z'' 2002 p.402</ref> || Europe || [[ئیسپانیا]], [[ئیتالیا]], [[ئەندۆرا]] and [[فەڕەنسا]]||[[Catalan Countries]] || [[Catalan independence|Catalan independence movement]], [[Catalan nationalism]] || See also [[Nationalisms and regionalisms of Spain]]. |- |[[Québécois (word)|Québécois]]<ref name="auto4">{{بیرخستنەوە|بەستەری نووسەر=Michael Keating (political scientist) |دوایین=Keating |یەکەم=Michael |سەردێڕ=Nations Against the State: The New Politics of Nationalism in Quebec, Catalonia and Scotland |بڵاوکەرەوە=Palgrave |ساڵ=٢٠٠١|edition=Second}}</ref> || [[File:Flag of Quebec.svg|50px|border|center]] || [[زمانی فەڕەنسی|French]] |[[زمانە ڕۆمانسییەکان]]|| [[مەسیحییەت]] ([[کڵێسای کاتۆلیک]]) || 8,215,000 || America || [[کەنەدا]] || [[کێبێک]] || [[Quebec sovereignty movement]], [[Quebec nationalism]] ||The total population of the Province of Quebec is 8.2 million, of which over 80% are French speakers. |- |[[خەڵکی مۆن]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Flag of the Mon National Party.svg|50px|border|center]] || [[Mon language]] |[[Monic languages]]|| [[بودیزم]] || 8,145,500 || Asia || [[میانمار]], [[تایلەند]] || [[ویلایەتی مۆن]] || [[Mon Nationalism and Civil War in Burma|Mon Nationalism]], [[Mon National Party]], [[All Mon Region Democracy Party]] || Historically occupied the [[Mon kingdoms]] |- |[[چەرکەس]] {{Citation needed|date=October 2020}} | [[File:Flag of Adygea.svg|50px|border|center]] || [[Circassian language]], [[زمانی ڕووسی|Russian]] |[[Circassian languages]]||[[ئیسلام]] || 5,000,000 || Europe|| [[ڕووسیا]] || [[Circassia]] || [[Russo-Circassian War]], [[Circassian nationalism]] || Majority of the Circassians were destroyed by Russia in the [[Circassian genocide]]<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Richmond|یەکەم=Walter|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LHlwZwpA70cC|سەردێڕ=The Circassian Genocide|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Rutgers University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٣٥-٦٠٦٩-٤}}</ref> |- |[[Karen people]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Flag of the Karen National Union.svg|50px|border|center]] || [[S'gaw Karen language]] |[[Karenic languages]]|| [[مەسیحییەت]], [[تراڤادا]] || 7,000,000 || Asia || [[میانمار]], [[تایلەند]] || [[Kawthoolei]] || [[Karen conflict|Karen nationalism]], [[Karen National Union]], [[Karen National Liberation Army]] || |- |[[Maya peoples]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Maya flag.svg|50px|border|center]] || [[Mayan languages]] |[[Mayan languages]]|| [[مەسیحییەت]] ([[کڵێسای کاتۆلیک]]), [[Maya religion]] || 7,000,000 || America || [[گواتیمالا]], [[مەکسیک]], [[بەلیز]], [[ھۆندووراس]], [[ئێلسالڤادۆر]] || [[Mesoamerica]] || [[Pan-Maya movement]], [[ڕیگۆبەرتا مەنچو]], [[Zapatista Army of National Liberation]] || Historically occupied the [[شارستانیەتیی مایا]] |- |[[ڤێنیتۆ]]{{Citation needed|date=August 2021|reason=The list is described as a list of nations that "have been described" as stateless nations. A lack of sources means original research.}}||[[File:Flag of Veneto.svg|50px|border|center]] || [[Venetian language]] |[[زمانە ڕۆمانسییەکان]] || [[کڵێسای کاتۆلیک]] || 5,000,000 (est.) || Europe || [[ئیتالیا]] || [[ڤێنیتۆ]] || [[Venetian nationalism]] || Many groups seek for total independence from Italy, while some just want more autonomy and recognition of Venetian language and people. Historically occupied the independent [[Republic of Venice]]. |- |[[Tibetan people]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Flag of Tibet.svg|50px|border|center]] || [[Standard Tibetan|Tibetan language]], [[زمانی چینی]] | [[زمانەکانی سینۆ-تبیتی]]|| [[بودیزم]] || 7,000,000<ref>James B. Minahan, ''Encyclopedia of Stateless Nations 2nd Edition: Ethnic and National Groups around the World'' 2016 p.422</ref> || Asia || [[چین]], [[ھیندستان]], [[نیپال]] || [[تبت]] || [[Tibetan independence movement]] || Limited autonomy in the [[ھەرێمی ئۆتۆنۆمیی تبت]]. Historically occupied the [[Tibetan Empire]]. |- |[[Indian Gorkha]]s {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Flag of Gurkhaland.svg|50px|border|center]] || [[زمانی نیپاڵی]] | [[Indo-Aryan languages]]|| [[ھیندوویزم]] || 6,364,759<ref>James B. Minahan, ''Encyclopedia of the Stateless Nations: D-K'' 2002 p.677</ref> || Asia || [[ھیندستان]] || [[Gorkhaland|Gorkhastan]] || [[Gorkha National Liberation Front]], [[Gorkha Janmukti Morcha]] || Gorkhaland is a proposed state in India demanded by the people of the [[Darjeeling district|Darjeeling Hills]] and the people of [[Indian Gorkha|Gorkha]] ethnic origin on the Northern part of [[بەنگالی ڕۆژاوا]]. |- |[[Riffian people]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Flag of the Republic of the Rif.svg|50px|border|center]] || [[Riffian language]], [[زمانی عەرەبی]] | [[زمانە ئەفریقائاسیایییەکان|Afroasiatic]]|| [[ئیسلام]] || 6,000,000<ref>James B. Minahan, ''Encyclopedia of Stateless Nations 2nd Edition: Ethnic and National Groups around the World'' 2016 p.352</ref> || Africa || [[مەغریب]] and [[ئیسپانیا]] || [[Rif]] || [[Rif War]], [[Rif Republic]] || 95% of the land is controlled by [[مەغریب]] with the rest being controlled by the Spanish territories of [[Ceuta]] and [[Melilla]] as autonomous cities. |- |[[Shan people]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Flag of the Shan State.svg|50px|border|center]] || [[Shan language]], [[زمانی تایلەندی|Thai]] | [[Kra–Dai languages|Kra-Dai]]|| [[بودیزم]] || 6,000,000 || Asia || [[میانمار]] || [[ویلایەتی شان]] || [[Shan State Army]], Declaration of independence in 2005; see also [[Hso Khan Pha]] || Historically occupied the [[Shan states]]. |- |[[Kashmiri people]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Kashmir independent.svg|50px|border|center]] || [[زمانی کەشمیری]] | [[Indo-Aryan languages]]|| [[ئیسلام]] || 5,600,000 || Asia || [[ھیندستان]], [[پاکستان]] and [[چین]] || [[کەشمیر]] || [[Insurgency in Jammu and Kashmir]] || Administered by India ([[Kashmir Valley]], [[Jammu]], [[Ladakh]]), Pakistan ([[ئازاد کەشمیر]], [[Gilgit-Baltistan]]) and China ([[Aksai Chin]]). |- | [[Valencians]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Senyera_del_nacionalisme_valencià.svg|50px|border|center]] || [[زمانی کەتەلۆنی|Catalan]], [[زمانی ئیسپانی|Spanish]] || [[زمانە ڕۆمانسییەکان]] || [[کڵێسای کاتۆلیک]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.lavanguardia.com/vangdata/20150402/54429637154/interactivo-creencias-y-practicas-religiosas-en-espana.html|سەردێڕ=Interactivo: Creencias y prácticas religiosas en España|وێبگە=La Vanguardia|ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> || 5,111,706 || Europe || [[ئیسپانیا]] ||[[Valencian Community]] || [[Valencian nationalism]] || See also [[Nationalisms and regionalisms of Spain]]. |- |[[Moro people]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Flag of Bangsamoro.svg|center|50x50px]] || [[Filipino language]], other [[Philippine languages]] | || [[ئیسلام]] || 5,100,000 || Asia || [[فلیپین]] || [[Muslim Mindanao]] || Moro [[ئۆتۆنۆمی]] || The Moro people of Muslim Mindanao has since been granted autonomy as the [[Bangsamoro Autonomous Region]] with the adoption of the [[Bangsamoro Organic Law]]. |- |[[Kuki people|Kuki]]-[[Mizo people|Mizo]]-[[Zo people|Zo]]-[[Chin people|Chin]] people {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Flag_of_Chin_State.svg|50px|border|center]] || [[Kuki-Chin languages]] | || [[مەسیحییەت]] || 5,000,000 || Asia || [[میانمار]], [[بەنگلادێش]], [[ھیندستان]] || [[Mizoram]], [[Zogam]] and [[ویلایەتی چین (میانمار)]] || [[Mizo National Front]], [[Chin National Front]], [[Kuki National Army]], [[Zomi Revolutionary Army]], [[Zomi nationalism]] || [[Kuki people|Kuki]]-[[Mizo people|Mizo]]-[[Zo people|Zo]]-[[Chin people|Chin]] are an ethnic group known by different names and speak different dialects. |- |[[Scottish people]]<ref name="auto4" /><ref name="auto3" />|| [[File:Flag of Scotland.svg|50px|border|center]] ||[[گادێلیی سکۆتی]], [[Scots language|Scots]], [[Scottish English|English]] |[[Celtic languages]] || [[مەسیحییەت]] ([[پرۆتێستانت]], [[کڵێسای کاتۆلیک|Catholic]] minority) || 5,000,000 (only Scotland)<ref>[[Jeffrey Cole]], ''Ethnic Groups of Europe: An Encyclopedia'' 2011 p.235</ref> || Europe || [[شانشینی یەکگرتوو]] || [[سکۆتلاند]] || [[Scottish independence]] || Formerly a [[دەوڵەتی سەروەر]], Regional autonomy in [[سکۆتلاند]]. |- |[[Sicilians]]<ref>James Minahan, ''Encyclopedia of the Stateless Nations: Ethnic and National Groups Around the World A-Z'' 2002 p.1714</ref> || [[File:Flag of Sicily.svg|50px|border|center]] || [[Sicilian language|Sicilian]], [[زمانی ئیتالی|Italian]], [[Gallo-Italic of Sicily]], [[Arbëresh]] |[[زمانە ڕۆمانسییەکان]] || [[مەسیحییەت]] ([[کڵێسای کاتۆلیک]]) || 5,000,000 (only Sicily) || Europe || [[ئیتالیا]] || [[سیسیلیا]] || [[Sicilian nationalism]] || Regional autonomy in [[Statute of Sicily|Sicily]]. |- |[[Hmong people]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Hmong flag.svg|50px|border|center]] || [[Hmong language]] | || [[بودیزم]] with native || 4,000,000 || Asia || [[لاوس]], [[چین]], [[ڤیێتنام]] and [[تایلەند]] || [[Hmong ChaoFa Federated State]] || [[Insurgency in Laos]] || |- |[[خەڵکی ڕۆھینگیا]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Rohingya flag.svg|50px|border|center]] || [[Rohingya language]] | || [[ئیسلام]] || 3,600,000 || Asia || [[میانمار]] || [[Maungdaw District|Rohang State]] || [[Rohingya conflict]] || The Rohingyas are not recognized as a native ethnic group by Burmese government.<ref>Aris Ananta, Evi Nurvidya Arifin, ''International Migration in Southeast Asia'', Institute of Southeast Asian Studies, 2004, p.267</ref> |- |[[Afrikaners]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Afrikaner_Vryheidsvlag.svg|50px|border|center]] || [[ئەفریقایی]] | || [[مەسیحییەت]] (mainly [[پرۆتێستانت]])|| 3,500,000 || Africa || [[ئەفریقای باشوور]] and [[نامیبیا]] || [[Volkstaat]] || [[Afrikaner Nationalism]], [[Freedom Front Plus|Freedom Front]] || Afrikaners are an [[گرووپی ڕەگەزی|Ethno-racial group]]. Demand autonomy or total secession from South Africa. |- |[[ئاشوورییەکان|Assyrians]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://unpo.org/members/7859 | سەردێڕ=UNPO: Assyria}}</ref> || [[File:Flag of Assyria.svg|50px|border|center]] || [[Assyrian Neo-Aramaic]], [[Turoyo]], [[Chaldean Neo-Aramaic]] | [[زمانە سامییەکان]]|| [[مەسیحییەت]] ([[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی]] [[Syriac Christianity]]) || 3,300,000<ref name="UNPO:Assyria">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.unpo.org/article/7859|سەردێڕ=UNPO: Assyria|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029194500/http://www.unpo.org/article/7859|url-status=dead}}</ref> || Asia || [[سووریا]], [[عێراق]], [[ئێران]] and [[تورکیا]] || [[Assyrian homeland|Assyria]], [[Beth Nahrain]] ([[مێزۆپۆتامیا]]) || [[Assyrian nationalism]], [[Assyrian independence movement]] || Historically occupied the [[Assyrian empire]]. |- |[[Basque people]]<ref name="auto3" />|| [[File:Flag of the Basque Country.svg|50px|border|center]] || [[Basque language|Basque]], [[زمانی فەڕەنسی|French]], [[زمانی ئیسپانی|Spanish]] | [[Language isolate]]||[[مەسیحییەت]] ([[کڵێسای کاتۆلیک]]) || 3,000,000<ref>[[Jeffrey Cole]], ''Ethnic Groups of Europe: An Encyclopedia'' 2011 p.38</ref> || Europe || [[فەڕەنسا]] and [[ئیسپانیا]] || [[Basque Country (greater region)|Basque Country]] || [[Basque nationalism]] || See also [[Nationalisms and regionalisms of Spain]]. |- |[[تورکمانی عێراق|Iraqi Turkmen people]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Flag of Iraq Turkmen FrontVEC.svg|50px|border|center]] || [[زمانی تورکی]], [[زمانی ئازەربایجانی]] | || [[ئیسلام]] || 3,000,000 || Asia || [[عێراق]] || [[Turkmeneli]] || [[بەرەی تورکمانی عێراق]] || Not to be confused with [[تورکمانی سووریا]] of [[لازقیە]] or Central Asian [[تورکمان]] of [[تورکمانستان]] who share only their ethnonym.<ref>Larry Clark. [https://books.google.com/books?id=RMe7KpwS3KsC&pg=PA11 Turkmen Reference Grammar]. Otto Harrassowitz Verlag, 1998; p. 11. {{ISBN|9783447040198}}</ref> |- |[[Welsh people]]<ref name="auto3" /> || [[File:Flag of Wales 2.svg|50px|border|center]] ||[[Welsh language|Welsh]], [[Welsh English|English]] |[[Celtic languages]] || [[مەسیحییەت]] ([[پرۆتێستانت]], [[کڵێسای کاتۆلیک|Catholic]] minority) || 3,000,000 || Europe || [[شانشینی یەکگرتوو]] || [[وێڵز]] || [[Welsh independence]], [[Welsh nationalism]], [[Meibion Glyndŵr]], [[Plaid Cymru]] || Regional autonomy in Wales. Historically occupied the independent kingdoms of Wales ([[Gwynedd]], [[Powys]], [[Dyfed]], [[Seisyllwg]], [[Morgannwg]] and [[Kingdom of Gwent|Gwent]]). |- |[[Galician people]]<ref name="auto3" /> || || [[Galician language]], [[زمانی ئیسپانی|Spanish]] |[[زمانە ڕۆمانسییەکان]] ||[[مەسیحییەت]] ([[کڵێسای کاتۆلیک]]) || 2,800,000 || Europe || [[ئیسپانیا]] || [[گالیسیا|Galicia]] || [[Galician nationalism]] and [[Galicianism|Galician Regionalism]]|| See also [[Nationalisms and regionalisms of Spain]]. Historically occupied the [[Kingdom of Galicia]]. |- |[[Kachin people]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Kachin_Independence_Army_flag.svg|50px|border|center]] || [[Jingpo language|Jingpo]], [[Zaiwa language|Zaiwa]], [[Maru language|Maru]], [[Lashi language|Lashi]], [[Azi language|Azi]] | || [[بودیزم]], [[مەسیحییەت]], [[گیانکییەتی]] || 2,750,000 (2002)<ref>James B. Minahan, ''Encyclopedia of the Stateless Nations: Ethnic and National Groups Around the World A-Z'' 2002 p.870</ref> || Asia || [[میانمار]] || [[ویلایەتی کاشین]] || [[Kachin Independence Army]], [[Kachin Independence Organisation]], [[Kachin conflict]] || The tribes of [[Kachin Hills]] form the Kachin Nation. |- |[[Aragonese people]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Flag_of_Aragon.svg|50px|border|center]] || [[Aragonese language]], [[زمانی ئیسپانی|Spanish]] |[[زمانە ڕۆمانسییەکان]] ||[[مەسیحییەت]] ([[کڵێسای کاتۆلیک]]) || 2,278,000 (Spain only)<ref name="joshuaproject:Aragonese">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://joshuaproject.net/people_groups/10397/SP|سەردێڕ=Aragonese in Spain|بڵاوکەرەوە=joshuaproject.net}}</ref> || Europe || [[ئیسپانیا]] || [[Aragon]] || [[Aragonese nationalism]]|| See also [[Nationalisms and regionalisms of Spain]]. Historically occupied the [[Kingdom of Aragon]]. |- |[[Meitei people]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:In manipur1.gif|50px|border|center]] || [[Meitei language]] | [[زمانەکانی سینۆ-تبیتی]]|| [[ھیندوویزم]] || 2,500,000 || Asia || [[ھیندستان]] || Imphal Valley, [[Manipur]] || [[United National Liberation Front|UNLF]], [[People's Liberation Army of Manipur|PLA]], [[Insurgency in Manipur]], [[Anglo-Manipur War]] || Historically occupied the [[Manipur (princely state)|Kingdom of Manipur]]. |- |[[Chechen people]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg|50px|border|center]] || [[زمانی چیچانی]], [[زمانی ڕووسی|Russian]] | ||[[ئیسلام]] || 2,000,000 || Europe || [[ڕووسیا]] || [[چیچان]] || [[Second Chechen War|Chechen insurgency]], [[Chechen Republic of Ichkeria]] || Regional autonomy in Chechnya. |- |[[Naga people]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Unofficial flag of Nagaland.svg|50px|border|center]] || Tibeto-Burman dialects / [[Nagamese creole]] | || [[مەسیحییەت]] || 2,000,000 || Asia || [[ھیندستان]] || [[Nagaland]] || [[Naga National Council]], [[Insurgency in Northeast India]] || Regional autonomy in Nagaland. |- |[[Sardinian people]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eurominority.org/version/maps/map-nations.asp|سەردێڕ=Eurominority – La solidarité avec le peuple palestinien|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060623193842/http://www.eurominority.org/version/maps/map-nations.asp|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئازاری ٢٠٢٣}}</ref><ref>''Encyclopedia of the Stateless Nations'', James Minahan, pg. 1661</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Mikael Bodlore-Penlaez|سەردێڕ=Atlas of Stateless Nations in Europe : Minority People in Search of Recognition|ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Y Lolfa Cyf|ژپنک=٩٧٨-١٨٤٧٧١٣٧٩٧|پەڕەکان=[https://archive.org/details/atlasofstateless٠٠٠٠unse/page/٧٠ ٧٠]|ناونیشان=https://archive.org/details/atlasofstateless0000unse/page/70}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.unionesarda.it/articolo/cronaca/2016/01/11/la_sardegna_nel_club_delle_nazioni_un_capitolo_nella_bibbia_delle-68-456595.html|سەردێڕ=La Sardegna nel club delle nazioni: un capitolo nella Bibbia dell'etnie del mondo – Cronaca – L'Unione Sarda.it|ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304195956/http://www.unionesarda.it/articolo/cronaca/2016/01/11/la_sardegna_nel_club_delle_nazioni_un_capitolo_nella_bibbia_delle-68-456595.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> || [[File:Bandera nacionalista sarda.svg|50px|border|center]] || [[Sardinian language|Sardinian]], [[Corsican language#Corsican in Sardinia|Corso-Sardinian]], [[زمانی ئیتالی|Italian]], [[زمانی کەتەلۆنی|Catalan]], [[Ligurian (Romance language)|Ligurian]] |[[زمانە ڕۆمانسییەکان]] || [[مەسیحییەت]] ([[کڵێسای کاتۆلیک]]) || 1,661,521 || Europe || [[ئیتالیا]] || [[سەردینیا]] || [[Sardinian nationalism]] || National [[devolution]], further autonomy or total secession from Italy. |- |[[Ryukyuan people]] {{Citation needed|date=October 2020}} || || [[Ryukyuan language|Ryukyuan]], [[زمانی ژاپۆنی|Japanese]] | || [[بودیزم]] || 1,600,000<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kcpwindowonjapan.com/2016/05/the-amazing-ryukyu-culture/|سەردێڕ=The Amazing Ryukyu Culture|ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=kcpwindowonjapan.com|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠١٦}}</ref> || Asia || [[ژاپۆن]] || [[دوورگەکانی ڕیووکیوو]] || [[Ryukyu independence movement]] || Historically occupied the [[Ryukyu Kingdom]]. |- |[[Frisians]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Flag of Frisia.svg|50px|border|center]] || [[Frisian languages|Frisian]], [[زمانی ھۆڵەندی|Dutch]], [[زمانی ئەڵمانی|German]], [[زمانی دانمارکی|Danish]] | ||[[مەسیحییەت]] ([[پرۆتێستانت]] and [[کڵێسای کاتۆلیک]]) || 1,500,000 || Europe || [[ھۆڵەندا]], [[دانمارک]], and [[ئەڵمانیا]]||[[Frisia]] || [[Frisian National Party]], [[Groep fan Auwerk]] || The creation of a new Frisian state. Historically occupied the [[Frisian Kingdom]]. |- |[[Tripuri people]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Unofficial flag of Tripura.png|50px|border|center]] || [[کۆکبۆرۆک]] | [[زمانەکانی سینۆ-تبیتی]]|| [[ھیندوویزم]] || 1,520,000 (2002)<ref name="auto2">James Minahan, ''Encyclopedia of the Stateless Nations: S-Z'' 2002 p.1915</ref> || Asia || [[ھیندستان]] || [[Tripura]] || [[Tripuri nationalism]], [[All Tripura Tiger Force]], [[National Liberation Front of Tripura]] || Historically occupied the [[Twipra Kingdom]]. 1949, Tripuris had a population of 85% in Tripura, 2002 they make up 29% and became a minority in their own homeland.<ref name="auto2" /> |- |[[Boro people]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Bandera Bodoland.svg|50px|border|center]] || [[زمانی بۆدۆ|Boro]] | [[زمانەکانی سینۆ-تبیتی]]|| [[ھیندوویزم]] [[Bathouism]] || 1,300,000 || Asia || [[ھیندستان]] || [[Bodoland]] || [[Bodo nationalism]], [[National Democratic Front of Bodoland]] || National [[devolution]] or further autonomy from the India. |- |[[Tuareg people]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:MNLA flag.svg|50px|border|center]] || [[Tuareg language]] | || [[ئیسلام]] || 1,200,000 || Africa || [[مالی]] and [[نیجەر]] || [[Azawad]] || [[National Movement for the Liberation of Azawad]], [[Tuareg rebellion (2012)]], [[Northern Mali conflict]] || National devolution, further autonomy or total secession from Mali. |- |[[ماپوچە]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Flag of the Mapuches (1992).svg|50px|border|center]] || [[زمانی ماپوچە]] | || [[مەسیحییەت]] ([[کڵێسای کاتۆلیک]]) || 1,000,000<ref>Christopher Blomquist, ''A Primary Source Guide to Chile'' 2005 p.15</ref> || America || [[ئەرژەنتین]] and [[چیلی]] || [[Araucanía (historic region)|Wallmapu]] || [[Mapuche conflict]] || |- |[[Asturian people]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Flag of Asturias.svg|50px|border|center]][[File:Andecha Astur.svg|50px|border|center]] || [[زمانی ئاستۆریایی]], [[زمانی ئیسپانی|Spanish]] |[[زمانە ڕۆمانسییەکان]] ||[[مەسیحییەت]] ([[کڵێسای کاتۆلیک]]) || 1,925,000 (2020) || Europe || [[ئیسپانیا]] and [[پورتوگال]] || [[ئاستۆریاس]] || [[Asturian nationalism]] || See also [[Nationalisms and regionalisms of Spain]]. |- |[[Lezgins]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Lezgian flag.svg|50px|border|center]] || [[Lezgin language|Lezgian]] | || [[ئیسلام]] || 800,000+ || Europe || [[ڕووسیا]], [[ئازەربایجان]] || [[Lezgistan]] || [[Lezgistan#Political concept|Lezgin Nationalism]] || Unification of the Lezgin people in Azerbaijan and [[داغستان]] (Russia). |- |[[Fur people]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Flag of Darfur Liberation Front.svg|50px|border|center]] || [[Fur language|Fur]], [[زمانی عەرەبی|Arabic]] | || [[ئیسلام]] || 800,000<ref>James Stuart Olson, ''The Peoples of Africa: An Ethnohistorical Dictionary'' 1996 p.183</ref> || Africa || [[سوودان]] || [[دارفوور]] || [[War in Darfur]], [[Sudan Liberation Movement/Army|SLM/A]] || Historically occupied the [[Sultanate of Darfur]]. |- |[[Māori people]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Tino Rangatiratanga Maori sovereignty movement flag.svg|50px|border|center]] || [[زمانی ماوری|Māori]], [[New Zealand English|English]] | || [[مەسیحییەت]] with native || 750,000 || Oceania || [[نیوزیلاند]]|| [[نیوزیلاند]] || [[Māori protest movement]] || |- |[[Karakalpaks]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Flag of Karakalpakstan.svg|50px|border|center]] || [[Karakalpak language]] | || [[ئیسلام]] || 620,000 || Asia || [[ئۆزبەکستان]] || [[Karakalpakstan]] || [[Karakalpakstan#Politics|Karakalpak Nationalism]] || Regional autonomy in [[Karakalpakstan]] |- |[[Native Hawaiians|Hawaiian people]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Kanaka Maoli flag.svg|50px|border|center]] || [[Hawaiian language]] | || [[مەسیحییەت]] ([[کڵێسای کاتۆلیک]] and [[پرۆتێستانت]]) with native || 527,000 || Oceania || [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] || [[ھاوایی]] || [[Hawaiian sovereignty movement]] || Historically occupied the [[Kingdom of Hawaii]]. |- |[[Moravians]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Banner_of_arms_of_Moravia.svg|50px|border|center]] || [[زمانی چیکی|Czech]] ([[Moravian dialects|Moravian]]), [[زمانی سلۆڤاکی|Slovak]] | ||Traditionally [[کڵێسای کاتۆلیک]] presently [[بێدینی]] || 525,000<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://vdb.czso.cz/sldbvo/#!stranka=podle-tematu&tu=30715&th=&v=&vo=H4sIAAAAAAAAAFvzloG1uIhBMCuxLFGvtCQzR88jsTjDN7GAlf3WwcNiCReZGZjcGLhy8hNT3BKTS_KLPBk4SzKKUosz8nNSKgrsHRhAgKecA0gKADF3CQNnaLBrUIBjkKNvcSFDHQMDhhqGCqCiYA__cLCiEgZGvxIGdg9_Fz__EMeCEgY2b38XZ89gIIvLxTHEP8wx2NEFJM4ZHOIY5u_t7-MJ1OIP5IdEBkT5OwU5RgH5IUB9fo4ePq4uEPNYw1yDolzhPstJzEvX88wrSU1PLRJ6tGDJ98Z2CyYGRk8G1rLEnNLUiiIGAYQ6v9LcpNSitjVTZbmnPOhmArq34D8QlDDwAG10C_KFWcoe4ugU6uPtWMLA4eni6hcSEAZ0FYe_k3OQmaGJYwUAIQCAbFsBAAA.&vseuzemi=null&void=|سەردێڕ=Census 2011 – final results}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://portal.statistics.sk/files/tab.11.pdf|سەردێڕ=Statistics|وێبگە=portal.statistics.sk|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی نیسانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120417151247/http://portal.statistics.sk/files/tab.11.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> || Europe || [[کۆماری چیک]] and [[سلۆڤاکیا]] || [[Moravia]] || [[Moravané|Moravians]] || Historically occupied [[Great Moravia]] |- |[[Ogoni people]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Flag of the Ogoni people.svg|50 px|border|center]] || [[Ogoni language]] | || [[مەسیحییەت]] with native || 500,000 || Africa || [[نێجیریا]] || [[Ogoniland]] || [[Movement for the Survival of the Ogoni People]] || |- |[[Crimean Tatars]] {{Citation needed|date=October 2020}} ||[[File:Flag of the Crimean Tatar people.svg|50px|border|centre]]||[[Crimean Tatar language|Crimean Tatar]], [[زمانی ڕووسی|Russian]], [[زمانی ئوکراینی|Ukrainian]] | ||[[ئیسلام]]|| 500,000 || Europe ||[[ئوکراینا]]||[[کریمیا]]||[[Mejlis of the Crimean Tatar People]]<br />[[Republic of Crimea#Crimean Tatars|Tatars in Republic of Crimea]]<br />[[Deportation of the Crimean Tatars]]|| Previously an [[Autonomous Republic of Crimea|autonomous republic within Ukraine]], after being [[شەڕی ڕووسیا و ئۆکرانیا|invaded]] and [[2014 Russian annexation of Crimea|annexed by Russia]] in 2014 the Crimean Tatars are currently seeking autonomy<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-crimea-tatars-idUSBREA2S09320140329|سەردێڕ=Crimean Tatars' want autonomy after Russia's seizure of peninsula|ئیش=Reuters|ڕێکەوت=٢٩ی ئازاری ٢٠١٤}}</ref> |- |[[Sahrawi people]]<ref>Mariano Aguirre, [http://www.tni.org/archives/act/463 ''Vers la fin du conflit au Sahara occidental, Espoirs de paix en Afrique du Nord Latine''] in: ''Le Monde diplomatique, Novembre 1997''</ref> || [[File:Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg|50px|border|center]] || [[Hassaniya Arabic]] (native), [[زمانی ئەمازیغی]] (native), [[Modern Standard Arabic]] (written only), and [[زمانی ئیسپانی|Spanish]] ([[لینگوا فرانکا]]) | || [[ئیسلام]] ([[سوننە]] ([[مالیکی]]), [[سۆفییایەتی]]) || 500,000<ref name="unpop">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf |سەردێڕ=World Population Prospects, Table A.1 |وەشان=2008 revision |بڵاوکەرەوە=United Nations |نووسەر=Department of Economic and Social Affairs Population Division |ساڵ=٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٠٩}}</ref> || Africa || [[مەغریب]], [[جەزائیر]], [[Mauretania]] ||[[سەحرای ڕۆژاوا]] || [[Western Sahara conflict]], [[Polisario Front]], [[کۆماری دیموکراتیی عەرەبیی سەحرا]] || partially controlled by the self-proclaimed [[کۆماری دیموکراتیی عەرەبیی سەحرا]] and partially Moroccan-[[occupied territory|occupied]] |- |[[Chams]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Bandera Front Alliberament Cham.svg|50px|border|center]] || [[Cham language]] | || [[ئیسلام]], [[ھیندوویزم]], [[بودیزم]] || 400,000 || Asia || [[ڤیێتنام]] || [[South Central Coast]] || [[United Front for the Liberation of Oppressed Races]], Cham rights movement<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://minorityrights.org/minorities/cham/|سەردێڕ=Cham|وێبگە=Minority Rights Group|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> |Historically occupied the [[Champa|Kingdom of Champa]]. The Cham in Vietnam are only recognized as a minority, and not as an indigenous people by the Vietnamese government despite being indigenous to the region. |- |[[Corsican people]] {{Citation needed|date=October 2020}} ||[[File:Flag_of_Corsica.svg|border|50px|center]]||[[Corsican language|Corsican]], [[زمانی فەڕەنسی|French]], [[Ligurian (Romance language)|Ligurian]], [[زمانی ئیتالی|Italian]] |[[زمانە ڕۆمانسییەکان]] ||[[مەسیحییەت]] ([[کڵێسای کاتۆلیک]]|| 322,120 || Europe ||[[فەڕەنسا]]||[[کورسیکا]]||[[Corsica Libera]]||[[Territorial collectivity]] in France. |- |[[Navajo people|Navajo]] {{Citation needed|date=October 2020}} || || [[Navajo language]], [[Navajo language]], [[Navajo Sign Language]] | || Navajo Traditional, [[مەسیحییەت]] (principally [[کڵێسای کاتۆلیک]]) || 300,460 || America || [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] || [[Navajo Nation]] || [[Navajo Wars]] || Regional autonomy on the [[Navajo Nation]]. |- |[[Lakota people]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Pine Ridge Flag.svg|50px|border|center]] || [[Lakota language|Lakota]], [[ئینگلیزیی ئەمریکی|English]] | || [[مەسیحییەت]] with native || 170,000<ref>The American Indian and Alaska Native Population: 2010</ref> || America || [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] || [[Republic of Lakotah|Lakotah]] || [[Sioux Wars]], [[Lakota Freedom Movement]] || [[Indian reservation|Native American reservation]] politics. |- |[[Sami people]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Sami flag.svg|50px|border|center]] || [[Sami languages]], [[زمانی نەرویژی|Norwegian]], [[زمانی سوێدی|Swedish]], [[زمانی فینلاندی|Finnish]], [[زمانی ڕووسی|Russian]] | || [[مەسیحییەت]] (principally [[Lutheranism|Lutheran]]), [[گیانکییەتی]]|| Estimated 80,000<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://sweden.se/society/sami-in-sweden/ |سەردێڕ=Sámi in Sweden |دوایین=Sámi people |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ |وێبگە=sweden.se |ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئازاری ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210115134429/https://sweden.se/society/sami-in-sweden/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> || Europe || [[فینلاند]], [[نەرویژ]], [[ڕووسیا]] and [[سوێد]] || [[Sápmi (area)|Sapmi]] || [[Sámi politics]] || Have their own Parliaments in Norway, Sweden & Finland but Sami groups seek more territorial autonomy. |- |[[Inuit]] {{Citation needed|date=October 2020}} || || [[Inuit languages]], [[زمانی دانمارکی|Danish]], [[زمانی ئینگلیزی|English]], [[زمانی ڕووسی|Russian]] | ||[[مەسیحییەت]] with native || 135,991 || America || [[کەنەدا]], [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] and [[دانمارک]] || [[ئالاسکا]], [[باکووری کەنەدا]] and [[گرینلەند]] || [[2008 Greenlandic self-government referendum|Greenland Referendum]] || Semi-autonomous rule in Greenland with autonomy within the Kingdom of Denmark. |- |[[Yupik peoples]] {{Citation needed|date=October 2020}} || || [[Yupik languages]], [[زمانی ئینگلیزی|English]], [[زمانی ڕووسی|Russian]] | ||[[مەسیحییەت]] with native || 35,567 (est.) || Asia and America || [[ڕووسیا]] and the [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] || [[سیبیریا]] and [[ئالاسکا]] || [[Calista Corporation]], [[Bristol Bay Native Corporation]] || |- |[[Pamiris]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Flag of the Pamiris.svg|50px|border|center]] || [[Pamir languages]] | || [[ئیسلام]] || 135,000<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.demoscope.ru/weekly/2005/0191/analit05.php|سەردێڕ=Итоги переписи населения Таджикистана 2000 года: национальный, возрастной, половой, семейный и образовательный составы|وێبگە=www.demoscope.ru|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> || Asia || [[تاجیکستان]] || [[Badakhshan]] || Pamiri nationalism, [[Lali Badakhshan|Lali Badakhshan party]], [[Tajikistani Civil War]] || Regional autonomy in [[Gorno-Badakhshan Autonomous Region]] |- |[[Faroese people]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Flag of the Faroe Islands.svg|50px|border|center]] || [[Faroese language]], [[زمانی دانمارکی|Danish]] | ||[[مەسیحییەت]] (principally [[Lutheranism|Lutheran]]) || 66,000 || Europe || [[دانمارک]] || [[دوورگەکانی فارۆ]] || [[Faroese independence movement]] || Regional autonomy in Faroe Islands. |- |[[Lusatian Sorbs|Sorbs]] {{Citation needed|date=October 2020}} || [[File:Flag of Sorbs.svg|50px|border|center]] || [[Sorbian languages|Sorbian language]], [[زمانی ئەڵمانی|German]] | ||[[مەسیحییەت]] ([[کڵێسای کاتۆلیک]]) || 60,000–70,000 (est.) || Europe || [[ئەڵمانیا]] || [[Lusatia]] || [[Domowina]] || Divided into [[Upper Sorbian language|Upper Sorbs]] and [[Lower Sorbian language|Lower Sorbs]]. |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Stateless nations}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|جوگرافیا|کۆمەڵگا|وڵاتەکان}} [[پۆل:سەروەری]] [[پۆل:جیابوونەوە]] [[پۆل:جوگرافیای چاندی]] [[پۆل:ئۆتۆنۆمی]] [[پۆل:کوردستانی گەورە]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:کەتەلۆنیا]] [[پۆل:سەربەخۆیی]] [[پۆل:داگیرکاری]] [[پۆل:ئەمپریالیزم]] 1tzs3ozg06jgefcv6m47rdd0s94bhn0 1 229905 1613679 1604092 2026-07-31T08:47:03Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1613679 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[نەتەوەی بێدەوڵەت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1048931 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200619044634/https://uyghuramerican.org/about-uyghurs بۆ https://uyghuramerican.org/about-uyghurs زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161221094824/http://www.cna-sat.org/O1/index.php/the-kabyle-people بۆ http://www.cna-sat.org/O1/index.php/the-kabyle-people زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120417151247/http://portal.statistics.sk/files/tab.11.pdf بۆ http://portal.statistics.sk/files/tab.11.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٠:٠٩، ١ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نەتەوەی بێدەوڵەت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1051473 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160304195956/http://www.unionesarda.it/articolo/cronaca/2016/01/11/la_sardegna_nel_club_delle_nazioni_un_capitolo_nella_bibbia_delle-68-456595.html بۆ http://www.unionesarda.it/articolo/cronaca/2016/01/11/la_sardegna_nel_club_delle_nazioni_un_capitolo_nella_bibbia_delle-68-456595.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:١٣، ٦ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نەتەوەی بێدەوڵەت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1219069 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200109135028/https://www.fmreview.org/sites/fmr/files/FMRdownloads/en/palestine/shiblak.pdf بۆ https://www.fmreview.org/sites/fmr/files/FMRdownloads/en/palestine/shiblak.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:١٦، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٦ بەستەری دەرەکیی [[نەتەوەی بێدەوڵەت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1328808 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200619044634/https://uyghuramerican.org/about-uyghurs بۆ https://uyghuramerican.org/about-uyghurs زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200109135028/https://www.fmreview.org/sites/fmr/files/FMRdownloads/en/palestine/shiblak.pdf بۆ https://www.fmreview.org/sites/fmr/files/FMRdownloads/en/palestine/shiblak.pdf زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161221094824/http://www.cna-sat.org/O1/index.php/the-kabyle-people بۆ http://www.cna-sat.org/O1/index.php/the-kabyle-people زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20060623193842/http://www.eurominority.org/version/maps/map-nations.asp بۆ http://www.eurominority.org/version/maps/map-nations.asp زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160304195956/http://www.unionesarda.it/articolo/cronaca/2016/01/11/la_sardegna_nel_club_delle_nazioni_un_capitolo_nella_bibbia_delle-68-456595.html بۆ http://www.unionesarda.it/articolo/cronaca/2016/01/11/la_sardegna_nel_club_delle_nazioni_un_capitolo_nella_bibbia_delle-68-456595.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120417151247/http://portal.statistics.sk/files/tab.11.pdf بۆ http://portal.statistics.sk/files/tab.11.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:١٨، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نەتەوەی بێدەوڵەت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1377522 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210115134429/https://sweden.se/society/sami-in-sweden/ بۆ https://sweden.se/society/sami-in-sweden/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:٢٧، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نەتەوەی بێدەوڵەت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1558955 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190708151930/https://www.trtworld.com/magazine/who-are-the-kurds--17915 بۆ https://www.trtworld.com/magazine/who-are-the-kurds--17915 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:٣٧، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نەتەوەی بێدەوڵەت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1604091 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210810172757/https://cod.pressbooks.pub/westernworlddailyreadingsgeography/chapter/political-geography/ بۆ https://cod.pressbooks.pub/westernworlddailyreadingsgeography/chapter/political-geography/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:١٧، ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نەتەوەی بێدەوڵەت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1613678 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131029194500/http://www.unpo.org/article/7859 بۆ http://www.unpo.org/article/7859 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:٤٧، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) f2bmg33uha0apqibmaua95x275zvnnp 0 230637 1613593 1613199 2026-07-30T20:03:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1613593 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێدەستپێک}} {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} == بۆچی سینەما بە هونەری حەوتەم دادەندرێت؟<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=میدیا|یەکەم=گوڵان|سەردێڕ=بۆچی سینەما بە هونەری حەوتەم دادەندرێت؟|ناونیشان=https://gulanmedia.com/so/story/147256|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=گوڵان مێدیا|زمان=so}}</ref> == سەرچاوەی رەسەنی شوێنی سەر هەڵدانی ئەو زاراوەیە (ئەگریکییەکانن) کە هونەرییان بۆ شەش خانە پۆلین كرد، باوترین هونەر لە لای ئەوان شەش هونەری دیکە بوون کە بریتی بوون لە (تەلار و موزیك) کە لە پێشەوەی هونەرەکان بوون، ئنجا (نیگار و پەیکەر و شیعر و سەما). یەکەم کەس کە زاراوەی هونەری حەوتەمی بەکارهێنا رەخنەگری سینەمایی فرەنسی بە رەچەڵەک ئیتاڵی (ریتشیوتو كانودو) بوو. == هونەری حەوتەم == بنه‌چه‌ی سینه‌ما، وێنه‌ی جووڵاوه‌ (Motion Pictures)، فیلم ڕیزبه‌ندی هه‌زاران وێنه‌یه‌، به‌ خێراییه‌کی دیاری كراو، به‌ دوای یه‌كدا نمایش ده‌کرێن، سه‌ره‌نجام بینه‌ر جووڵه‌ و جمین ده‌بینێت. سینه‌ما تێکه‌ڵه‌یه‌که‌ له‌ هونه‌ر و زانست. بیرۆکه‌که‌ پێشتر هه‌بوو، زانا و هونه‌رمه‌ندان چاوه‌ڕوانی ده‌ریچه‌ی به‌ده‌ست هێنانی ئامێرێک بوون، وێنه‌ی جووڵاو بگرێت، ئنجا بیخاته‌ سه‌ر ناوه‌ندێک، دواتر ئه‌و وێنانه‌ له‌ ناوه‌نده‌كه‌وه‌ نمایش بکرێن، تا هه‌ستی جووڵه‌ و جمین له‌ لای بینه‌ر به‌دی بهێنن. به‌ڕێوه‌به‌ری وێنه‌گرتن له‌ سینه‌مادا ڕۆڵی كارای هه‌یه‌، پێشتر وێنه‌ی خاوی فیلم ده‌گیرا، ئێستا وێنه‌ی دیجیتاڵه‌. به‌ڕێوه‌به‌ری وێنه‌گرتن له‌ کۆنترۆڵ كردنی كامیرا، دیاری كردنی هاوێنه‌ و ڕووناکی، دیاری كردنی دوورایی و چوارچێوه‌ی گرته‌کان، به‌ یارمه‌تیی تیمی وێنه‌گران، به‌رپرسه‌. وێنه‌گرتن به‌شێکه‌ له‌ پیشه‌سازیی سینه‌ما، له‌ پشت ئه‌ویشه‌وه‌ کوێخای ده‌رهێنه‌ر هه‌یه‌، كه‌ ته‌واوی بڕیار له‌ ده‌ستی ئه‌ودایه‌. سه‌ره‌تای ئه‌م هونه‌ره‌ بۆ ساڵانی هه‌شتای سه‌ده‌ی 19 ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، ئامانج ئه‌وه‌ بوو، به‌ ڕیزه‌ وێنه‌ جووڵه‌ به‌رجه‌سته‌ بکرێت. یه‌كه‌مین وێنه‌ی سینه‌ما به‌ ناوی (دیمه‌نی باخچه‌ی ڕاوندهای: Roundhay Garden Scene)یه‌، له‌ ساڵی 1888دا وێنه‌ی گیراوه‌، ماوه‌كه‌ی (2,11) چرکه‌یه‌. ته‌کنۆلۆژیای وێنه‌گرتن و ئامێره‌کانی، نه‌خشی کاریگه‌ریان له‌ گه‌شه‌ كردنی وێنه‌گرتن و سینه‌مادا هه‌بوو. پیشه‌گه‌رانی بواره‌كه‌ سوودیان له‌ هه‌ر داهێنانێکی نوێی زانست و پیشه‌سازی وه‌رده‌گرت. له‌ به‌راییدا فیلم ڕه‌ش و سپی بوو، به‌ ته‌كنیكی مۆنۆکرۆم (Monochrome) ده‌گیرا، بۆ ئه‌وه‌ی فیلم ڕه‌نگدار بێت، ئه‌وكات یه‌ك یه‌ك گرته‌کان به‌ فڵچه‌ ڕه‌نگ ده‌كران. ئه‌مه‌ش کارێکی فره‌ زه‌حمه‌ت و به‌ ئه‌رك بوو. هه‌وڵه‌کان بۆ دروست كردنی فیلمی ڕه‌نگدار بۆ سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی بیسته‌م ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، ده‌شگوترێت فیلمی (سیحربازی ئه‌وز) یه‌كه‌مین فیلمی ڕه‌نگداره‌، له‌ 1939دا هاتووه‌ته‌ به‌رهه‌م. له‌ ساڵانی هه‌شتای سه‌ده‌ی بیسته‌مدا فیلمی سێ مه‌ودا په‌یدا بوو، له‌گه‌ڵ گه‌شه‌ كردنی وێنه‌گرتنی سینه‌مایی، ئه‌م جۆره‌ فیلمه‌ گه‌شه‌ی كرد. تا ئێستاش وێنه‌گرتن و پیشاندانی فیلمی سێ مه‌ودا په‌یوه‌سته‌ به‌ ژماره‌یه‌کی كه‌می فیلمه‌وه‌، نه‌خاسمه‌ ئه‌وانه‌ی تایبه‌تن به‌ ئه‌كشن و زانسته‌ خه‌یاڵ و پاڵه‌وانی ئه‌فسانه‌یی. بۆیه‌ش ئه‌م جۆره‌ فیلمه‌ گه‌شه‌ ناكات، چونکه‌ پێویستی به‌ ستۆدیۆی گه‌وره‌ و بودجه‌ی زه‌به‌لاحه‌. تا سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی 21 فیلم به‌ ته‌كنیكی سلیۆلید وێنه‌ ده‌گیرا، له‌گه‌ڵ په‌یدا بوونی وێنه‌گرتنی دیجیتاڵ، هێدی هێدی وێنه‌گرتن سوودی له‌م ته‌كنیكه‌ تازه‌یه‌ وه‌رگرت. وێنه‌ی دیجیتاڵ له‌ ساڵانی هه‌شتای سه‌ده‌ی بیسته‌م په‌یدا بوو، به‌ڵام تا سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی 21 له‌ به‌رهه‌م هێنانی فیلمدا سوودی لێ وه‌رنه‌گیرا. له‌ ساڵی 2010دا ئیدی وێنه‌گرتنی دیجیتاڵ له‌ پیشه‌سازیی سینه‌مادا بوو به‌ باو. پێشکه‌وتنی ته‌كنیك ده‌روازه‌ی نوێ به‌ ڕووی سینه‌ماسازی ده‌كاته‌وه‌، له‌م كاته‌دا وێنه‌گرتن به‌ شێوه‌یه‌کی بنه‌ڕه‌ت په‌یوه‌سته‌ به‌ قۆناغی دوای به‌رهه‌م هێنانه‌وه‌، بۆ ڕه‌نگسازی و هه‌مه‌جۆر کاریگه‌ری و ورده‌كاری، ته‌كنیكی دیجیتاڵ به‌ده‌م خولیا و خواستی ده‌رهێنه‌ری فیلمه‌وه‌ دێت. فه‌یله‌سووفانی جوانناسی و هونه‌رناسان، ڕشته‌یه‌کیان بۆ هونه‌ر داناوه‌، هونه‌ری سینه‌ما وه‌ك نوێترین هونه‌ر له‌ ڕیزبه‌ندی حه‌وته‌مدایه‌. چه‌شنه‌کانی هونه‌ر مه‌یلی چوونه‌ ئامێزی یه‌كدییان هه‌یه‌، ده‌خوازن ئاوێته‌ی یه‌ك بن. سینه‌ما چاوی له‌وه‌یه‌ ته‌واوی هونه‌ره‌كان له‌ ئامێزی خۆیدا کۆ بكاته‌وه‌، به‌م جۆره‌ هونه‌ری سه‌راپاگیر و ڕێکه‌نداز به‌دی ده‌هێنێت. سه‌ره‌تای ئه‌م هونه‌ره‌ش وێنه‌ی بێ ده‌نگ بوو، تا ئه‌و ڕۆژه‌ی سالینیۆم دۆزرایه‌وه‌، كه‌ ده‌نگ ده‌كاته‌ تیشك، پاشان له‌ تیشكه‌وه‌ ده‌یكاته‌وه‌ به‌ ده‌نگ. به‌م جۆره‌ سینه‌ما کۆی هونه‌ره‌كانی دیده‌ و گوێی له‌ خۆیدا کۆ كردنه‌وه‌؟ ئه‌و (مه‌به‌ست سینه‌مایه‌) شانۆ، مووزیك و شێوه‌کاریی له‌ یه‌ك به‌رهه‌می دانسقه‌دا کۆ كرده‌وه‌، ئیدی بۆ هه‌موو هونه‌رێک بوو به‌ ئامرازی گه‌یشتن به‌ که‌ماڵ، بوو به‌ هونه‌رێکی سنووربڕ بۆ گه‌یاندنی نایابترین به‌رهه‌می هونه‌ر به‌ سه‌رانسه‌ری جیهان. ئه‌م كاره‌ به‌ هیچ هونه‌رێکی دی نه‌كراوه‌. ڕاسته‌ ئێستا هۆڵی سینه‌ما له‌ شاره‌كانی كوردستاندا نه‌ماوه‌، به‌ڵام شوێنی دیكه‌ و ڕێکاری دیكه‌ بۆ دیتن و ته‌ماشا كردنی فیلمی سینه‌مایی هه‌یه‌. ئینته‌رنێت، هۆڵی نێو مۆڵ و شوێنانی گه‌شتیاری، پێشتریش ڤیدیۆ و ئنجا سی دی، ده‌ریچه‌ی پیشاندانی فیلمی سینه‌مایین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=میدیا|یەکەم=گوڵان|سەردێڕ=هونەری حەوتەم(2/2)|ناونیشان=https://gulanmedia.com/so/story/287276|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=گوڵان مێدیا|زمان=so}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} mtdx0e29ztxf04i1ovaqcm3ujkpzjvn 0 230951 1613496 1055116 2026-07-30T15:43:24Z Xqbot 261 بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[کۆڵ ئۆف دیووتی: بلاک ئۆپس شەڕی سارد]] 1613496 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[کۆڵ ئۆف دیووتی: بلاک ئۆپس شەڕی سارد]] oqhxmnfifcngkq2si4d93evymhc85ig 0 235179 1613518 1612094 2026-07-30T16:41:31Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Assyrian Genocide|Assyrian Genocide]] بۆ [[:Commons:Category:Assyrian genocide|Assyrian genocide]] 1613518 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Assyrian genocide o2p-ar.svg}} '''کۆمەڵکوژیی سەیفۆ''' یان '''جینۆسایدی ئاشووری/سوریانەکان''' زنجیرەیەک ئۆپەراسیۆنی جەنگیی بوون کە لەلایەن ھێزە سەربازی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانییەوە]] ئەنجامدراون، بە یارمەتی گرووپی چەکداری نانیزامی کوردی ژێر فەرمانی ئەفسەرە تورکەکان، کە خەڵکی مەدەنی مەسیحی [[ئاشوورییەکان|ئاشووری/سوریانی/کلدانییان]] کردبووە ئامانج. ئەم ئۆپەراسیۆنانە کە لە گەرمە و دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و ناوچە ھاوسنوورەکانی لەگەڵ وڵاتی [[وڵاتی فارس|فارس]] [[ئێرانی قاجار|(دەوڵەتی قاجار]]) جێبەجێکران.<ref name="Aprim40">{{Harvard citation no brackets|Aprim|2005}}</ref> بوونە ھۆی کوژرانی سەدان ھەزار [[ئاشوورییەکان|ئاشووری/سوریانی/کلدانی]] و دەرپەڕاندنیان لە زێدی ڕەسەنی خۆیان لە ناوچەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی [[تورکیا]] باکووری ڕۆژاوای [[ئێران]]ی ئێستا.<ref name="Yeor148">{{Harvard citation no brackets|Yeor|Kochan|Littman|2001}}</ref> زۆرێک لە زانا و توێژەران ئەم کوشتارە بە [[جینۆساید]] دەزانن،{{Sfn|Gaunt|2017}} {{Sfn|Gaunt|Atto|Barthoma|2017}} کە ھاوشێوەی [[کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکان|جینۆسایدی ئەرمەنەکان]] و [[جینۆسایدی یۆنانییەکان|یۆنانییەکان]] ڕوویداوە.{{Sfn|Khosroeva|2007}} {{Sfn|Travis|2010}}<ref>Schaller, Dominik J. and Zimmerer, Jürgen (2008) "Late Ottoman Genocides: The Dissolution of the Ottoman Empire and Young Turkish population and extermination policies."</ref> خەڵکی مەدەنی ئاشووری/سوریان/کلدان دانیشتووی باکووری [[مێزۆپۆتامیا|میزۆپۆتامیا]] (شارۆچکەکانی [[ڕحا|ئورفا]]، [[مێردین|ماردین]]، و [[مدیاد|میدیات]]، ھەروەھا ناوچە گوندنشینەکانی ناوچەکانی [[توور عەبدین]]، [[میرنشینی ھەکاری|ھەکاری،]] [[ویلایەتی وان|وان]] و [[بدلیس]]، و لە ناوچەی [[سەڵماس]] و [[ورمێ]] لەلایەن ئیمپراتۆریەتیی عوسمانییەوە کوژران و ڕاگوێزران، لە نێوان ساڵانی [[١٩١٤| ١٩١٤]] بۆ [[١٩٢٠| ١٩٢٠]]، ئەوانەی ھەڵاتن لە کوشتارەکان قورتار بوون، لەلایەن بەشێک لە ھۆزە عەرەبییەکانی بیابان ھێرشیان کرایە سەر.{{Sfn|Travis|2010}} جێێ سەرنجە کە دیانەکانی مووسڵ و [[باشووری کوردستان]] دووچاری [[کوشتنی بەکۆمەڵ]] نەبوون، ھەرچەندە لەو سەردەمەدا بەشێک بوون لە دەسەڵاتی عوسمانی. ھیچ ئامارێکی ورد بۆ کۆی ژمارەی قوربانییەکان نییە، بەڵام توێژەران ژمارەی قوربانیانی سوریانی/ئاشووری لە نێوان ٢٥٠ بۆ ٥٠٠ ھەزار کەس مەزەندە دەکەن.<ref>The Plight of Religious Minorities: Can Religious Pluralism Survive?</ref><ref name="Hovannisian272">{{Harvard citation no brackets|Hovannisian|2007}}</ref><ref>Not Even My Name: A True Story - Page 131 by Thea Halo</ref><ref>The Political Dictionary of Modern Middle East by Agnes G. Korbani</ref> جگە لەم ژمارەیە، نزیکەی دوو ملیۆن [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] و یۆنانی لە جینۆسایدی ھاوشێوەدا کوژراون کە [[کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکان|بە جینۆسایدی ئەرمەن]] و جینۆسایدی یۆنان ناسراوە.<ref name="Scaller272">{{Harvard citation no brackets|Schaller|2009}}</ref> [[تورکیا]] بە فەرمی نکۆڵی لەم کوشتارە دەکات و ھەوڵدەدات تاوانەکان بخاتە ئەستۆی سەرۆک ھۆزە کوردەکانی ئەوسا وەک ئەوەی لەگەڵ [[سمکۆ]] لە سەڵماس ڕوویاندا<ref name="totten26">{{Harvard citation no brackets|Totten|Bartrop|Jacobs|2008}}</ref> بەڵام ھەوڵەکان بۆ بە فەرمی ناساندنی جینۆسایدی ئاشوورییەکان لەلایەن ڕەوەندی ئاشووریی لە ساڵانی نەوەدەکانەوە دەستی پێکردووە. چەند وڵاتێک، لەنێویاندا [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]، دانیان بەوەدا ناوە کە ئاشوورییەکان لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا قوربانیی [[جینۆساید]] بوون، بەڵام [[تورکیا]] ڕەتیدەکاتەوە. کۆمەڵکوژیی دەشتی [[ورمێ]] لە [[ئێران]] پاش ئەوە ڕوویدا کە لەشکری ڕووسەکان کشانەوەو سوپای عوسمانییەکان لە مانگی یەکی ساڵی [[١٩١٥]] ورمێیان کۆنترۆڵ کرد. ھەندێک لە ھۆزی کوردی ورمێ ھێرشیان کردە سەر شار و ئاوایییەکانی دەوروبەری و ئاشوورییەکان کە یارمەتیدەری ڕووسەکان بوون، لە ترسی تۆڵەی [[کوردەکان]]، بە پەنایان برد بۆ قەشە ئەمریکایییەکانی ناەندی شار و لە ماڵەکان و کڵێساکانی خۆیان داڵدەیان دان، لە ھاوینی ساڵی [[١٩١٥| ١٩١٥]] ئاشوورییەکانی [[میرنشینی ھەکاری|ھەکاری]] پەنایان ھێنایە ورمێ و [[سەڵماس]] کە ھێزی سوپای [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیای قەیسەری]] لێبوو، بەڵام ئاشووری/سوریان/ کلدانەکانی [[وان]]، [[ئامەد]]، و خەربووت دووچاری کوشتاری گەورە بوون.<ref name="مولد تلقائیا4">[https://global.rutgers.edu/cghr The Assyrian Genocide, 1914 to 1923 and 1933 up to the present], [[جامعة ڕوتجرز]]<templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://web.archive.org/web/20120322055212/http://cghr.rutgers.edu/projects/assyrian_genocide.html "نسخة مؤرشفة"]. مؤرشف من [http://cghr.rutgers.edu/projects/assyrian_genocide.html الأصل] فی 2012-03-22<span class="reference-accessdate">. اطلع علییە بتاریخ <span class="nowrap">2011-06-08</span></span>.</cite></ref> و ھاوکات بوو لەگەڵ کوشتاری ئەرمەن و یۆنانییەکان. == ناوی سەیفۆ == ئەم کۆمەڵکوژییانە بە چەندین ناوی ناوخۆیی ناسرابوون کە ڕەنگە گرنگترینیان «سەیفۆ/سیفو/ܣܝܦܐ» بێت کە بە واتای ([[شمشێر]]) دێت و لە ساڵی ١٩١٥، کاتێک لە ناوچەی تور عابدین/ ھەڤێرکان دەستی پێکرد و پێی گوترا «شاتۆ دسێڤۆ–ܫܢܬܐ ܕܣܝܦܐ»، بە واتای «ساڵی شمشێرەکە». ھەروەھا لە وێژەی سوریانیدا کۆمەڵکوژییەکان ناویان لێنراوە «ܩܛܠܐ ܕܥܡܐ ܣܘܪܝܐ–قَەطلا دەعَمّا سُورایا» / «قَطلو دعَمّو سُریویو» بە زمانی [[سوریانی]] ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا بە واتای «کۆمەڵکوژی گەلی ئاشووری/ سوریانی». ھەروەھا ناسراوە بە کورتکراوەی «gtala’ama/qat’al-ammo» بە واتای «[[پاکتاوی نەژادی|پاکتاوکردنی نەتەوەیی]]». لە [[تورکیا]]، ئەم ڕووداوانە بە شێوەیەکی گشتی بە «قەتلعامی سوریانی یان Süryani Katliamı یان Süryani Soykırımı بە واتای «کۆمەڵکوژی ئاشووری/سوریان» ناسراون سەرچاوە ڕۆژئاوایییەکان ئەم کۆمەڵکوژیانە بە ناوی «سەیفۆ» و «جینۆسایدی ئاشوورییەکان» ناودەنێن. == ھۆکارەکان == توێژەران چەند ھۆکارێکیان بۆ ئەم ئۆپەراسیۆنی قڕکردنە خستەڕوو کە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]] دژی کەمینە مەسیحییەکان ئەنجامیاندا و لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمەوە دەستیپێکرد؛ و ترسی سەرکردە سەربازییەکانی تورک لەوەی ھەر شۆڕشێک یان شەڕێک لەو ناوچانە دەبێتە ھۆی جیابوونەوەی بەشێکی گەورەی ئیمپراتۆریەتەکە، وەک ئەوەی لە وڵاتانی بەڵکان لە ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەھەمدا ڕوویدا، کاتێک زۆربەی ئەو ناوچانە لە دەوڵەتی عوسمانی ھەڵگەڕانەوەو سەربەخۆیی خۆیان بەدەستھێنا. ھەروەھا ھەوڵدان [[تورکاندن|بۆ بە تورکیکردنی]] ئەو گەلانەی کە لە چوارچێوەی دەوڵەتدا دەژین وتاواندنەوەیان لە بۆتەی نەتەوەی تورکدا، کاردانەوەی لێکەوتەوە و بووە ھۆی بڵاوبوونەوەی بیری نەتەوەگەری دژ ئەم سیاسەتە لە نێو گەلانی کورد و عەرەب و ئەرمەنی و ئاشووری<ref>Richard G. (EDT) Hovannisian "The Armenian People from Ancient to Modern Times" page 198</ref> لە ئەنجامدا بووە ھۆی بەکارھێنانی توندوتیژی لەلایەن عوسمانییەکانەوە یەکەمین جینۆسایدی بەرفراوان لە ساڵی ١٨٩٥ لە کاتی کۆمەڵکوژیی حەمیدییە دەستیپێکرد، کاتێک سەدان ھەزار [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] [[ئاشوورییەکان|و ئاشووری]] لە شارەکانی باشووری تورکیا، بەتایبەتی [[ئادانا|ئەدەنە]] و ئامەد کوژران، دوای ئەوەی چالاکوانە ئەرمەنیەکان تۆمەتباران کران بە ھەوڵی تیرۆرکردنی سوڵتان [[عەبدولحەمیدی دووەم]].<ref name="britannica">[https://www.britannica.com/event/Armenian-Genocide Armenian Massacres]، [[زانیارینامەی بریتانیکا|الموسوعة البریطانیة]] {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نسخة مؤرشفة|ناونیشان=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/35323/Armenian-massacres|ڕێکەوتی سەردان=4 یونیو 2011}}</ref> بەڵام ھۆکاری سەرەکی لە پشت ئەو کۆمەڵکوژییانەی کە بەسەر ئاشوورییەکان/سوریاکاندا ھات، ترسی عوسمانییەکان بوو لە پەیوەستبوون بە ڕووسەکان و شۆڕشگێڕانی ئەرمەنستانەوە، بە تایبەت دوای شکستی [[حملة القوقاز الأولی فی شتاء ١٩١٤|یەکەم لەشکرکێشی قەفقاز لە زستانی ساڵی ١٩١٤]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Erickson, Edward J.|سەردێڕ=Ordered to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War|ناونیشان=https://archive.org/details/orderedtodiehist0000eric|بڵاوکەرەوە=Greenwood Publishing Group|ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨٠٣١٣٣١٥١٦٩}}</ref> تێوەگلانی کورد لە کۆمەڵکوژییەکاندا، پاش بڵاوبوونەوەی دەنگۆی ئەوەی کە ئەرمەن و ئاشوورییەکان لەم ناوچانەدا لە ھەوڵدان بە پشتیوانی ڕووسیا دوو دەوڵەتی سەربەخۆ، لەسەر حسابی کوردان، لە وان و ئامەد و ورمێ و ھەکاری دروست بکەن و ئەفسەرانی و لایەنگرانی پارتی لاوانی تورک ئەم دەنگۆیانەیان وەک ھەڕەشە دەگەیاندنە سەرۆک ھۆزە کوردەکان و ھانیان دەدان بۆ ئەوەی لە دژی ئەم ھەوڵانەی ڕووسیا بوەستنەوە. تەنانەت ئەو کوردانەی دژ بە سیاسەتی دەوڵەت بوون بە دڕندەترین شیواز قەتلوعام کران وەک قەتلوعامی بازید و ئەڵشگرد دژ بە کوردان. == پێشینەی مێژوویی == ژمارەی [[ئاشوورییەکان]] لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی]] لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا بە نزیکەی یەک ملیۆن مەزەندە دەکرا و ناوچەکانیان لە ناوجەرگەی کوردستان کە ئێستا بەسەر [[ئێران]] [[عێراق|و عێراق]] [[تورکیا|و تورکیا]] دابەش دەبێت.<ref name="Travis2">Travis, Hannibal.</ref> مێژوونووسانی وەک دەیڤید گاونت ئاماژەیان بەوە کردووە کە ئاشوورییەکان پێش دەستپێکردنی [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیھانی یەکەم]] نزیکەی ٦٠٠ ھەزار کەس بوون.<ref name="Travis2"/> [[ئاشوورییەکان]] لە ڕۆژاوای [[دەریاچەی ورمێ]] و [[دەریاچەی وان|باشووری دەریاچەی وان]] (بەتایبەت ناوچەی [[میرنشینی ھەکاری|ھەکاری]]) [[مێزۆپۆتامیا|و میزۆپۆتامیا]] و لە ویلایەتەکانی ڕۆژھەڵاتی دەوڵەتی عوسمانی وەک [[ویلایەتی دیاربەکر|ئامەد،]] [[ویلایەتی ئەرزڕۆم|ئەرزرۆم و]] بیتلیس دەژیان. ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی وەک ھاووڵاتی پلە دوو مامەڵەی لەگەڵ ئاشوورییەکان دەکرد، وەک ئەو مەسیحیانەی کە لە ئیمپراتۆرییەتی عوسمانیدا دەژیان، و ڕێگرییان لێدەکرد کە پۆستی پلەبەرز لە دەوڵەتەکەدا بەدەستبھێنن. توندوتیژی بەرامبەر بەم کەمینانە پێش ھەڵگیرسانی جەنگی جیھانی گەورە ھەر ھەبوو بەڵأم زیاتر مۆرکێکی ناوخۆیی و تەسکی ھەبوو وەک کوشتاری بەدرخانییەکان لە ساڵانی دوای ١٨٤٠ز کوشتاری سوارەی حەمیدییەی سەر بە دەوڵەت لە ساڵانی ١٨٩٥ و ١٨٩٦.<ref name="Anahit">Khosoreva, Anahit.</ref> کاتێک سەرکردەکانی سوارەی حەمیدی فەرمانیان لە سوڵتانی عوسمانی وەرگرت، و دژ بە چالاکوانە ئەرمەنەکان لە ئورفا و ئامەد.<ref name="Travis2">Travis, Hannibal.</ref> === ھەڵگیرسانی شەڕ === ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی لە ساڵانی ١٨٩٠ دەستی کرد بە ئەنجامدانی کۆمەڵکوژی دژ بە ئاشوورییەکان ئەوسا عوسمانییەکان پەیوەندییەکی باشیان لەگەڵ ئینگلیز و ئەڵمانەکان ھەبوو و بەڵێنیان دابوو بەرگری لە ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی بکەن لە بەرامبەر ھێرش و ھەڕەشەکانی ڕووسیادا، لەکاتێکدا [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیا]] لە ھەوڵدا بوو بەرگری لە کەمینەی مەسیحس ئەرتۆدۆکسی ئەرمەن و ئاشووریی ڕۆژھەڵاتی دەوڵەتی عوسمانی بکات و بۆ مەرامی سیاسی و گوشار دژ بە دەوڵەتی عوسمانی بەکاریان بێنێت<ref name="Travis2">Travis, Hannibal.</ref> دوای ئەوەی دەوڵەتی عوسمانی جەنگی دژ بە ڕووسیا و ئینگلیز و فەرەنسا ڕاگەیاند و چووە پاڵ ئەڵمانەکان لە جەنگی گەورەدا، ھێرشی کردە سەر سنوورەکانی ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیا و جیھادی دژبە مەسیحییەکان<ref name="Travis2"/> ڕاگەیاند. لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩١٤ دەستی کرد بە دەرکردن و قەتلوعامی ئاشووری و ئەرمەنەکان لە شاری وان.<ref name="Travis2">Travis, Hannibal.</ref> د ئەڵمانەکانیش دۆخەکەیان قۆستەوە پشتگیری دارایی تەواویان پێشکەش بە عوسمانییەکان کرد لە شەڕەکەیان دژی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیا]].<ref name="Travis2"/> === بەرپرسیارێتی حکوومەتی عوسمانی === لە بارەی بەرپرسیارێتی حکوومەتی عوسمانی و ئایا جینۆسایدەکە بە شێوازێکی سیستماتیک بووە یان نا، بۆچوونی جیاواز ھەن. سەبارەت بە بەرپرسیارێتی حکوومەتی عوسمانی، ھیلمار کایزەر دەنووسێت، تەڵعەت پاشا لە [[٢٦ی تشرینی یەکەم]]ی [[١٩١٤]] فەرمانی دەرکردنی ئاشوورییەکانی لە ناوچەکە دەرکرد، لە ترسی ھاوکاریکردنیان لەگەڵ ھێزە پێشڕەوەکانی ڕووسیا، بەڵام فەرمانەکە دواخرا و دوای سێ ڕۆژ وازی لێھێنرا بەھۆی نەبوونی سەرباز. == دۆخی پێش جەنگی گەورە == [[ئاشووری]]/[[ئاشوورییەکان|سوریان]]/[[ئاشوورییەکان|کلدان]] لە کەمینە ئایینی و نەتەوەیییە گرنگەکانی ناو [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]ن، جگە لەوەی لە شارە گەورەکانی دەوڵەت وەک [[مووسڵ| مووسڵ]]، [[حەلەب]] و [[ئامەد]] دەژیان، بەڵام زۆربەیان لە گوندەکاندا دەژیان لە ناوچەیەکانی [[ورمێ]] و تا [[مێردین|ماردین]] ھاوسێ لەگەڵ [[کورد]] و [[ئەرمەنییەکان| ئەرمەنەکان]] دەژیان. توێژەران مەزەندە دەکەن کە ژمارەی پەیڕەوانی کڵێسای ڕۆژھەڵاتی (ئاشووری و کلدان) لە نێوان ٤٠٠ بۆ ٥٠٠ ھەزار کەسدا بووە. ھەروەھا سوریانی ([[ئۆرتۆدۆکس]] و [[کاسۆلیکی]] [[سووریا]]) ژمارەیەکی ھاوشێوەیان پێکدەھێنا؛ کە دەکاتە کۆی ژمارەیان ٧٠٠٬٠٠٠–١٠٠٠٬٠٠٠. گرنگترین ناوچە مێژوویییەکانیان بریتی بوون لە: === ورمێ === [[ورمێ]] دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای [[ئێران]]ی ئێستا. ھەرچەندە بە ناو لەژێر دەسەڵاتی [[قاجاڕەکان|شانشینی قاجار]]دا بووە، بەڵام لە ڕاستیدا لەژێر کاریگەری [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]]دا بووە. ورمێ بووە یەکێک لە ناوچە پێشکەوتووەکان، کە ڕۆژنامەی «زەھریرا دەبھرا» (ܙܗܪܝܪܐ ܕܒܗܪܐ) لە ساڵی ١٨٤٩ دامەزرا کە بە یەکەم [[ڕۆژنامە]]ی زمانی [[زمانی سوریانی|سوریانی]] دادەنرێت. چەندین مژدەدەر - کەسێکە فێرکارییەکانی [[ئینجیل]] لە ڕێگەی بانگەواز، فێرکردن، خزمەتگوزاری کۆمەڵایەتی بڵاودەکاتەوە تاکو خەڵک باوەڕ بە [[مەسیحییەت]] بھێنن. - مەسیحی لە ساڵانی ١٨٢٠ەوە لە ناوچەکەدا چالاک بوون، [[چاپخانە]]یان دامەزراند و ڕۆژنامەیان بڵاوکردەوە بە ئامانجی گۆڕینی دانیشتووانی مەسیحی، کە شوێن [[کڵێسای ئاشووریی ڕۆژھەڵات]] و [[کاسۆلیک|کڵێسای کاسۆلیکی]] [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی|کلدان]] کەوتبوون، بۆ ئایینی [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات|ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات]] و پرۆتستانتی. ھەرچەندە تەنھا ژمارەیەکی زۆر کەم گۆڕابوون بۆ ئەم مەزھەبانە، بەڵام کاریگەریی ئەم مژدەدەرانە لە ناوچەکەدا زۆر قووڵ بوو، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی لەگەڵ بڵاوبوونەوەی [[ڕۆژنامەگەری]] و [[پەروەردە]] لەنێو دانیشتووانە مەسیحییەکەیدا، ھەستانەوەیەکی کولتووریی ڕووبدات.<ref>https://web.archive.org/web/20160325152500/http://www.assyriancc-nohadra.com/files_bank/748fec36089a58b47191455f99519efc.pdf</ref><ref>https://web.archive.org/web/20170501094955/http://www.aina.org/books/fla/fla.htm</ref> === ھەکاری === [[پەڕگە:Qudshanis-Hakkari_Mar_Shimon_house.jpg|وێنۆک|200x200پیکسڵ| شوێنی نیشتەجێبوونی پاتریارکەکانی کڵێسای ڕۆژھەڵات دەکەوێتە قەدشانس لە [[ھەکاری]].]] ئەم ناوچەیە بە یەکێک لە ناوچە ناڕێکەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] دادەنرا، کە لە [[دھۆک]]ەوە لە باشوورەوە تا [[وان]] لە باکوور درێژدەبێتەوە. بەھۆی سەختی داگیرکردنی لەلایەن سوپا نیزامییەکانەوە بۆیە دەسەڵاتێکی خۆبەڕێوەبەرییان ھەبوو. زۆربەی دانیشتووانەکەی شوێنکەوتووی [[کڵێسای ئاشووریی ڕۆژھەڵات]] بوون و دانیشتووانەکەی بە مەیلی خێڵەکی تایبەتمەند بوون. ھەر خێڵێک لەلایەن کەسێکەوە بە ناوی «مالک» “ܡܠܟ” سەرکردایەتی دەکرا. ئەمانەش لە بەرامبەردا بەیعەتیان بە سەرکردەی ڕۆحی خۆیان کە پاتریارکی کڵێسای ڕۆژھەڵات بوو، کە لە بنەماڵەی شەمعوونە و «کڵێسای مار شالیتا» “ܡܪܝ ܫܠܝܛܐ” لە شارۆچکەی قەدشانس لە باشووری [[تورکیا]] وەک ناوەندی خۆی وەرگرتووە. ئاشوورییەکانی ھەکاری سەربەخۆ بوون و دابەشبوون بەسەر عەشیرەتەکاندا کە پێیان دەگوترا ئاشەرات: تیاری سەرەوە، تیاری خوارەوە، تەخومی، تەل، باز، جیلو، زاران، زیر و دێسین. ئاشوورییەکانی ھۆزەکانی [[ھەکاری]] لە ڕووی سیاسی و مەزھەبییەوە یەکگرتوو بوون لەژێر ئیدارەی [[بنیامین مارشەمعوون|مار شەمعوون]] کە ملکەچی دەسەڵاتی حکوومەتی عوسمانی بوو. ئەم کۆمەڵگایە لەژێر دەسەڵاتی خۆبەڕێوەبەریدا یەکگرتوو بوو، ئاشوورییەکانی ھەکاریش دابەش بوون بەسەر ھۆزێکدا کە سەرکردە ھۆزەکان کە پێیان دەگوترا مەلیک فەرمانڕەوایییان دەکرد. ھەروەھا ھۆزەکان دابەش بوون بەسەر خێڵەکاندا کە لە ھەندێک بنەماڵە پێکھاتبوون. خێڵەکە سەرکردەیەکی ھەبوو کە بەزۆری خوێندەوارترین یان بەتەمەنترین بوو. ناوەندی ئیداری ھەموو ھۆزەکانی ئاشووری لە شارۆچکەی قوچانیس بوو.<ref>Heazell & Smith 1913، لاپەڕە 9</ref><ref>Wigram 1929، لاپەڕە 167-168</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190810202944/http://www.betnahrain.net/Arabic/Books/wmbooks/william3.htm</ref> تا [[سەدەی نۆزدەھەم]]، [[میرنشینە کوردییەکان]] دەستیان کرد بە ھەوڵدان بۆ سەپاندنی کۆنترۆڵی خۆیان بەسەر ئەم ناوچەیەدا. شازادەی کورد [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|محەممەد ڕەواندزی]] لە ناوچەکانی [[ڕێکەوتی]] و [[شنگال]] چەند کۆمەڵکوژییەکی ئەنجامدا کە [[مەسیحی|مەسیحییەکان]] و [[ئێزدی|ئێزیدییەکانی]] کردە ئامانج. ھەروەھا ھەوڵیدا ئایینی [[ئیسلام]] بەسەریاندا بسەپێنێت. ھەروەھا لە ناوچەکانی ڕێکەوتی و ھەکاری و [[بۆتان]] [[کۆمەڵکوژی]]ی بە ئامانجی مەسیحییە نا موسڵمانەکان و ئێزیدییەکان ئەنجامداوە. دەسەڵاتی گەشەی کرد و دەستی بەسەر ناوچەکانی ناوچەی [[فورات]]دا گرت لەکاتێکدا عوسمانییەکان سەرقاڵی ھەڵمەتی [[محەممەد عەلی پاشا]] بوون لە سووریا؛ بەڵام سوڵتانی عوسمانی بەخێرایی سوپای خۆی نارد و [[میرنشینی سۆران]]ی ڕووخاند و کۆنترۆڵی عوسمانی بەسەر ئەو ناوچانەدا سەپاند. چالاکیی مژدەدەرە [[پرۆتێستانت]]ەکان لە ناوچەکەدا لە ساڵانی ١٨٤٠دا گومانی خێڵە کوردەکانی ورووژاند و [[دەشتی نەینەوا]] و ناوچەی ڕێکەوتیش شاھیدی زنجیرەیەک کۆمەڵکوژی بوون بە سەرکردایەتی میری [[میرنشینی بۆتان]]ی کورد [[بەدرخان]] کە بووە ھۆی کوشتنی دەیان ھەزار مەسیحی و وێرانکردنی زۆرێک لە گوندەکانی ناوچە خێڵەکییەکانی ئاشووری. فشاری زلھێزەکانی ڕۆژاوا بۆ ڕاگرتنی کۆمەڵکوژییەکان بووە ھۆی دەستوەردانی دوودڵانەی پۆرتەی سوبلیم ([[باب ئەلعالی]]) و دوا میرنشینی کوردیش ڕووخا.<ref>McDowall 2000، لاپەڕە 42-44</ref><ref>https://web.archive.org/web/20160304090511/http://www.bethsuryoyo.com/currentevents/KurdishHiddenPages/KurdishHiddenPages.htm</ref><ref>McDowall 2000، لاپەڕە 45-47</ref> === توور عەبدین/ ھەڤێرکان === {{سەرەکی|کۆمەڵکوژییەکانی دیاربەکر (١٨٩٥)}} ئەم ناوچەیە گرنگترین ناوەند بوو بۆ کۆمەڵگەی ئۆرتۆدۆکسی سوریانییەکان، و شایەتحاڵی گۆڕینی ھەندێکیان بوو بۆ ئایینی [[کاسۆلیکی]]، و بڵاوبوونەوەی کاسۆلیکی سوریانیش بە ھەمان شێوە، بە تایبەت لە [[ماردین]]. بە پێچەوانەی ئاشوورییەکانی ھەکاری، سوریانییەکان لە [[توور عەبدین]] مەیلی سەربەخۆیییان نەبووە؛ بەڵام ئەوەی دەسەڵاتدارانی عوسمانیی نیگەران کرد، جیاوازییەکی زۆری ئاستی خوێندن بوو لە نێوان مەسیحییەکان و موسڵمانانی ئەو ناوچانەدا، ئەمەش وای کرد عوسمانییەکان بڕیار دەربکەن و فەرمانی داخستنی [[خوێندنگە]]ی مەسیحییەکانیان دەرکرد، مەگەر بە فەرمانی فەرمی کراوە نەبن. لە ساڵی ١٨٨٤ دەسەڵاتدارانی عوسمانی یاسایەکیان دەرکرد و تێدا ھاتبوو کە پۆرتی سوبلیم ئەو کەسەیە کە بڕیار دەدات خوێندنگە لە ناوچەکاندا بکرێتەوە یان نا.<ref>Joseph 1983، لاپەڕە 88</ref> تەواوی [[پارێزگای دیاربەکر]] لە ساڵی ١٨٩٥دا تووشی زنجیرەیەک کۆمەڵکوژی کرا کە ژمارەی مەسیحییەکانی کەمکردەوە. ژمارەی دانیشتووانی سەنجەقی ماردین پێش ھەڵگیرسانی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] نزیکەی ٢٠٠ ھەزار کەس بوو، مەسیحییەکان نزیکەی دوو لەسەر پێنجی دانیشتووانەکەی پێکدەھێنن. ئێستا [[کورد]] نزیکەی ٥٠٪ی دانیشتووانی [[توور عەبدین]] پێکدەھێنن کە نزیکەی ٤٥ ھەزار کەسن.<ref>Andrieu, Sémelin & Gensburger 2010، لاپەڕە 386</ref> == کۆمەڵکوژییەکان == [[پەڕگە:Shimun_Benyamin.jpg|وێنۆک| [[بنیامین مارشەمعوون]]، سەرکردەی ڕۆحی ئاشوورییەکان لە سەردەمی کۆمەڵکوژییەکان.]] مار شەمعوون بیست و یەکەم بنیامین، سەرۆکی ڕووحانی [[کڵێسای ئاشووریی ڕۆژھەڵات|کڵێسای ڕۆژھەڵاتی ئاشووری]] و پاتریارکی، پێش ئەوەی [[دەوڵەتی عوسمانی]] بچێتە [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، بەڵێنی پێدرا کە [[خوێندنگە]]کان بکرێنەوە و ناوچەکانی ئاشوورییەکان لە ھەکاری پەرە پێبدرێن، بە مەرجێک کە لە ھەر جەنگێکی داھاتوودا بەرامبەر [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]] بێلایەن بمێنێتەوە. لە ڕاستیدا، [[ئاشوورییەکان]] لە سەرەتای کارە سەربازییەکانی پاییزی ١٩١٤دا نەچوونە پاڵ ڕووسەوە یان شۆڕشگێڕە [[ئەرمەنییەکان]]ەوە. تەنانەت پاتریارکی کەنیسەی ڕۆژھەڵات نامەی بۆ گەلی خۆی نارد کە داوای لێکردن لە فەرمانڕەوایەتی ناوخۆیی عوسمانییەکان بکەون و بەرامبەر میللیشیاکانیان ڕێگری نەکەن. بە شکستی ھەڵمەتی یەکەمی عوسمانییەکان لە بەرەی [[قەوقاز]] بەرەو [[باتومی]]، عوسمانییەکان بڕیاریاندا کە تەھا ڕێگا بۆ سەرکەوتن لەو بەرەیە گۆڕینی [[دیمۆگرافیا]]ی ناوچەکانی [[بەرزاییەکانی ئەرمەنستان|ئەرمەنییە بەرزەکانییەتی]]، بە کوشتن و ئاوارەکردنی دانیشتووانی ئەرمەنی؛ بەڵام کردەوەکانی پاکتاویکردن تەنھا ئەرمەنییەکان نەبوو. لە ١٢ی تشرینی دووەمی ١٩١٤، [[محەممەدی پێنجەم|سوڵتان محەممەدی پێنجەم]]ی عوسمانی [[جیھاد]]ی دژ بە «دووژمنانی ئیسلام» ڕاگەیاند، و شێخی ئیسلامی عوسمانی بە [[فەتوا]]ی جیھاد لە ١٤ی تشرینی دووەم ئەم بانگەوازەی پشتڕاست کردەوە. سەرەڕای شکستی یەکەمی عوسمانییەکان، بەڵام لە ڕۆژی سەری ساڵی ١٩١٥ توانیان بە بێ بەرگرییەکی بەرچاو بچنە ناو بەرگرییەکانی [[ڕووسیا]] لە [[ئێران]] و [[تەورێز]] و [[ورمێ]] کۆنتڕۆڵ بکەن. لە ھەمان کاتدا لە [[ھەکاری]]، میلیشیاکانی [[کورد]] کە لەژێر فەرمانی عوسمانییەکان کاردەکەن، کردەوەکانی لەناوبردنی گوندەکانی ئەرمەنی و ئاشوورییان دەستپێکرد. لەم کردەوانەدا، گوندنشینە ئاشووری/کلدانییەکانی ناوچەکانی ئالباق و غاوار (باشووری [[دەریاچەی وان]]) تاڵان و کوژران. ھەروەھا عوسمانییەکان سەرکردە سووریانییەکانی ناوچەی «بەشکالی» (باکووری ھەکاری)یان دەستبەسەر کرد بۆ ئەوەی وەک بارھەڵگر بۆ سوپای عوسمانی کاربکەن، و دوای تەواوبوونی کارەکانیان کوژران. لە ١٥ی نیسانی ١٩١٥، باڵیۆزی ئەڵمانی «فانگنھایم» بە تەلەگرامێک بۆ سەرۆک وەزیرانی ئەڵمانیای ڕاگەیاند کە مەسیحییەکانی وان تووشی «قڕکردنێکی گشتگیری» بوون لەلایەن دەسەڵاتە ناوخۆیییەکانەوە.<ref>Totten, Bartrop & Jacobs 2008، لاپەڕە 57</ref><ref>Totten, Bartrop & Jacobs 2008، لاپەڕە 19</ref><ref>Gaunt & Beṯ-Şawoce 2006، لاپەڕە 136</ref><ref>Gaunt & Beṯ-Şawoce 2006، لاپەڕە 135</ref> بەڵام ئەو ھۆکارەی کە ئاشوورییەکانی ناچار کرد بچنە ناو جەنگەوە، دەستبەسەرکردنی براکەی پاتریارک، ھوورمز شەمموون بوو کاتێک لە [[ئەستەمبوڵ]] خوێندنی دەکرد. ئەو گواسترایەوە بۆ [[مووسڵ]] و وەک گیراو بەکارھێنرا. عوسمانییەکان داوایان لە پاتریارک کرد کە بەرامبەر داواکاری سەرکردە ھۆزە ئاشوورییەکان بۆ یەکگرتنی لەگەڵ [[ڕووسیا]] بانگھێشتنامەکانیان وەڵام نەداتەوە. پاتریارک وەڵامی دایەوە کە ژیانی گەلەکەی گرنگترە لە ژیانی براکەی؛ بۆیە ھوورمز شمعوون لە مووسڵ لە سێدارەدرا. پاتریارک بە دان بە فشارەکانی سەرکردە ھۆزەکان، لە ١٠ی ئایاری ١٩١٥ جەنگی دژ بە دەوڵەتی عوسمانی ڕاگەیاند.<ref>Stafford 2006، لاپەڕە 25</ref><ref>https://web.archive.org/web/20181010132238/http://www.aina.org/books/tat.htm</ref> === ئۆپەراسیۆنەکان لە (ھەکاری) === سەرەڕای بەڵێنەکانی ڕووسیا بۆ پشتیوانی لە ئاشوورییەکانی ھەکاری، تەنیا ٤٠٠ سوارەی قەزاکیان نارد، کە پێش ئەوەی بگەنە چیای ھەکاری لەلایەن میلیشیا [[کوردەکان]]ەوە لەناوچوون. ئاشوورییەکان بە سەرۆکایەتی شەمعوون بنیامین پەنایان بردە بەر شاخە بەرزەکان کە بەرزییەکەی زیاتر لە ٣٠٠٠ مەتر بوو، کە ئەستەمە بۆ سوپای ئاسایی بتوانن بچنە ناوییەوە؛ بەڵام تورکەکان ھێزەکانیان لە ناوچەکانی دەوروبەری ھێشتەوە، دەیانزانی بەفری تشرین ئاشوورییەکان ناچار دەکات دابەزین. پاتریارک لە نامەیەکدا کە ئاراستەی سەرکردایەتی ڕووسیا کراوە، دۆخی چیای ھەکاری دەگێڕێتەوە:<ref>Gaunt & Beṯ-Şawoce 2006، لاپەڕە 121</ref> {{وتە|دوای مانگێک لە شەڕ لەگەڵ [[کورد]]، مەھدی پاشا، والی عوسمانی [[مووسڵ]]، یەکەکانی عوسمانی بە تۆپخانەی قورس نارد. گوندەکانی ئێمەیان داگیر کرد و سووتاندیان… ئێستا ئاشوورییەکان لەسەر لووتکەی چیاکانی تیاری و تەخوما و دیز دەژین و لە نەبوونی خۆراکدا دەمرن. ئێمە ھیچ کەرەستەیەکمان نییە و تورکەکان گەمارۆمان دەدەن، بژاردەمان تەواو بووە.}} ==== ڕاکردن بەرەو ورمێ ==== شەمعوون بنیامین دەیزانی ھاتنی [[زستان]] بە مانای لەناوچوونی تەواوەتی گەلەکەی دەبێت. سەفەری بۆ [[ئێران]] کرد و لەوێ ھەوڵیدا ڕووسەکان ڕازی بکات کە ھێزی دووەم بنێرن بۆ پشتیوانی لە ئاشوورییە گەمارۆدراوەکان؛ بەڵام لە مەحاڵبوونی ئەمەیان ئاگادار کردەوە و ئامۆژگارییان کرد کە نەگەڕێتەوە بۆ ھەکاری، چونکە ئەمە مانای مردنی دەبێت؛ بەڵام زۆری نەخایاند گەڕایەوە و توانی زۆرینەی گەمارۆدراوەکان لە ڕێگایەکی دڕ و سەختدا کە [[عوسمانییەکان]] پێشبینییان نەکردبوو بەرەو [[ورمێ]] ڕابەرایەتی بکات. نزیکەی ٥٠ ھەزار کەسیان گەیشتنە دەشتی ورمێ و لە شارۆچکەکانی [[سەڵماس]] و ورمێ نیشتەجێ بوون. ھەزاران کەس لەکاتی پەڕینەوە لە شاخەکانی درێژبوونەوەی نێوان ھەکاری و ورمێ بەھۆی برسێتی و ماندووێتی گیانیان لەدەستدا.<ref>Hovannisian 2007، لاپەڕە 271</ref> دوای ئەوەی عوسمانییەکان زانیان کە خەڵکی شاخ توانیوویانە ھەڵبێن، ھێرشیان کردە سەر گوندە مەسیحییەکان کە دەکەونە دەشتی نێوان بەرزایییەکانی ھەکاری و دەریاچەی وان، بەڵام دوای ئەوەی ڕووسەکان لە ھاوینی ساڵی ١٩١٥دا کۆنترۆڵی خۆیان بەسەر شاری واندا سەپاند بەرەو ڕۆژاوا کشانەوە. === کۆمەڵکوژیی سێرت === [[پەڕگە:Copy_of_L._de_Mango's_painting,_picturing_the_outrage_of_the_Wadi_Wawela_valley.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ| سکێچێکی نیگارکێشی ئیتاڵی لیۆناردۆ دی مانگۆ کە لەناوبردنی ژنان و منداڵان نیشان دەدات.]] ھەرچەندە زۆرێک لە دانیشتووانی گوندە شاخاوییەکانی ھەکاری ھەڵھاتن، بەڵام دانیشتووانی شار و دەشتەکانی بەرزایییەکانی ئەرمەن، چارەنووسێکی جیاوازیان بەرەوڕوو بووەوە. دوای شکستیان لەلایەن ڕووسەکان لە [[وان]] لە نیسانی ١٩١٥، سوارەی حەمیدییە کە لە نیمچە سەربازی کورد پێکھاتبوو، پاشەکشەیان کرد بۆ [[سێرت]]، لەوێ لە مانگی حوزەیرانی ١٩١٥ ھەموو پیاوە کلدانییەکانی شارۆچکەکەیان دەستگیر کرد و بە فەرمانی حاکمەکەی حیلمی پاشا ماڵەکانیان تاڵان کرد. شایەتحاڵەکان باسیان لەوە کردووە کە چۆن ھێرشبەرەکان جلوبەرگیان لە دەستگیرکراوەکان بردووە و ڕووتیان کردوون و بە چەکی سپی - [[چەقۆ]] یان تەور یان قەمە - کوشتوویانن. دوای چەند ڕۆژێک فەرمانی دەرکردنی ئەو ژن و منداڵانەی کە ماونەتەوە لە [[سێرت]] و حەفتا گوندی مەسیحی لەو ناوچەیە دەرکران. بە یاوەری سوارەکانی کورد بۆ [[مێردین]] ١٠٠ کیلۆمەتر ڕێپێوانیان کرد. پێش ئەوەی بگەن، بەدری پاشا، پارێزگارەکەی، تەلەگرامێکی نارد و داوای لە سوارەکان کرد ھەموو ئەو ژن و منداڵانەی ھەڵیان گرتبوو پاکتاوی بکەن. ئەوان ھێنرانە دۆڵێک کە بە واویلە ناسراوە، لەوێ سوارە بە سەدان ژن و پیاوی کورد لە گوندەکانی دەوروبەرەوە بەھێزکرابوون، زۆربەیان بە [[شمشێر]] و [[خەنجەر]] و [[بەرد]] کوشتیانن و تەنھا ئەو کەسانە ژیان کە وا خۆیان نیشان دا کە مردوون. لە ھەمان کاتدا ھێزەکانی جەودەت پاشا و خەلیل پاشا کە لە ھەکاری جێگیر بوون، بەرەو گوندەکانی سەنجەقی سێرت بەڕێکەوتن کە نزیکەی ٦٠ ھەزار [[مەسیحی]] لێ بوون کە زۆربەیان کلدان و ئۆرتۆدۆکسی سووریانی بوون و ھەموو دانیشتووانی گوندە مەسیحییەکانیان کوشت. ڕافایێل دی نۆگالێس مێندێز، ئەفسەرێکی [[ڤێنێزوێلا]] کە لە سەردەمی عوسمانییەکاندا لەگەڵیان شەڕی کردووە، باس لەوە دەکات کە چۆن کۆمەڵکوژییەکان پێشوەختە لەلایەن دەسەڵاتدارانی عوسمانییەوە پلانیان بۆ دانرابوو. لەگەڵ گەیشتنی بە [[سێرت]]، دی نۆگالێس ئەوەی بینیوویەتی دەگێڕێتەوە: {{وتە|شوێنەواری کۆمەڵکوژییەکان لەسەر [[گرد]]ەکان دەبینرا کە ڕوویان لە ڕێگای سەرەکی بوو، کە لێوارە تاریکەکانیان بە ھەزاران تەرمی نیوە ڕووت و خوێناوی داپۆشرابوو، کە کەڵەکەبوون و بەیەکەوە لکاون یان لە کۆتا ھەناسەبڕکێی مردنیاندا یەکتریان لە باوەش گرتبوو. من و پیاوەکانم توانیمان بە سەختی بچینە ناو سێرتەوە بەھۆی کەڵەکەبوونی لاشە کە ڕێگاکەمانی گرتبوو. لەوێ بینیمان کە چۆن ھەندێک لە دانیشتووانەکەی بە یاوەری پۆلیسی ناوچەکە ماڵی مەسیحییەکانیان تاڵان کردووە. لەگەڵ گەیشتنمان بە سێرت، چاومان بە پارێزگارە ناوخۆییەکان کەوت کە لەگەڵ جەودەت پاشا کۆدەبوونەوە. لە گفتوگۆکەیان کۆبوومەوە کە ئەو کۆمەڵکوژییە ڕۆژی پێشتر لەلایەن خودی جەودەت پاشاوە پلانی بۆ دانراوە.}} ھەروەھا دی نۆگالێس دەگێڕێتەوە کە کاتێک لەگەڵ محەممەد ڕەشید پاشا، پارێزگاری [[دیاربەکر]] قسەی کردووە، دووەمیان ئاگاداری کردووەتەوە کە فەرمانی قڕکردن لە ڕێگەی تەلعەت پاشا وەزیری جەنگەوە وەرگرتووە، کە سێ وشەی تێدایە: سووتاندن - لەناوبردن - کوشتن (Yak-Vur-Öldür). === کۆمەڵکوژییەکانی ویلایەتی ئامەد === [[پەڕگە:Rafael_de_Nogales_Mendez.png|ڕاست|وێنۆک|334x334پیکسڵ| ڕافایل دی نۆگالێس مێندێز بە جلوبەرگی سەربازی عوسمانی، چەتەیەکی ڤەنزوێلی بوو کە لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا وەک ئەفسەر لە سوپای عوسمانیدا کاری کردووە. ئەو [[کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکان|کۆمەڵکوژییەکانی ئەرمەن]] و ئاشوورییەکانی بە [[جینۆساید]]ێکی پلان بۆ داڕێژراو وەسف کرد.]] جۆزێف نەعیم، کە قەشەیەکی کلدانی بوو و لە کۆمەڵکوژییەکانی ڕوھا ڕزگاری ببوو، لە کتێبەکەیدا بە ناوی «ئایا ئەم نەتەوەیە لەناو دەچێت؟» ئاماژەی بەوە کردووە کە پرۆسەی ڕاوەدوونانی زۆرەملێ لە ئازاری ١٩١٥دا دەستی پێکرد، کاتێک کاروانەکانی ئاوارە ئەرمەنییەکان لە گوندەکانی دەوروبەرەوە بە بارودۆخێکی خراپ گەیشتنە ناو شارەکە. لە کاتێکدا پرۆسەی کۆمەڵکوژی لە مانگی دواتردا دەستی پێکرد و ھەموو مەسیحییەکانی بێ جیاوازی گرتەوە. کۆمەڵێک لە پیاوانی ئاشووری/سوریانییان لە تەمەنی شانزە ساڵییەوە کۆکردەوە و لە گۆڕەپانەکانی شاردا ئەشکەنجەیان دان و کوشتیانن. دواتر وێنەیان گرتن و وا نیشانیان دان کە گوایە ئەوانە [[تورک]]ن و لەلایەن مەسیحییەکانەوە کوژراون.<ref>https://web.archive.org/web/20170320105005/http://www.aina.org/books/stnd.htm</ref> بەڵام لە ناوەندی ویلایەتی ئامەد (دیاربەکر)، سەرەتا دەسەڵاتداران ھەزاران کەس لە ناودارانی ئەرمەن و سوریانییان لەسەر دەستی والییەکەی، [[محەممەد ڕەشید پاشا]]، دەستگیرکرد و لەسێدارە دان پێش ئەوەی ئەوانی دیکە لەناو ببەن و ڕاوەدوویان بنێن. ژمارەی کوژراوانی سوریانی لەوێ لە نێوان ٧٠،٠٠٠ بۆ ١٠٠،٠٠٠ کەس دەخەمڵێنرێت.<ref>Hovannisian 2007، لاپەڕە 269</ref><ref>Gaunt & Beṯ-Şawoce 2006، لاپەڕە 265</ref> دی نۆگالسیش دەگێڕێتەوە کە لەکاتی قسەکردنی لەگەڵ محەممەد ڕەشید پاشا، ناوبراو پێی ڕاگەیاندووە کە فەرمانی کۆمەڵکوژییەکەی لە ڕێگەی تەلەگرافێکەوە لە [[تەلعەت پاشا]]ی وەزیری جەنگەوە پێگەیشتووە کە تەنھا سێ وشەی تێدا بووە: بسوتێنە - تێکبدە - بکوژە (Yak-Vur-Öldür).<ref>Ungor 2005، لاپەڕە 63</ref><ref>Ungor 2005، لاپەڕە 48</ref> ==== کۆمەڵکوژییەکانی توور عەبدین ==== [[پەڕگە:Mehmet_Talat_Pasha.jpg|وێنۆک|215x215پیکسڵ| [[تەلعەت پاشا]] وەزیری جەنگی عوسمانی. تەلەگرامێکی کورتی بۆ پارێزگاری ئامەد نارد، کە تێدا نووسیبووی: «بسووتێنە-لەناوببە-بکوژە».]] لە مانگی حوزەیرانی ١٩١٥دا ھێزەکان دەستیان کرد بە ھێرشکردنە سەر گوندە سوریانییەکان لە ناوچەی [[جزیر|جەزیرەی فوراتی]]. لە ١٠ی حوزەیراندا [[کۆمەڵکوژیی مێردین]] و دەوروبەری ڕوویدا، و لە ١٤ی حوزەیرانیشدا ھێرش کرایە سەر [[نسێبین]]. بەڵام لە نسێبین، [[نووری پاشا]]ی حاکمی تورک ڕێگەی نەدا سوپا بچێتە ناو شارەکە، چونکە دەیزانی ئەمە دەبێتە ھۆی کۆمەڵکوژی. لەو کاتەدا [[محەممەد ڕەشید پاشا]]ی والی دیاربەکر فەرمانی تیرۆرکردنی دا، و دوای ئەوە لە بیست و یەکی ھەمان مانگدا کۆمەڵکوژییەک لە [[مدیاد]] ڕوویدا.<ref>https://web.archive.org/web/20171012050414/http://www.ermenisoykirimi.net/thesis.pdf</ref> [[خەلیل پاشا]] دوای گەڕانەوەی لە سێرت، چاوی بە نێردەیەک کەوت بە سەرۆکایەتی ناجی پاشا و بە پاڵپشتی ڕاوێژکارە سەربازییە ئەڵمانییەکان کە گرنگترینیان شۆبنەر-ریختەر بوو، کە دواتر بوو بە یەکێک لە دامەزرێنەرانی [[پارتی نازی]] لە [[ئەڵمانیا]]؛ ئەرکی ئەم نێردەیە ھەماھەنگی پرۆسەکان بوو لە [[توور عەبدین]]. سەرەڕای بیرۆکە [[ڕەگەزپەرستی]]یەکانی، بەڵام شۆبنەر-ریختەر زۆرجار ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سیاسەتی کۆمەڵکوژی دەربڕیوە کە سەرکردە تورکەکان گرتبوویانە بەر، وەک چۆن لە نامەکانیدا بۆ فەرماندەیی باڵا لە [[بەرلین]] دەردەکەوێت. ئەم نێردەیە ڕووبەڕووی بەرگرییەکی توند بووەوە کاتێک ویستی بچێتە ناو شارۆچکە سوریانییەکانی [[ھەزەخ]]، [[ئێوەرت]] و [[باسبرین]]، ئەمەش وای لە فەرماندە عوسمانییەکان کرد ناوی بنێن «ڕاپەڕینی مدیاد». سەرەڕای کۆکردنەوەی ژمارەیەکی زۆر لە ھێزە عوسمانییەکان بۆ ھەوڵی چوونە ناو ئەو شارۆچکانە، بەڵام شکستی بەردەوامیان سەرنجی گەورە فەرماندە سەربازییەکانی بۆ لای خۆی ڕاکێشا، لەوانە ژەنەڕاڵە ئەڵمانییەکە فۆن دەر گۆڵتز کە یەکێک بوو لە گرنگترین فەرماندە ئەڵمانییە چالاکەکان لە دەوڵەتی عوسمانیدا. [[ئەنوەر پاشا]] ناوبراوی لەسەر ئەسپی فەیلەقێکی سوپای سێیەمی عوسمانی ناردی بۆ تەسلیمکردنی ناوچەکە، بەڵام دوای چەندین شەڕ عوسمانییەکان و ئەڵمانییەکان نەیانتوانی بچنە ناو [[بەرگری لە ھەزەخ|ھەزەخ]] و [[بەرگری لە ئێوەرت|ئێوەرت]]. بۆیە ڕێککەوتن لەسەر ئاگربەست لە نێوان ھەردوولا کرا.<ref>Gaunt & Beṯ-Şawoce 2006، لاپەڕە 194</ref><ref>Gaunt & Beṯ-Şawoce 2006، لاپەڕە 281</ref> لە ٢٩ی تشرینی یەکەمدا، ناجی پاشا تەلەگرافێکی نارد و تێدا ھاتبوو کە سوریانییەکان لە جەزیرە، دیاربەکر و مدیاد ڕاپەڕیون و دەستیان بە کۆمەڵکوژی دژی موسڵمانان کردووە. ھەروەھا داوای فەیلەقێکی زیادە و تۆپخانەی قورسی کرد. لە ھەفتەکانی دواتردا چاوی بە ناودارانی ھەزەخ کەوت و داوای لێکردن چەکەکانیان ڕادەست بکەن و موڵک و ماڵیان بەجێبھێڵن بۆ ئەوەی ڕاوەدوو بنرێن. ھەروەھا داوای لە شۆبنەر-ریختەر کرد فشار بخاتە سەر ئەڵمانەکان بۆ ناردنی ھێزی زیاتر بۆ گەمارۆدانی شارۆچکە سوریانییەکان. بەڵام ناوبراو بەو پاساوانەی ناجی پاشا قایل نەبوو، بەڵکو دۆخەکەی وەک یاخیبوون نەدەبینی، بەڵکو وەک «ھەوڵێکی ڕەوا» لەلایەن سوریانییەکانەوە بۆ پاراستنی خۆیان لەو چارەنووسەی کە بەسەر ئەرمەنییەکاندا ھاتبوو. بۆ ئەوەی ئەڵمانەکان بە ئەنجامدانی کۆمەڵکوژی دژی مەسیحییەکانی عوسمانی تۆمەتبار نەکرێن، داوای لە ھەموو فەرماندە ئەڵمانییەکان کرد لە [[توور عەبدین]] بکشێنەوە و پیاوەکانیان بخەنە ژێر فەرمانی فەرماندە تورکەکانەوە.<ref>Gaunt & Beṯ-Şawoce 2006، لاپەڕە 282</ref><ref>Gaunt & Beṯ-Şawoce 2006، لاپەڕە 283</ref> ==== [[بەرگری لە ھەزەخ|شەڕی ھەزەخ]] ==== لە ٧ی تشرینی دووەمدا، ناجی پاشا ڕەتیکردەوە چاوی بە شاندی ناودارانی [[ھەزەخ]] بکەوێت و فەرمانی بە ھێزەکانی دا کە بە سوارچاک و تۆپخانەی قورسەوە ھێرش بکەنە سەر شارۆچکەکە. لەکاتی ھێرشی سەرەتاییدا، تورکەکان نەیانتوانی بچنە ناو گوندەکە و ئەفسەرێکی تورک و ژمارەیەکی زۆر سەرباز لەکاتی ھەوڵدان بۆ سەرکەوتن بەسەر دیوارەکانیدا کوژران. ھەروەھا تۆپبارانکردنی شارۆچکەکەش سوودی نەبوو لە تەسلیمکردنیدا، و ھەوڵەکانی ھەڵکەندنی [[تونێل]] لە ژێر دیوارەکانیدا شکستی ھێنا. باڵیۆزی ئەڵمانیا لە [[ئەستەنبوڵ]] لە نامەیەکدا بۆ ڕاوێژکاری ئەڵمانیا [[بێتمان ھۆڵویگ]]، دۆخی ناوچەی [[توور عەبدین]]ی ڕوونکردەوە و باسی لە قەناعەتی فەرماندەی ھێزە ئەڵمانییەکان لە دەوڵەتی عوسمانی کرد کە ئەوەی ڕوودەدات ڕاپەڕین نییە، بەڵکو ھەوڵێکی سوریانییەکانە کە لە ناوچە شاخاوییە سەختەکانی نێوان [[مێردین]] و [[مدیاد]] خۆیان حەشارداوە بۆ ئەوەی لە چارەنووسی ئەرمەنییەکان دوور بکەونەوە. ھەروەھا لە باڵیۆزی [[ئەڵمانیا]] لە [[مووسڵ]]ەوە خواستی والییەکەی بۆ ڕاگرتنی پرۆسە سەربازییەکانی دژی ئەوانی گواستەوە. گەمارۆدانی ھەزەخ بەردەوام بوو و تورکەکان ھەزاران کەس لە ھێزەکانیان کە لە [[مووسڵ]] و [[سووریا]] جێگیر بوون بانگھێشت کرد بۆ بەدەستەوەدانی شارۆچکەکە. بەڵام خاڵی وەرچەرخان لە شەڕەکەدا لە شەوی ١٣-١٤ی تشرینی دووەم بوو، کاتێک گروپێکی «فیدایانی یەسووع»، کە گروپێکی شەڕکەر بوون و لەلایەن سوریانییەکانی ھەزەخەوە پێکھێنرابوون، دزەیان کردە ناو سەربازگەی تورکەکان و دەستیان کرد بە کوشتنی سەربازەکان لەکاتی خەوتندا، ئەمەش بووە ھۆی بڵاوبوونەوەی ترس لە نێوانیاندا و لەناو پشێوییەکەدا دەستیان کرد بە تەقەکردن لە یەکتر. ژمارەیەکی زۆریان ھەڵھاتن و چەکە قورسەکانیان وەک دەستکەوت بۆ خەڵکی شارۆچکەکە بەجێھێشت، بۆیە [[ناجی پاشا]] پەلەی کرد لە بەستنی ڕێککەوتنی ئاشتی لەگەڵیاندا. === کۆمەڵکوژیی و خۆڕاگری لە ورمێ === [[پەڕگە:Ruins of Gulpashan.jpg|وێنۆک|٣٠٠پکسڵ|کەلاوەکانی گۆڵپاشان یەکێک لە گرینگترین شارۆچکە ئاشوورییەکان لە [[دەشتی ورمێ]].]] سەرەڕای ئەوەی ناوچەی ورمێ لەژێر فەرمانڕەوایی [[قاجاڕەکان|قاجاڕەکاندا]] بوو، بەڵام کەوتنی لە ناوچەی دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا|ڕووسیا]] و نزیکی لە سنوورەکانی [[عوسمانی]] وای کرد ببێتە یەکێک لە گرینگترین ئەو ئامانجانەی کە عوسمانییەکان ھەوڵیان دا لە ماوەی زستانی ١٩١٤دا دەستی بەسەردا بگرن. ئەم ھەڵمەتە لە سەرەتادا شکستی ھێنا، بەڵام ھێرشی دووەم لە سەری ساڵدا ئەنجامی چاوەڕواننەکراوی بەدەست ھێنا و عوسمانییەکان توانییان بچنە ناو باکووری ئێران و دەستیان بەسەر [[ورمێ]] و [[تەورێز]]دا گرت. ڕووسەکان لە بەھاری ١٩١٥دا ھێرشێکی پێچەوانەیان ئەنجام دا و لەو ماوەیەدا توانییان ئەو ناوچانە وەربگرنەوە، تەنانەت تا ھاوین گەیشتنە دەریاچەی وان.<ref name="mcdowall103">McDowall,2000,p103</ref> گوندە ئاشوورییەکانی دەوروبەری ڕۆژھەڵاتی [[دەریاچەی ورمێ]] لە ماوەی کۆنترۆڵکردنیان لەلایەن عوسمانییەکانەوە ڕووبەڕووی کۆمەڵکوژی بوونەوە،<ref name="mcdowall103"/> لە کانوونی دووەمی ١٩١٥دا ھێزێکی عوسمانی بە سەرکردایەتی «کەشلی خان» چوونە ناو شارۆچکەی گۆڵپاشان، کە یەکێک بوو لە ئاوەدانترین شارۆچکەکانی ناوچەکە، و وێرانیان کرد و تەنھا سەدان کەس لە دانیشتووانەکەی ڕزگاریان بوو. لە خوسرەوا، عوسمانییەکان نزیکەی ٧،٠٠٠ کەسیان لە دانیشتووانی گوندەکانی دەوروبەر کۆکردەوە و لەگەڵ دانیشتووانی شارۆچکەکە سەربڕین، لە «حەفتەڤان» سەری ٧٥٠ پیاو بڕدرا و دواتر کوردەکان ٥،٠٠٠ ژنی شارۆچکەکەیان لەگەڵ خۆیان برد. ٢٠٠ کەسیش لە «کەنجار» سووتێنران. ھەروەھا کۆمەڵکوژی لە ھەر یەک لە «گیۆغتاپێ» و «ئادا» ڕووی دا، جگە لە گوندە ئاشووری/کلدانییەکانی تر، ھەروەھا عوسمانییەکان پێش کشانەوەیان نێرینە ئاشوورییەکانیان لە شارۆچکەی [[سەڵماس]] بە پاساوی سەرژمێری کۆکردەوە و سەریان بڕین.<ref name="gaunt82">Gaunt Beṯ-Şawoce,2006, p82</ref> ھانیباڵ تراڤیس، یاریدەدەری مامۆستای یاسا لە [[زانکۆی نێونەتەوەییی فلۆریدا]]، لە «گۆڤاری لێکۆڵینەوەکانی جینۆساید و ڕێگری لێکردن: گۆڤارێکی نێونەتەوەیی» نووسیوویەتی:<ref name=Travis>Hannibal Travis (2006), "Native Christians Massacred": The Ottoman Genocide of the Assyrians During World War I, ''Genocide Studies and Prevention: An International Journal'', vol. 1.3, pp. 334, 337-38. {{دوي|10.3138/YV54-4142-P5RN-X055}}</ref> کە شاری ورمێی ئاشووری «بە تەواوی لەناو چوو، و دانیشتووانەکەی سەربڕدران»، چونکە ٢٠٠ گوند لە دەوروبەریدا وێران کران، و ٢٠٠،٠٠٠ کوژراوی ئاشووری ھەبوون، و سەدان ھەزار ئاشووری کە لە دەربەدەریدا لە زەوییە کشتوکاڵییەکانیان لە برسان مردن. [[دەزگا|دەزگای ئەسۆشیتد پرێس]] ڕای گەیاند کە لە دەوروبەری ورمێ، ھێزە ڕێکخراوەکانی تورک و کوردەکان خەریکی چەوساندنەوە و سەربڕینی مەسیحییە [[ئاشوورییەکان]] بوون. ژمارەی قوربانییەکان ٨٠٠ کوژراو لە نزیک ورمێ، و نزیکەی ٢،٠٠٠ کوژراوی بەھۆی نەخۆشییەوە لەخۆگرتبوو. دووسەد ئاشووری لە ناوەوەی کڵێسایەکدا تا مردن سووتێنران، و ڕووسەکان زیاتر لە ٧٠٠ تەرمی قوربانییانی کۆمەڵکوژییەکیان لە گوندی حەفدیوان لە دەرەوەی ورمێ دۆزییەوە، کە زۆربەیان ڕووت و شێوێندراو بوون، ھەندێکیان گوللەیان لێدرابوو، و ھەندێکی تریش سەریان بڕدرابوو. ڕۆژنامە پێشەنگەکانی تری بەریتانیا و ئەمریکا ئەم گێڕانەوانەیان سەبارەت بە جینۆسایدی ئاشوورییەکان پشتڕاست کردەوە. ڕۆژنامەی [[نیویۆرک تایمز]] لە ١١ی تشرینی یەکەمدا ئاماژەی بەوە کردووە کە ١٢،٠٠٠ مەسیحی ئاشووری بەھۆی کۆمەڵکوژی یان برسیێتی یان نەخۆشییەوە گیانیان لەدەستداوە. ھەزاران کچ کە تەمەنیان لە حەوت ساڵ تێنەپەڕیبوو، لە [[دەستدرێژی سێکسی]]دا ڕووبەڕووی دەستدرێژی بوونەتەوە، یان بە زۆر بوونەتە [[ئیسلام]]. گوندە مەسیحییەکان وێران کران، و سێ لەسەر چواری ئەم گوندە مەسیحییانە بە تەواوی سووتێنران».<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |سەردێڕ= https://www.nytimes.com/1915/10/11/archives/article-8-no-title.html |دوایین=2008-08-19 |ناونیشان=Turkish Horrors in Persia |بڵاوکەرەوە=New York Times |ساڵ=١٩١٥-١٠-١١|پەڕەکان=٤}}</ref> [[پەڕگە:Cavalry during the Assyrian Genocide.jpg|وێنۆک|سوارچاکی کورد لەگەڵ کۆمەڵێک لە کوژراوە ئاشوورییەکان لە ورمێ.|ڕاست]] تا ھاوینی ١٩١٥ کاروانەکانی ئاشوورییەکانی چیاکانی [[ھەکاری]] دەستیان کرد بە ڕووکردنە [[ورمێ]]. سەرەڕای ئەوەی ئەوان کردەوەی تاڵانکردنی تاکەسییان لە گوندە کوردییەکانی ناوچەکەدا ئەنجام دەدا، بەڵام زۆربەی توێژەران ھاوڕان لەسەر ئەوەی کە ئەوان بە شێوەیەکی باشتر لەوەی چاوەڕوان دەکرا مامەڵەیان کردووە بە لەبەرچاوگرتنی ئەو کۆمەڵکوژییانەی کە لە ماوەی مانگەکانی ڕابردوودا ڕووبەڕوویان بووەتەوە.<ref name="mcdowall105">McDowall,2000,p105</ref><ref name="Stafford26">Stafford,2006,p26</ref> تەنانەت لە کاتی ئەو برسیێتییەی کە لە کۆتایییەکانی جەنگدا بەشێک لە [[دەوڵەتی عوسمانی]] گرتبووەوە، کوردەکان دەستیان کرد بە ڕووکردنە ڕۆژھەڵات بەرەو گوندە ئاشوورییەکان لە دەشتی ورمێ، دانیشتووانەکەش پەنایان دان و خواردنیان پێشکەش کردن. ئەندامانی کۆمەڵەی فریاگوزاری ئەمریکی سەرسامی خۆیان دەگێڕنەوە کاتێک پیاوانی ئایینی ئاشووری داوای فریاگوزارییان بۆ ھەموو ئاوارە کوردەکان بەبێ جیاوازی کرد، بەبێ گوێدانە ئەوەی کە دوژمنن یان دۆست.<ref name="jwaideh82">Jwaideh, 2006, p127</ref> ورمێ لە ماوەی نێوان ھاوینی ١٩١٥ واتا مێژووی کۆنترۆڵکردنی لەلایەن ڕووسەکانەوە تا ١٩١٧ شایەدی ھیچ ئۆپراسیۆنێکی سەربازی ئەوتۆ نەبوو. بەڵام دۆخەکە لە بەھاری ١٩١٧دا گۆڕا کاتێک ڕووسەکان بەھۆی پشێوییە ناوخۆیییەکانی ناو خودی ڕووسیا و فشاری ئەڵمانیا لەسەر بەرەی ڕۆژھەڵاتیان دەستیان کرد بە پاشەکشە، بۆیە ھێزەکانیان لە بەرەی باشووریان کشاندەوە و ھەزاران ئاشووری و ئەرمەنییش لە ترسی دووبارەبوونەوەی کۆمەڵکوژییەکانی عوسمانی بەدوایاندا کەوتن. لێرەدا جارێکی تر ئاشوورییەکان خۆیان لەلایەن [[کورد]] و عوسمانییەکانەوە گەمارۆدراو بینییەوە، بەڵام ئەمجارەیان ڕێکخراوتر و بەئامێرتر بوون.<ref name="Stafford26"/> پەیوەندییان بە بەریتانییەکانەوە کرد کە لە [[٨ی ئازار|٨ی ئازاری]] ١٩١٧دا چووبوونە ناو بەغدا، لە ھەوڵێکدا بۆ کردنەوەی ھێڵەکانی دابینکردن کە لە [[بەغدا]]وە بۆ [[قەوقاز]] درێژ دەبێتەوە. سوپایەکی ئاشووری لە دوو باڵ پێکھات: ڕۆژھەڵات بە سەرکردایەتی [[ئاغا پترۆس]]، و ڕۆژاوا لەژێر فەرمانی برای [[بنیامین مارشەمعوون|شەمعوون بنیامین]]. لە حوزەیرانی ١٩١٧دا شەمعوون بنیامین سەرکردایەتی شەڕکەرەکانی کرد و سنوورەکانی عوسمانییان بەزاند و لەگەڵ میلیشیا کوردەکان لە «مەرگەوەڕ» و «تەرگەوەڕ» (دەشتی گەوەڕ) لە ھەکاری بەریەککەوتن و بەسەریاندا سەرکەوتن. چەند ڕۆژێک لەو گوندە وێرانکراوانەدا مانەوە و لەو ماوەیەدا ئێسکی قوربانییانی کۆمەڵکوژییەکانی ١٩١٥یان کۆکردەوە و ناشتیانن. دواتر ھێرشیان کردە سەر سەرکردەی کورد «سۆتۆ» لە مۆڵگەکەی لە ئۆرەمار، بەڵام توانی ڕابکات، ھەروەھا نێردەکە پێشڕەوییان کرد و دەستیان بەسەر «ئەترووش» و «ئەربووش»دا گرت. بەڵام ئامانجی سەرەکییان قەڵای «شال» بوو کە ناوەندی سەرەکی «سۆتۆ» بوو، توانییان کۆنترۆڵی بکەن و بیسووتێنن.<ref>A. Thiry، [http://www.shlama.be/shlama/content/view/235/205/ The Ataman and the Bloody Baron]، Shlama.be {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170430173927/http://www.shlama.be/shlama/content/view/235/205/ |date=٣٠ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref> [[شۆڕشی ڕووسیا|شۆڕشی تشرینی یەکەم]]ی ڕووسیا بووە ھۆی ڕووخانی تەواوەتی سوپای باشووری ڕووسیا، و دوای ھەوڵە بێسوودەکانی شەمعوون بنیامین بۆ پەیوەندیکردن بە پاشای قاجاڕ بۆ پڕکردنەوەی ئەو بۆشایییەی کە ڕووسەکان لە دەشتی ورمێدا بەجێیان ھێشتبوو، شەڕ و پێکدادان لە نێوان مەسیحی و موسڵمانان بۆ کۆنترۆڵکردنی ورمێ ڕووی دا کە بە سەرکەوتنی ئاشوورییەکان لە شوباتی ١٩١٨ کۆتایی ھات و حکوومەتێکی مەدەنییان بۆ بەڕێوەبردنی کاروباری ئەو ناوچانە پێکھێنا. ==== تیرۆرکردنی شەمعوون بنیامین ==== کۆنترۆڵکردنی ئاشوورییەکان بەسەر کاروباری [[دەشتی ورمێ]]دا زۆری نەخایاند، چونکە [[سمکۆ شکاک]] یەکێک لە دیارترین سەرکردەکانی کورد لە ھەلی نەمانی دەسەڵاتی ڕووسیا و تورکیای لەوێ قۆستەوە لە ھەوڵێکدا بۆ چەسپاندنی دەسەڵاتی خۆی لەوێ. بۆیە بانگھێشتی پاتریارکی ئاشووری کرد کە بەردەوام پشکنینی بۆ بارودۆخی ئەو شارانە دەکرد کە لەژێر کۆنترۆڵی ئەودا بوون، بۆ ئەوەی سەردانی بکات لە مۆڵگەکەی لە [[سەڵماس]] و تیرۆری کرد.<ref name="mcdowall216">McDowall,2000,p216</ref> جۆن جۆزێف، یەکێک لە مێژوونووسانی ئەو سەردەمە، ڕووداوی تیرۆرکردنەکەی دەگێڕێتەوە:<ref name="apram">[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/603/9/09_chapter3.pdf PERIOD OF DECLINE 1900 - 1918 FROM PATRIARCH MAR RUWEL SHIMUN UNTIL THE MURDER OF PATRIARCH MAR BENYAMIN SHIMUN], Mar Apram {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304073036/http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/603/9/09_chapter3.pdf |date=٠٤ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> {{وتە١|جارێکی تر پشێوی بۆ ناوچەکە گەڕایەوە. [[سمکۆ]] بە ھاندانی پارێزگاری [[تەورێز]] [[بنیامین مارشەمعوون|مار شەمعوونی]] بۆ گفتوگۆی دۆستانە بانگھێشت کرد. بە گەرمی پێشوازی لێکرد و لە کاتی ڕۆیشتنیدا ماچی کرد، پاشان پاتریارک و ھاوەڵەکانی دایە بەر دەستڕێژی گوللە، ئاوھا بوو نەریتەکان لە ساڵنامەکانی ناپاکی لە ڕۆژھەڵاتدا.}} کوژرانی ئەو پیاوەی کە لە ماوەی [[کۆمەڵکوژییەکانی ھەکاری]] سەرکردایەتی ئاشوورییەکانی دەکرد، بووە ھۆی وەشاندنی گورزێکی مەعنەویی بەھێز لێیان. ئاشوورییەکانی ھەکاری بە کوشتنی موسڵمانان لە «[[دیلمان]]» و «[[سەڵماس]]» تۆڵەیان کردەوە و دوای ئەوە «سمکۆ» لەگەڵ پیاوەکانیدا بەرەو «[[خۆی]]» ڕۆشت و مەسیحییەکانی ئەوێیان کوشت.<ref name="apram"/> ==== کۆچکردن بۆ عێراق ==== [[پەڕگە:Burying of the dead.jpg|وێنۆک|ڕاست|[[ئاشوورییەکان]] گۆڕی بەکۆمەڵ بۆ ئەو کەسانە ھەڵدەکەن کە بەھۆی نەخۆشییەوە گیانیان لەدەستداوە لەکاتی گەیشتنیان بۆ نێردەی ئەمریکی لە باشووری [[ورمێ]].]] دوای کەوتنی [[وان]] بە دەستی عوسمانییەکان، ٢٠،٠٠٠ کەس لە دانیشتووانە ئەرمەنییەکەی پەنایان بۆ «سەڵماس» برد دوای ئەوەی «نووری پاشا» دوایان کەوت. تا ھاوینی ١٩١٨ بەریتانییەکان دەستیان کرد بە داگیرکردنی باکووری وڵاتی فارس، و داوایان لە ئاشووری و [[ئەرمەنییەکان]] کرد پشتگیری لە ھێزە بەریتانییەکانی نیشتەجێ لە «[[ساین قەڵا]]» بکەن.<ref name="apram"/> بۆیە [[ئاغا پترۆس]] بەرەو «[[سۆج بوڵاق]]» بەڕێکەوت و لەوێ لەگەڵ ھێزێکی کوردی و تورکیدا بەریەککەوتن و گەڕاندنیاننەوە بۆ [[ڕواندز]]. بەڵام سەھەڵدانی ناکۆکی لە نێوان سەربازە ئاشووری و ئەرمەنییەکانیدا و لەبری ئەوەی پیاوان بۆ چاودێریکردنی «سۆج بوڵاق» دابنێن لە ئەگەری گەڕانەوەی تورکە شکستخواردووەکان، بە تەواوی ھێزی خۆیەوە بەرەو «ساین قەڵا» ڕۆیشت بۆ بینینی بەریتانییەکان، بەڵام بۆی دەرکەوت کە ئەوان دوای دواکەوتنی ئاشوورییەکان پاشەکشەیان کردووە.<ref name="Stafford29">Stafford ,2006 ,p29</ref> لە ماوەی غیابی درێژخایەنی پترۆس ئاغا، دەنگۆی ئەوە بڵاوبووەوە کە ئەو ھێزە لەلایەن عوسمانییەکانەوە لەناو براوە و ھەواڵی پێشڕەوی تورک و کوردەکان گەیشت، ئەمەش وای کرد زۆرێک لە دانیشتووان ورمێی ئاشووری بەرەو باشوور بە ئاراستەی ناوچەکانی ژێر کۆنترۆڵی بەریتانییەکان کۆچ بکەن، زۆریان کوژران دوای ئەوەی کورد و تورکەکان ڕاویان نان و پەتاکانی وەک [[تیفۆید]] و [[سوورێژە]] و [[مەلاریا]] بڵاوبووەوە، و ھەزارانیان لە لێواری ڕێگاکان کەوتن دوای ئەوەی ماندووبوون پەکیکخستن. لە کاتێکدا ئەوانەی مانەوەیان لە ورمێ ھەڵبژاردبوو لەناوبران، کە لە سەرووی ھەموویانەوە [[تۆما ئۆدۆ]] پاتریارکی کلدانی لە شارەکەدا بوو.<ref name="apram"/><ref name="Stafford29"/> مەزەندە دەکرێت ژمارەی ئەو کەسانەی لەم ڕێپێوانەدا گیانیان لەدەستداوە زیاتر لە ١٧،٠٠٠ ئاشووری بێت. بەریتانییەکان دواتر پەنابەرە ئاشوورییەکانیان گواستەوە بۆ ئەو کەمپانەی بۆیان لە [[بەعقووبە]] دروست کرابوون بەھۆی بڵاوبوونەوەی [[برسیێتیی گەورەی ئێران|برسیێتی لە ئێران]] و دواتر بۆ [[حەبانییە]].<ref name="apram"/> == ئاوارەبوون و نیشتەجێکردنی دواتر == [[پەڕگە:Assyrian leader Agha Petros portrait prior to 1930.jpg|وێنۆک|279x279پیکسڵ| بوترۆس ئاغا، یەکێک لە گرنگترین سەرکردەکانی ئاشووری لە [[ورمێ]]، لە کۆنفرانسی لۆزان سەرۆکایەتی شاندی کلدان-ئاشووری کرد.]] دوای سەرکەوتنی تورکەکان لە [[شەڕی سەربەخۆییی تورکیا]] بە سەرۆکایەتی [[مستەفا کەمال ئەتاتورک]]، پاشماوەی سوریانی و ئەرمەنییەکانیان لە ناوچەکانی [[جەزیرەی سەروو]] و [[کیلیکیا]] ڕاوەدوو نا، و زۆربەی ئەمانە کۆچیان کرد بۆ شارەکانی باکووری سووریا و بەتایبەتی [[حەلەب]]، بەوەش ژمارەی دانیشتووانی حەلەب زیادی کرد. شێخ کامل غەزی لە کتێبەکەیدا «نھر الذھب في تاريخ حلب» دەگێڕێتەوە کە ڕێژەی ئەرمەنەکان لەوێ لە چەند خێزانێکەوە بۆ نزیکەی چارەکی دانیشتووانی حەلەب بەرزبووەوە، ھەروەھا سوریانییەکان ڕێژەیەکی زۆریان پێکھێنا و ڕێژەی مەسیحییەکان گەیشتە زیاتر لە ٤٠٪. ھەروەھا ئاوارە سوریانی/ئاشوورییەکانی [[مێردین]] و [[نسێبین]] لە شاری [[قامیشلۆ]] لە بەری [[سووریا]] بەرامبەر نسێبین نیشتەجێ بوون. سەرەڕای ئەوەش، زۆربەی سوریانییە کاتۆلیکەکان بەرەو [[بەیرووت]] کۆچیان کرد و لە سەرەتادا لە کەمپەکانی نزیک ئەو شوێنەی کە دواتر بوو بە گەڕەکی سوریانییەکان ژیان، و تا ساڵی ١٩٧١ ڕەگەزنامەی لوبنانییان وەرنەگرت.<ref>كامل الغازي (1991)، نهر الذهب في تاريخ حلب، ص. 449-450</ref><ref>https://web.archive.org/web/20161023053742/http://www.ucl.ac.uk/dpu-projects/Global_Report/pdfs/Beirut_bw.pdf</ref><ref>https://web.archive.org/web/20170226212629/http://www.zouhairghazzal.com/opinions/massacres.htm</ref> زۆربەی ئەو ئاشوورییانەی کە لە ساڵی ١٩١٨ لە [[ورمێ]] ھەڵاتبوون، گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان دوای ئەوەی دۆخەکە لەوێ جێگیر بوو بەھۆی کۆنترۆڵکردنی لەلایەن حکوومەتی ئێرانەوە و ڕەزامەندی ناچارییان بۆ گەڕانەوەی ئاوارەکان. ھەروەھا زۆربەی ئەو [[ئاشووری]]یانەی کە لە ناوچەکانی بەرواری لە نێو سنوورەکانی [[شانشینی عێراق|پادشایەتی عێراق]] دەرکرابوون گەڕانەوە بۆ گوندەکانیان لەوێ، بەڵام ھێرشە یەک لە دوای یەکەکانی ھۆزە کوردەکان ناچاری کردن بڕۆن و بۆ ھەمیشە لە شارە گەورەکانی وەک [[بەغدا]]، [[مووسڵ]] و [[بەسرە]] نیشتەجێ بوون. بەڵام زۆربەی ئاوارەکان لە ئاشوورییەکانی [[حەکاری]] پێکھاتبوون کە [[تورکیا]] داواکارییەکانی ئاغا پترۆسی بۆ پێشوازیکردن لێیان لەکاتی ڕێککەوتنی [[پەیماننامەی لۆزان]] ڕەتکردەوە. ھەروەھا ھەوڵەکان بۆ نیشتەجێکردنیان لە ناوچەی «[[برادۆست]]» لە [[باشووری کوردستان]] شکستی ھێنا و پێشنیازەکان بۆ نیشتەجێکردنیان لە کەنەدا ڕەتکرانەوە. بۆیە ڕێککەوتن کرا لەسەر نیشتەجێکردنی ھەندێکیان لە ناوچەکانی باشووری [[پارێزگای دھۆک]]ی ئێستا. بەڵام [[سوپای عێراق]] زۆری نەخایاند زۆربەی ئەو گوندانەی وێران کرد و نزیکەی ٣،٠٠٠ ئاشووری کوشت لەوەی کە بە [[کۆمەڵکوژیی سێمێل]] لە ساڵی ١٩٣٣ ناسراوە، دوای بڵاوبوونەوەی دەنگۆ دەربارەی ئارەزووی ئەوان بۆ پێکھێنانی قەوارەیەکی سەربەخۆ. بەھۆی ئەوەوە نزیکەی ١٥,٠٠٠ کەس چوونە [[سووریا]] و لە چەند گوندێک لەسەر کەنارەکانی ڕووباری [[خابوور (فورات)|خابوور]] لە [[پارێزگای حەسیچە]] نیشتەجێ بوون.<ref>Stafford 2006، صفحة 41</ref><ref>https://web.archive.org/web/20170724024837/http://www.atour.com/~aahgn/news/20040306a.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20171012052757/https://www.fidh.org/IMG/pdf/iq350a.pdf</ref><ref>"Modern Aramaic Dictionary & Phrasebook" By Nicholas Awde. Page 11.</ref> ==پێشانگە== [[پەڕگە:Memorial to the Assyrian Genocide in Sarcelles, France.jpg|وێنۆک|183x183پیکسڵ| یادی کۆمەڵکوژی لە [[پاریس]]ی [[فەڕەنسا|فەرەنسا]]]] [[پەڕگە:Assyrian_Genocide_Memorial_Wall_and_Plaque_at_St._Mary's_Parish_in_Tarzana_CA_17February2007.jpg|وێنۆک| مۆنۆمێنتی جینۆسایدی ئاشوورییەکان لە شاری [[تارزانا]] لە [[ئەمریکا]]]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Assyrian genocide}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|تورکیا|سووریا|کوردستان|ئێران|ئەرمەنستان|جەنگی جیھانیی یەکەم|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:مێژووی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:مێژووی تورکیا]] [[پۆل:مێژووی ئێران]] [[پۆل:مێژووی ئایینی مەسیحییەت]] [[پۆل:مێژووی عێراق]] [[پۆل:پێشێلکاری مافی مرۆڤ لە تورکیا]] [[پۆل:جەنگی جیھانیی یەکەم]] [[پۆل:کۆمەڵکوژیی ١٩١٥]] [[پۆل:ئاشووریەکان]] [[پۆل:سمکۆ شکاک]] [[پۆل:ناسیۆنالیزمی تورکی]] [[پۆل:جینۆسایدەکان]] 3rzearfcuty62b292lks66d3b0eqsf9 0 235197 1613548 1612789 2026-07-30T17:06:42Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئازەربایجان|ئازەربایجان]]، [[دەروازە:ئێران|ئێران]] و [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] 1613548 wikitext text/x-wiki '''دەشتی موغان''' ناوی [[دەشت|دەشتێکە]] لە ئەوپەڕی باکووری [[پارێزگای ئەردەوێڵ|پارێزگای ئەردەوێل]] لە باکووری ڕۆژئاوای [[ئێران]] . ↵موغان [[دەشت|دەشتێکە]] لە کەناری باشووری ڕووباری [[ڕووباری ئاراس|ئاراس]] و ڕۆژئاوای [[دەریای قەزوین|دەریای]] قەزوین ، بەشێکی دەکەوێتە ناو سنووری کۆماری ئازەربایجان . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mughan Plain - Mughan Tour operator|ناونیشان=https://mughantourinfo.com/en/mughan-plain/|بڵاوکەرەوە=راهنمای گردشگری منطقه مغان|زمان=en-GB|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221201064737/https://mughantourinfo.com/en/mughan-plain/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ↵موغان خاکی بەپیتە و کەشوهەوای فێنک و رێژەێ بارانی باشە، ڕووباری ئاراس بەناو خاکەکەیدا دەڕوات و بە یەکێک لە ناوچەکانی چاندن و دروێنەکردنی بەرهەمە کشتوکاڵییەکان دادەنرێت. . == مێژووی موغان == [[پەڕگە:Moughan_in_Abbasid_Caliphate.jpg|وێنۆک| موغان لە سەردەمی خەلیفە عەباسییەکان]] مێژوونووسی کۆنی یۆنانی هیکاتیۆس میلێتی باسی لە هۆزێک کردووە بە ناوی "مێک" لە کەنارەکانی ڕووباری ئاراس دەژیان. بە گوێرەی توێژەران مێکەکان هەمان موغەکانن. [[ھێرۆدۆت|هێرۆدۆت]] بە "موکسۆی" ناوی بردوون. ئەو هۆزانەی لە کۆندا لە خاکی مۆغان نیشتەجێ بوون و پێیان دەگوترا ئازەری یان ئازەربێجانی لە سەردەمی دواتردا ئازەربایجان بەو زەوییە دەگوترا کە دەکەوتە لە نێوان شێروان و [[ئازەربایجان (ھەرێم)|ئازەربایجانی]] ئێراندا بوو. بە گشتی لە سەرەتای سەدەی یەکەمی زاینیەوە ناوی ئازەربایجان لە مێژوودا هاتووە. <ref>دانشنامه ایران و اسلام، زیر نظر احسان یار شاطر. بنگاه ترجمه و نشر کتاب - جلد اول. سال ۱۳۶۵</ref> بە بۆچوونی مێژوونووس سەعید نەفیسی ناوی کۆنی مۆغان، '''[[آموکان|ئامۆکان]]''' بووە . ئەم ناو لە كوردستان تا ئێستا باوە. == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Mughan}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئازەربایجان|ئێران|جوگرافیا}} [[پۆل:جوگرافیای ئازەربایجان]] [[پۆل:جوگرافیای ئێران]] [[پۆل:جوگرافیای پارێزگای ئەردەوێڵ]] qe0tct1g2x9thhotsvhoyhjzs3cwsen 0 235539 1613416 1613198 2026-07-30T12:06:43Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613416 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=حوسێن گوڵی خان<br>ئەبو قەددارە|birth_name=حوسێن گوڵی فەیلی|nickname=ئەبوو قەددارە {{-}} ئەبوو سەیف {{-}} ‌سەرەمولسەلتەنە {{-}} ئەمیریئەشرەف {{-}} ئەمیریتومان {{-}}|image=File:Hosseinabughadarr.jpg|caption=وێنەکەی فەرمیی حوسێن گوڵی خان|predecessor=عەباس گوڵی خان|successor=غوڵامڕەزا خان|birth_date=١٨٣٤|birth_place=[[پارێزگای ئیلام]]|death_date=١ی تەمموزی ١٩١٤|death_place=[[نەجەف]], [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]|nationality=کورد فەیلی|spouses=مەلەکزادە, نازارە, حاجییە, حەمیدە|children=غوڵامڕەزاخان فەیلی <br>عەلیڕەزاخان فەیلی|occupation=سیاسەتمەدار, سەرۆک وڵات|ئایین=[[ئیسلام]] ([[شیعە]])}}'''حوسێن قولی خان''' یان '''حوسێن گوڵی خان''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: حسین‌قلی خان) یان '''ئەبو قەددارە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ابو قَدَّارَة)، سەرکردەیەکی [[فەیلییەکان|کوردە فەیلی]] بوو کە فەرمانڕەوای ناوچەی «پشت کوه» بوو کە لە سەردەمی [[ئێرانی قاجار|ئێرانی قاجاردا]] بوو. == ژیان و دەسەڵات == حوسێن گوڵی خان لە ساڵی ١٨٣٤ لەدایک بووە و کوڕی عەباس گوڵی خان سەرکردەیەکی دیکەیە کە حوکمڕانی خاکەکەی کردووە. لە تەمەنی گەنجیدا لە عەباس گولیخانی باوکی یاخی بووە و بۆ ماوەی چەند ساڵێک دەربەدەر بووە و گەشت دەکات بۆ شارەکانی [[خانەقین]] و [[مەندەلی]] کە لە ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی عوسمانیدا بووە. پاشان حوسێن گوڵیخان بۆ درێژەدان بە یاخیبوونەکەی گەڕایەوە بۆ فارس.  لە ململانێی نێوان حوسێن گوڵیخان و عەباس گوڵیخان، زۆرێک لە کەسایەتی و سەرۆکە سەربازییەکان پشتیوانی عەباس گوڵیخانیان دەکرد و ئەمەش وایکرد حوسێن گوڵیخان جارێکی دیکە پشت بە خاکی عوسمانی ببەستێت. لە یاخیبوونی داهاتوودا، بە پاڵپشتی و هاوکاری سەربازیی سەرۆکی عەشیرەتی کوردانی باڵاوەند، سەرۆکی هولەیلان، لوتف عەلی خان ئەسفەندیاری،<ref>چریکف، ''سیاحت‌نامه''، ص ۹۷.</ref><ref>مرادی مقدم، مراد، ''تاریخ سیاسی-اجتماعی کُردهای فیلی در عصر والیان پشتکوه (ایلام)''، ص ۹۰.</ref> حوسێن گوڵیخان توانی بەسەر عەباس گوڵیخان بباتەوە و ببێتە حاکمی پارێزگای ئیلامی ئێستا، دوای ئەوە بەخێرایی کۆنترۆڵی خۆی زیاتر کرد. خاکی حسێن گوڵیخان لە تەواوی پشتی کوح پێکهاتووە کە لە پارێزگای ئیلامی ئەمڕۆ و بەشێک لە پارێزگای کرماشان و پارێزگای لوڕستان و پارێزگای خوزستان و ناحیە کوردنشینەکانی پارێزگای دیالە پێکدێت. حوکمڕانی حسێن گوڵیخان لە دوای کوح لەلایەن بنەماڵەی قاجارەوە دانی پێدا دەنرا.<ref>سردار ظفر بختیاری، ''خاطرات و یادداشت‌ها''، تهران: انتشارت یساولی، ص ۲۵۸–۲۵۹.</ref> دەسەڵاتی هێندە گەورە بوو، سەرنجی گەڕێنەرە بیانییەکانی ئەوروپای بۆ لای خۆی ڕاکێشا. گەشتیارێکی بەناوبانگی فەرەنسی، لە سەردانەکەیدا بۆ پشتی کوه، ڕایگەیاندووە، خەڵکی ناوچەکە هەمیشە باسی حوسێن گوڵیخان دەکەن و هەر جارێک پرسیاری لێدەکەن، دەڵێن "هەموو شتێک هی سەرکردەکەمانە".<ref>دومرگان ژاک. ''هیئت علمی فرانسه در ایران''، کاظم ودیعی، تبریز: شفق، ۱۳۳۹، ص ۲۶.</ref> لە ساڵی ١٨٦٣ تا ١٩٠٠ لە دوای کوه بە دەسەڵاتەوە حوکمڕانی کردووە. لەو ماوەیەدا نەک هەر ئاشتی و سەقامگیری لە خاکەکەیدا جێگیر کرد، بەڵکو توانی سەرکوتکردنی یاخیبوونە جوداخوازییەکان کە لە باکووری خوزستان و لوڕستان و تەنانەت کەرماشانیش ڕوویاندا. لە کتێبی فەرمیی ناسرئەدین شای قاجاردا ناوی حوسێن گوڵیخان لە نێو خەڵکی زلهێزی وڵاتدا هاتووە. حسێن گوڵیخان لەلایەن حکومەتی ناوەند و سوپای ئێرانەوە نازناوی وەک سارام ئەسێلتانا، سەردار ئەشرەف و ئەمیری تومانی پێبەخشرا و شمشێرێکی ئاڵتونیی پێشکەش بە حکومەت کرد. لە تەواوی سەردەمی حوکمڕانیدا هیچ ململانێیەک لە نێوان حوسێن گوڵیخان و شانشینی قاجاردا نەبووە. هەرچەندە بێمتمانەیی لە هەردوولا هەبوو، بەڵام ئەم بێمتمانەییە هەرگیز ناکۆکی بەدوای خۆیدا نەهێنا و حوسێن گوڵیخان هەمیشە بە ڕەزامەندی حکومەتی قاجار مامەڵەی دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ical.ir/index.php?option=com_k2&view=item&id=5702%3A%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%A7%D9%84%DB%8C%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D9%82%D9%84%DB%8C%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%82%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%88%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D9%85%D9%82%D8%AA%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%A9%D9%88%D9%87%2F-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%D9%85%D9%87%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B2&Itemid=9|سەردێڕ=بررسی دوران حکومت حسینقلی‌خان ابوقداره والی مقتدر پشتکوه|بڵاوکەرەوە=کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140903185510/http://www.ical.ir/index.php?option=com_k2&view=item&id=5702%3A%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%A7%D9%84%DB%8C%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D9%82%D9%84%DB%8C%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%82%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%88%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D9%85%D9%82%D8%AA%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%A9%D9%88%D9%87%2F-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%D9%85%D9%87%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B2&Itemid=9|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان= ٤ی ئایاری ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.seymare.com/%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/1330-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%88%D8%B6%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%E2%80%8C%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%82%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D9%88-%D9%BE%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D9%86%D9%8A.html|سەردێڕ=نگاهی به اوضاع اجتماعی - سیاسی خاندان ابوقداره|بڵاوکەرەوە=هفته نامه سیمره ۱۸ شهریور ۱۳۹۴|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150518183100/http://www.seymare.com/%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/1330-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%88%D8%B6%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%E2%80%8C%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%82%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D9%88-%D9%BE%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D9%86%D9%8A.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان= ٤ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەو ماوەیەدا نەک هەر نەزم و ئارامی لە خاکەکەیدا دامەزراند، بەڵکو سەرکەوتوو بوو لە سەرکوتکردنی ئەو یاخیبوونانەی کە لە باکووری خوزستان و لوڕستان و تەنانەت کرماشانیش دروست بوون کە بوونە هۆی نائارامی لە ناوچەکەدا. ئیلام لە سەردەمی حوکمڕانیدا بە قۆناغێکی دووبارە لە دایکبوونەوەدا تێپەڕی لە بواری هونەر، شیعر، ئەدەب و تەلارسازیدا. وەلیەکان بە باشی لە دژی دەستدرێژییەکانی عوسمانی سوننە و ڕووسیای ئۆرتۆدۆکس بۆ سەر ناوچەی ئیلام وەستانەوە، هێرشی دڕندانە و کۆمەڵکوژییان لە دژی ئەنجامدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=هفته نامه سیمره - نگاهی به اوضاع اجتماعی - سیاسی ‌خاندان ابوقداره|ناونیشان=http://www.seymare.com/%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/1330-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%88%D8%B6%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%E2%80%8C%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%82%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D9%88-%D9%BE%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D9%86%D9%8A.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150518183100/http://www.seymare.com/%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/1330-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%88%D8%B6%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%E2%80%8C%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%82%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D9%88-%D9%BE%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D9%86%D9%8A.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == خێزانه‌که‌ == حوسێن گوڵی خان موسڵمانێکی [[شیعەی دوازدە ئیمام]] بوو و خێزانەکەیشی هەروا. چوار ژنی هەبوو. دوو ژنەکەی ژنی [[کورد]] بوون بە ناوەکانی مەلەکزادە و حەمیدە و دوو ژنی [[عەرەب]] بە ناوەکانی نازارە و حاجییە. حوسێن گوڵیخان تەنیا دوو کوڕی هەبوو، یەکێکیان غوڵامڕەزاخان خەڵکی نازارە و ئەوی دیکەیان عەلیڕەزاخان خەڵکی مەلەکزادە. ژنەکانی تری حوسێن گوڵیخان هیچ منداڵێکیان نەبوو.<ref>راد، ناصر. ''تاریخ سرزمین ایلام''، اراک: ارغنون، ۱۳۷۴، ص ۲۲۴–۲۲۵.</ref> == ڕووخسار == ئەو لەلایەن وەک خاوەنی ڕواڵەتێکی شاهانە و بەڕێز و گەنج وەسف کرا. زۆر باڵا بەرز بوو، هەروەها ڕیشێکی درێژی سوننەتی هەبوو، قژی درێژ بوو و پێستی سپی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.2458/azu_acku_ds361_hay59_1382|سەردێڕ=خاطرات ظفر حسن آبیک (افغانستان از سلطنت امیر حبیب الله خان تا صدارت محمد هاشم خان) / .نویسنده ظفر حسن آبیک ؛ مترجم فضل الرحمن فاضل|ڕێکەوت=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=University of Arizona Libraries}}</ref> ڕێبوارێکی پورتوگالی بە "جوان و قۆز و زۆر سەرنجڕاکێش" وەسفی دەکات؛ بەشێوەیەکی نائاسایی باڵا بەرز و ماسولکەدار، شانەکانی پانن. قژی ڕەشە؛ سمێڵی درێژی نائاسایی لەبەردایە و لەبری دەستی ڕاستی دەستی چەپی بەکاردەهێنێت، وەک کێسپییەک ئازایە". پڵنگ و لە هەر ئاغایەکی بەهێزترە، لە پێشبڕکێکانی تیر و سیاجدا، لە دە سێوی لێدراو، هەشت سێو دەبڕێت و لە شەڕدا حەوت دەبڕێت مێرە فەیلییەکە، کە ڕێزی لێدەگیرێت بۆ ڕێوڕەسمی ئایینی، بەڵام لە پێناو خۆیدا دەترسێت بێبەزەیی."<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.2458/azu_acku_ds361_hay59_1382|سەردێڕ=خاطرات ظفر حسن آبیک (افغانستان از سلطنت امیر حبیب الله خان تا صدارت محمد هاشم خان) / .نویسنده ظفر حسن آبیک ؛ مترجم فضل الرحمن فاضل|ڕێکەوت=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=University of Arizona Libraries}}</ref> == پاشان ژیان و مردن == لە ساڵی ١٩١٤ کوڕیی یەکەمیی حوسێن گوڵیخان بە ناوی غوڵامڕەزاخان بە کودەتایەکی سەربازی لە پۆستەکەی دوورخستەوە. غوڵامڕەزاخان لەگەڵ حکومەتی باوکیدا باوکی دەربەدەر کرد بۆ دەوڵەتی عوسمانی دراوسێ. حوسێن گوڵیخان بەهۆی گرنگی ئایینی [[نەجەف]] ژیانی هەڵبژارد. دوای چەند مانگێک لە یەکەمی تەمموزی ١٩١٤ لە تەمەنی ٨٠ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.2458/azu_acku_ds361_hay59_1382|سەردێڕ=خاطرات ظفر حسن آبیک (افغانستان از سلطنت امیر حبیب الله خان تا صدارت محمد هاشم خان) / .نویسنده ظفر حسن آبیک ؛ مترجم فضل الرحمن فاضل|ڕێکەوت=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=University of Arizona Libraries|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iranicaonline.org/|سەردێڕ=Welcome to Encyclopaedia Iranica|دوایین=Foundation|یەکەم=Encyclopaedia Iranica|ئیش=iranicaonline.org|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٣}}</ref> == میرات == حسێن قولی خان شاعیر و نیگارکێشیش بووە، بەشێکی زۆری کاتەکانی بۆ شیعر و هونەر تەرخان کردووە. وەک موسڵمانێکی خواپەرستی شیعە وەسف دەکرا، هەروەها وەک پارێزەری باوەڕەکە، وەک چۆن بەشداری کردووە لە دروستکردنی مزگەوتی شیعە و بەرگری لە شانشینی خۆی کردووە لە دژی سوننە و مەسیحییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=هفته نامه سیمره - نگاهی به اوضاع اجتماعی - سیاسی ‌خاندان ابوقداره|ناونیشان=http://www.seymare.com/%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/1330-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%88%D8%B6%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%E2%80%8C%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%82%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D9%88-%D9%BE%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D9%86%D9%8A.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150518183100/http://www.seymare.com/%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/1330-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%88%D8%B6%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%E2%80%8C%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%82%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D9%88-%D9%BE%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D9%86%D9%8A.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == ناوی ڕاستەقینەی هوسێنقولی بوو، بە واتای “گوڵەکەی [[حوسێن کوڕی عەلی|حوسێن (کوڕی عەلی)]]”. حوسێن گوڵیخان بە ئەبو قەدارە ناسرابوو. هۆکاری زۆر بۆ ئەم نازناوە خراوەتەڕوو. ناوەکە لە زمانی عەرەبیدا بە واتای "باوکی شمشێر" دێت. بانگەشەی ئەوە دەکرا کە لە سەردەمی عوسمانیدا بەشێک لە عەرەبەکان دەیانویست هێرش بکەنە سەر ئێران، بەڵام لەلایەن سوپای حوسێن گولیخانەوە گیراون و بە شمشێر گوێچکەکانیان بڕاوە، دواتر بۆ ئەوانی دیکە ڕەوانەی بەغدا کران کە دەیانویست ئێران داگیر بکەن.<ref>خیتال، جعفر. ''مجموعه آراء در مورد سرزمین پشتکوه ایلام''، ایلام: اسماعیلی، ۱۳۶۹، ص ۱۳۸.</ref> سوپاکەی داگیرکەرانی عەرەبی بردەوە بۆ ڕووباری دیجلە.<ref name=":0">ظل‌السلطان، مسعود میرزا. ''خاطرات ظل‌السلطان''، به اهتمام حسین خدیو جم، بی‌جا، اساطیر، ۱۳۶۸، ص ۵۷۶.</ref> ناوێکی تری "ئەبو سەیف" بوو، کە بە زمانی عەرەبی بە واتای "باوکی شمشێر" دێت. گوایە ئەم نازناوەی وەرگرتووە، چونکە فەرمانی بە سوپاکەی کردووە بە شمشێر هێرش بکەنە سەر گوندە عەرەبییەکان و هەموو کەلوپەل و کەلوپەلی بەنرخەکانیان ببەن.<ref name=":0">ظل‌السلطان، مسعود میرزا. ''خاطرات ظل‌السلطان''، به اهتمام حسین خدیو جم، بی‌جا، اساطیر، ۱۳۶۸، ص ۵۷۶.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٤]] [[پۆل:مردووانی ١٩١٤]] [[پۆل:کورد]] thhctk809ngehgd0i3t139ahq3phmz2 0 236198 1613400 1613383 2026-07-30T12:01:43Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613400 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = عەبدولواحید محمەممەد ساڵح | وێنە = Dr Abdulwahid.jpg | قەبارەی وێنە = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{ڕۆژی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٧٣|٧|١}} | شوێنی لەدایکبوون = [[سلێمانی]]، [[عێراق]] | نیشتەجێ = [[سلێمانی]] | نەتەوە = [[کورد]] | ڕادەی خوێندەواری = دکتۆرا لە پزیشکی گشتی (زانکۆی خەرتووم) (٢٠٠٥) | پیشە = [[پزیشک]]، [[بانگخوازی ئایینی]] | ئایین = [[ئیسلام]] | ماڵپەڕ = https://drabdulwahid.com/About.aspx?MapID=1 | پەراوێزەکان = }} '''عەبدولواحید محەممەد ساڵح''' (لەدایکبووی ١ی [[تەممووز]]ی [[١٩٧٣]]ز لە [[(گەڕەک)|ئابڵاخ]]، [[سلێمانی]]، [[عێراق]]) بانگخوازی ئایینی و توێژەر و نوسەر و مامۆستای زانکۆ و پزیشکی نەشتەرگەری گشتییە، لە هەمان کاتدا دامەزرێنەری [[تاوەری تەندروستی سمارتە]]، خوێندنی سەرەتایی و ئامادەیی لە شاری [[سلێمانی]] تەواو کردووە و لە یەکەمەکانی سەر ئاستی هەرێم بووە لە قۆناخی شەشی ئامادەیی و بەو هۆیەوە لە لایەن حکومەتی ئیتاڵییەوە بانگهێشت کراوە بۆ درێژەدان بە خوێندن لەو وڵاتە بەڵام بە هۆکاری سیاسی ڕێگەی پێ نەدراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ماڵپەڕی دکتۆر عەبدولواحید|ناونیشان=https://drabdulwahid.com/About.aspx?MapID=1|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=drabdulwahid.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230518143202/https://drabdulwahid.com/About.aspx?MapID=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>، لە ئێستادا [[پڕۆفیسۆر]]ە لە کۆلێژی پزیشکی لە [[زانکۆی سلێمانی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زانکۆی سلێمانی |ناونیشان=https://sites.google.com/a/univsul.edu.iq/abdulwahid-mohammed/academic-profile?authuser=0|وێبگە=univsul.edu.iq}}</ref> == خوێندن == * عەبدولواحید محەممەد خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لە [[سلێمانی]] تەواو کردووە، لە قۆناخی شەشەمی ئامادەیی لە یەکەمەکانی سەر ئاستی هەرێمی کوردستان بووە. * لە ساڵی [[١٩٩٨]]ز بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە کۆلێژی پزیشکی [[زانکۆی سەلاحەدین]] لە [[هەولێر]] بەدەستهێناوە. * لە ساڵی [[٢٠٠٥]]ز لە وڵاتی [[سودان]] بڕوانامەی دکتۆرای بە پلەی (الشرف الاولی) لە [[جامعة الخرطوم|زانکۆی خەرتووم]] بەدەستھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زانکۆی سلێمانی |ناونیشان=https://sites.google.com/a/univsul.edu.iq/abdulwahid-mohammed/academic-profile?authuser=0|وێبگە=univsul.edu.iq}}</ref> == کار و چالاکییە پزیشکییەکان == عەبدولواحید محەممەد پسپۆڕی نەشتەرگەری گشتییە لە بواری نەخۆشییەکانی غوودە و گرێی مەمک و سەر و مل، خاوەنی بڕوانامەی ڕێزلێنانی (MacGowan)ـە لە [https://en.wikipedia.org/wiki/Royal_College_of_Surgeons_in_Ireland زانکۆی ڕۆیاڵ ] لە [[ئێرلەندا]]، کە ساڵانە لە جیھاندا بە حەڤدە کەس دەبەخشرێت. پڕۆفسیۆری یاریدەدەرە لە کۆلێژی گشتی زانکۆی سلێمانی، دامەزرێنەری تیمی نەشتەرگەری تاوەری تەندروستی سمارتە، ئەندامی سەندیکای پزشیکانی هەرێمی کوردستانە، ئەندامەی کۆمەڵەی نێودەوڵەتی نەخۆشیەکانی ناسۆری کلێنچکەیە (IPS) <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پیلۆنیداڵ|ناونیشان=https://www.pilonidal.com.au/members/item/submitted-item-86?fbclid=IwAR1yf2Hh9gHzVpJARy1st21Xb9WoMru2-fSYoYP3x2bU-J5TTNGcoL0HO5Uhuser=0|وێبگە=pilonidal.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231026125238/https://www.pilonidal.com.au/members/item/submitted-item-86?fbclid=IwAR1yf2Hh9gHzVpJARy1st21Xb9WoMru2-fSYoYP3x2bU-J5TTNGcoL0HO5Uhuser=0|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>، ئەندامی کۆمەڵەی غودەی دەرەقی ئەمریکیە (ATA)، ئەندامی کۆمەڵەی ئەوروپی غودەی دەرەقییە (ETA)، ئەندامی کۆمەڵەی نەشتەرگەری غودەی دەرەقی ئاسیایە، ئەندامی کۆمەڵەی ئاسیایە بۆ فتق. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تاوەری تەندروستی سمارت |ناونیشان=https://smarthealth.group/doctors/138-mohammed/academic-profile?authuser=0|وێبگە=smarthealth.group}}</ref> == توێژینەوەی زانستی == دامەزرێنەری [https://kscien.org ڕێكخراوی کەیسانە] بۆ توێژینەوەی زانستی، هاوکات خاوەنی دەیان توێژینەوە و لێکۆڵینەوەی زانستییە کە سەدان جار سایتەیشن کراون و بۆ مەبەستی زانستی بەکارهێنراون و لەلایەن خەڵکەوە سودیان لێبینراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گوگڵ سکۆلەر|ناونیشان=https://scholar.google.com/citations?user=U8XZfrsAAAAJ&hl=en-profile%3Fauthuser%3D0|وێبگە=scholar.google.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231113104644/https://scholar.google.com/citations?user=U8XZfrsAAAAJ&hl=en-profile%3Fauthuser%3D0|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == داهێنانی زانستی == داهێنەری تەکنیکی (Kurd Technique)ـە کە تەکنیکێکی نوێی بواری نەشەرگەری فتقە و لە ساڵی [[2018]]ز لە 14یەمین کۆڕبەندی نەشتەرانی ئاسیا لە وڵاتی دوبەی پێشکەشی کردووە. داهێنەری تێکەڵەیەکە بۆ چارەسەری ناسۆری پشت (pilonidal sinus coccyx) کە لە ئەنجامی هەڵگەڕانەوەی موو لە کلێنچکەدا دروست دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ساینس دایرێکت|ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0039606017308863?fbclid=IwAR2xdcJFLxebkxhA7cjVmUr3sJpzDsE3IqqB1PhxLuzXjH377fanl2VHZ30MapID=1jimare=1238&nuser=1049authuser=0|وێبگە=sciencedirect.com}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خەندان |ناونیشان=https://www.xendan.org/detailwtar.aspx?jimare=1238&nuser=1049authuser=0|وێبگە=xendan.org}}</ref> == لە بواری بانگەوازدا == لە ساڵی [[١٩٩٢]]ز وە بانگخواز و بانگەوازکاری ئاینی ئیسلامە و دەیان وانە و کتێب و کۆڕ و وتاری دەربارەی بانگەواز و بوارە جیاوازەکانی ئاینی ئیسلام هەیە، لە گرنگترین ئەو بوارانەی کە کاری لەسەرکردووە بریتییە لە بەراوردکاری ئایینەکان، وەڵامدانەوەی گومانەکان دەربارەی ئاینی ئیسلام، بیروباوەڕی ئیسلامی، ئیعجازی زانستی، بژاری دەروون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ماڵپەڕی دکتۆر عەبدولواحید|ناونیشان=https://www.drabdulwahid.com/Section.aspx?MapID=1jimare=1238&nuser=1049authuser=0|وێبگە=drabdulwahid.com}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.drabdulwahid.com/Section.aspx?MapID=1jimare=1238&nuser=1049authuser=0 |date=ئازاری ٢٠٢٥ }}</ref> لە گرنگترین بەرهەمە ڤیدیۆییەکانی لە بواری بانگەوازدا بریتین لە: * زنجیرەی (بەڵگەکانی پێغەمبەرایەتی پێغەمبەر [[محەممەد]]) * زنجیرەی (خۆراکی پێغەمبەر [[محەممەد]]) * زنجیرەی (نووری دیدەم) * زنجیرەی (تەندروستی خۆشەویست) * زنجیرەی ئیعجازی زانستی لە [[کۆرپەلەزانی]]دا * زنجیرەی [[دڵ]] * زنجیرەی (بیروباوەڕی ئیسلامی) * زنجیرەی (چیرۆکە قورئانییەکان) * زنجیرەی (ئاخۆ نایبینن؟) * زنجیرەی (خەڵوەت) * زنجیرەی ( پڕۆژەی نیشتەجێبوون) == کاری ڕێکخراوەیی لە بواری بانگەوازدا == لە بواری بانگەوازدا جگە لەوەی دەیان نوسین و کۆڕ و چالاکی هەبووە، هاوکات دامەزرێنەر و خاوەنی چەند پڕۆژە و ڕێکخراوێکە لە بواری بانگەوازدا کە گرنگترینیان بریتین لە: * کەناڵی [[ئافەرین]] کە کەناڵێکی تەلەفزیۆنی پەروەردەیی فێرکاری ئیسلامییە و کار بۆ پەروەردەکردنی منداڵان دەکات لەسەر بەها و بنەماکانی ئاینی ئیسلام. * [[ڕێکخراوی زاد]] ڕێکخراوێکی تەندروستی خێرییە و هەوڵدەدات بۆ یارمەتیدانی نەخۆشانی هەژار و کەمدەرامەت لە بواری نەشتەرگەری و چارەسەری پزیشكی. * [[ ڕێکخراوی ئاستانە]] ڕێکخراوێکی ئاینی فکرییە و کار لەسەر وەڵامدانەوەی گومان و بەراوردکاری ئایینەکان دەکات. * [[ ڕێکخراوی بەهای فەرموودە]]، عەبدولواحید محەممەد دامەزرێنەری ڕێکخراو و پڕۆژەی بەهای فەرموودەیە کە پڕۆژەیەکە بۆ ناساندنی فەرموودەکانی پێغەمەری ئیسلام بە منداڵان و لاوان و گەنجان و ساڵانە بە بەشداری هەزاران کەس تاقیکردنەوە لە فەرموودەکانی پێغەمبەری ئیسلام ئەنجام دەدات. == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|پزیشکی}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣]] [[پۆل:ئیسلامییەکانی کورد]] [[پۆل:موسڵمانانی کورد]] [[پۆل:زانا کوردەکان]] [[پۆل:زیندووان]] pzxqurfpu40vip5mi5pniw3ok8ztftm 1613457 1613400 2026-07-30T13:02:02Z ~2026-42195-47 78091 /* */ 1613457 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = عەبدولواحید محمەممەد ساڵح | وێنە = Dr Abdulwahid.jpg | قەبارەی وێنە = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{ڕۆژی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٧٣|٧|١}} | شوێنی لەدایکبوون = [[سلێمانی]]، [[عێراق]] | نیشتەجێ = [[سلێمانی]] | نەتەوە = [[کورد]] | ڕادەی خوێندەواری = دکتۆرا لە پزیشکی گشتی (زانکۆی خەرتووم) (٢٠٠٥) | پیشە = [[پزیشک]]، [[بانگخوازی ئایینی]] | ئایین = [[ئیسلام]] | ماڵپەڕ = https://drabdulwahid.com/About.aspx?MapID=1 | پەراوێزەکان = }} '''عەبدولواحید محەممەد ساڵح''' (لەدایکبووی ١ی [[تەممووز]]ی [[١٩٧٣]]ز لە [[(گەڕەک)|ئابڵاخ]]، [[سلێمانی]]، [[کوردستان]]) بانگخوازی ئایینی و توێژەر و نوسەر و مامۆستای زانکۆ و پزیشکی نەشتەرگەری گشتییە، لە هەمان کاتدا دامەزرێنەری [[تاوەری تەندروستی سمارتە]]، خوێندنی سەرەتایی و ئامادەیی لە شاری [[سلێمانی]] تەواو کردووە و لە یەکەمەکانی سەر ئاستی هەرێم بووە لە قۆناخی شەشی ئامادەیی و بەو هۆیەوە لە لایەن حکومەتی ئیتاڵییەوە بانگهێشت کراوە بۆ درێژەدان بە خوێندن لەو وڵاتە بەڵام بە هۆکاری سیاسی ڕێگەی پێ نەدراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ماڵپەڕی دکتۆر عەبدولواحید|ناونیشان=https://drabdulwahid.com/About.aspx?MapID=1|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=drabdulwahid.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230518143202/https://drabdulwahid.com/About.aspx?MapID=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>، لە ئێستادا [[پڕۆفیسۆر]]ە لە کۆلێژی پزیشکی لە [[زانکۆی سلێمانی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زانکۆی سلێمانی |ناونیشان=https://sites.google.com/a/univsul.edu.iq/abdulwahid-mohammed/academic-profile?authuser=0|وێبگە=univsul.edu.iq}}</ref> == خوێندن == * عەبدولواحید محەممەد خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لە [[سلێمانی]] تەواو کردووە، لە قۆناخی شەشەمی ئامادەیی لە یەکەمەکانی سەر ئاستی هەرێمی کوردستان بووە. * لە ساڵی [[١٩٩٨]]ز بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە کۆلێژی پزیشکی [[زانکۆی سەلاحەدین]] لە [[هەولێر]] بەدەستهێناوە. * لە ساڵی [[٢٠٠٥]]ز لە وڵاتی [[سودان]] بڕوانامەی دکتۆرای بە پلەی (الشرف الاولی) لە [[جامعة الخرطوم|زانکۆی خەرتووم]] بەدەستھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زانکۆی سلێمانی |ناونیشان=https://sites.google.com/a/univsul.edu.iq/abdulwahid-mohammed/academic-profile?authuser=0|وێبگە=univsul.edu.iq}}</ref> == کار و چالاکییە پزیشکییەکان == عەبدولواحید محەممەد پسپۆڕی نەشتەرگەری گشتییە لە بواری نەخۆشییەکانی غوودە و گرێی مەمک و سەر و مل، خاوەنی بڕوانامەی ڕێزلێنانی (MacGowan)ـە لە [https://en.wikipedia.org/wiki/Royal_College_of_Surgeons_in_Ireland زانکۆی ڕۆیاڵ ] لە [[ئێرلەندا]]، کە ساڵانە لە جیھاندا بە حەڤدە کەس دەبەخشرێت. پڕۆفسیۆری یاریدەدەرە لە کۆلێژی گشتی زانکۆی سلێمانی، دامەزرێنەری تیمی نەشتەرگەری تاوەری تەندروستی سمارتە، ئەندامی سەندیکای پزشیکانی هەرێمی کوردستانە، ئەندامەی کۆمەڵەی نێودەوڵەتی نەخۆشیەکانی ناسۆری کلێنچکەیە (IPS) <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پیلۆنیداڵ|ناونیشان=https://www.pilonidal.com.au/members/item/submitted-item-86?fbclid=IwAR1yf2Hh9gHzVpJARy1st21Xb9WoMru2-fSYoYP3x2bU-J5TTNGcoL0HO5Uhuser=0|وێبگە=pilonidal.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231026125238/https://www.pilonidal.com.au/members/item/submitted-item-86?fbclid=IwAR1yf2Hh9gHzVpJARy1st21Xb9WoMru2-fSYoYP3x2bU-J5TTNGcoL0HO5Uhuser=0|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>، ئەندامی کۆمەڵەی غودەی دەرەقی ئەمریکیە (ATA)، ئەندامی کۆمەڵەی ئەوروپی غودەی دەرەقییە (ETA)، ئەندامی کۆمەڵەی نەشتەرگەری غودەی دەرەقی ئاسیایە، ئەندامی کۆمەڵەی ئاسیایە بۆ فتق. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تاوەری تەندروستی سمارت |ناونیشان=https://smarthealth.group/doctors/138-mohammed/academic-profile?authuser=0|وێبگە=smarthealth.group}}</ref> == توێژینەوەی زانستی == دامەزرێنەری [https://kscien.org ڕێكخراوی کەیسانە] بۆ توێژینەوەی زانستی، هاوکات خاوەنی دەیان توێژینەوە و لێکۆڵینەوەی زانستییە کە سەدان جار سایتەیشن کراون و بۆ مەبەستی زانستی بەکارهێنراون و لەلایەن خەڵکەوە سودیان لێبینراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گوگڵ سکۆلەر|ناونیشان=https://scholar.google.com/citations?user=U8XZfrsAAAAJ&hl=en-profile%3Fauthuser%3D0|وێبگە=scholar.google.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231113104644/https://scholar.google.com/citations?user=U8XZfrsAAAAJ&hl=en-profile%3Fauthuser%3D0|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == داهێنانی زانستی == داهێنەری تەکنیکی (Kurd Technique)ـە کە تەکنیکێکی نوێی بواری نەشەرگەری فتقە و لە ساڵی [[2018]]ز لە 14یەمین کۆڕبەندی نەشتەرانی ئاسیا لە وڵاتی دوبەی پێشکەشی کردووە. داهێنەری تێکەڵەیەکە بۆ چارەسەری ناسۆری پشت (pilonidal sinus coccyx) کە لە ئەنجامی هەڵگەڕانەوەی موو لە کلێنچکەدا دروست دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ساینس دایرێکت|ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0039606017308863?fbclid=IwAR2xdcJFLxebkxhA7cjVmUr3sJpzDsE3IqqB1PhxLuzXjH377fanl2VHZ30MapID=1jimare=1238&nuser=1049authuser=0|وێبگە=sciencedirect.com}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خەندان |ناونیشان=https://www.xendan.org/detailwtar.aspx?jimare=1238&nuser=1049authuser=0|وێبگە=xendan.org}}</ref> == لە بواری بانگەوازدا == لە ساڵی [[١٩٩٢]]ز وە بانگخواز و بانگەوازکاری ئاینی ئیسلامە و دەیان وانە و کتێب و کۆڕ و وتاری دەربارەی بانگەواز و بوارە جیاوازەکانی ئاینی ئیسلام هەیە، لە گرنگترین ئەو بوارانەی کە کاری لەسەرکردووە بریتییە لە بەراوردکاری ئایینەکان، وەڵامدانەوەی گومانەکان دەربارەی ئاینی ئیسلام، بیروباوەڕی ئیسلامی، ئیعجازی زانستی، بژاری دەروون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ماڵپەڕی دکتۆر عەبدولواحید|ناونیشان=https://www.drabdulwahid.com/Section.aspx?MapID=1jimare=1238&nuser=1049authuser=0|وێبگە=drabdulwahid.com}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.drabdulwahid.com/Section.aspx?MapID=1jimare=1238&nuser=1049authuser=0 |date=ئازاری ٢٠٢٥ }}</ref> لە گرنگترین بەرهەمە ڤیدیۆییەکانی لە بواری بانگەوازدا بریتین لە: * زنجیرەی (بەڵگەکانی پێغەمبەرایەتی پێغەمبەر [[محەممەد]]) * زنجیرەی (خۆراکی پێغەمبەر [[محەممەد]]) * زنجیرەی (نووری دیدەم) * زنجیرەی (تەندروستی خۆشەویست) * زنجیرەی ئیعجازی زانستی لە [[کۆرپەلەزانی]]دا * زنجیرەی [[دڵ]] * زنجیرەی (بیروباوەڕی ئیسلامی) * زنجیرەی (چیرۆکە قورئانییەکان) * زنجیرەی (ئاخۆ نایبینن؟) * زنجیرەی (خەڵوەت) * زنجیرەی ( پڕۆژەی نیشتەجێبوون) == کاری ڕێکخراوەیی لە بواری بانگەوازدا == لە بواری بانگەوازدا جگە لەوەی دەیان نوسین و کۆڕ و چالاکی هەبووە، هاوکات دامەزرێنەر و خاوەنی چەند پڕۆژە و ڕێکخراوێکە لە بواری بانگەوازدا کە گرنگترینیان بریتین لە: * کەناڵی [[ئافەرین]] کە کەناڵێکی تەلەفزیۆنی پەروەردەیی فێرکاری ئیسلامییە و کار بۆ پەروەردەکردنی منداڵان دەکات لەسەر بەها و بنەماکانی ئاینی ئیسلام. * [[ڕێکخراوی زاد]] ڕێکخراوێکی تەندروستی خێرییە و هەوڵدەدات بۆ یارمەتیدانی نەخۆشانی هەژار و کەمدەرامەت لە بواری نەشتەرگەری و چارەسەری پزیشكی. * [[ ڕێکخراوی ئاستانە]] ڕێکخراوێکی ئاینی فکرییە و کار لەسەر وەڵامدانەوەی گومان و بەراوردکاری ئایینەکان دەکات. * [[ ڕێکخراوی بەهای فەرموودە]]، عەبدولواحید محەممەد دامەزرێنەری ڕێکخراو و پڕۆژەی بەهای فەرموودەیە کە پڕۆژەیەکە بۆ ناساندنی فەرموودەکانی پێغەمەری ئیسلام بە منداڵان و لاوان و گەنجان و ساڵانە بە بەشداری هەزاران کەس تاقیکردنەوە لە فەرموودەکانی پێغەمبەری ئیسلام ئەنجام دەدات. == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|پزیشکی}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣]] [[پۆل:ئیسلامییەکانی کورد]] [[پۆل:موسڵمانانی کورد]] [[پۆل:زانا کوردەکان]] [[پۆل:زیندووان]] bcbl7a1d5wbt8762jvtg1nowlxzy6g2 0 236517 1613415 1613208 2026-07-30T12:06:23Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613415 wikitext text/x-wiki '''ناوچیا''' ( {{بە سوریانی|ܢܵܘܟ̰ܝܼܵܐ}} ) <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Maclean|یەکەم=Arthur John|ناونیشان=https://archive.org/details/adictionarydial00unkngoog/page/n238/mode/1up|سەردێڕ=Dictionary of the Dialects of Vernacular Syriac|ڕێکەوت=١٩٠١|بڵاوکەرەوە=Clarendon Press|شوێن=Oxford|پەڕە=٢١٠b-٢١١a}}</ref> هۆزێکی [[ئاشوورییەکان|ئاشوورین]] دانیشتووی قەزای ناوچیای [[شەمزینان]] بوون، کە سەر بە جۆلەمێرگی پارێزگای [[پارێزگای حەکاری|هەکاری یە]] لە كوردستانی باكوور. بەتایبەتی لە هەردوو گوندەواری بەدەڤی و سورونس .   == خەڵکی ناوچیا == ئاشوورییەکانی دەڤەری ناوچیا، پاڵە و جوتیاری سادە بوون بە ئاژەڵداری و زەوی کێڵانەوە خەریکبوون . چاندنی [[تووتن]] و برنج لەگەڵ مەرداری سەرچاوەی سەرەکی بژێویان بوو . لە گوندی ئاشوورییەکانی ناوچیادا [[نوێژ]] و ڕۆژوو بە رێکی پەێڕەو دەکران. گەڕیدەیەکی ئینگلیز کە لە کۆتایی سەدەی نۆزدەهەمدا سەردانی ناوچیای كربوو ئاماژە بە دینداری خەڵکە دیانەکە دەکات و چۆن بە دلپاکی و دلسۆزی راسپاردەکانی کەنیسەی ئاشووری ڕۆژهەڵات پەیرەو دەکەن و تەعالیمی کەنیسە دەپارێزن. <ref name="autogenerated4">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.zindamagazine.com/html/archives/2005/11.2.05/index_wed.php |سەردێڕ=Zinda 2 November 2005 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230322133933/http://www.zindamagazine.com/html/archives/2005/11.2.05/index_wed.php |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[پەڕگە:Assyrian warriors from Tergawar, Iran.jpg|alt=1915|وێنۆک|وێنەی چەند چەكدارێكی ناوچبا لە تەرگەوەڕ لە جەنگی گەورە]] == ئایین == لە ناوچەی ناوچیا نزیکەی شەش دێر و زیاتر لە 40 کڵێسا هەبوو . ناوچیایەکان ناسراو بوون بە پابەندبوونیان بە کەنیسەی ئاشووری ڕۆژهەڵاتەوە ؛ بەهۆی ئەمەوە داب و نەریتە ئاینیی خۆیان وەک جەژنی رۆژوو و نوێژ بەرێزەوە پەیڕەو دەکرد. دێری مار ئیشو لە گوندی [[شەمزینان|مار ئیشۆ]] هەبوو کە فێرگەی ئاینی قەشەکانی لێبوو کە لەلایەن مەتڕانیەتی [[شەمزینان|شەمیزدین \ شەمزینان]] بەڕێوەدەبراو ئەستەم بوو هیچ گۆڕانکارییەک لە یاساکانی کانۆنی کڵێساکەدا بکرێت. [[پەڕگە:Mar_Yosip_Khnanisho.jpg|ڕاست|وێنۆک|355x355پیکسڵ| مار یوسف خنانیشۆ لە ماڵەکەی خۆی لە [[بەغدا]], عێراق]] == سەرناسانی ناوچیا == === کەسایەتییە ئاینییەکان === * کەنیسەی ئاشووری ڕۆژهەڵات: ** مار یوسف خانیشۆی دوازدەم - [[شەمزینان|مار ئیشو]], ناوچیا - دوا مەتڕانی شەمزینان، .1977، بەغدا ** مار دنخای چوارەم - دەربەندۆکە, عێراق - پاتریارک ** مار عەمانۆێل یوسف - دەربەندۆکە, عێراق - قەشە، کەنەدا === چالاکوانی سیاسی === * دکتۆر عەمانۆئێل قەمبەر - دەربەندۆکە, عێراق - ئەمینداری گشتی پێشووی هاوپەیمانی گشتگیری ئاشووری، شیکاگۆ * پارتی دیموکراتی کوردستان: * فرانسۆ حەریری، سەرکردایەتی پارتی و پارێزگاری هەولێر * فەوزی حەریری - [[ھەریر|هەریر]], كوردستانی عێراق - 'وەزیری پیشەسازی عێراق' & 'ئەندامی هەڵبژێردراوی INC' * [[سرکیس ئاغاجان|سەركس ئاغاجان]] - وەزیر لە جکومەتی هەرێم، [[سۆران|دیانا]], كوردستانی عێراق === ئەوانی تر === * دکتۆر عەمانوێل قەمبەر - دەربەندۆکە, عێراق - پرۆفیسۆر لە زانکۆی وێستەرن میشیگان * [http://www.geniro.net جێنیرۆ] - تیس، - دەربەندۆکە، گۆرانیبێژی پۆپ، کەنەدا برای نینۆس دخۆ == هەروەها == * جیلو * تیارێ * هالمۆن * ئاشیتا * [[پێڕستی ھۆزە ئاشوورییەکان]] == سەرچاوەکان == {{Reflist}} [[پۆل:شەمزینان]] [[پۆل:ئاشوورییەکان و سوریانییەکان]] jnowhofyl2e7klfrhf3mhha0jm1mv2p 14 238929 1613604 1118685 2026-07-30T21:09:56Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1613604 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Theory of relativity}} [[پۆل:لقەکانی فیزیک]] [[پۆل:ئەلبێرت ئاینشتاین]] esi5r8dk2cjcg09wbsuwnbadlcauzb2 0 239293 1613665 1432062 2026-07-31T07:26:34Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1613665 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس |وێنە=Mehmet_YAVUZ_.png}} '''مەھمەت یەڤوز''' (لەدایکبووی ١٩٧٣ لە [[کۆلیک]] – کۆچی دوایی ٩ی ئابی ٢٠١٩)،<ref name="independent2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.indyturk.com/node/60086/haber/hüda-par-genel-başkan-yardımcısı-mehmet-yavuz-hayatını-kaybetti|سەردێڕ=HÜDA PAR Genel Başkan Yardımcısı Mehmet Yavuz hayatını kaybetti|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=Independent Turkish|زمان=tr|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref> [[سیاسەتوان|ڕامیار]] و مامۆستایەکی کورد بووە و لە مانگی ئایاری ٢٠١٨ تا ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ سەرۆکایەتیی [[ھوداپار|پارتیی دۆزی ئازادی ئیسلامیی کورد]] (Partiya Doza Azad a Îslamî ya Kurd) کردووە.<ref name="independent2"/><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/tr/story/25660-İşte-Hüda---Par%27ın-yeni-başkanı|سەردێڕ=İşte Hüda - Par'ın yeni başkanı|ئیش=Kurdistan24|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref> لە ساڵی ١٩٧٣ لە شارۆچکەی [[کۆلیک]] لە سێمسۆر لەدایکبووە، خوێندنی ئامادەیی لەو شارە تەواو کردووە و بۆ خوێندن لە فاکەڵتی پەروەردەی زانکۆی سێلچوک چووەتە شاری [[کۆنیا]]. پاشان وەک مامۆستا کاری کردووە. ساڵی ٢٠٠٠ ٢ ساڵ لە زیندان بووە و دواتر لە شانلیورفا وانەبێژ بووە. دواتر بوو بە جێگری سەرۆک و وتەبێژی ھودا پار.<ref name="independent">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.indyturk.com/node/60086/haber/hüda-par-genel-başkan-yardımcısı-mehmet-yavuz-hayatını-kaybetti|سەردێڕ=HÜDA PAR Genel Başkan Yardımcısı Mehmet Yavuz hayatını kaybetti|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=Independent Turkish|زمان=tr|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://ilkha.com/english/analysis/a-distinguished-politician-in-the-history-of-turkish-politics-mehmet-yavuz-9419|سەردێڕ=A distinguished politician in the history of Turkish politics: Mehmet Yavuz|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢١|ئیش=Ilkha|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230715040503/https://ilkha.com/english/analysis/a-distinguished-politician-in-the-history-of-turkish-politics-mehmet-yavuz-9419|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[ئەردۆغان]] لە ساڵی ٢٠١٥ ڕەخنەی گرت کە کێشەی [[کورد]] لەو وڵاتەدا نییە. یاوز ئاماژەی بەوەدا کە کاتێک [[زمانی کوردی]] لە پەرلەمانی تورکیا وەک «زمانێکی نەناسراو» پۆلێن کرا، نەبوونی پەروەردە بە [[زمانی دایک]] و ئاماژەی بەوەدا کە دەستووری فاشیستی تورکیایە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://hurseda.net/gundem/141684-yavuz-kurt-sorunu-vardir.html|سەردێڕ=Yavuz: Kürt sorunu vardır|ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٥|ئیش=Hürseda Haber|زمان=tr|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref> ساڵی ٢٠١٨ دیسان ڕەخنەی لە دەستووری تورکیا گرت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://dogruhaber.com.tr/haber/297875-yavuz-kurt-meselesini-alti-ayda-cozeriz/|سەردێڕ=Yavuz: Kürt meselesini altı ayda çözeriz|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ئیش=Dogru Haber|زمان=tr|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|archive-date=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20230715040504/https://dogruhaber.com.tr/haber/297875-yavuz-kurt-meselesini-alti-ayda-cozeriz/|url-status=dead}}</ref> یاڤوز لە ٩ی ئابی ٢٠١٩ لە [[دیاربەکر]] بە نەخۆشی شێرپەنجەی گورچیلە کۆچی دوایی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://ilkha.com/english/latest/mehmet-yavuz-has-passed-away-5864|سەردێڕ=Mehmet Yavuz has passed away|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠١٩|ئیش=Ilkha|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230715040505/https://ilkha.com/english/latest/mehmet-yavuz-has-passed-away-5864|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خەڵکی کۆلیک]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٩]] eoz867anuidy84a52g62uzb5fh8v2xz 0 239787 1613422 1613080 2026-07-30T12:08:43Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613422 wikitext text/x-wiki {{Infobox website|name=ھانسینەما|logo=HancinemaLogo.png|url={{URL|hancinema.net}}|commercial=بەڵێ|type=داتابەیسی سەرهێڵ بۆ فیلم و زنجیرە|registration=ئارەزوومەندانە|language=[[ئینگلیزی]]|owner=سێدریک کۆلێمین|launch_date=٨/٢٠٠٣|current_status=چالاک}}'''ھانسینەما''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: HanCinema) ناوەندێکی زانیاری سەربەخۆی [[فیلم]] و زنجیرەکانی [[کۆریای باشوور]]<nowiki/>ە کە لە هاوینی ٢٠٠٣ لەلایەن سێدریک کۆلێمینەوە لە [[کۆریا]] دروستکراوە. ماڵپەڕەکە زانیاری پەیوەندیدار بە فیلم و زنجیرە و ئەکتەرانی کۆریای تێدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=한국국제문화교류진흥원|ناونیشان=http://kofice.or.kr/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=kofice.or.kr|زمان=ko}}</ref> ئامانجی ماڵپەڕەکە بینەرانی بیانییە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jung|یەکەم=Sun|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-988-8028-67-2|سەردێڕ=Korean masculinities and transcultural consumption: Yonsama, Rain, Oldboy, K-Pop idols|ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Hong Kong University Press|ژپنک=٩٧٨-٩٨٨-٨٠٢٨-٦٦-٥|زنجیرە=TransAsia: screen cultures|شوێن=Hong Kong}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان]] * [[ڕاتن تۆمەیتۆز]] * [[لێتەربۆکسد]] == بەستەری دەرەکی == [http://www.hancinema.net/ ماڵپەڕی فەرمی] == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|کۆریای باشوور|تەلەڤیزیۆن|فیلم}} [[پۆل:بنکەدراوە سەرھێڵییەکانی فیلم]] opiwjtl2m58325rt0bpa9cw13eu3tyw 0 240205 1613624 1606258 2026-07-30T22:58:17Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1613624 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''جۆن ستۆنز''' (لەدایکبووی ٢٨ی ئایاری ١٩٩٤)یاریزانێکی پیشەگەری [[تۆپی پێ]]ی ئینگلیزییە و وەک [[بەرگریکار (تۆپی پێ)|بەرگریکاری ناوەڕاست]] لە یانەی [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی|مانچستەر سیتی]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا|ھەڵبژاردەی ئینگلتەرا]] یاری دەکات. وەک یەکێک لە باشترین بەرگریکارەکانی تۆپی پێی جیھان دادەنرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The 25 best centre backs in world football - ranked|ناونیشان=https://www.90min.com/posts/6573230-the-25-best-centre-backs-in-world-football-ranked|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=90min}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Top 50 Defenders In World Football Right Now Have Been Named And Ranked|ناونیشان=https://www.sportbible.com/football/news-top-10s-man-city-star-john-stones-tops-50-best-defenders-in-world-football-20210522|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=SportBible|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230728143416/https://www.sportbible.com/football/news-top-10s-man-city-star-john-stones-tops-50-best-defenders-in-world-football-20210522#:~:text=John%20Stones%20has%20beaten%20fellow,move%20from%20Everton%20in%202016.|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="“BallPlaying”">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=City Stat: John Stones is European football's pass master in 2017/18|ناونیشان=https://www.mcfcwatch.com/2017/10/26/city-stat-john-stones-is-european-footballs-pass-master-in-201718|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180828090656/https://www.mcfcwatch.com/2017/10/26/city-stat-john-stones-is-european-footballs-pass-master-in-201718/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠١٨|وێبگە=City Watch}}</ref><ref name="goal.com">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=England: Southgate gushes over Stones, compares him to Pique and Boateng|ناونیشان=http://www.goal.com/en-gb/news/stones-has-as-much-composure-as-any-defender-in-europe-says/3ggjk0euxk8o1cjjszcmd11vm|وێبگە=Goal.com|بڵاوکەرەوە=Perform Group}}</ref><ref name="mcfcwatch.com">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=City Stat: John Stones is European football's pass master in 2017/18|ناونیشان=https://www.mcfcwatch.com/2017/10/26/city-stat-john-stones-is-european-footballs-pass-master-in-201718/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180828090656/https://www.mcfcwatch.com/2017/10/26/city-stat-john-stones-is-european-footballs-pass-master-in-201718/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠١٨|وێبگە=City Watch}}</ref><ref name="auto">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/blog/2016/aug/09/john-stones-pep-guardiola-flaws-manchester-city-everton|سەردێڕ=John Stones: a rare talent but value only if Pep Guardiola removes the flaws – Andy Hunter|یەکەم=Andy|دوایین=Hunter|ئیش=The Guardian|شوێن=London|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠١٦}}</ref><ref name="“Quotes”">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=John Stones: In Quotes|ناونیشان=https://www.mancity.com/news/first-team/first-team-news/2016/august/john-stones-in-quotes|بڵاوکەرەوە=Manchester City F.C.}}</ref> لە مانگی ئابی ٢٠١٦ گرێبەستی لەگەڵ یانەی مانچستەر سیتی کرد بە نرخی سەرەتایی ٤٧٫٥ ملیۆن پاوەند لەگەڵ زیادکراوەکان. ستۆنز یەکەم گرێبەستی [[پێپ گواردیۆلا|پیپ گواردیۆلا]] بوو لە مانچستەر سیتی. لەگەڵ یانەکەدا پێنج نازناوی خولی ئینگلیزی و دوو جامی EFL و یەک [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] بردەوە و بەشێکە لە پێکھاتەی پاڵەوانانی سیانەی وەرزی ٢٠٢٢–٢٣ . . ستۆنز یەکەم یاری خۆی بۆ ئینگلتەرا لە مانگی ئایاری ٢٠١٤ ئەنجامدا دوای ئەوەی پێشتر لە تیپەکانی خوار ١٩ ساڵ و ٢٠ ساڵ و ٢١ ساڵ بەشداری پاڵەوانێتییەکانی کرد. وەک یەکێک لە یاریزانانی پێکھاتەی ئینگلتەرا بۆ [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا]] لە [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦|ساڵانی ٢٠١٦]] و [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠|٢٠٢٠]] ھەڵبژێردرا و لە [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨|ساڵی ٢٠١٨]] و [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|٢٠٢٢]] بۆ [[جامی جیھانیی فیفا]] ھەڵبژێردرا. == نازناوەکان == '''مانچستەر''' * [[پرێمیەرلیگ|خولی نایابی ئینگلیزی]]: ٢٠١٧–١٨, ٢٠١٨–١٩, ٢٠٢٠–٢١, ٢٠٢١–٢٢, [[خولی نایابی ٢٠٢٢-٢٣|2022–23]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=John Stones|ناونیشان=https://www.premierleague.com/players/4505/John-Stones/overview|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Premier League}}</ref> * جامی یەکێتی ئینگلتەرا: 2018–19,<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48236232|سەردێڕ=Manchester City 6–0 Watford|یەکەم=Phil|دوایین=McNulty|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> 2022–23<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/65785637|سەردێڕ=Manchester City 2–1 Manchester United|یەکەم=Phil|دوایین=McNulty|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}}</ref> * جامی ئی ئێف ئێڵ: 2017–18,<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/43101681|سەردێڕ=Arsenal 0–3 Manchester City|یەکەم=Phil|دوایین=McNulty|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠١٨}}</ref> 2019–20<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51601970|سەردێڕ=Aston Villa 1–2 Manchester City|یەکەم=Phil|دوایین=McNulty|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> * قەڵغانی کۆمەڵگەی یەکێتی ئینگلتەرا: 2018,<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44995783|سەردێڕ=Chelsea 0–2 Manchester City|یەکەم=Chris|دوایین=Bevan|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٨}}</ref> 2019<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49141690|سەردێڕ=Liverpool 1–1 Manchester City|یەکەم=Emlyn|دوایین=Begley|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠١٩}}</ref> * [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]]: 2022–23 ;<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/65845807|سەردێڕ=Manchester City 1–0 Inter Milan|یەکەم=Phil|دوایین=McNulty|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}}</ref> پلەی دووەم: 2020–21<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/57268064|سەردێڕ=Manchester City 0–1 Chelsea|یەکەم=Phil|دوایین=McNulty|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٣}}</ref> '''ئینگلتەرا''' * پلەی دووەمی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا|پاڵەوانێتی ئەورووپای ئەورووپا]]: [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠|2020]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51198762|سەردێڕ=Italy 1–1 England|یەکەم=Phil|دوایین=McNulty|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> * پلەی سێیەمی [[خولی نەتەوەکانی ئەورووپا]]: 2018-19<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48191915|سەردێڕ=Switzerland 0–0 England|یەکەم=Phil|دوایین=McNulty|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان |٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.mancity.com/players/john-stones پڕۆفایلی]{{بەستەری مردوو|url=https://www.mancity.com/players/john-stones |date=تەممووزی ٢٠٢٦ }} لە ماڵپەڕی مانچستەر سیتی ئێف سی * [https://www.englandfootball.com/england/mens-senior-team/squad/john-stones پڕۆفایلی] لە ماڵپەڕی یەکێتی تۆپی پێ {{Navboxes}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|تۆپی پێ|شانشینی یەکگرتوو}} {{پۆلی کۆمنز|John Stones}} [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلتەرا]] [[پۆل:ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار تەمەن ٢١ ساڵ]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی لاوانی ئینگلتەرا]] [[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]] [[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٤]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]] [[پۆل:وەرزشوانانی تاراوگەی ئینگلیزی لە ئیتالیا]] [[پۆل:یاریزانانی ئینتەر میلان]] [[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا]] mzkeishidd6o95v1hb5yi86fax1mtu1 4 241625 1613602 1613188 2026-07-30T21:01:13Z AramBot 39807 بۆت: نوێکردنەوە 1613602 wikitext text/x-wiki {{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}} {{چینی ناوەند}} پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}} بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}} لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}} '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠١، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)'' {{کۆتایی}} {| class="wikitable sortable" style="margin: auto;" |+ بۆتە چالاکەکان |- ! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن |- | ١ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦]] || ٧٢٨٦٨٠ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠ |- | ٢ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦]] || ٨٨٥٥٩ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧ |- | ٣ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦]] || ٢٠٠٩٤ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩ |- | ٤ || [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/SakuraBot|٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦]] || ١٩٦٤٩ || bot || ١٧ی ئابی ٢٠٢٢ |- | ٥ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦]] || ٨٣٨٠ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢ |- | ٦ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦]] || ٣٥٤١ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |- | ٧ || [[بەکارھێنەر:HaryaddBot|HaryaddBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/HaryaddBot|٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٦]] || ٣٥ || bot || ١٨ی ئایاری ٢٠٢٦ |- | ٨ || [[بەکارھێنەر:HivjaBot|HivjaBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/HivjaBot|١٠ی تەممووزی ٢٠٢٦]] || ١٣٢ || bot || ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٦ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] rvmzvzblr2t3vaciw3yxgvijja51npa 1 242655 1613565 1378031 2026-07-30T19:28:06Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1613565 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەزای پشدەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1105034 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230218121116/https://www.slemanipc.org/edara.aspx?jimare=1 بۆ https://www.slemanipc.org/edara.aspx?jimare=1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٠٥، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەزای پشدەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1378030 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230220083440/http://sulamar.com/storePublications/ross.pdf بۆ http://sulamar.com/storePublications/ross.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٦:٠٣، ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەزای پشدەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1613564 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230525075657/https://chawykurd.com/2023/01/22/%D9%82%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%B4%D8%AF%DB%95%D8%B1-2/ بۆ https://chawykurd.com/2023/01/22/%D9%82%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%B4%D8%AF%DB%95%D8%B1-2/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٢٨، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) fsl60hgkgyu4szkgykdkllt5hd138eh 0 243148 1613542 1613164 2026-07-30T17:04:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئیسلام|ئیسلام]]، [[دەروازە:مێژوو|مێژوو]] و [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]] 1613542 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox event|location=ناوچەی ماستۆنگ - پارێزگای بەلوچستان - پاکستان|coordinates=29°48′00″N 66°51′00″E|date=۲۹ی ئەیلوولی ۲۰۲۳|target=یادی مەولوود|type=تەقینەوەی خۆکوژی|deaths=٥٥ كەس|injuries=۵۰-۷۰ كەس|image=Maulidur Rasul (8413657269).jpg|Image_Caption=موسڵمانانی مالیزیا لە مزگەوتی پوتراجایا پوترا بەشداری لە یادی مەولوود دەکەن}} ڕۆژی هەینی ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣، لە قەزای مەستەنگ لە [[پارێزگای بەلۆچستان|بەلوچستان]] لە یادی [[مەولوود]] [[تەقینەوە|تەقینەوەیەکی]] خۆکوژی لە کاتی بەڕێوەچوونی بۆنەکە ڕوویدا. لە ئەنجامی ئەم تەقینەوەیە لە نزیک مزگەوتی [[مەدینە]] ٥٥ کەس گیانیان لەدەستدا و ٧٠ کەسیش بریندار بوون. هەروەها نەواز گەشکوری جێگری سەرپەرشتیاری پۆلیسی شاری مەستەنگ لەنێو کوژراوەکاندایە. == تەقینەوەکە == تەقینەوەکە لە نزیک مزگەوتی مەدینە ڕوویداوە کە خەڵک بۆ یادی ئایینی [[مەولوود]] کۆبووبونەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=At least 50 killed in Mastung blast|ناونیشان=https://tribune.com.pk/story/2438428/at-least-20-killed-dozens-injured-in-blast-near-eid-miladun-nabi-procession-in-mastung|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=The Express Tribune|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Reuters|یەکەم=BR Web Desk {{!}}|ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=At least 53 dead, several injured as 'suicide blast' jolts Balochistan’s Mastung|ناونیشان=https://www.brecorder.com/news/40265779|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Brecorder|زمان=en}}</ref> پۆلیس گومانی ئەوەی هەیە کە ئەم ڕووداوە هێرشێکی خۆکوژی بووبێت کە گردبوونەوەیەکی ئایینی کردبێتە ئامانج.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Pakistan: More than 50 killed and dozens injured in Mastung blast|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-66956626|newspaper=BBC News|ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=en-GB}}</ref> دوای تەقینەوەکە، دەزگاکانی جێبەجێکردنی یاسا ناوچەکەیان گەمارۆدا. دەستبەجێ بریندارەکان گواستراونەتەوە بۆ ناوەندە پزیشکییەکانی نزیک ئەو شوێنە. بە لەبەرچاوگرتنی سەختی دۆخەکە، باری نائاسایی لە نەخۆشخانەکاندا ڕاگەیەندرا بۆ ئەوەی هاوکاری پزیشکی کاریگەر و دەستبەجێ پێشکەش بە بریندارەکان بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=At least 50 killed in Mastung blast|ناونیشان=https://tribune.com.pk/story/2438428/at-least-20-killed-dozens-injured-in-blast-near-eid-miladun-nabi-procession-in-mastung|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=The Express Tribune|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Reuters|یەکەم=BR Web Desk {{!}}|ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=At least 53 dead, several injured as 'suicide blast' jolts Balochistan’s Mastung|ناونیشان=https://www.brecorder.com/news/40265779|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Brecorder|زمان=en}}</ref> == قوربانییەکان == بەگوێرەی سەرچاوە جیاجیاکان، لە تەقینەوەکەدا زیانی گیان و ماڵی زۆر هەبووە. کە ٥٥ کەس گیانیان لەدەستداوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=https://www.the-star.co.ke/authors/bbc-news|سەردێڕ=At least 50 killed, dozens injured in Pakistan blast|ناونیشان=https://www.the-star.co.ke/news/world/2023-09-29-at-least-50-killed-dozens-injured-in-pakistan-blast/|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=The Star|زمان=en-KE}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pakistan: At least 52 killed and dozens injured in suicide bombing|ناونیشان=https://news.sky.com/story/pakistan-at-least-52-killed-and-dozens-injured-in-suicide-bomb-attack-12972098|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Sky News|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Pakistan: 52 killed, over 130 injured in 'suicide blast' in Mastung in Balochistan|ناونیشان=https://www.dynamitenews.com/story/pakistan-15-killed-over-50-injured-in-suicide-blast-in-mastung-in-balochistan|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.dynamitenews.com|زمان=en}}</ref> وە ژمارەیەکی زۆر خەڵک بریندار بوون کە ژمارەیان لە نێوان ٥٠ بۆ ٧٠ کەسە. هەروەها جێگری سەرپەرشتیاری پۆلیس نەواز گوشکوری کە خەڵکی شاری موستانگە لە قوربانیانی تەقینەوەکەیە. هەروەها ژمارەیەکی زۆر لە بریندارەکان باری تەندروستییان ناجێگیرە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Pakistan: More than 50 killed and dozens injured in Mastung blast|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-66956626|newspaper=BBC News|ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Suicide blast in Pakistan's Balochistan kills at least 52 people, injures over 50|ناونیشان=https://www.cnbctv18.com/world/pakistan-explosion-latest-news-suicide-blast-near-mosque-prophet-muhammad-birthday-death-toll-casualties-17913951.htm|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=cnbctv18.com|زمان=en}}</ref> == پاشخان == جیهادییەکان و جوداخوازانی [[بەلۆچەکان|بەلووچ]] ساڵانێکە زۆرجار لە [[بەلۆچستان|بەلوچستان]] هێرشی لەو جۆرە دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Baloch separatists, Islamist extremists stand in the way of China's global ambitions|ناونیشان=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/baloch-separatists-islamist-extremists-stand-in-the-way-of-chinas-global-ambitions/articleshow/102740746.cms|newspaper=The Economic Times|ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|issn=0013-0389|یەکەم=Avinash|دوایین=Mohananey}}</ref> لەوانە هێرشە گەورەکانی یاخیبووان لە ماستونگ لە ساڵانی ٢٠١١ و ٢٠١٤ و ٢٠١٥ و ٢٠١٧ و ٢٠١٨ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Police officer among 52 dead in blast near Mastung mosque|ناونیشان=https://www.geo.tv/latest/512219-blast-in-balochistans-mastung-injures-about-50-people|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.geo.tv|زمان=en}}</ref> == کاردانەوەکان == سەرۆک وەزیرانی [[پاکستان]] ئەنوەر ئول حەق کاکار تەقینەوەکەی شەرمەزار کرد و سەرەخۆشی بۆ قوربانییەکان دەربڕی. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Saifi|یەکەم=Asim Khan,Sophia|ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Death toll rises to 60 after suicide bombings rip through two religious ceremonies in Pakistan|ناونیشان=https://www.cnn.com/2023/09/29/asia/pakistan-balochistan-blast-intl-hnk/index.html|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=CNN|زمان=en}}</ref> سەرۆکی پاکستانیش عارف ئالڤی ئەو هێرشەی شەرمەزار کرد. سەرفراز بوگتی وەزیری ناوخۆی وڵاتەکە تەقینەوەکەی بە "کردەوەیەکی قێزەون" ناوبرد و وتی کە دەزگای هەواڵگری دەرەکی [[ھیندستان|هیندستان]]، باڵی لێکۆڵینەوە و شیکاری دەستی هەبووە لە هێرشە تیرۆریستییەکانی ئەم دواییەی بەلوچستان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Shirazi|یەکەم=Abdullah Zehri {{!}} Nadir Guramani {{!}} Iftikhar|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Terrorists, facilitators of Rabiul Awwal attacks proxies of Pakistan’s enemies: COAS Munir|ناونیشان=https://www.dawn.com/news/1778558|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230930173532/https://www.dawn.com/news/1778558/raw-involved-in-recent-terror-attacks-in-balochistan-says-interior-minister|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=DAWN.COM|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Dozens dead after blast in southwestern Pakistan at a rally celebrating birthday of Islam's prophet|ناونیشان=https://apnews.com/article/pakistan-bomb-rally-birthday-islam-prophet-baluchistan-f9d1fab750bc8fcb03bb11e09e22d9de|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=AP News|زمان=en}}</ref> بۆ ماوەی سێ ڕۆژ ماتەمینی لە بەلوچستان ڕاگەیەندرا بۆ قوربانیانی هێرشەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Reuters|یەکەم=BR Web Desk {{!}}|ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=At least 53 dead, several injured as 'suicide blast' jolts Balochistan’s Mastung|ناونیشان=https://www.brecorder.com/news/40265779|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Brecorder|زمان=en}}</ref> لە ٣٠ی ئەیلولدا ئاڵای پاکستان هێنرایە خوارەوە بۆ نیوە لەسەر باڵەخانەکانی ئەنجومەنی بەلوچستان و ماڵی وەزیری سەرەکی و ماڵی پارێزگار و دادگای باڵای بەلوچستان و بینا حکومییەکانی دیکەی پارێزگاکە <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Shirazi|یەکەم=Abdullah Zehri {{!}} Nadir Guramani {{!}} Iftikhar|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Terrorists, facilitators of Rabiul Awwal attacks proxies of Pakistan’s enemies: COAS Munir|ناونیشان=https://www.dawn.com/news/1778558|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230930173532/https://www.dawn.com/news/1778558/raw-involved-in-recent-terror-attacks-in-balochistan-says-interior-minister|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=DAWN.COM|زمان=en}}</ref> [[ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی|ڕێکخراوی هاریکاری ئیسلامی]] لە کاردانەوە بە بۆردومانەکەدا ڕایگەیاند "دژی هەموو جۆرە کردەوە تیرۆرستییەکانن و پشتیوانی تەواویان بۆ هەوڵەکانی پاکستان دژ بە تیرۆر دەربڕی" و سەرەخۆشی قووڵی خۆیان ئاراستەی قوربانییەکان و بنەماڵەکانیان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hatuqa|یەکەم=Virginia Pietromarchi,Dalia|سەردێڕ=Pakistan blasts updates: Twin explosions kill dozens of worshippers|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/9/29/pakistan-blast-live-news-52-killed-in-balochistan-religious-procession|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.aljazeera.com|زمان=en}}</ref> [[تاڵیبان]]<nowiki/>ی پاکستان ڕەتیکردەوە دەستی لەو ڕووداوەدا هەبێت و لە بەیاننامەیەکدا ڕایگەیاند، هێرشێکی لەو شێوەیە پێچەوانەی سیاسەتەکانی ئەوانە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Pakistan: More than 50 killed and dozens injured in Mastung blast|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-66956626|newspaper=BBC News|ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=en-GB}}</ref> سکرتێری گشتی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] ئەنتۆنیۆ گۆتێرێس ئیدانەی هێرشەکەی کرد و ووتی، "شتێکی قێزەونە ئەم هێرشانە کە لە کاتی مەراسیمە ئاشتیخوازانە و ئاینییەکاندا خەڵکیان کردۆتە ئامانج". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Shirazi|یەکەم=Abdullah Zehri {{!}} Nadir Guramani {{!}} Iftikhar|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Terrorists, facilitators of Rabiul Awwal attacks proxies of Pakistan’s enemies: COAS Munir|ناونیشان=https://www.dawn.com/news/1778558|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=DAWN.COM|زمان=en}}</ref> هەریەک لە وڵاتانی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]، [[فەڕەنسا|فەرەنسا]]، بەریتانیا، [[تورکیا]]، [[عەرەبستانی سعوودی|شانشینی سعودیە]]، [[ئێران]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی]]، [[عێراق]] و [[میسر]] ئەو هێرشە تیرۆریستییەیان شەرمەزار کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Khan|یەکەم=Irfan|ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=World Capitals condemn terrorist attacks in Mastung, Hangu, conveyed solidarity with Pakistan|ناونیشان=https://www.app.com.pk/global/world-capitals-condemn-terrorist-attacks-in-mastung-hangu-conveyed-solidarity-with-pakistan/|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=US, UK condemn Mastung terrorist attack|ناونیشان=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/758897-US-UK-condemn-Mastung-terrorist-attack|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Dunya News|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Egypt, Iraq, Iran condemn deadly blast in SW Pakistan-Xinhua|ناونیشان=https://english.news.cn/20230930/24e5660b1b104ae49cc166ecfe6ef113/c.html|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=english.news.cn}}</ref> == تاوانبار == تا ئێستا هیچ گرووپێک بەرپرسیارێتی بۆردومانەکەی لە ئەستۆ نەگرتووە. ئەمیر ڕەنا، بەڕێوەبەری پەیمانگای پاکستان بۆ لێکۆڵینەوەی ئاشتی ڕایگەیاند، هێرشەکەی مەستونگ و بۆردومانی مزگەوتی هانگو کە چەند کاتژمێرێک دوای ئەوە ڕوویدا، پێدەچێت کاری ڕێکخراوی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام ([[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]]) بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=n2:0261-3077 - Search Results|ناونیشان=https://www.worldcat.org/search?q=n2:0261-3077|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.worldcat.org}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|پاکستان|ھیندستان|ئیسلام|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} tjohda03u47f93sdw9z08nuvf0rhfgt 0 246099 1613656 1515822 2026-07-31T05:16:10Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1613656 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox military conflict|conflict=ململانێی ئیسرائیل و پەکەکە|place=سەربازی: [[دۆڵی بەقاع]]<br/>سیاسی: نێودەوڵەتی|result=سەرکەوتنی سەربازی ئیسرائیل، بەردەوامی ناکۆکی سیاسی|combatant1={{flag|Israel}}|combatant2={{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers' Party.svg}} [[پارتی کرێکارانی کوردستان]]<hr>''پشتیوانی ده‌كرێت له‌لایه‌ن:''<br>{{flagicon|Palestine}} [[ڕێکخراوی ڕزگاریخوازی فەلەستین]]<br>{{flagicon image|Flag of ASALA.png}} [[سوپای ئەرمەنی نهێنی بۆ ڕزگارکردنی ئەرمەنستان]]|commander1=مەناخەم بەگین<br>ئاریال شارۆن<br>ڕەفائێل ئیتان<br>داڤید ئەڤری<br>زەعێڤ ئالمۆگ<br>یەکووتیال ئادەم<br>[[بێنیامین نێتانیاھو]]|commander2=[[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]]<br>[[دووران کاڵکان]]<br>[[موراد قەرەیلان]]<br>[[مستەفا قاراسوو]]<br>[[مەعسووم کۆرکماز]]<br>[[جەمیل بایک]]<br>[[بەسێ ھۆزات]]|casualties1=هیچیان ڕاپۆرتیان نەداوە|casualties2=11 کوژراون، 15 دیل گیراون<ref name="Shahid2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Shahid |یەکەم=Leila |ڕێکەوت=Autumn 2002 |سەردێڕ=The Sabra and Shatila Massacres: Eye-Witness Reports |ناونیشان=http://www.palestine-studies.org/files/pdf/jps/4558.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=Journal of Palestine Studies |بەرگ=٣٢|issue=1 |پەڕەکان=٣٦–٥٨|doi=10.1525/jps.2002.32.1.36 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130522085946/http://www.palestine-studies.org/files/pdf/jps/4558.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=– An ex-ISF V-200 Chaimite employed by the Guardians of the Cedar pictured at Houche-el-Oumara during the Battle for Zahle, April–June 1981 |ناونیشان=http://milinme.wordpress.com/category/v-200-chaimite |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی شوباتی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Milinme.wordpress.com}}</ref><ref name="auto1">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Petti |یەکەم=Matthew |ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=The Kurds Who Died for Palestine |ناونیشان=https://newlinesmag.com/argument/the-kurds-who-died-for-palestine/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=New Lines Magazine |زمان=en}}</ref>|strength1=زیاتر لە ٤٠،٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ufheil-Somers |یەکەم=Amanda |ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ١٩٨٢|سەردێڕ=The War in Lebanon |ناونیشان=https://merip.org/1982/09/the-war-in-lebanon/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=MERIP |زمان=en-US}}</ref>|strength2=کەمتر لە ١٠،٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Grojean |یەکەم=Olivier |ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠١٤|سەردێڕ=The Production of the New Man Within the PKK |ناونیشان=https://journals.openedition.org/ejts/4925#tocto2n4 |journal=European Journal of Turkish Studies. Social Sciences on Contemporary Turkey |زمان=en |doi=10.4000/ejts.4925 |issn=1773-0546|doi-access=free}}</ref>|date=سەربازی: حوزەیرانی ١٩٨٢ - حوزەیرانی ١٩٨٥<br>سیاسی: ١٩٧٨-ئێستا<ref name="auto2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=InternationalistCommune |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Jerusalem, the capital of humanity - INTERNATIONALIST COMMUNE |ناونیشان=https://internationalistcommune.com/jerusalem-the-capital-of-humanity/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=en-US}}</ref>}} '''ململانێی ئیسرائیل و پەکەکە''' ململانێیەکی سیاسییە لە نێوان [[ئیسرائیل]] و [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە)]]، هەروەها ململانێی سەربازیی پێشووی ئەو سەردەمەی کە ئەم دووەمیان لە دۆڵی بێقاعدا جێگیر بووە. تەنانەت دوای ئەوەی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] دۆڵی بێقاع بەجێھێشت، هەڵوێستی [[دژە زایۆنیزم|دژە زایۆنیستی]] و دژایەتیکردنی ئیسرائیلی پاراست، ئەمەش وەک بەشێک لە عەقیدەی سیاسی [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان|عەبدوڵڵا ئۆجالان]].<ref name="auto2"/> == مێژوو == ئایدۆلۆژیای پەکەکە وەک [[مارکسیزم-لێنینیزم|مارکسیزم – لینینیزم]] بە تێکەڵەیەک لە [[کوردایەتی|ناسیۆنالیزمی کوردی]] دەستی پێکرد. مارکسیست-لینینیستەکان مێژوویەکی دوور و درێژی دوژمنایەتییان بەرامبەر بە [[زایۆنیزم]] هەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Jonathan Frankel|سەردێڕ=The Soviet Regime and Anti-Zionism: An Analysis|بڵاوکەرەوە=Hebrew University of Jerusalem, Soviet and East European Research Centre|ساڵ=١٩٨٤}}</ref> بەڵام دواتر ئایدۆلۆژیای [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] دەگۆڕێت بۆ کۆنفیدرالیزمی دیموکراتی، کە ئایدۆلۆژیایەکی چەپ و سۆسیالیستی ئازادیخواز و [[دژە سەرمایەداری]] و ئینتەرناسیۆنالیستییە کە بەهەمان شێوە دژی [[زایۆنیزم]] دەڕوات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The New-Old PKK|ناونیشان=https://jacobin.com/2016/03/pkk-ocalan-kurdistan-isis-murray-bookchin/}}</ref> کۆنفیدرالیزمی دیموکراتیک ئامانجی ئەوەیە کە ئەنجوومەنی ئیداری کە لەلایەن خەڵکی ناوچەکەوە هەڵدەبژێردرێت، جێگرەوەی دەوڵەتە ئیتنۆستەکان و سەرمایەدارییە، ئەمەش ڕێگە بە خەڵک دەدات کە کۆنترۆڵی سەربەخۆیان بەسەر خۆیاندا هەبێت و لە هەمان کاتدا خۆیان بە پێکهاتەکانی دیکەوە ببەستنەوە لە ڕێگەی تۆڕێک لە ئەنجومەنی کۆنفیدراڵیەکانەوە. هەروەها کۆنفیدرالیزمی دیموکراتیک هیوادارە نەتەوە یەکگرتووەکان هەڵبوەشێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Democratic Confederalism|ناونیشان=http://www.freeocalan.org/wp-content/uploads/2012/09/Ocalan-Democratic-Confederalism.pdf}}</ref> [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]] زۆرجار هەڵوێستی [[دژە زایۆنیزم|دژە زایۆنیستی]] خۆی دەخستەڕوو و هەروەها لێدوانی نەرێنی بەرامبەر بە بوونی [[ئیسرائیل]] دەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Öcalan|یەکەم=Abdullah|ناونیشان=https://files.libcom.org/files/sociology_of_freedom_9781629637730.pdf|سەردێڕ=The Sociology of Freedom|بڵاوکەرەوە=New Compass Press|پەڕە=٢٢٨}}</ref> هەروەها ئەندامانی پێشەنگی جۆراوجۆری پەکەکە، وەک مستەفا قەرەسو، دوران کاڵکان، جەمیل بایک و بێسێ هۆزات، لێدوانی نەرێنییان بەرامبەر بە زایۆنیزم و ئیسرائیل داوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Palestinian Freedom Struggle and Kurdistan – An Interview with Mustafa Karasu|ناونیشان=https://www.peaceinkurdistancampaign.com/video-palestinian-freedom-struggle-and-kurdistan-an-interview-with-mustafa-karasu/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Jerusalem, the capital of humanity|ناونیشان=https://internationalistcommune.com/jerusalem-the-capital-of-humanity/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Shared resistance history: Kurdish-Palestinian struggles in the 1980s – Interview with PKK representative Duran Kalkan (April 11, 2022)|ناونیشان=https://www.peaceinkurdistancampaign.com/shared-resistance-history-kurdish-palestinian-struggles-in-the-1980s-interview-with-pkk-representative-duran-kalkan-april-11-2022/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> مستەفا قەرەسو هەڵوێستی فەرمی پەکەکەی لەسەر [[ئیسرائیل]] پشتڕاستکردەوە کە تیایدا وتی، <blockquote>لە سەرهەڵدانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]]، ئێمە دژی [[زایۆنیزم]] بووین. جینۆسایدی کورد لە تورکیا بەراوردمان کرد بە زایۆنیزمی [[ئیسرائیل]] و ڕژێمی [[ئەپارتاید|ئاپارتایدی]] ئەفریقای باشوور. پەکەکە لە سەرەتای دامەزراندنیەوە، شانبەشانی فەلەستینییەکان شەڕیان کردووە. لە ساڵی ١٩٨٢دا ١٣ کادرمان لە شەڕی داگیرکردنی لوبنان لەلایەن ئیسرائیلەوە کوژران. هەروەها [[ئیسرائیل|دەوڵەتی ئیسرائیل]] بەشداریی لە پیلانگێڕی نێودەوڵەتی دژی [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]] کرد، هەروەها چوار هەڤاڵمان لە بەرلین کوژران. بێ گومان ئەو پشتیوانییەی فەلەستینییەکان لە هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا بە [[کورد|گەلی کوردیان]] کرد، هەرگیز لەبیرمان ناچێت. هەڵوێستی ئێمە بەرامبەر بە [[زایۆنیزم]] هەمیشە ئایدیۆلۆژی بووە. تا ئەمڕۆش لە لای فەلەستینییەکان و هەموو ئەو کەسانە وەستاوین کە بۆ چارەسەری دیموکراسی لە ناوچەکەدا خەبات دەکەن.<ref name="auto22">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=InternationalistCommune|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Jerusalem, the capital of humanity - INTERNATIONALIST COMMUNE|ناونیشان=https://internationalistcommune.com/jerusalem-the-capital-of-humanity/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=en-US}}</ref></blockquote> == ململانێ == دوای دەرکردنیان لە [[تورکیا]]، [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] بە پاڵپشتی حکومەتی سوریا بە سەرۆکایەتی [[حافز ئەسەد]] گواسترایەوە بۆ دۆڵی بیقاع لە [[لوبنان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=PKK's decades of violent struggle - CNN.com|ناونیشان=http://www.cnn.com/2007/WORLD/europe/10/10/pkk.profile/index.html|وێبگە=www.cnn.com}}</ref> [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] سەرەتا لە کەمپەکانی ڕێکخراوی ڕزگاریخوازی فەلەستین مەشق و ڕاهێنانیان وەرگرتووە، هەرچەندە دواتر کەمپی مەشقی بچووکیان دامەزراندووە. دوای هەڵگیرسانی جەنگی لوبنان لە ساڵی ١٩٨٢، پەکەکە شانبەشانی پلۆ و ئاسالا هاوپەیمانەکانیان و چەکدارانی دیکە دژی ئیسرائیل و میلیشیا مەسیحییە لوبنانییە هاوپەیمانەکانی شەڕیان کرد. [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] فەرمانی بە سەرجەم یەکە چەکدارەکانی کرد دژی [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|هێزەکانی ئیسرائیل]] شەڕ بکەن، کە لەشکرکێشی بۆ باشووری لوبنان دەستپێکرد. لە ماوەی شەڕەکەدا ١١ چەکداری [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] کوژراون. لە ساڵی ١٩٨٦ پارتی ئەکادیمیای مەحسوم کۆرکمازی دامەزراند کە گەورەترین کەمپی مەشق و ڕاهێنانیان بوو لە شاری بێقاع.<ref>Casier, Marlies; Jongerden, Joost (2010). Nationalisms and Politics in Turkey: Political Islam, Kemalism and the Kurdish Issue. Routledge. p. 137. ISBN 978-1136938672</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=– GoC M34 gun-truck with ZU-23-2 AA autocannon, c.1976|ناونیشان=http://www.alsminiature.com/m.34.gardien.cedre.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121102082444/http://www.alsminiature.com/m.34.gardien.cedre.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی شوباتی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Alsminiature.com}}</ref> ئەکادیمیای [[مەعسووم کۆرکماز|مەحسوم کۆرکماز]] وەک ئۆردوگای مەشق و ڕاهێنان بۆ دامەزراوانی پەکەکە مایەوە تا [[تورکیا]] فشاری خستە سەر حکومەتی سوریا بۆ ئەوەی پەکەکەی دابخات. پەکەکە سەرەنجام دایخست و لە ساڵی ١٩٩٢، ٢٠١٦ گواسترایەوە بۆ [[دیمەشق]]،<ref name=":032">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Grojean|یەکەم=Olivier|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠١٤|سەردێڕ=The Production of the New Man Within the PKK|ناونیشان=https://journals.openedition.org/ejts/4925#tocto2n4|journal=European Journal of Turkish Studies. Social Sciences on Contemporary Turkey|زمان=en|doi=10.4000/ejts.4925|issn=1773-0546|doi-access=free}}</ref> کە هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا بەجێی هێشت کاتێک ڕوویان لە [[قەندیل|چیای قەندیل]] کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=PKK's decades of violent struggle - CNN.com|ناونیشان=https://www.cnn.com/2007/WORLD/europe/10/10/pkk.profile/index.html|وێبگە=www.cnn.com}}</ref> بەرەی دیموکراتی ڕێکخراوی ڕزگاریخوازی فەلەستین بۆ ڕزگارکردنی فەلەستین و بەرەی جەماوەر بۆ ڕزگاری فەلەستین بڕیاری داڵدەدانی پەکەکە لە دۆڵی بێقاع کاریگەری گەورەی لەسەر ئایدۆلۆژیای نەوەی دامەزرێنەری پەکەکە هەبوو. چەکدارانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] بە هۆی ئەزموونی خۆیان لە دۆڵی بێقاع، فێری شەڕی گەریلا بوون و هەستێکی زۆر بەهێزتریان بە ئینتەرناسیۆنالیزم هەبوو.<ref name="auto1">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Petti|یەکەم=Matthew|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=The Kurds Who Died for Palestine|ناونیشان=https://newlinesmag.com/argument/the-kurds-who-died-for-palestine/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=New Lines Magazine|زمان=en}}</ref> 15 ئەندامی دیکەی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] لەلایەن [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|سوپای ئیسرائیلەوە]] بە دیل گیران و بردرانە زیندانێکی [[ئیسرائیل]] کە لەسەر ئەنساری داگیرکراوی لوبنان دروستکرابوو. سێرکسوێبون (گۆڤاری فەرمی پەکەکە) لە چاپی حوزەیرانی ساڵی ١٩٨٤دا، وێنەکێشان و شیعری چەکدارانی زیندانیکراوی پەکەکەی خستەڕوو، لەنێویاندا چەکدارێکی کوردی پەکەکە خەڵکی ڕۆژهەڵات بوو، ناوی کۆدەکەی سامی بوو. سامی ئەزموونی خۆی گێڕایەوە کە لێی دراوە لەلایەن لێکۆڵەرێکی ئیسرائیلییەوە کە پێی وتووە “تۆ هاتوویت جولەکەکان بکوژیت، درۆ دەکەیت ... کوردستان، تورکستان، بەنگلادیش، ئێران، عەرەب، هەمووتان دژە جوولەکەن، هەمووتان دەکوژین.” پەکەکە بانگەشەی ئەوەی کرد کە لێکۆڵەرە ئیسرائیلییەکان بانگهێشتی لێکۆڵەرە تورکەکانیان کردووە بۆ سووکایەتیکردن بە زیندانیانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]].<ref name="auto12">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Petti|یەکەم=Matthew|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=The Kurds Who Died for Palestine|ناونیشان=https://newlinesmag.com/argument/the-kurds-who-died-for-palestine/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=New Lines Magazine|زمان=en}}</ref> دوای گواستنەوەی بۆ قەندیل، پەکەکە زیاتر سەرنجی لەسەر ململانێی کورد و تورکیا لە دژی تورکیا و ململانێی هەرێمی کوردستان – پەکەکە لە دژی هەرێمی کوردستانی سەر بە پارتی دیموکراتی کوردستان بوو. دواتر ئیسرائیل پشتیوانی خۆیان بۆ حکومەتی هەرێم و دەوڵەتێکی کوردی پشتڕاستکردەوە، بەڵام دژایەتی خۆیان بۆ [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] پشتڕاستکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=WOODWARD|یەکەم=MICHELLE|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=The Kurdish Movement’s Relationship with the Palestinian Struggle|ناونیشان=https://merip.org/2020/08/the-kurdish-movements-relationship-with-the-palestinian-struggle/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=MERIP|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=Netanyahu rejects claim PKK not terrorists, but supports Kurdish state|ناونیشان=https://www.jpost.com/israel-news/netanyahu-rejects-claim-pkk-not-terrorists-but-supports-kurdish-state-504962|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com|زمان=en-US}}</ref> دواتر [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]] دەستی کرد بە گەشتکردن بە وڵاتانی جۆراوجۆر و لە ١٥ی شوباتی ١٩٩٩ لە [[کینیا]] لە ڕێگای فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی جۆمۆ کینیاتا دوای گەڕانەوەی لە باڵیۆزخانەی یۆنان دەستگیرکرا. دەستگیرکردنی لەلایەن [[ڕێکخراوەی ھەواڵگریی نیشتمانی (تورکیا)|هەواڵگری تورکیا]] و [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی|سی ئای ئەی]] ئەنجامدراوە و گوایە بە هاوکاری [[مۆساد]] بووە.<ref name="nytimes-capture2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Weiner, Tim|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ١٩٩٩|سەردێڕ=U.S. Helped Turkey Find and Capture Kurd Rebel|ئیش=[[The New York Times]]|ناونیشان=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E03E3D8143DF933A15751C0A96F958260}}</ref> دەگوترێت [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی|سی ئای ئەی]] گواستوویەتییەوە بۆ تورکیا، تورکەکان بە فڕۆکە بردیانە [[تورکیا]] بۆ دەستگیرکردن و دادگاییکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Öcalan bağımsız devlete engeldi|زمان=tr|ئیش=[[Vatan]]|ناونیشان=http://haber.vatanim.com.tr/haberdetay.asp?detay=Kurt_sorununun_cozumu_teroru_bitirir_203724_1&Newsid=203724|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081018140436/http://haber.vatanim.com.tr/haberdetay.asp?detay=Kurt_sorununun_cozumu_teroru_bitirir_203724_1&Newsid=203724|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|وتەگێڕانەوە=Öcalan yakalandığında ABD, bağımsız bir devlet kurma isteğindeydi. Öcalan, konumu itibariyle, araç olma işlevi bakımından buna engel bir isimdi. ABD bölgede yeni bir Kürt devleti kurabilmek için Öcalan'ı Türkiye'ye teslim etti.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=By TIM WEINERFEB. 20, 1999|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ١٩٩٩|سەردێڕ=U.S. Helped Turkey Find and Capture Kurd Rebel|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1999/02/20/world/us-helped-turkey-find-and-capture-kurd-rebel.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210306102150/https://www.nytimes.com/1999/02/20/world/us-helped-turkey-find-and-capture-kurd-rebel.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش=[[New York Times]]}}</ref> [[دووران کاڵکان]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[شانشینی یەکگرتوو]] و [[ئیسرائیل|ئیسرائیلی]] بەوە تۆمەتبار کرد کە پێکەوە کاردەکەن بۆ گرتنی [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان|ئۆجەلان]].<ref name=":0"/> دوای دەستگیرکردنی، حکومەتی [[یۆنان]] چووە قۆناغێکی قەیراناوییەوە، و شایەتحاڵی دەستلەکارکێشانەوەی تیۆدۆرۆس پانگالۆس و ئەلیکۆس پاپادۆپۆلۆس و فیلیپۆس پێتسالنیکۆس بوو لە پۆستەکانیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Murphy|یەکەم=Brian|ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ١٩٩٩|سەردێڕ=Three Greek Cabinet Ministers Resign Over Ocalan Affair|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/daily/feb99/greece021899.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=www.washingtonpost.com}}</ref> هەروەها گوایە کینیاییەکان چوار ڕۆژ پێش ڕوودانی ئەو دەستگیرکردنە پانگالۆسیان ئاگادار کردەوە، هەرچەندە پانگالۆس دڵنیای کردنەوە کە ئۆجالان سەلامەتە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Ocalan interpreter tells how trap was set|زمان=en|newspaper=The Irish Times|ناونیشان=https://www.irishtimes.com/news/ocalan-interpreter-tells-how-trap-was-set-1.155018|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> دەستگیرکردنی [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان|ئۆجالان]] وێرانکاری لە سەرانسەری کۆمەڵگا و ڕەوەندی کوردیدا بەدوای خۆیدا هێنا و تیایدا لە بەردەم باڵیۆزخانەکانی [[یۆنان]] و [[ئیسرائیل]] لە سەرانسەری جیھان خۆپیشاندانی ناڕەزایەتییان ئەنجامدا و ئیدانەی دەستگیرکردنی ئۆجەلانیان کرد. گروپێک لە کوردانی پشتیوان لە [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] وەک تۆڵەیەک هەوڵیان دا هێرش بکەنە سەر کونسوڵخانەی ئیسرائیل لە بەرلین. پاسەوانەکانی ئیسرائیل ٣ لە کوردەکانیان کوشت و ١٦ کەسیشیان بریندار کرد. کوردەکان لە ئەڵمانیا لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئەڵمانیا هەڕەشەی دیپۆرتکردنەوەیان لێکرا ئەگەر بەردەوام بن لە ناڕەزایەتییەکان.<ref name="PROTESTS2">[http://www.cnn.com/WORLD/europe/9902/17/ocalan.protest.01/ "Kurds seize embassies, wage violent protests across Europe"], CNN, 17 February 1999</ref><ref name="PROTESTS-ATHENS2">[[Yannis Kontos]], [http://www.akakurdistan.com/kurds/stories/kontos/ "Kurd Akar Sehard Azir, 33, sets himself on fire during a demonstration outside the Greek Parliament in Central Athens, Greece, on Monday, 15 February 1999"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180919101706/http://www.akakurdistan.com/kurds/stories/kontos/|date=19 September 2018}}, ''Photostory'', July 1999</ref> هەر ئەم هێرشە بوو کە وای لە [[ئیسرائیل]] کرد ئاسایش لەسەر هەموو باڵیۆزخانە و کونسوڵخانەکانی زیاد بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ١٩٩٩|سەردێڕ=Attack on Israeli Consulate in Berlin|ناونیشان=http://mfa.gov.il/MFA/PressRoom/1999/Pages/Attack%20on%20Israeli%20Consulate%20in%20Berlin.aspx|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230321003938/http://mfa.gov.il/MFA/PressRoom/1999/Pages/Attack%20on%20Israeli%20Consulate%20in%20Berlin.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=mfa.gov.il}}</ref> گوایە ئەڤیگدۆر لیبەرمان سیاسی [[ئیسرائیل]] پێشنیاری کردووە کە [[ئیسرائیل]] بتوانێت پەیوەندی لەگەڵ [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] دروست بکات و چەکداریان بکات و پارەیان بۆ دابین بکات. پەکەکە ڕەتیکردەوە و دژایەتی خۆی بۆ [[ئیسرائیل]] دووپاتکردەوە. هەروەها [[موراد قەرەیلان]]، سەرکردەی نوێی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]]، وتی دەبێت [[ئیسرائیل]] داوای لێبوردن بکات، چونکە دەستیان هەبووە لە گرتنی [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان|عەبدوڵڵا ئۆجالان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=After Turkey, PKK Now Also Demanding Apology From Israel|زمان=en|ئیش=Haaretz|ناونیشان=https://www.haaretz.com/2011-09-13/ty-article/after-turkey-pkk-now-also-demanding-apology-from-israel/0000017f-f5a8-d887-a7ff-fdecd55d0000|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٧ [[ئیسرائیل]] بە ئاشکرا پشتیوانی لە دەوڵەتێکی سەربەخۆی کوردی کرد، لە هەمان کاتدا پەکەکەی شەرمەزار کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نتنياهو يجدد دعمه لدولة كردستان وينأى بنفسه عن تبرئة حزب العمال|ناونیشان=https://arabic.rt.com/world/898652-%D9%86%D8%AA%D9%86%D9%8A%D8%A7%D9%87%D9%88-%D9%8A%D8%AC%D8%AF%D8%AF-%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9-%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88%D9%8A%D9%86%D8%A3%D9%89-%D8%A8%D9%86%D9%81%D8%B3%D9%87-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%D8%A6%D8%A9-%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%84/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=arabic.rt.com}}</ref> هەروەها لە ساڵی ٢٠١٧دا [[بێنیامین نێتانیاھو]] ڕایگەیاند کە [[ئیسرائیل]] پەکەکەی ڕەتدەکاتەوە و بە ڕێکخراوێکی تیرۆریستی دەزانێت و داوای لە [[تورکیا]] کرد ئەو چاکەیە بگەڕێنێتەوە بە زانینی [[حەماس]] بە ڕێکخراوێکی تیرۆریستی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=Rebuffing former top general, Netanyahu says Kurdish PKK a terror group|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/rebuffing-former-top-general-netanyahu-says-kurdish-pkk-a-terror-group|وێبگە=The Times of Israel}}</ref> مستەفا قەرەسو، سەرکردەیەکی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]]، ئیدانەی دانپێدانانی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای]] بە [[ئورشەلیم|قودس]] وەک پایتەختی [[ئیسرائیل]] کرد و ڕایگەیاند، [[ئورشەلیم|قودس]] ناتوانێت شارێکی [[جوو|جولەکە]] بێت، بەڵکو دەبێت شارێکی خاوەن پێگەیەکی تایبەت بێت کە تێیدا ڕێز لە هەر ٣ [[ئایینە ئیبراھیمییەکان|ئایینی ئیبراهیمی]] بگیرێت. لە مانگی ئایاری ساڵی ٢٠١٨، دوای ئەوەی [[ئیسرائیل]] پایتەختەکەی لە [[تێل ئەڤیڤ|تەلئەبیبەوە]] گۆڕی بۆ [[ئورشەلیم|قودس]]، ناڕەزایەتی لە سنووری [[غەززە]] ڕوویدا و تێیدا سەربازانی [[ئیسرائیل]] چەندین فەلەستینییان کوشت. [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] هاوشانی [[پارتی دیموکراتی گەلان|هەدەپە]] ئەو کوشتارانەیان شەرمەزار کرد و داوای وەستاندنی بەکارهێنانی توندوتیژییان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=PKK, HDP express solidarity with Palestinian people|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/middleeast/turkey/17052018|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Rudaw}}</ref> سەبارەت بە ململانێی ئیسرائیل و فەلەستین، [[موراد قەرەیلان]] ڕایگەیاند کە پشتگیری لە هەر شتێک دەکات کە کۆتایی پێبھێنێت، تەنانەت ئەگەر چارەسەرێکی دوو دەوڵەتیش بێت. هەروەها بانگەشەی ئەوەی کرد کە کۆنفیدرالیزمی دیموکراتیک دەتوانێت کێشەکە چارەسەر بکات و هەروەها زۆرێک لە ململانێکانی هەموو [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست]] چارەسەر بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Kurdish PKK leader tells ‘Post’ of ‘peaceful struggle’ against Turkey|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/kurdish-pkk-leader-tells-post-of-peaceful-struggle-against-turkey-650318|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com|زمان=en-US}}</ref> [[دووران کاڵکان|دوران کاڵکان]] ڕایگەیاند کە پشتگیری لە کۆنفیدرالیزمی دیموکراسی دەکات بۆ چارەسەرکردنی ململانێکان نەک چارەسەری یەک دەوڵەت یان دوو دەوڵەت. هەروەها باوەڕی خۆی ڕاگەیاند کە کۆنفیدرالیزمی دیموکراسی باشترین بژاردەیە بۆ هەموو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.<ref name=":0"/> لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٢دا لە [[عەفرین]] کە شارێکە لەلایەن تورکیاوە داگیرکرابوو و پێشتر لەژێر کۆنترۆڵی هێزەکانی سوریای دیموکراتی کوردستاندا بوو، شارۆچکەیەکی نیشتەجێبوون دروستکرا. نیشتەجێبوونەکە بۆ نیشتەجێبوونی فەلەستینییەکان دروستکراوە، ٧٥ کۆمەڵگەی نیشتەجێبوون لەخۆگرتبوو بۆ نیشتەجێبوونی ٢٢٠ خێزان، کە لە ناوچەی جندیرێس دروستکراون. ڕەخنەی زۆری لە کوردەکانی سوریا و بەتایبەت لایەنگرانی یەپەگە گرت کە گروپێکە هاوپەیمانی پەکەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=publish|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Turkey builds new Palestinian-funded settlement in Syria's Afrin|ناونیشان=https://npasyria.com/en/83123/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=North press agency|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20231216013804/https://npasyria.com/en/83123/|url-status=dead}}</ref> ڕیاز ئەلملکی، وەزیری دەرەوەی دەسەڵاتی نیشتمانی فەلەستین ڕایگەیاند: "نیشتەجێکردنی هەر فەلەستینییەک لە عەفرین و ناوچە کوردستانییەکانی دیکە ڕەتدەکەینەوە". هەروەها وتی کە [[دەوڵەتی فەلەستین]] هیچ پەیوەندییەکی بەو نیشتەجێبوونەوە نەبووە، و دژی هەر شتێکن کە کورد و خاکەکەیان خراپ بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Palestinian Foreign Minister: We reject the settlement of any Palestinian in Afrin and other Kurdish areas-ARK NEWS|ناونیشان=https://www.arknews.net/en/node/38895|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.arknews.net|زمان=en}}</ref> دواتر دەرکەوت کە بانکێکی ئیسرائیلی هاوکاریی دابینکردنی بودجەی نیشتەجێکردنی فەلەستینییەکان لە عەفرین دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=publish|ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Israel's second largest bank involved in illegal Afrin settlements|ناونیشان=https://npasyria.com/en/94613/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=North press agency|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20231216013817/https://npasyria.com/en/94613/|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=medya|یەکەم=eylul|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Israeli bank involved in Palestinian-built settlement in Syria’s Turkish-controlled Afrin|ناونیشان=https://medyanews.net/israeli-bank-involved-in-palestinian-built-settlement-in-syrias-turkish-controlled-afrin/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Medya News|زمان=en-US}}</ref> دوران کاڵکان لە ساڵی ٢٠٢٣دا ئیسرائیلی لەگەڵ تورکیا بەراورد کرد. ئه‌و ووتی,<blockquote>دوای سێ ساڵ لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، [[تورکیا]] دامەزرا، لە ڕێگەیەوە سیستەمی [[ئیمپریالیزم|ئیمپریالیستی]] [[سەرمایەداری]] هەوڵیدا زاڵ بێت بەسەر [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا]]. سێ ساڵ دوای [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، [[ئیسرائیل]] دامەزرا، دیسانەوە لەژێر سەرکردایەتی بەریتانیادا، ئیسرائیلیش خرایە نێو ئەو شەڕە هەژموونەی کە لە ناوچەکەدا بەڕێوەچوو.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=medya|یەکەم=eylul|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Democratic confederalism best option for Palestinians: PKK’s Duran Kalkan|ناونیشان=https://medyanews.net/democratic-confederalism-best-option-for-palestinians-pkks-duran-kalkan/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Medya News|زمان=en-US}}</ref></blockquote>پاشان وتی کە [[ئیسرائیل]] و [[تورکیا]] "لەسەر بنەمای لێکتێگەیشتن و سیاسەتێکی ڕەگەزپەرستی و شۆڤێنی و جینۆساید" هاوکاری دەکەن. کاڵکان گرژیی سیاسی ئیسرائیل و تورکیای ڕەتکردەوە و گوتی “هەندێکجار وا دەردەکەوێت دژایەتی و ناکۆکی لە نێوان دەوڵەتانی ئیسرائیل و تورکیادا هەیە، بەڵام ئەمە یارییەکە بۆ داپۆشینی واقیعەکە و فریودانی خەڵک دەیکەن”. ناوبراو ڕایگەیاندووە کە ئیسرائیل ڕۆڵێکی کارا لە ململانێی کورد و تورکیادا دەگێڕێت "چونکە ناسیۆنالیزمی جوولەکە کوردستان بە خاکی ئیسرائیل دەزانێت". ڕەتیکردەوە کە [[دژە سامییەت|دژە جوولەکە]] بێت.<ref name=":0"/> لە کاردانەوەیەکدا بەرامبەر بە هەڵوێستی [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان|ڕەجەب تەیب ئەردۆغان]] سەبارەت بە شەڕی ئیسرائیل و حەماس لە ساڵی ٢٠٢٣، موراد قەرەیلان ئەردۆغانی بە "کەسایەتییەکی خۆپەرست" ناوبرد، هەروەها بانگەشەی ئەوەی کرد کە ئەردۆغان پشتگیری هەر کەسێک دەکات تا ئەو کاتەی کە سوودی بۆی هەبێت. ناوبراو ڕایگەیاند: "نە گەلی عەرەبی ئێمە و نە گەلی فەلەستینیمان نابێت باوەڕیان پێی هەبێت. ئەو کاسبکارە. یاری بە هەردوو لایەن دەکات. کاتێک لەگەڵیدا دەگونجێت، لەگەڵ ئیسرائیلە، کاتێک بۆی دەگونجێت لەگەڵ فەلەستینە". قەرەیلان بانگەشەی ئەوەی کرد کە هەڵوێستی ئەردۆغان بەهۆی نەبوونی دڵسۆزی و پابەندنەبوون بە بنەما ئیسلامییەکان و خۆپەرستی و هەلپەرستی گشتییەوەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=medya|یەکەم=eylul|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=PKK’s Karayılan advocates for peaceful resolution of conflicts in Middle East|ناونیشان=https://medyanews.net/pkks-karayilan-advocates-for-peaceful-resolution-of-conflicts-in-middle-east/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Medya News|زمان=en-US}}</ref> هه == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:ململانێکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:دژە زایۆنیزم]] [[پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل]] [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و فەلەستین]] [[پۆل:زایۆنیزم]] [[پۆل:ناکۆکیی تورکیا و کوردەکان (١٩٧٨-ئێستاکە)]] [[پۆل:ناکۆکیی تورکیا و پەکەکە]] av287uwi112a4ucg5r3lo9ffijabb91 1 246636 1613657 1327364 2026-07-31T05:16:11Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1613657 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ململانێی ئیسرائیل و پەکەکە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1182121 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20121102082444/http://www.alsminiature.com/m.34.gardien.cedre.htm بۆ http://www.alsminiature.com/m.34.gardien.cedre.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٣٤، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ململانێی ئیسرائیل و پەکەکە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1327363 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130522085946/http://www.palestine-studies.org/files/pdf/jps/4558.pdf بۆ http://www.palestine-studies.org/files/pdf/jps/4558.pdf زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.alsminiature.com/m.34.gardien.cedre.htm *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20081018140436/http://haber.vatanim.com.tr/haberdetay.asp?detay=Kurt_sorununun_cozumu_teroru_bitirir_203724_1&Newsid=203724 بۆ http://haber.vatanim.com.tr/haberdetay.asp?detay=Kurt_sorununun_cozumu_teroru_bitirir_203724_1&Newsid=203724 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٦:٤٨، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ململانێی ئیسرائیل و پەکەکە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1613656 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231216013804/https://npasyria.com/en/83123/ بۆ https://npasyria.com/en/83123/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231216013817/https://npasyria.com/en/94613/ بۆ https://npasyria.com/en/94613/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:١٦، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) a4lcorc3hebk5ydjsefktfftgtay0gx 0 246797 1613426 1613049 2026-07-30T12:10:03Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613426 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:SCARA robot 2R.png|وێنۆک| ڕۆبۆتی زنجیرەیی SCARA]] '''سکاڕا''' جۆرێکە لە ڕۆبۆتی پیشەسازی. کورتکراوەی [[قۆڵی ڕۆبۆتی]] کۆبوونەوەی پابەندبوونی هەڵبژێردراو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.fanuc.eu/de/en/robots/robot-filter-page/scara-series/selection-support|سەردێڕ="ڕۆبۆتەکانی سکاڕا"}}</ref> یان قۆڵی ڕۆبۆتی جومگەی پابەندبوونی هەڵبژێردراو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.robothalloffame.org/inductees/06inductees/scara.html|سەردێڕ="هۆڵی ناوبانگەکانی ڕۆبۆت - بەهێزکراوی زانکۆی کارنێگی مێلۆن".|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130514044734/http://www.robothalloffame.org/inductees/06inductees/scara.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەهۆی نەخشەی جومگەی میحوەر هاوتەریبی سکاڕا، قۆڵەکە کەمێک پابەندە بە ئاراستەی X-Y بەڵام بە ئاراستەی Z ڕەقە، هەربۆیە زاراوەی پابەندبوونی هەڵبژێردراو. ئەمەش بۆ زۆر جۆری کارەکانی کۆکردنەوە بەسوودە، بۆ نموونە دانانی پێنێکی دەوری لە کونێکی دەوریدا بەبێ بەستنەوە. تایبەتمەندی دووەمی سکاڕا بریتییە لە شێوازی قۆڵی دوو بەستەری جومگە هاوشێوەی قۆڵی [[مرۆڤ]]، هەربۆیە زاراوەی زۆر بەکارهێنراو، ئاماژەی پێکراوە. ئەم تایبەتمەندییە ڕێگە بە [[باسک]] دەدات کە درێژبێتەوە بۆ شوێنە داخراوەکان و دواتر پاشەکشە بکات یان "تاشێتەوە" لە ڕێگاکە. ئەمەش بەسوودە بۆ گواستنەوەی بەشەکان لە خانەیەکەوە بۆ خانەیەکی تر یان بۆ بارکردن یان دابەزاندنی وێستگەکانی پرۆسێس کە داخراون. بەگشتی سکاڕا خێراترە لە سیستەمی ڕۆبۆتی کارتێزی بەراوردکراو. جێگیرکردنی تاکە پایەیان پێویستی بە شوێنپێیەکی بچووک هەیە و فۆرمێکی ئاسان و بێ بەربەست بۆ دانانی دابین دەکات. لە لایەکی دیکەوە، سکاڕا دەتوانێت گرانتر بێت لە سیستەمی کارتێزی بەراوردکراو و [[نەرمەکاڵا]]ی کۆنترۆڵکەر پێویستی بە جووڵەی هێڵی پێچەوانە هەیە. بەڵام ئەم نەرمەکاڵایە بە شێوەیەکی گشتی لەگەڵ سکاڕا دێت و بەزۆری شەفافە بۆ بەکارهێنەری کۆتایی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=vkz2DwAAQBAJ&dq=hiroshi+makino+scara+robot&pg=PA6&redir_esc=y#v=onepage&q=hiroshi%20makino%20scara%20robot&f=false|سەردێڕ=گوانلێی؛ شێن، هویپینگ (2020-08-08). ڕۆبۆتی PnP هاوتەریب: مۆدێلکردنی پارامێتری، هەڵسەنگاندنی ئەدای کارکردن و باشکردنی دیزاین. سروشت سپرینگەر.}}</ref> سانکیۆ سێیکی، پێنتێل و [[ئێن ئی سی]] ڕۆبۆتی سکارا یان وەک چەمکێکی تەواو نوێ بۆ ڕۆبۆتی کۆکردنەوە لە ساڵی ١٩٨١ پێشکەش کرد، ڕۆبۆتەکە لە ژێر ڕێنمایی هێرۆشی ماکینۆ، مامۆستا لە زانکۆی یاماناشی پەرەی پێدراوە، قۆڵی لە میحوەرەکانی Zدا ڕەق بوو و لە میحوەرەکانی XYدا نەرم و نیان بوو، ئەمەش ڕێگەی پێدەدا خۆی لەگەڵ کونەکانی میحوەرەکانی XY بگونجێنێت. ==پێشانگا== <gallery> پەڕگە:SCARA robot patent JPS55112789A.png|وێنۆک|وێنەکێشان لە پاتێنتەوە (JPS55112789A) لەلایەن ماکینۆ. پەڕگە:SCARA robot patent US4341502.png|وێنۆک|وێنەگرتن لە پاتێنت US4341502 لەلایەن H. Makino پەڕگە:SCARA left.gif|وێنۆک|جووڵەی پێچەوانەی ڕۆبۆتێکی زنجیرەیی سکاڕا پەڕگە:5R robot inv kinematics.gif|وێنۆک|جووڵەی پێچەوانەی ڕۆبۆتێکی هاوتەریبی سکاڕا پەڕگە:5R robot.gif|وێنۆک|جووڵەی پێچەوانەی سکاڕای هاوتەریب </gallery> ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} ==بەستەری دەرەکی== * [http://www.innovativerobotics.com/Downloads/SCARA%20robot%20vs%20r-theta.pdf بۆچی سکارا؟ توێژینەوەیەکی کەیس – بەراوردکردنێک لە نێوان ڕۆبۆتی 3 میحوەریی r-theta بەرامبەر ڕۆبۆتی 4 میحوەریی SCARA لەلایەن ڕۆبۆتیکی داهێنەرەوە، کە بەشێکە لە کۆمپانیای ئۆشن بەی و لەیک] {{تووڵی دەروازە|پیشەسازی}} {{پۆلی کۆمنز|Selective Compliant Assembly Robot Arm}} [[پۆل:پیشەسازی]] c9xydpi5szs8ww82nc2avntsl4yx4ox 0 246815 1613405 1613335 2026-07-30T12:03:23Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613405 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person |name= سەید ڕەزی مووسەوی |image= |alt= |caption= |birth_name= |birth_date= |birth_place= |death_date={{death date|٢٠٢٣|١٢|٢٥}} |death_place= [[سەیدە زەینەب]]، [[پارێزگای ڕیف دیمەشق|ڕیف دیمەشق]]، [[سووریا]] |placeofburial= |placeofburial_label= |placeofburial_coordinates= |allegiance= {{ئاڵا|ئێران}} |branch= [[پەڕگە:Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|22px]] [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] |branch_label= |serviceyears=١٩٨٠–٢٠٢٣ |serviceyears_label= |rank=[[سەرتیپ]] |battles= * [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]] * [[شەڕی ٢٠٢٣ی ئیسرائیل و حەماس]] ** [[پێکدادانەکانی سنووریی ٢٠٢٣ ئیسرائیل و حیزبوڵڵای لوبان]]{{KIA}} }} '''سەید ڕەزی مووسەوی''' ({{بە فارسی|سید رضی موسوی}}) کەسایەتییەکی سەربازیی ئێرانی و ئەندامی [[ھێزی قودس]]ی [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سپای پاسداران]] بوو. ئەو لە سەردەمی [[شەڕی ٢٠٢٣ی ئیسرائیل و حەماس]]دا بەھۆی ھێرشێکی ئاسمانیی [[ئیسرائیل]]ەوە لە [[سەیدە زەینەب]] لە [[پارێزگای ڕیف دیمەشق]] لە [[سووریا]] کوژرا. مووسەوی لە کاتی کوژرانیدا، بە کاریگەرترین فەرماندەی سەربازیی ئێران لە سووریا وەسف کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Hashem|یەکەم=Ali|سەردێڕ=Inside story: Airstrike kills Iran’s 'most influential' commander in Syria|ناونیشان=https://amwaj.media/article/inside-story-airstrike-kills-iran-s-most-influential-commander-in-syria|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Amwaj Media|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231226092828/https://amwaj.media/article/inside-story-airstrike-kills-iran-s-most-influential-commander-in-syria|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پیشەی سەربازی == سەید ڕەزی مووسەوی لەلایەن سوپای قودس لە دەیەی ١٩٨٠ەوە لە سووریا نیشتەجێ بوو و ئاسانکاری بۆ گواستنەوەی چەک و پارە بۆ [[حیزبوڵڵای لوبنان]] دەکرد. لە ساڵی ١٩٩٠دا بووە بەرپرسی بەشی لۆجیستیکیی ئێران لە سووریا کە بە یەکەی ٢٢٥٠ ناسراوە. لە درێژەی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]]، مووسەوی ڕووبەڕووی چەندین ھەوڵی تیرۆرکردنی بووەوە کە لەلایەن ئیسرائیلەوە ڕێکخرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Who is Radi Mousavi, who was close to Soleimani and Nasrallah, who was killed by Israel in Syria?|ناونیشان=https://www.alarabiya.net/iran/2023/12/25/%D9%85%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D8%B1%D8%B6%D9%8A-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%D9%8A-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A7|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Al Arabiya|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=Arabic}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Razi Mousavi, one of the IRGC forces in Syria and close to Qassem Soleimani, was killed in an Israeli attack|ناونیشان=https://www.iranintl.com/202312256571|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Iran International|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=Persian}}</ref><ref name="aja"/> == مردن == مووسەوی لە درێژەی شەڕی نێوان ئیسرائیل و حەماسدا لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣، لە ھێرشێکی ئاسمانیی ئیسرائیل بۆ سەر شوێنی نیشتەجێبوونی لە سەیدە زەینەب لە ١٠ کیلۆمەتری باشووری [[دیمەشق]] کوژرا. کوژرانی مووسەوی وەکوو بەرزترین کوژرانی بەرپرسێکی باڵای سەربازیی ئێران لە دوای [[ھێرشی ئاسمانیی ٢٠٢٠ی فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەغدا|تیرۆرکردنی قاسم سولەیمانی]] داندراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iran warns Israel will pay after top IRGC commander killed in Syria airstrike|ناونیشان=https://www.jpost.com/breaking-news/article-779461|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Jerusalem Post|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> === کاردانەوەکان === [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]، سەرۆک کۆماری ئەوکاتی ئێران تیرۆرکردنی مووسەوی بە «نیشانەی بێزاری و لاوازیی ڕژێمی [[زایۆنیزم|زایۆنی]] لە ناوچەدا» ناوبرد و جەختی کردەوە کە بە دڵنیایییەوە باجەکەی دەداتەوە.<ref name="aja">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Israeli air strike in Syria kills top Iranian military adviser|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/12/25/israeli-air-strike-in-syria-kills-top-iranian-general|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.aljazeera.com/news/2023/12/25/israeli-air-strike-in-syria-kills-top-iranian-general "Israeli air strike in Syria kills top Iranian military adviser"]. Al Jazeera. 25 December 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">25 December</span> 2023</span>.</cite></ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|ئێران|سووریا|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Sejed-Rasi Mussawi}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٣]] [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣]] [[پۆل:مردووان بەھۆی ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل]] nhwsl2y8nb0pvtqigs3yhjeg203uu9o 1613504 1613405 2026-07-30T16:03:58Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Sejed-Rasi Mussawi|Sejed-Rasi Mussawi]] بۆ [[:Commons:Category:Seyed Razi Mousavi|Seyed Razi Mousavi]] 1613504 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person |name= سەید ڕەزی مووسەوی |image= |alt= |caption= |birth_name= |birth_date= |birth_place= |death_date={{death date|٢٠٢٣|١٢|٢٥}} |death_place= [[سەیدە زەینەب]]، [[پارێزگای ڕیف دیمەشق|ڕیف دیمەشق]]، [[سووریا]] |placeofburial= |placeofburial_label= |placeofburial_coordinates= |allegiance= {{ئاڵا|ئێران}} |branch= [[پەڕگە:Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|22px]] [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] |branch_label= |serviceyears=١٩٨٠–٢٠٢٣ |serviceyears_label= |rank=[[سەرتیپ]] |battles= * [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]] * [[شەڕی ٢٠٢٣ی ئیسرائیل و حەماس]] ** [[پێکدادانەکانی سنووریی ٢٠٢٣ ئیسرائیل و حیزبوڵڵای لوبان]]{{KIA}} }} '''سەید ڕەزی مووسەوی''' ({{بە فارسی|سید رضی موسوی}}) کەسایەتییەکی سەربازیی ئێرانی و ئەندامی [[ھێزی قودس]]ی [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سپای پاسداران]] بوو. ئەو لە سەردەمی [[شەڕی ٢٠٢٣ی ئیسرائیل و حەماس]]دا بەھۆی ھێرشێکی ئاسمانیی [[ئیسرائیل]]ەوە لە [[سەیدە زەینەب]] لە [[پارێزگای ڕیف دیمەشق]] لە [[سووریا]] کوژرا. مووسەوی لە کاتی کوژرانیدا، بە کاریگەرترین فەرماندەی سەربازیی ئێران لە سووریا وەسف کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Hashem|یەکەم=Ali|سەردێڕ=Inside story: Airstrike kills Iran’s 'most influential' commander in Syria|ناونیشان=https://amwaj.media/article/inside-story-airstrike-kills-iran-s-most-influential-commander-in-syria|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Amwaj Media|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231226092828/https://amwaj.media/article/inside-story-airstrike-kills-iran-s-most-influential-commander-in-syria|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پیشەی سەربازی == سەید ڕەزی مووسەوی لەلایەن سوپای قودس لە دەیەی ١٩٨٠ەوە لە سووریا نیشتەجێ بوو و ئاسانکاری بۆ گواستنەوەی چەک و پارە بۆ [[حیزبوڵڵای لوبنان]] دەکرد. لە ساڵی ١٩٩٠دا بووە بەرپرسی بەشی لۆجیستیکیی ئێران لە سووریا کە بە یەکەی ٢٢٥٠ ناسراوە. لە درێژەی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]]، مووسەوی ڕووبەڕووی چەندین ھەوڵی تیرۆرکردنی بووەوە کە لەلایەن ئیسرائیلەوە ڕێکخرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Who is Radi Mousavi, who was close to Soleimani and Nasrallah, who was killed by Israel in Syria?|ناونیشان=https://www.alarabiya.net/iran/2023/12/25/%D9%85%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D8%B1%D8%B6%D9%8A-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%D9%8A-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A7|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Al Arabiya|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=Arabic}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Razi Mousavi, one of the IRGC forces in Syria and close to Qassem Soleimani, was killed in an Israeli attack|ناونیشان=https://www.iranintl.com/202312256571|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Iran International|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=Persian}}</ref><ref name="aja"/> == مردن == مووسەوی لە درێژەی شەڕی نێوان ئیسرائیل و حەماسدا لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣، لە ھێرشێکی ئاسمانیی ئیسرائیل بۆ سەر شوێنی نیشتەجێبوونی لە سەیدە زەینەب لە ١٠ کیلۆمەتری باشووری [[دیمەشق]] کوژرا. کوژرانی مووسەوی وەکوو بەرزترین کوژرانی بەرپرسێکی باڵای سەربازیی ئێران لە دوای [[ھێرشی ئاسمانیی ٢٠٢٠ی فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەغدا|تیرۆرکردنی قاسم سولەیمانی]] داندراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iran warns Israel will pay after top IRGC commander killed in Syria airstrike|ناونیشان=https://www.jpost.com/breaking-news/article-779461|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Jerusalem Post|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> === کاردانەوەکان === [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]، سەرۆک کۆماری ئەوکاتی ئێران تیرۆرکردنی مووسەوی بە «نیشانەی بێزاری و لاوازیی ڕژێمی [[زایۆنیزم|زایۆنی]] لە ناوچەدا» ناوبرد و جەختی کردەوە کە بە دڵنیایییەوە باجەکەی دەداتەوە.<ref name="aja">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Israeli air strike in Syria kills top Iranian military adviser|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/12/25/israeli-air-strike-in-syria-kills-top-iranian-general|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.aljazeera.com/news/2023/12/25/israeli-air-strike-in-syria-kills-top-iranian-general "Israeli air strike in Syria kills top Iranian military adviser"]. Al Jazeera. 25 December 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">25 December</span> 2023</span>.</cite></ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|ئێران|سووریا|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Seyed Razi Mousavi}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٣]] [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣]] [[پۆل:مردووان بەھۆی ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل]] 0zbrn2119hc2poqdhludgsk2y2pwjpz 1 249616 1613686 1577925 2026-07-31T09:31:12Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1613686 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ویلایەتی سانتا کاتارینا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1196920 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230111193051/https://www.sie.sc.gov.br/webdocs/sie/doc-tecnicos/sre/Relatorio_SRE2019.pdf بۆ https://www.sie.sc.gov.br/webdocs/sie/doc-tecnicos/sre/Relatorio_SRE2019.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:٣٩، ٥ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ویلایەتی سانتا کاتارینا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1542222 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220902171907/https://www.santacatarina24horas.com/lista-abrange-as-25-cidades-mais-ricas-de-santa-catarina/ بۆ https://www.santacatarina24horas.com/lista-abrange-as-25-cidades-mais-ricas-de-santa-catarina/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٥:١٠، ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ویلایەتی سانتا کاتارینا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1577924 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110613055510/http://www.seruniversitario.com.br/ بۆ http://www.seruniversitario.com.br/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:٣٨، ٢٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ویلایەتی سانتا کاتارینا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1613685 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220902180621/https://www.portoitajai.com.br/noticia/1591/complexo-portuario-de-itajai-e-navegantes-excede-a-marca-de-1-6-milhao-de-conteineres-teu-s-movimentados-em-2021- بۆ https://www.portoitajai.com.br/noticia/1591/complexo-portuario-de-itajai-e-navegantes-excede-a-marca-de-1-6-milhao-de-conteineres-teu-s-movimentados-em-2021- زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٩:٣١، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) gcywqkf8k9zbo8ac39tbz2thlim6fem 0 249886 1613591 1613296 2026-07-30T20:03:28Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1613591 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:مستەفا نەریمان.jpg|وێنۆک|مستەفا نەریمان]] '''مستەفا نەریمان :'''(١٩٢٥-١٩٩٤) [[نووسەر]] ، [[سیاسەت|چالاكی سیاسی]] ، [[مامۆستا]] ، ١٩٥٧ یەکەم [[ڕۆژژمێری کوردی|ڕۆژژمێری کوردیی]] لەچاپ داوە. یەکەمین کەس بووە [[بیبلیۆگرافیا|بیبلیۆگرافیای]] بۆ کتێبی [[کورد]] سازکردووە. لە [[نەتەوە|نەتەوەی]] [[کورد|كورد]] بووە. == سەرەتای ژیان و خوێندنی == مستەفا کوڕی سەیید ئەحمەد کوڕی شێخ ئەحمەد و دەچێتەوە سەر [[پیرخدری شاھۆ]]. ١٩٢٥ لە [[کفری]] لەدایک بووە. قۆناغەکانی سەرەتایی و ناوەندیی لەوێ و خانەی [[مامۆستایانی سەرەتاییی]] (١٩٤١-١٩٤٤) لە [[بەغدا]] تەواوکردووە. لە ١٩٤٤ بەدواوە [[مامۆستا|مامۆستایەتیی]] کردووە و سەرەتا لە [[کەلار]] دامەزراوە و نزیکەی چل ساڵ لەو وەزیفەیەدا ماوەتەوە.<ref name=":0">گۆڤاری گەلاوێژ (بەرگی یازدەهەم / بەشی یەکەم ) ژیاننامە و پێڕست ، ئامادەکردنی ( سدیق ساڵح ، ڕەفیق ساڵح ، عبدوڵڵا زەنگەنە ) لە بڵاوکراوەکانی بنکەی ژین بۆ بووژاندنەوەی کەلەپووری و بەڵگەنامەیی و ڕۆژنامەوانیی كوردی .ل8188-8190</ref><ref name=":1">مستەفا نەریمان، فەرھەنگی ئەدیبان و نووسەرانی کورد، ل١٣٧.</ref> == چالاکی سیاسی == ئەو ماوەیە لەبەر [[چالاکیی نیشتمانیی]] چەند جارێک گیراوە و خراوەتە [[بەندیخانە|زیندان]] و لە وەزیفە دەرکراوە. ١٩٤٢ چووەتە ناو [[حیزبی ھیوا|حیزبی (ھیوا)]]. ١٩٤٦ بووەتە ئەندامی ([[پارتی دیموکراتی کوردستان|پارتی دیموکراتی کورد]]). ١٩٤٨ وەزیفەکەیی بردووەتە [[کەرکووک]] و تا ١٩٦١ لێی ماوەتەوە. ١٩٦١ گیراوە و پاش چەند مانگێک زیندان لە گرتووخانەی [[گوڵاڵە|جەلەولا]]، ئازادکراوە و دوورخراوەتەوە بۆ شاری [[کووت]]. ١٩٦٣ دیسان لەبەر چالاکی نوواندن، گیراوە و چەند مانگێکی دیکە خراوەتە [[بەندیخانە|زیندان]]. نیسانی ١٩٦٦یش گیراوەتەوە و براوەتە [[بەندیخانەی ڕومادی]] و تا تەمووزی ئەو ساڵە ماوەتەوە. کە ئازادکراوە، بە ماڵەوە ھاتووەتە [[بەغدا]] و جێگیر بووە.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == کۆنگرەی مامۆستایانی کوردی == ١٩٦٧ ھێنراوەتەوە سەر وەزیفەی [[مامۆستا|مامۆستایی]] و بووەتە [[بەڕێوەبەری قوتابخانە]]. ١٩٧٠ کراوە بە [[سەرپەرشتی پەروەردەیی]] تا ١٩٨٢ کە [[خانەنشینی|خانەنشین]] بووە. ساڵانی ١٩٥٩ و ١٩٦٠ بەشداریی ھەردوو [[کۆنگرەی مامۆستایانی کورد|کۆنگرەی مامۆستایانی کوردی]] کردووە.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == کۆچی دوایی == بەرەبەیانی ڕۆژی ھەینیی ڕێکەوتی ٢٧/٥/١٩٩٤ کۆچی دواییی کردووە.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == بەرھەمەکانی == لە ١٩٤٣وە دەستی داوەتە [[نووسین]]. ٢٠ کتێبی خۆی لەچاپ داوە و ھاوبەشیی [[وەرگێڕان]] و دانانی ٢٠ کتێبی قوتابخانەی کردووە. ١٩٥٧ یەکەم [[ڕۆژژمێری کوردی|ڕۆژژمێری کوردیی]] لەچاپ داوە. یەکەمین کەس بووە [[بیبلیۆگرافیا|بیبلیۆگرافیای]] بۆ کتێبی کورد سازکردووە. ماوەیەک سەرۆکی نووسینی [[گۆڤاری بەیان|گۆڤاری "بەیان"]] و ئەم دوایییەیش ھیی (٢٥) ژمارەی [[گۆڤاری ڕەنگین|گۆڤاری "ڕەنگین"]] بووە. نووسینی لە ([[گەلاوێژ (کۆوار)|گەلاوێژ]]، [[دەنگی گێتیی تازە]]، [[ڕۆژی نوێ]]، [[ھاوکاری]]، [[ڕۆشنبیری نوێ]]، [[بەیان]]، [[ڕەنگین]]) بڵاوبووەتەوە.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> '''بەرھەمەکانی:<ref name=":0" /><ref name=":1" />''' * [[ھاواری لاوان]]، [[چاپخانەی الجامعة]]- [[بەغدا]]، ١٩٥٣ * [[ھەڵبەست بۆ قوتابیان]]، [[چاپخانەی تەرەقی]]- [[کەرکووک]]، ١٩٥٥ * [[عەلی ئەفەنی]]، [[چاپخانەی شیمال]]- [[کەرکووک]]، ١٩٥٨ * [[شا ڕووخا]]، [[چاپخانەی شیمال]]- [[کەرکووک]]، ١٩٥٩ * [[کتێبخانەی کوردی]]، [[چاپخانەی شارەوانی]]- [[کەرکووک]]، ١٩٦٠ * [[مامۆستای نەمر]]، [[چاپخانەی الامة]]- [[بەغدا]]، ١٩٧١ * [[بیبلیۆگرافیای کتێبی کوردی ١٨٧٨-١٩٧٥]]، [[چاپخانەی کۆڕی زانیاری کورد]]- [[بەغدا]]، ١٩٧٧ * [[توێژینەوەیەک لە پێنج بەھرەی نجم الدین مەلا]]، [[چاپخانەی دار الحرية]]- [[بەغدا]]، ١٩٧٩ * [[ڕێنووسی کوردی لە ڕەگ و ڕیشەوە]]، [[چاپخانەی شەفیق]]- [[بەغدا]]، ١٩٨١ * [[وشەی کوردی لە ھەڵمەتی نیشتمانی گشتی بۆ نەھێشتنی نەخوێندەواری تەوزیمیدا]]، [[چاپخانەی علاء]]- [[بەغدا]]، ١٩٨١ * [[ما أسداه الكرد الى المكتبة العربية]]، [[مطبعة الحسام]]- [[بەغدا|بغداد]]، ١٩٨٣ * [[فەرھەنگی ئەدیبان و نووسەرانی کورد]]، [[چاپخانەی ئەسعەد]]- [[بەغدا|بەغداد]]، ١٩٨٦ * [[شۆڕشی ئیبراھیم خانی دەلۆ]]، [[بەغدا]]، ١٩٨٧ * [[بیبلیۆگرافیای دووسەد ساڵی کتێبی کوردی]]، [[چاپخانەی الزمان]]- [[بەغدا]]، ١٩٨٨ * [[بیبلیۆگرافیای ڕۆژنامەی "ھاوکاری"]]، [[بەغدا]] * [[دیوانی مینە جاف]]، [[بەغدا]]، ١٩٩٠ == ئەلبوومی وێنەکانی == <gallery> پەڕگە:عەلائەدین سەجادی 6.jpg|١. مستەفا نەریمان، ٢، عەلائەدین سەجادی، ٣. جەمال بابان پەڕگە:جەمال بابان 3.jpg|جەمال بابان، عەزیز پشتیوان، مستەفا نەریمان، دەزگای هاوکاری، بەغدا پەڕگە:جەمیل ڕۆژبەیانی 25.jpg|کۆبوونەوەیێکی ناو دەزگای ڕۆشنبیری و بڵاوکردنەوەی کوردی- بەغدا </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسی}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} 17m39liwsrdod157spbk4622v56r3a6 0 252634 1613410 1613309 2026-07-30T12:05:03Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613410 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Us-passport.jpg|وێنۆک|پاسپۆرتی ھاووڵاتی ئەمریکی<ref name=":0">[http://travel.state.gov/passport/get/first/first_830.html First Time Applicants]</ref>]] {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''شارۆمەندێتیی لە ئەمریکا''' ئەو کەسانەن کە ئیمتیاز و سوودەکانی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکایان]] ھەیە و مافی ژیان و کارکردنیان لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] ھەیە و ھاوکاری و خزمەتگوزاریی حکوومەت وەردەگرن. لە ڕێگەی وەرگرتنی ڤیزەی ھەمەچەشنی (تیروپشکی ساڵانە)، خەڵک دەتوانێت شارۆمەندێتیی ئەمریکی بەدەستبھێنێت دوای دەرچوون لە پرۆگرامەکە و نیشتەجێبوونی لە ئەمریکا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://travel.state.gov/passport/get/first/first_830.html |سەردێڕ=First Time Applicants |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی ئایاری ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131227121737/http://travel.state.gov/passport/get/first/first_830.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="tws16dec14">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Robert Heineman (book reviewer)|سەردێڕ=Downsizing Democracy: How America Sidelined Its Citizens and Privatized Its Public (book) by Matthew A. Crenson and Benjamin Ginsberg|وتەگێڕانەوە=The withholding tax has made the voluntary component of tax collection much less important, and the professional military has limited the need for citizen soldiers.|بڵاوکەرەوە=The Independent Institute|ڕێکەوت=۲۰۰۴–۰۷|ناونیشان=http://www.independent.org/publications/tir/article.asp?a=221|ڕێکەوتی سەردان=۱۶ی ۱۲ی ۲۰۰۹}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فەلسەفە|مافەکانی مرۆڤ}} [[پۆل:یاساکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] b05c9atoab0by15kuwphz3fp0gu4t3l 1613502 1613410 2026-07-30T16:03:48Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Citizenship of the United States}} 1613502 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Us-passport.jpg|وێنۆک|پاسپۆرتی ھاووڵاتی ئەمریکی<ref name=":0">[http://travel.state.gov/passport/get/first/first_830.html First Time Applicants]</ref>]] {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''شارۆمەندێتیی لە ئەمریکا''' ئەو کەسانەن کە ئیمتیاز و سوودەکانی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکایان]] ھەیە و مافی ژیان و کارکردنیان لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] ھەیە و ھاوکاری و خزمەتگوزاریی حکوومەت وەردەگرن. لە ڕێگەی وەرگرتنی ڤیزەی ھەمەچەشنی (تیروپشکی ساڵانە)، خەڵک دەتوانێت شارۆمەندێتیی ئەمریکی بەدەستبھێنێت دوای دەرچوون لە پرۆگرامەکە و نیشتەجێبوونی لە ئەمریکا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://travel.state.gov/passport/get/first/first_830.html |سەردێڕ=First Time Applicants |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی ئایاری ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131227121737/http://travel.state.gov/passport/get/first/first_830.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="tws16dec14">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Robert Heineman (book reviewer)|سەردێڕ=Downsizing Democracy: How America Sidelined Its Citizens and Privatized Its Public (book) by Matthew A. Crenson and Benjamin Ginsberg|وتەگێڕانەوە=The withholding tax has made the voluntary component of tax collection much less important, and the professional military has limited the need for citizen soldiers.|بڵاوکەرەوە=The Independent Institute|ڕێکەوت=۲۰۰۴–۰۷|ناونیشان=http://www.independent.org/publications/tir/article.asp?a=221|ڕێکەوتی سەردان=۱۶ی ۱۲ی ۲۰۰۹}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فەلسەفە|مافەکانی مرۆڤ}} {{پۆلی کۆمنز|Citizenship of the United States}} [[پۆل:یاساکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] htmjgicimp543m1tw7v63b239gnfejw 0 252636 1613711 1547228 2026-07-31T11:08:43Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1613711 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Us-passport.jpg|وێنۆک|284x284پیکسڵ| کەڤەری پاسپۆرتی بایۆمەتری]] {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''پاسپۆرتی ئەمریکی''' بەڵگەنامەیەکی سەفەری نێودەوڵەتییە کە لەلایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە]] دەرچووە و بەپێی داتاکانی ساڵی ٢٠٢٣ خاوەنەکانی دەتوانن بەبێ وەرگرتنی ڤیزا گەشت بکەن بۆ ١٨٦ وڵاتی تر. ئەم پاسپۆرتە لە ساڵی ٢٠٢٣ بەپێی پێوەرەکانی پاسپۆرتی ھێنلی پلەی حەوتەمی بەدەستھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|سەردێڕ=The Henley Passport Index|ناونیشان=https://www.henleyglobal.com/passport-index/ranking|زمان=en}}</ref> پاسپۆرتی ئەمریکی لەلایەن [[وەزارەتی کاروباری دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە]] بۆ خەڵک و ھاووڵاتیانی ئەمریکی دەدرێت.<ref>22 U.S.C. sec. 212; [http://travel.state.gov/passport/passport_1738.html Passports] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140113212617/http://travel.state.gov/passport/passport_1738.html |date=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ }}.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Passports of the United States}} [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} drd3lkq1dlxflbompjuaqmcae5eizqx 0 254438 1613506 1613336 2026-07-30T16:06:00Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Wormholes}} 1613506 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} <references /> کونە کرم (بە ئینگلیزی: wormhole) پێکهاتەیەکی گریمانەییە کە خاڵە جیاوازەکان لە بۆشایی کاتدا بەیەکەوە دەبەستێتەوە، و لەسەر چارەسەرێکی تایبەتی ھاوکێشەکانی بواری ئاینشتاین دامەزراوە. کونی کرم دەتوانرێت وەک تونێلێک وێنا بکرێت لەگەڵ دوو کۆتایی لە خاڵی جیاواز لە بۆشایی کاتدا<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Wormhole|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wormhole&oldid=1230198281|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}</ref>. فیزیازانێکی لەدایکبووی ئەڵمانی دەڵێت کە لە تونێلێک دەچێت لە نێوان دوو کونە ڕەش یان خاڵەکانی دیکە لە فەزا-کاتدا. تونێلێکی لەو جۆرە ڕێگایەکی کورت لە نێوان خاڵە کۆتاییەکانیدا دابین دەکات. بە لێکچوون، بیر لە مێروولەیەک بکەرەوە کە بەسەر لاپەڕەیەکی تەختی کاغەزدا دەڕوات لە خاڵی A بۆ خاڵی B. ئەگەر کاغەزەکە بە ڕەهەندی سێیەمدا کێشرابێت بەجۆرێک کە A و B سەریەک بخەن، مێروولەکە دەتوانێت ڕاستەوخۆ لە خاڵێکەوە بۆ خاڵێکی تر هەنگاو بنێت، بەم شێوەیە خۆی بەدوور بگرێت گەشتێکی دوور و درێژ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Wormhole {{!}} Definition & Facts {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/science/wormhole|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref> [[پەڕگە:LorentzianWormhole.jpg|ناوەڕاست|وێنۆک|215x215پیکسڵ|وێنەیەكی گریمانەیی كونەكرم]] === سەرچاوەکان === <references /> {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{پۆلی کۆمنز|Wormholes}} [[پۆل:ئەلبێرت ئاینشتاین]] [[پۆل:کونەڕەشەکان]] [[پۆل:مەزندەکان]] [[پۆل:ماددەی نامۆ]] [[پۆل:ڕێژەییی گشتی]] [[پۆل:ڕاکێشان]] [[پۆل:واڵایی]] [[پۆل:تیۆریی ڕێژەیی]] [[پۆل:تیۆریی کونەکرم]] s3s5vwaspoc1sjh9b4juv53uifko1gx 1613532 1613506 2026-07-30T17:01:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:فیزیک|فیزیک]] و [[دەروازە:گەردوون|گەردوون]] 1613532 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} <references /> کونە کرم (بە ئینگلیزی: wormhole) پێکهاتەیەکی گریمانەییە کە خاڵە جیاوازەکان لە بۆشایی کاتدا بەیەکەوە دەبەستێتەوە، و لەسەر چارەسەرێکی تایبەتی ھاوکێشەکانی بواری ئاینشتاین دامەزراوە. کونی کرم دەتوانرێت وەک تونێلێک وێنا بکرێت لەگەڵ دوو کۆتایی لە خاڵی جیاواز لە بۆشایی کاتدا<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Wormhole|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wormhole&oldid=1230198281|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}</ref>. فیزیازانێکی لەدایکبووی ئەڵمانی دەڵێت کە لە تونێلێک دەچێت لە نێوان دوو کونە ڕەش یان خاڵەکانی دیکە لە فەزا-کاتدا. تونێلێکی لەو جۆرە ڕێگایەکی کورت لە نێوان خاڵە کۆتاییەکانیدا دابین دەکات. بە لێکچوون، بیر لە مێروولەیەک بکەرەوە کە بەسەر لاپەڕەیەکی تەختی کاغەزدا دەڕوات لە خاڵی A بۆ خاڵی B. ئەگەر کاغەزەکە بە ڕەهەندی سێیەمدا کێشرابێت بەجۆرێک کە A و B سەریەک بخەن، مێروولەکە دەتوانێت ڕاستەوخۆ لە خاڵێکەوە بۆ خاڵێکی تر هەنگاو بنێت، بەم شێوەیە خۆی بەدوور بگرێت گەشتێکی دوور و درێژ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Wormhole {{!}} Definition & Facts {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/science/wormhole|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref> [[پەڕگە:LorentzianWormhole.jpg|ناوەڕاست|وێنۆک|215x215پیکسڵ|وێنەیەكی گریمانەیی كونەكرم]] === سەرچاوەکان === <references /> {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{پۆلی کۆمنز|Wormholes}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|گەردوون}} [[پۆل:ئەلبێرت ئاینشتاین]] [[پۆل:کونەڕەشەکان]] [[پۆل:مەزندەکان]] [[پۆل:ماددەی نامۆ]] [[پۆل:ڕێژەییی گشتی]] [[پۆل:ڕاکێشان]] [[پۆل:واڵایی]] [[پۆل:تیۆریی ڕێژەیی]] [[پۆل:تیۆریی کونەکرم]] 2do6n5gbd4ilntoy0dt85ljo2huqotd 1613582 1613532 2026-07-30T20:02:08Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1613582 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} <references /> کونە کرم (بە ئینگلیزی: wormhole) پێکهاتەیەکی گریمانەییە کە خاڵە جیاوازەکان لە بۆشایی کاتدا بەیەکەوە دەبەستێتەوە، و لەسەر چارەسەرێکی تایبەتی ھاوکێشەکانی بواری ئاینشتاین دامەزراوە. کونی کرم دەتوانرێت وەک تونێلێک وێنا بکرێت لەگەڵ دوو کۆتایی لە خاڵی جیاواز لە بۆشایی کاتدا<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Wormhole|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wormhole&oldid=1230198281|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}</ref>. فیزیازانێکی لەدایکبووی ئەڵمانی دەڵێت کە لە تونێلێک دەچێت لە نێوان دوو کونە ڕەش یان خاڵەکانی دیکە لە فەزا-کاتدا. تونێلێکی لەو جۆرە ڕێگایەکی کورت لە نێوان خاڵە کۆتاییەکانیدا دابین دەکات. بە لێکچوون، بیر لە مێروولەیەک بکەرەوە کە بەسەر لاپەڕەیەکی تەختی کاغەزدا دەڕوات لە خاڵی A بۆ خاڵی B. ئەگەر کاغەزەکە بە ڕەهەندی سێیەمدا کێشرابێت بەجۆرێک کە A و B سەریەک بخەن، مێروولەکە دەتوانێت ڕاستەوخۆ لە خاڵێکەوە بۆ خاڵێکی تر هەنگاو بنێت، بەم شێوەیە خۆی بەدوور بگرێت گەشتێکی دوور و درێژ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Wormhole {{!}} Definition & Facts {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/science/wormhole|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref> [[پەڕگە:LorentzianWormhole.jpg|ناوەڕاست|وێنۆک|215x215پیکسڵ|وێنەیەكی گریمانەیی كونەكرم]] === سەرچاوەکان === <references /> {{پۆلی کۆمنز|Wormholes}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|گەردوون}} [[پۆل:ئەلبێرت ئاینشتاین]] [[پۆل:کونەڕەشەکان]] [[پۆل:مەزندەکان]] [[پۆل:ماددەی نامۆ]] [[پۆل:ڕێژەییی گشتی]] [[پۆل:ڕاکێشان]] [[پۆل:واڵایی]] [[پۆل:تیۆریی ڕێژەیی]] [[پۆل:تیۆریی کونەکرم]] 9dqn8vai0s2jvxsswgipl7b2kri6txl 0 254509 1613654 1577639 2026-07-31T05:10:44Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1613654 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = | name = مستەفا پوورمحەممەدی | image = Mostafa Pourmohammadi 2024.jpg | imagesize = | smallimage = | caption = پوورمحەممەدی لە ساڵی ٢٠٢٤ | order = | office = [[وەزارەتی داد (ئێران)|وەزیری داد]] | term_start = ١٥ی ئابی ٢٠١٣ | term_end = ٢٠ی ئابی ٢٠١٧ | president = [[حەسەن ڕۆحانی]] | predecessor = [[مورتەزا بەختیاری]] | successor = [[عەلیڕەزا ئاوایی]] | office1 = سەرۆکی [[ڕێکخراوەی پشکنینی گشتی وڵات]] | term_start1 = ٢ی تەممووزی ٢٠٠٨ | term_end1 = ١٥ی ئابی ٢٠١٣ | appointer1 = [[مەحموود ھاشمی شاھروودی]] | predecessor1 = محەممەد نیازی | successor1 = ناسر سیراج | office2 = [[وەزارەتی ناوخۆ (ئێران)|وەزیری ناوخۆ]] | term_start2 = ٢٤ی ئابی ٢٠٠٥ | term_end2 = ١٥ی ئایاری ٢٠٠٨ | president2 = [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]] | predecessor2 = [[عەبدولواحید مووسەوی لاری]] | successor2 = [[سەید مەھدی ھاشمی]] {{بچووک|(کاتی)}} | birth_date = {{Birth date and age|١٩٦٠|٣|٩|df=yes}} | birth_place = [[قوم]]، [[ئێرانی پەھلەوی]] | death_date = | death_place = | alma_mater = [[زانکۆی مەشھەد]] | spouse = | children = ٤ | party = [[کۆمەڵگای ئایینییەکانی خەباتکار]] | website = {{وێبگەی فەرمی|http://pourmohammadi.ir}} | signature = Mostafa Pourmohammadi signature.svg | native_name_lang = فارسی | native_name = {{nobold|'''مصطفی پورمحمدی'''}} }} '''مستەفا پوورمحەممەدی''' ({{بە فارسی|مصطفی پورمحمدی}}؛ لەدایکبووی ٩ی ئازاری ١٩٦٠) سیاسەتوانێکی ئێرانییە کە تائێستا لە کابینە جۆراوجۆرەکانی حکوومەتی ئێران خاوەنی چەندین پۆستی جیاواز بووە. لە ساڵی ٢٠٠٥ ھەتا ٢٠٠٨، [[وەزارەتی ناوخۆ (ئێران)|وەزیری ناوخۆ]] و لە ٢٠١٣ ھەتا ٢٠١٧، [[وەزارەتی داد (ئێران)|وەزیری داد]] بووە. دەوترێت پوورمحەممەدی دەستی لە داسەپاندنی سزای مەرگ بەسەر زیندانییە سیاسییەکانی ساڵی ١٩٨٨دا ھەبووە.<ref name="state.gov">[https://2001-2009.state.gov/r/pa/prs/ps/2006/73894.htm Interior Minister Pour-Mohammadi and Iranian Human Rights Abuses] ''U.S. State Department'' 11 October 2006</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == پوورمحەممەدی لە ساڵی ١٩٦٠ لە شاری [[قوم]] لەدایک بوو.<ref name="ird12dec">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Who's Who in Iranian Politics. Mostafa Pourmohammadi|ناونیشان=http://www.irdiplomacy.ir/en/page/1910287/Mostafa+PourMohammadi.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ئیش=IRD Diplomacy|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170605210712/http://www.irdiplomacy.ir/en/page/1910287/Mostafa+PourMohammadi.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.irdiplomacy.ir/en/page/1910287/Mostafa+PourMohammadi.html "Who's Who in Iranian Politics. Mostafa Pourmohammadi"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170605210712/http://www.irdiplomacy.ir/en/page/1910287/Mostafa+PourMohammadi.html |date= ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٧ }}. ''IRD Diplomacy''. 12 December 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 June</span> 2013</span>.</cite></ref> <ref name="AlexanderHoenig2008">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Yonah Alexander|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_ac30INKAu4C&pg=PA265|سەردێڕ=The New Iranian Leadership: Ahmadinejad, Terrorism, Nuclear Ambition, and the Middle East|دوایین٢=Milton M. Hoenig|بڵاوکەرەوە=Greenwood Publishing Group|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٧٥-٩٩٦٣٩-٠|پەڕەکان=٢٦٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}</ref> بەڵام [[ئیرنا]] ڕێکەوتی لەدایکبوونی بە ساڵی ١٩٥٩ ڕاپۆرت کردووە.<ref name="gs">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Biography of Pour-Mohammadi, nominee for post of interior minister|ناونیشان=http://www.globalsecurity.org/wmd/library/news/iran/2005/iran-050814-irna04.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١٣|وێبگە=IRNA via Global Security}}</ref> لە قوتابخانەی حەقانی لە شاری قوم، بنەماکانی [[فیقھی ئیسلامی]] و فەلسەفەی خوێند.<ref name="ird12dec"/><ref name="rand10">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=David E. Thaler|ناونیشان=https://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/monographs/2009/RAND_MG878.pdf|سەردێڕ=Mullahs, Guards, and Bonyads|دوایین٢=Alireza Nader|دوایین٣=Shahram Chubin|دوایین٤=Jerrold D. Green|دوایین٥=Charlotte Lynch|دوایین٦=Frederic Wehrey|بڵاوکەرەوە=RAND Corporation|ساڵ=٢٠١٠|شوێن=Santa Monica|chapter=Factionalism and the Primacy of Informal Networks|بەستەری نووسەر٦=Frederic Wehrey|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> پوورمحەممەدی خوێندنی لە دەرەوەی فیقھ و بنەماکان لە [[مەشھەد]]، قوم و [[تاران]] تەواو کرد.<ref name="ird12dec" /> ئەو خاوەنی بڕوانامەی ئاستی چواری فیقھ و یاسای ئیسلامییە کە لەگەڵ دکتۆرا ھاوتایە.<ref name="ird12dec" /> == ژیانی کەسی == پوورمحەممەدی ژیانی ھاوسەرگیریی پێکھێناوە و خاوەنی چوار منداڵە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iran's newly elected president nominates cabinet|ناونیشان=http://ireport.cnn.com/docs/DOC-1015770|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠١٣|ئیش=CNN|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠١٣|archive-date= ٤ی ئازاری ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053745/http://ireport.cnn.com/docs/DOC-1015770|url-status=dead}}</ref> == تووشبوون بە کۆڤید-١٩ == لە درێژەی [[پەتای جیھانی کۆڤید-١٩ لە ئێران|گشتگیریی کۆڤید-١٩ لە ئێران]]، چەندین ڕاپۆرت لەبارەی گواستنەوەی پوورمحەممەدی بۆ نەخۆشخانە بەھۆی تووشبوون بە ڤایرۆسی کۆرۆنا بڵاو کرایەوە. دوای ئەوەی پشکنینی بۆ کرا، پشتڕاست کرایەوە کە تووشی [[ڤایرۆسی کۆرۆنا ٢ پەیوەندیدار بە ھەناسەی سەخت و تیژ|سارس-کۆڤی-٢]] بووە کە دەبێتە ھۆی توشبوون بە [[نەخۆشیی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩|کۆڤید-١٩]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2020/03/01/More-Iranian-officials-infected-with-coronavirus-.html |سەردێڕ=More Iranian officials infected with coronavirus |وێبگە=Al Arabiya English|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://en.radiofarda.com/a/more-members-of-iran-s-political-elite-fall-victim-to-coronavirus/30461625.html |سەردێڕ=More Members of Iran's Political Elite Fall Victim To Coronavirus |وێبگە=Radio Farda|ڕێکەوت=٢٩ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref> دوای ئەوەی چارەسەری بۆ کرا نەخۆشخانەی جێھێشت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://english.alarabiya.net/en/features/2020/03/09/Iranian-regime-figures-infected-and-killed-by-coronavirus.html |سەردێڕ=Iranian regime figures infected and killed by coronavirus |وێبگە=Al Arabiya English|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Mostafa Pourmohammadi}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|شیعە|ئێران}} [[پۆل:خەڵکی قوم]] [[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠]] 3uw7lv0pnzaxiavc17ztcvfq376yxku 4 254664 1613638 1606296 2026-07-31T01:49:23Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 1 بابەت لە [[ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی]] 1613638 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤی وتووێژ}} == District == سڵاو، لەزۆر شوێن پێی دەوترێت ناوچە، بەڵام بەپێی ویکیپیدیای فارسی نووسراوە بخش(لای خۆشمان بەپێی فەرهەنگ واتا بەش)، بۆیە بۆ چەند وتارێک وشەی بەش-م بەکارھێناوە، گەر باشتر هەبوو پێم بڵێن. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏٢٢:٠٦، ٤ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) == stock character == سڵاو، ئەم ناوە بۆ وتاری سەرەکی پێویستمە. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏١٦:٢١، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بەختیار سەجادی لە فەرھەنگی زاراوەی ڕەخنەییدا کردوویە بە «کەسێتیی کلیشەیی» یا «کەسێتیی چەندپاتە». [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٦:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) ::دەست خۆش. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏١٦:٢٠، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) == Coming-of-age == سڵاو، ئەم ناوەی لەسەرەوە ئاماژەم پێکردووە، چی بنووسین بۆ کوردی باشە؟ هەروەها پۆلی بۆ فیلمیش هەیە، بۆنموونە {Categor:Animated coming-of-age films}. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏١٠:٤٧، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بە واتای باڵغبوون یان تەمەنی پێگەیشتن دێ. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏٢١:٠٣، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]]: دەزانم، بەڵام پێویستە بزانم ئەو پۆلەش چۆن ڕێک دەکرێت لەگەڵیدا. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏٠٨:٠٦، ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) == Vertigo == سڵاوتان لێبێت، بۆ ئەم وشەیە لە کوردیدا «سەرسووڕان» هەیە، بەڵام نازانم کام شێوەی دروستە؛ سەرەخولێ، سەرسوڕکێ، سەرەسوڕە؟ وە ئەگەر ئەزیەت نەبێ سوڕان بە «و» یان «وو» دەنووسرێت؟ سوپاس. [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٨:٢٨، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] سەرگێژخواردن باوە، بۆیە من ئەڵێم سەرگێژە باشە. سووڕانیش بە دوو واوە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ڕاستە لە فەرهەنگدا ئەو وشەیە نووسراوە، بەڵام سەرگێژبوون بەرامبەر بە Dizziness ی ئینگلیزییە، کەمێک جیاوازن لە یەکدی. دووبارە سوپاس [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٩:١٦، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) ::: سڵاو بەڕێز {{وب|د. توانا ع. بەرزنجی}} تکایە واژووەکەت بەتەواوی بکە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢١:٠٥، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) == Playoffs == سڵاو، Playoffs زیاتر لە تۆپی پێدا بەکاریەت، بۆ یارییە دواخراوەکان و ئەو یاریانەی نەکراون، یان بە یارییەک دەوترێت کە دوو یانەی دۆڕاو لە Tournamentێکدا بەیەک بگەن، وشەیەکی کوردی گونجاو ھەیە؟ سوپاس. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١٨:١٣، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) :سڵاو، لە زۆر شوێن (یاری یەکلاکەرەوە)م بیستووە، وشەی یەکلاکەرەوە زۆر بەکاردێت لای ئێمە بۆ ئەم بارودۆخە. سوپاس [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٢٠:٥٤، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) ::گەلەک سپاس! @[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢٢:١٩، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) == Compact == سڵاو، پێویستم بە بەرامبەرێکی گونجاوە بۆ ئەم وشەیە لە وتاری [[ئۆتۆمۆبیلی کۆمپاکت]]، سپاس. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏١٠:٠٨، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) :سڵاو، زۆری لێنازانم بەڵام لە سیستەمی ئەوڕوپی ناوی نراوە «'''ئۆتۆمبێلی خێزانیی بچوک'''».[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٠:١٩، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) == Risk factor == سڵاو، من لە وتارەکاندا بە هۆکاری مەترسی وەرمگێڕاوە، بەڵام هەستدەکەم فاکتەر مانایەکی تری هەیە وەک هاوکۆلکە بۆ نمونە. کێ جێگرەوەی باشتری هەیە بە سوپاسەوە؟ [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٠:١٧، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) == Flower or Rose == سڵاو بەڕێزان، لە ویکی کرمانجی وتاری گوڵ هاوتای rose دانراوە، لای خۆشمان گوڵ کراوە بە flower. ئەی چیبکەین بۆ rose ؟ [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏١١:٤١، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] گوڵەباخ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٦:٣٠، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::دەستخۆش، گەڕانێکم کرد لە ویکیپیدیادا، [[گوڵەباخ|ئەم وتارە]] کراوە بەناوی گوڵەباخ Damask rose، جا نازانم چیلێبکەین، ئەو گوڵە دەیان ناوی تری هەیە ئەگەر دانەیەکی گونجاو هەڵبژێرین بەڵکو rose بکرێتەوە گوڵەباخ [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏١١:٠١، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]]، خۆی وێنەکەی بارکردووە بۆ کۆمنز، لەوەیە قسەیەکی هەبێت لەم بابەتە.[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏١١:٠٣، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] بە فارسی «گل سرخ»یشی پێ دەڵێن، کە ھەمان سوورەگوڵ -ی خۆمانە. گەرچی ئەمرۆکانێ ڕەنگی تریشی لێ دروست بووە و ھەر تەنیا سوور نییە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:٠٧، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::::سڵاو@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، سوپاست دەکەم ئەگەر هەر خۆت بەدوایدا بچیت و چارەسەری بکەیت، زانیاری من لەوبارەیەوە تا ئێرەبوو و لەوە زیاتر وشەیەکی لێنازانم.[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏١٣:٢٦، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]]: وشەی ڕۆز و فلاوەر جیاوازییەکەیان ئەوەیە کە فلاوەر گوڵە بە گشتی، وەکو چۆن بە هەموو بونەوەرەکان دەڵێین زیندەوەر، کەچی دنیایەک جۆری لێدەبێتەوە، بەڵام ڕۆز جۆرێکە لە گوڵ، بۆیە بە ڕۆز دەڵێین گوڵەباخ، ئیتر بە هەموو جۆرەکەیەوە، کە دەڵێین گوڵەباخ واتا سورەکەی نییە، کورد وا تێگەیشتووە، وەرە گوڵەباخ بۆ شڵۆڤە بکە، گوڵی باخ، واتا گوڵە زینەکان ئەوانەی زیاتر بۆ جوانین، بەڵام flower تەنانەت بە گوڵی شوتیش دەوترێت flower بەڵام ڕۆز ناگرێتەوە، ئەمە بیر و بۆچوونی منە، زۆر سوپاس.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ‏٢٢:٠٦، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) : {{وب|د. توانا ع. بەرزنجی}} ئێمە بە ڕۆز دەڵێین '''شەسپەڕ''' (واتە شەستپەڕ). گوڵباخیش دەڵێین بەڵام گوڵباخ گشتی ترە و بە گشتی بنەماڵەکە دەوترێت. بۆ نموونە بەوەی هەورامی پێی دەڵێ ولەتسی و لە [[شیلان]] دەچێش هەر گوڵباخ دەڵێین. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٢:١٥، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] شەسپەڕ گوڵباخی نییە، تۆپنە و دڕکیشی نییە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٤، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :{{وب|Aza}} بیستوومە بە Tagetesیش ئەڵێن شەسپەڕ کە زەرد و نارنجییە. لە زمانی ئێمەدا بە ڕۆز/گوڵباخ ئەڵێین شەسپەڕ. بۆ نموونەکانی بڕوانە وشەی شەسپەڕ و چۆنێتیی بەکارهێنانی لە دیوانی قانعدا. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٤:٥٤، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ھەر ئەوەیە، شەستپەڕ گوڵباخی نییە. تۆپن و زەردە. گوڵ تەبەقێ ھەن، پێش ماچان شەستپەڕ/ زەرد مەبۆ، بێ عەیب، جەمین قورسی خوەر. شەستپەڕ زەردە، گوڵباخی سوور و چێرەیییە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١١:٤٦، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::{{وب|Aza}}، سپاس. وتم بولبول بە دینی خۆت گوڵت پێ چاکە یا کوڵمی؟ بە بانگی ئاشکرا بولبول دووسەد تەعنەی لە شەسپەڕ دا. قانع؛ هەروەها: دڵم گوڵێکی شەستپەڕی ئاڵ بوو، عوسمان عوزێری. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏١٦:٠٦، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::::بڕوانە [https://lex.vejin.net/ck/def/xall/%D8%B4%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%95%DA%95 خاڵیش] کە بۆ شەستپەڕ نووسیویە: ١) گوڵێکی تۆپی زەردی بۆنخۆشە وەک گوڵە جۆری وایە بەڵام ئەم گەورەترە ٢) گوڵەباخ [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏١٦:١٥، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == Pubic hair == لە ھەنبانەبۆرینەدا «ڕێو» بەم مانایە ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ڤەژین |فەرھەنگ = ھەنبانەبۆرینە |وشە = ڕێو |ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٤}}</ref> لە فەرھەنگی کوردی-ئینگلیزیی دکتۆر محەممەدتەقی ئیبراھیمپووریشدا ھەر بەرانبەری pubesـە. بنۆڕە [https://imgur.com/a/p3mnWGa ئێرە] (ل. ٥٣٦). [https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Iranian/Hr%C3%A1wma لێرەشدا] نووسراوە کە لەگەڵ «روم»ی فارسیدا ھاوڕیشەیە. '''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ‏١٠:٢٤، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :سڵاو، «ڕوم»یش هەیە، لە [https://lex.vejin.net/ck/search?t=%DA%95%D9%88%D9%85&f=0 کرمانجیشدا ڕوڤک] ی پێدەوترێت، بەڵام هەستناکەی ئەم وشانە ناوچەیین زیاتر؟ چونکە وشەی باوتر هەیە کە زۆری خەڵک تێیدەگەن وەک تووکەبەر یان مووی بەرگەدە. سوپاس [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠١:٣٩، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::لە زمانی ئێمەدا بەرەتووک دەوترێ. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٢:١١، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا]]، «ڕێو» وشەیەکی ڕەسەنە و دروستکراو نییە، لەبەر ئەمە پێم باشترە. وشەی ڕەسەن و سادە و کۆن لە وشەی دروستکراو باشترە. بێجگە لەمە، یەکێک لە وشە دروستکراوەکان نیوەی تورکییە. «تووک» لە «تووکەبەر (بەرەتووک)»دا تورکییە. ھەروەھا، «ڕۆڤ» یان «ڕێڤ» کرمانجییەکەیەتی. بنۆڕە [https://imgur.com/a/EgaKxva ئێرە]. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ‏١٧:١٨، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]، ببورە من باش حاڵی نەبووم، ئێستا ڕێو (ڕوڤک) بۆ Pubes یان Pubic hair بەکاردێت؟ ئەگەر جیایبکەیتەوە، چونکە بەڕاستی کێشەیە وشەیەک ماناکەی دیاریکراو نەبێت.[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٢٣:٠٥، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا]]، ڕێو = pubic hair. ھەروەھا، pubes ھەر pubic hairـە. لە ویکیپیدیای ئینگلیزیدا pubes ڕەوانەکەری pubic hairـە. وا بزانم لەگەڵ [https://en.wikipedia.org/wiki/Pubis_(bone) pubis]دا لێت تێک چووە. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ‏٠٨:٥٢، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::ڕاستدەکەیت خراپ تێکەڵمکردووە، خۆی لە ئەسڵدا pubis تاکە و pubes کۆیەکەیەتی لە لاتینی، بەڵام وا دیارە لە ئینگلیزی بۆ pube یش s ێکیان زیادکردووە. دووبارە سوپاس بۆ ڕوونکردنەوەکە [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٩:٣٨، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]، پێمباشە ئەم وتووێژە بگاتە بنبەست و وتارەکە دروستبکەیت، منیش ئەوەندەی لە توانام هەبێت فراوانی دەکەم و شتەکانی تریش هەر لە وتووێژی وتارەکە با باسبکەین. [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٤، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ}} == پیتی th == هاوڕێیان ئەم بابەتە زۆر ڕووبەڕووم دەبێتەوە، لەم ویکییەدا پیتی '''th''' کراوە بە ('''ت''') وەک وتاری [[پاتۆلۆجی]]، [[تایرۆید]] …هتد. ئایا ئەمە تا چەند دروستە؟ ئەی چی ئەگەر ('''س''') بەکاربێنین وەک پاسۆلۆجی، سایرۆید؟[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏١٧:٠١، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :{{وب|د. توانا ع. بەرزنجی}} زۆر وتووێژ لەسەر ئەم باسە کراوە و با ئەنجامەکەت پێ بڵێم. :*بۆ دەنگی /θ/ ئەگەر وشەکە غەیری عەرەبی بوو، ئەوا ئێمە بە /ت/ دەیخوێنینەوە و دەینووسین. بۆ نموونە «mathematic» دەبێتە «ماتماتیک» نەک «ماسماتیک». ئەگەر وشەکە عەرەبی بوو، ئەوا بە /س/ دەیخوێنینەوە و دەینووسین. بۆ نموونە، «عثمان»، دەبێتە «عوسمان» نەک «عوتمان». :*بۆ دەنگی /ð/ ئەگەر وشەکە غەیری عەرەبی بوو، ئەوا ئێمە بە /د/ دەیخوێنینەوە و دەینووسین. بۆ نموونە «The» دەبێتە «دە» نەک «زە» و «ذە». بەڵام ئەگەر عەرەبی بوو، نازانم و شتێکی وام نەدۆزیوەتەوە بۆ ئەمەیان. :سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٨:٥٨، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، زۆر سوپاس، ڕێسایەکی جوانە بۆ θ، بەڵام بۆ ð کەمێک سەیرە، هەرچەندە هیچ وتارێکم نەدیتووە بۆ ئەو دەنگەی دواتریان. بەڵام بەگشتی ڕام وایە تا بکرێ وشەی کوردی بدۆزینەوە خۆمان لەو سەرئێشەیە نەدەین. [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏١٩:١٩، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::{{وب|د. توانا ع. بەرزنجی}} سەرچاوان، بۆ عەرەبییەکە بیرم چوو کە ئاماژە بە «میراث» بدەم کە لای ئێمە بووەتە «میرات» نەک «میراس» کە ئەمەیان کەس نەیکردووەتە کێشە. بۆ «The» وتار زۆرن بۆ نموونە بڕوانە [[وی ئاڕ دە ئەدەرز]]. یان لە ئینگلیزییش زۆر جار /ð/ بە /d/ دەردەبڕن نەک /ð/. بۆ نموونە «father» خۆی بە /ˈfɑːðər/ دەخوێنرێتەوە، بەڵام ھەر خۆشیان کە بەخێرایی دەیڵێن بە /ˈfɑːdər/ دەری دەبڕن نەک /ˈfɑːzər/. نموونە زۆرن. ڕاستییەکەی ژانەسەر نییە. ڕەنگە من کەسێکی زۆر باشیش نەبم تا ئەمانەت بۆ ڕوون بکەمەوە، بەس منیش لە ویکیپیدیا فێری ئەمانە بوومە نەک قوتابخانە. :) ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٢٠:٠٧، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، نا بەپێچەوانەوە، ئەوەی تۆ دەیکەیت لێرە زۆر پیرۆزترە لەوەی قوتابخانە، بگرە لە زۆر دەزگا گەورەکانیشمان ڕۆژانە ئەتکی زمانی کوردی دەکرێ بەداخەوە😢[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٢٠:٢٦، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::: {{وب|د. توانا ع. بەرزنجی}} زۆر سپاس بۆ ستایشەکەتان و ھیوادارم وا بێت، و بۆ ڕستەی دووەمیشت بەداخەوە کە وایە. :( ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٢٠:٣٨، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::سڵاو کاک [[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، ئەمڕۆ ئەم وتارەم لە (ئیلیزابێث باثۆری)وە گواستەوە بۆ ([[ئیلیزابێس باسۆری]]). کەواتە ئەبێت بیگوازینەوە بۆ (ئیلیزابێت باتۆری)؟ [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ‏٢١:١٨، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::سڵاو کاک @[[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] بەخێربێیتەوە. بەڵێ و ڕێک وایە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٢١:٢٤، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == reservation == سڵاو، گەر توانرا، وشەیەکی گونجاوم بۆ ئەم وشە بیانییە پێویستە، سپاس. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏٠٩:٢٢، ١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) [[User:Tessla]] دەبێ بە گلدانەوە، دەستبەسەرداگرتن، شاردنەوە، شوێنگرتن. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٢:٤٧، ١٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]]: منیش کۆمەڵێک مانای دەزانم، بەڵام نازانم کامیان گونجاوە. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏١٤:٢٤، ١٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == conjuring == سڵاو «conjuring» بە کوردی دەبێتە چی؟ بانگکردن؟ ئەگەر ھاوتای ''استحضار''ی عەرەبی و ''احضار''ی فارسی لە کوردیدا ھەمانبێت زۆر باش دەبێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٩:١٩، ١٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سلاوت لێبێت، conjuring لە زمانی کوردیدا هیچ واتایەکی نییە چونکە وشەیەکی جادوویە، کە لە کوردی خۆماندا دەبێت بە ڕاستە، کە بریتییە لە جادووی بانگکردنی ڕۆحەکان، کە ئەم جۆرە جادووە بەکارهێنراوە بۆ بانگکردنی ڕۆحەکان یان بوونەوەرە ڕۆحانییەکان بە باش یان خراپ [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ‏٢١:٥٧، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] زۆر سپاس بۆ بەڕێزت، ناوەکەم بۆ فیلمی [[:en:The_Conjuring|کۆنجوورینگ]] دەویست. وابزانم ھەندێکی کورتتر بکەینەوە «بانگکردن» خراپ نابێت! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٠:٣٨، ٢١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] نەمزانی بۆ ئەوەتە! دە ئەوە دەبێت ڕێک بنوسیت جادووی بانگکردنی ڕۆحەکان [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ‏١٢:٥١، ٢١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] زۆر درێژ نابێت؟ بەتایبەت ئەگەر بەراوردی لەگەڵ conjuring، استحضار و احضار بکەین :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٠٠:٣١، ٢٢ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بەدڵی خۆت، من ڕای خۆمم وت [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ‏١٧:٥٨، ٢٢ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == Nun == «Nun» لە ئینگلیزی یان «الراهبة»/«راهبه» لە عەرەبی/فارسیدا بە کوردی دەبێتە چی؟ دەبێتە ھەمان ڕاھیبە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢١:٥٧، ١٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ڕەبەن یان دەتوانی قەشەژن بەکاربێنی. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏٢٣:١١، ١٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] سپاس بۆ بەڕێزت وابزانم قەشەژن وشەیەکی باشە وەک مەلاژن. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٠:٣٩، ٢١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::بەڕای من قەشە ژن هەڵەیە، لەنێو کریستانیەکاندا بە ژنەکان دەڵێن nun کە دەکاتە ڕەبەن، و بە ڕەبەنە پیاوەکان دەڵێن، باوکە [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ‏١٨:٢٧، ٢٢ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] زۆر سپاس بۆ بەڕێزت، گەر وایە ڕەبەن چاکترە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١١:٢٦، ٢٣ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == gubernatorial == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]، @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]]، @[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]: هەر کەسێک لە ئێوە بێت، گەر دەزانن بڵێن کە مانای ئەم وشەیە حاکم یان پارێزگار بنووسین، بۆنموونە بۆ ئەم ڕستەیە: ( 1911 Arizona gubernatorial election ). '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ‏١٥:٥٠، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] والییەتی. لە کۆنەوە بە governor دەڵێن والی و بەو مەڵبەندەی ژێر فەرمانیشی دەڵێن ویلایەت یا والینشین. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٠:٥٧، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::gubernatorial ئاوڵناوە نەک ناو، بۆیە نابێ بە حاکم و.... ناوەکەی وەک ئازا وتی لەگەڵ governator هاوڕیشەیه. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏١٨:٠٣، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]]: بە عەرەبی دەنووسرا حاکم، بۆیە وام دەگووت. بەهەرحاڵ سپاس بۆ هەردووکتان، وشەی والییەتی بەکاردەبەم بۆی. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ‏١٩:٣٣، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] و @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ئەگەر بە کوردی بە Governor (ھەمان Gubernator) دەڵێن ''پارێزگار'' و بە Governorate دەڵێن ''پارێزگا'' دیارە Gubernatorial دەبێتە ''پارێزگاری''. ''ویلایەت'' ئەمڕۆکە زیاتر بۆ State ([[ویلایەتەکانی ئەمریکا]]) بە کار دەھێنرێ. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٧:١٥، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] پارێزگا بە province یش دەڵێن. بۆ وێنە، [[پارێزگاکانی ئێران]]. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٤:٠٨، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: بەڵێ بەڵام ''استاندار'' هەر دەبێتەوە Governor و ''پارێزگار''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏١٦:٣٤، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == دانشکده == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] و بەڕێزانی تر. «دانشکده» کە فارسییە لە کوردیدا دەبێتە چی؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢١:٠٣، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سڵاو. پیموابی دەبێته زانستدەکه [[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|سینا خزری ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sina Khezrii|لێدوان]]) ‏٢١:٢٧، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|Sina Khezrii]] سڵاوت لێ بێ، ئەمەیان پێموایە ڕێک شێوازی وەرگێڕدراوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢٢:٤٥، ٣١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] به وەرگێڕان دەبێته «فەکەڵتی»، ئەوەم هەر ڕادەی گوێ لێ بوون کوت. [[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|سینا خزری ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sina Khezrii|لێدوان]]) ‏٢٢:٥٣، ٣١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|Sina Khezrii]] منیش ئەوەیان بیستووە و خراپ نییە، سپاس بۆ بەڕێزت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢٢:٥٤، ٣١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دانشکدە ھەر ئەوەیە کە لە باشوور پێی دەڵێن کۆلیژ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٥:٣٥، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] زۆر سپاس. بەڵام لە ویکیپیدیای فارسیدا [[:fa:کالج|کۆلێژ]] و [[:fa:دانشکده|دانشکدە]] وتاری جیایان ھەیە (لە ویکی ئینگلیزیشدا ھەر بەم شێوەیە). فەکەڵتی چۆنە، ئەو برایەش ئاماژەی پێدا کە لە گووگڵ ترانسلێیتدا دەیھێنێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٠٨:٣١، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == Square Foot / Foveated rendering == سڵاو، ئەم ناوە لە وتاری [[سکوەیر فووت]] ئایا پێویست دەکات مانادار بکرێت یان ناوێکی تایبەتە؟ هەروەها هیچ ناوێکی گونجاو هەیە بۆ (Foveated rendering، [[ڕێندەرکردنی فۆڤیەیتد]])؟ سپاس. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ‏١١:٢٧، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == divisibility == دابەشھەڵگری؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٥، ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: :credibility دەبێتە ''بڕواپێکراوی'' بەم پێیە divisibility دەبێتە ''دابەش پێکراوی''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٨:٢٦، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == self-consciousness == بە کەسێک لەڕادەبەدەر ھەستیار بێ بە نیسبەت ڕواڵەت و ڕەفتاری خۆی، دەڵێن self-conscious -ە. لە لایەکی ترەوە، self-consciousness دەتوانێ بە مانای [[خۆئاگایی|خۆئاگاییش]] بێ. ئەگەر بکرێ بەرامبەرە کوردییەکەی ھەردوو ماناکەی بێ زۆر باش دەبێ. ئەگەریش نەکرا، زیاتر مانای یەکەم مەبەستە، یانی زۆر ھۆش و ھەواس بە لای ڕواڵەت و ئاکاری خۆوە بوون و ھەر سەرنجدان و دڵەودوابوونی و پێی شەرمەزاربوون. ئەم وشانەی خوارەوە دەبێ. ئێوە کامتان پێ باشترە یا خۆتان چی پێشنیار دەکەن؟ خۆپایین ھەرخۆپایین ھەرھۆشبەخۆوەبوون هۆشدانەخۆ هەرهۆشبەخۆدان زۆرھۆشبەخۆدان هۆش داگیری خۆ بوون کەڵکەڵەی خۆ هەبوون دڵ لە لای خۆ بوون هەواس بە لای خۆوە بوون هۆش بە لای خۆوە بوون هۆشبەخۆدان هۆشهەربەخۆدان هۆشەولایخۆیی هۆشەودوای خۆیی ھۆشەودواییی خۆ هۆشەودوایخۆبوون [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٧، ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: دەڵێن فڵانی چاک ئاگای لە خۆیەتی. بۆیە دەتوانین بڵێین self-conscious دەبێتە ''ئاگالەخۆ'' و self-consciousnessیش ''ئاگالەخۆیی''. :لای ئێمە دەڵێن ئاگات لە خۆت بێ؛ وا بزانم لە ئەردەڵاندا دەڵێن ھۆش خۆتەو بێ. بۆیە پێشنیاری من بۆ ئەم دوو وشەیە ''ھۆشلەخۆ'' و ''ھۆشلەخۆیی''-یە چون ''ھۆش''-مان بۆ consciousness داناوە. :''ئاگالەخۆیی'' باشترە بۆ self-awareness دابنێین لە بریی ''[[خۆئاگایی]]''. سپاس. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏١٠:٢٥، ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ئاگالەخۆبوون مانای ھەیە و بە کار دێ. وەک وتت دەڵێن ئاگات لە خۆت بێ. بەڵام نەمبیستووە بڵێن ھۆشت لە خۆت بێ، دەڵێن هۆشت بە خۆتەوە بێ. ئەردەڵانیش دەڵێ ھۆشۆ بە خوەتەو بێ. ھۆش لە خۆ بڕین ھەیە. ئاگات لە خۆت بێ و ھۆشت بە خۆتەوە بێ هەردوو یانی take care. ھۆشەولایخۆیی (ھۆش بە لای خۆوە بوون) و ھۆشەودوایخۆیی (ھۆشەودوایی وەک دڵەودوایی) چۆنن؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٣:٠٧، ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: بەڕاستی مانای ئەم وشانە زۆر ئاڵۆزن و ناتوانین ئاوا بەھاسانی مامەڵەیان لەگەڵ بکەین. :::لە کوردیدا دەڵێن «ھۆشت لە کوێیە» ئەمە بە ئینگلیزی دەبێتە where is your mind بە فارسیش «حواست کجاست». دەزانین «حواس» یانی sense بەم پێیە ''ھۆش'' بە مانای mind و senseە. :::مەککێنزی لە کتێبی The Dialect of Awromanدا ''ھۆش''-ی ھەورامی "sense, awareness" مانا کردووەتەوە. لە پاڵیشیدا نووسیویەتی «ھۆشت جە وێت بۆ»؛ ئەمە بە سۆرانی دەبێتە «ھۆشت لە خۆت بێ» بۆیە ''ھۆشلەخۆ ''و ''ھۆشلەخۆیی'' ھەڵە نین. :::لە وشەنامەکانیشدا ئەم مانایانە گشتیان تۆمار کراون [https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/hosh][https://lex.vejin.net/ck/def/blau/hiş]. بۆیە منیش ڕەخنەم لەوەیە consciousnessت گواستووەتەوە بۆ ''[[ھۆش]]'' چون وشەیەکی فرەمانایە. :::جاران بۆ consciousness ''ھۆشیاری''-ت دانابوو (ھەڵبەت لە کوردیدا ''ھۆشیار''-مان نییە دەڵێن ''ھشیار'' یان ''وشیار''). ئەمە باشترە. لە پاڵەویدا ''ئۆشیار'' یانی conscious دیارە ''ئۆشیاری'' دەبێتە consciousness. بەڵام لێرەشدا ھەمان کێشەمان ھەیە. لای ئێمە دەڵێن «وشیار بە» بە ئینگلیزی دەبێتە Be careful بەم پێیە ''وشیاری'' دەبێتە Care! :::بە ھەر حاڵ ئەگەر ''ھۆشلەخۆ ''و ''ھۆشلەخۆیی''-شت بە دڵ نییە پێم وایە ''خۆوشیار'' و ''خۆوشیاری'' بەرامبەرێکی باش و دروست بن. ''خۆوشیار'' یانی وشیاری خۆیەتی و بۆ ھەر دووک مەبەست وا وتت دەست دەدا. سپاس. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٣٥، ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] سپاس. لەبەر ئەوەی [[ھۆش]] و [[ھۆشە]] زۆر نزیکن و تێکەڵ دەکرێن منیش پێم باشە ھۆش ببێتەوە بە وشیاری. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٠:٣٤، ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == Hornet == ژەنگەسوورە؟ سوورەمۆزە؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٩:٤٨، ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] ھەردووکی دەبێ. ژەنگەسوورەم نەبیستووە، شەنگەسوورە دەڵێن. سوورەمۆزە و سیرەمۆزەش دەڵێن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٥:١٢، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::لای ئێمە پێی دەڵێن ''ژەنگەسوورە''. منیش ''شەنگەسوورە''-م نەبیستبوو. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٥:٤٠، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == plus and minus == نیشانەکانی + و - چیی پێ دەڵێن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٢٨، ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، کۆ و کەم. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٣:٤٧، ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == Arity == زاراوەیەکی ماتماتیکییە. بە مانای ژمارەی تێخراوەکانی ژمێرەکارییەکە. ژمێرەکاری دەتوانێ ھیچدانەیی nullary بێ، یەکدانەیی unary بێ، دوودانەیی binary بێ، ...، شەشدانەیی بێ، nدانەیی بێ. ئەو چەنددانەییبوونە پێی دەڵێن arity. چیی باشە؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٢٨، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ''ئانیتی'' (یان ''ئانیەتی''). [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٦:٤١، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] سپاس. دەبێ. پاری «ئانی» لە یەکانی و دوانی و سیانی دەردێنێ و دەیلکێنی بە «یەتی»یەوە. بەڵام بۆ nullary و quaternary و ئەوانی تر چی؟ ئاخۆ ھیچانی و چوارانی دەگونجێ؟ ھەڵە نین؟ من بە ناچار بۆ unary یەکدانەیی و بۆ binary دوودانەییم بە کار ھێناوە، با یەکدەست بن و، بکرێ بۆ ئەوانیش بڵێین ھیچدانەیی و چواردانەیی و پێنجدانەیی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٧:٠٠، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::: {{وب|Aza|Calak}} تەنیا ویستم بڵێم تا بۆتان بکرێ، خۆتان لە پاشگری «یەتی» مەدەن؛ لەگەڵ «یەت» کە لە عەرەبی ھەیە تێکەڵ بوونە. تووڵامڕاز «{{قت|ئیمپڕاتۆریەت و عەقڵیەت}}» دەکاتە «ئیمپڕاتۆرییەت و عەقڵییەت»! پێم باشە ھەر واز لەو پاشگرە کوردییە بێنین و بیکەینە «ێتی» وەک چۆن پێشتر «{{قت|یەکیەتی}}» دەنووسرا و ئێستا بووەتە «یەکێتی» و ھەمان شتیش بۆ «وەسیەت» کە ھەست دەکەم بەرەو شێوازی «وەسێت» دەچێ. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:٥٦، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ھەر ئێمە لە کوردیدا پاشگری ''-ئانی''-مان ھەیە ڕێک وەکوو -aryی ئینگلیزی. دەڵێن ''وشکانی''، ''دۆستانی''، ''خۆرتانی''، ''لاوانی'' و ... . بە ھاسانی دەتوانین بڵێین ''ھیچانی'' لە ''ھیچ'' + ''-ئانی'' پێکھاتووە. تەنانەت ''دوانی''-ش دەتوانین دوو جۆر لێک بدەینەوە: ''دوو'' + ''-ان'' + ''-ی'' یان ''دوو'' + ''-انی''. ::::''دوودانەیی'' بۆ binary زۆر قورس و ناخۆشە. لە فەرهەنگی تەکنۆلۆژیای زانیاری-شدا ھەر ''دوانی'' دانراوە. ئەمانە گشتی بگوێزەوە و ھیچ شک مەکە دروستن. ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: لای ئێمەی موکری زۆر ئارایان لەگەڵ ''یە'' نییە یان دەیقرتێنن (وەک چۆن بە ''ڕایەخ'' دەڵێن ''ڕاخ'') یان دەیکەنە ''ئێ'' (وەک چۆن بە ''بامیە'' دەڵێن ''بامێ''). ئەمە دەبێ تایبەتی موکری و شێوەزارەکانی وەکوو موکری بێ (یانی ھەولێری و پژدەری و خۆشناوەتی و ...) و پێم وا نییە لە شێوەزارەکانی تردا باو بێ. ::::وشەی ''ئانی'' وەکوو ''برسی'' وایە. بە کوردی دەڵێن ''[[برسێتی]]'' یان ''برسیەتی'' یان ''برسیاتی'' یان ''برسیایەتی''. کێشەی ''برسێتی'' و ''برسیەتی'' ئەمەیە پیاو ھەست دەکا لە ''برس'' + ''ئێتی'' (یان ''یەتی'') پێکھاتووە کە وا نییە. بۆیە من زیاتر لەگەڵ پاشگری -''تی''-م کە لە کرمانجی و موکریدا ھەیە وەک دەڵێن ''براتی'' نەک ''برایەتی''، یان دەڵێن ''برچیتی''. ئێمەش بڵێین ''ئانیتی'' لە بریی ''ئانێتی'' یان ''ئانیەتی''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٥:٥٠، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == connective == وەک لە [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Logical_connective logical connective دا] خۆم ئەڵێم لێکگرێدەر. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٢٣، ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]:لەکوردیدا بە ''[[:ar:حرف ربط]]'' دەڵێن ''ئامرازی پێکبەستن''. یانی ''ربط'' دەبێتە ''پێکبەستن''. لە زمانی پاڵەویشدا بە connection دەڵێن hambandīh کە ھەر ''پێکبەستن''-ی کوردییە. :بۆ connective لە فارسی و عەرەبیدا ''رابط''-یان داناوە کە ناوی بکەری ''ربط''-ە. دیارە ناوی بکەری ''پێکبەستن'' دەبێتە '''''پێکبەستەر'''''. سپاس. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٨:٠٠، ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] سپاس. ناوی سەرەکیی وتارەکەم کرد بە ئامراز. چونکە لە سەرچاوەکانی فارسی و عەرەبیدا زیاتر دەڵێن ادوات منطقی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٤٢، ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] پێکبەستن چاوگێکی ناسادە نییە؟ ئەگەر وایە، ناوی بکەرەکەی دەبێ پێکبەست یان پێکبەس بێ. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٢:٢٨، ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ماڵە ''ئامراز'' ئاوەدان بێ ئەرکی ھەزار وشەی لەسەرە! کوردیش نییە. ::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]: ''پێکبەست'' دەتوانێ ناوی چاوگیش بێ وەک ''داخواز'' کە ھەم ناوی بکەرە و ھەم ناوی چاوگ. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٥:٣٣، ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] بەستن لە ئامراز خراپتر بۆ گەلێ شت بە کار ھاتووە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١١:١٧، ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]، وایە، بەڵام پێکبەستەر ھەڵەیە (وەکوو سەرسووڕھێنەر و بەکارھێنەر دروست بووە). دەتوانین پێکبەستی وەکوو ناو بە کار ببەین. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٤:٠٩، ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ''بەستن'' نا ''پێکبەستن''. تۆ ناتوانی بڵێی ''ھاتن'' و ''پێکھاتن'' یەک شتن. :::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]: ''سەرسووڕمان'' و ''بەکارھێنان'' فیعلی لێکدراون بەڵام ''پێکبەستن'' فیعلی پێشگرییە. تۆ ھەم دەتوانی بڵێی ''ڕاھێن'' ھەم ''ڕاھێنەر''. لە ڕاستیدا ''ڕاھێن'' کورتکراوەی ''ڕابھێن''-ە وەک ''بکوژ'' و ''بنووس ''و ''بگۆڕ'' و ... . [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٦:٣٣، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]، دڵنیای؟ لە کوردیدا لێزان ھەیە، بەڵام لێبزان نییە. نموونەگەلی تر: پێنووس (نەک پێنووسەر یان پێبنووس)، پێخەف، ڕاماڵ، ھەڵگر، ڕاگوێز، وەرگر. من وا حاڵی بوومە کە تەنیا چاوگی سادە پێشگر یان پاشگر وەردەگرێ، چاوگی ناسادە (داڕێژراو یان لێکدراو) نایەوێ. ھەروەھا، بکوژ، بنووس و بگۆڕ ئەژ چاوگی سادە دێن، نەک ناسادە. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٧:٣٨، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]: چاوگی ساده و داڕێژراو ھیچ فەرقێکیان نییە وە نەبێ داڕێژراو پێشگر یان پاشگرێکی ھەیە. :::::::::ئەگەر قسەی تۆ ڕاست بێ بۆ نموونە ناوی بکەری ''کێشانەوە'' دەبێ ببێتە ''کێشەوە'' کە دیارە وا نییە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٤:٢٠، ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] یانی، نەزان لە بنەڕەتدا «نەبزان» بووە؟ دەتوانین دڵنیا ببینەوە کە ئەم وشانە «ب»یان تێدا بووە؟ نەبزان و ڕابھێن و ھەڵبگر لە ھیچ جێیەکدا تۆمار نەکراون و نەمدیون. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٨:٣٨، ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]: کە نە- ھات دیارە ب- دەقرتێ تۆ دەڵێی ''بچم'' یان ''نەچم'' ناڵێی نەبچم! زۆر جار دەڵێین دا ئەمە ھەڵگرە لە بریی بلێین ھەڵ بگرە! :::::::::::ئەوەی کە ڕابھێن تۆمار نەکراوە ھی ئەوەیە ھەر لە زووە ئەم پاشگرە سواوە و نەگیشتووەتە قۆناغی ئێستا. بەڵام جۆڕێکی تر پێت دەسەلمێنم. :::::::::::''سەندنەوە'' ناوە بکەرەکەی دەبێتە ''سێنەرەوە'' یان ''بسێنەوە''[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/بسێنەوە]. دیارە ''گێڕانەوە''-ش دەبێ ببێتە ''گێڕەرەوە'' یان ''بگێڕەوە''. بەڵام لە فەرھەنگەکاندا ھەر ''گێڕەوە'' ھاتووە. ئاشکرایە ئەمەش وەک ''بسێنەوە''، ''بگێڕەوە'' بووه و دوایی سواوه و بووەتە ''گێڕەوە''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٨:٤١، ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == Aerosol == چی بۆ ئەمە باشە؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٠:٠٧، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] ھەواپرژ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٢:٥٣، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == preview == لە ویکیپیدیای خۆماندا بۆ ئەم وشەیە ''پیشبینین''-یان داناوە (وا بزانم لە ڕووی فەرهەنگی تەکنۆلۆژیای زانیاری). دەزانین ''پێشبینین'' یان ''[[پێشبینی]]'' شتێکی ترە بەرامبەری Prediction. ئەگەر دژایەتی نییە بۆ ئەمە پێشنیاری ''پێشنوێنی'' دەکەم وەک لە کوردیدا دەڵێن ''ڕێنوێنی'' یان ''خۆنوێنی''. سپاس. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٠:٣٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١١:٢٢، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :: «پێشبینین» لە پێش + بینین ھاتووە نەک پێش + بینی. ئەگەر چی وەرگێڕانێکی دەقاودەقە، بەڵام شوێنی خۆی گرتووە. گۆڕینیم پێ باش نییە تا ئەو کاتەی وشەیەکی تر جێی پێ لەق دەکات. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] وشەی preview یانی نیشاندان پێش بڵاوکردنەوە، پێشنواندن ئەم مانایەی ھەیە؟ یان پێشنواندن یانی پێشنیشاندان؟ دەزانم کە نواندن یان نموون یانی نیشاندان. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٠:٠٦، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: وەک دەزانی چاو لە ژمارەی دەنگەکان ناکرێ، چاو لە مەنتقی پشت بیروڕایەکان دەکرێ. ئەگەر ''پێشبینین'' دەبێتە preview، تکایه پێمان بێژە prediction دەبێتە چی؟ ئەگەر نا دەبێتە prediction، ئەوە پێمان بڵێ پێشنیاری خۆت بۆ preview چییە؟ دیارە prediction و preview دوو شتی زۆر جیاوازن و ناتوانین بە ھەردووکیان بێژین ''پێشبینین''. ::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]: ئەمە لە فارسیشدا پێی دەڵێن ''پیش‌نمایش''. نمایش ناوی چاوگی ''نمودن''-ە کە بە کوردی دەبێتە ''نواندن''. ''پێشنواندن'' وەک ''پێشکەوتن'' وایە: پێش + چاوگ. ::::ھەڵبەت ئەگەر ئێوە وشەیەکی تر شک دەبن بفەرموون ھەتا پەسند بکرێ. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٧:٥١، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::: @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] پێشبینی بۆ prediction کە زۆر جاریش دەڵێین تەوەقع ھەر ھەبووە و قسەی تێدا نییە. بەڵام پێشبینین وشەیەکی وەرگێڕدراوی دەقاودەقە بۆ preview و ئەو کاتەی ئەو وشەی بۆ دانراوە بڕوا ناکەم فکریان بۆ ئەم باسە چووبێ و ڕاستەوخۆ لەسەر وشە ئینگلیزییەکە ئەم وشە کوردییەیان دروست کردووە. بە ڕای من ھەڵە بێ یان نا، شوێنی خۆی گرتووە. بیگۆڕین بە پێشنوێنی، دەیەوێ تا لەگەڵی ڕابێین و جگە لەمەش، نازانم درکت پێی کردووە یان نا، بەڵام زۆر کەس پێیان وایە بەکارھێنەرانی ویکی دەستیان خستووەتە ناوی زمان و بە ئارەزووی خۆیان جەڕی دەدەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٢:٤٤، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زمان ھەر وایە، بڵێی و نەڵێی دەستی تێ دەخرێ. گرنگ ئەوەیە دەستتێخستنەکە ئەقڵ پەیەندی دەکا یان نا. لێرە ئەقڵی من پەسەندی دەکا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٧:١٢، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == introspection == تێڕوانین؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٤:١٠، ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ''تێڕوانین'' نابێتە inspection؟ پێم وایە introspection دەبێتە ''تێوەڕوانین''. ئەی ''لەخۆڕوانین'' چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٠٦، ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ھەردووکی دەبێ. بەڵام تێوەروانین باشترە. تێوەنواڕی چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٠، ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: بۆ ''ڕوانین'' و ''نواڕین'' لە کرمانجیدا دەڵێن ''نھێڕین'' و لە کەڵھوریشدا ''نووڕسن''. بۆیە منیش ''نواڕین''-م پێ باشترە. :::کێشە intro-یە بە کوردی دەبێتە چی. ھەروەھا دژماناکەی extro-. بۆ نموونە extrospection دەبێتە چی؟ :::ئێمە سێ پێشگرمان ھەیە ''تێدا-''، ''تێڕا-'' و ''تێوە-'' و فەرقی ئەمانە بە جوانی نازانین. داخۆم ناتوانین بڵێین ''تێداڕوانین'' وەک دەڵێن ''تیاڕامان''؟ :::دەزانین intro- یانی inward. پێم وا نییە ئێمە شتێکمان بۆ inward ھەبێ وەک چۆن بۆ outwardمان نییە. سپاس. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٨:٣٧، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] بەرەوناو دەبێ بە inward. بەرەوناوڕوانین یا بۆناوەوەڕوانین یا بۆدەروونڕوانین بۆناخڕوانین ڕێک یانی introspection. دژەکەشی (extrospection) دەبێ بە بۆدەرەوەڕوانین. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:١٤، ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ئەمانە زۆر دوورودرێژن. من خۆم ئەم ماوەیە ھەر فکرم لەمە دەکردەوە ئەگەر toward دەبێتە ''بەرەو''، چۆن دەتوانین لەسەر بنەمای ئەم وشەیە بۆ وشەکانی inward و outward و ... بەرامبەرێکی کورت و گونجاو دابنێین. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٣:٢٥، ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] دوورودرێژن بەڵام دروستن و ھەموو کەس بەئاسانی لیان تێ دەگەیێ. [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D8%AF%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%86%DB%95 ئەمە] و [https://lex.vejin.net/ck/def/wishename/%D8%A6%DB%95%D9%86%DB%95 ئەمەش] ببینە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٥:٣٤، ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، نێو(ە)نۆڕی چۆنە؟ ئەژ نێو(ە)نۆڕین. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٩:٥٩، ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] دەمانەوێ intro ڕێک بەرەونێو بێ نەک نێو. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٢:٠٦، ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ''دیایەنە''-م دی. دیایەنە یانی ''تێڕوانین''. پاشگرەکانی ھەورامی (و لەکی) لەگەڵ ھی سۆرانی جیاوازان. ''تێ''-ی سۆرانی بە ھەورامی دەبێتە ''-ئەنە''. ''ڕوانین''-یش بە ھەورامی دەبێتە ''دیای'' بەم پێیە ''تێڕوانین'' دەبێتە ''دیایەنە''. :::::::::پاشان ئەگەر بە دروستی بێ بۆچی نەڵێین ''خۆڕانی''؟ کێشەی چییە؟ [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٤:٥٣، ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] کە من خۆڕوانی ئەبیسم وا ئەزانم مەبەست ئەوەیە ئینسان بە چاوی خۆی بڕوانێ. introspection یانی بۆ ناخی خۆت بڕوانی نە بە چاوی خۆت بڕوانی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٢١، ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ؽەی ''لەخۆڕوانی'' کێشەکەی چییە؟ [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٩:١١، ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ھیچ. وتم بەشکەم «خۆ»ی تیا نەبێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٢٩، ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] لای ئێمە بە سراشیبیی فارسی دەڵێن «بەرەوخوارکە» ، «بەرەوخوارکا»، «بەرەوخوارکانە»، «بەرەوخوارکانێ» یا «بەرەوژوورکە» و «بەرەوژوورکا» و «بەرەژوورکایی» و لەمانە. ویستم بڵێم «بەرەو-» خۆی دەتوانێ پێشگر بێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٤:٤٠، ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ھەروایە ''بەرەو'' یانی toward و لە وشەی پێکنراودا یانی -ward. ئەمانەی وتت لە فەرھەنگی وەھبیدا [https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/berew] ھاتووە: ::::::::::::::upward: بەرەوژوو ::::::::::::::downward: بەرەوخوار ::::::::::::::دیارە inward دەبێتە ''بەرەوناو'' بەڵام ئەمە ئاوەڵکارە. دەتوانین وەک پێشگر بڵێین ''بەرەوناوڕوانین'' بەڵام ئەمە لەچاو intro- کە کورتە، زیادی دوورودرێژە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٦:٢٣، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] با دوورودرێژ بێ. وەختێ نیمانە، چار نییە. ئاڵمانیش گەلێ وشەی دوورودرێژی وایان ھەیە، کەچی کاتێ سەیری ئینگلیزی و فەڕانسە دەکەی (کە لاتینەکە بەکار دێنن) دەبینێ کورتە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٧:٠٩، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: خۆ بە خۆی کێشەی نییە بەڵام ئەمە شتێکە سەلیقەی ئاخێوەری زمان دەزانێ. ::::::::::::::::ئێمە لە کوردیدا پێشگری ''دەخۆ-''مان ھەیە. لای ئێمە دەڵێن ''دەخۆڕادیتن'' (وا بزانم لای ئێوە ''لەخۆڕاپەرموون''). وەک چۆن دەڵێین ''دەخۆڕادیتن''، دەتوانین بڵێین ''دەخۆڕوانین'' یان ''لەخۆڕوانین''. پێویست نییە پێشگرەکە دەقاودەق بەرامبەری لاتینییەکەی بێ. مەبەست ئەمەیە وشەکە لێڵیی ماناییی نەبێ و ماناکە بپێکێ. ھەڵبەت نابێ لە extrospection بغافڵێین. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٢:٢٠، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == Countdown == داژمارد (وەکوو خۆرھەڵات < خۆرھەڵاتن) بۆ countdown و داژماردن بۆ to count down باشن؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٨:٥١، ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] جوانە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٢٦، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) == Acute == بۆ دۆخە پزیشکییەکان وەکو Acute gastric ulcer, یان acute hepatitis و ئەوانی تر. جا لە وەرگێڕەکان توند، تیژ و شتیوایان بەکارھێناوە، ئێوە چی دەڵێن. وشەکە مانای ئەو دۆخە پزیشکییانەیە کە کتوپڕ و بە ئازارێکی توندەوە دەستپێدەکەن، پێچەوانەی chronic کە ھێواش و ھەنگاو بە ھەنگاو نیشانەکان دەردەکەون. سوپاس [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ١٥:٣٧، ١٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] تیژتاو. یانی زوو دێ و زوو دەچێ. تاو لێرە ھەم دەتوانێ بە مانای پەلامار و ھێرش بێ (تاودانەسەر) ھەم بە مانای گوڕ (تاوسەندن) و ھەم بە مانای سوێ و ئێشی برین، ھەم بە مانای ماوەیەکی زۆر کەم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٤:١٤، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) ::هەنوکە یان هەنوکەیی چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ١٧:٠١، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] نابێ. ھەنووکە ڕێک یانی now. «ھەنووکە»ی ناوەندی و «نوھا»ی باکووری و «اکنون»ی فارسی و «now»ی ئینگلیزی ھەموو ھەمان شتن و لە یەک ڕیشەن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٧:٢٨، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) == Waist == کەمبەر یان کەمەر؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٩:٥١، ٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :تازە کەمەرە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:١٣، ٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == Bight == چ وشەیەک گونجاو بەرامبەر وشەی Bight، بەشێوەیەکی کات بۆ وتاری [[دەریای باشووری کالیفۆڕنیا]] وشەی دەریام بەکارهێناوە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٤:٢٥، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] باسەکە زۆری لێ تێپەڕ بووە :) بەڵام ئەگەر سەیری [https://lex.vejin.net/ck/search?t=Bight ڤەژینلێکس] بکەی، بەپێی کوردستانیکا دەبێتە؛ کەنداو. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٤٦، ٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: دوو بەکارهێنەرمان هەیە بۆ ئەوەی بە ئەنقەست هەڵەی ناوت لێ بگرن دەڕۆنە ناو پێڕستی وتارەکانەوە و وتارێک دەدۆزنەوە و دەیکەنە باسێکی گەرم لە ویکیپیدیا، کەچی نازانم بۆ لێرەش هیچ ناکەن. بەهەرحاڵ سپاس بۆ یارمەتییەکەت، بەس Gulf واتا کەنداو، ئیدی نازانم گونجاوە یان نا هیڤجا. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٢:٠١، ٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == Protostome و Deuterostome == یەکەمزار/یەکەمدەم بۆ Protostome و دووەمزار/دووەمدەم بۆ Deuterostome باشن؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٨:١٩، ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] دەمیەکەم و دەمدووەم (یا زاریەکەم و زاردووەم) باشە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٣:٤٩، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == Lynx == ئەم گیانەوەرە بە کوردی ناوی چییە؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٣:١٠، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) :[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%95%DA%A9 ورشەک]. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٠٦، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] سپاس. وشەکە بە شێوەی وشەگ، وشەک، ھوشەک، ورشەک و وەشەک ھەیە، کامەی دابنێین؟ لە عەرەبیشدا [[:ar:وشق|وشق]] (وەشەق) ھەیە. لە ئەوە دەچێ کە لە پاڵەوییەوە خوازرابێ و لە پاڵەویدا وەشەگ یان ڤەشەگ بووبێ. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٨:٤١، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] من دەڵێم وەشەک باوترە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٣:٣٧، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) ::::ئەمە ھەر پێی دەڵێن ''وەشەک'' و ھەر ئەمەم بیستووە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٧:٥٩، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == Tentacle == چی بۆ ئەمە باشە؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٥:١٩، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] وشەی «پەلاندن»مان ھەیە بە مانای لەمس کردن و دەستپیاھێنان. لە فەرھەنگی کوردستانی گیوی موکریانیدا ھەیە. ڕەنگە پەلاندن ھەمان «پالیدەن» یا «پەلیدەن»ی فارسی بێ بە مانای ھەڵکۆڵین بە قامک و بۆ شتێ گەڕان. پێم وایە پەلاندن ڕێک یانی palpation، بەڵام بۆ ئەمەش دەکرێ بە کار بھێنرێ و وشەی لێ دروست بکرێ بۆ tentacle، بۆ وێنە «پەلێن». بەڵام، ڕەنگە وشەی «پەل»ی کوردی کە بە دەست و پێ و باڵی گیانداران یا لقی داران دەڵێن، ھەر ئەم پەلاندنە بێ. ئەگەر وا بێ، tentacle دەبێتە «پەل»، کە ئەمڕۆژە بە دەست و لنگ و باڵ و لق دەڵێن و، لە ئەسڵا لە وێکەوتن و لەمسەوە ھاتووە. ڕەنگە وا بێ. @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] زمانزانە، ئەو باشتر دەزانێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢٠:٣٩، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: بەپێی قسەی جنابت ئەم فیعلە بۆ palpus (= [[:en:Pedipalp|Pedipalp]]) باشترە کە ئەویش شتێکە وەکوو Tentacle. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١١:٤٩، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == Pheasant == تەزروو کوردییە؟ ناوی دیکەی ھەیە؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٧:٠٤، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] تەزروو نییە، تەزەرو tezerw - ە. لە شیعری مەولەوی و نالی و مەلای جزیری و خانیشدا ھەر بە شێوەی تەزەرو ھاتووە. ڕەنگە «تذرو» کە لە دیوانی شاعیرانا بە ڕێنووسی کۆن نووسراوە بۆیان نەخوێنراوەتەوە و لە خۆیانەوە وتوویانە ئەمە «تەزروو»ە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٢٧، ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == Caracal == ئەمە بە کوردی ناوی ھەیە؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٦:٣٨، ١٤ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D8%B3%DB%8C%D8%A7%DA%AF%DB%86%D8%B4&f=0 سیاگۆش] [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٧:٠٠، ١٤ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئەمە دەبێ فارسی بێ، فارس «سیاه‌گوش» دەڵێ. لە ھەنبانەبۆرینەدا «گوێڕەش»م دی،[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/گوێ%20ڕەش]، ئەمە دەبێ کوردییەکەی بێ. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٨:٠١، ١٤ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) :::لێیم کۆڵی، وشەی caracal لە «قره قولاق»ی تورکیی عوسمانییەوە دێ (قره = ڕەش و قولاق = گوێ) کە ئەمیش calqueی «سیاه‌گوش»ی فارسیی کلاسیکە.[https://en.wiktionary.org/wiki/caracal#:~:text=From%20French%20caracal%2C%20from%20Ottoman%20Turkish%20%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%20%D9%82%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%82%20(kara%20kulak%2C%20literally%20%E2%80%9Cblack%20ear%E2%80%9D)%2C%20a%20calque%20of%20Classical%20Persian%20%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%DA%AF%D9%88%D8%B4%20(siy%C4%81h%2Dg%C5%8D%C5%A1).%20Compare%20modern%20Turkish%20karakulak.] لە کوردستانیکایشدا گوێڕەشە هاتووە. گوێڕەش یان گوێڕەشە ڕاستە و کوردییە. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٨:٠٦، ١٤ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) :منیش لە گەڕانی گووگڵ ئەم وشانەم دۆزییەوە جگە لە سیاگوش: :گوێڕەش، سیولۆ، وشەک، وشەگ، ورشەک، هەنگوێنخۆر جا کێ شارەزاترە دەتوانێ بڕیاربدا کە کامەیان گونجاوترە یان هەموویان هاوواتان. [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ١٣:١٤، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) ::''گوێڕەش''-م بۆ ئەمە دیوە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٢:٣٩، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) == Mushroom == سڵاو، [[وتووێژ:کوارگ|لێرە]] پێشتر قسە کراوە و بەڵام نەگەیشتمە ئەنجام دەربارەی وشەی مەشڕووم و فەنگس. هەربۆیە ئێستا من چ وشەیەک بەکاربێنم بۆ [[مەشڕووم|Mushroom]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٣٢، ٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] [[مەشڕووم]] دەبێ بۆ کوارگ بگوێزرێ، کورد ھەر کوارگی پێ وتووە (قارچکیش دەبێژن). کوارگی ئێستا بۆ فەنگس دەگوێزم. کەڕوویش یانی mold و بۆ fungus نابێ. باوەڕ ناکەم ھیچ وشەیەکمان بۆ fungus ھەبێ، بۆیە جارێ با ھەر فەنگس بێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٤٠، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == Hummingbird == چی بە ئەم باڵندەیە ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٥٨، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بەپێی ڤەژینلێکس دەبێتە؛{{ھن}} کوردی: (باڵندەناسی) زرنگەباڵندە، باڵندەی مێشی، ویزەمەل، باڵ‌زرنگە [خێزان Trochilidae: زۆر جۆرن] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=hummingbird &]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٠، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == sprite (lightning) == چی بە ئەم دیاردەیە ببێژین؟ red spirit و red spriteیشی پێ دەبێژن. جن، ڕۆح، دێو یان درنج؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٣٤، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{وب|حوسێن}} وابزانم دەبێتە جنۆکەی سوور. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٥، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بۆچی «جنۆکە»ی پێ بڵێین کە لە «جن»ی عەرەبییەوە دروست بووە؟ sprite بە ھەبوو (being)ی خەیاڵی و ژوورسروشتی (supernatural) دەبێژرێ، لە کوردیشدا «درنج» ھەیە کە بە ھەبووی خەیاڵییان وتووە.[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%D8%AF%D8%B1%D9%86%D8%AC] ئەم وشەیەیش باو نەماوە و دەتوانین ئاوھا بیبووژێنین. عەرەب «عفريت» بە ئەمە دەبێژێ و لە فەرھەنگی نۆبەرەیشدا «درنج» بۆ «عفريت» ھاتووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٢٦، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وشەکەیش ڕەسەنە، لە [https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Indo-Iranian/d%CA%B0r%C3%BAk%C5%A1 ئێرە] بنۆڕە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٥٦، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] وایە ڕاستە، ھەر چۆنت پێ باشە وای دانێ. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == aphid == کورد چی بە ئەم دەبێژێ؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٩:١٢، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{بەکارھێنەر|حوسێن}} سڵاو، سەیری [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=aphid ڤەژینلێکس] بکە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٣، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لە ھەنبانەبۆرینەدا «شۆبە»، «شۆک» و «شۆکە» ھاتوون. فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبیش «سن»ی بە «a species of aphis» مانا کردووەتەوە، بەڵام پێم وایە کە ئەمە [[:en:corn bug|corn bug]]ـە، فارسیش «سن گندم»ی پێ دەڵێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٧، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] شیلەمژە چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٢٩، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] پێم باش نییە. دەبێ بگەڕێین و بزانین ئەمە بە کوردی ناوی ھەیە یان نا. ئەگەر نەبوو، ئەودەم بۆی دادەڕێژین. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٨:٣٤، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕاستە منیش هاوڕام لەگەڵت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٢، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] شۆک ماددەیەکە وەک گەزۆ. «شۆکە»ش جۆرێ نەخۆشییە لە گەڵای دار ئەدا. ئەوەش کە لە ھەنبانە بۆ شۆکە و شۆبە بە فارسی نووسراوە شتە پێم ھەڵەیە. شۆکە جانەوەر نییە. گیوی موکریانی بۆ «حشرە المن» دایناوە مەگەزی گەزۆ. من دەڵێم وەک مێشھەنگوێن ئەمە بکەینە مێشگەزۆ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٥٣، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەڵبەت لە فەرھەنگی زاراوەشدا بۆ ئەم جانەوەرە ھەر شۆکە ھاتووە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٠٩، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] زۆر سپاس بۆ ڕوونکردنەوەت، مێشگەزۆش پێشنیارێکی باشە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٠٩، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] موکریانی لە فەرھەنگی کوردستاندا دەڵێ شۆکە دەعبایەکە لە مێش گەورەتر لەسەر بڕکان بنیشێ خراپیان دەکا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢١:٣١، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] سپاس. ئێستا دڵنیا بووین کە «شۆک» شتێکی دیکەیە و aphid نییە. «شۆکە»یش گیانەوەرێکی دیکەیە یان ھەر گیانەوەر نییە. ئەی «شۆبە» چییە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] نا، من بەو ئاکامە گەیشتم کە شۆک نییە، بەڵام لەوانەیە شۆکە دروست بێ، بە پێی فەرھەنگەکان. ھەروا کە وتم، موکریانیش دەڵێ شۆکە دەعبایەکە. یانی من ھەڵە بووم کە وام دەزانی جانەوەر نییە و جۆرێ نەخۆشییە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٣٠، ١٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] باشە ئەو فەرھەنگە وتوویەتی لە مێش گەورەترە، aphid کوا لە مێش گەورەترە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٢٧، ١٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == Citron == باروونە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٤٤، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 5eyso1uwspx5my76ykida4loe87lezp 0 269348 1613611 1508181 2026-07-30T22:04:54Z Saad Goran 41181 وێنە 1613611 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو = سەمیرە کارزان |وێنە = Samira Karzan.jpg |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٩٩ |شوێنی لەدایکبوون = [[بۆکان]]، [[ئێران]] |نەتەوە = [[کورد]] |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |پیشە = [[گۆرانیبێژ]] |ئایین = |ئامێر = |ساڵانی چالاکبوون = }} '''سەمیرا کارزان''' (١٩٩٩ لە [[بۆکان]]، [[ئێران|کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ava.news/news/6253|سەردێڕ=سەمیرە کارزان نوێترین بەرھەمی بڵاو دەکاتەوە|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=ava.news}}</ref> خانمە گۆرانیبێژێکی کورددە. ماوەیەکی کەمە لە بواری ھونەرییدا دەرکەوتووە و چەند بەرھەمێکی تایبەت بەخۆی ھەیە، و زیاتر بە گۆرانی "دکتۆر" ناوبانگی پەیدا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nrttv.com/nrt2/detail2/16435|سەردێڕ=سەمیرا کارزان ڤیدیۆکلیپێکی نوێ بڵاو دەکاتەوە|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=nrttv.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھونەر|ئێران|کوردستان}} {{گۆرانیبێژانی کورد}} [[پۆل:خەڵکی بۆکان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی کورد]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کوردیی ناوەندی]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی ناوەندی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩]] by7eivtntd6c41b7h3zuac5b8rq6q20 0 271890 1613566 1598533 2026-07-30T19:29:23Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1613566 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەزای پیرمام | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[قەزا]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Maps of Pirmam, Shaqlawa & Harir districts.png | photo2a = Hawler Governorate.png | photo2b = Hewler governorate 2012.png | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = '''نەخشەی سەرەوە'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان){{ھن}}'''نەخشەی لای ڕاست'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}'''نەخشەی لای چەپ'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا. | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.38522| 44.19703}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەزای پیرمام''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٢٤]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = حامید ئیسماعیل محەمەد کاکەیی | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = 1,275 | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١١٠٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠،٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +3:30 | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +4:30 <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''قەزای پیرمام''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''قضاء بیرمام''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Pirmam District'') یەکێکە لە قەزاکانی [[پارێزگای ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی [[شارۆچکە]]ی [[پیرمام]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پیرمام | ناونیشان = https://chawykurd.com/2023/01/23/%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D9%87%DB%8C-%D8%B3%D9%87%D9%84%D8%A7%D8%AD%D9%87%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%85/ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٣ی نیسانی ٢٠٢٥ | archive-url = https://web.archive.org/web/20250423055549/https://chawykurd.com/2023/01/23/%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D9%87%DB%8C-%D8%B3%D9%87%D9%84%D8%A7%D8%AD%D9%87%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%85/ | url-status = dead }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == قەزای پیرمام لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە شارۆچکەی [[پیرمام]]ە. * '''سەربەن:''' کۆنترین ناوی پیرمامە لە بنەڕەتدا بە مانای سەربانی دێت، کە دەکاتە سەربانی چیای پیرمام، کە زاراوەی سەربانی قورس بووە و گۆڕان لە بەکارھێنانیدا ڕووی داوە تا بووە بە سەربەن، ئێستاش لەلایەن خەڵکانی ڕەسەنی پیرمامەوە ئەم ناوە تام و چێژی تایبەتی خۆی ھەیە. * '''پیرمام:''' وشەی پیر بوۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە چەند مەزارگەیەک ناونراوە پیر، کە ئەمەش نیشانەی ئەوەیە ئەم ناوچەیە لەلایەن [[ئێزیدییەکان]]ەوە ڕۆژانێک ناوچەیەکی پڕ بایەخ بووە لەبەرئەوەی وشەی پیر نازناوی چینێکی ئاینی ئێزیدیەکانە وەک (چینی شێخ و پیر و مرید) کە (پیرمام) یەکێکیانە و (پیرموان و پیر ئەبوبەکر)یش نمونەی ترن، ئەمانە ھەموویان مەزارگەن لە پیرمام و دەوروبەری. * '''سەلاحەدین:''' ئەم ناوە لە سەرەتاوە بە فەرمی بەسەریدا سەپێنراوە، دەکرێ بلێین پادشای [[عێراق]] خۆی ئەم ناوەی ھەڵبژاردووە، ھەندێک ئەو ناوە بۆ سەلاحەدینی ئەیوبی دەگەڕێننەوە بەڵام ئەم بۆچونەیان زۆر ڕوون نییە. * '''مەصیف:''' دوای ئەوەی سەربەن بە فەرمی بە سەڵاحەدین دەناسرێ و وەکو شارێکی گەشتوگوزار دێتە ناسین دەبێتە ھاوینە ھەواری سەلاحەدین بە عەرەبیەکەش دەکاتە (مەصیف صلاح الدین). دیارە ووشەی مەسیف کورتکراوەی مصیف صلاح الدینە و دەبێتە پلەیەکی ناوەکانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = أصول أسماء المدن و المواقع العراقیة؛ الجزء الاول | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2019/369547.PDF?ver=132115590250000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = جەمال بابان |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == جوگرافیا == قەزای پیرمام ھاوسنووری ئەم قەزایانەیە: * لە باکوورەوە [[قەزای شەقڵاوە]]. * لە باشوورەوە [[قەزای بنەسڵاوە]] و [[قەزای ھەولێر]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[قەزای شەقڵاوە]]. * لە ڕۆژاواوە [[قەزای بەردەڕەش]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/18339311</ref> بەھۆی ھەڵکەوتەی جوگرافیەکەیەوە [[زستان]]ی ساردە و [[بەفر]]ێکی زۆری لێدەبارێت و [[ھاوین]]یشی فێنکە. == مێژوو == * لە ساڵی ١٩٥٢دا، ناحیەی پیرمام ھاتە کایەوە لە سنووری [[قەزای شەقڵاوە]]. * بەپێی بەیانی ژمارە(٤)ی ساڵی ٢٠٢٢ی [[وەزارەتی ناوخۆ]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] لە بەرواری ٠٢\٠٢\٢٠٢٢دا بڕیاریدا بە ھێنانەکایەی قەزای پیرمام لە [[پارێزگای ھەولێر]]. بە دابڕانی ناحیەی پیرمام لە [[قەزای شەقڵاوە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = بەیانی ژمارە(٤)ی ساڵی ٢٠٢٢ | ناونیشان = https://govkrd.b-cdn.net/Ministries/Ministry%2520of%2520Interior/Kurdish/%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/2024/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%2520%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%2520(%D9%A4)%DB%8C%2520%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C%2520%D9%A2%25D9%25A0%D9%A2%D9%A4%D8%8C%2520%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%95%2520%D9%88%2520%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C%2520%DA%86%DB%95%D9%86%D8%AF%2520%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%DB%95%2520%D9%88%2520%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%8E%DA%A9%2520%D9%84%DB%95%2520%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%8C%2520%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%A7%DB%8C%2520%D9%87%DB%95%D9%88%D9%84%DB%8E%D8%B1.pdf | نووسەر = بەیاننامەی وەزارەتی ناوخۆ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20241104045053/https://govkrd.b-cdn.net/Ministries/Ministry%20of%20Interior/Kurdish/%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/2024/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%20%28%D9%A4%29%DB%8C%20%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C%20%D9%A2%D9%A0%D9%A2%D9%A4%D8%8C%20%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%95%20%D9%88%20%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C%20%DA%86%DB%95%D9%86%D8%AF%20%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%DB%95%20%D9%88%20%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%8E%DA%A9%20%D9%84%DB%95%20%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%8C%20%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%A7%DB%8C%20%D9%87%DB%95%D9%88%D9%84%DB%8E%D8%B1.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * بەپێی بەیانی ژمارە(٤)ی ساڵی ٢٠٢٤ی [[وەزارەتی ناوخۆ]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] لە بەرواری ٠٣\٠٤\٢٠٢٤دا بڕیاریدا بە فراوانکردنی قەزای پیرمام، ئەویش بە ھێنانە کایەی [[ناحیەی کۆڕێ]]، [[ناحیەی بەستۆڕە]]، [[ناحیەی بناری سەفین]] و دابڕانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای خەبات]] و بەستنەوەی بە قەزای پیرمامەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = بەیانی ژمارە(٤)ی ساڵی ٢٠٢٤ | ناونیشان = https://govkrd.b-cdn.net/Ministries/Ministry%2520of%2520Interior/Kurdish/%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/2024/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%2520%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%2520(%D9%A4)%DB%8C%2520%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C%2520%D9%A2%25D9%25A0%D9%A2%D9%A4%D8%8C%2520%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%95%2520%D9%88%2520%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C%2520%DA%86%DB%95%D9%86%D8%AF%2520%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%DB%95%2520%D9%88%2520%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%8E%DA%A9%2520%D9%84%DB%95%2520%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%8C%2520%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%A7%DB%8C%2520%D9%87%DB%95%D9%88%D9%84%DB%8E%D8%B1.pdf | نووسەر = بەیاننامەی وەزارەتی ناوخۆ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20241104045053/https://govkrd.b-cdn.net/Ministries/Ministry%20of%20Interior/Kurdish/%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/2024/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%20(%D9%A4)%DB%8C%20%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C%20%D9%A2%D9%A0%D9%A2%D9%A4%D8%8C%20%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%95%20%D9%88%20%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C%20%DA%86%DB%95%D9%86%D8%AF%20%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%DB%95%20%D9%88%20%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%8E%DA%A9%20%D9%84%DB%95%20%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%8C%20%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%A7%DB%8C%20%D9%87%DB%95%D9%88%D9%84%DB%8E%D8%B1.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == کارگێڕی == لە ڕووی کارگێڕییەوە ئەم قەزایە پێکھاتووە لە (٤) ناحیە: * [[ناحیەی کۆڕێ]] * [[ناحیەی بەستۆڕە]] * [[ناحیەی دارەشەکران]] * [[ناحیەی بناری سەفین]] == دانیشتووان == تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{قەزای پیرمام}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پۆلی کۆمنز|Tel Keppe District}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] 8gi6ca64cgmxgcsx6sme14beyxm3v7l 4 277287 1613642 1588767 2026-07-31T01:49:36Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 2 بابەت لە [[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری]] 1613642 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤی وتووێژ}} == [[وەڵامدانەوەی ١٩٨٨]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ‏١٣:٠٦، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە -->بۆ ناساندنی زیاتری دراماکە | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ -->درامایەکی کۆری بەناوی وەڵامدانەوەی ١٩٨٨ | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ -->https://i.mydramalist.com/EVe0p_4c.jpg?v=1 | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن ={{کرا}} ([[:پەڕگە:Eungdabhala_1988(wikiar).jpg|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٣:٣٦، ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) }} == [[خودای شەڕ ٢]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Rabar ajax1|Rabar Ajaxy]]([[لێدوانی بەکارھێنەر:Rabar ajax1|لێدوان]]) ‏١٣:٥٢، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> بۆ باشترکردنی وتار | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> یاری و گەیمینگ | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ -->https://en.m.wikipedia.org/wiki/File:God_of_War_II_cover.jpg | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = {{کرا}} ([[:پەڕگە:God_of_War_II_cover.jpg|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٣:٤٩، ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) }} == [[ویندۆز میدیا سەنتەر]] == {{ڕەوشی داواکاری|2}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ‏١٣:١٤، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> بۆ دانانی لۆگۆی نەرمامێرەکە و ناساندنی وتار بێ کێشە | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> لۆگۆی نەرمامێری ویندۆز میدیا سەنتەر | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ -->https://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/c/cc/Windows_Media_Center_logo.png | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = {{نەکرا}} پەڕگەکە لە کۆمنز ھەیە و لە وتارەکەش دانراوە. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٣:٥٢، ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) }} == [[ویندۆز میدیا سەنتەر]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ‏١٥:٥٥، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> بۆ ناساندنی زیاتری وتارەکە و بەکارهێنانی لە بەشی سکرینشۆت | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> نەرمامێری ویندۆز میدیا سەنتەر | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ -->https://www.mymovies.dk/media/12966/01.jpg | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = {{کرا}} ([[:پەڕگە:Windows_Media_Center_on_Windows_8.1.png|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٤:١٣، ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) }} == [[شاسوار عەبدولواحید]] == {{ڕەوشی داواکاری|2}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ‏١٩:٣٣، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە -->وێنەیەکی جوانتر و ڕێکتر بۆ باشترکردنی وتارەکە | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ -->سیاسەتوان شاسوار عەبدولواحید | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ -->https://scontent.febl5-1.fna.fbcdn.net/v/t1.6435-9/92411191_3129844413694512_3008892811555635200_n.jpg?stp=dst-jpg_p526x296&_nc_cat=111&ccb=1-7&_nc_sid=7b2446&_nc_ohc=ujwGMg-mHLAQ7kNvgFkkSXO&_nc_ht=scontent.febl5-1.fna&_nc_gid=AZ6AaryZWRElwsfdhcUIgDo&oh=00_AYDVIjHLNDe7320xgWZHWtaelnNM0AQ36yq5AlLYLz1zdw&oe=670D6C09 | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = ئەو سەرچاوەی پەڕگەیە کە داتناوە نەماوە تکایە داوای پەڕگەیەکی نوێ بکە.‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٣:٠١، ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لێرە واژووەکەت بکە. --> }} == [[کەمال موفتی]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ‏١١:٥٩، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە -->بۆ بەکارهێنانی لە وتاری کەمال موفتی و ناساندنی زیاتری وتار | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ -->فەرماندەی سەربازی کەمال موفتی | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ -->https://www.kurdipedia.org/files/photos/2018/165050.JPG?ver=20181201125247 | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = {{کرا}} ([[:پەڕگە:Kamal_mufty.png|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٤:٣٦، ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) }} == [[ناوەندی ئاماری ئێران]] == {{ڕەوشی داواکاری|2}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٩:٥٣، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = پێویستە | ناساندن = لۆگۆی [[ناوەندی ئاماری ئێران]] | سەرچاوەی پەڕگە = https://amar.org.ir/ | زانیاریی زیاتر = لۆگۆکە لە وێبگەکەیدا بەردەستە. | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = {{نەکرا}} وێبگەکە ناکرێتەوە، تکایە داوای پەڕگەیەکی نوێ بکە. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٤:١٨، ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لێرە واژووەکەت بکە. --> }} == [[ ئیبراھیم قادری]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ‏١٧:٤٢، ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە -->بۆ ناساندنی زیاتری پەڕگەکەو ناسینەوەی کەسەکە | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ -->هونەرمەند و گۆرانیبێژی کورد ئیبراهیم قادری | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ -->https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2011/32967/0010.JPG?ver=20240202020024 | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = {{کرا}} ([[:پەڕگە:ئیبراھیم قادری.jpg|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٥٥، ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) }} == [[ھەییەی تەحریر شام]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٥:٠٩، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە -->بەڕاستی پەڕگەیەکی پێویستی یە لەچەندان وتار پێویست بەم پەڕگەیە دەکات | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ -->ئاڵای گرووپی هەییەی تەحریر شام | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ -->https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Hay%27at_Tahrir_al-Sham.svg | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Flag_of_Hay'at_Tahrir_al-Sham.svg.webp|بینین]]) ‏‎‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٤٩، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) }} == [[ئیدریس بارزانی]] == <!-- بۆ داواکار -- > <!-- تکایە ناوی ئەو وتارەی کە دەتەوێت پەڕگەکەی بۆ داوا بکەیت لەسەرەوەی ئێرە و لە بۆشاییی بابەتدا لەنێوان [[]] بنووسە ئەگەر نەنووسرابوو --> {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٦:٠٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> بۆ ناساندنی زیاتر و بەرەوپێشبردنی وتارەکە | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ -->https://partipedia.org/content/upload/1/root/idris-1.jpg | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] {{کرا}} ([[: پەڕگە:Idris Barzani.png|بینین]]). [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٢١:٠٨، ٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لێرە واژووەکەت بکە. --> }} == [[کاروان ھەورامی]] == <!-- بۆ داواکار -- > <!-- تکایە ناوی ئەو وتارەی کە دەتەوێت پەڕگەکەی بۆ داوا بکەیت لەسەرەوەی ئێرە و لە بۆشاییی بابەتدا لەنێوان [[]] بنووسە ئەگەر نەنووسرابوو --> {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٠:٥٥، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> بۆ ناسینەوەی زیاتری وتار | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ -->هونەرمەندی کورد "کاروان هەورامی" | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ -->https://cdn-images.dzcdn.net/images/cover/57620487838c8dc6a5d446ef2f856ea9/1900x1900-000000-80-0-0.jpg | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Karwan hawrami.png|بینین]]).[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٢١:١٥، ٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لێرە واژووەکەت بکە. --> }} == [[شەڕی خواکوڕک]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٧:١٨، ١ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> بۆ ناساندنی زیاتری وتارەکە | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> شەڕی چەکداری خواکوڕک | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ -->https://www.kdp.info/grafik/uploaded/2024/sajadi__2024_07_22_h22m54s35__BE.jpg | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[ب:Ari Qasm|Ari Qasm]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Rizgar secadî.jpeg|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:١٦، ٦ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[زانکۆی پیشەسازیی خاجە نەسیرەددینی تووسی]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:١٨، ٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = دەمەوێت لە وتارەکەدا دایبنێم | ناساندن = لۆگۆی [[زانکۆی پیشەسازیی خاجە نەسیرەددینی تووسی]] | سەرچاوەی پەڕگە = [https://en.wikipedia.org/wiki/File:K._N._Toosi_University_of_Technology.png#mw-jump-to-license ویکیپیدیای ئینگلیزی] | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[ب:Hivja|ھیڤجا]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:K. N. Toosi University of Technology.png|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٢٧، ٦ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[ ڕەزا شوان]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٥:٠٧، ١١ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> بۆ ناساندنی وتار | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ -->نووسەری کورد ڕەزا شوان | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> https://kurdistannet.info/kn/images/nuserekan/reza-shwan.jpg#joomlaImage://local-images/nuserekan/reza-shwan.jpg?width=222&height=261 | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[ب|Ari Qasm]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Reza-shwan.jpg|بینین]]) ئەمجارە لەکاتی داواکە بانگم بکە با زوو پەڕگەکەت بۆ بارکەم. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:٤٥، ١٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[ئەساسنز کرید شادۆوز]] == <!-- بۆ داواکار -- > <!-- تکایە ناوی ئەو وتارەی کە دەتەوێت پەڕگەکەی بۆ داوا بکەیت لەسەرەوەی ئێرە و لە بۆشاییی بابەتدا لەنێوان [[]] بنووسە ئەگەر نەنووسرابوو --> {{ڕەوشی داواکاری|پەسەندکراو}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Arez pro|Arez pro]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arez pro|لێدوان]]) ٠٨:٥٥، ٢٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = بۆ ناساند و ڕازاندنەوەی وتارەکە هاوشێوەی زمانەکانی تر | ناساندن = کایەی ڤیدیۆیی | سەرچاوەی پەڕگە = https://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/5/54/Assassin%27s_Creed_Shadows_cover.png | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:٤٤، ٢٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[کۆڵ ئۆڤ دیووتی: ڤانگارد]] == <!-- بۆ داواکار -- > <!-- تکایە ناوی ئەو وتارەی کە دەتەوێت پەڕگەکەی بۆ داوا بکەیت لەسەرەوەی ئێرە و لە بۆشاییی بابەتدا لەنێوان [[]] بنووسە ئەگەر نەنووسرابوو --> {{ڕەوشی داواکاری|پەسەندکراو}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Arez pro|Arez pro]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arez pro|لێدوان]]) ٠٨:٥٨، ٢٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = بۆ جوان کردنی بابەتەکە | ناساندن = کایەی ڤیدیۆیی | سەرچاوەی پەڕگە = https://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/0/06/Call_of_Duty_Vanguard_cover_art.jpg | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:٤٥، ٢٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[کیم ویکسڵەر]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٠٩، ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> باشترکردنی وتار | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> کارەکتەر | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> https://en.wikipedia.org/wiki/File%3AKim_Wexler_BCS_S5.png | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[ب:Zemen|Zemen]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Kim Wexler BCS S5.png|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٢:٠٥، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[چەک مگیڵ]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:١٠، ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> باشترکردنی وتار | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> کارەکتەر | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> https://en.wikipedia.org/wiki/File%3AChuckMcGillBCS.jpg | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[ب|Zemen]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:ChuckMcGillBCS.jpg|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٢:١٥، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[ھاوارد ھامڵن]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:١١، ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> باشترکردنی وتار | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> کارەکتەر | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> https://en.wikipedia.org/wiki/File%3AHoward_Hamlin_BCS_S5.png | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[ب|Zemen]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Howard Hamlin BCS S5.png|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٣٤، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[ڕیاز بەکری]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٠:٠٢، ٢١ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> بۆ بەرەوپێشبردنی زیاتری وتار | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> شاعیری عەرەب (ڕیاز بەکری) | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> https://photos1.blogger.com/x/blogger2/949/634633086930822/600/z/888175/gse_multipart39793.jpg | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[ب|Ari Qasm]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Riyaz bekrî.jpg|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٤١، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[کوردستان و کورد]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٣:٥٨، ٢٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> بۆ ناساندنی زیاتری وتار | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> ماڵپەری فەرمی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> https://kurdistanukurd.com/wp-content/uploads/2020/09/logoi-nosrawai-kuk.png | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[ب|Ari Qasm]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Logoi-nosrawai-kuk.png|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٥٦، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[چیاڤان بارزانی]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٧:٥٠، ٢٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> بۆ باشترکردنی وتار | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> کوڕی نێچیرڤان بارزانی | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> https://encrypted-tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcS8Ia4TntVLxHRaOo7ZMfzw684qHMsqyeTjCg&s | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[ب|Ari Qasm]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Çiyavan barizanî.jpg|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:٠٢، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[ ویندۆز میدیا سەنتەر]] == {{ڕەوشی داواکاری|2}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٨:٣٨، ٢٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> دانانی لۆگۆی نەرمامێر | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> نەرمامێری ویندۆز میدیا سەنتەر | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ -->https://static.wikia.nocookie.net/freakylogo/images/b/b5/Windows_Media_Center_Logo.png/revision/latest?cb=20240723082329 | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = ئەو لینکەی داوناوە وێنەکە ناکاتەوە و وابزانم بەستەرەکە شکاوە. داواکارییەکی تر پێشکەشکە. سپاس! ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:١٩، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[ ویندۆز میدیا سەنتەر]] == {{ڕەوشی داواکاری|2}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٨:٤٠، ٢٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> بۆ دانانی سکرینشەتی ناوەوەی نەرمامێرەکە | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> نەرمامێری ویندۆز ویندۆز میدیا سەنتەر | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> https://static.wikia.nocookie.net/windows/images/e/e9/GEEEEN.jpg/revision/latest/scale-to-width-down/1780?cb=20240305202415 | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = ئەو لینکەی داوناوە وێنەکە ناکاتەوە و وابزانم بەستەرەکە شکاوە. داواکارییەکی تر پێشکەشکە. سپاس! ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:٢١، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[ ویندۆز میدیا سەنتەر]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٨:٤٢، ٢٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> بۆ دانانی وێنەی ناوەوەی بەرنامە بۆ پێشەنگا | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> نەرمامێری ویندۆز میدیا سەنتەر | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> https://www.itechtics.com/wp-content/uploads/2019/05/Windows-Media-Center.jpg | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[ب|Ari Qasm]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Windows-Media-Center2.jpg|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:١٧، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[ ویندۆز میدیا سەنتەر]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٨:٤٤، ٢٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> بارکردنی لۆگۆی نەرمامێرەکە بە تەنیایی | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> نەرمامێری لێدەرەوەی ڤیدیۆ (ویندۆز میدیا سەنتەر) | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> https://cdn2.iconfinder.com/data/icons/icons-mega-pack-1-and-2/256/Windows_Media_Center.png | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[ب|Ari Qasm]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Windows media center.png|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:١٣، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[نەبیلە بارزانی]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٤:٢٧، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> بۆ دانانی وێنەی کەسایەتی | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> ژنی نێچیرڤان بارزانی | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> https://www.kurdipedia.org/files/photos/2009/3013.JPG?ver=20091218120000 | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[ب:Ari Qasm|Ari Qasm]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Nebîle barizanî.jpeg|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٦:١٢، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[حەمایل زێباری]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٥:٠٣، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> بۆ دانانی وێنە بۆ وتار | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> هاوسەری مەلا مستەفا | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> https://scontent.febl4-2.fna.fbcdn.net/v/t1.6435-9/60345860_2191016860953270_3298154370700410880_n.jpg?_nc_cat=111&ccb=1-7&_nc_sid=833d8c&_nc_ohc=0Wf3YGFL0YUQ7kNvgFRKUHk&_nc_oc=Adi5NmktCeVVUzsg0qFZ7M-yM9QDjtWbgPAh_K65Z2IllYAU2oa8xlSVZLk_zaUxqY0&_nc_zt=23&_nc_ht=scontent.febl4-2.fna&_nc_gid=AVEp_qBoEa0LH4ENUV0vg4w&oh=00_AYCUpJMRBHyazKvZIvRiVpPMv8bXqQBoGeGqiF7orDXJTQ&oe=67E29BDC|X | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[ب:Ari Qasm|Ari Qasm]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Hemayl zêbarî.jpg|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٦:٢٠، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[ئیدریس نێچیرڤان بارزانی]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٥:٤٣، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> بۆ زیادکردنی وێنە لە وتار | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> کوڕی نێچیرڤان بارزانی | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> https://pbs.twimg.com/media/FZ3DXBxWQAQnV68?format=jpg&name=large | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[ب:Ari Qasm|Ari Qasm]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Îdrîs nêçîrvan.jpeg|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٦:٢٧، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[داون ھیڵ دۆمینەیشن]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٤٦، ١٠ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> باشترکردنی وتار | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> کایەی ڤیدیۆیی | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> https://en.wikipedia.org/wiki/File:Downhill_Domination_Coverart.png | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = {{وب|Zemen}} {{کرا}} ([[ckb:پەڕگە:Downhill_Domination_Coverart.png|بینین]]). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٨:٥٠، ١١ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[بورهان خۆشناو]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٩:٠٤، ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> بۆ زیادکردنی وێنەی کەسایەتی | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> مەقامبێژ و حەیرانبێژ و گۆرانیبێژ (بورهان خۆشناو) | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ -->https://kurdipedia.org/files/photos/2010/3330.JPG?ver=20100125010000 | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[ب:Ari Qasm|Ari Qasm]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Burhan xoşnaw.jpeg|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٢٧، ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[مەلا مەسعوود]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١١:٥٧، ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> بۆ دانانی وێنەی کەسایەتی | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> مامۆستای ئایینی (مەلا مەسعوود) | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ -->https://scontent.febl4-2.fna.fbcdn.net/v/t1.6435-9/30715068_615575822141412_6062463689695428608_n.jpg?_nc_cat=104&ccb=1-7&_nc_sid=6ee11a&_nc_ohc=2L1dct2X5GQQ7kNvgHj0Emw&_nc_oc=Adgm8rKl5-0xSKtG5rC8QO8qmqu9V1BhqDMAzoDhW5pfHucib7mpyT9oUKeCOLCKx5Y&_nc_zt=23&_nc_ht=scontent.febl4-2.fna&_nc_gid=ALF9RMN-R5t-yLYrTwqORFt&oh=00_AYAbFfQum49ayk_RSFtdPCNHYz3wxgXdhC9yy5_G0KGHYA&oe=67E901E7 | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[ب:Ari Qasm|Ari Qasm]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Mela Mesûd.jpg|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:٥٢، ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[سان جۆڵا]] == {{ڕەوشی داواکاری|2}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٩:٠٠، ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> بەرەوپێشبردنی وتار | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> سیاسەتوانێکی گەنجی کورد سان جۆڵا | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ -->https://scontent.febl4-2.fna.fbcdn.net/v/t39.30808-6/458965425_1939957593137159_699612569270630338_n.jpg?_nc_cat=102&ccb=1-7&_nc_sid=833d8c&_nc_ohc=0UqWaxYpWWoQ7kNvgELpcQ1&_nc_oc=Adg9vQ3uzDr3bTqAdDh01FeQDadin7D6kXBMK0JHnRwEpANtZPhLVqYM69HMWI271-8&_nc_zt=23&_nc_ht=scontent.febl4-2.fna&_nc_gid=ApMoeQxruGa3K55jEphKtKU&oh=00_AYAcWwkGCpTL7uO5MQkWfCSfIz90qcZZ8U9d-iJBDn-m-w&oe=67C7C1E2 | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = @[[ب:Ari Qasm|Ari Qasm]] {{نەکرا}} لە کۆمنز ھەیە. ([[:پەڕگە:San Jola.jpg|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٣٥، ٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لێرە واژووەکەت بکە. --> }} == [[عەلی قازی]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٢:٤٥، ١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> دانانی وێنە بۆ وتارێکی بێ وێنە | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> کوڕی قازی محەممەد "عەلی قازی" | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ -->https://www.rudaw.net/s3/rudaw.net/ContentFiles/41425Image1.jpg?mode=crop&quality=70&rand=1&scale=both&w=752&h=472&version=279584 | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[ب:Ari Qasm|Ari Qasm]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Ali Qazi.jpeg|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠١:٣٥، ٩ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[ئەفسانەی کۆرا]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٤:٣٥، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> باشترکردنی وتار | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> https://en.wikipedia.org/wiki/File:Legend_of_Korra_logo.png | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = {{کرا}} ([[:ckb:پەڕگە:Legend of Korra logo.png|بینین]]). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:١٧، ١١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[گرانی (کایەی ڤیدیۆیی)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٢:٠٥، ٩ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> دانانی پۆستەرێکی نوێ بۆ یارییەکە | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> یاریی ڤیدیۆیی | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> https://howlongtobeat.com/games/67329_Granny.jpg | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Granny Game.jpg|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٤٠، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[گرانی (کایەی ڤیدیۆیی)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٢:٠٦، ٩ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> بۆ دانانی وێنەی زیاتر بۆ وتارەکە | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> یاریی ڤیدیۆیی | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> https://m.media-amazon.com/images/M/MV5BMGI4MDY1ZWItMTgxYi00NTljLWJiMTUtMjg0MmY0YTBhNzRjXkEyXkFqcGc@._V1_FMjpg_UX1000_.jpg | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Granny_chapter two.jpg|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٤٠، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[گرانی (کایەی ڤیدیۆیی)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٢:٠٧، ٩ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> دانانی وێنەی زیاتر بۆ وتار | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> یاریی ڤیدیۆیی | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> https://m.media-amazon.com/images/M/MV5BY2U1OGFhY2YtMTNjMi00OTk0LWFhYTAtMTRmY2I1NDE1MmViXkEyXkFqcGc@._V1_.jpg | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Granny 3.jpg|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٤٠، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[بزووتنەوەی گۆڕان]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢١:٣٧، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> بارکردنی ئاڵایەکی چاکتر بۆ بزووتنەوەی گۆڕان | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> ئاڵای بزووتنەوەی گۆڕان | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> https://speemedia.com/imgnews/261020241130600_goran.jpg | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Bzûtineweyi Goran.jpg|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٤٠، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[سەعدی ئەحمەد پیرە]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٢:٤٧، ١٨ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> زیادکردنی وێنە بۆ کەسایەتییەکە | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> گوتەبێژی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> https://www.kdp.info/grafik/ImageThumb.aspx?size=650&Image=/grafik/uploaded/2022/sahdi__2022_09_27_h11m42s3__RM.jpg | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[ب:Ari Qasm|Ari Qasm]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Saadi Ahmad Pira.jpeg|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٠١، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[حیزبی شیوعیی کوردستان-عێراق]] == {{ڕەوشی داواکاری|2}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٢:٥١، ١٨ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> بارکردنی ئاڵای حیزبی شیوعی | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> ئاڵای حیزبی شیوعی کوردستان | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> https://regaykurdistan.com/images/logo/hzab2023.jpg | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = @[[ب:Ari Qasm|Ari Qasm]] {{نەکرا}} ([[:پەڕگە:Kurdistan Communist Party Logo.svg|لە کۆمنز ھەیە]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٦:٥٤، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لێرە واژووەکەت بکە. --> }} == [[حەمید ئەفەندی]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٢:٣٤، ٩ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> بارکردنی وێنەی کەسایەتی | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> حەمید ئەفەندی | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> https://cdnuploads.aa.com.tr/uploads/Contents/2016/11/14/thumbs_b_c_d185eeece7fc7cd75b1bbb27e0369086.jpg?v=111033 | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[ب:Ari Qasm|Ari Qasm]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Hamid Effendi.jpg|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٠٩، ١٥ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[زەعیم عەلی]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٦:٢٢، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> زیادکردنی وێنە بۆ وتار | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> فەرماندەیەکی پ.د.ک "زەعیم عەلی" | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> https://www.kdp.info/grafik/ImageThumb.aspx?size=650&Image=/grafik/uploaded/2016/zaim-ali__2015_12_27_h10m58s49__RM.jpg | زانیاریی زیاتر = {{وب|Ari Qasm}} بەستەرەکە بگۆڕە ناتوانین بزانین ئەو ڵینکەی ناردووتە چییە چونکە بەسەرچووە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٤:٣٠، ٩ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) : سڵاو {{وب|Sakura emad}} ئەگەر ئەڵێی من پەڕگەکەی بۆ بار ئەکەم، لای من لینکەکە دەرەکەوێت. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٢٤، ١٩ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = [[ب:Ari Qasm|Ari Qasm]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Zaim Ali.jpeg|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:١١، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[بزووتنەوەی پەیوەندیی ئیسلامیی کوردستان]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٠:٣٧، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە -->بۆ زیادکردنی لۆگۆی حیزبەکە | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> لۆگۆی بزووتنەوەی پەیوەندیی ئیسلامیی کوردستان | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ -->https://i.imgur.com/eGsYKwe.jpeg | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:bzûtineweyi peywendîyi îslamîyi kurdistan.jpeg|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:٠٨، ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[کساف]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٣:١٠، ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە -->دانانی لۆگۆی ڕێکخراوەکە بۆ وتار | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ -->ڕێکخراوەی کساف | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ -->https://imgur.com/a/4YiNNQ9 | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:rêkxiraweyi ksaf.jpeg|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:١٣، ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[بلوی]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Jimmy&#38;Friends 2|Jimmy&#38;Friends 2]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Jimmy&#38;Friends 2|لێدوان]]) ٠٣:٤١، ٢٣ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = بۆ وتاری ویکیپیدیا | ناساندن = زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی | سەرچاوەی پەڕگە = [https://zh.wikipedia.org/wiki/File:Bluey_TV_show_poster.jpeg ویکیپیدیای چینی] | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Jimmy&#38;Friends 2|Jimmy&#38;Friends 2]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Bluey TV show poster.jpeg|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٣٢، ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[وەھاب ھەڵەبجەیی]] == {{ڕەوشی داواکاری|2}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٢:٢١، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> دانانی وێنەی کەسایەتییەکە بۆ وتار | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> بەڕێوەبەری گشتیی دەزگای دژەتیرۆر | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> https://media.kurdpress.com/d/2023/08/10/3/225564.jpg?ts=1691661416000 | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] {{نەکرا}} ([[:File:وەھاب ھەڵەبجەیی.jpg|لە کۆمنز ھەیە]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:١٤، ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[گەمارۆدانی ھەولێر (١٨٢٢)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٤:٤٢، ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە -->دانانی تابلۆکە لە وتارەکەدا | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ -->گرتنی ھەولێر لەلایەن ھێزەکانی سۆرانەوە | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ -->https://i.imgur.com/FtaEFnV.png | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Gemarodanî hewlêr.png|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:١٢، ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[١٠١ دالماتیانی]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Jimmy&#38;Friends 2|Jimmy&#38;Friends 2]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Jimmy&#38;Friends 2|لێدوان]]) ٠٠:٤٥، ٨ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = بۆ وتاری ویکیپیدیا | ناساندن = فیلم | سەرچاوەی پەڕگە = [https://en.wikipedia.org/wiki/File:One_Hundred_and_One_Dalmatians_movie_poster.jpg ویکیپیدیای ئینگلیزی] | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Jimmy&#38;Friends 2|Jimmy&#38;Friends 2]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:One_Hundred_and_One_Dalmatians_movie_poster.jpg|بینین]]) ‎ _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] ٢٠:٠٠، ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[ئەنتز]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Jimmy&#38;Friends 2|Jimmy&#38;Friends 2]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Jimmy&#38;Friends 2|لێدوان]]) ٠٢:٥٢، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = بۆ وتاری ویکیپیدیا | ناساندن = فیلم | سەرچاوەی پەڕگە = [https://en.wikipedia.org/wiki/File:Antz-Poster.jpg ویکیپیدیای ئینگلیزی] | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Jimmy&#38;Friends 2|Jimmy&#38;Friends 2]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Antz-Poster.jpg|بینین]]) ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٥٦، ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) }} == [[خانزادی سۆران]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٨:١٣، ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە -->بۆ زیادکردنی وێنای میر خانزاد | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ -->وێنای میری میرنشینی سۆران، میر خانزاد | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ -->https://www.kurdipedia.org/files/photos/2021/397856.JPG?ver=20211206122757 | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[ب:Ari Qasm|Ari Qasm]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:xanzadî soran.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٨:٤٨، ٧ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[وەھاب ھەڵەبجەیی]] == {{ڕەوشی داواکاری|2}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٠:٣٢، ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە -->پەڕگەکەی لە کۆمنز سڕدرایەوە | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ -->بەڕێوەبەری گشتیی گرووپی بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر، وەھاب ھەڵەبجەیی | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> https://i.imgur.com/N4JbFP3.jpeg https://rojnews.news/wp-content/uploads/2025/01/760599Image1-750x430.jpg | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]: بەپێی [[ویکیپیدیا:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان/تەختەئاگاداری|ئێرە]] کە وتووێژی لێ کراوە، باشتر وایە ئەو پەڕگانەی بار ئەکرێن لە کوردپێدیا نەھێنرێتە ئێرە، چونکە گرنگی بە مافی لەبەرگرتنەوە نایەن ئەگەری سڕینەوەیان لە داھاتوو زۆرە. ئەگەر پەڕگەکە لە وێبگەیەکی تر یا بە سکرینشۆتێک لە یوتیوب بھێنی زۆر باشترە بۆ وێنەکە، ئەتوانین مۆڵەتنامەیەکی گونجاوی بۆ دانێین.[[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١١:١٧، ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) @[[بەکارھێنەر:-Haryad|Haryad-]] ئێستا ئەمەیان باشە؟ <!-- داڕێژە:واژوونەکراو --><small class="autosigned">—&nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/Ari Qasm|بەشدارییەکان]]) ١٨:٥٢، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</small> :{{وب|Ari Qasm}} نا ئەوەش نابێ. سەیرێکی ئەم نموونانە بکە [[:پەڕگە:ئیبراھیم قادری.jpg|یەکەم]]، [[:پەڕگە:سەلام کۆیی.png|دووەم]]، [[:پەڕگە:حاجی مەکی بەرنامەی ڕۆژانەی ئێن ئاڕ تی.png|سێیەم]]، [[:File:حاجی کاروان.jpg|چوارەم]]، یەکێکی لەم شێوەیە بێکێشەیە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١١:١٠، ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:-Haryad|Haryad-]] نازانم، پێشتریش ھەر لەمەیان [[:پەڕگە:Bzûtineweyi peywendîyi îslamîyi kurdistan.jpeg|پەڕگەی بارکراو]] ھەیە. بە ھەمان شێوە [[:پەڕگە:Kamal mufty.png|پەڕگەی زۆری دیکەی بارکراوی کوردیپیدیا]]ش ھەیە. دواتر خۆ کوردیپیدیا قەدەغە نەکراوە بە پێی ئەو شوێنەی ئاماژەت پێداوە لە ئێستادا. :بەھەرحاڵ، ئەمەی دووەم باشە ئێستا؟ ئەویش بە ھەمان شێوەی ئەو پەڕگانەی ئاماژەت پێداون یەکێکە لە میدیاکانی وەک ڕووداو و ئێن ئاڕتی و دەنگی ئەمەریکا. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٦:٤١، ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::{{وب|Ari Qasm}} یەکەم بۆ لۆگۆ بە شێوەی ئازاد لە کۆمنز ناتوانرێ بار بکرێ تەنیا بە ڕێگەی نائازاد بار ئەکرێ. دووەم پەڕگەش کەسایەتییەکی کۆچکردووە، ڕەنگە ئیتر وێنەیەکی ئازادی پەیا نەبێ لەبەر ئەوە بارم کردووە. ئەم کێشەیەش زیاتر لەسەر کەسایەتییە زیندووەکانە چونکە ڕەنگە لە داھاتووا وێنەیەکی ئازادی بۆ بار بکرێ و ئەمەی ئێستا بسڕێتەوە. دوو ڕێگەیە ھەیە بۆ بارکردنی پەڕگەکە: # ئەتوانی داوا لە میدیایەک بکەی بەم شێوەیە [https://zheen.org/بنکەی-ژین-و-ویکیپیدیای-کوردی/ وێنەکەی یەکەم]، [https://xebat.net/ku/?page%20id=189526 وێنەی دووەم] لە خوار وێنەکە ئەم مۆڵەتە Creative Commons Attribution Share-alike license 4.0 دانێن و ئەو کاتە ھەر لە کۆمنز دائەنرێ. #ئەگەر وێنەکە لەو ماڵپەڕە بار بکەین، بەپێی ڕێساکانی ئێرە پێویستە کوالێتیی پەڕگەکە نزم و قەبارەکەی وێنەکە بچووک بکەمەوە تەنیا بەشێکی بۆ ناساندنی وتارەکە بە کار بێ. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٩:٤٩، ٣٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:-Haryad|Haryad-]] زۆر سوپاس کاک ھەریاد ماندووم کردیت. کە بارکردنی پەڕگەی کەسایەتییە زیندووەکان ئەم کێشەیەی لەسەر بێت با ھەر ئەوەی دووەمیان بێت (بە قەبارەی بچوک و کوالێتیی نزم). وە بە ڕای تۆش بەمەی دووەمیان بکرێت باش دەبێت؟ <!-- داڕێژە:واژوونەکراو --><small class="autosigned">—&nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/Ari Qasm|بەشدارییەکان]]) ١٠:٤٨، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</small> :::{{وب|Ari Qasm}} لە خزمەتدام، شایەنی نییە. باشییەکە ھەر ئەوەیە، وێنەکە بچووک ئەکرێتەوە تا ئەو ڕادەیەی پێویستە کەسەکە بناسرێتەوە. دوای کە بچووکیش کراوەیە، تۆزێ تەڵخییەک ئەکەوێتە سەر وێنەکە، بەو شێوەیەی وتم ئاوا دەرەچێت. بە ڕای من بەبێ وێنە بمێنێتەوە باشترە. چەن وتارمان بەبێ وێنەن، کێشەی نییە با وا بێ، تا وێنەیەکی ئازادی بۆ بڵاو ئەکرێتەوە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٤:٢٩، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|Haryad-]] تەواو، با وتارەکە ھەر بە بێ پەڕگە بمێنێتەوە. <!-- داڕێژە:واژوونەکراو --><small class="autosigned">—&nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/Ari Qasm|بەشدارییەکان]]) ١٠:٥٤، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</small> }} == [[میرنشینی زەنگنە]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٠:٥٦، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> بۆ ناساناندنی شوێنی دەسەڵاتی میرنشینی زەنگنە، کە لەسەر نەخشەکە بە لیوای کەرکووک ئاماژەی پێدراوە | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> نەخشەیەکی لیوایەکانی [[شانشینی عێراق]] لە ١٩٣٩ | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ -->https://i.pinimg.com/736x/f0/d3/13/f0d313e97c761e27510aca1b6433f40e.jpg https://it.pinterest.com/pin/984529168523391377/ | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = {{وب|Ari Qasm}} لە [https://w.wiki/QYZC کۆمنز] ھەیە. ئەمەش وێنەیەکی تری نەخشەکە لە [https://w.wiki/QYaA کۆمنز] ھەر لەسەر ئەو شێوەیە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٣:٠٩، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:-Haryad|Haryad-]] سەیری پەڕگەکانی کۆمنزم کرد، بەڵێ ھەر نەخشەی شانشینی عێراقن، بەڵام ناوی میرنشینەکانیان لەسەر نەنووسراوە. <!-- داڕێژە:واژوونەکراو --><small class="autosigned">—&nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/Ari Qasm|بەشدارییەکان]]) ١٣:٢٤، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</small> ::{{وب|Ari Qasm}} ئەگەر لە وتارەکە نووسرا بێ، بۆ نموونە میرنشینی بابان سەر بە لیوای سلێمانییە ئەوە کافییە و پەڕگەی زیایەی ناوێ. ئەگەر ئەزانی کە پەڕگەکەی خۆت ئاماژەت پێ کرد، زانیاریی زیاتر ئەیا ئەوە باری ئەکەم. بەس سەرچاوەی پەڕگەکە لە چی ماڵپەڕێکە لینکی ماڵپەڕەکە دابنێ، چونکە سەرچاوەی ماڵپەڕەکەم پێویستە لە کاتی بارکردنی پەڕگەکە، نەک لینکی ڕاستەوخۆی پەڕگەکە. واژووەکەشت دابنێ، چەنجارێکە بیرت ئەچێ واژووەکەت بکەی. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٣:٥٧، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|Haryad-]] وەڵاھی جا بڵێم چی گەر زانیاریی زیاتر دەدات یاخود نا. لەبەرئەوە ئەم پەڕگەیەم پێشکەشکرد بۆ بارکردن، چوونکە ئەم میرنشینە زۆر کەم ئاماژەی پێدراوە و باسی کراوە لە سەرچاوەکان. بۆیە ئەم نەخشەیەم پێ گرنگ بوو بۆ وتارەکە. تەنانەت ئەم پەڕگەیەش زۆر کەم ھەیە، گەڕام بۆی تەنھا لەم سایتە دەستم کەوت بە ڕێکی. من داوام پێشکەشکرد بۆ بارکردنی، گەر باردەکرێت با بکرێت، گەریش ناکرێت لەبەر ھۆکارێک، ئەوا با بیزانین. لینکەکەیشم دانا. سوپاس. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٦:٥٢، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::{{وب|Ari Qasm}} پەڕگە ملەوەنەکەم دۆزیەوە [https://www.sotaliraq.com/2021/10/28/%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%82-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%A6%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%AA%D9%83-11/#google_vignette سەیری بکە]. کاتێ داوای ماڵپەڕەکە ئەکەم، ئەبێ وەک ئەمەی من بێ کە دامنا، نەک pinterest و ماڵپەڕی ئەپلۆدکردنی وێنە. ئینجا ئەگەر ئەوەی ملەوەنەکەت ئەوێ باری ئەکەم، چونکە پەڕگە ڕەش و سپییەکە لە سەرچاوەیەکە نەمدۆزییەوە وەک ماڵپەرێک بێ. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٨:٠٣، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|Haryad-]] بە ڕاستی منیش زۆر گەڕام، ئەشمزانی کە ماڵپەڕەکانی وەکوو پینترێست پێناچێت کە بۆ ئەوە ببن، بەڵام دڵنیاش نەبووم دەربارەی، وە ھەم لە ماڵپەڕی تریش نەمدۆزییەوە. وە ئەم پەڕگە پڕڕەنگەی ئاماژەت بۆی کردووە لەو ماڵپەڕە، ھیچ کێشەیەکی نییە، باشتریشە کە ڕەنگدارە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٩:٠٣، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::{{وب|Ari Qasm}} {{کرا}} ([[:پەڕگە:Map of the Kingdom of Iraq, 1939.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٠:٢٦، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[میر ئیسماعیل زەنگنە]] == {{ڕەوشی داواکاری|2}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٢:٢٧، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> بۆ ناساندنی زیاتری وتارەکە | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ -->پۆرترەیتێکی میر ئیسماعیل زەنگنە | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ -->https://www.kurdipedia.org/files/photos/2011/33049.JPG?ver=20110126000000 | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = {{وب|Sakura emad}} من لە کوردپێدیاوە پەڕگە بار ناکەم. ئەم پەڕگە کەسایەتییانە ئەکرێ بۆ ویکیپیدیا بار بکرێ؟ [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٣:١٥، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) : ئەکرێ بەڵام ئەی کوا زانیارییەکانی پەڕگەکە تۆ نازانی ھی چییە و لەکوێوە ھاتووە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٨:١٤، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::{{وب|Sakura emad}} ئەوە ئەبێ {{وب|Ari Qasm}} زانیارییە پێویستەکان دابنێ. من لە بارەی پەڕگەکەوە نازانم. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٨:٢١، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|Haryad-]] ئەوە دووبارە بۆی گەڕام، دیارە لە [https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=2011012622042833048 بەرگی ئەو کتێبە] وەریانگرتووە. <!-- داڕێژە:واژوونەکراو --><small class="autosigned">—&nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/Ari Qasm|بەشدارییەکان]]) ١٩:١٠، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)</small> :::{{وب|Ari Qasm}} ئەمە وێنەی کەسایەتییە، کوردپێدیا نابێ بە سەرچاوەیەکی باش بۆ پەڕگەکە. ئەگەر وێبگەیەکی تر شک ئەبەی لێرە داینێ، لەگەڵ زانیاریی پەڕگەکە کێ خاوەنی وێنەکەیە و سەرچاوەکەی چییە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٢:٢٤، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[ بازرگانی بەختەوەر]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٦:٥٥، ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> بۆ خستنەڕووی شێوەی میمەکە | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ -->میمێکی سەر ئینتەرنێتی دژە جوولەکە | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Happy_Merchant.jpg | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:The Happy Merchant.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٠:١٤، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) }} oqppetc6h845jde5amdd4srka296opa 0 283125 1613477 1500466 2026-07-30T14:48:24Z 1silent scientist 51740 1613477 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=حەمایل مەحموود ئاغای زێباری|ناوی خۆماڵی=حەمایل خان|نیشتەجێ=[[باشووری کوردستان]]|نەتەوە={{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[کورد]]|ناوبانگ=هاوسەری [[مەلا مستەفا]]|حیزب={{flagicon image|Flag of the KDP.svg}} [[پارتی دیموکراتی کوردستان|پ.د.ک]]|ئایین=[[ئیسلام]]|مناڵەکان=[[مەسعوود بارزانی|مەسعوود]]، دڵشاد، نیھاد، سیداد، وەجی، خاتوون، لەیلا، ویژە|باوک=[[مەحموود ئاغای زێباری]]|ھاوسەر=[[مەلا مستەفا]]|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١٩٢٤|ڕێکەوتی مەرگ=٢٧ی تەمموزی ٢٠١١|شوێنی مەرگ={{flagicon image|Flag of Austria.svg}} [[نەمسا]]|شارۆمەندێتی={{flagicon image|Flag of Iraq.svg}} [[عێراق|کۆماری عێراق]]|وێنە=Hemayl zêbarî.jpg}} '''حەمایل مەحموود ئاغا زێباری''' (١٩٢٤ – ٢٧ی تەممووزی ٢٠١١) ناسراوە بە '''حەمایل خان'''،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حەمایل زێباری |وێبگە=کورد کۆڵێکت (Kurd Collect)}}</ref> ھاوسەری شۆڕشگێر و دامەزرێنەری [[پارتی دیموکراتی کوردستان]]، [[مەلا مستەفا|مەلا مستەفا بارزانی]]یە و دایکی سەرۆکی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و سەرۆکی پێشووی [[ھەرێمی کوردستان]]، [[مەسعوود بارزانی|مەسعوود مستەفا بارزانی]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردیپێدیا |یەکەم=Kurdipedia- |سەردێڕ=حەمایل خان کچی مەحمود ئاغای زێباری خێزانی مەلا مستەفای بارزانی |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20220124223307402729 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=Kurdipedia.org}}</ref> == سەرچاوەکان == <references />{{تووڵی دەروازە|کوردستان|ژیاننامە}} {{بنەماڵەی مستەفا بارزانی}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} ivkn8wsxxjmx9zue17rmqpksml9qgkw 14 283445 1613514 1428354 2026-07-30T16:31:37Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Books in Arabic|Books in Arabic]] بۆ [[:Commons:Category:Arabic-language books|Arabic-language books]] 1613514 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Arabic-language books}} [[پۆل:وێژەی عەرەبی]] [[پۆل:کتێبەکان بەپێی زمان]] bljtp6dhwb3kdb218cf5rjh57kp3gsw 1 283968 1613666 1431884 2026-07-31T07:26:34Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1613666 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[مەھمەت یەڤوز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1431883 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230715040503/https://ilkha.com/english/analysis/a-distinguished-politician-in-the-history-of-turkish-politics-mehmet-yavuz-9419 بۆ https://ilkha.com/english/analysis/a-distinguished-politician-in-the-history-of-turkish-politics-mehmet-yavuz-9419 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230715040505/https://ilkha.com/english/latest/mehmet-yavuz-has-passed-away-5864 بۆ https://ilkha.com/english/latest/mehmet-yavuz-has-passed-away-5864 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:٤٥، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مەھمەت یەڤوز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1613665 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230715040504/https://dogruhaber.com.tr/haber/297875-yavuz-kurt-meselesini-alti-ayda-cozeriz/ بۆ https://dogruhaber.com.tr/haber/297875-yavuz-kurt-meselesini-alti-ayda-cozeriz/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٧:٢٦، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) nfs4r7ftgtntgeqb8pd5a1kpufqyupa 0 286811 1613603 1572046 2026-07-30T21:07:51Z Ari Qasm 57423 1613603 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=|width=|partof=[[شۆڕشی عێراق]]|image=Iraq's 1920 Revolution.jpg|caption=|date=نزیکەیی ١٩١٩-١٩٢٠|place=[[قەزای ئاکرێ]]، [[عێراقی زۆرەملێ]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|result=|status=|combatants_header=|combatant1={{tree list}} * {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[سوورچی|ھۆزی سوورچی]] ** {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ھۆزە کوردەکان|ھۆزی زێباری]] ** {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[بنەماڵەی بارزانی| بارزانی]] ** {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ھۆزە کوردەکان| ھۆزی شێروانی]]|combatant2={{flagicon image|Flag of Great Britain (1707–1800).svg}} [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا| بەڕیتانیا]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Iraq (1924–1959).svg}} [[عێراقی زۆرەملێ|ئینتیدابی عێراقی]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[ھێزە ئاشوورییەکانی عێراق|ئاشوورییەکان]]|combatant3=|commander1= {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[فارس ئاغا]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[بابەکر بەگ]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ئەحمەد بارزانی]]|commander2={{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[ئاغا پەتڕۆس]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[مەلیک خوشابا]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Great Britain (1707–1800).svg}} [[ئێلمەر ھاڵدن]]|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=٥٠٠٠|strength2=٤٠٠٠-٦٠٠٠|strength3=|casualties1=|casualties2=|casualties3=|notes=|campaignbox= }} '''ڕاپەڕینی سوورچی''' یان '''یاخیبوونی سوورچی''' ڕاپەڕینێک بوو کە لەلایەن [[سوورچی|ھۆزی سوورچییەوە]] لە نزیکەی ١٩١٩ تا ١٩٢٠ ئامانجی سەرەکیی ڕاپەڕین دامەزراندنی دەوڵەتێکی سەربەخۆی کوردی بوو.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Haldane|یەکەم=James|ناونیشان=https://archive.org/details/32882019307837-theinsurrection/page/n265/mode/1up|سەردێڕ=The insurrection in Mesopotamia, 1920|ڕێکەوت=١٩٢٢|بڵاوکەرەوە=W. Blackwood and Sons|شوێن=Edinburgh and London|پەڕەکان=٢٤٦-٢٤٧|زمان=en}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilson|یەکەم=Arnold Talbot|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ktpmAAAAMAAJ|سەردێڕ=Mesopotamia, 1917-1920: A Clash of Loyalties; a Personal and Historical Record|ڕێکەوت=١٩٣١|بڵاوکەرەوە=H. Milford|پەڕە=٢٩١|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Donabed|یەکەم=Sargon|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bwLdCQAAQBAJ&dq=assyrian+camp+attacked+1919&pg=PT34|سەردێڕ=Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Edinburgh University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٤٨٦-٨٦٠٥-٦|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=D’Amato|یەکەم=Anthony|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=cgGSkSs41zQC|سەردێڕ=International Law and Political Reality:Collected Papers|ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=Springer Netherlands|ژپنک=٩٠-٤١١-٠٠٣٦-٩|پەڕەکان=٣٤١–٣٤٢|زمان=en}}</ref> == پێشینە == لە ساڵی ١٩١٩ کوردانی سوورچیی [[قەزای ئاکرێ]] یاخیبوونیان لە دژی [[حکوومەتی شانشینی یەکگرتوو|حکوومەتی بەڕیتانیا]] دەستپێکرد. یاخیبوونەکە قورس بوو، حکوومەت بۆ ماوەیەکی زۆر نەیتوانی یاخیبوونەکە سەرکوت بکات. پاشان کوردانی [[ھۆزە کوردەکان|ھۆزی سورچی]]، ھێرشیان کردە سەر [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییە]] کە ئامانجیان داگیرکردنی [[عێراق|باکووری عێراق]] بوو.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Haldane|یەکەم=James|ناونیشان=https://archive.org/details/32882019307837-theinsurrection/page/n265/mode/1up|سەردێڕ=The insurrection in Mesopotamia, 1920|ڕێکەوت=١٩٢٢|بڵاوکەرەوە=W. Blackwood and Sons|شوێن=Edinburgh and London|پەڕەکان=٢٤٦-٢٤٧|زمان=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHaldane1922">Haldane, James (1922). [[iarchive:32882019307837-theinsurrection/page/n265/mode/1up|''The insurrection in Mesopotamia, 1920'']]. Edinburgh and London: W. Blackwood and Sons. pp.&nbsp;<span class="nowrap">246–</span>247.</cite></ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/reports-mandated-territories-1920/page/n116/mode/1up|سەردێڕ=Iraq. report on Iraq administration. October, 1920-March, 1922|ڕێکەوت=١٩٢٥|بڵاوکەرەوە=His Majesty’s Stationery Office|پەڕەکان=١٠٤|زمان=en}}</ref> === شایەتحاڵی === <blockquote>«ھۆزە کوردەکانی ڕۆژھەڵات و باکووری ڕۆژھەڵاتی [[مووسڵ]] دڵەڕاوکێیان بۆ دروست کردین، بەڵام ئەوانیش لە ماوەی ساڵی ١٩١٩دا وانەی خۆیان فێربووبوون و تەنھا سوورچییەکانی قەزای [[ئاکرێ]] لە یاخیبووندا ھەڵسانەوە.»<ref name=":0" /></blockquote> == دەرئەنجامەکان == دوای چەندین شەڕ و گەمارۆدان بە سەرۆکایەتیی [[سوورچی|سوورچییەکان]] بۆ سەر [[ئاشوورییەکان|سەربازانی ئاشوورییەکان]] لە کۆتاییدا لەلایەن ھێزەکانی ئاشووریی [[ئاغا پەتڕۆس|ئاغا پەتڕۆسەوە]] لە [[بەرگریکردن لە جوجار]] شکستیان ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Browne |یەکەم=J Gilbert |ناونیشان=http://assyrianlevies.info/1915-1932.html|سەردێڕ=1915-1932 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=Assyrian RAF Levies |زمان=en}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilson|یەکەم=Arnold Talbot|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ktpmAAAAMAAJ|سەردێڕ=Mesopotamia, 1917-1920: A Clash of Loyalties; a Personal and Historical Record|ڕێکەوت=١٩٣١|بڵاوکەرەوە=H. Milford|پەڕە=٢٩١|زمان=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFWilson1931">Wilson, Arnold Talbot (1931). [https://books.google.com/books?id=ktpmAAAAMAAJ ''Mesopotamia, 1917-1920: A Clash of Loyalties; a Personal and Historical Record'']. H. Milford. p.&nbsp;291.</cite></ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Haldane|یەکەم=James|ناونیشان=https://archive.org/details/32882019307837-theinsurrection/page/n265/mode/1up|سەردێڕ=The insurrection in Mesopotamia, 1920|ڕێکەوت=١٩٢٢|بڵاوکەرەوە=W. Blackwood and Sons|شوێن=Edinburgh and London|پەڕەکان=٢٤٦-٢٤٧|زمان=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHaldane1922">Haldane, James (1922). [[iarchive:32882019307837-theinsurrection/page/n265/mode/1up|''The insurrection in Mesopotamia, 1920'']]. Edinburgh and London: W. Blackwood and Sons. pp.&nbsp;<span class="nowrap">246–</span>247.</cite></ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/reports-mandated-territories-1920/page/n116/mode/1up|سەردێڕ=Iraq. report on Iraq administration. October, 1920-March, 1922|ڕێکەوت=١٩٢٥|بڵاوکەرەوە=His Majesty’s Stationery Office|پەڕەکان=١٠٤|زمان=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">[[iarchive:reports-mandated-territories-1920/page/n116/mode/1up|''Iraq. report on Iraq administration. October, 1920-March, 1922'']]. His Majesty’s Stationery Office. 1925. p.&nbsp;104.</cite></ref> == ئەمانەش ببینە == * [[کاتھێڵی ڕاپەڕینی کوردەکان|کاتھێڵی یاخیبوونی کورد]] * [[ھۆزە کوردەکان]] * [[بەرگریکردن لە جوجار]] * [[شەڕی چیای ئاکرێ (١٩٢٠)]] == سەرچاوەکان == [[پۆل:ڕاپەڕینەکان]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:شەڕەکان]] [[پۆل:دەیەی ١٩٢٠]] [[پۆل:دەیەی ١٩٠٠]] [[پۆل:مێژووی ئاشوورییەکان]] [[پۆل:ململانێی کورد و عێراق]] [[پۆل:مێژووی عێراق]] <references />{{تووڵی دەروازە|مێژوو|شەڕ|کوردستان|عێراق|شانشینی یەکگرتوو}} [[پۆل:شانشینی یەکگرتوو لە ساڵەکانی سەدەی ٢٠ەم]] bntihhlgy76ba47aaq6ckielwo42i5e 1613608 1613603 2026-07-30T21:17:12Z Ari Qasm 57423 /* ئەمانەش ببینە */ 1613608 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=|width=|partof=[[شۆڕشی عێراق]]|image=Iraq's 1920 Revolution.jpg|caption=|date=نزیکەیی ١٩١٩-١٩٢٠|place=[[قەزای ئاکرێ]]، [[عێراقی زۆرەملێ]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|result=|status=|combatants_header=|combatant1={{tree list}} * {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[سوورچی|ھۆزی سوورچی]] ** {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ھۆزە کوردەکان|ھۆزی زێباری]] ** {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[بنەماڵەی بارزانی| بارزانی]] ** {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ھۆزە کوردەکان| ھۆزی شێروانی]]|combatant2={{flagicon image|Flag of Great Britain (1707–1800).svg}} [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا| بەڕیتانیا]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Iraq (1924–1959).svg}} [[عێراقی زۆرەملێ|ئینتیدابی عێراقی]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[ھێزە ئاشوورییەکانی عێراق|ئاشوورییەکان]]|combatant3=|commander1= {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[فارس ئاغا]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[بابەکر بەگ]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ئەحمەد بارزانی]]|commander2={{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[ئاغا پەتڕۆس]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[مەلیک خوشابا]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Great Britain (1707–1800).svg}} [[ئێلمەر ھاڵدن]]|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=٥٠٠٠|strength2=٤٠٠٠-٦٠٠٠|strength3=|casualties1=|casualties2=|casualties3=|notes=|campaignbox= }} '''ڕاپەڕینی سوورچی''' یان '''یاخیبوونی سوورچی''' ڕاپەڕینێک بوو کە لەلایەن [[سوورچی|ھۆزی سوورچییەوە]] لە نزیکەی ١٩١٩ تا ١٩٢٠ ئامانجی سەرەکیی ڕاپەڕین دامەزراندنی دەوڵەتێکی سەربەخۆی کوردی بوو.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Haldane|یەکەم=James|ناونیشان=https://archive.org/details/32882019307837-theinsurrection/page/n265/mode/1up|سەردێڕ=The insurrection in Mesopotamia, 1920|ڕێکەوت=١٩٢٢|بڵاوکەرەوە=W. Blackwood and Sons|شوێن=Edinburgh and London|پەڕەکان=٢٤٦-٢٤٧|زمان=en}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilson|یەکەم=Arnold Talbot|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ktpmAAAAMAAJ|سەردێڕ=Mesopotamia, 1917-1920: A Clash of Loyalties; a Personal and Historical Record|ڕێکەوت=١٩٣١|بڵاوکەرەوە=H. Milford|پەڕە=٢٩١|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Donabed|یەکەم=Sargon|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bwLdCQAAQBAJ&dq=assyrian+camp+attacked+1919&pg=PT34|سەردێڕ=Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Edinburgh University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٤٨٦-٨٦٠٥-٦|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=D’Amato|یەکەم=Anthony|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=cgGSkSs41zQC|سەردێڕ=International Law and Political Reality:Collected Papers|ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=Springer Netherlands|ژپنک=٩٠-٤١١-٠٠٣٦-٩|پەڕەکان=٣٤١–٣٤٢|زمان=en}}</ref> == پێشینە == لە ساڵی ١٩١٩ کوردانی سوورچیی [[قەزای ئاکرێ]] یاخیبوونیان لە دژی [[حکوومەتی شانشینی یەکگرتوو|حکوومەتی بەڕیتانیا]] دەستپێکرد. یاخیبوونەکە قورس بوو، حکوومەت بۆ ماوەیەکی زۆر نەیتوانی یاخیبوونەکە سەرکوت بکات. پاشان کوردانی [[ھۆزە کوردەکان|ھۆزی سورچی]]، ھێرشیان کردە سەر [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییە]] کە ئامانجیان داگیرکردنی [[عێراق|باکووری عێراق]] بوو.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Haldane|یەکەم=James|ناونیشان=https://archive.org/details/32882019307837-theinsurrection/page/n265/mode/1up|سەردێڕ=The insurrection in Mesopotamia, 1920|ڕێکەوت=١٩٢٢|بڵاوکەرەوە=W. Blackwood and Sons|شوێن=Edinburgh and London|پەڕەکان=٢٤٦-٢٤٧|زمان=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHaldane1922">Haldane, James (1922). [[iarchive:32882019307837-theinsurrection/page/n265/mode/1up|''The insurrection in Mesopotamia, 1920'']]. Edinburgh and London: W. Blackwood and Sons. pp.&nbsp;<span class="nowrap">246–</span>247.</cite></ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/reports-mandated-territories-1920/page/n116/mode/1up|سەردێڕ=Iraq. report on Iraq administration. October, 1920-March, 1922|ڕێکەوت=١٩٢٥|بڵاوکەرەوە=His Majesty’s Stationery Office|پەڕەکان=١٠٤|زمان=en}}</ref> === شایەتحاڵی === <blockquote>«ھۆزە کوردەکانی ڕۆژھەڵات و باکووری ڕۆژھەڵاتی [[مووسڵ]] دڵەڕاوکێیان بۆ دروست کردین، بەڵام ئەوانیش لە ماوەی ساڵی ١٩١٩دا وانەی خۆیان فێربووبوون و تەنھا سوورچییەکانی قەزای [[ئاکرێ]] لە یاخیبووندا ھەڵسانەوە.»<ref name=":0" /></blockquote> == دەرئەنجامەکان == دوای چەندین شەڕ و گەمارۆدان بە سەرۆکایەتیی [[سوورچی|سوورچییەکان]] بۆ سەر [[ئاشوورییەکان|سەربازانی ئاشوورییەکان]] لە کۆتاییدا لەلایەن ھێزەکانی ئاشووریی [[ئاغا پەتڕۆس|ئاغا پەتڕۆسەوە]] لە [[بەرگریکردن لە جوجار]] شکستیان ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Browne |یەکەم=J Gilbert |ناونیشان=http://assyrianlevies.info/1915-1932.html|سەردێڕ=1915-1932 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=Assyrian RAF Levies |زمان=en}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilson|یەکەم=Arnold Talbot|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ktpmAAAAMAAJ|سەردێڕ=Mesopotamia, 1917-1920: A Clash of Loyalties; a Personal and Historical Record|ڕێکەوت=١٩٣١|بڵاوکەرەوە=H. Milford|پەڕە=٢٩١|زمان=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFWilson1931">Wilson, Arnold Talbot (1931). [https://books.google.com/books?id=ktpmAAAAMAAJ ''Mesopotamia, 1917-1920: A Clash of Loyalties; a Personal and Historical Record'']. H. Milford. p.&nbsp;291.</cite></ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Haldane|یەکەم=James|ناونیشان=https://archive.org/details/32882019307837-theinsurrection/page/n265/mode/1up|سەردێڕ=The insurrection in Mesopotamia, 1920|ڕێکەوت=١٩٢٢|بڵاوکەرەوە=W. Blackwood and Sons|شوێن=Edinburgh and London|پەڕەکان=٢٤٦-٢٤٧|زمان=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHaldane1922">Haldane, James (1922). [[iarchive:32882019307837-theinsurrection/page/n265/mode/1up|''The insurrection in Mesopotamia, 1920'']]. Edinburgh and London: W. Blackwood and Sons. pp.&nbsp;<span class="nowrap">246–</span>247.</cite></ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/reports-mandated-territories-1920/page/n116/mode/1up|سەردێڕ=Iraq. report on Iraq administration. October, 1920-March, 1922|ڕێکەوت=١٩٢٥|بڵاوکەرەوە=His Majesty’s Stationery Office|پەڕەکان=١٠٤|زمان=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">[[iarchive:reports-mandated-territories-1920/page/n116/mode/1up|''Iraq. report on Iraq administration. October, 1920-March, 1922'']]. His Majesty’s Stationery Office. 1925. p.&nbsp;104.</cite></ref> == ئەمانەش ببینە == * [[کاتھێڵی ڕاپەڕینی کوردەکان|کاتھێڵی یاخیبوونی کورد]] * [[ھۆزە کوردەکان]] * [[بەرگریکردن لە جوجار]] * [[شەڕی چیای ئاکرێ|شەڕی چیای ئاکرێ (١٩٢٠)]] == سەرچاوەکان == [[پۆل:ڕاپەڕینەکان]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:شەڕەکان]] [[پۆل:دەیەی ١٩٢٠]] [[پۆل:دەیەی ١٩٠٠]] [[پۆل:مێژووی ئاشوورییەکان]] [[پۆل:ململانێی کورد و عێراق]] [[پۆل:مێژووی عێراق]] <references />{{تووڵی دەروازە|مێژوو|شەڕ|کوردستان|عێراق|شانشینی یەکگرتوو}} [[پۆل:شانشینی یەکگرتوو لە ساڵەکانی سەدەی ٢٠ەم]] 1omti5tsoa8ktjz0o5mdrltforlu57o 0 286826 1613606 1509913 2026-07-30T21:14:18Z Ari Qasm 57423 1613606 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=|width=|partof=[[ڕاپەڕینی سوورچی]]|image=Akra from the southwest, early twentieth century.jpg|caption=چیای ئاکرێ لە ساڵانی ١٩٢٠|date=٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٠|place=[[ئاکرێ]]، [[زێی گەورە]]، [[شانشینی عێراق|عێراق]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|result=|status=|combatants_header=|combatant1={{tree list}} * {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ھۆزە کوردەکان]] ** {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ھۆزە کوردەکان|زێباری]] ** {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[بنەماڵەی بارزانی|بارزانی]] ** {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ھۆزە کوردەکان|شێروانی]]|combatant2={{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[ھێزە ئاشوورییەکانی عێراق|ئاشوورییەکان]]{{ھن}}'''یارمەتیکەران''':{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Great Britain (1707–1800).svg}} [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی|بەڕیتانیا]]|combatant3=|commander1={{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} فارس ئاغا{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ئەحمەد بارزانی]]|commander2={{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[ئاغا پەتڕۆس]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[مەلیک خوشابا]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Great Britain (1707–1800).svg}} کۆلۆنێل کۆڵن|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=٣ عەشیرەت (ھۆز)|strength2=٤٠٠٠-٦٠٠٠|strength3=|casualties1=|casualties2=|casualties3=|notes=|campaignbox= }} '''شەڕی چیای ئاکرێ''' یان '''شەڕی عەقڕە داغ''' کە لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٢٠ ڕوویدا، ئاماژەیە بۆ پێشڕەویی [[ئاشوورییەکان]] بۆ ناو چیای [[ئاکرێ]] بەرەو [[زێی گەورە]]، کە لەو ماوەیەدا ھەوڵێکی بەرخۆدانی [[کورد]] شکستی ھێنا.<ref name=":22">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ismail|یەکەم=Yaqou D'Malik|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ca1tEAAAQBAJ|سەردێڕ=Assyrians and Two World Wars: Assyrians from 1914 to 1945|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٦٤|بڵاوکەرەوە=Ramon Michael|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lukitz|یەکەم=Liora|ناونیشان=https://archive.org/details/iraqsearchfornat0000luki/page/25/mode/1up?q=Agha+petros+aqra|سەردێڕ=Iraq : the search for national identity|ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=|پەڕەکان=٢٥|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ayabakan|یەکەم=Levent|ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/197541|سەردێڕ=Kurdish-Nestorian Relations and Agha Petros's "Autonomous Assyrian State Project"|ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Dergisi|پەڕەکان=|زمان=turkish}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Yonan|یەکەم=Gabriele|ناونیشان=https://www.academia.edu/13184951|سەردێڕ=Assyrer heute: Kultur, Sprache, Nationalbewegung der aramäisch sprechenden Christen im Nahen Osten. Verfolgung und Exil|ڕێکەوت=١٩٧٨|بڵاوکەرەوە=|پەڕەکان=٥٤–٥٥|زمان=en}}</ref><ref name=":23">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ismail|یەکەم=Yaqou D'Malik|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ca1tEAAAQBAJ|سەردێڕ=Assyrians and Two World Wars: Assyrians from 1914 to 1945|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٦٤|بڵاوکەرەوە=Ramon Michael|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Yonan|یەکەم=Gabriele|ناونیشان=https://www.academia.edu/13184951|سەردێڕ=Assyrer heute: Kultur, Sprache, Nationalbewegung der aramäisch sprechenden Christen im Nahen Osten. Verfolgung und Exil|ڕێکەوت=١٩٧٨|بڵاوکەرەوە=|پەڕەکان=٥٤–٥٥|زمان=en}}</ref> [[ھێزە ئاشوورییەکانی عێراق|ھێزەکانی ئاشووری]] کە ژمارەیان لە نێوان ٤٠٠٠ <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Office|یەکەم=Great Britain Colonial|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=clwOAQAAIAAJ&dq=agha+petros+Chal&pg=PA105|سەردێڕ=Report to the Council of the League of Nations on the Administration of 'Iraq|پەڕەکان=١٠٤–١٠٥|زمان=en}}</ref> بۆ ٦٠٠٠ پیاو بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=R S Stafford|ناونیشان=https://archive.org/details/the-tragedy-of-the-assyrians|سەردێڕ=The Tragedy Of The Assyrians|پەڕە=٣٢}}</ref> و بە سەرۆکایەتیی [[ئاغا پەتڕۆس]] و [[مەلیک خوشابا]] لەو کاتەدا بە [[باشووری کوردستان|باشووری کوردستاندا]] ڕێپێوانیان دەکرد.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brigadier J Gilbert Browne|ناونیشان=https://archive.org/details/file1-iraqlevies/File2IraqLevies/page/n14/mode/1up?q=Agha+petros+aqra|سەردێڕ=Iraq Levies 1915-1932 [1932]|ڕێکەوت=١٩٣٢}}</ref> == پێشینە == یاخیبوونەکانی [[دانیشتووانی کورد|کورد]] ھەموو پێشتر له باشووری کوردستان شکستیان ھێنابوو، بەڵام [[سوورچی|کوردە سوورچییەکانی]] [[ئاکرێ]] لە ساڵی ١٩١٩ دەستیان بە ڕاپەڕین کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilson|یەکەم=Sir Arnold Talbot|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ktpmAAAAMAAJ|سەردێڕ=Mesopotamia, 1917-1920: A Clash of Loyalties; a Personal and Historical Record|ڕێکەوت=١٩٣١|بڵاوکەرەوە=H. Milford|پەڕە=٢٩١|زمان=en}}</ref> لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٢٠ ھێزەکانی [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]] بە سەرکردایەتیی [[ئاغا پەتڕۆس]] و [[مەلیک خوشابا]] بە مەبەستی داگیرکردنی زەوی و زارەکان بۆ سەر کوردانی ئاکرێ ڕێپێوانیان کرد، بەڵام لە کاتی بەزاندنی چیای ئاکرێ و [[زێی گەورە]] ڕووبەڕووی بەرخۆدان بوونەوە. ئاشوورییەکان پێشڕەوییان کردبوو بۆ باشووری کوردستان بە ئامانجی [[داگیرکاریی سەربازی|داگیرکردنی]] ناوچەکە و سەرکوتکردنی یاخیبوونەکان،<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brigadier J Gilbert Browne|ناونیشان=https://archive.org/details/file1-iraqlevies/File2IraqLevies/page/n14/mode/1up?q=Agha+petros+aqra|سەردێڕ=Iraq Levies 1915-1932 [1932]|ڕێکەوت=١٩٣٢}}</ref> بە ئامانجی دامەزراندنی دەوڵەتێکی [[سەربەخۆیی|سەربەخۆی]] ئەگەری. ئەم ھەوڵە لەلایەن ئاغا پەتڕۆس و ئەفسەری بەڕیتانی کۆلۆنێل کۆڵن ئۆون و لەنێو ئەوانی تردا ڕێکخرابوو.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ismail|یەکەم=Yaqou D'Malik|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ca1tEAAAQBAJ|سەردێڕ=Assyrians and Two World Wars: Assyrians from 1914 to 1945|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٦٤|بڵاوکەرەوە=Ramon Michael|زمان=en}}</ref> == شەڕەکە == لەگەڵ گەیشتنیان بە شاخەکانی پشت ئاکرێ، ئاشوورییەکان ڕووبەڕووی بەرامبەریان بوونەتەوە و شەڕێکی تووندیان کردووە. پێشڕەویی ئاشوورییەکان پتەو بوو بەڵام بەرخۆدانی بەرەوڕوو بووەوە، بە تایبەت لەگەڵ گەیشتنیان بە زێی گەورە. کوردەکانی زێباری بە تەواوی ھێزەوە کۆبوونەوە، توانیان بۆ چەند ڕۆژێک ئاشوورییەکان ڕابگرن، ئەمەش بەھۆی بەربەستی ڕووبارەکەوە. بۆ زاڵبوون بەسەر ئەم تەحەددایەدا، ئاشوورییەکان بەلەمی بچووکیان (کاڵاکی پێ دەگوترێ) دروستکرد بە بەکارھێنانی پێستی بزن. شەوانە بەشێک لە سوپای ئاشوورییەکان بەبێ ئەوەی دەستنیشانیان بکەن، لە ڕووبارەکە دەپەڕنەوە. لە بەیانیدا ھێرشێکی لەناکاویان دەستپێکرد و بەرەو سەنگەرەکانی بەرامبەریان لە ژێر تەقەی تووندی چەکداراندا. لەم ھێرشەدا سێ چەکداری ئاشووریی دیار کوژران؛ جێجی یاشۆی بەیلاتا، ئیسرائیل بنیامینی تیاریی سەروو و خیوی لاگیپا کوژران. ئەم جەنگاوەرانە کە بە زەبەلاح و شەڕکەری ئازا وەسف دەکرێن، ڕۆڵێکی چارەنووسسازیان ھەبوو لە کردنەوەی ڕێگا بۆ پێشڕەویی ئاشوورییەکان لە نزیک گوندی بێلە. ھەوڵەکانیان چەکدارانی بەرامبەریانی ناچار کرد پاشەکشە بکات. شەڕێکی گەرم ڕوویدا، لە کاتێکدا ئاشوورییەکان سەنگەرەکانی دووژمنیان کۆنتڕۆڵکرد، زیانی گیانیی زۆر بوو لە ھەردوولا. لە کۆتاییدا ھێزە کوردییەکان بەرەو [[Sharwaneh Mezin|شەروانەی مەزن]] ڕۆیشتن و بووە ھۆی سەرکەوتنی ئاشوورییەکان لەم شەڕەدا.<ref name=":24">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ismail|یەکەم=Yaqou D'Malik|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ca1tEAAAQBAJ|سەردێڕ=Assyrians and Two World Wars: Assyrians from 1914 to 1945|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٦٤|بڵاوکەرەوە=Ramon Michael|زمان=en}}</ref> == دەرئەنجامەکان == کورد پاشەکشەی کرد بۆ شەڕوانەی مەزن، ڕێگای بۆ ئاشوورییەکان خۆش کرد تا بگەنە زێی گەورە و پەڕینەوە و بەردەوام بوون لە پێشڕەویی خۆیان بۆ داگیرکردنی خاکی زیادتر.<ref name=":25">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ismail|یەکەم=Yaqou D'Malik|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ca1tEAAAQBAJ|سەردێڕ=Assyrians and Two World Wars: Assyrians from 1914 to 1945|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٦٤|بڵاوکەرەوە=Ramon Michael|زمان=en}}</ref> ئاشوورییەکان ئەو گوندە کوردنشینانەیان تاڵان دەکرد کە ھیچ تێوەگلانێکیان لەو ململانێیە نەبوو، و کاڵاکانیان دەدزی و گوندەکانیان بە تاڵان دەبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Emhardt|یەکەم=William Chauncey|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=1JdNAwAAQBAJ|سەردێڕ=The Oldest Christian People A Brief Account of the History and Traditions of the Assyrian People and the Fateful History of the Nestorian Church|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Wipf & Stock Publishers|ژپنک=٩٧٨-١-٦٢٠٣٢-٦٧٥-٦|پەڕەکان=١١٦|زمان=en}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ھێزە ئاشوورییەکانی عێراق]] * [[بنەماڵەی بارزانی|بارزانی (ھۆز)]] * [[ئاغا پەتڕۆس]] * [[مەلیک خوشابا]] == سەرچاوەکان == [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:شەڕەکان]] [[پۆل:ئاشوورییەکان]] [[پۆل:ئاشوورییەکانی عێراق]] [[پۆل:مێژووی ئاشوورییەکان]] [[پۆل:دەیەی ١٩٢٠]] [[پۆل:١٩٢٠]] [[پۆل:شانشینی عێراق]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:مێژووی باشووری کوردستان]] [[پۆل:مێژووی عێراق]] <references responsive="" />{{شریتی دەروازە|مێژوو|شەڕ|کوردستان|عێراق|دەیەی ١٩٢٠|شانشینی یەکگرتوو|ئێران|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تورکیا|سووریا}} [[پۆل:ئاکرێ]] nckqenwet66cj4spk5c9zbybmfnf0is 0 288447 1613658 1468474 2026-07-31T05:27:34Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٢ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1613658 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=موحیەدین کوردی|ناوی خۆماڵی=محیی الدین الکردی|زمانی ناوی خۆماڵی=ar|ناوی کاتی لەدایکبوون=موحیەدین کوڕی حەسەن کوڕی مەرعی کوردی|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١٩١٢ (١٣٣٠ی کۆچی)|شوێنی لەدایکبوون=گەڕەکی حەیواتییە، [[دیمەشق]]، [[سووریا]]|ڕێکەوتی مەرگ=٧ی ئابی ٢٠٠٩ (١٦ی شەعبانی ١٤٣٠ی کۆچی)|شوێنی مەرگ=[[دیمەشق]]، [[سووریا]]|شوێنی گۆڕ=گۆڕستانی باب سەغیر|نیشتەجێ=[[دیمەشق]]|نەتەوە=کورد|پیشە=قورئانخوێن، فەقیھی شافیعی، مامۆستا|ناوبانگ=یەکێک لە گەورەترین مامۆستایانی قیڕائات لە شام|ئایین=[[ئیسلام]] ([[ئەھلی سوننە]]، [[شافیعی]])}} '''شێخ ئەبولحەسەن موحیەدین کوڕی حەسەن کوردی''' (بە عەرەبی: محیی الدین الکردی؛ لەدایکبووی ١٩١٢ – کۆچکردووی ٧ی ئابی ٢٠٠٩) زانایەکی دیاری [[سوورییەکان|سوریی]] بوو لە بواری زانستی [[قیڕائات]] و [[مەزھەبی شافیعی|فیقھی شافیعیدا]]. ئەو وەک یەکێک لە گەورەترین و وردترین مامۆستایانی [[قورئان]] لە [[دیمەشق]] ناسرابوو و نەوەیەکی زێڕینی لە قورئانخوێنانی بەناوبانگ پێگەیاند. == ژیانی سەرەتایی و فێربوونی قورئان == موحیەدین کوردی لە ساڵی ١٩١٢ لە گەڕەکی حەیواتییەی شاری [[دیمەشق]] لەدایک بووە. لە تەمەنی منداڵیدا لەلایەن دایکی و ژنێکی دراوسێیانەوە بە ناوی "فاتمە حوججە" ھان درا بۆ خوێندنی قورئان، بە شێوەیەک کە لە تەمەنی شەش ساڵیدا یەکەم خەتمەی قورئانی تەواو کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=لمحە عن حیاە الشیخ الحافظ الجامع المتقن الفقیە محیی الدین الکردی |ناونیشان=https://www.islamsyria.com/ar/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D9%85%D8%AD%D9%8A%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D9%82%D9%86/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AC%D9%85 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥ }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.islamsyria.com/ar/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D9%85%D8%AD%D9%8A%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D9%82%D9%86/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AC%D9%85 |date=تەممووزی ٢٠٢٦ }}</ref> لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا دەستی بە [[لەبەرکردنی قورئان]] کرد لەسەر دەستی شێخ عیزەدین عەرەقسووسی. بارودۆخی ژیان وای لێکرد کە ھاوکات لەگەڵ باوکیدا کاری گۆشتفرۆشی بکات؛ ڕۆژانە لە شوێنی کارەکەی لاپەڕەیەکی لەبەر دەکرد و ئێواران دەچووە لای مامۆستاکەی بۆ ئەوەی بۆی بخوێنێتەوە. دوای ماوەیەک کارکردن لە [[عەممان]]، گەڕایەوە دیمەشق و لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا لەبەرکردنی قورئانی تەواو کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=محیی الدین الکردی - ویکیبیدیا |ناونیشان=https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%8A%D9%8A_%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%8A?wprov=sfla1 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == خوێندنی باڵا و مامۆستاکانی == شێخ کوردی تەنھا بە لەبەرکردنی قورئان نەوەستا، بەڵکو ژیانی خۆی بۆ قوڵبوونەوە لە زانستە شەرعییەکان تەرخان کرد. ئەو لەسەر دەستی گەورەترین زانایانی سەردەمی خۆی خوێندوویەتی: * '''مەحموود فایز دەیرعەتانی''': زانستی قیڕائاتی لەلا خوێند. سەرەتا خەتمەیەکی بە ڕیوایەتی حەفس لەلا تەواو کرد، دواتر مامۆستاکەی ھانی دا کە دە قیڕائاتەکە کۆبکاتەوە. ئەم پرۆسەیە، کە لەگەڵ ھاوڕێی، شێخ محەممەد سەکەر، ئەنجامی دا، ماوەی پێنج ساڵی خایاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=محیی الدین الکردی |ناونیشان=https://tarajm.com/people/23698 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> * '''ساڵح عەققاد (شافیعیی بچووک'''): فیقھی شافیعیی لەلا خوێند. * '''حوسنی بەغال''': زانستەکانی [[زمانی عەرەبی]] لەلا خوێند. * [[عەبدولکەریم ڕەفعانی]]: یەکێک بوو لە کاریگەرترین مامۆستاکانی. دوای ئەوەی شێخ کوردی بووە پێشنوێژی مزگەوتی ئیمام زەھەبی، شێخ ڕەفعانی وانەی تایبەتی لە بواری ئوسوڵ، فیقھ، مەنتیق و زمانی عەرەبیدا پێ دەوتەوە. دواتر شێخ ڕەفعانی ئەرکی فێرکردنی قورئانی بە تەواوی بە شێخ کوردی سپارد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=الشيخ محيي الدين الكردي الشيخ الحافظ الجامع المتقن |ناونیشان=https://www.islamsyria.com/ar/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D9%85%D8%AD%D9%8A%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D9%82%D9%86/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AC%D9%85 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥ }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.islamsyria.com/ar/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D9%85%D8%AD%D9%8A%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D9%82%D9%86/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AC%D9%85 |date=تەممووزی ٢٠٢٦ }}</ref> == وانەوتنەوە و قوتابییە دیارەکانی == شێخ کوردی بە یەکێک لە گرنگترین مامۆستایانی قیڕائات لە شام دادەنرێت و ژمارەیەکی زۆر لە قورئانخوێنانی ناسراو لەسەر دەستی ئەو پێگەیشتوون. ئەو زیاتر لە ٢٥ ئیجازەی لە دە قیڕائاتەکەدا بەخشییوە. لە دیارترین قوتابییەکانی: [[ئەیمەن ڕوشدی سوەید]] محەممەد تەمیم زوعبی محەممەد نوعەیم عەرەقسووسی ئوسامە حیجازی کیلانی (زاوای خۆی بوو) محەممەد ھەیسەم منەینی == ژیانی تایبەت و کۆچی دوایی == شێخ کوردی خاوەنی ١٥ منداڵ بوو (٦ کوڕ و ٩ کچ). زۆربەی زاوەکانی لە خوێندکار و لەبەرکارانی قورئان بوون. یەکێک لە وتە بەناوبانگەکانی ئەوە بوو کە دەیفەرموو: "سوپاس بۆ خودا کە بە قورئان ناسراین و بە ھیچ شتێکی تر نەناسراین."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=الشیخ محیی الدین الکردی، الحافظ الجامع المتقن الفقيه |ناونیشان=https://islamanar.com/mohieddin-al-kurdi/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> شێخ موحیەدین کوردی لە ڕۆژی ھەینی، ٧ی ئابی ٢٠٠٩، لە تەمەنی نزیکەی ١٠٠ ساڵی کۆچیدا، لە دیمەشق کۆچی دوایی کرد. نوێژی لەسەر لە [[مزگەوتی ئەمەوی]] کرا و لە گۆڕستانی [[باب سەغیر]] بە خاک سپێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=محیی الدین الکردی - ویکیبیدیا |ناونیشان=https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%8A%D9%8A_%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%8A?wprov=sfla1 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|قورئان|سووریا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:قورئانخوێنان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٢]] 05a2ogw3p8f4rr524xlhx6keojnt83b 1 289639 1613567 1473428 2026-07-30T19:29:36Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1613567 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[قەزای پیرمام]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1473427 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20241104045053/https://govkrd.b-cdn.net/Ministries/Ministry%20of%20Interior/Kurdish/%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/2024/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%20%28%D9%A4%29%DB%8C%20%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C%20%D9%A2%D9%A0%D9%A2%D9%A4%D8%8C%20%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%95%20%D9%88%20%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C%20%DA%86%DB%95%D9%86%D8%AF%20%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%DB%95%20%D9%88%20%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%8E%DA%A9%20%D9%84%DB%95%20%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%8C%20%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%A7%DB%8C%20%D9%87%DB%95%D9%88%D9%84%DB%8E%D8%B1.pdf بۆ https://govkrd.b-cdn.net/Ministries/Ministry%2520of%2520Interior/Kurdish/%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/2024/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%2520%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%2520(%D9%A4)%DB%8C%2520%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C%2520%D9%A2%25D9%25A0%D9%A2%D9%A4%D8%8C%2520%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%95%2520%D9%88%2520%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C%2520%DA%86%DB%95%D9%86%D8%AF%2520%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%DB%95%2520%D9%88%2520%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%8E%DA%A9%2520%D9%84%DB%95%2520%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%8C%2520%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%A7%DB%8C%2520%D9%87%DB%95%D9%88%D9%84%DB%8E%D8%B1.pdf زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20241104045053/https://govkrd.b-cdn.net/Ministries/Ministry%20of%20Interior/Kurdish/%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/2024/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%20(%D9%A4)%DB%8C%20%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C%20%D9%A2%D9%A0%D9%A2%D9%A4%D8%8C%20%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%95%20%D9%88%20%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C%20%DA%86%DB%95%D9%86%D8%AF%20%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%DB%95%20%D9%88%20%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%8E%DA%A9%20%D9%84%DB%95%20%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%8C%20%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%A7%DB%8C%20%D9%87%DB%95%D9%88%D9%84%DB%8E%D8%B1.pdf بۆ https://govkrd.b-cdn.net/Ministries/Ministry%2520of%2520Interior/Kurdish/%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/2024/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%2520%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%2520(%D9%A4)%DB%8C%2520%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C%2520%D9%A2%25D9%25A0%D9%A2%D9%A4%D8%8C%2520%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%95%2520%D9%88%2520%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C%2520%DA%86%DB%95%D9%86%D8%AF%2520%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%DB%95%2520%D9%88%2520%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%8E%DA%A9%2520%D9%84%DB%95%2520%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%8C%2520%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%A7%DB%8C%2520%D9%87%DB%95%D9%88%D9%84%DB%8E%D8%B1.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٧:٥٦، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەزای پیرمام]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1613566 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250423055549/https://chawykurd.com/2023/01/23/%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D9%87%DB%8C-%D8%B3%D9%87%D9%84%D8%A7%D8%AD%D9%87%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%85/ بۆ https://chawykurd.com/2023/01/23/%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D9%87%DB%8C-%D8%B3%D9%87%D9%84%D8%A7%D8%AD%D9%87%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%85/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٢٩، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) dzm18h6zhkufmvpas1x3bfm7li6ctlj 0 291066 1613687 1547661 2026-07-31T09:31:13Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1613687 wikitext text/x-wiki {{Infobox former subdivision | native_name = {{Nobold|{{lang|ota|سوریە ویلایتی}} <small>{{in lang|ota}}</small><br />''Vilâyet-i Sûriye''<br />{{lang|ar|ولایة سوریا}} <small>{{in lang|ar}}</small>}} | conventional_long_name = ویلایەتی سووریا | common_name = Syria Vilayet | subdivision = [[ویلایەت]]ی | nation = ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی | year_start = ١٨٦٥ | year_end = ١٩١٨ | date_start = | date_end = | event_start = | event_end = | p1 = ئەیالەتی شام | flag_p1 = Flag of the Ottoman Empire.svg | p2 = ئەیالەتی سەیدا | flag_p2 = Flag of the Ottoman Empire.svg | p3 = ئەیالەتی تەڕابلوسی شام | flag_p3 = Flag of the Ottoman Empire.svg | s1 = بەڕێوەبەرایەتیی خاکە داگیرکراوەکانی دوژمن | flag_s1 = Flags of France and the UK.png | image_flag = Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg | flag_type = | image_coat = |image_map = {{Photomontage | photo1a = Syria Vilayet, Ottoman Empire (1900).svg | photo2a = | photo2b = Beirut Vilayet and Mount Lebanon Mutasarrifate — Memalik-i Mahruse-i Shahane-ye Mahsus Mukemmel ve Mufassal Atlas (1907).jpg | photo3a = | photo3b = | spacing = ۲ | size = 266 | foot_montage = }} |image_map_caption = نەخشەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی ویلایەتی سووریا لە ناو [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا، لە ساڵی ١٩٠٠دا{{ھن}} نەخشەی خوارەوە:{{ھن}} نەخشەی ویلایەتی سووریا لە ساڵی ١٩٠٧دا. | capital = دیمەشق | stat_year1 = ١٨٩٧<ref name=lopied>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mutlu|یەکەم=Servet|سەردێڕ=Late Ottoman population and its ethnic distribution|ناونیشان=http://www.hips.hacettepe.edu.tr/nbd_cilt25/mutlu.pdf|پەڕەکان=٢٩–٣١|ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٥|archive-url=https://web.archive.org/web/20150918193153/http://www.hips.hacettepe.edu.tr/nbd_cilt25/mutlu.pdf|url-status=dead}} Corrected population for Mortality Level=8.</ref> | stat_area1 = | stat_pop1 = ٧٠١٬٨١٢ | stat_year2 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | footnotes = | demonym = | today = [[سووریا]]<br/>[[ئوردن]] <br/>[[فەلەستین]]<br/>[[لوبنان]]<br/>[[ئیسرائیل]] }} '''ویلایەتی سووریا''' یا '''ویلایەتی شام''' یا '''ویلایەتی دیمەشق''' بە [[زمانی تورکیی عوسمانی|تورکیی عوسمانی]]: ''سوریە ولایتی'' بە ڕۆمانی:''Sûriye Vilâyeti'') دابەشکردنێکی کارگێڕی ئاستی یەکەم ([[ویلایەت]]) بوو لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]].<ref>Kaligian, Dikran Mesrob (2011) Armenian Organization and Ideology Under Ottoman Rule, 1908–1914 (revised edition) Transaction Publishers, New Brunswick, New Jersey</ref> بەپێی زانیارییەکان لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا ڕووبەرەکەی ٦٢١٨٠ کیلۆمەتر چوارگۆشە بووە (٢٤٠٠٩ میل چوارگۆشە)، لەکاتێکدا ئەنجامە سەرەتاییەکانی یەکەم سەرژمێری عوسمانی لە ساڵی ١٨٨٥ (لە ساڵی ١٩٠٨دا بڵاوکراوەتەوە) ژمارەی دانیشتووانەکەی (١) ملێۆن کەس بووە. وردی ژمارەکانی دانیشتووان لە "نزیکەیی"ەوە دەست پێدەکات تا "تەنھا گریمانەیی" بەپێی ئەو ناوچەیەی کە لێیەوە کۆکراونەتەوە.<ref>https://archive.org/details/asiakeane00kean/page/460/mode/1up</ref> == مێژوو == لە ساڵی ١٨٦٤ یاسای ویلایەت ڕاگەیەندرا. یاسای نوێی ویلایەتەکان لە ساڵی ١٨٦٥ لە [[دیمەشق]] جێبەجێ کرا و ئەو ویلایەتە چاکسازی کراو ناوی سوریە/سووریا بوو، ئەمەش ڕەنگدانەوەی گەشەسەندنی ھۆشیاری مێژووییە لە نێو ڕۆشنبیرانی ناوچەکەدا. [[قودس]] لە باقی ویلایەتەکە جیاکرایەوە، و کرا بە سنجاقی سەربەخۆی قودس کە ڕاستەوخۆ ڕاپۆرتی دەدا بە [[ئەستەمبوڵ]]، نەک [[دیمەشق]]. جەبەل لوبنان بە ھەمان شێوە لە ساڵی ١٨٦٤دا کرابوو بە [[موتەسەڕیف]]ێکی خۆبەڕێوەبەر.<ref>https://books.google.iq/books?id=4x09OvMBMmgC&pg=PA177&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> لە ساڵی ١٨٧٢ ھەرێمێکی نوێی ئیداری دروستکرا، کە ناوەندەکەی لە [[مەعان]] بوو، بەڵام تێچووی یەکە ئیدارییە نوێیەکە زۆر زیاتر بوو لە داھاتەکان و ساڵی دواتر داخرا. لە ساڵی ١٨٨٤ [[والی]] [[دیمەشق]] پێشنیارێکی کرد بۆ دامەزراندنی ویلایەتێکی نوێی باشووری سووریا، ھەرچەندە ھیچی لێ دەرنەچوو.<ref>https://books.google.iq/books?id=AMAbXGQDmDYC&pg=PA52&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> لە ساڵی ١٨٨٨دا [[ویلایەتی بەیروت]] لە ناوچە کەنارییەکانی ویلایەتی سووریا دروست بوو. لە مانگی ئایاری ساڵی ١٨٩٢دا پێشنیارێکی دیکە بۆ حکومەتی ھەرێمێک کە سەنتەری [[مەعان]] بێت، خرایەڕوو، کە لە مانگی ئابدا پەسەندکرا. لە ناوەڕاستی ساڵی ١٨٩٥ ناوەندی ئەم [[موتەسەڕیف]]یە گواسترایەوە بۆ [[کەرەک]] ([[موتەسەڕیفی کەرەک]]) کە باشووریترین ڕادەی دەسەڵاتی عوسمانی لە ویلایەتی سووریادا دیاری دەکات.<ref>https://books.google.iq/books?id=nE7RjS91_E4C&pg=PA13&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> تا ساڵی ١٨٩٧ ویلایەتی سووریا بەسەر چوار [[سنجاق]]دا دابەش بوو کە بریتین لە (دیمەشق، حەما، حوران و کەرەک). پایتەختی ویلایەت [[دیمەشق]] بوو.<ref>https://books.google.iq/books?id=rezD7rvuf9YC&pg=PA909&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> == نەخشە == <gallery> File:CUINET(1896)_LA_SYRIE.jpg|نەخشەی (ڤیتال کوینێت) ساڵی ١٨٩٦ی ناوچەی [[سووریا]]، لەنێویاندا ویلایەتی بەیروت. File:Ottoman Asia (partial, 1893).jpg|ساڵی ١٨٩٣ نەخشەی دابەشبوونە کارگێڕییەکانی ئاسیای عوسمانی File:Ottoman Empire Administrative Divisions.png|نەخشەیەک کە دابەشبوونی ئیداریی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە ساڵی ١٣١٧ی ھیجری، ١٨٩٩ گریگۆری، لەوانەش [[ویلایەتی بەیروت]] و سنجاقەکانی و ویلایەتی سووریا و سنجاقەکانی دەخاتەڕوو. </gallery> {{ویلایەتەکانی دەوڵەتی عوسمانی}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{دابەشبوونە کارگێڕییەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|سووریا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|فەلەستین|ئوردن}} {{پۆلی کۆمنز|Beirut Vilayet}} [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٦٦]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩١٨]] [[پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی|سووریا]] [[پۆل:شام]] [[پۆل:لوبنان]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩١٧]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٨٨]] mgyz1wv14zot1x8o94inb0tymc6ccor 0 291139 1613399 1613386 2026-07-30T12:01:23Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613399 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=عەبدولڕەحمان پاشای بابان{{ھن}}ئەوڕەحمان پاشای بابان|title={{Script/Arabic|[[میر (نازناو)|میر]]}}|reign=١٨٠٣ – ١٨١٣|predecessor=[[ئیبراھیم پاشای بابان | ئیبراھیم پاشا]]|successor=[[عەبدوڕەحمان پاشای دووەم|عەبدوڕەحمان پاشای بابان]]|issue=[[عەبدوڕەحمان پاشا]]|full name=|royal house=[[میرانی بابان]]|father=[[مەحموود پاشای یەکەم|مەحموود پاشای]]|religion=[[ئیسلام]]|succession=[[ئەمیر|میر]]ی [[میرنشینی بابان |بابان]]|spouse=|death_date=٢٢ی ئابی ١٨١٣ |image=Abdurrahman Pasha Baban.jpg|caption=یەکێک لە پۆڕتڕەیتەکانی ئەوڕەحمان پاشای بابان، کە لە سەردەمی خۆیدا کێشراوە}} '''عەبدولڕەحمان پاشای بابان''' کە ناسراوە بە '''ئەوڕەحمان پاشای بابان''' [[ئەمیر|میرێکی]] [[میرنشینی بابان]] بووە یان لە ١٧٨٩ یان لە ١٨٠٣ تاوەکوو کۆچی دوایییەکەی لە ساڵی ١٨١٣ حوکمی کردووە. بە ڕاپەڕین و شۆڕش و شەڕەکانی لە دژی [[میرنشین|میرنشینە]] دراوسێکانی لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا]] ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Usama|ناونیشان=https://historyofkurd.com/english/2020/04/26/baban-emirate/|سەردێڕ=Baban Emirate|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=History of Kurdistan|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250420213834/https://historyofkurd.com/english/2020/04/26/baban-emirate/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ژیان == عەبدولڕەحمان پاشا کوڕی [[مەحموود پاشای بابان]] بوو کە یەکێک بوو لە شازادە بەناوبانگەکانی کورد. لە سەردەمی حوکمڕانییەکەیدا [[میرنشینی بابان]] ڕووبەڕووی چەندین گۆڕانکاریی سیاسی و سەربازیی گەورە بووەوە. ھەر زوو تێگەیشت کە سنوورە تەسکەکانی ناوچەکە و نەبوونی پەیوەندیی ڕاستەوخۆ لەگەڵ [[پێڕستی سوڵتانەکانی دەوڵەتی عوسمانی|سوڵتانی عوسمانی]] دوو ھەڕەشەی گەورەن بۆ سەر [[کورد]] و میرنشینی بابان؛ بۆیە لە ماوەی ژیانیدا چەندین جار ھەوڵیداوە سنوورەکانی میرنشینی بابان فراوانتر بکات و ھێزێکی چەکداریی ھەبێت بۆ ئەوەی پارێزگاری [[بەغدا]] نەتوانێت دەستوەردان لە کاروباری ئەودا بکات. ململانێی درێژخایەنی نێوان دەوڵەتانی ئێران و عوسمانی و ناکۆکیی نێوان سەرۆک عەشیرەتەکانی بابان ئەم خواستەی عەبدولڕەحمانی لە گۆڕنا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردیپێدیا |یەکەم=Kurdipedia- |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=8&q=20230228223404471052|سەردێڕ=Awrahman Pasha of Baban |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=Kurdipedia.org |زمان=en}}</ref> لە ڕاستیدا ناکۆکییەکان ئەوەندە خراپ بوون کە لە ساڵی ١٨٠٥ ھاوپەیمانییەکی عوسمانییەکان و [[مەمالیکی عێراق|مەمالیکەکان]] و لادەرێکی ئەندامانی بنەماڵەکەی خۆی بە سەرۆکایەتی [[خالید پاشای بابان]] عەبدولڕەحمان ناچار دەکات بەرەو [[ئێرانی قاجاڕی|فارس]] ھەڵبێت. خالید پاشا بۆ ماوەیەکی کورت سەرکردایەتیی میرنشینی بابان دەگرێتە ئەستۆ. ھەرچەندە دەسەڵاتی ئەو تەمەنی کورت بوو و دوای ساڵێک بە پشتیوانیی شای فارس، [[فەتحعەلی شا|فەتحعەلیی شای قاجاڕ]]، عەبدولڕەحمان دەگەڕێتەوە سەر دەسەڵات لە [[سلێمانی]]ی پایتەختی بابان. لە سەردەمی حوکمڕانییەکەیدا عەبدولڕەحمان ناچار بووە کەمتر لە پێنج جار لە سلێمانی ڕابکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanmemoryprogramme.com/history-of-the-kurds/|سەردێڕ=History of the Kurds – The Kurdistan Memory Programme |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=kurdistanmemoryprogramme.com}}</ref> عەبدولڕەحمان پاشا لە ٢٢ی ئابی ١٨١٣ کۆچی دواییی کردووە.<ref name=":0"/> == ڕاپەڕین == لە ساڵی ١٨٠٦ عەبدولڕەحمان پاشا یاخیبوونێکی ئەنجامدا. ھەندێک لە مێژوونووسانی کورد ئەمە بە یەکەم ڕاپەڕینی [[کوردایەتی|ھەستی ناسیۆنالیستی]] (کوردایەتی) دەزانن،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.google.no/books/edition/The_New_Learned_History/JZGvybaO9d4C?hl=no&gbpv=1&bsq=abdurrahman+pasha+baban&dq=abdurrahman+pasha+baban&printsec=frontcover|سەردێڕ=The New Learned History|ڕێکەوت=١٩٢٣|پەڕە=٥٠٣٥|زمان=en}}</ref> لەگەڵ ئەوەشدا مەبەستی ڕاستەقینەی فراوانکردنی کایەی خۆی بوو لەسەر والیی بەغدا و ھەوڵیدا تاکە دەسەڵات بێت لە پارێزگاکەدا بە ڕەزامەندیی سوڵتان و بەو دەسەڵاتە ئابووری و سەربازییەی کە لە دەستیدا بوو نەک [[کوردستان|کوردستانێکی]] سەربەخۆ. وەک دانیشتووی بەریتانی [[جەیمس کلۆدیوس ڕیچ|جەی سی ڕیچ]] کە ھاوڕێیەکی نزیکی عەبدولڕەحمان پاشا بووە دەڵێت، پاشا بەدوای سەربەخۆییی تەواودا نەدەگەڕا، تەنھا ئارەزووی ئەوە بوو «وڵاتەکەی بکاتە ژێردەستەیەکی عوسمانی و باجیش بدات، بەڵام سەربەخۆ بێت لە ھەر [[پاشا|پاشایەکی]] دراوسێ» واتا: عەبدولڕەحمان پاشای بابان دەیویست خاکەکەی (خاکی بابان) بە شێوەیەکی فەرمی لەژێر دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا بێت، واتە باج و سەرانەش بدات بە عوسمانییەکان، بەڵام دان بە دەسەڵاتەکەیدا بنێن و دەسەڵاتەکەی بناسێنن - بەڵام لە ھەمان کاتدا سەربەخۆییی ڕاستەقینەی دەویست لە حاکمە عوسمانییەکانی نزیک (پاشاکان) وەک پاشای بەغدا یان شوێنە نزیکەکانی تر، کە ئەو نەیدەویست لەلایەن بەرپرسانی تری عوسمانییەوە کۆنتڕۆڵ بکرێت — ئەو دەیویست بابان خۆی خۆی بەڕێوە ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Atmaca |یەکەم=Metin |ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Three Stages of Political Transformation in the 19th century Ottoman Kurdistan |ناونیشان=https://journals.openedition.org/anatoli/602?lang=fr |journal=Anatoli. De l'Adriatique à la Caspienne. Territoires, Politique, Sociétés |زمان=en |بەرگ=٨|issue=8 |پەڕەکان=٤٣–٥٧|doi=10.4000/anatoli.602 |issn=2111-4064}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rich|یەکەم=Claudius James|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=XEIEAAAAQAAJ|سەردێڕ=Narrative of a Residence in Koordistan, and on the Site of Ancient Nineveh; with Journal of a Voyage Down the Tigris to Bagdad and an Account of a Visit to Shirauz and Persepolis|ڕێکەوت=١٨٣٦|بڵاوکەرەوە=James Duncan, Paternoster Row.|پەڕە=٩٦|زمان=en}}</ref> ھۆکاری ئەم ڕاپەڕینە لەبەر ئەوە بوو کە کاتێک ئیبراھیم پاشا کە مامی عەبدولڕەحمان بوو کۆچی دواییی کرد. دەسەڵاتی عوسمانی ئەندامێکی ھۆزێکی ڕکابەری وەک میر لەسەر حوکم دانا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Türkmen|یەکەم=Gülay|ناونیشان=https://www.google.no/books/edition/Under_the_Banner_of_Islam/va8gEAAAQBAJ?hl=no&gbpv=1&dq=abdurrahman+pasha+baban&pg=PA30&printsec=frontcover|سەردێڕ=Under the Banner of Islam: Turks, Kurds, and the Limits of Religious Unity|ڕێکەوت=٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٧٥١١٨١-٧|پەڕە=٣٠|زمان=en}}</ref> لە حوزەیرانی ساڵی ١٨١٠، عەبدولڕەحمان پاشا بەرەو بەغدا ڕێپێوانی کرد بۆ ئەوەی پارێزگارە نیمچە سەربەخۆ [[کوجووک سولەیمان پاشا|کوجوک سولەیمان پاشا]] وەدەربنێت،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aksan|یەکەم=Virginia|ناونیشان=https://www.google.no/books/edition/The_Ottomans_1700_1923/-CtBEAAAQBAJ?hl=no&gbpv=1&dq=abdurrahman+pasha+baban&pg=PA125&printsec=frontcover|سەردێڕ=The Ottomans 1700-1923: An Empire Besieged|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-٠٠-٠٤٤٠٣٦-٢|پەڕە=١٢٥|زمان=en}}</ref> کە باجی بە [[ئەستەمبوڵ]] نەدابوو. ھێزەکانی سوپای بەغدا ھێرشێکی توندوتیژیان کردە سەر سوپای عەبدولڕەحمان پاشا کە ھێزەکانی پەرشوبڵاوی کرد و بەشێکی زۆریان پەیوەندییان بە سوپای بەغدا یان سوپای خالید پاشا کرد؛ بەڵام لە کۆتاییدا عەبدولڕەحمان پاشا سەرکەوتوو دەرچوو، بەو پێیەی ھێزی ھێزەکانی تەنھا ١٠ ھەزار کەس بوون، لەکاتێکدا، ھێزەکانی بەرامبەر ژمارەیان ١٠٠ ھەزار بوو و سولەیمان پاشاش کوژرا. ئەم شەڕە بە [[شەڕی دەربەندی بازیان|شەڕی دەربەند]] ناسرابوو. ئەم سەرکەوتنە عەبدولڕەحمان پاشا ناوبانگ و کاریگەرییەکی بەرچاوی لە ئەستەنبوڵ مسۆگەر کرد. لەگەڵ گەڕانەوەیدا وەک [[کەتخودا]] (یان بەڕێوەبەر) بۆ بازنەی ناوەوەی سوڵتان دەستنیشانکراوە و بەھەمان شێوە دەشگوترێ عەبدولڕەحمان پاشا پۆستی وەک وەزیری دراوەتێ لە ئەستەنبوڵ، بەڵام عەبدولڕەحمان پاشا ئەم پێشنیارانەی ڕەتکردووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردیپێدیا |یەکەم=Kurdipedia- |سەردێڕ=ئەوڕەحمان پاشای بابان |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=2012010123510663622 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Kurdipedia.org}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=الجاف |یەکەم=جاوان حسین فیض ﷲ |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠٢٤|سەردێڕ=الإمارة البابانیة فی عصر عبد الرحمن باشا 1789 -1813 The Baban Emirate in the era of Abd al-Rahman Pasha ١٧٨٩–١٨١٣ |ناونیشان=https://journals.ekb.eg/article_375098.html |journal=مجلة کلیة اللغة العربیة بأسیوط |بەرگ=٤٣ |issue=٢ |پەڕەکان=١٤٢٨–١٤٧٣ |doi=10.21608/jfla.2024.298696.1378 |issn=2536-9083 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aksan|یەکەم=Virginia H.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=cjbYxqoJyZoC|سەردێڕ=Ottoman Wars 1700-1870: An Empire Besieged|ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Longman/Pearson|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٨٢-٣٠٨٠٧-٧|پەڕە=٢٨٦|زمان=en}}</ref> بەڵام سێیەم جار لە [[شەڕی کفری (١٨١٢)]] بەرەوڕووی لەشکری عوسمانییەکان بۆوە و شکا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://drive.google.com/file/d/1lBUwkrx2bWAD_OzMppimk0lB8Z6Sbp9E/view|سەردێڕ=کۆمەڵایەتییەکان (٩)|بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پەروەردە|ساڵ=٢٠٢٥|پەڕەکان=٤٨|زمان=کوردیی سۆرانی|chapter=مێژوو}}</ref><ref>https://books.vejin.net/ck/text/28359</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=پارێزگای سلێمانی |ناونیشان=https://slemani.gov.krd/mobile_so/newsDetail.php?newsID=784 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=slemani.gov.krd}}</ref><ref name=":1"/> عەبدولڕەحمان پاشای بابان لە ٢٢ی ئابی ١٨١٣دا کۆچی دواییی کرد و لە [[مزگەوتی گەورەی سلێمانی]] بە خاک سپێردرا. == ئەمانەش ببینە == * [[میرنشینی بابان|بابان]] * [[ئیبراھیم پاشای بابان]] * [[سلێمانی]] * [[پێڕستی میرنشین و وڵاتە کوردییەکان|لیستی خانەدان و وڵاتە کوردییەکان]] == سەرچاوەکان == [[پۆل:مردووانی ١٨١٣]] [[پۆل:مردووانی سلێمانی]] [[پۆل:میرەکانی میرنشینی بابان]] [[پۆل:میرنشینی بابان]] {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|مێژوو|کوردستان|پارێزگای سلێمانی}} {{میرەکانی میرنشینی بابان}} [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:فەرمانڕەوا کوردەکان]] [[پۆل:خەڵکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی]] r4zat5030up9y8xy5224q8pqht6tlfi 0 291648 1613460 1559837 2026-07-30T13:26:52Z Berxodana 77819 /* */ 1613460 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | پێشگری ڕێزلێنان = | ناو = ئەمیر کەریمی | وێنە = | قەبارەی وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٧٨ (٤٧ساڵ) | شوێنی لەدایکبوون = [[مەهاباد]] | ڕێکەوتی مەرگ = | شوێنی مەرگ = | ھۆکاری مەرگ = | شوێنی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | نیشتەجێ = [[قەندیل]] | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | شارومەندێتی = | پەروەردە = | خوێندنگە = [[زانکۆی تەورێز]] | پیشە = [[گەریلا]] | ساڵانی چالاکی = ١٩٩٩-ئیستا | ناوبانگ = | کارە دیارەکان = | پێش = [[سیامەند موعینی]] | پاش = | حیزب = [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]] (پژاک) | بەرامبەرەکان = [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | ئایین = | تۆمەت = | سزا = | دۆخی دادوەری = | ھاوسەر = | مناڵەکان = | باوان = | خزمەکان = | خەڵاتەکان = | ڕێزلێنان = | واژوو = | جێگری واژوو = | قەبارەی واژوو = | ماڵپەڕ = }} '''ئەمیر کەریمی''' سیاسەتوانێکی چەپی کورد و ئەندامی [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان|پارتی ژیانی ئازادی کوردستانە]]. ئەو لە کۆنگرەی حەوتەمی پژاکدا لە ٢ی ئایاری ٢٠٢٤، لەگەڵ '''[[پەیمان ڤیان]]''' وەک ھاوسەرۆکی پارتەکە ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=PJAK Soranî {{!}} پارتی ژیانی ئازادی کوردستان |ناونیشان=https://pjak.net/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ئەمیر کەریمی – قەندیل پرێس |ناونیشان=https://qandilpress.news/tag/%D8%A6%DB%95%D9%85%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%DB%95%D8%B1%DB%8C%D9%85%DB%8C/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> == ژیان == ئەمیر کەریمی لە ساڵی ١٩٧٨ لە شاری مەهاباد لە دایکبووە، خوێندنی سەرەتایی لە شاری [[مەهاباد]] تەواو کردووە و لە زانکۆی تەورێز بڕوانامەی کشتوکاڵی بەدەستهێناوە. لە ساڵی ١٩٩٩ لە کاتی ناڕەزایەتییەکانی دژی دەستگیرکردنی عەبدوڵڵا ئۆجالان پەیوەندی بە پارتی کرێکارانی کوردستانەوە کردووە و لە ساڵی ٢٠٠٤ لەگەڵ دامەزراندنی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان پەیوەندی بە پارتی کرێکارانی کوردستانەوە کردووە و بەرپرسی چالاکییەکانی ئەو حیزبە بووە لە ئەوروپا. کەریمی لە ساڵی ٢٠٢٤ لە کۆنگرەی حەوتەمدا شانبەشانی پەیمان ڤیان وەک سەرۆکی هاوبەشی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سه‌عید سه‌نه‌نده‌جی: لە کاتی تۆمارکردنەکەدا ئەمیر کەریمی تەنها ئەندامێکی ئاسایی پژاک بووه و لایەنەکانی دیکەش هەڵوێستی هاوشێوەیان بەرامبەر بە یەکتر هەبوو |ناونیشان=https://qandilpress.news/%d8%b3%d9%87%d8%b9%db%8c%d8%af-%d8%b3%d9%87%d9%86%d9%87%d9%86%d8%af%d9%87%d8%ac%db%8c-%d9%84%db%95-%da%a9%d8%a7%d8%aa%db%8c-%d8%aa%db%86%d9%85%d8%a7%d8%b1%da%a9/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=قەندیل پرێس}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:سیاسییەکانی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی مەھاباد]] oyps3sqe3yxy8cb14in3w4o9mgmvisk 0 292394 1613470 1590748 2026-07-30T14:14:50Z Star salim harki 77275 /* خدری */ 1613470 wikitext text/x-wiki '''مەندان''' یان '''مەندا'''، یەکێکە لە سێ تیرە یان لقە سەرەکییەکەی عەشیرەتی [[هەرکی]]. ئەم تیرەیە خاوەن مێژوویەکی دێرینن و بەشێکی گرنگی پێکهاتەی کۆمەڵایەتی و مێژوویی ئەم عەشیرەتە پێکدەهێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب |ناونیشان=کورد و کوردستان|سەردێڕ=ڕەنگدانەوەى بارودۆخى کۆمەڵایەتى ئافرەتى کورد لە باشوورى کوردستان لە ڕۆژنامەوانى کوردیدا (١٩٦٨-١٩٧٩) |نووسەر=محەمەد ئەمین زەکی بەگ |ساڵ=٢٠٠٢ |زمان=کوردی}}</ref> == ڕەگ و ڕیشە == مێژووی مەندان تێکەڵە بە مێژووی گشتی هەرکییەکان. بەپێی گێڕانەوە زارەکییەکان و سەرچاوە مێژووییەکان، مەندا یەکێک بووە لە لقە کۆچەرییەکانی هەرکی کە لە ناوچە شاخاوییەکانی باکووری کوردستان (وەک جۆلەمێرگ و شەمدینان) و باشووری کوردستان و ڕۆژهەڵاتی کوردستان (ناوچەی تەرگەوەڕ و مەرگەوەڕ) نیشتەجێ بوون. == پێکهاتەی کۆمەڵایەتی (مانەکان) == تیرەی مەندان لە ڕووی پێکهاتەی هۆزایەتییەوە لە چەندین بنەماڵە و ماڵی گەورە پێکدێت، کە گرنگترینیان ئەمانەن: گرنگترینیان ئەمانەن: === خدری === * حاجی ئاغا * مالە زاهیر * هەسنی * مالە عیسێ * بەدری * مام براهیما * سمایلی * هاجیەسوری * مالە حەید * مالە پیر * مالە بەد * مالە کورەڕەش * مالە گیادین * مالە حاج * مام حاجکا * مالە کیوی * مالە مەد حەمەدی * بابە زینی * مالە سیار === ڕاستەمەندا === * ئاودیا * مام شێخا * کانیەسپی * ئاقوبا * شابی == جوگرافیای نیشتەجێبوون == مەندانەکان بە شێوەیەکی گشتی لەم ناوچانەدا دابەش بوون: # '''لە هاویناندا (کوێستان):''' ناوچە شاخاوییە بەرزەکانی سەر سنووری نێوان تورکیا و عێراق و ئێران (وەک دەوروبەری شەمدینان و مەرگەوەڕ). # '''لە زستاناندا (گەرمیان):''' دەشتاییەکانی دەوروبەری [[هەولێر]]، [[خەبات (شارۆچکە)|خەبات]]، [[بەردەڕەش]] و ئاکرێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=تیرە و هۆزەکانی کورد|سەردێڕ=هەڵسەنگاندنی دەستنووسی مێژووی کوردەلوژیای زانای کورد، قەناتی کوردۆ (کوردۆیڤ) |ماڵپەڕ=زانیاری |زمان=کوردی}}</ref> == ژیان و ئابووری == سەرچاوەی سەرەکیی داهاتی مەندانەکان لە مێژوودا ئاژەڵداری (مەڕ و بزن) بووە، کە بەرهەمەکانیان بۆ بژێوی و بازرگانی بەکارهێناوە. == ئەمانەش ببینە == * [[هەرکی]] * [[بنەجی (ھەرکی) | بنەجی]] * [[سەرھاتی (ھەرکی)|سەرهاتی]] * [[سیدا (ھەرکی)|سیدا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[کۆ پۆل:عەشیرەتە کوردەکان]] [[کۆ پۆل:هەرکی]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} aqvhzhosdavn9fhiggqgcyw9yboiszq 0 292395 1613469 1587713 2026-07-30T14:12:35Z Star salim harki 77275 /* پێکهاتەی کۆمەڵایەتی (مانەکان) */ 1613469 wikitext text/x-wiki '''سەرهاتی''' یان '''سەرهاتان'''، یەکێکە لە سێ تیرە یان لقە سەرەکییەکەی عەشیرەتی [[هەرکی]]. ئەم تیرەیە بەوە ناسراون کە مێژوویەکی دێرینیان لە بەرهەمهێنان و ئاژەڵداری و کۆچی وەرزی لە نێوان کوێستان و گەرمیاندا هەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب |ناونیشان=کورد و کوردستان|سەردێڕ=ڕەنگدانەوەى بارودۆخى کۆمەڵایەتى ئافرەتى کورد لە باشوورى کوردستان لە ڕۆژنامەوانى کوردیدا (١٩٦٨-١٩٧٩) |نووسەر=محەمەد ئەمین زەکی بەگ |ساڵ=٢٠٠٢ |زمان=کوردی}}</ref> == بنچینە و ناو == ناوی سەرهاتی لە ناوچەی '''سەرهەدەوە''' هاتووە، کە ئاماژەیە بۆ ئەوەی ڕەگ و ڕیشەی ئەم عەشیرەتە یان بەشێک لە نیشتەجێبوونی کۆنیان لەو ناوچەیە بووە. لە مێژووی هەرکییەکاندا، سەرهاتییەکان وەک کەسانی ئازا و دەستڕۆیشتوو لە پاراستنی مەڕو ماڵ و سنوورەکاندا باس دەکرێن. == پێکهاتەی کۆمەڵایەتی (مانەکان) == تیرەی سەرهاتی لە ڕووی پێکهاتەی هۆزایەتییەوە لە چەندین "ماڵ" یان بنەماڵەی گەورە پێکدێن، کە گرنگترینیان ئەمانەن: * '''ناوی''' * '''مالە شین''' * '''مالە شەم''' * '''ماڵە مەمەدی''' * '''مژدینی''' * '''مالە حوسێن''' == جوگرافیای نیشتەجێبوون == سەرهاتییەکان بەسەر جوگرافیایەکی فرەواندا دابەش بوون لە باشوور و باکووری کوردستان: # '''لە هاویناندا (کوێستان):''' لە ناوچە شاخاوییە بەرزەکانی سەر سنووری نێوان [[تورکیا]] و [[عێراق]] (سەرسنووری ناوچەی شەمزینان و دەوروبەری). # '''لە زستاناندا (گەرمیان):''' لە دەشتاییەکانی دەوروبەری [[هەولێر]]، [[خەبات (شارۆچکە)|خەبات]]، [[ئاکرێ]] و بەردەڕەش لە هەرێمی کوردستان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=عەشیرەتی هەرکی و لقەکانی |ماڵپەڕ=ماڵپەڕی زانیاری |زمان=کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[هەرکی]] * [[مەندا (ھەرکی)]] * [[سیدا (ھەرکی)]] * [[بنەجی (ھەرکی)]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[کۆ پۆل:عەشیرەتە کوردەکان]] [[کۆ پۆل:هەرکی]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} jfya87j0k3v6ufy807z5l22qmqars56 0 292397 1613471 1588554 2026-07-30T14:16:46Z Star salim harki 77275 /* پێکهاتەی کۆمەڵایەتی (لقەکان) */ 1613471 wikitext text/x-wiki '''بنەجی''' یەکێکە لە لقە سەرەکی و بنەڕەتییەکانی عەشیرەتی [[هەرکی]]. ناوی "بنەجی" لە زمانی کوردیدا ئاماژەیە بۆ "بنەڕەت" یان "ڕەگ"، کە نیشانەی ئەوەیە ئەم تیرەیە ڕەگ و ڕیشەیەکی مێژوویی قووڵیان لە پێکهاتەی ئەم عەشیرەتەدا هەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب |ناونیشان=کورد و کوردستان|سەردێڕ=ڕەنگدانەوەى بارودۆخى کۆمەڵایەتى ئافرەتى کورد لە باشوورى کوردستان لە ڕۆژنامەوانى کوردیدا (١٩٦٨-١٩٧٩) |نووسەر=محەمەد ئەمین زەکی بەگ |ساڵ=٢٠٠٢ |زمان=کوردی}}</ref> == مێژوو و بنەچە == بەپێی گێڕانەوە مێژووییەکان، بنەجییەکان وەک یەکێک لە ستوونە سەرەکییەکانی هەرکی ئەژمار دەکرێن. مێژووی ئەوان تێکەڵە بە مێژووی کۆچکردنی وەرزی و پاراستنی نەریتی هۆزایەتی. ئەوان لە مێژوودا بەوە ناسراون کە بەرپرسیارێتی پاراستنی بەشێک لەو ناوچە و گوندانەیان لەسەر بووە کە سنووری عەشیرەتەکە بووە. == ڕۆڵی مێژوویی و پەیوەندی بە بارزانییەکانەوە == یەکێک لە خاڵە هەرە دیارانەی مێژووی بنەجی، پەیوەندیی بەهێز و مێژووییانە لەگەڵ بنەماڵەی [[بارزان]] و شۆڕشەکانی [[بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کوردستان]]. * '''بەشداری لە شۆڕشەکان:''' بنەجییەکان بە چڕی بەشدارییان لە شۆڕشەکانی بارزاندا کردووە و پشتیوانییەکی بەهێزی سەرکردایەتی بوون. * '''فیداکاری:''' ئەم تیرەیە قوربانییەکی زۆریان لە پێناو ئازادی و دۆزی نەتەوەیی داوە، کە ئەمەش پەیوەندیی نێوان بنەجی و بارزانی کردووە بە پەیوەندییەکی مێژوویی و جێگیر. == پێکهاتەی کۆمەڵایەتی (لقەکان) == تیرەی بنەجی بە سەر حەوت گوندی سەرەکیدا دابەش دەبێت بەڵام ئەسڵیان دەگەرێتەوە بو هەردوو تیرەی مەندا و سیدا ئەمانە ئەو حەوت گوندەن: * '''دری''' * '''ستونی''' * '''بێداوی''' * '''ناوچەلی''' * '''شیویە هەرکێ''' * '''ئەردویلی''' * '''کیا''' == جوگرافیای نیشتەجێبوون == بنەجییەکان هاوشێوەی لقەکانی تری هەرکی، ژیانیان بە شێوەی [[کۆچەری]] یان نیمچە کۆچەری بووە: * '''لە هاویناندا (کوێستان):''' بەرەو ناوچە شاخاوییە بەرزەکانی سەر سنووری نێوان [[تورکیا]] و [[عێراق]] (سەر سنووری ناوچەی شەمزینان و دەوروبەری) کۆچیان کردووە. * '''لە زستاناندا (گەرمیان):''' بەرەو دەشتاییەکانی دەوروبەری [[هەولێر]]، [[خەبات (شارۆچکە)|خەبات]] و [[ئاکرێ]] هاتوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=مێژووی عەشیرەتی هەرکی|سەردێڕ=میتۆدی به‌راوردكاری مێژوونووس جۆرج سارتۆن له‌ نووسینی مێژووی زانسته‌ ئیسلامیه‌كان، له‌ سه‌ده‌ی (2ك/8ز-5ك/11ز) له‌ په‌رتوكی (پێشه‌كیه‌ك بۆ مێژووی زانسته‌كان) |ماڵپەڕ=زانیاری |زمان=کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[هەرکی]] * [[سیدا (ھەرکی) | سیدا]] * [[مەندا (ھەرکی) | مەندا]] * [[سەرھاتی (ھەرکی)|سەرهاتی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[کۆ پۆل:عەشیرەتە کوردەکان]] [[کۆ پۆل:هەرکی]] [[کۆ پۆل:بارزان]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} q61yt4qzhrc3yv2bg3hpojzszh3k2wp 1 295012 1613655 1577593 2026-07-31T05:10:45Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1613655 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[مستەفا پوورمحەممەدی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1577592 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170605210712/http://www.irdiplomacy.ir/en/page/1910287/Mostafa+PourMohammadi.html بۆ http://www.irdiplomacy.ir/en/page/1910287/Mostafa+PourMohammadi.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170605210712/http://www.irdiplomacy.ir/en/page/1910287/Mostafa+PourMohammadi.html بۆ http://www.irdiplomacy.ir/en/page/1910287/Mostafa+PourMohammadi.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٧:٣٤، ٢٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مستەفا پوورمحەممەدی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1613654 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160304053745/http://ireport.cnn.com/docs/DOC-1015770 بۆ http://ireport.cnn.com/docs/DOC-1015770 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:١٠، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) fvpsc72qo33s5qlz69i50bqw9lw6s8f 0 296028 1613571 1586259 2026-07-30T19:36:23Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1613571 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''قەزای گرێ سپی''' ناوچەیەکی کارگێڕییە لە [[ڕۆژاوای کوردستان]] سەر بە پارێزگای [[پارێزگای ڕەققە|ڕەققەیە]] و ناوەندەکەی شاری [[گرێ سپی|گرێ سیپییە.]] ژمارەی دانیشتووانی ناوچەکە بە پێی سەرژمێری دانیشتووانی ساڵی ٢٠٠٤ ١٢٩،٧١٤ کەس بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://npasyria.com/en/67488/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211228235642/https://npasyria.com/en/67488/ |url-status=dead }}</ref> == دانیشتووان == لە سەرژمێریی ٢٠٠٤دا، قەزاکە دانیشتووانێکی ١٢٩،٧١٤ کەسیی ھەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://carnegieendowment.org/syriaincrisis/?fa=55607|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140703224231/http://carnegieendowment.org/syriaincrisis/?fa=55607|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠١٤|سەردێڕ= Arab Tribes Split Between Kurds And Jihadists|بڵاوکەرەوە=Carnegie Endowment for International Peace|ڕێکەوت=٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان= ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> [[کورد]]<ref name="kurds eye">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kurds eye new corridor to Mediterranean|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/06/turkey-syria-kurdish-corridor-in-the-making-kobane.html|وێبگە=Al-Monitor}}</ref><ref name="expresses">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=US Expresses Concerns About PYD Human Rights|ناونیشان=http://www.basnews.com/en/news/2015/06/13/us-expresses-concerns-about-pyd-human-rights-violations-in-syrian-kurdistan/|وێبگە=BasNews|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> و کەمینەی [[تورکمانەکانی سووریا|تورکمان]]. بە زۆری [[ئیسلامی سوننە|سوننە]]ن. بەشی ڕۆژاوای قەزاکە بە شێوەیەکی سەرەکی [[کوردانی سووریا|کورد]]یان تێدایە، تورکمانەکان بە شێوەیەکی سەرەکی لە [[سلووک، سووریا|سلووک]] و باشووری ڕۆژاوای شارۆچکەکە چڕ بوونەتەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://umap.openstreetmap.fr/nl/map/pre-civil-war-ethno-religious-map-of-ar-raqqah-gov_139086#11/36.5557/39.1608|سەردێڕ=Pre civil war ethno-religious map of Ar Raqqah goverornate - uMap|وێبگە=umap.openstreetmap.fr|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|کوردستان|سووریا|جوگرافیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Tell Abyad District}} t2gr7d10uiebhhzvyl8w3hqg5b5iq7l 3 296649 1613507 1611861 2026-07-30T16:07:30Z Sakura emad 42467 /* ئامرازی ناسینەوەی وتارەکان */ بەشی نوێ 1613507 wikitext text/x-wiki {{بەخێرهاتن}} &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٢٢:٣٣، ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == ئاگاداری!! == سڵاو، وتاری [[توێکڵدارناسی]] دروست کرابوو، بۆ دووبارە دروستت کردەوە ؟؟ '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٧:٥٥، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :ببورە پێش ئەوەی ناوەکەت بنووسی دەستم پێکرد و بیرم چوو پێشوەختە ناوی خۆم بوونسم [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel khdhr]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Rahel khdhr|لێدوان]]) ١٧:٥٩، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == وتاري [[بارسێلۆنا]] == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel khdhr]] سپاس بۆ بەشداریکردن ئایا ئەم وتارە تەواو بوویت لە نووسینی و بەسەرداچوونەوەتان کردووە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٣:٥٣، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو نووسنی تەواو بووە تەنیا پێداچوونەوەی ماوە [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel khdhr]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Rahel khdhr|لێدوان]]) ٢٣:٥٤، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::زۆر باشە ھەر وتارێکت لەمەولا بەسەرداچوونەوەی مابوو داڕێژەی {{دا|ئامادەکردن}}ی لەسەر دابنێ تا خوێنەران بزانن ھێشتا وتارەکە پێداچوونەوەی ماوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٠:٠١، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::ئایا وتاری [[نیوویۆرک]] تەواو بووە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٠٤، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::گەر تەواو نەبووە داڕێژەی {{دا|ئامادەکردن}}ی بخە سەر تا بەکارھێنەرانی تر دەستکاری وتارەکەت نەکەن تا تەواوی دەکەیت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٠:٠٨، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::دەستخۆش [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel khdhr]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Rahel khdhr|لێدوان]]) ١٠:٠٩، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == وتاری [[جۆرجتاون،_واشینگتن_دی_سی]] == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel khdhr]] ھەوڵ بدە سەرە بابەتەکان و داڕێژەکان ئینگلیزی تێدا بەکارنەھێنی بۆ نموونە: لە بەشی [https://w.wiki/SkpZ پەروەردەی] وتارەکە لە پەروەردەی سەرەتایی و ناوەندی، لە خوارەوەی ئەمە دانراوە: {{گێڕانەوە|زانیاریی زیاتر: [[District of Columbia Public Schools]]}} ھەرخۆی زانیاری زیاتر ئەوەیە بەکارھێنەر بباتە وتارێکی تر کە بە تێر و پڕی باس لە ناوەڕۆکی بابەتەکە دەکات لەو حاڵەتەی ئێستا ناوەڕۆکی "پەروەردەی سەرەتایی و ناوەندی" بۆیە ئەمانە یان پێویستە لا ببرێن یان بەکوردی بکرێن و وتاریان لەسەر بنووسرێت، سپاس! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٩:٢٥، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :دەستخۆش بۆ تێبینیەکەت، هەوڵدەدەم یان لایبدەم یان ووتاری بۆ دروست بکەم. [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel khdhr]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Rahel khdhr|لێدوان]]) ٠٩:٢٨، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::{{گێڕانەوە|ئەمانەش ببینە: [[:ناونانەوەی شەقامەکانی جۆرجتاون(en)]]}} ::بیرم چوو پێت بڵێم داڕێژەی {{دا|بنز}} کە جارەکەی تر تێبینیم کرد بەکاری بھێنیت بۆ ناوەڕۆکی وتارە نەک زانیاری زیاتر یان ئەمانەش ببینە. چونکە ئەمانە بە خوێنەر ئەلێن بڕۆ ئێرە و سەیری بکە، بەڵام ھیچ شوێنێکیش نییە بۆی بچن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٩:٣٠، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == وتاری [[ئەلبانیا]] == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel khdhr]] تێبینم کرد لە وتارەکە بەستەرت داوە بە وشە ئینگلیزییەکان {{گێڕانەوە|[[پێstructureی تایبەت دژ بە گەندەڵی و تاوانی ڕێکخراو]](en)}} : خۆی سوور بەستەر واتا لە داھاتوودا ئەگەر ھەیە وتارێک لەسەر ئەمە درووست بکرێت کەس لە ویکی سۆرانی ناونیشانی وتار بە ئینگلیزی درووست ناکات بۆیە بەستەر مەدە بە وشە ئینگلیزییەکان یان بیانکە کوردی. ئەمەش ببینە: [[ویکیپیدیا:بەستەری سوور]]. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:٠١، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :و لە وتارەکەدا ئەمەم بینی: :{{گێڕانەوە|لە ڕووی مافەکانی LGBTدا}} :ئێڵ جی بی تی لە ویکیپیدیای سۆرانی وتاری لەسەر ھەیە بڕوانە: [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]]. پێویست ناکات بنووسرێت ئێڵ جی بی تی [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:٠٥، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == ئامرازی ناسینەوەی وتارەکان == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel khdhr]] ویستم پێت بڵێم ئامرازێکی لەم شێوەیە ھەیە کە ئەگەر بەکاری بێنی لە ویکیەکەی بەرامبەر ئەتوانی بزانی چەن وتار ھەیە و بەردەستە و چەندیشی لە ویکیپیدیای سۆرانی درووستکراون، بۆ ئەوەی بزانیت مەبەستم چییە [[بەکارھێنەر:Sakura emad/keys/Common.js/help|سەیرێکی ئێرە بکە]]، گەر حەزت بە ئامرازەکە بوو چالاکی بکە : ) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٦:٠٧، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) b2esh7duv0ew61n9kn3bhmih1yfdk9x 0 296827 1613549 1608660 2026-07-30T17:08:12Z Ari Qasm 57423 /* نێونەتەوەیی */ 1613549 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی یاریزانی تۆپی پێ|ناو=پاو کوبارسی|وێنە=Pau Cubarsí (cropped).jpg|ناوی یاریزان=|ڕێکەوتی لەدایکبوون=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧ (١٩ ساڵ)|شوێنی لەدایکبوون=[[بارسێلۆنا]]، [[کەتەلۆنیا]]، [[ئیسپانیا]]|وڵاتی لەدایکبوون=|باڵا=١.٨٣م (١٨٣ سم) (٦ پێ)|جێگای یاریکردن=[[بەرگریکار (تۆپی پێ)|بەرگریکاری ناوەڕاست]]|یانەی ئێستا=[[پەڕگە:FC Barcelona (crest).svg|20px]] [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]]|ژمارەی یانە=٥|youthclubs1=[[پەڕگە:Girona FC Logo.svg.png|20px]] [[یانەی جیرۆنا|جیرۆنا]]|youthyears1=٢٠١٤–٢٠١٨|youthclubs2=[[پەڕگە:FC Barcelona (crest).svg|20px]] [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]]|youthyears2=٢٠١٨–ئێستا|nationalteam=[[File:Escudo selección española.png|Escudo_selección_española|30px]] [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا|ئیسپانیا]]}} '''پاو کوبارسی پارێدێس''' ({{بە کەتەلۆنی|Pau Cubarsí i Paredes}} لەدایکبووی ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧) یاریزانێکی پیشەگەری [[تۆپی پێ|تۆپی پێی]] ئیسپانییە و وەک [[بەرگریکار (تۆپی پێ)|بەرگریکاری ناوەڕاست]] بۆ یانەی [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنای]] [[لا لیگا|لالیگا]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا|ھەڵبژاردەی ئیسپانیا]] یاری دەکات. لە مانگی تەممووزی ٢٠٢٥، ڕۆژنامەی سپۆرت ئیلۆسترەیت و ئی ئێس پی ئێن کوبارسییان وەک شەشەم باشترین بەرگریکاری ناوەڕاست لە تۆپی پێی جیھانیدا ڕیزبەندی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.si.com/soccer/the-best-centre-backs-in-world-soccer-ranked|سەردێڕ=The 25 Best Centre Backs in World Soccer—Ranked |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=Sports Illustrated}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45165487/2025-fc-100-virgil-van-dijk-best-center-backs-mens-soccer |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=ESPN}}</ref> == ژیانی کەسی و سەرەتایی == پاو کوبارسی پارێدێس لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧ لە شاری بێسکانۆ لە [[پارێزگای جیرۆنا]] لە [[کەتەلۆنیا]] لەدایکبووە،<ref name="md2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.mundodeportivo.com/futbol/fc-barcelona/20221101/1001889656/pau-cubarsi-15-anos-tercer-debutante-mas-joven-barca-uefa-yout-league.html|سەردێڕ=Pau Cubarsí, 15 años, tercer debutante más joven del Barça en la UEFA Youth League|trans-title=Pau Cubarsí, 15 years old, Barça's third youngest debutant in the UEFA Youth League|یەکەم=Javier|دوایین=Gascón|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٣|ئیش=Mundo Deportivo|زمان=es}}</ref> لە دایک و باوکی بە ناوەکانی گلۆریا پارێدێس (دایک) و ڕۆبەرت کوبارسی (باوک). خوشکێکی گەورەی ھەیە بە ناوی ئیرێن کە پزیشکی چارەسەری سرووشتییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Chauhan |یەکەم=Saransh |ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ |ناونیشان=https://www.essentiallysports.com/soccer-football-news-introducing-pau-cubarsi-family-all-about-barcelona-stars-parents-girlfriend-sister-more/ |سەردێڕ=Introducing Pau Cubarsi’s Family- All About Barcelona Star’s Parents, Girlfriend, Sister & More |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٥ |وێبگە=EssentiallySports |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250427113828/https://www.essentiallysports.com/soccer-football-news-introducing-pau-cubarsi-family-all-about-barcelona-stars-parents-girlfriend-sister-more/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٨ پەیوەندیی بە لا ماسیا کردووە، کە نزیکەی کاتژمێر و نیوێک لە ماڵەکەی خۆیەوە دوورە لە بێسکانۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Herrero|یەکەم=Laia Cervelló|ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Pau Cubarsi's Barcelona story and the tiny Catalan village that shaped him|ناونیشان=https://www.nytimes.com/athletic/5726282/2024/09/05/pau-cubarsi-barcelona-la-liga-la-masia/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|ئیش=The New York Times|زمان=en-US|issn=0362-4331}}</ref> زمانی یەکەمی کوبارسی زمانی [[زمانی کەتەلۆنی|کەتەلۆنییە]]. لە کاتی یاریکردن بۆ ئیسپانیا لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد لە ساڵی ٢٠٢٤، وتی کە بە دەگمەن بەشداری لە چاوپێکەوتنەکاندا کردووە، چوونکە بە [[زمانی ئیسپانی]] بە باشی قسە ناکات، تەنھا لە کەتەلۆنیا ژیاوە و زمانی زگماکیی خۆی بەکارھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.lavanguardia.com/cribeo/viral/20240726/9830973/pau-cubarsi-reconoce-problemas-hablar-castellano-hablado-vida-catalan-mmn.html|سەردێڕ=Pau Cubarsí reconoce tener problemas para hablar en castellano: "He hablado toda la vida en catalán" |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=La Vanguardia |زمان=es}}</ref> == ژیانی وەرزشیی لە یانەکان == [[پەڕگە:2025 04 26 Final de la Copa del Rey - 54482387776 - Pau Cubarsí.jpg|وێنۆک|پاو کوبارسی لە ٢٦ی نیسانی ٢٠٢٥ بە درێسی بارسێلۆناوە لە جامی شا]] کوبارسی پیشەکەی لەگەڵ [[یانەی جیرۆنا]] دەست پێکرد، پێش ئەوەی بچێتە [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]] لە ساڵی ٢٠١٨.<ref name="md3">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.mundodeportivo.com/futbol/fc-barcelona/20221101/1001889656/pau-cubarsi-15-anos-tercer-debutante-mas-joven-barca-uefa-yout-league.html|سەردێڕ=Pau Cubarsí, 15 años, tercer debutante más joven del Barça en la UEFA Youth League|trans-title=Pau Cubarsí, 15 years old, Barça's third youngest debutant in the UEFA Youth League|یەکەم=Javier|دوایین=Gascón|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٣|ئیش=Mundo Deportivo|زمان=es}}</ref> دوای ئەوەی لە ئەکادیمیادا پێشکەوت، بوو بە سێیەم گەنجترین یاریزانی بارسێلۆنا کە لە جامی لاوانی یەکێتیی ئەورووپا دەرکەوت، لەدوای [[لامین یەمال|لامین یامال]] و [[ئیلاکس مۆریبا]] کاتێک بە ١-١ لەگەڵ تیمی چیکی [[ڤیکتۆریا پلزن]] دەستی پێکرد.<ref name="md" /> لە مانگی نیسانی ٢٠٢٣ بۆ یەکەمجار لەگەڵ تیپی یەکەم مەشقی کرد، دوای ئەوەی لەلایەن [[چاڤی ھێرناندێز|چاڤی ھێرناندێزی]] ڕاھێنەرەوە بانگھێشتکرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٣|trans-title=Who is Pau Cubarsí? |ناونیشان=https://www.sport.es/es/noticias/barca/pau-cubarsi-quien-es-86251194|سەردێڕ=¿Quién es Pau Cubarsí? |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=sport.es |زمان=es}}</ref> یەکەم گرێبەستی پیشەگەرانەی لەگەڵ یانەکەدا واژۆ کرد دوای سێ مانگ، واتە لە ٨ی تەممووز.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|trans-title=Pau Cubarsí signs his continuity in the Juvenil of FC Barcelona |ناونیشان=https://www.sport.es/es/noticias/barca/pau-cubarsi-firma-continuidad-barcelona-juvenil-89646238|سەردێڕ=Pau Cubarsí firma su continuidad en el Juvenil del FC Barcelona |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=sport.es |زمان=es}}</ref> پێش وەرزی ٢٠٢٣-٢٠٢٤ لە پێکھاتەی پێش-وەرزی بەرشەلۆنەدا جێگیرکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.lavanguardia.com/deportes/fc-barcelona/20230710/9100517/asi-transcurrio-primer-entrenamiento-barca-xavi-23-24.html|سەردێڕ=Así transcurrió el primer entrenamiento del Barça de Xavi 23-24|trans-title=This is how Xavi's first Barça training session went 23-24|یەکەم=Anaïs|دوایین=Martí|ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٣|ئیش=La Vanguardia|زمان=es}}</ref> لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤، کوبارسی یەکەم یاریی خۆی بۆ تیپی یەکەم لە بەرامبەر یونیۆنیستاس دی سەلامانکا لە جامی شا ئەنجامدا، کە لە خولەکی ٤٦دا وەک یاریزانی جێگر ھاتە ناو یاریگا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.fcbarcelona.com/en/news/3861192/unionistas-de-salamanca-1-3-fc-barcelona-one-step-closer |سەردێڕ=Unionistas de Salamanca 1–3 FC Barcelona: One step closer |بڵاوکەرەوە=FC Barcelona}}</ref> یەکەم یاریی وەک سەرەکی لە یاریی دواتردا لە بەرامبەر [[ڕیال بێتیس]] لە لالیگا بوو، ڕۆژێک پێش یادی ١٧ ساڵەی لەدایکبوونی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.fcbarcelona.com/en/news/3864060/record-breaking-xi-against-betis |سەردێڕ=Record breaking XI against Betis |بڵاوکەرەوە=FC Barcelona}}</ref> دوو مانگ دواتر، لە ١٢ی ئازار، لە یەکەم یاریی خۆیدا لە [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] وەک باشترین یاریزانی یارییەکە دیاریکرا لە سەرکەوتنێکی ٣–١ لە بەرامبەر [[ناپۆلی]] لە یاریی گەڕانەوەی قۆناغی ١٦، کە تێیدا بوو بە گەنجترین یاریزان لە تەمەنی ١٧ ساڵ و ٥٠ ڕۆژیدا لە قۆناغی لادانی پاڵەوانێتییەکەدا یاری بکات، و ڕیکۆردی بەرگریکاری پێشووی [[بایەرن میونشن]] [[دەیڤید ئالابا|دەیڤد ئالابای]] شکاند کە ١٧ ساڵ و ٢٥٨ ڕۆژ بوو.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.goal.com/en/lists/barcelona-pau-cubarsi-club-champions-league-record-20-years-man-of-the-match-napoli/blt70b32f8b2a8d7384#cs19ae1dd447457ea2 |سەردێڕ=Barcelona teenage sensation Pau Cubarsi breaks club Champions League record in place for 20 years with man-of-the-match display in European debut against Napoli |بڵاوکەرەوە=[[Goal (website)|Goal]]}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.soccersat.com/news/FC-Barcelona-made-New-Monster-out-of-PAU-CUBARSI |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Soccersat |سەردێڕ=FC Barcelona made a New Monster out of Pau Cubarsi |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250119021410/https://soccersat.com/news/FC-Barcelona-made-New-Monster-out-of-PAU-CUBARSI |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ١٠ی نیسان، کوبارسی بوو بە گەنجترین بەرگریکار کە لە قۆناغی چارەکی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکاندا وەک سەرەکی یاری بکات لە تەمەنی تەنھا ١٧ ساڵ و ٧٩ ڕۆژیدا و ڕیکۆردی پێشووی [[سیسکا مۆسکۆ|سێسکا مۆسکۆ]] گیۆرگی شێنیکۆڤی شکاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.fcbarcelona.com/en/news/3959898/pau-cubarsi-a-record-breaking-centre-half/amp |سەردێڕ=Pau Cubarsí, a record breaking centre half |بڵاوکەرەوە=FC Barcelona}}</ref> لە ٩ی ئایار، [[بارسێلۆنا]] ڕای گەیاند کە لەگەڵ کوبارسی گەیشتوونەتە ڕێککەوتن بۆ درێژکردنەوەی گرێبەستەکەی تا ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٩، کە مەرجی ھەڵوەشاندنەوەی ٥٠٠ ملیۆن یۆرۆیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/4001116/agreement-to-extend-pau-cubarsi-contract-to-2027/featured |وێبگە=FC Barcelona |سەردێڕ=Agreement to extend Pau Cubarsí contract to 2027}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم١=Colin|دوایین١=Millar|یەکەم٢=Pol|دوایین٢=Ballús|سەردێڕ=Barcelona's Cubarsi signs contract extension through to 2027|ناونیشان=https://www.nytimes.com/athletic/5481844/2024/05/09/pau-cubarsi-barcelona-contract-new/|وێبگە=[[The Athletic]]|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢٤}}</ref> لە ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٥، کوبارسی یەکەم گۆڵی خۆی بۆ بارسێلۆنا بە سەر تۆمار کرد، لە یاریی پێش کۆتاییی جامی شا لە بەرامبەر [[ئەتلەتیکۆ مەدرید]] کە بە یەکسانبوون بە ئەنجامی ٤–٤ کۆتاییی ھات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/4223961/pau-cubarsi-scores-first-blaugrana-goal |سەردێڕ=Pau Cubarsí scores first blaugrana goal |بڵاوکەرەوە=FC Barcelona}}</ref> کوبارسی لە سەرکەوتنی ٥–٠ی بارسێلۆنا لە بەرامبەر ئەتلەتیک کڵەب لە یاریی پێش کۆتاییی سوپەری ئیسپانیای ٢٠٢٦ وەک سەرەکی بەشداریی کرد، و ستایشی زۆری لێکرا بۆ ئاستە بەرزەکەی لە بەرگریدا لە یارییەکی گەورەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=read |یەکەم=Gill Clark·1 min |ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ |ناونیشان=https://sports.yahoo.com/articles/everyone-wants-clasico-pau-cubarsi-120000336.html |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ |وێبگە=Yahoo Sports |زمان=en-US |سەردێڕ='Everyone wants a Clasico' – Pau Cubarsi hoping to face Real Madrid in Spanish Super Cup final |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260109070409/https://sports.yahoo.com/articles/everyone-wants-clasico-pau-cubarsi-120000336.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پیشەی نێونەتەوەیی == [[پەڕگە:Uzbekistan_vs._Spain,_2024_Summer_Olympic_men's_association_football,_2024-07-24_(250)_-_Pau_Cubarsí.jpg|وێنۆک|281x281پیکسڵ|وێنەیەکی کوبارسی کە لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤ بۆ تۆپی پێیئیسپانیای ژێر ٢٣ ساڵ یاری دەکات]] کوبارسی لە ئاستی تەمەنی ژێر ١٥ ساڵەوە تا ئاستی پلە یەک نوێنەرایەتیی ئیسپانیای کردووە.<ref name="wf">{{WorldFootball.net|pau-cubarsi}}</ref> لە ئازاری ٢٠٢٤، بۆ یەکەم جار لەلایەن ڕاھێنەر لویس دی لا فوێنتی بۆ ھەڵبژاردەی نەتەوەییی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا|ئیسپانیا]] بانگکرا، و یەکەم یاریی خۆی لە دۆڕانێکی دۆستانەی ١–٠ لە بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆلۆمبیا|کۆڵۆمبیا]] ئەنجامدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.marca.com/futbol/barcelona/2024/03/15/65f4291822601dc23a8b45c9.html|سەردێڕ=Pau Cubarsí vive en una nube: 17 años, puede hacer historia en la selección, titular con el Barça, MVP en Champions...|newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]]|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٤|زمان=es}}</ref> ئەو لە خولەکی ٨٣دا وەک یاریزانی جێگر لە بڕی ئایمێریک لاپۆرت ھاتە ناو یاریگا، کە تێیدا بوو بە گەنجترین بەرگریکار کە تا ئێستا بۆ ئیسپانیا یاریی کردبێت لە تەمەنی ١٧ ساڵ و یەک مانگ و ٢٨ ڕۆژیدا، و ئەو ڕیکۆردەی شکاند کە پێشتر لەلایەن سێرجیۆ ڕامۆسەوە لە ساڵی ٢٠٠٥دا تۆمارکرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.goal.com/en/lists/barcelona-pau-cubarsi-reacts-spain-youngest-ever-defender-defeat-colombia/bltbd9cc91411fbc73e#csd72043ee7faecd23 |وێبگە=[[Goal (website)|Goal]] |سەردێڕ=Barcelona starlet Pau Cubarsi reacts to becoming Spain's youngest-ever defender in defeat to Colombia}}</ref> لە ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٤، ناوی کوبارسی لە پێڕستی سەرەتاییی ٢٩ کەسی بۆ [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤|یۆرۆی ٢٠٢٤]] ھات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Euro 2024 provisional squad|ناونیشان=https://rfef.es/en/noticias/euro-2024-provisional-squad|بڵاوکەرەوە=[[Royal Spanish Football Federation]]|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٤}}</ref> بەڵام لە ٧ی حوزەیراندا، پێش دەستپێکردنی پاڵەوانێتییەکە لە پێڕستی کۆتایی دوورخرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Official {{!}} Final Spain squad for the Euro 2024 finals|ناونیشان=https://rfef.es/en/noticias/final-spain-squad-for-the-euro-2024-finals|بڵاوکەرەوە=[[Royal Spanish Football Federation]]|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}</ref> لە تەممووزی ٢٠٢٤، کوبارسی لە پێڕستی ئیسانیای ژێر ٢٣ ساڵ بۆ [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤]] ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nytimes.com/athletic/5592546/2024/06/26/spain-soccer-olympics-squad/ |وێبگە=The Athletic |سەردێڕ=Spain name men’s football squad for Paris Olympics: Barcelona’s Pau Cubarsi, Fermin Lopez included |بڵاوکەرەوە=The New York Times}}</ref> ئەو و ئیسپانیا توانییان مەدالیای زێڕیی ئۆڵۆمپیاد لە پێشبڕکێی تۆپی پێی پیاوان لە ئۆڵۆمپیاددا بەدەست بھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4079356/fermin-eric-and-cubarsi-win-gold |وێبگە=FC Barcelona |سەردێڕ=Fermín, Eric and Cubarsí win gold}}</ref> لە ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦، ناوی لە پێڕستی ٢٦ کەسی ئیسپانیا بۆ [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]] (مۆندیال) گونجێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦|trans-title=The 26 who will seek to reign again in the World Cup |ناونیشان=https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260525152452/https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦|زمان=es |سەردێڕ=Los 26 que buscarán volver a reinar en el Mundial |بڵاوکەرەوە=[[Royal Spanish Football Federation]] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == ئاماری پیشەیی == === یانە === {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ئاماری یارییەکان و گۆڵەکان بەپێی یانە، وەرز و پاڵەوانێتی ! rowspan="2" |یانە ! rowspan="2" |وەرز ! colspan="3" |خول ! colspan="2" |[[جامی شا]] ! colspan="2" |[[یووئێفا#یانە|ئەورووپا]] ! colspan="2" |کانی تر ! colspan="2" |کۆی گشتی |- !خول !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان |- |[[بارسێلۆنا ئەتلەتیک]] |[[٢٠٢٣–٢٤ پریمێرا فێدێراسیۆن|٢٠٢٣–٢٤]] |[[پریمێرا فێدێراسیۆن]] |٩ |٠ | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |٩ |٠ |- | rowspan="4" |[[بارسێلۆنا]] |[[وەرزی ٢٠٢٣–٢٤ی بارسێلۆنا|٢٠٢٣–٢٤]] |[[لالیگا]] |١٩ |٠ |٢ |٠ |٣ |٠ |٠ |٠ |٢٤ |٠ |- |[[وەرزی ٢٠٢٤–٢٥ی بارسێلۆنا|٢٠٢٤–٢٥]] |لالیگا |٣٥ |٠ |٦ |١ |١٣ |٠ |٢ |٠ |٥٦ |١ |- |[[وەرزی ٢٠٢٥–٢٦ی بارسێلۆنا|٢٠٢٥–٢٦]] |لالیگا |٣١ |١ |٥ |٠ |١٠ |٠ |٢ |٠ |٤٨ |١ |- ! colspan="2" |کۆی گشتی !٨٥ !١ !١٣ !١ !٢٦ !٠ !٤ !٠ !١٢٨ !٢ |- ! colspan="3" |کۆی گشتیی ژیانی وەرزشی !٩٤ !١ !١٣ !١ !٢٦ !٠ !٤ !٠ !١٣٧ !٢ |} === نێونەتەوەیی === {{updated|یاریی ئەنجامدراو ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٦}}<ref>{{NFT player}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+یارییەکان و گۆڵەکان بەپێی ھەڵبژاردەی نەتەوەیی و ساڵ !ھەڵبژاردەی نەتەوەیی !ساڵ !یارییەکان !گۆڵەکان |- | rowspan="3" |[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا|ئیسپانیا]] |٢٠٢٤ |٥ |٠ |- |٢٠٢٥ |٥ |٠ |- |٢٠٢٦ |١٠ |٠ |- ! colspan="2" |کۆی گشتی !٢٠ !٠ |} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/129400/pau-cubarsi پاو کوبارسی] لە ماڵپەڕی بارسێلۆنا * [https://rfef.es/es/selecciones/jugadores/pau-cubarsi پاو کوبارسی] لە ماڵپەڕی یەکێتیی تۆپی پێی شاھانەی ئیسپانیا {{In lang|es}} * {{ئینستاگرام}} == سەرچاوەکان == <references responsive="" /> {{پێکھاتەی یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا}}{{Navboxes}} {{پۆلی کۆمنز|Pau Cubarsí}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسپانیا|تۆپی پێ|دەیەی ٢٠٠٠}} [[پۆل:مەدالیاوەرگرانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤]] [[پۆل:مێدالیاوەرگرانی زێڕی ئۆڵمپیکی ئیسپانی]] [[پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیک لە تۆپی پێ]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا ئەتلێتیک]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا]] [[پۆل:یاریزانانی پریمێرا فێدێراسیۆن]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]] [[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٧]] [[پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا]] 5r62k9ntmsbbbjb3fwepmv8xfqsqftx 2 297053 1613461 1594584 2026-07-30T13:31:33Z Star salim harki 77275 /* */ زیادکردنی زانیاری 1613461 wikitext text/x-wiki ستار سلیم هەرکی «مێژوو دەنووسرێت؛ ڕاستی دەسەلمێندرێت.» بەشدارم لە ویکیپیدیای کوردی، بە تایبەتی لە بوارەکانی: <nowiki>*</nowiki> مێژووی کورد و کوردستان. <nowiki>*</nowiki> ژیاننامەی کەسایەتییە کوردییەکان. <nowiki>*</nowiki> چاکسازی و سەرچاوەدارکردنی بابەتەکان. ئامانجم پاراستنی زانیاریی دروست و بێلایەنە، بە پشتبەستن بە سەرچاوەی متمانەپێکراو سەدرەدین کازم یوسف سەدرەدین کازم یوسف (ناسراو بە سەدرەدین هەرکی؛ ١٩٨٤ – ١٠ی ئابی ٢٠١٤) پێشمەرگەی هێزی ٨٠ی وەزارەتی پێشمەرگەی حکومەتی هەرێمی کوردستان و بە پلەی نایب زابت بوو. بەپێی ڕاپۆرتی Rudaw Media Network و بەڵگە فەرمییەکانی وەزارەتی پێشمەرگە، وەزارەتی شەهیدان و ئەنفال و هەندێک دەسگای فەرمیی دیکەی هەرێمی کوردستان، ئەو لەگەڵ سێ هاوڕێی دیکەی یەکەم چوار شەهیدی پێشمەرگە لە شەڕی دژی ڕێکخراوی داعش هەژمار دەکرێن. ژیان سەدرەدین کازم یوسف ساڵی ١٩٨٤ لە گۆمەڵگای سێبیران لەدایک بوو. لە تەمەنی گەنجیدا بە هێزی پێشمەرگەی کوردستان پەیوەست بوو و دواتر وەک نایب زابت لە هێزی ٨٠ خزمەتی کرد. لە ماوەی خزمەتەکەیدا لە چەندین ئەرکی سەربازی و پاراستنی ناوچەکانی هەرێمی کوردستان بەشداری کرد. شەڕی دژی داعش لە سەرەتای هێرشەکانی ڕێکخراوی داعش بۆ باکووری عێراق و سنوورەکانی هەرێمی کوردستان لە ساڵی ٢٠١٤، سەدرەدین هەرکی لە بەرەکانی خازر و مەخموور ئەرکی سەربازی ئەنجام دەدا. پێشتر لە شەڕەکانی نزیکی پردی خازر بریندار ببوو، بەڵام دوای چارەسەربوون دووبارە گەڕایەوە بۆ بەرەی شەڕ. بەپێی زانیارییە فەرمییەکان، ئەو لەگەڵ سێ پێشمەرگەی دیکە بۆ ماوەی سێ ڕۆژ لە سنووری مەخموور لە ژێر گەمارۆدا مانەوە و دواتر ڕزگار کران. دوای گەڕانەوەیان بۆ ئەرکی سەربازی، لە شەوی ٩ بۆ ١٠ی ئابی ٢٠١٤، لە نزیکی پردی خازر، سەدرەدین کازم یوسف لەگەڵ حازم فەیسەڵ حەمە ئاغا، زیاد سەبرو محی ئیبراهیم و کەمال باقی زەردە سەو لە شەڕی دژی ڕێکخراوی داعش شەهید بوون. بەپێی ڕاپۆرتی Rudaw Media Network، ئەو چوار پێشمەرگەیە یەکەم چوار شەهیدی پێشمەرگە لە شەڕی دژی داعش بوون. ئەم ڕووداوە هەروەها لە بەڵگە و تۆمارە فەرمییەکانی وەزارەتی پێشمەرگە، وەزارەتی شەهیدان و ئەنفال و ژمارەیەک دەسگای فەرمیی هەرێمی کوردستاندا تۆمار کراوە. سەرچاوەکان Rudaw Media Network، «کەسوکاری یەکەم شەهیدی پێشمەرگە...»، YouTube: <nowiki>https://youtu.be/l6KojCVA3Zc⁠�</nowiki> وەزارەتی پێشمەرگەی حکومەتی هەرێمی کوردستان، نامە و بەڵگە فەرمییەکانی ساڵی ٢٠١٤. وەزارەتی شەهیدان و ئەنفال، بڕیار و تۆمارە فەرمییەکانی شەهیدبوونی سەدرەدین کازم یوسف. نامە و بەڵگە فەرمییەکانی سەرۆکایەتی پەرلەمانی کوردستان و دەسگا پەیوەندیدارەکان 0avo89qbxqqkwg26c7348c7ic771p77 1613465 1613461 2026-07-30T13:46:09Z Star salim harki 77275 /* */ 1613465 wikitext text/x-wiki ستار سلیم هەرکی «مێژوو دەنووسرێت؛ ڕاستی دەسەلمێندرێت.» بەشدارم لە ویکیپیدیای کوردی، بە تایبەتی لە بوارەکانی: <nowiki>*</nowiki> مێژووی کورد و کوردستان. <nowiki>*</nowiki> ژیاننامەی کەسایەتییە کوردییەکان. <nowiki>*</nowiki> چاکسازی و سەرچاوەدارکردنی بابەتەکان. ئامانجم پاراستنی زانیاریی دروست و بێلایەنە، بە پشتبەستن بە سەرچاوەی متمانەپێکراو سەدرەدین کازم یوسف سەدرەدین کازم یوسف (ناسراو بە سەدرەدین هەرکی؛ ١٩٨٤ – ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤) پێشمەرگەی هێزی ٨٠ی وەزارەتی پێشمەرگەی حکومەتی هەرێمی کوردستان و بە پلەی نایب زابت بوو. بەپێی ڕاپۆرتی Rudaw Media Network و بەڵگە فەرمییەکانی وەزارەتی پێشمەرگە، وەزارەتی شەهیدان و ئەنفال و هەندێک دەسگای فەرمیی دیکەی هەرێمی کوردستان، ئەو لەگەڵ سێ هاوڕێی دیکەی یەکەم چوار شەهیدی پێشمەرگە لە شەڕی دژی ڕێکخراوی داعش هەژمار دەکرێن. ژیان سەدرەدین کازم یوسف ساڵی ١٩٨٤ لە گۆمەڵگای سێبیران لەدایک بوو. لە تەمەنی گەنجیدا بە هێزی پێشمەرگەی کوردستان پەیوەست بوو و دواتر وەک نایب زابت لە هێزی ٨٠ خزمەتی کرد. لە ماوەی خزمەتەکەیدا لە چەندین ئەرکی سەربازی و پاراستنی ناوچەکانی هەرێمی کوردستان بەشداری کرد. شەڕی دژی داعش لە سەرەتای هێرشەکانی ڕێکخراوی داعش بۆ باکووری عێراق و سنوورەکانی هەرێمی کوردستان لە ساڵی ٢٠١٤، سەدرەدین هەرکی لە بەرەکانی خازر و مەخموور ئەرکی سەربازی ئەنجام دەدا. پێشتر لە شەڕەکانی نزیکی پردی خازر بریندار ببوو، بەڵام دوای چارەسەربوون دووبارە گەڕایەوە بۆ بەرەی شەڕ. بەپێی زانیارییە فەرمییەکان، ئەو لەگەڵ سێ پێشمەرگەی دیکە بۆ ماوەی سێ ڕۆژ لە سنووری مەخموور لە ژێر گەمارۆدا مانەوە و دواتر ڕزگار کران. دوای گەڕانەوەیان بۆ ئەرکی سەربازی، لە شەوی ٩ بۆ ١٠ی ئابی ٢٠١٤، لە نزیکی پردی خازر، سەدرەدین کازم یوسف لەگەڵ حازم فەیسەڵ حەمە ئاغا، زیاد سەبرو محی ئیبراهیم و کەمال باقی زەردە سەو لە شەڕی دژی ڕێکخراوی داعش شەهید بوون. بەپێی ڕاپۆرتی Rudaw Media Network، ئەو چوار پێشمەرگەیە یەکەم چوار شەهیدی پێشمەرگە لە شەڕی دژی داعش بوون. ئەم ڕووداوە هەروەها لە بەڵگە و تۆمارە فەرمییەکانی وەزارەتی پێشمەرگە، وەزارەتی شەهیدان و ئەنفال و ژمارەیەک دەسگای فەرمیی هەرێمی کوردستاندا تۆمار کراوە. سەرچاوەکان Rudaw Media Network، «کەسوکاری یەکەم شەهیدی پێشمەرگە...»، YouTube: <nowiki>https://youtu.be/l6KojCVA3Zc⁠�</nowiki> وەزارەتی پێشمەرگەی حکومەتی هەرێمی کوردستان، نامە و بەڵگە فەرمییەکانی ساڵی ٢٠١٤. وەزارەتی شەهیدان و ئەنفال، بڕیار و تۆمارە فەرمییەکانی شەهیدبوونی سەدرەدین کازم یوسف. نامە و بەڵگە فەرمییەکانی سەرۆکایەتی پەرلەمانی کوردستان و دەسگا پەیوەندیدارەکان injc2ph47v8ge04vev1g1i8w45jhvj5 1613466 1613465 2026-07-30T13:47:27Z Star salim harki 77275 /* */ 1613466 wikitext text/x-wiki ستار سلیم هەرکی «مێژوو دەنووسرێت؛ ڕاستی دەسەلمێندرێت.» بەشدارم لە ویکیپیدیای کوردی، بە تایبەتی لە بوارەکانی: <nowiki>*</nowiki> مێژووی کورد و کوردستان. <nowiki>*</nowiki> ژیاننامەی کەسایەتییە کوردییەکان. <nowiki>*</nowiki> چاکسازی و سەرچاوەدارکردنی بابەتەکان. ئامانجم پاراستنی زانیاریی دروست و بێلایەنە، بە پشتبەستن بە سەرچاوەی متمانەپێکراو سەدرەدین کازم یوسف سەدرەدین کازم یوسف (ناسراو بە سەدرەدین هەرکی؛ ١٩٨٤ – ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤) پێشمەرگەی هێزی ٨٠ی وەزارەتی پێشمەرگەی حکومەتی هەرێمی کوردستان و بە پلەی نایب زابت بوو. بەپێی ڕاپۆرتی Rudaw Media Network و بەڵگە فەرمییەکانی وەزارەتی پێشمەرگە، وەزارەتی شەهیدان و ئەنفال و هەندێک دەسگای فەرمیی دیکەی هەرێمی کوردستان، ئەو لەگەڵ سێ هاوڕێی دیکەی یەکەم چوار شەهیدی پێشمەرگە لە شەڕی دژی ڕێکخراوی داعش هەژمار دەکرێن. ژیان سەدرەدین کازم یوسف ساڵی ١٩٨٤ لە گۆمەڵگای سێبیران لەدایک بوو. لە تەمەنی گەنجیدا بە هێزی پێشمەرگەی کوردستان پەیوەست بوو و دواتر وەک نایب زابت لە هێزی ٨٠ خزمەتی کرد. لە ماوەی خزمەتەکەیدا لە چەندین ئەرکی سەربازی و پاراستنی ناوچەکانی هەرێمی کوردستان بەشداری کرد. شەڕی دژی داعش لە سەرەتای هێرشەکانی ڕێکخراوی داعش بۆ باکووری عێراق و سنوورەکانی هەرێمی کوردستان لە ساڵی ٢٠١٤، سەدرەدین هەرکی لە بەرەکانی خازر و مەخموور ئەرکی سەربازی ئەنجام دەدا. پێشتر لە شەڕەکانی نزیکی پردی خازر بریندار ببوو، بەڵام دوای چارەسەربوون دووبارە گەڕایەوە بۆ بەرەی شەڕ. بەپێی زانیارییە فەرمییەکان، ئەو لەگەڵ سێ پێشمەرگەی دیکە بۆ ماوەی سێ ڕۆژ لە سنووری مەخموور لە ژێر گەمارۆدا مانەوە و دواتر ڕزگار کران. دوای گەڕانەوەیان بۆ ئەرکی سەربازی، لە شەوی ٩ بۆ ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤، لە نزیکی پردی خازر، سەدرەدین کازم یوسف لەگەڵ حازم فەیسەڵ حەمە ئاغا، زیاد سەبرو محی ئیبراهیم و کەمال باقی زەردە سەو لە شەڕی دژی ڕێکخراوی داعش شەهید بوون. بەپێی ڕاپۆرتی Rudaw Media Network، ئەو چوار پێشمەرگەیە یەکەم چوار شەهیدی پێشمەرگە لە شەڕی دژی داعش بوون. ئەم ڕووداوە هەروەها لە بەڵگە و تۆمارە فەرمییەکانی وەزارەتی پێشمەرگە، وەزارەتی شەهیدان و ئەنفال و ژمارەیەک دەسگای فەرمیی هەرێمی کوردستاندا تۆمار کراوە. سەرچاوەکان Rudaw Media Network، «کەسوکاری یەکەم شەهیدی پێشمەرگە...»، YouTube: <nowiki>https://youtu.be/l6KojCVA3Zc⁠�</nowiki> وەزارەتی پێشمەرگەی حکومەتی هەرێمی کوردستان، نامە و بەڵگە فەرمییەکانی ساڵی ٢٠١٤. وەزارەتی شەهیدان و ئەنفال، بڕیار و تۆمارە فەرمییەکانی شەهیدبوونی سەدرەدین کازم یوسف. نامە و بەڵگە فەرمییەکانی سەرۆکایەتی پەرلەمانی کوردستان و دەسگا پەیوەندیدارەکان dhazdn8si1n2qdgmpjkcrpih4zz53re 0 297177 1613447 1595413 2026-07-30T12:56:43Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[کۆنیشانی کلاینفێلتەر]] 1613447 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[کۆنیشانی کلاینفێلتەر]] t3sqv2y0kkfra3ugavnqgebekbvh2rj 4 297212 1613724 1596723 2026-07-31T11:58:47Z Hivja 64112 /* لێدوانەکان */ وەڵامدانەوە 1613724 wikitext text/x-wiki == Hivja == وردەکارییەکانی ھەژماری بەکارھێنەر {{User23|Hivja}}. ڕێکەوتی خۆپاڵاوتن: [[٣٠ی حوزەیران]]ی [[٢٠٢٦]]، سەعات ‏٠١:٥٤ ([[کاتی گەردوونیی ھاوھەنگاو|کگھ]]) {{وب|Sakura emad}} {{وب|Épine}} {{وب|Tessla}} {{وب|-Haryad}} {{وب|Zemen}} {{وب|Kushared}} {{وب|Pirehelokan}} سڵاو بۆ ھەموو ئەوانەی ئاگاداری ئەو پرۆسەی خۆنووسینەی منن. ھەر وەک ئاگادارن من ماوەیەکی زۆرە لە ویکیپیدیا بەشداری دەکەم و تا ئاستێکی بەرچاو شارەزاییم لە بابەتەکان ھەیە و ھەموو کات لە وتووێژ و ناکۆکییەکانی ویکیپیدیای کوردیدا ھەوڵی بێلایەنبوون دەدەم، لانیکەم ھەوڵی خۆم دەدەم :) ھەروەھا دەتوانن سەیری بەشدارییەکانم بکەن بۆ ئەوەی دەرکەوێ شایەنم یان نا، ھەر پرسیارێکیش ھەبوو لە خزمەتدام. ھەروەھا بەپێی یاسای خۆنووسین ناچارم ھەموو ئەو ھەژمارانەی پێشتر ھەمبوون بیانخەمە ڕوو، من لە ٢٠٢٠دا بە ھەژماری ئەهریر بەشداریم لێرە دەست پێکرد و سەرجەم بەو دوو ھەژمارەمەوە سەرووی سی هەزار دەستکاریم هەبووە؛ ھەروەھا نیوەی ئەدمینەکانیش ئاگاداری ئەو بابەتن، هۆکاری بەشدارینەکردنی دووبارەشم بە ھەژماری پێشوو ئەوە بوو کە ڕەمزەکەم لەبیر کردبوو و حەزیشم نەکرد بە ئیمەیڵ بیگەڕێنمەوە. ئێستا داوا دەکەم ئەو مافەم بۆ ماوەی سێ ساڵ تاوەکوو تەممووزی ٢٠٢٩ پێ بدرێ (دەبێ بەپێی یاسا دەنگی لەگەڵەکان سەرووی ٦٠٪ بێ بۆ ئەمە) و ئینشاڵڵا ئەگەر تەمەن بەردەوام بوو تا ئەو کات خزمەتی ویکیپیدیای کوردی بکەم. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:٥٤، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!--دەستکاری سەروو ئەم خەتەوە مەکە. لە خوار ئەم خەتەوە خۆت بناسێنە.--> === {{پشتگیری}} === * {{لەگەڵ}} بێ گومان. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٤:١٢، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} سەرکەوتوو بیت [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٥:١٥، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} پێویستمان بە لێژنەی ناوبژی ئەبێت [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٣:٢٩، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}}: بەپێی وتووێژەکانی خوارەوە، ئەوەی لە هیڤجام بینیوە بەشداربوویەکی باشە و ئەیەوێت کارەکان بە ڕاستی بکات و ڕێز و شکۆی نێوان ئەندامانی کۆمەڵگەکە بەرز ڕابگرێت. لەگەڵ ئەوەی پێم وایە دەبێت باشتر شەرەزای سیاسەتەکان و ڕێساکان بێ، پێم وانییە هیچ کام لە ئێمە بە بەڕێوەبەرەکانیشەوە هەموو سیاسەتەکان بە بەردەوامی لە یادمان بێت، هەر بۆیە گرنگە یەکتری ڕاست بکەینەوە و بەڕاستی گوێ لە یەکتری بگرین. هیواخوازم هیڤجا بەشداری بکات لە سەپاندنی ڕێز بەسەر ئەو پایایانەی ویکیپیدیای گەیاندووە بەو ڕێژەی ئێستا، گرنگترینیان بۆ من سانسۆرنەکرانی ویکیپیدیا.--&#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٧:٤٩، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) === {{دژایەتی}} === === لێدوانەکان === <!--پێش دانانی لێدوان، * {{لێدوان}} دابنێ. ئەگەر دەنگی لەگەڵ و دژت دانا، نابێت بەبێ ھۆکار دایاننێیت چوونکە بەتاڵ ئەبنەوە.--> هەموومان دەتناسین بەکارهێنەرێکی دڵسۆزیت، بەڵام شتێک هەیە حەز دەکەم لەخۆتەوە دڵنیاییەکەی وەربگرم. * دەزانیت کە نابێت بەهۆی هەست و عاتیفەوە بڕیارەکانت بشاریتەوە، وە بەڕێوەبەرەکانیش وەک بەکارهێنەرەکان سەیر بکەیت، وە یاساکانی ویکیپیدیا لێرەدا پێویستن بزانرێن؟! سپاس بۆ وەڵامدانەوە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٣٣، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :ویکییەکەمان بچووکە و بە گشتی بیست بەکارهێنەری کارای هەیە. بۆیە بە بڕوام پێویست بەمە ناکات. هەر برووکراسییەکە قورستر دەکات. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٦:٤٠، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) * ئایا سیاسەتی تایبەتێتی ویکیمیدیات واژوو کردووە و بە تەواوی سیاسەتەکانی لیژنەی ناوبژیت خوێندووەتەوە؟ هەوڵ ئەدەی بەردەوام لە دۆزینەوەی compromise بیت لەکاتی ناکۆکی نێوان بەکارهێنەران؟ ئەو وتووێژە گەرمانەی کە هەن، دەزانی دەبێ لە ویکیپیدیا بمێننەوە نەک دەرەوەی ویکی تاکوو هەمووان بتوانن بەشدار بن و هەوڵ ئەدەیت بە بەردەوامی بەم شێوەیە بیهێڵیتەوە؟--&#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٢٢:٥٥، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) *:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] زۆر سپاس بۆ ئێوە، بەڵێ بەپێی پێویست یاساکان دەزانم و لە کاتی بڕیارداندا ھەر ھەست و سۆزێک ھەبێ بەلای دەنێم و بەپێی ڕێساکان دەجووڵێمەوە؛ بەڵام ئەوەش بەو مانایە نییە کە ئامانجم لە جیاتی بەرەو پێشبردنی پرۆژەکە ببێتە ڕەنجاندن و ساردکرنەوەی بەکارھێنەران! @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] یاساکانی لیژنەی ناوبژیم لە ویکیپیدیای خۆمان خوێندووەتەوە و سەیری ویکیپیدیاکانی ترم نەکردووە، بەڵام بێگومان دەیکەم و ھەوڵی وەرگێڕانیشیان دەدەم بۆ ئەوەی لێرەش بنووسرێن! بێگومان ئامانج ھەر چارەسەرکردنی کێشە بەردەوامەکان و نزیککردنەوەی لایەنەکان لە یەکتری دەبێت نەک بڕیاردان وەک بەڕێوەبەرێک یان قووڵکردنەوەی کێشەکان. پێم وایە ئاسایییە کەسێک بیھەوێ لە دەرەوەی ویکیپیدیا و بەنھێنی قسەم لەگەڵ بکات، بەڵام ئەوەی گرینگە ھەر بڕیارێک لێرە بدرێت پێویستە بە تێگەیشتن لە تەواوی بابەتەکە و ھەروەھا سەلماندن بە بەڵگە و بەستەرە! قسەکردن لە دەروەی ویکیپیدیاش ھەر بۆ تێگەیشتنی زیاتر لە بابەتەکەیە لە ڕوانگەی لایەنی بەرامبەرەوە و ھیچ کاریگەرییەکیشی لێرە نابێت. ئەگەر یاساکان پێچەوانەی ئەوەیە تکایە بەستەری ئەوەم بۆ بنێرە تاوەکوو بیخوێنمەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:١٠، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) *::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لە پرۆسەی لیژنەی ناوبژی، transparency زۆر گرنگە. ئەبێت کۆمەڵگە ئاگادار بن چ شتێک کاریگەری لە بڕیاردانی ئەندامانی لیژنەکە ئەدات. مەگەر بابەتێک کە زۆر حەساس بێت (مەترسی ژیان، هتد. کە سوپاسگوزارانە لەم ویکییە نییە) نابێت ببرێنە دەرەوەی ویکیپیدیا. هەندێک زانیاریش هەیە کە بە نهێنی ئەبێ شەیریان بکەی، ئەمە کاری oversightە لە پرۆژەکانی میدیاویکی، نەوەک لیژنەی ناوبژی. ڕات چییە؟ &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٢٣:١٦، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) *:::لایەکی گرنگی تر ئەوەیە: ئەو لایەنانەی قسەیان لەسەر ئەکرێت، هەمیشە ئەبێت توانای ئەوەیان هەبێت دیفاع لە خۆیان بکەن. بە بردنە دەرەوەی وتووێژ، ئەم توانایانە نادادپەروەرانە لە بەشداربووان دەسەنینەوە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٢٣:١٩، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) *::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەگەر ئیزن بدەیت سەرەتا بچمە ویکیپیدیای ئینگلیزی و لەوێ یاساکان بە ئینگلیزی بخوێنمەوە و دواتر وەڵامتان دەدەمەوە :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٢١، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) *:::::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئایا دەتوانن لە شوێنێکی دەرەوەی ویکیپدیا قسە بکەن؟ چەند پرسیار هەن کە ناکرێ لێرە بینووسم، ئەگەر دەتوانن لە شوێنێکی تر قسە بکەن تکایە پێم بڵێن. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:١٣، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) *::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بێگوومان، ئیمەلێکتان بۆ بکەم؟ &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٠٠:١٨، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) *:::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] زۆر سپاس، ئەگەر ڕێگای ھەبێ من ئیمەیڵەکەتان بۆ بنێرم :) لە کوێوە بتاندۆزمەوە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٢٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) *::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئێستا [[:en:Wikipedia:Arbitration/Policy|ئێرەم]] بە وردی خوێندەوە، لە ھیچ جێگایەکدا نەھاتووە بڵێ وتووێژ لە دەرەوەی ویکیپیدیادا قەدەغەیە و تەنانەت وتراوە بڕیاردانیش لە ھەندێک کاتدا دەتوانێت لە دەرەوەی ویکیپیدیادا بدرێ بە مەرجێک گشت لایەنەکان لێی ئاگادار بن! بۆیە بەھۆی بابەتی ئەمنی و پاراستنی نھێنی لایەنێک زۆر ئاسایییە ئەگەر باسەکە لە دەرەوەی ویکیپیدیاش بکرێ، جا لەگەڵ ھەر لایەنێک بێت؛ ئەوە نەک بۆ ئەو بابەتە بەڵکوو بۆ گشت بابەتێک دەبێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:٠٥، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) *:::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ئەوەی گرنگە باسی بکەم لیژنەی ناوبژی بەتەنیا ملکەچی سیاسەتەکانی لیژنەکە نین بەڵکوو سیاسەتە گشتییەکانی ویکیپیدیاش: بەپێی [[:en:WP:consensus]]: *:::::::::"Consensus is reached through on-wiki discussion or by editing. Discussions elsewhere are not taken into account. In some cases, such off-wiki communication may generate suspicion and mistrust." *:::::::::لە [[:en:WP:ARBPOL]] باسکراوە کە کاری لیژنەی ناوبژی ئەوە نییە حکوومەتی سێبەر بەڕێوەبەرن، هەموو بەڵگە و وۆرکشۆپ و وتووێژێک سەبارەت بە بەشداربووان '''ئەبێت''' بە ئاشکرا و لە ناوخۆی ویکیپیدیا هەبێ. تەنیا ئەو شتانەی ئەبێ بە نهێنی بێ داتای حەساسە، بۆ نموونە مەعلووماتی ئایپی و چێکیووزەر، ئەو ناوەڕۆکانەی بڵاوکردنەوەیان عەقدە ئەخلاقییەکەی بڵاوکردنەوەی زانیاریی کەسی ئەشکێنێت کە ئەبێ واژووی بکەی، یان هەر مەترسییەکی ڕاستەقینە کە ئەکەوێت بکەوێتە سەر بەکارهێنەر لە دەرەوەی ویکی. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٥:٤٩، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) *::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] هەر شتێکی پەیوەندیدار بووە بە ویکیپیدیاوە تائێستا لێرە باسی لێکراوە و دەکرێ. ھەروەھا هەر بڕیارێکیش کە دراوە و بدرێ ئەوە بەپێی یاساکانە و بە بەڵگە و بەستەرەوە دەسەلمێنرێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:٥٧، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) *:::::::::::بەگشتی مەبەستم ئەوەیە لەلایەن لیژنەی ناوبژییەوە هەر بڕیارێک بدرێ ئەوە لێرە هەوڵی سەلماندنی بۆ دەدرێ و تەواوی پشتڕاست دەکرێتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:٥٨، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) *::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] کۆمەڵگە ئەبێت تەواوی ئەو وتووێژانە ئاگادار بن کە کاریگەری لە دەرەنجام ئەکات، نەک بەس بەستەر و بەڵگە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٦:٠٠، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) *:::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ڕاستە، بەڵام پێویستە بزانن کە من لەگەڵ زۆربەی ئەندامانی ویکیپیدیا لە تێلێگرامدا پەیوەندیم ھەیە و ئەوەش پێش ئەو بابەتە دەستی پێکردووە و زۆرتر باسی پڕۆژەکانی وەک کۆمەڵە وتارەکان دەکەین. ئەو پەیوەندییە پێشتریش ھەبووە لە دیسکۆرد دا. بێگومان ئەگەر ئێوەش لە گرووپەکانی دیسکۆرد یان تێلێگرامدا بوونتان ھەبا پەیوەندیم پێوە دەگرتن و شتێکی تەواو ئاساییسە. ھیچ بڕیارێکیش لە دەرەوەی ویکیپیدیا لێرەدا شەرعییەتی نییە! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٣، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) *::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سوپاس، ئاشکرایە ئەتەوێ شەفاف بیت و ئەمە جێگەی ڕێزە و پێشبینی کراوە لە لیژنەی ناوبژی. یەک پرسیاری ترم هەیە هیڤجا، لەکاتی ڕاپۆرتەکەی لەسەر خراپ بەکارهێنانی دەسەڵاتی بەڕێوەبەرایەتی ساکوورا کە لە دیوەخان باسم کرد لێی، لە ساکوورات پرسی بۆچی هەژمارەکەمی پێشووتر بەربەست نەکردبوو ئەگەر بابەت شەڕە دەستکاری بوو (باسی بەربەستی یەک هەفتەکە ئەکەم) بەڵام کاتێک کە زانیاری کەسی منی بڵاو کردەوە لە پەڕەی لێدوانەکەی (وتووێژەکە ئێستاش ماوە)، کە پێیم وت سیاسەتی تایبەتێتی پێشێل کردووە، یەکسەر ئەو کاتە بەربەستی کردم. لەم بەینە تۆ هەوڵتدەدا کێشەکان چارەسەر کەیت، بەڵام هەرگیز لێت نەپرسی، بۆچی ڕێک دوای ئەوە بەربەستی هەژمارەکەمی کرد، باسی ئەوەت نەکرد کە کاتی بەربەستنەکە و پۆزشەکە بۆی یەک ناگرنەوە. ئەگەر کێشە شەڕە دەستکارییە، بۆچی هەر پێش ئەو بابەتە نەیکرد بە چەندین سەعات و لۆگی کاتی بلۆکەکەی ڕێک لەدوای دوا لێدوانی منە لەسەر پەڕگەکە لە پەڕەی وتووێژەکەی؟ هەستم کرد ئەم خوێندنەوە قووڵەت بۆی نەبوو، لەدوای وتووێژێکی ناشەفاف لە تێلەگرام، هەستم کرد بۆچوونت کاریگەری لایەنێکی لەسەر بووە و لێدوانەکە بە بەرژەوەندی ئەوان بوو لەجیاتی سەیرکردنی فاکتەکان. هیوادارم بە سنگێکی فراوان لێدوانەکەم وەرگریت و هەوڵ نادەم هێرش بکەمە سەرت یان هیچ شتێکی وا، تەنیا ئەمەوێ تێبگەم پێش دەنگدان. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٦:٢٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) *:::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئاسایییە وتەکانت و بەپێی یاساکانی لیژنەی ناوبژی ڕەخنە جێگای ڕێزە. بەڵام ئەگەر تێبینیت کردبێ ھەر لە سەرەتاوە خۆم تێکەڵی بابەتی بەربەستنەکە نەکرد، چونکە نەک ئەودەمی و نە ئێستاش بە چاکی زانیاریم نییە لەبارەیدا! ئەگەر بیرت بێ جارێک تێبینیم کرد بەڵام کەموکوڕی ھەبوو و ھەر تێیدا باسی بەشێکی بەربەستنەکەم کردبوو! قسەی ئێمەش لە تێلێگرامدا لەسەر بەربەستنی ئێوە نەبوو بەڵکوو ھەر لەسەر دانان و لابردنی ئاڵاکە و وتووێژەکەی سەبارەت بەو باسە و ھەروەھا سنووردارکردنی دەستکاریی بەڕێزتان لە وتاری ھاوزایەندیخوازی بوو؛ بۆیە ئەو باسانەی دەرەوەی ویکیپیدیا ھیچ کاریگەرییەکی لەسەر ئێرە نەبووە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٠٧، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) *::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سوپاس بۆ لێدوانەکانت و ڕوونکردنەوەکانت هیڤجا. من سیقەت پێ دەکەم و دەنگت پێ دەدەم و هیوادارم ئەم دەسەڵاتە بە شێوەیەکی باش بەکاربێنی. هەڵبەت ئەوەش گرنگە کە لایەنی کەم بەشداربوویەک یان دووانی تریش هەبن لە پرۆژەکە زۆر باشترە، هەم ئەرک لەسەر تۆ کەم ئەکاتەوە، هەم پێویست ناکا بەتەنیا بەرپرسیارێتی هەر بڕیارێک بکەوێتە سەرت، و ڕووانگەی جیاوازیش ئەبێ لەکاتی بڕیاردان. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٧:٤٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) *:::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] زۆر سپاس بۆ بەرێزتان. تەواو ھاوڕام، لانیکەم لەو ڕەوشەی ئێستاماندا ئەندامانی لیژنەکە سێ کەس بن زۆر باش دەبێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٥٨، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) *::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] سڵاو بەپێی [[ویکیپیدیا:لیژنەی ناوبژی/ھەڵبژاردنەکان/٢٠٢٦#خشتەی کاتیی ھەڵبژاردن|قۆناغی چوارەمی ھەڵبژرادنەکە]]؛ دەبوو لە ٢٥ ھەتا ٢٧ی تەممووز ئەنجامی ئەو ھەڵبژاردنە یەکلایی بکرێتەوە. ئەگەر دەتوانی ئێستا ئەنجامەکە دیاری بکە، زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٥٨، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ry1nkym8sj71i3o37nztfgfo2zwwnoc 0 297221 1613723 1595788 2026-07-31T11:55:29Z Sakura emad 42467 سڕینەوەی وەرگێڕانی دەقاودەق 1613723 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''واڵتەر ئەندروو شیووهارت''' (١٨ی ئازاری ١٨٩١ – ١١ی ئازاری ١٩٦٧) فیزیکزان، ئەندازیار و ئامارزانێکی ئەمریکی بوو. ئەو ھەندێک جار بە بنیاتنەری کۆنتڕۆڵی کوالێتیی ئاماری دەناسرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Saleh |first=J.H. |last2=Marais |first2=K. |date=2006 |title=Highlights from the early (and pre-) history of reliability engineering |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0951832005000402 |journal=Reliability Engineering & System Safety |language=en |volume=91 |issue=2 |pages=249–256 |doi=10.1016/j.ress.2005.01.003 |url-access=subscription}}</ref> و داھێنەری چارتی شووهارت و [[چەرخی PDCA|چەرخی شووهارت]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bradford |first=Phillip G. |last2=Miranti |first2=Paul J. |date=2019 |title=Information in an Industrial Culture: Walter A. Shewhart and the Evolution of the Control Chart, 1917–1954 |url=https://www.jstor.org/stable/26855119 |journal=Information & Culture |volume=54 |issue=2 |pages=179–219 |issn=2164-8034}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:مردووانی ١٩٦٧]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩١]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] cyha3k8gmmgsriljytsp6jpkexbdzsb 0 297229 1613680 1596172 2026-07-31T08:47:51Z Sakura emad 42467 لم نەک خۆڵ 1613680 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''فیبی سارای ھێرتا ئایرتۆن''' (لەدایکبووی '''فیبی سارا مارکس'''؛ ٢٨ی نیسانی ١٨٥٤ – ٢٦ی ئابی ١٩٢٣)،<ref name="Mason 2020">{{Cite ODNB|id=37136|freearticle=y}}</ref> کە لە ژیانی گەورەییدا بە '''ھێرتا ئایرتۆن''' دەناسرێت، ئەندازیاری کارەبا، ماتماتیکزان، فیزیکزان، داھێنەر و لایەنگری مافی دەنگدانی ژنان بوو. مەدالیای ھوزی لەلایەن [[ئەنجومەنی پادشایی]] پێبەخشرا بەھۆی کارەکانی لەسەر کەوانە کارەبایییەکان و نیشانە شەپۆلییەکان لەناو لم و ئاودا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Hertha Ayrton}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|شانشینی یەکگرتوو|ماتماتیک}} [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی لەندەن]] [[پۆل:مردووانی ١٩٢٣]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٤]] [[پۆل:Articles with hCards]] 9f4pvu8d22sesd33ggos4rpiowyvo7e 4 297813 1613498 1604867 2026-07-30T16:00:05Z Sakura emad 42467 /* کیمیا (بەشی دووەم) */ بەسەرداچوونەوە (بچووک) 1613498 wikitext text/x-wiki === کیمیا (بەشی دووەم) === <div style="border:1px solid #8a99d9; background-color:#ECECFF; padding:14px 70px 14px 15px; margin:10px auto; position:relative; border-radius:2px; direction:rtl; text-align:right; font-size:95%; line-height:1.6;"> ئەگەر ھێشتا وتارەکانت لە خشتەکانی خوارەوە تەواو نەبووە و گرنگیپێدانیان ماوە تکایە دوودڵ مەبە لە گرنگیپێدانیان و دەستکاریکردنەوەی خشتەکە <div style="position:absolute; top:50%; left:15px; transform:translateY(-50%); font-size:34px; line-height:1;">🔖</div> </div> {| class="wikitable sortable" |- ! # !! ویکیپیدیای ئینگلیزی !! کوردی !قەبارەی وتار !ئەرک بۆ !ئاستی پەرەپێدان !ڕەوش !دادوەران !خاڵ(کان) !ڕێژە |- | 1 || [[:en:Alkaline earth metal|Alkaline earth metal]] || | | [[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] | |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 2 || [[:en:Chalcogen|Chalcogen]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] | |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 3 || [[:en:Pnictogen|Pnictogen]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] | |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 4 || [[:en:Carbon group|Carbon group]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] | |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 5 || [[:en:Boron group|Boron group]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] | |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 6 || [[:en:Ununennium|Ununennium]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] | |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 7 || [[:en:Unbinilium|Unbinilium]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] | |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 8 || [[:en:Hope Diamond|Hope Diamond]] || | | | | |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] | | |- | 9 || [[:en:Unbiunium|Unbiunium]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] | |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |95 |- | 10 || [[:en:Unbibium|Unbibium]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] | |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |95 |- | 11 || [[:en:Unbihexium|Unbihexium]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] | |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |50 |- | 12 || [[:en:Unbiquadium|Unbiquadium]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] | |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |95 |- | 13 || [[:en:Unbitrium|Unbitrium]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] | |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |نەکراوە |نەکراوە |- | 14 || [[:en:Orlov (diamond)|Orlov (diamond)]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] | |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |} === بەشی یەکەم=== <div style="border:1px solid #8a99d9; background-color:#ECECFF; padding:14px 70px 14px 15px; margin:10px auto; position:relative; border-radius:2px; direction:rtl; text-align:right; font-size:95%; line-height:1.6;"> ئەگەر ھێشتا وتارەکانت لە خشتەکانی خوارەوە تەواو نەبووە و گرنگیپێدانیان ماوە تکایە دوودڵ مەبە لە گرنگیپێدانیان و دەستکاریکردنەوەی خشتەکە <div style="position:absolute; top:50%; left:15px; transform:translateY(-50%); font-size:34px; line-height:1;">🔖</div> </div> ئەو خشتانەی کە تایبەتن بە خشتەی کیمیا و بەشی یەکەمی تەواوکراوە {| class="wikitable sortable" |- ! # !! ویکیپیدیای ئینگلیزی !! کوردی !قەبارەی وتار !ئەرک بۆ !ئاستی پەرەپێدان !ڕەوش |- | 1 || [[:en:spectroscopy|spectroscopy]] || [[شەبەنگناسی]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] | |تەواو بووە |- | 2 || [[:en:crystallography|crystallography]] || [[بلوورناسی]] | |[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] | |تەواو |- | 3 || [[:en:geochemistry|geochemistry]] || [[کیمیای زەوی]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] | |تەواو کراوە |- | 4 || [[:en:toxicology|toxicology]] || [[ژەهرناسی]] | |[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] | |تەواو |- | 5 || [[:en:pharmacist|pharmacist]] || [[دەرمانساز]] | |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] | |تەواو بووە |- | 6 || [[:en:quantum chemistry|quantum chemistry]] || [[کیمیای کوانتەم]] | |[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] | |تەواو |- | 7 || [[:en:photochemistry|photochemistry]] || [[کیمیای ڕووناکی]] | |[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] | |تەواو |- | 8 || [[:en:theoretical chemistry|theoretical chemistry]] || [[کیمیای تیۆری]] | |[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] | |تەواو |- | 9 || [[:en:environmental chemistry|environmental chemistry]] || [[کیمیای ژینگە]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] | |تەواو بووە |- | 10 || [[:en:polymer chemistry|polymer chemistry]] || [[کیمیای پۆلیمەر]] | |[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] | |تەواو |- | 11 || [[:en:pharmacokinetics|pharmacokinetics]] || [[فارماکۆکینێتیکس]] | |[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] | |تەواو |- | 12 || [[:en:computational chemistry|computational chemistry]] || [[کیمیای هەژماری]] | |[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] | |تەواو |- | 13 || [[:en:astrochemistry|astrochemistry]] || [[کیمیای ئەستێرەیی]] | |[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] | |تەواو |- | 14 || [[:en:calorimetry|calorimetry]] || [[کالۆریمێتری]] | |[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] | |تەواو |- | 15 || [[:en:emergency medicine|emergency medicine]] || [[پزیشکیی فریاکەوتن]] | |[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] | |تەواو |- | 16 || [[:en:organometallic chemistry|organometallic chemistry]] ||[[کیمیای ئۆرگانۆمەتاڵی]] | |[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] | |تەواو |- | 17 || [[:en:green chemistry|green chemistry]] || [[کیمیای سەوز]] | |[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] | |تەواو |- | 18 || [[:en:infrared spectroscopy|infrared spectroscopy]] || [[سپێکتڕۆسکۆپیای ژێرسوور]] | |[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] | |تەواو |- | 19 || [[:en:radiochemistry|radiochemistry]] || [[ڕادیۆکیمیا]] | |[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] | | |- | 20 || [[:en:petrochemistry|petrochemistry]] || [[پێترۆکیمیا]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] | |تەواو بووە |- | 21 || [[:en:atmospheric chemistry|atmospheric chemistry]] || [[کیمیای ئاتمۆسفێر]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] | |تەواو بووە |- | 22 || [[:en:organic synthesis|organic synthesis]] || [[پێکهێنانی ئۆرگانیک]] | |[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] | |تەواو |- | 23 || [[:en:supramolecular chemistry|supramolecular chemistry]] ||[[کیمیای سوپرامۆلیکولی]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] | |تەواو بووە |- | 24 || [[:en:atomic absorption spectroscopy|atomic absorption spectroscopy]] || [[شەبەنگناسی هەڵمژینی ئەتۆمی]] | |[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] | |تەواو |- | 25 || [[:en:biogeochemistry|biogeochemistry]] || [[کیمیای زیندووزەوی]] | |[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] | |تەواو |- | 26 || [[:en:NMR spectroscopy|NMR spectroscopy]] || [[شەبەنگناسی دەنگدانەوەی مەگناتیسی ناوک]] | |[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] | |تەواو |- | 27 || [[:en:pharmaceutics|pharmaceutics]] || [[زانستی دەرمانسازی]] | |[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] | |تەواو |- | 28 || [[:en:Raman spectroscopy|Raman spectroscopy]] ||[[شەبەنگناسی ڕامان]] | |[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] | |تەواو |- | 29 || [[:en:astronomical spectroscopy|astronomical spectroscopy]] || [[شەبەنگناسی ئاسمانی]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] | |تەواو کراوە |- | 30 || [[:en:solid-state chemistry|solid-state chemistry]] || [[کیمیای دۆخی ڕەق]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] | |تەواو بووە |- | 31 || [[:en:enzyme kinetics|enzyme kinetics]] || [[جووڵانەوەناسی ئەنزایم]] | |[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] | |تەواو |- | 32 || [[:en:Molecular dynamics]] || [[جووڵەی مۆلیکولی]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] | |تەواو بووە |- | 33 || [[:en:food chemistry|food chemistry]] || [[کیمیای خۆراک]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] | |تەواو بووە |- | 34 || [[:en:bioinorganic chemistry|bioinorganic chemistry]] || [[کیمیای نائەندامیی زیندەیی]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] | |تەواو بووە |- | 35 || [[:en:cheminformatics|cheminformatics]] || [[ئینفۆرماتیکی کیمیا]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] | |تەواو بووە |- | 36 || [[:en:Isotopes|Isotopes]] || [[ئایزۆتۆپ]] | |[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] | |تەواو |} qczb2gnpthkk3w8svm11tu9v0jcx3g9 0 297828 1613485 1601055 2026-07-30T15:07:46Z Sakura emad 42467 /* بەکارھێنان */ بەسەرداچوونەوە (بچووک) 1613485 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} '''ئیمەیڵی ئێچ تی ئێم ئێڵ''' بریتییە لە بەکارھێنانی [[ژێرکۆمەڵە|ژێرکۆمەڵەیەکی]] [[ئێچ تی ئێم ئێڵ]] بۆ دابینکردنی توانای فۆرماتکردن و نیشانەکردنی مانایی لە [[پۆستی ئەلیکترۆنی|ئیمەیڵدا]] کە لەگەڵ [[دەقی سادە|دەقی سادەدا]] بەردەست نین:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.thundermailer.com/text-email-vs-html-email-the-pros-and-cons/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|وێبگە=thundermailer.com}}</ref> دەقەکان دەتوانرێت ببەسترێنەوە بەبێ پیشاندانی [[شوێندۆزی سەرچاوەی جیھانی|یوو ئاڕ ئێڵ]]، یان بەبێ شکاندنی یوو ئاڕ ئێڵە درێژەکان بۆ چەند پارچەیەک. دەقەکە بە شێوەیەک دەنووسرێت کە لەگەڵ پانیی پەنجەرەی بینینەکەدا بگونجێت، نەک ئەوەی کە ھەموو دێڕێک بە شێوەیەکی یەکسان لەسەر ٧٨ پیت بشکێنرێت (وەک ئەوەی لە بەڵگەنامەی [https://tools.ietf.org/html/rfc5322 ئاڕ ئێف سی ٥٣٢٢] پێناسە کراوە، کە لە تێرمی ناڵە دەقییە کۆنەکاندا پێویست بوو). ڕێگە بە جێگیرکردنی ڕاستەوخۆی وێنەکان، خشتەکان، و ھەروەھا دیاگرامەکان یان [[فورمووڵ|ھاوکێشە بیرکاریییەکان]] وەک وێنە دەدات، کە بە پێچەوانەوە گەیاندنیان قورس دەبوو (کە بە شێوەیەکی باو ھونەری ئەسکی بەکاردەھێنرا). == بەکارھێنان == زۆربەی بریکارەکانی ئیمەیڵی گرافیکی پشتگیری لە ئیمەیڵی ئێچ تی ئێم ئێڵ دەکەن، و زۆربەشیان بەشێوەیەکی بنەڕەتی بەکاری دەھێنن. زۆرێک لەم بریکارانە ھەم دەستکاریکەرێکی [[نێوانەڕووی نیگارەیی بەکارھێنەر|جی یوو ئای]] بۆ نووسینی ئیمەیڵەکانی ئێچ تی ئێم ئێڵ و ھەم بزوێنەرێکی ڕێندەرکردن بۆ پیشاندانی ئیمەیڵە وەرگیراوەکانی ئێچ تی ئێم ئێڵ لەخۆدەگرن. لە کاتی سەرەتای دروستبوونییەوە، چەندین کەس بە ئاشکرا دژایەتیی ھەموو جۆرە ئیمەیڵێکی ئێچ تی ئێم ئێڵ (و تەنانەت خودی مایمیش)یان کردووە، بەھۆی جۆرەھا ھۆکاری جیاوازەوە. بۆ نموونە، «کەمپەینی شریتی ئەسکی» داکۆکی لەوە دەکرد کە دەبێت سەرجەم ئیمەیڵەکان بە فۆرماتی دەقی [[ئەسکی]] بنێردرێن. لایەنگران لە ناو کایەی واژووەکانیاندا ھونەری ئەسکییان دادەنا کە بۆ ئەوە بوو وەک شریتێکی ھۆشیاری دەربکەوێت، لەگەڵ پەیامێک یان بەستەرێک بۆ ماڵپەڕێکی پاڵپشتی. کەمپەینەکە سەرنەکەوت و لە ساڵی ٢٠١٣دا وازی لێ ھێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.asciiribbon.org/|سەردێڕ=The Ascii Ribbon Campaign official homepage |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100311081242/http://www.asciiribbon.org/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://forum.palemoon.org/viewtopic.php?f=4&t=2705|سەردێڕ=Making sure you're not a bot! |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160203102930/http://forum.palemoon.org/viewtopic.php?f=4&t=2705 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|وێبگە=forum.palemoon.org}}</ref> لەکاتێکدا کە ھێشتا لە زۆرێک لە بڵاوکراوەکانی گرووپی ھەواڵ و لیستەکانی ناردنی ئیمەیڵدا بە نەشیاو دادەنرێت، بەکارھێنانی ئێچ تی ئێم ئێڵ بۆ ئیمەیڵە کەسی و بازرگانییەکان بە تێپەڕبوونی کات تەنیا زیادبوونی بەخۆیەوە بینیوە. ھەندێک لەوانەی کە لە سەرەتای دەرکەوتنیدا بە توندی دژایەتییان دەکرد، ئێستا بە شێوەیەکی گشتی وەک بابەتێکی بێزیان دەیبینن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئێچ تی ئێم ئێڵ]] [[پۆل:زاراوەکانی ئینتەرنێت]] [[پۆل:ئیمەیل]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] hpk3euasy3otu2nb3mb8kjxexpvpq8t 4 297871 1613488 1613385 2026-07-30T15:27:45Z Sakura emad 42467 /* بەشی یەکەم */ چاکسازی 1613488 wikitext text/x-wiki <div style="border:1px solid #8a99d9; background-color:#ECECFF; padding:14px 70px 14px 15px; margin:10px auto; position:relative; border-radius:2px; direction:rtl; text-align:right; font-size:95%; line-height:1.6;"> ئەگەر ھێشتا وتارەکانت لە خشتەکانی خوارەوە تەواو نەبووە و گرنگیپێدانیان ماوە تکایە دوودڵ مەبە لە گرنگیپێدانیان و دەستکاریکردنەوەی خشتەکە <div style="position:absolute; top:50%; left:15px; transform:translateY(-50%); font-size:34px; line-height:1;">🔖</div> </div> === پڕۆگرامسازی (بەشی دووەم) === ئەو خشتانەی کە تایبەتن بە خشتەی پرۆگرامسازی و بەشی دووەمی تەواوکراوە {| class="wikitable sortable" |- ! # !! ویکیپیدیای ئینگلیزی !! بە کوردی !قەبارەی وتار !ئەرک بۆ !ڕەوش !دادوەران !خاڵ(کان) !ڕێژە |- | 63 || [[:en:Visual Basic (classic)|Visual Basic (classic)]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 64 || [[:en:Scratch (programming language)|Scratch (programming language)]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |75 |- | 65 || [[:en:Visual Basic (.NET)|Visual Basic (.NET)]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |75 |- | 66 || [[:en:Brainfuck|Brainfuck]] || [[برەینفاک]] | |[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]] |تەواوبووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |2 |100 |- | 67 || [[:en:Scala (programming language)|Scala (programming language)]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 68 || [[:en:APL (programming language)|APL (programming language)]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |2 |90 |- | 69 || [[:en:Logo (programming language)|Logo (programming language)]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 70 || [[:en:D (programming language)|D (programming language)]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |75 |- | 71 || [[:en:Tcl (programming language)|Tcl (programming language)]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |50 |- | 72 || [[:en:Forth (programming language)|Forth (programming language)]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |50 |- | 73 || [[:en:Julia (programming language)|Julia (programming language)]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0 |0<!-- article doesn't have any technical meaning, mostly literal-translation gibberish --> |- | 74 || [[:en:F Sharp (programming language)|F Sharp (programming language)]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |25 |- | 75 || [[:en:B (programming language)|B (programming language)]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0 |0<!-- article doesn't have any technical meaning, mostly literal-translation gibberish --> |- | 76 || [[:en:Make (software)|Make (software)]] || | | | | | | |- | 77 || [[:en:ABC (programming language)|ABC (programming language)]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0 |0<!-- article doesn't have any technical meaning, mostly literal-translation gibberish --> |- | 78 || [[:en:Apache Ant|Apache Ant]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |75 |- | 79 || [[:en:Rexx|Rexx]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 80 || [[:en:AutoIt|AutoIt]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 81 || [[:en:Assembler (computing)|Assembler (computing)]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] | |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |25 |- | 82 || [[:en:XQuery|XQuery]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 83 || [[:en:ML (programming language)|ML (programming language)]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0 |0<!-- Article tries to have some literal meaning, dismisses the core technical understanding of the programming language, mostly literal-translation gibberish --> |- | 84 || [[:en:Elixir (programming language)|Elixir (programming language)]] || [[ئیلیکسیر (زمانی بەرنامەسازی)]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0 |0<!-- Literal-Translation, Gibberish, dismisses technical understanding of the programming lang. --> |- | 85 || [[:en:FreeBASIC|FreeBASIC]] || [[فری بەیسک]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە | | | |- | 86 || [[:en:WebAssembly|WebAssembly]] || [[وێبئەسێمبڵی]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0 |0 |- | 87 || [[:en:OpenCL|OpenCL]] || [[ئۆپن سی ئێڵ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0 |0 |- | 88 || [[:en:Bourne shell|Bourne shell]] || [[بۆرن شێڵ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |80 |- | 89 || [[:en:Common Intermediate Language|Common Intermediate Language]] || [[زمانی نێوەندیی ھاوبەش]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0 |0<!-- AI SLOP --> |- | 90 || [[:en:Simulink|Simulink]] || [[سیمولینک]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |0 |- | 91 || [[:en:G-code|G-code]] || [[جی کۆد]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0 |0 |- | 92 || [[:en:JScript|JScript]] || [[جەیسکریپت]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 93 || [[:en:XUL|XUL]] || [[زوول]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 94 || [[:en:Visual FoxPro|Visual FoxPro]] || [[ڤیژوەڵ فۆکسپرۆ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |75 |- | 95 || [[:en:Modula-2|Modula-2]] || [[مۆدیۆلا-٢]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |75 |- | 96 || [[:en:Zig (programming language)|Zig (programming language)]] || [[زیگ (زمانی بەرنامەسازی)]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 97 || [[:en:AutoHotkey|AutoHotkey]] || [[ئۆتۆھۆتکی]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |50 |- | 98 || [[:en:Extensible Application Markup Language|Extensible Application Markup Language]] || [[ئێکس ئەی ئێم ئێڵ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 99 || [[:en:Standard ML|Standard ML]] || [[ستاندارد ئێم ئێڵ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |50 |- | 100 || [[:en:Sass (style sheet language)|Sass (style sheet language)]] || [[ساس (زمانی لاپەڕەی ستایل)]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0 |0 |- | 101 || [[:en:Boo (programming language)|Boo (programming language)]] || [[بوو (زمانی بەرنامەسازی)]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |25 |- | 102 || [[:en:INTERCAL|INTERCAL]] || | | | | | | |} === بەشی یەکەم === ئەو خشتانەی کە تایبەتن بە خشتەی پرۆگرامسازی و بەشی یەکەمی تەواوکراوە {| class="wikitable sortable" |- ! # !! ویکیپیدیای ئینگلیزی !! بە کوردی !قەبارەی وتار !ئەرک بۆ !ڕەوش !دادوەران !خاڵ(کان) !ڕێژە |- | 1 || [[:en:Visual Basic|Visual Basic]] || [[ڤیژوەڵ بەیسک]] | |[[Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]] |تەواو بووە - دروستکرا - نوێ: (چاکسازی بۆ کرا، وشەکان ڕێکخران). |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |95 |- | 2 || [[:en:assembly language|assembly language]] || [[زمانی ئەسێمبڵی]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |0 |- | 3 || [[:en:AJAX|AJAX]] || [[ئەیجاکس]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |2 |75 |- | 4 || [[:en:Prolog|Prolog]] || [[پرۆلۆگ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |0 |- | 5 || [[:en:Go (programming language)|Go]] || [[گۆ (زمانی بەرنامەسازی)]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |25 |- | 6 || [[:en:Scratch|Scratch]] || [[سکراچ]] | | | | | | |- | 7 || [[:en:Visual Basic|Visual Basic]] || [[ڤیژوەڵ بەیسک]] | |[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]] |تەواو بووە - دروستکرا - نوێ: (چاکسازی بۆ کرا، وشەکان ڕێکخران). | | | |- | 8 || [[:en:ALGOL|ALGOL]] || [[ئەڵگۆڵ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |25 |- | 9 || [[:en:ActionScript|ActionScript]] || [[ئەکشنسکریپت]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |25 |- | 10 || [[:en:GNU Octave|GNU Octave]] || [[جی ئێن یوو ئۆکتەیڤ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |50 |- | 11 || [[:en:TeX|TeX]] || [[تێک]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0 |0 |- | 12 || [[:en:Smalltalk|Smalltalk]] || [[سمۆڵتۆک]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |75 |- | 13 || [[:en:Active Server Pages|Active Server Pages]] || [[ئاکتیڤ سێرڤەر پەیجز]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 14 || [[:en:Objective-C|Objective-C]] || [[ئۆبجێکتیڤ-سی]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |50 |- | 15 || [[:en:Brainfuck|Brainfuck]] || [[برەینفاک]] | |[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]] |تەواو بووە | | | |- | 16 || [[:en:Scala|Scala]] || | | | | | | |- | 17 || [[:en:Logo|Logo]] || [[لۆگۆ]] | | | | | | |- | 18 || [[:en:APL|APL]] || | | | | | | |- | 19 || [[:en:D|D]] || | | | | | | |- | 20 || [[:en:Mathematica|Mathematica]] || [[وۆڵفرام ماتماتیکا]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |25 |- | 21 || [[:en:Tcl|Tcl]] || [[تی سی ئێڵ (زمان)]] | |[[Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]] |تەواو بووە. |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] | | |- | 22 || [[:en:XSLT|XSLT]] || [[ئێکس ئێس ئێڵ تی]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |90 |- | 23 || [[:en:TypeScript|TypeScript]] || [[تایپسکریپت]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |75 |- | 24 || [[:en:OCaml|OCaml]] || [[ئۆکامڵ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |25 |- | 25 || [[:en:Visual Basic Script|Visual Basic Script]] || [[ڤی بی سکرێپت]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.1 |0<!-- AI Slop --> |- | 26 || [[:en:Visual Basic for Applications|Visual Basic for Applications]] || [[ڤیژواڵ بەیسک بۆ ئەپلیکەیشنەکان]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.1 |0<!-- AI Slop --> |- | 27 || [[:en:Clojure|Clojure]] || [[کڵۆژەر]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.1 |0<!-- AI Slop --> |- | 28 || [[:en:Forth|Forth]] || | | | |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] | | |- | 29 || [[:en:PL/I|PL/I]] || [[پی ئێڵ/وەن]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |25 |- | 30 || [[:en:ABAP|ABAP]] || [[ئەی بی ئەی پی]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |75 |- | 31 || [[:en:Apache Groovy|Apache Groovy]] || [[ئەپاچی گرووڤی]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.1 |0<!-- AI Slop --> |- | 32 || [[:en:Julia|Julia]] || | | | |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] | | |- | 33 || [[:en:SPARQL|SPARQL]] || [[سپارکڵ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.1 |0<!-- AI Slop --> |- | 34 || [[:en:Gambas|Gambas]] || [[گامباس]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 35 || [[:en:F#|F#]] || | | | | | | |- | 36 || [[:en:B|B]] || | | | | | | |- | 37 || [[:en:Common Lisp|Common Lisp]] || [[کۆمن لیسب]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 38 || [[:en:Simula|Simula]] || [[سیمولا]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 39 || [[:en:Turbo Pascal|Turbo Pascal]] || [[تۆربۆ پاسکاڵ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 40 || [[:en:make|make]] || | | | | | | |- | 41 || [[:en:Scilab|Scilab]] || [[سایلاب]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 42 || [[:en:XPath|XPath]] || [[ئێکس پات]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |50 |- | 43 || [[:en:PL/SQL|PL/SQL]] || [[پی ئێڵ/ئێس کیوو ئێڵ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.1 |0<!-- AI Slop --> |- | 44 || [[:en:QBasic|QBasic]] || [[کیوبەیسک]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |50 |- | 45 || [[:en:Object Pascal|Object Pascal]] || [[ئۆبجێکت پاسکاڵ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 46 || [[:en:BCPL|BCPL]] || [[بی سی پی ئێڵ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.1 |0<!-- AI Slop --> |- | 47 || [[:en:ABC|ABC]] || | | | | | | |- | 48 || [[:en:VisiCalc|VisiCalc]] || [[ڤیزیکالک]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.1 |0<!-- AI Slop --> |- | 49 || [[:en:Processing|Processing]] || [[پرۆسێسینگ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.1 |0<!-- AI Slop --> |- | 50 || [[:en:WebGL|WebGL]] || [[وێب جی ئێڵ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.1 |0<!-- AI Slop --> |- | 51 || [[:en:Backend as a service|Backend as a service]] || [[پاشبنەما وەک خزمەتگوزاری]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |50 |- | 52 || [[:en:Web development tools|Web development tools]] || [[ئامرازەکانی پەرەپێدانی وێب]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 53 || [[:en:HTML Application|HTML Application]] || [[ئێچ تی ئێم ئێڵ ئەپلیکەیشن]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 54 || [[:en:HTML email|HTML email]] || [[ئیمەیڵی ئێچ تی ئێم ئێڵ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1.5 |75 |- | 55 || [[:en:HTML5|HTML5]] || [[ئێچ تی ئێم ئێڵ ٥]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |95 |- | 56 || [[:en:SVG|SVG]] || [[ئێس ڤی جی]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 57 || [[:en:Schema.org|Schema.org]] || [[شێما دۆت ئۆڕگ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 58 || [[:en:GDevelop|GDevelop]] || [[جی دیڤلۆپ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |2 |100 |- | 59 || [[:en:Webpack|Webpack]] || [[وێبپاک]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 60 || [[:en:ASP.NET|ASP.NET]] || [[ئەی پی ئێس دۆت نێت]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 61 || [[:en:Next.js|Next.js]] || [[نێکست جەی ئێس]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |50 |- | 62 || [[:en:Google Play Services|Google Play Services]] || [[خزمەتگوزارییەکانی گووگڵ پلەی]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |75 |} aq97650pzfn093gp06pusilbtjderpn 1613489 1613488 2026-07-30T15:31:57Z Sakura emad 42467 /* بەشی یەکەم */ بەسەرداچوونەوە (بچووک) 1613489 wikitext text/x-wiki <div style="border:1px solid #8a99d9; background-color:#ECECFF; padding:14px 70px 14px 15px; margin:10px auto; position:relative; border-radius:2px; direction:rtl; text-align:right; font-size:95%; line-height:1.6;"> ئەگەر ھێشتا وتارەکانت لە خشتەکانی خوارەوە تەواو نەبووە و گرنگیپێدانیان ماوە تکایە دوودڵ مەبە لە گرنگیپێدانیان و دەستکاریکردنەوەی خشتەکە <div style="position:absolute; top:50%; left:15px; transform:translateY(-50%); font-size:34px; line-height:1;">🔖</div> </div> === پڕۆگرامسازی (بەشی دووەم) === ئەو خشتانەی کە تایبەتن بە خشتەی پرۆگرامسازی و بەشی دووەمی تەواوکراوە {| class="wikitable sortable" |- ! # !! ویکیپیدیای ئینگلیزی !! بە کوردی !قەبارەی وتار !ئەرک بۆ !ڕەوش !دادوەران !خاڵ(کان) !ڕێژە |- | 63 || [[:en:Visual Basic (classic)|Visual Basic (classic)]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 64 || [[:en:Scratch (programming language)|Scratch (programming language)]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |75 |- | 65 || [[:en:Visual Basic (.NET)|Visual Basic (.NET)]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |75 |- | 66 || [[:en:Brainfuck|Brainfuck]] || [[برەینفاک]] | |[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]] |تەواوبووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |2 |100 |- | 67 || [[:en:Scala (programming language)|Scala (programming language)]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 68 || [[:en:APL (programming language)|APL (programming language)]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |2 |90 |- | 69 || [[:en:Logo (programming language)|Logo (programming language)]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 70 || [[:en:D (programming language)|D (programming language)]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |75 |- | 71 || [[:en:Tcl (programming language)|Tcl (programming language)]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |50 |- | 72 || [[:en:Forth (programming language)|Forth (programming language)]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |50 |- | 73 || [[:en:Julia (programming language)|Julia (programming language)]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0 |0<!-- article doesn't have any technical meaning, mostly literal-translation gibberish --> |- | 74 || [[:en:F Sharp (programming language)|F Sharp (programming language)]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |25 |- | 75 || [[:en:B (programming language)|B (programming language)]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0 |0<!-- article doesn't have any technical meaning, mostly literal-translation gibberish --> |- | 76 || [[:en:Make (software)|Make (software)]] || | | | | | | |- | 77 || [[:en:ABC (programming language)|ABC (programming language)]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0 |0<!-- article doesn't have any technical meaning, mostly literal-translation gibberish --> |- | 78 || [[:en:Apache Ant|Apache Ant]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |75 |- | 79 || [[:en:Rexx|Rexx]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 80 || [[:en:AutoIt|AutoIt]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 81 || [[:en:Assembler (computing)|Assembler (computing)]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] | |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |25 |- | 82 || [[:en:XQuery|XQuery]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 83 || [[:en:ML (programming language)|ML (programming language)]] || | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0 |0<!-- Article tries to have some literal meaning, dismisses the core technical understanding of the programming language, mostly literal-translation gibberish --> |- | 84 || [[:en:Elixir (programming language)|Elixir (programming language)]] || [[ئیلیکسیر (زمانی بەرنامەسازی)]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0 |0<!-- Literal-Translation, Gibberish, dismisses technical understanding of the programming lang. --> |- | 85 || [[:en:FreeBASIC|FreeBASIC]] || [[فری بەیسک]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە | | | |- | 86 || [[:en:WebAssembly|WebAssembly]] || [[وێبئەسێمبڵی]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0 |0 |- | 87 || [[:en:OpenCL|OpenCL]] || [[ئۆپن سی ئێڵ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0 |0 |- | 88 || [[:en:Bourne shell|Bourne shell]] || [[بۆرن شێڵ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |80 |- | 89 || [[:en:Common Intermediate Language|Common Intermediate Language]] || [[زمانی نێوەندیی ھاوبەش]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0 |0<!-- AI SLOP --> |- | 90 || [[:en:Simulink|Simulink]] || [[سیمولینک]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |0 |- | 91 || [[:en:G-code|G-code]] || [[جی کۆد]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0 |0 |- | 92 || [[:en:JScript|JScript]] || [[جەیسکریپت]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 93 || [[:en:XUL|XUL]] || [[زوول]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 94 || [[:en:Visual FoxPro|Visual FoxPro]] || [[ڤیژوەڵ فۆکسپرۆ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |75 |- | 95 || [[:en:Modula-2|Modula-2]] || [[مۆدیۆلا-٢]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |75 |- | 96 || [[:en:Zig (programming language)|Zig (programming language)]] || [[زیگ (زمانی بەرنامەسازی)]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 97 || [[:en:AutoHotkey|AutoHotkey]] || [[ئۆتۆھۆتکی]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |50 |- | 98 || [[:en:Extensible Application Markup Language|Extensible Application Markup Language]] || [[ئێکس ئەی ئێم ئێڵ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 99 || [[:en:Standard ML|Standard ML]] || [[ستاندارد ئێم ئێڵ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |50 |- | 100 || [[:en:Sass (style sheet language)|Sass (style sheet language)]] || [[ساس (زمانی لاپەڕەی ستایل)]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0 |0 |- | 101 || [[:en:Boo (programming language)|Boo (programming language)]] || [[بوو (زمانی بەرنامەسازی)]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |25 |- | 102 || [[:en:INTERCAL|INTERCAL]] || | | | | | | |} === بەشی یەکەم === ئەو خشتانەی کە تایبەتن بە خشتەی پرۆگرامسازی و بەشی یەکەمی تەواوکراوە {| class="wikitable sortable" |- ! # !! ویکیپیدیای ئینگلیزی !! بە کوردی !قەبارەی وتار !ئەرک بۆ !ڕەوش !دادوەران !خاڵ(کان) !ڕێژە |- | 1 || [[:en:Visual Basic|Visual Basic]] || [[ڤیژوەڵ بەیسک]] | |[[Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]] |تەواو بووە - دروستکرا - نوێ: (چاکسازی بۆ کرا، وشەکان ڕێکخران). |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |95 |- | 2 || [[:en:assembly language|assembly language]] || [[زمانی ئەسێمبڵی]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |0 |- | 3 || [[:en:AJAX|AJAX]] || [[ئەیجاکس]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |2 |75 |- | 4 || [[:en:Prolog|Prolog]] || [[پرۆلۆگ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |0 |- | 5 || [[:en:Go (programming language)|Go]] || [[گۆ (زمانی بەرنامەسازی)]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |25 |- | 6 || [[:en:Scratch|Scratch]] || [[سکراچ]] | | | | | | |- | 7 || [[:en:Visual Basic|Visual Basic]] || [[ڤیژوەڵ بەیسک]] | |[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]] |تەواو بووە - دروستکرا - نوێ: (چاکسازی بۆ کرا، وشەکان ڕێکخران). |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |75 |- | 8 || [[:en:ALGOL|ALGOL]] || [[ئەڵگۆڵ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |25 |- | 9 || [[:en:ActionScript|ActionScript]] || [[ئەکشنسکریپت]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |25 |- | 10 || [[:en:GNU Octave|GNU Octave]] || [[جی ئێن یوو ئۆکتەیڤ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |50 |- | 11 || [[:en:TeX|TeX]] || [[تێک]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0 |0 |- | 12 || [[:en:Smalltalk|Smalltalk]] || [[سمۆڵتۆک]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |75 |- | 13 || [[:en:Active Server Pages|Active Server Pages]] || [[ئاکتیڤ سێرڤەر پەیجز]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 14 || [[:en:Objective-C|Objective-C]] || [[ئۆبجێکتیڤ-سی]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |50 |- | 15 || [[:en:Brainfuck|Brainfuck]] || [[برەینفاک]] | |[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |75 |- | 16 || [[:en:Scala|Scala]] || | | | | | | |- | 17 || [[:en:Logo|Logo]] || [[لۆگۆ]] | | | | | | |- | 18 || [[:en:APL|APL]] || | | | | | | |- | 19 || [[:en:D|D]] || | | | | | | |- | 20 || [[:en:Mathematica|Mathematica]] || [[وۆڵفرام ماتماتیکا]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |25 |- | 21 || [[:en:Tcl|Tcl]] || [[تی سی ئێڵ (زمان)]] | |[[Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]] |تەواو بووە. |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] | | |- | 22 || [[:en:XSLT|XSLT]] || [[ئێکس ئێس ئێڵ تی]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |90 |- | 23 || [[:en:TypeScript|TypeScript]] || [[تایپسکریپت]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |75 |- | 24 || [[:en:OCaml|OCaml]] || [[ئۆکامڵ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |25 |- | 25 || [[:en:Visual Basic Script|Visual Basic Script]] || [[ڤی بی سکرێپت]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.1 |0<!-- AI Slop --> |- | 26 || [[:en:Visual Basic for Applications|Visual Basic for Applications]] || [[ڤیژواڵ بەیسک بۆ ئەپلیکەیشنەکان]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.1 |0<!-- AI Slop --> |- | 27 || [[:en:Clojure|Clojure]] || [[کڵۆژەر]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.1 |0<!-- AI Slop --> |- | 28 || [[:en:Forth|Forth]] || | | | |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] | | |- | 29 || [[:en:PL/I|PL/I]] || [[پی ئێڵ/وەن]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |25 |- | 30 || [[:en:ABAP|ABAP]] || [[ئەی بی ئەی پی]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |75 |- | 31 || [[:en:Apache Groovy|Apache Groovy]] || [[ئەپاچی گرووڤی]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.1 |0<!-- AI Slop --> |- | 32 || [[:en:Julia|Julia]] || | | | |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] | | |- | 33 || [[:en:SPARQL|SPARQL]] || [[سپارکڵ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.1 |0<!-- AI Slop --> |- | 34 || [[:en:Gambas|Gambas]] || [[گامباس]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 35 || [[:en:F#|F#]] || | | | | | | |- | 36 || [[:en:B|B]] || | | | | | | |- | 37 || [[:en:Common Lisp|Common Lisp]] || [[کۆمن لیسب]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 38 || [[:en:Simula|Simula]] || [[سیمولا]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 39 || [[:en:Turbo Pascal|Turbo Pascal]] || [[تۆربۆ پاسکاڵ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 40 || [[:en:make|make]] || | | | | | | |- | 41 || [[:en:Scilab|Scilab]] || [[سایلاب]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 42 || [[:en:XPath|XPath]] || [[ئێکس پات]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |50 |- | 43 || [[:en:PL/SQL|PL/SQL]] || [[پی ئێڵ/ئێس کیوو ئێڵ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.1 |0<!-- AI Slop --> |- | 44 || [[:en:QBasic|QBasic]] || [[کیوبەیسک]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |50 |- | 45 || [[:en:Object Pascal|Object Pascal]] || [[ئۆبجێکت پاسکاڵ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 46 || [[:en:BCPL|BCPL]] || [[بی سی پی ئێڵ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.1 |0<!-- AI Slop --> |- | 47 || [[:en:ABC|ABC]] || | | | | | | |- | 48 || [[:en:VisiCalc|VisiCalc]] || [[ڤیزیکالک]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.1 |0<!-- AI Slop --> |- | 49 || [[:en:Processing|Processing]] || [[پرۆسێسینگ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.1 |0<!-- AI Slop --> |- | 50 || [[:en:WebGL|WebGL]] || [[وێب جی ئێڵ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.1 |0<!-- AI Slop --> |- | 51 || [[:en:Backend as a service|Backend as a service]] || [[پاشبنەما وەک خزمەتگوزاری]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |50 |- | 52 || [[:en:Web development tools|Web development tools]] || [[ئامرازەکانی پەرەپێدانی وێب]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 53 || [[:en:HTML Application|HTML Application]] || [[ئێچ تی ئێم ئێڵ ئەپلیکەیشن]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 54 || [[:en:HTML email|HTML email]] || [[ئیمەیڵی ئێچ تی ئێم ئێڵ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1.5 |75 |- | 55 || [[:en:HTML5|HTML5]] || [[ئێچ تی ئێم ئێڵ ٥]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |95 |- | 56 || [[:en:SVG|SVG]] || [[ئێس ڤی جی]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 57 || [[:en:Schema.org|Schema.org]] || [[شێما دۆت ئۆڕگ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 58 || [[:en:GDevelop|GDevelop]] || [[جی دیڤلۆپ]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |2 |100 |- | 59 || [[:en:Webpack|Webpack]] || [[وێبپاک]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 60 || [[:en:ASP.NET|ASP.NET]] || [[ئەی پی ئێس دۆت نێت]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |100 |- | 61 || [[:en:Next.js|Next.js]] || [[نێکست جەی ئێس]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |0.5 |50 |- | 62 || [[:en:Google Play Services|Google Play Services]] || [[خزمەتگوزارییەکانی گووگڵ پلەی]] | |[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] |تەواو بووە |[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] |1 |75 |} dyv0qy46g60maxuhdzx7pohh14odn28 4 297899 1613436 1613314 2026-07-30T12:38:11Z Kurd2021 40095 ز 1613436 wikitext text/x-wiki {{ویکیپیدیا:ئێدیتاسۆنى وڵات و ئاڵاکان - ٢٠٢٦/سەر}} <!-- سەرپەڕە --> <!-- سەرپەڕە --> {{ویکیپیدیا:ئێدیتاسۆنى وڵات و ئاڵاکان - ٢٠٢٦/جەستە}} <!-- جەستە --> == '''بەشداربووان''' 👥== <big>:بۆ بەشداریکردن، تکایە ناوی بەکارھێنەرییەکەت لە خوارەوە زیاد بکە:</big> * [[User:Shaween|Shaween]] * [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] * [[بەکارھێنەر:Kurd2021|kurd2021]] * [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] * [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] * [[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] * [[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] * [[بەکارھێنەر:ALI HEIDARI|ALI HEIDARI]] == پێڕستی وتارەکان 📝 == === پێڕستی ئاڵاکان === {| class="wikitable sortable" |- ! # !! ئاڵا !! ویکیپیدیای ئینگلیزی!! ناو بە کوردی !قەبارەی وتار !ئەرک بۆ !ڕەوش |- | 1 || [[File:Flag of Ukraine.svg|40px]] || [[:en:Flag of Ukraine|flag of Ukraine]]|| [[ئاڵای ئۆکرانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئوکراینا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 2 || [[File:Flag of Russia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Russia|flag of Russia]]|| [[ئاڵای ڕووسیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ڕووسیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 3 || [[File:Flag of India.svg|40px]] || [[:en:Flag of India|flag of India]]|| [[ئاڵای ھیندستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ھیندستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] |{{تەواو}} |- | 4 || [[File:Flag of Germany.svg|40px]] || [[:en:Flag of Germany|flag of Germany]]|| [[ئاڵای ئەڵمانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەڵمانیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 5 || [[File:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] || [[:en:Flag of Azerbaijan|flag of Azerbaijan]]|| [[ئاڵای ئازەربایجان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئازەربایجان}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 6 || [[File:Flag of Poland.svg|40px]] || [[:en:Flag of Poland|flag of Poland]]|| [[ئاڵای پۆڵەندا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای پۆڵەندا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 7 || [[File:Flag of Albania.svg|40px]] || [[:en:Flag of Albania|flag of Albania]]|| [[ئاڵای ئەلبانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەلبانیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] |{{تەواو}} |- | 8 || [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|40px]] || [[:en:Flag of China|flag of China]]|| [[ئاڵای چین]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای چین}}}} ||[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 9 || [[File:Flag of Indonesia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Indonesia|flag of Indonesia]]|| [[ئاڵای ئیندۆنیزیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئیندۆنیزیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 10 || [[File:Flag of Austria.svg|40px]] || [[:en:Flag of Austria|flag of Austria]]|| [[ئاڵای نەمسا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نەمسا}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 11 || [[File:Flag of Bangladesh.svg|40px]] || [[:en:Flag of Bangladesh|flag of Bangladesh]]|| [[ئاڵای بەنگلادێش]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بەنگلادێش}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 12 || [[File:Flag of South Korea.svg|40px]] || [[:en:Flag of South Korea|flag of South Korea]]|| [[ئاڵای کۆریای باشوور]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆریای باشوور}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 13 || [[File:Flag of Australia (converted).svg|40px]] || [[:en:Flag of Australia|flag of Australia]]|| [[ئاڵای ئوسترالیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئوسترالیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 14 || [[File:Flag of Hungary.svg|40px]] || [[:en:Flag of Hungary|flag of Hungary]]|| [[ئاڵای مەجارستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مەجارستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 15 || [[File:Flag of Brazil.svg|40px]] || [[:en:Flag of Brazil|flag of Brazil]]|| [[ئاڵای بەڕازیل]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بەڕازیل}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 16 || [[File:Flag of Belgium (civil).svg|40px]] || [[:en:Flag of Belgium|flag of Belgium]]|| [[ئاڵای بەلجیکا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بەلجیکا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 17 || [[File:Flag of Finland.svg|40px]] || [[:en:Flag of Finland|flag of Finland]]|| [[ئاڵای فینلاند]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای فینلاند}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 18 || [[File:Flag of Andorra.svg|40px]] || [[:en:Flag of Andorra|flag of Andorra]]|| [[ئاڵای ئەندۆرا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەندۆرا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 19 || [[File:Flag of Argentina.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Argentina|flag of Argentina]]|| [[ئاڵای ئەرژەنتین]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەرژەنتین}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 20 || [[File:Flag of Chile.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Chile|flag of Chile]]|| [[ئاڵای چیلی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای چیلی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 21 || [[File:Flag of the Netherlands.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Netherlands|flag of the Netherlands]]|| [[ئاڵای ھۆڵەندا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ھۆڵەندا}}}} ||[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 22 || [[File:Flag of Denmark.svg|40px]] || [[:en:Flag of Denmark|flag of Denmark]]|| [[ئاڵای دانمارک]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دانمارک}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 23 || [[File:Flag of Estonia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Estonia|flag of Estonia]]|| [[ئاڵای ئیستۆنیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئیستۆنیا}}}} ||[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 24 || [[File:Flag of Spain.svg|40px]] || [[:en:Flag of Spain|flag of Spain]]|| [[ئاڵای ئیسپانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئیسپانیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 25 || [[File:Flag of Vietnam.svg|40px]] || [[:en:Flag of Vietnam|flag of Vietnam]]|| [[ئاڵای ڤیێتنام]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ڤیێتنام}}}} |[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] |{{تەواو}} |- | 26 || [[File:Flag of Iceland.svg|40px]] || [[:en:Flag of Iceland|flag of Iceland]]|| [[ئاڵای ئایسلەند]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئایسلەند}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 27 || [[File:Flag of the United Kingdom (1-2).svg|40px]] || [[:en:Flag of the United Kingdom|flag of the United Kingdom]]|| [[ئاڵای شانشینی یەکگرتوو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای شانشینی یەکگرتوو}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 28 || [[File:Flag of Nepal.svg|40px]] || [[:en:Flag of Nepal|flag of Nepal]]|| [[ئاڵای نیپال]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نیپال}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 29 || [[File:Flag of Bulgaria (digital).svg|40px]] || [[:en:Flag of Bulgaria|flag of Bulgaria]]|| [[ئاڵای بولگاریا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بولگاریا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 31 || [[File:Flag of Lithuania.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Lithuania|flag of Lithuania]]|| [[ئاڵای لیتوانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لیتوانیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 32 || [[File:Flag of Ireland.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Ireland|flag of Ireland]]|| [[ئاڵای ئیرلەندا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئیرلەندا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 33 || [[File:Flag of Georgia (country).svg|40px]]|| [[:en:Flag of Georgia (country)|Flag of Georgia (country)]]|| [[ئاڵای گورجستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گورجستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 34 || [[File:Flag of Norway.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Norway|flag of Norway]]|| [[ئاڵای نەرویژ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نەرویژ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 35 || [[File:Flag of Angola.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Angola|flag of Angola]]|| [[ئاڵای ئەنگۆلا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەنگۆلا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 36 || [[File:Flag of Bhutan.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Bhutan|flag of Bhutan]]|| [[ئاڵای بووتان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بووتان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 37 || [[File:Flag of South Africa.svg|40px]]|| [[:en:Flag of South Africa|Flag of South Africa]]|| [[ئاڵای ئەفریقای باشوور]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەفریقای باشوور}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 38 || [[File:Flag of Sweden.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Sweden|flag of Sweden]]|| [[ئاڵای سوێد]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سوێد}}}} |[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] |{{تەواو}} |- | 39 || [[File:Flag of Pakistan (bordered).svg|40px]]|| [[:en:Flag of Pakistan|flag of Pakistan]]|| [[ئاڵای پاکستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای پاکستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 40 || [[File:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] || [[:en:Flag of Kazakhstan|flag of Kazakhstan]]|| [[ئاڵای کازاخستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کازاخستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 41 || [[File:Flag of Morocco.svg|40px]] || [[:en:Flag of Morocco|flag of Morocco]]|| [[ئاڵای مەغریب]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مەغریب}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 42 || [[File:Flag of Gabon.svg|40px]] || [[:en:Flag of Gabon|flag of Gabon]]|| [[ئاڵای گابۆن]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گابۆن}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 43 || [[File:Flag of North Korea.svg|40px]] || [[:en:Flag of North Korea|flag of North Korea]]|| [[ئاڵای کۆریای باکوور]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆریای باکوور}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 44 || [[File:Flag of Switzerland.svg|40px]] || [[:en:Flag of Switzerland|flag of Switzerland]]|| [[ئاڵای سویسڕا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سویسڕا}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 45 || [[File:Flag of Greece.svg|40px]] || [[:en:Flag of Greece|flag of Greece]]|| [[ئاڵای یۆنان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای یۆنان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 46 || [[File:Flag of Bahrain.svg|40px]] || [[:en:Flag of Bahrain|flag of Bahrain]]|| [[ئاڵای بەحرەین]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بەحرەین}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 47 || [[File:Flag of Romania.svg|40px]] || [[:en:Flag of Romania|flag of Romania]]|| [[ئاڵای ڕۆمانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ڕۆمانیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 48 || [[File:Flag of the Philippines.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Philippines|flag of the Philippines]]|| [[ئاڵای فلیپین]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای فلیپین}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 49 || [[File:Flag of Thailand.svg|40px]] || [[:en:Flag of Thailand|flag of Thailand]]|| [[ئاڵای تایلەند]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای تایلەند}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 50 || [[File:Flag of Colombia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Colombia|flag of Colombia]]|| [[ئاڵای کۆلۆمبیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆلۆمبیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 51 || [[File:Flag of Ghana.svg|40px]] || [[:en:Flag of Ghana|flag of Ghana]]|| [[ئاڵای گانا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گانا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 52 || [[File:Flag of Laos.svg|40px]] || [[:en:Flag of Laos|flag of Laos]]|| [[ئاڵای لاوس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لاوس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 53 || [[File:Flag of Latvia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Latvia|flag of Latvia]]|| [[ئاڵای لاتڤیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لاتڤیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 54 || [[File:Flag of Egypt (darker shade of gold).svg|40px]] || [[:en:Flag of Egypt|flag of Egypt]]|| [[ئاڵای میسر]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای میسر}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 55 || [[File:Flag of Belarus.svg|40px]] || [[:en:Flag of Belarus|flag of Belarus]]|| [[ئاڵای بیلاڕووس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بیلاڕووس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 56 || [[File:Flag of Sri Lanka.svg|40px]] || [[:en:Flag of Sri Lanka|flag of Sri Lanka]]|| [[ئاڵای سریلانکا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سریلانکا}}}} |[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] |{{تەواو}} |- | 57 || [[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] || [[:en:Flag of Bosnia and Herzegovina|flag of Bosnia and Herzegovina]]|| [[ئاڵای بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 58 || [[File:Flag of Uzbekistan.svg|40px]] || [[:en:Flag of Uzbekistan|flag of Uzbekistan]]|| [[ئاڵای ئوزبەکستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئوزبەکستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 59 || [[File:Flag of East Timor.svg|40px]] || [[:en:Flag of East Timor|flag of East Timor]]|| [[ئاڵای تیمۆری ڕۆژھەڵات]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای تیمۆری ڕۆژھەڵات}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 60 || [[File:Flag of Djibouti.svg|40px]] || [[:en:Flag of Djibouti|flag of Djibouti]]|| [[ئاڵای جیبووتی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای جیبووتی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 61 || [[File:Flag of Liechtenstein.svg|40px]] || [[:en:Flag of Liechtenstein|flag of Liechtenstein]]|| [[ئاڵای لیختنشتاین]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لیختنشتاین}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 62 || [[File:Flag of Europe.svg|40px]] || [[:en:Flag of Europe|flag of Europe]]|| [[ئاڵای ئەورووپا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەورووپا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 63 || [[File:Flag of Malta.svg|40px]] || [[:en:Flag of Malta|flag of Malta]]|| [[ئاڵای ماڵتا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ماڵتا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 64 || [[File:Flag of Croatia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Croatia|flag of Croatia]]|| [[ئاڵای کرواتیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کرواتیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 65 || [[File:Flag of Kyrgyzstan.svg|40px]] || [[:en:Flag of Kyrgyzstan|flag of Kyrgyzstan]]|| [[ئاڵای قرغیزستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای قرغیزستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 66 || [[File:Flag of Portugal (official).svg|40px]] || [[:en:Flag of Portugal|flag of Portugal]]|| [[ئاڵای پورتوگال]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای پورتوگال}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 67 || [[File:Flag of Benin.svg|40px]] || [[:en:Flag of Benin|flag of Benin]]|| [[ئاڵای بێنین]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بێنین}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 68 || [[File:Flag of Luxembourg.svg|40px]] || [[:en:Flag of Luxembourg|flag of Luxembourg]]|| [[ئاڵای لۆکسمبۆرگ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لۆکسمبۆرگ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 69 || [[File:Flag of the United Arab Emirates.svg|40px]] || [[:en:Flag of the United Arab Emirates|flag of the United Arab Emirates]]|| [[ئاڵای میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}}}} |[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] |{{تەواو}} |- | 70 || [[File:Flag of Burkina Faso.svg|40px]] || [[:en:Flag of Burkina Faso|flag of Burkina Faso]]|| [[ئاڵای بورکینا فاسۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بورکینا فاسۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 71 || [[File:Flag of Monaco.svg|40px]] || [[:en:Flag of Monaco|flag of Monaco]]|| [[ئاڵای مۆناکۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مۆناکۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 72 || [[File:Flag of Ethiopia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Ethiopia|flag of Ethiopia]]|| [[ئاڵای ئیتیۆپیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئیتیۆپیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 73 || [[File:Flag of Cambodia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Cambodia|flag of Cambodia]]|| [[ئاڵای کەمبۆدیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کەمبۆدیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 74 || [[File:Flag of Myanmar.svg|40px]] || [[:en:Flag of Myanmar|flag of Myanmar]]|| [[ئاڵای میانمار]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای میانمار}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 75 || [[File:La Bandera de Miranda - illustration in Guayaquil magazine La Ilustracion, 1916.png|40px]] || [[:en:Flag of Ecuador|flag of Ecuador]]|| [[ئاڵای ئێکوادۆر]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئێکوادۆر}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 76 || [[File:Flag of Malaysia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Malaysia|flag of Malaysia]]|| [[ئاڵای مالیزیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مالیزیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 77 || [[File:Flag of Slovenia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Slovenia|flag of Slovenia]]|| [[ئاڵای سلۆڤێنیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سلۆڤێنیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 78 || [[File:Flag of Botswana.svg|40px]] || [[:en:Flag of Botswana|flag of Botswana]]|| [[ئاڵای بۆتسوانا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بۆتسوانا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 79 || [[File:Flag of Mongolia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Mongolia|flag of Mongolia]]|| [[ئاڵای مەنگۆلیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مەنگۆلیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 80 || [[File:Flag of Kenya.svg|40px]] || [[:en:Flag of Kenya|flag of Kenya]]|| [[ئاڵای کینیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کینیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 81 || [[File:Flag of Guatemala.svg|40px]] || [[:en:Flag of Guatemala|flag of Guatemala]]|| [[ئاڵای گواتیمالا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گواتیمالا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 82 || [[File:Flag of Cyprus.svg|40px]] || [[:en:Flag of Cyprus|flag of Cyprus]]|| [[ئاڵای قوبرس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای قوبرس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 83 || [[File:Flag of Lebanon.svg|40px]] || [[:en:Flag of Lebanon|flag of Lebanon]]|| [[ئاڵای لوبنان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لوبنان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 84 || [[File:Flag of Sudan.svg|40px]] || [[:en:Flag of Sudan|flag of Sudan]]|| [[ئاڵای سوودان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سوودان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 85 || [[File:Flag of Scotland.svg|40px]] || [[:en:Flag of Scotland|flag of Scotland]]|| [[ئاڵای سکۆتلاند]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سکۆتلاند}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 86 || [[File:Flag of Guinea-Bissau.svg|40px]] || [[:en:Flag of Guinea-Bissau|flag of Guinea-Bissau]]|| [[ئاڵای گینێ بیساو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گینێ بیساو}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 87 || [[File:Flag of Malawi.svg|40px]] || [[:en:Flag of Malawi|flag of Malawi]]|| [[ئاڵای مالاوی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مالاوی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 88 || [[File:Flag of Barbados.svg|40px]] || [[:en:Flag of Barbados|flag of Barbados]]|| [[ئاڵای باربادۆس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای باربادۆس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 89 || [[File:Flag of Lesotho.svg|40px]] || [[:en:Flag of Lesotho|flag of Lesotho]]|| [[ئاڵای لیسۆتۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لیسۆتۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 90 || [[File:Flag of Bolivia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Bolivia|flag of Bolivia]]|| [[ئاڵای بۆلیڤیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بۆلیڤیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 91 || [[File:Flag of The Gambia.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Gambia|flag of the Gambia]]|| [[ئاڵای گامبیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گامبیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 92 || [[File:Flag of Yemen.svg|40px]] || [[:en:Flag of Yemen|flag of Yemen]]|| [[ئاڵای یەمەن]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای یەمەن}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 93 || [[File:Flag of Montenegro.svg|40px]] || [[:en:Flag of Montenegro|flag of Montenegro]]|| [[ئاڵای مۆنتینیگرۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مۆنتینیگرۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 94 || [[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Democratic Republic of the Congo|flag of the Democratic Republic of the Congo]]|| [[ئاڵای کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 95 || [[File:Flag of Guinea.svg|40px]] || [[:en:Flag of Guinea|flag of Guinea]]|| [[ئاڵای گینێ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گینێ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 96 || [[File:Flag of Venezuela.svg|40px]] || [[:en:Flag of Venezuela|flag of Venezuela]]|| [[ئاڵای ڤێنیزوێلا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ڤێنیزوێلا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 97 || [[File:Flag of Brunei.svg|40px]] || [[:en:Flag of Brunei|flag of Brunei]]|| [[ئاڵای بروونای]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بروونای}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 98 || [[File:Flag of Moldova.svg|40px]] || [[:en:Flag of Moldova|flag of Moldova]]|| [[ئاڵای مۆلدۆڤا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مۆلدۆڤا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 99 || [[File:Flag of Liberia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Liberia|flag of Liberia]]|| [[ئاڵای لیبێریا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لیبێریا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 100 || [[File:Flag of Qatar.svg|40px]] || [[:en:Flag of Qatar|flag of Qatar]]|| [[ئاڵای قەتەر]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای قەتەر}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 102 || [[File:Flag of Singapore.svg|40px]] || [[:en:Flag of Singapore|flag of Singapore]]|| [[ئاڵای سینگاپوور]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سینگاپوور}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 103 || [[File:Flag of Turkmenistan.svg|40px]] || [[:en:Flag of Turkmenistan|flag of Turkmenistan]]|| [[ئاڵای تورکمانستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای تورکمانستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 104 || [[File:Flag of Honduras (1949–2022, 2026–present).svg|40px]] || [[:en:Flag of Honduras|flag of Honduras]]|| [[ئاڵای ھۆندووراس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ھۆندووراس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 105 || [[File:Flag of the Bahamas.svg|40px]] || [[:en:Flag of The Bahamas|flag of The Bahamas]]|| [[ئاڵای بەھاما]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بەھاما}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 106 || [[File:Flag of Antigua and Barbuda.svg|40px]] || [[:en:Flag of Antigua and Barbuda|flag of Antigua and Barbuda]]|| [[ئاڵای ئانتیگوا و باربوودا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئانتیگوا و باربوودا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 107 || [[File:Flag of Cameroon.svg|40px]] || [[:en:Flag of Cameroon|flag of Cameroon]]|| [[ئاڵای کامیروون]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کامیروون}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 109 || [[File:Flag of Peru.svg|40px]] || [[:en:Flag of Peru|flag of Peru]]|| [[ئاڵای پێروو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای پێروو}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 110 || [[File:Flag of Slovakia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Slovakia|flag of Slovakia]]|| [[ئاڵای سلۆڤاکیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سلۆڤاکیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 111 || [[File:Flag of the Republic of the Congo.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Republic of the Congo|flag of the Republic of the Congo]]|| [[ئاڵای کۆماری کۆنگۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆماری کۆنگۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 112 || [[File:Flag of Serbia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Serbia|flag of Serbia]]|| [[ئاڵای سڕبیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سڕبیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 113 || [[File:Flag of the Soviet Union.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Soviet Union|flag of the Soviet Union]]|| [[ئاڵای یەکێتیی سۆڤیەت]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای یەکێتیی سۆڤیەت}}}} |[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] |{{تەواو}} |- | 114 || [[File:Flag of North Macedonia.svg|40px]] || [[:en:Flag of North Macedonia|flag of North Macedonia]]|| [[ئاڵای مەقدوونیای باکوور]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مەقدوونیای باکوور}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 115 || [[File:Flag of Mali.svg|40px]] || [[:en:Flag of Mali|flag of Mali]]|| [[ئاڵای مالی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مالی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 116 || [[File:Flag of Uruguay.svg|40px]] || [[:en:Flag of Uruguay|flag of Uruguay]]|| [[ئاڵای ئوروگوای]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئوروگوای}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 117 || [[File:Flag of Guyana.svg|40px]] || [[:en:Flag of Guyana|flag of Guyana]]|| [[ئاڵای گویانا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گویانا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 118 || [[File:Flag of Vatican City (2023–present).svg|40px]] || [[:en:Flag of Vatican City|flag of Vatican City]]|| [[ئاڵای ڤاتیکان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ڤاتیکان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 119 || [[File:Flag of Cape Verde (10-17).svg|40px]] || [[:en:Flag of Cape Verde|flag of Cape Verde]]|| [[ئاڵای کەیپڤەرد]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کەیپڤەرد}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 120 || [[File:Flag of Côte d'Ivoire.svg|40px]] || [[:en:Flag of Ivory Coast|flag of Ivory Coast]]|| [[ئاڵای کۆتدیڤوار]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆتدیڤوار}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 121 || [[File:Flag of Eswatini.svg|40px]] || [[:en:Flag of Eswatini|flag of Eswatini]]|| [[ئاڵای ئێسواتینی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئێسواتینی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 122 || [[File:Flag of Burundi.svg|40px]] || [[:en:Flag of Burundi|flag of Burundi]]|| [[ئاڵای بوروندی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بوروندی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 123 || [[File:Flag of Zimbabwe.svg|40px]] || [[:en:Flag of Zimbabwe|flag of Zimbabwe]]|| [[ئاڵای زیمبابوی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای زیمبابوی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 124 || [[File:Flag of Tunisia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Tunisia|flag of Tunisia]]|| [[ئاڵای توونس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای توونس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 125 || [[File:Flag of Cuba.svg|40px]] || [[:en:Flag of Cuba|flag of Cuba]]|| [[ئاڵای کووبا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کووبا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 126 || [[File:Flag of Chad.svg|40px]] || [[:en:Flag of Chad|flag of Chad]]|| [[ئاڵای چاد]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای چاد}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 127 || [[File:Flag of Namibia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Namibia|flag of Namibia]]|| [[ئاڵای نامیبیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نامیبیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 128 || [[File:Flag of Nigeria.svg|40px]] || [[:en:Flag of Nigeria|flag of Nigeria]]|| [[ئاڵای نێجیریا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نێجیریا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 129 || [[File:Flag of Mauritania.svg|40px]] || [[:en:Flag of Mauritania|flag of Mauritania]]|| [[ئاڵای مۆریتانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مۆریتانیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 130 || [[File:Flag of Senegal.svg|40px]] || [[:en:Flag of Senegal|flag of Senegal]]|| [[ئاڵای سێنیگال]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سێنیگال}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 131 || [[File:Flag of the Central African Republic.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Central African Republic|flag of the Central African Republic]]|| [[ئاڵای کۆماری ئەفریقای ناوەندی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆماری ئەفریقای ناوەندی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 132 || [[File:Flag of Maldives.svg|40px]] || [[:en:Flag of Maldives|flag of Maldives]]|| [[ئاڵای ماڵدیڤ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ماڵدیڤ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 133 || [[File:Flag of Costa Rica (state).svg|40px]] || [[:en:Flag of Costa Rica|flag of Costa Rica]]|| [[ئاڵای کۆستاریکا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆستاریکا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 134 || [[File:Flag of Paraguay.svg|40px]] || [[:en:Flag of Paraguay|flag of Paraguay]]|| [[ئاڵای پاراگوای]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای پاراگوای}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 135 || [[File:Flag of Eritrea.svg|40px]] || [[:en:Flag of Eritrea|flag of Eritrea]]|| [[ئاڵای ئێریتریا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئێریتریا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 136 || [[File:Flag of Mozambique.svg|40px]] || [[:en:Flag of Mozambique|flag of Mozambique]]|| [[ئاڵای مۆزامبیک]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مۆزامبیک}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 137 || [[File:Flag of Haiti.svg|40px]] || [[:en:Flag of Haiti|flag of Haiti]]|| [[ئاڵای ھایتی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ھایتی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 138 || [[File:Flag of Kosovo.svg|40px]] || [[:en:Flag of Kosovo|flag of Kosovo]]|| [[ئاڵای کۆسۆڤۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆسۆڤۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 139 || [[File:Flag of Belize.svg|40px]] || [[:en:Flag of Belize|flag of Belize]]|| [[ئاڵای بەلیز]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بەلیز}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 140 || [[File:Flag of Zambia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Zambia|flag of Zambia]]|| [[ئاڵای زامبیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای زامبیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 141 || [[File:Flag of Niger.svg|40px]] || [[:en:Flag of Niger|flag of Niger]]|| [[ئاڵای نیجەر]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نیجەر}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 142 || [[File:Flag of Grenada.svg|40px]] || [[:en:Flag of Grenada|flag of Grenada]]|| [[ئاڵای گرینادا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گرینادا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 143 || [[File:Flag of the Comoros.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Comoros|flag of the Comoros]]|| [[ئاڵای دوورگەکانی قەمەر]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دوورگەکانی قەمەر}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 144 || [[File:Flag of Rwanda.svg|40px]] || [[:en:Flag of Rwanda|flag of Rwanda]]|| [[ئاڵای ڕواندا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ڕواندا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 145 || [[File:Flag of Madagascar.svg|40px]] || [[:en:Flag of Madagascar|flag of Madagascar]]|| [[ئاڵای ماداگاسکار]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ماداگاسکار}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 146 || [[File:Flag of Uganda.svg|40px]] || [[:en:Flag of Uganda|flag of Uganda]]|| [[ئاڵای ئووگاندا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئووگاندا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 147 || [[File:Flag of Somalia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Somalia|flag of Somalia]]|| [[ئاڵای سۆماڵیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سۆماڵیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 148 || [[File:Flag of San Marino.svg|40px]] || [[:en:Flag of San Marino|flag of San Marino]]|| [[ئاڵای سان مارینۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سان مارینۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 149 || [[File:Flag of Equatorial Guinea.svg|40px]] || [[:en:Flag of Equatorial Guinea|flag of Equatorial Guinea]]|| [[ئاڵای گینێی ئیستوایی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گینێی ئیستوایی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 150 || [[File:Flag of England.svg|40px]] || [[:en:Flag of England|flag of England]]|| [[ئاڵای ئینگلتەرا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئینگلتەرا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 151 || [[File:Flag of El Salvador.svg|40px]] || [[:en:Flag of El Salvador|flag of El Salvador]]|| [[ئاڵای ئێلسالڤادۆر]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئێلسالڤادۆر}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 152 || [[File:Flag of Togo (3-2).svg|40px]] || [[:en:Flag of Togo|flag of Togo]]|| [[ئاڵای تۆگۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای تۆگۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 153 || [[File:Flag of Jamaica.svg|40px]] || [[:en:Flag of Jamaica|flag of Jamaica]]|| [[ئاڵای جامایکا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای جامایکا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 154 || [[File:Flag of Nicaragua.svg|40px]] || [[:en:Flag of Nicaragua|flag of Nicaragua]]|| [[ئاڵای نیکاراگوا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نیکاراگوا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 155 || [[File:Flag of Suriname.svg|40px]] || [[:en:Flag of Suriname|flag of Suriname]]|| [[ئاڵای سورینام]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سورینام}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 156 || [[File:Flag of Kiribati.svg|40px]] || [[:en:Flag of Kiribati|flag of Kiribati]]|| [[ئاڵای کیریباس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کیریباس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 157 || [[File:Flag of the United Nations.svg|40px]] || [[:en:Flag of the United Nations|flag of the United Nations]]|| [[ئاڵای نەتەوە یەکگرتووەکان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نەتەوە یەکگرتووەکان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 158 || [[File:Flag of Mauritius.svg|40px]] || [[:en:Flag of Mauritius|flag of Mauritius]]|| [[ئاڵای مۆریس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مۆریس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 159 || [[File:Flag of Fiji.svg|40px]] || [[:en:Flag of Fiji|flag of Fiji]]|| [[ئاڵای فیجی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای فیجی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 160 || [[File:Flag of Nauru.svg|40px]] || [[:en:Flag of Nauru|flag of Nauru]]|| [[ئاڵای نائووروو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نائووروو}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 161 || [[File:Flag of Sierra Leone.svg|40px]] || [[:en:Flag of Sierra Leone|flag of Sierra Leone]]|| [[ئاڵای سیرالیۆن]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سیرالیۆن}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 162 || [[File:Flag of São Tomé and Príncipe.svg|40px]] || [[:en:Flag of São Tomé and Príncipe|flag of São Tomé and Príncipe]]|| [[ئاڵای ساوتۆمێ و پرینسیپی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ساوتۆمێ و پرینسیپی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 163 || [[File:Flag of Tanzania.svg|40px]] || [[:en:Flag of Tanzania|flag of Tanzania]]|| [[ئاڵای تانزانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای تانزانیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 164 || [[File:Flag of Seychelles.svg|40px]] || [[:en:Flag of Seychelles|flag of Seychelles]]|| [[ئاڵای سیشێل]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سیشێل}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 165 || [[File:Flag of the Dominican Republic.svg|40px]] || [[:en:Flag of Dominican Republic|flag of Dominican Republic]]|| [[ئاڵای کۆماری دۆمینیکان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆماری دۆمینیکان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 166 || [[File:Flag of Hong Kong.svg|40px]] || [[:en:Flag of Hong Kong|flag of Hong Kong]]|| [[ئاڵای ھۆنگ کۆنگ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ھۆنگ کۆنگ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 167 || [[File:Flag of Dominica.svg|40px]] || [[:en:Flag of Dominica|flag of Dominica]]|| [[ئاڵای دۆمینیکا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دۆمینیکا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 168 || [[File:Flag of South Sudan.svg|40px]] || [[:en:Flag of South Sudan|flag of South Sudan]]|| [[ئاڵای سوودانی باشوور]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سوودانی باشوور}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 169 || [[File:Flag of Greenland.svg|40px]] || [[:en:Flag of Greenland|flag of Greenland]]|| [[ئاڵای گرینلاند]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گرینلاند}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 170 || [[File:Flag of Papua New Guinea.svg|40px]] || [[:en:Flag of Papua New Guinea|flag of Papua New Guinea]]|| [[ئاڵای پاپوا گینێی نوێ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای پاپوا گینێی نوێ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 171 || [[File:Flag of the Federated States of Micronesia.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Federated States of Micronesia|flag of the Federated States of Micronesia]]|| [[ئاڵای ویلایەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ویلایەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 172 || [[File:Flag of the Republic of Abkhazia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Abkhazia|flag of Abkhazia]]|| [[ئاڵای ئەبخازیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەبخازیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 173 || [[File:Flag of the Solomon Islands.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Solomon Islands|flag of the Solomon Islands]]|| [[ئاڵای دوورگەکانی سولەیمان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دوورگەکانی سولەیمان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 174 || [[File:Flag of the Faroe Islands.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Faroe Islands|flag of the Faroe Islands]]|| [[ئاڵای دوورگەکانی فارۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دوورگەکانی فارۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 175 || [[File:Flag of the Republic of China.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Republic of China|flag of the Republic of China]]|| [[ئاڵای کۆماری چین]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆماری چین}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 176 || [[File:Flag of Samoa.svg|40px]] || [[:en:Flag of Samoa|flag of Samoa]]|| [[ئاڵای ساموا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ساموا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 177 || [[File:Flag of Palau.svg|40px]] || [[:en:Flag of Palau|flag of Palau]]|| [[ئاڵای پالاو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای پالاو}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 178 || [[File:Flag of Tuvalu.svg|40px]] || [[:en:Flag of Tuvalu|flag of Tuvalu]]|| [[ئاڵای تووڤالوو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای تووڤالوو}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 179 || [[File:Flag of Saint Kitts and Nevis.svg|40px]] || [[:en:Flag of Saint Kitts and Nevis|flag of Saint Kitts and Nevis]]|| [[ئاڵای سەینت کیتس و نیڤیس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سەینت کیتس و نیڤیس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 180 || [[File:Flag of Vanuatu.svg|40px]] || [[:en:Flag of Vanuatu|flag of Vanuatu]]|| [[ئاڵای ڤانواتوو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ڤانواتوو}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 181 || [[File:Flag of Saint Lucia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Saint Lucia|flag of Saint Lucia]]|| [[ئاڵای سەینت لووسیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سەینت لووسیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 182 || [[File:Flag of Tonga.svg|40px]] || [[:en:Flag of Tonga|flag of Tonga]]|| [[ئاڵای تۆنگا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای تۆنگا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 183 || [[File:Flag of Transnistria (state).svg|40px]] || [[:en:Flag of Transnistria|flag of Transnistria]]|| [[ئاڵای ترانسنیستریا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ترانسنیستریا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 184 || [[File:Flag of the Marshall Islands.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Marshall Islands|flag of the Marshall Islands]]|| [[ئاڵای دوورگەکانی مارشاڵ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دوورگەکانی مارشاڵ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 185 || [[File:Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg|40px]] || [[:en:Flag of Western Sahara|Flag of Western Sahara]]|| [[ئاڵای سەحرای ڕۆژاوا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سەحرای ڕۆژاوا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 186 || [[File:Flag of Gibraltar.svg|40px]] || [[:en:Flag of Gibraltar|flag of Gibraltar]]|| [[ئاڵای گیبرالتار]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گیبرالتار}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 187 || [[File:Flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|40px]] || [[:en:Flag of Saint Vincent and the Grenadines|flag of Saint Vincent and the Grenadines]]|| [[ئاڵای سەینت ڤینسێنت و گرینادینز]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سەینت ڤینسێنت و گرینادینز}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 188 || [[File:Flag of Åland.svg|40px]] || [[:en:Flag of Åland Islands|flag of Åland Islands]]|| [[ئاڵای دوورگەکانی ئۆلاند]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دوورگەکانی ئۆلاند}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 189 || [[File:Flag of the Isle of Man.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Isle of Man|flag of the Isle of Man]]|| [[ئاڵای دوورگەی مان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دوورگەی مان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 190 || [[File:Flag of Macau.svg|40px]] || [[:en:Flag of Macau|flag of Macau]]|| [[ئاڵای ماکاو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ماکاو}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 191 || [[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|40px]] || [[:en:Flag of Nazi Germany|flag of Nazi Germany]] |[[ئاڵای ئەڵمانیای نازی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەڵمانیای نازی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |} === '''<big>پێڕستی پەرەپێدانی وتاری وڵاتەکان</big>''' === <big>ئەم وتارانە پێشتر درووستکراون، پێویستیان بە پەرەپێدانی زیاتر ھەیە بۆ ئەوەی لە پۆلینی کۆڵکە نەمێنێت</big>. {| class="wikitable" |- ! # ! '''<big>ناوی کوردی</big>''' ! '''<big>قەبارەی وتار پێش دەستکاری</big>''' ! '''<big>قەبارەی وتار دوای دەستکاری</big>''' ! '''<big>زیادکراوی قەبارە (بایت)</big>''' ! '''<big>ئەرک بۆ</big>''' ! '''<big>ڕەوش</big>''' |- | ١ | [[ئەفغانستان]] ^{([[وتووێژ:ئەفغانستان|لێدوان]])} | {{formatnum:15363}} | {{formatnum:{{PAGESIZE:ئەفغانستان}}}} | {{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەفغانستان|R}}-15363}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- |2 | [[ئەلبانیا]] ^{([[وتووێژ:ئەلبانیا|لێدوان]])} |{{formatnum:11549}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئەلبانیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەلبانیا|R}}-11549}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- |3 | [[جەزائیر]] ^{([[وتووێژ:جەزائیر|لێدوان]])} |{{formatnum:5971}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:جەزائیر}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:جەزائیر|R}}-5971}}}} |[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]] |سڕانەوە کراوە و دووبارە نوسراوەتەوە، بەکارهێنەر هێشتا چالاکە تێیدا. |- |4 | [[ئەندۆرا|ئاندۆرا]] ^{([[وتووێژ:ئاندۆرا|لێدوان]])} |{{formatnum:58433}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئەندۆرا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەندۆرا|R}}-58433}}}} | | |- |5 | [[ئەنگۆلا]] ^{([[وتووێژ:ئەنگۆلا |لێدوان]])} |{{formatnum:20757}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئەنگۆلا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەنگۆلا|R}}-20757}}}} | | |- |6 | [[ئانتیگوا و باربوودا|ئانتیگوا و باربودا]] ^{([[وتووێژ:ئانتیگوا و باربودا|لێدوان]])} |{{formatnum:6262}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئانتیگوا و باربوودا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئانتیگوا و باربوودا|R}}-6262}}}} | | |- |7 | [[ئەرژەنتین|ئارجەنتین]]^{([[وتووێژ:ئارجەنتین|لێدوان]])} |{{formatnum:35069}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئەرژەنتین}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەرژەنتین|R}}-35069}}}} | | |- |8 | [[ئەرمەنستان]]^{([[وتووێژ:ئەرمەنستان|لێدوان]])} |{{formatnum:15697}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئەرمەنستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەرمەنستان|R}}-15697}}}} | | |- |9 | [[نەمسا]] ^{([[وتووێژ:نەمسا|لێدوان]])} |{{formatnum:5084}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نەمسا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نەمسا|R}}-5084}}}} | | |- |10 | [[ئازەربایجان]] ^{([[وتووێژ:ئازەربایجان|لێدوان]])} |{{formatnum:12666}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئازەربایجان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئازەربایجان|R}}-12666}}}} | | |- |11 | [[بەھاما]]^{([[وتووێژ:بەھاما|لێدوان]])} |{{formatnum:6502}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بەھاما}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بەھاما|R}}-6502}}}} | | |- |12 | [[بەحرەین]] ^{([[وتووێژ:بەحرەین|لێدوان]])} |{{formatnum:8160}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بەحرەین}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بەحرەین|R}}-8160}}}} | | |- |13 | [[بەنگلادێش|بەنگلادیش]] ^{([[وتووێژ:بەنگلادێش|لێدوان]])} |{{formatnum:13749}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بەنگلادێش}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بەنگلادێش|R}}-13749}}}} | | |- |14 | [[باربادۆس]] ^{([[وتووێژ:باربادۆس|لێدوان]])} |{{formatnum:5668}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:باربادۆس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:باربادۆس|R}}-5668}}}} | | |- |15 | [[بیلاڕووس]] ^{([[وتووێژ:بیلاڕووس|لێدوان]])} |{{formatnum:7280}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بیلاڕووس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بیلاڕووس|R}}-7280}}}} | | |- |16 | [[بەلجیکا]]^{([[وتووێژ:بەلجیکا|لێدوان]])} |{{formatnum:10692}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بەلجیکا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بەلجیکا|R}}-10692}}}} | | |- |17 | [[بەلیز]] ^{([[وتووێژ:بەلیز|لێدوان]])} |{{formatnum:5721}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بەلیز}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بەلیز|R}}-5721}}}} | | |- |18 | [[بێنین|بنین]] ^{([[وتووێژ:بنین |لێدوان]])} |{{formatnum:1746}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بێنین}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بێنین|R}}-1746}}}} | | |- |19 | [[بووتان]]^{([[وتووێژ:بووتان|لێدوان]])} |{{formatnum:3959}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بووتان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بووتان|R}}-3959}}}} | | |- |20 | [[بۆلیڤیا]]^{([[وتووێژ:بۆلیڤیا|لێدوان]])} |{{formatnum:10827}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بۆلیڤیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بۆلیڤیا|R}}-10827}}}} | | |- |21 | [[بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا]] ^{([[وتووێژ:ۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا|لێدوان]])} |{{formatnum:38819}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا|R}}-38819}}}} | | |- |22 | [[بۆتسوانا]] ^{([[وتووێژ:بۆتسوانا|لێدوان]])} |{{formatnum:10750}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بۆتسوانا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بۆتسوانا|R}}-10750}}}} | | |- |23 | [[بەڕازیل]] - کۆماری فیدەراتیڤی بەڕازیل ^{([[وتووێژ:بەڕازیل|لێدوان]])} |{{formatnum:16112}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بەڕازیل}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بەڕازیل|R}}-16112}}}} | | |- |24 | [[بروونای]] ^{([[وتووێژ:بروونای|لێدوان]])} |{{formatnum:7828}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بروونای}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بروونای|R}}-7828}}}} | | |- |25 | [[بولگاریا]]^{([[وتووێژ:بولگاریا|لێدوان]])} |{{formatnum:19149}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بولگاریا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بولگاریا|R}}-19149}}}} | | |- |26 | [[بورکینا فاسۆ|بورکینافاسۆ]] ^{([[وتووێژ:بورکینا فاسۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:6101}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بورکینا فاسۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بورکینا فاسۆ|R}}-6101}}}} | | |- |27 | [[میانمار]] ^{([[وتووێژ:میانمار |لێدوان]])} |{{formatnum:8571}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:میانمار}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:میانمار|R}}-8571}}}} | | |- |28 | [[بوروندی]] ^{([[وتووێژ:بوروندی|لێدوان]])} |{{formatnum:11339}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بوروندی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بوروندی|R}}-11339}}}} | | |- |29 | [[کەمبۆدیا]] ^{([[وتووێژ:کەمبۆدیا|لێدوان]])} |{{formatnum:9740}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کەمبۆدیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کەمبۆدیا|R}}-9740}}}} | | |- |30 | [[کامیروون]] ^{([[وتووێژ:کامیروون|لێدوان]])} |{{formatnum:6602}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کامیروون}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کامیروون|R}}-6602}}}} | | |- |31 | [[کەنەدا]] ^{([[وتووێژ:کەنەدا|لێدوان]])} |{{formatnum:67802}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کەنەدا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کەنەدا|R}}-67802}}}} | | |- |32 | [[کەیپڤەرد]] ^{([[وتووێژ:کەیپڤەرد|لێدوان]])} |{{formatnum:12891}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کەیپڤەرد}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کەیپڤەرد|R}}-12891}}}} | | |- |33 | [[کۆماری ئەفریقای ناوەندی|کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست]] ^{([[وتووێژ:کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست|لێدوان]])} |{{formatnum:2257}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆماری ئەفریقای ناوەندی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆماری ئەفریقای ناوەندی|R}}-2257}}}} | | |- |34 | [[چاد]]^{([[وتووێژ:چاد|لێدوان]])} |{{formatnum:3941}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:چاد}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:چاد|R}}-3941}}}} | | |- |35 | [[چیلی]] ^{([[وتووێژ:چیلی|لێدوان]])} |{{formatnum:51874}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:چیلی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:چیلی|R}}-51874}}}} | | |- |36 | [[چین]]^{([[وتووێژ:چین|لێدوان]])} |{{formatnum:9946}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:چین}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:چین|R}}-9946}}}} | | |- |37 | [[کۆڵۆمبیا]] ^{([[وتووێژ:کۆڵۆمبیا|لێدوان]])} |{{formatnum:15516}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆڵۆمبیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆڵۆمبیا|R}}-15516}}}} | | |- |38 | [[دوورگەکانی قەمەر]] ^{([[وتووێژ:دوورگەکانی قەمەر|لێدوان]])} |{{formatnum:5868}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:دوورگەکانی قەمەر}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:دوورگەکانی قەمەر|R}}-5868}}}} | | |- |39 | [[کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ|کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ]] ^{([[وتووێژ:کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:2352}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ|R}}-2352}}}} | | |- |40 | [[کۆماری کۆنگۆ]] ^{([[وتووێژ:کۆماری کۆنگۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:6929}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆماری کۆنگۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆماری کۆنگۆ|R}}-6929}}}} | | |- |41 | [[کۆستاریکا]] ^{([[وتووێژ:کۆستاریکا|لێدوان]])} |{{formatnum:6766}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆستاریکا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆستاریکا|R}}-6766}}}} | | |- |42 | [[کۆتدیڤوار]] ^{([[وتووێژ:کۆتدیڤوار|لێدوان]])} |{{formatnum:27689}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆتدیڤوار}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆتدیڤوار|R}}-27689}}}} | | |- |43 | [[کرواتیا|کرۆواتیا]]^{([[وتووێژ:کرۆواتیا|لێدوان]])} |{{formatnum:8279}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کرواتیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کرواتیا|R}}-8279}}}} | | |- |44 | [[کووبا]]^{([[وتووێژ:کووبا|لێدوان]])} |{{formatnum:7711}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کووبا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کووبا|R}}-7711}}}} | | |- |45 | [[قوبرس]] ^{([[وتووێژ:قوبرس|لێدوان]])} |{{formatnum:6096}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:قوبرس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:قوبرس|R}}-6096}}}} | | |- |46 | [[کۆماری چیک]] ^{([[وتووێژ:چیک|لێدوان]])} |{{formatnum:5071}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆماری چیک}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆماری چیک|R}}-5071}}}} | | |- |47 | [[دانمارک]] ^{([[وتووێژ:دانمارک|لێدوان]])} |{{formatnum:6081}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:دانمارک}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:دانمارک|R}}-6081}}}} | | |- |48 | [[جیبووتی]] ^{([[وتووێژ:جیبووتی|لێدوان]])} |{{formatnum:2183}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:جیبووتی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:جیبووتی|R}}-2183}}}} | | |- |49 | [[دۆمینیکا]]^{([[وتووێژ:دۆمینیکا|لێدوان]])} |{{formatnum:1314}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:دۆمینیکا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:دۆمینیکا|R}}-1314}}}} | | |- |50 | [[کۆماری دۆمینیکان]] ^{([[وتووێژ:کۆماری دۆمینیکان|لێدوان]])} |{{formatnum:3939}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆماری دۆمینیکان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆماری دۆمینیکان|R}}-3939}}}} | | |- |51 | [[تیمۆری ڕۆژھەڵات]] ^{([[وتووێژ:تیمۆری ڕۆژھەڵات|لێدوان]])} |{{formatnum:4603}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تیمۆری ڕۆژھەڵات}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تیمۆری ڕۆژھەڵات|R}}-4603}}}} | | |- |52 | [[ئێکوادۆر|ئیکوادۆر]] ^{([[وتووێژ:ئیکوادۆر|لێدوان]])} |{{formatnum:6016}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئێکوادۆر}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئێکوادۆر|R}}-6016}}}} | | |- |53 | [[میسر]] ^{([[وتووێژ:میسر|لێدوان]])} |{{formatnum:11882}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:میسر}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:میسر|R}}-11882}}}} | | |- |54 | [[ئێلسالڤادۆر]]^{([[وتووێژ:ئێلسالڤادۆر|لێدوان]])} |{{formatnum:15049}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئێلسالڤادۆر}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئێلسالڤادۆر|R}}-15049}}}} | | |- |55 | [[گینێی ئیستوایی]] ^{([[وتووێژ:گینێی ئیستوایی|لێدوان]])} |{{formatnum:8272}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گینێی ئیستوایی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گینێی ئیستوایی|R}}-8272}}}} | | |- |56 | [[ئێریتریا|ئەریتریا]] ^{([[وتووێژ:ئەریتریا|لێدوان]])} |{{formatnum:12572}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئێریتریا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئێریتریا|R}}-12572}}}} | | |- |57 | [[ئیستۆنیا|ئەستۆنیا]]^{([[وتووێژ:ئەستۆنیا|لێدوان]])} |{{formatnum:20322}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئیستۆنیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئیستۆنیا|R}}-20322}}}} | | |- |58 | [[ئیتیۆپیا|ئەتیۆپیا]] ^{([[وتووێژ:ئەتیۆپیا|لێدوان]])} |{{formatnum:9941}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئیتیۆپیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئیتیۆپیا|R}}-9941}}}} | | |- |59 | [[فیجی]]^{([[وتووێژ:فیجی|لێدوان]])} |{{formatnum:5957}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:فیجی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:فیجی|R}}-5957}}}} | | |- |60 | [[فینلاند]] ^{([[وتووێژ:فینلاند|لێدوان]])} |{{formatnum:10790}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:فینلاند}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:فینلاند|R}}-10790}}}} | | |- |61 | [[فەڕەنسا]] ^{([[وتووێژ:فەڕەنسا|لێدوان]])} |{{formatnum:24463}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:فەڕەنسا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:فەڕەنسا|R}}-24463}}}} | | |- |61 | [[گابۆن]] ^{([[وتووێژ:گابۆن|لێدوان]])} |{{formatnum:7459}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گابۆن}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گابۆن|R}}-7459}}}} | | |- |62 | [[گامبیا]] ^{([[وتووێژ:گامبیا|لێدوان]])} |{{formatnum:10922}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گامبیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گامبیا|R}}-10922}}}} | | |- |63 | [[گورجستان]] ^{([[وتووێژ:گورجستان|لێدوان]])} |{{formatnum:57005}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گورجستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گورجستان|R}}-57005}}}} | | |- |64 | [[ئەڵمانیا|ئاڵمانیا]] ^{([[وتووێژ:ئەڵمانیا|لێدوان]])} |{{formatnum:115633}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئەڵمانیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەڵمانیا|R}}-115633}}}} | | |- |65 | [[گانا]] ^{([[وتووێژ:گانا|لێدوان]])} |{{formatnum:8173}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گانا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گانا|R}}-8173}}}} | | |- |66 | [[یۆنان]] ^{([[وتووێژ:یۆنان|لێدوان]])} |{{formatnum:14589}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:یۆنان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:یۆنان|R}}-14589}}}} | | |- |67 | [[گرینادا]] ^{([[وتووێژ:گرینادا|لێدوان]])} |{{formatnum:1289}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گرینادا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گرینادا|R}}-1289}}}} | | |- |68 | [[گواتیمالا]] ^{([[وتووێژ:گواتیمالا|لێدوان]])} |{{formatnum:6152}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گواتیمالا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گواتیمالا|R}}-6152}}}} | | |- |69 | [[گینێ]] ^{([[وتووێژ:گینێ|لێدوان]])} |{{formatnum:2453}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گینێ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گینێ|R}}-2453}}}} | | |- |70 | [[گینێ بیساو]] ^{([[وتووێژ:گینێ بیساو|لێدوان]])} |{{formatnum:2305}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گینێ بیساو}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گینێ بیساو|R}}-2305}}}} | | |- |71 | [[گویانا]]^{([[وتووێژ:گویانا|لێدوان]])} |{{formatnum:2135}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گویانا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گویانا|R}}-2135}}}} | | |- |72 | [[ھایتی]] ^{([[وتووێژ:ھایتی|لێدوان]])} |{{formatnum:1401}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ھایتی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ھایتی|R}}-1401}}}} | | |- |73 | [[ھۆندووراس]] ^{([[وتووێژ:ھۆندووراس|لێدوان]])} |{{formatnum:10095}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ھۆندووراس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ھۆندووراس|R}}-10095}}}} | | |- |74 | [[مەجارستان]] ^{([[وتووێژ:مەجارستان|لێدوان]])} |{{formatnum:12908}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مەجارستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مەجارستان|R}}-12908}}}} | | |- |75 | [[ئایسلەند]] ^{([[وتووێژ:ئایسلەند|لێدوان]])} |{{formatnum:10751}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئایسلەند}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئایسلەند|R}}-10751}}}} | | |- |76 | [[ھیندستان]] ^{([[وتووێژ:ھیندستان|لێدوان]])} |{{formatnum:322155}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ھیندستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ھیندستان|R}}-322155}}}} | | |- |77 | [[ئیندۆنیزیا]] ^{([[وتووێژ:ئیندۆنیزیا|لێدوان]])} |{{formatnum:36307}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئیندۆنیزیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئیندۆنیزیا|R}}-36307}}}} | | |- |78 | [[ئێران]] ^{([[وتووێژ:ئێران|لێدوان]])} |{{formatnum:29365}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئێران}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئێران|R}}-29365}}}} | | |- |79 | [[عێراق]]^{([[وتووێژ:عێراق|لێدوان]])} |{{formatnum:74878}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:عێراق}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:عێراق|R}}-74878}}}} | | |- |80 | [[ئیرلەندا]] ^{([[وتووێژ:ئیرلەندا|لێدوان]])} |{{formatnum:19391}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئیرلەندا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئیرلەندا|R}}-19391}}}} | | |- |81 | [[ئیتاڵیا]] ^{([[وتووێژ:ئیتاڵیا|لێدوان]])} |{{formatnum:10942}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئیتاڵیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئیتاڵیا|R}}-10942}}}} | | |- |82 | [[جامایکا]] ^{([[وتووێژ:جامایکا|لێدوان]])} |{{formatnum:4379}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:جامایکا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:جامایکا|R}}-4379}}}} | | |- |83 | [[ژاپۆن]] ^{([[وتووێژ:ژاپۆن|لێدوان]])} |{{formatnum:13797}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ژاپۆن}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ژاپۆن|R}}-13797}}}} | | |- |84 | [[ئوردن]] ^{([[وتووێژ:ئوردن|لێدوان]])} |{{formatnum:15637}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئوردن}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئوردن|R}}-15637}}}} | | |- |85 | [[کازاخستان]] ^{([[وتووێژ:کازاخستان|لێدوان]])} |{{formatnum:5974}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کازاخستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کازاخستان|R}}-5974}}}} | | |- |86 | [[کینیا]]^{([[وتووێژ:کینیا|لێدوان]])} |{{formatnum:8383}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کینیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کینیا|R}}-8383}}}} | | |- |87 | [[کیریباس]] ^{([[وتووێژ:کیریباس|لێدوان]])} |{{formatnum:1334}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کیریباس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کیریباس|R}}-1334}}}} | | |- |88 | [[کۆریای باکوور]]^{([[وتووێژ:کۆریای باکوور|لێدوان]])} |{{formatnum:7023}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆریای باکوور}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆریای باکوور|R}}-7023}}}} | | |- |89 | [[کۆریای باشوور]] ^{([[وتووێژ:کۆریای باشوور|لێدوان]])} |{{formatnum:16641}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆریای باشوور}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆریای باشوور|R}}-16641}}}} | | |- |90 | [[کووەیت]] ^{([[وتووێژ:کووەیت|لێدوان]])} |{{formatnum:14001}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کووەیت}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کووەیت|R}}-14001}}}} | | |- |91 | [[قرغیزستان]] ^{([[وتووێژ:قرغیزستان|لێدوان]])} |{{formatnum:5428}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:قرغیزستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:قرغیزستان|R}}-5428}}}} | | |- |92 | [[لاوس]] ^{([[وتووێژ:لاوس|لێدوان]])} |{{formatnum:8095}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لاوس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لاوس|R}}-8095}}}} | | |- |93 | [[لاتڤیا]] ^{([[وتووێژ:لاتڤیا|لێدوان]])} |{{formatnum:28545}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لاتڤیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لاتڤیا|R}}-28545}}}} | | |- |94 | [[لوبنان]] ^{([[وتووێژ:لوبنان|لێدوان]])} |{{formatnum:9617}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لوبنان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لوبنان|R}}-9617}}}} | | |- |95 | [[لیبێریا|لیبەریا]] ^{([[وتووێژ:لیبەریا|لێدوان]])} |{{formatnum:16713}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لیبێریا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لیبێریا|R}}-16713}}}} | | |- |96 | [[لیبیا]] ^{([[وتووێژ:لیبیا|لێدوان]])} |{{formatnum:8601}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لیبیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لیبیا|R}}-8601}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |97 | [[لیختنشتاین]] ^{([[وتووێژ:لیختنشتاین|لێدوان]])} |{{formatnum:9157}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لیختنشتاین}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لیختنشتاین|R}}-9157}}}} | | |- |98 | [[لیتوانیا]]^{([[وتووێژ:لیتوانیا|لێدوان]])} |{{formatnum:7480}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لیتوانیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لیتوانیا|R}}-7480}}}} | | |- |99 | [[لۆکسمبۆرگ|لوکسەمبورگ]]^{([[وتووێژ:لۆکسمبۆرگ|لێدوان]])} |{{formatnum:12489}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لۆکسمبۆرگ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لۆکسمبۆرگ|R}}-12489}}}} | | |- |100 | [[مەقدوونیای باکوور|مەقدوونیا]]^{([[وتووێژ:مەقدوونیا|لێدوان]])} |{{formatnum:11250}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مەقدوونیای باکوور}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مەقدوونیای باکوور|R}}-11250}}}} | | |- |101 | [[ماداگاسکار]] ^{([[وتووێژ:ماداگاسکار|لێدوان]])} |{{formatnum:2538}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ماداگاسکار}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ماداگاسکار|R}}-2538}}}} | | |- |102 | [[مالاوی]] ^{([[وتووێژ:مالاوی|لێدوان]])} |{{formatnum:36937}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مالاوی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مالاوی|R}}-36937}}}} | | |- |103 | [[مالیزیا]] ^{([[وتووێژ:مالیزیا|لێدوان]])} |{{formatnum:26874}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مالیزیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مالیزیا|R}}-26874}}}} | | |- |104 | [[ماڵدیڤ|مالدیڤ]] ^{([[وتووێژ:ماڵدیڤ|لێدوان]])} |{{formatnum:12946}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ماڵدیڤ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ماڵدیڤ|R}}-12946}}}} | | |- |105 | [[مالی]] ^{([[وتووێژ:مالی|لێدوان]])} |{{formatnum:5202}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مالی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مالی|R}}-5202}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |106 | [[ماڵتا]] ^{([[وتووێژ:ماڵتا|لێدوان]])} |{{formatnum:10693}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ماڵتا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ماڵتا|R}}-10693}}}} | | |- |107 | [[دوورگەکانی مارشاڵ]] ^{([[وتووێژ:دوورگەکانی مارشاڵ|لێدوان]])} |{{formatnum:1129}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:دوورگەکانی مارشاڵ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:دوورگەکانی مارشاڵ|R}}-1129}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |108 | [[مۆریتانیا]]^{([[وتووێژ:مۆریتانیا|لێدوان]])} |{{formatnum:1659}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مۆریتانیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مۆریتانیا|R}}-1659}}}} | | |- |109 | [[مۆریس]] ^{([[وتووێژ:مۆریس|لێدوان]])} |{{formatnum:10935}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مۆریس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مۆریس|R}}-10935}}}} | | |- |110 | [[مەکسیک]] ^{([[وتووێژ:مەکسیک|لێدوان]])} |{{formatnum:9222}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مەکسیک}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مەکسیک|R}}-9222}}}} | | |- |110 | [[ویلایەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا|مایکرۆنیزیا]] ^{([[وتووێژ:دەوڵەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا|لێدوان]])} |{{formatnum:1907}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ویلایەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ویلایەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا|R}}-1907}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |112 | [[مۆلدۆڤا]]^{([[وتووێژ:مۆلدۆڤا|لێدوان]])} |{{formatnum:31763}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مۆلدۆڤا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مۆلدۆڤا|R}}-31763}}}} | | |- |113 | [[مۆناکۆ]] ^{([[وتووێژ:مۆناکۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:3613}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مۆناکۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مۆناکۆ|R}}-3613}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |114 | [[مەنگۆلیا]] ^{([[وتووێژ:مەنگۆلیا|لێدوان]])} |{{formatnum:11731}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مەنگۆلیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مەنگۆلیا|R}}-11731}}}} | | |- |115 | [[مۆنتینیگرۆ]] ^{([[وتووێژ:مۆنتینیگرۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:10453}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مۆنتینیگرۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مۆنتینیگرۆ|R}}-10453}}}} | | |- |116 | [[مەغریب]] ^{([[وتووێژ:مەغریب|لێدوان]])} |{{formatnum:18306}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مەغریب}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مەغریب|R}}-18306}}}} | | |- |117 | [[مۆزامبیک]] ^{([[وتووێژ:مۆزامبیک|لێدوان]])} |{{formatnum:7215}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مۆزامبیک}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مۆزامبیک|R}}-7215}}}} | | |- |118 | [[نامیبیا]] ^{([[وتووێژ:نامیبیا|لێدوان]])} |{{formatnum:1296}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نامیبیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نامیبیا|R}}-1296}}}} | | |- |119 | [[نائووروو|نائوروو]] ^{([[وتووێژ:نائوروو|لێدوان]])} |{{formatnum:1651}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نائووروو}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نائووروو|R}}-1651}}}} | | |- |120 | [[نیپال]] ^{([[وتووێژ:نیپال|لێدوان]])} |{{formatnum:9261}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نیپال}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نیپال|R}}-9261}}}} | | |- |121 | [[شانشینی ھۆڵەندا|ھۆڵەندا]] ^{([[وتووێژ:ھۆڵەندا|لێدوان]])} |{{formatnum:4112}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:شانشینی ھۆڵەندا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:شانشینی ھۆڵەندا|R}}-4112}}}} | | |- |122 | [[نیوزیلاند]] ^{([[وتووێژ:نیوزیلاند|لێدوان]])} |{{formatnum:22252}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نیوزیلاند}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نیوزیلاند|R}}-22252}}}} | | |- |123 | [[نیکاراگوا]] ^{([[وتووێژ:نیکاراگوا|لێدوان]])} |{{formatnum:12702}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نیکاراگوا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نیکاراگوا|R}}-12702}}}} | | |- |124 | [[نیجەر]]^{([[وتووێژ:نیجەر|لێدوان]])} |{{formatnum:6355}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نیجەر}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نیجەر|R}}-6355}}}} | | |- |125 | [[نێجیریا]] ^{([[وتووێژ:نێجیریا|لێدوان]])} |{{formatnum:11593}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نێجیریا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نێجیریا|R}}-11593}}}} | | |- |126 | [[نەرویژ|نۆرویژ]] ^{([[وتووێژ:نۆرویژ|لێدوان]])} |{{formatnum:26707}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نەرویژ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نەرویژ|R}}-26707}}}} | | |- |127 | [[عومان]] ^{([[وتووێژ:عومان|لێدوان]])} |{{formatnum:6872}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:عومان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:عومان|R}}-6872}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |128 | [[پاکستان]] ^{([[وتووێژ:پاکستان|لێدوان]])} |{{formatnum:12648}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پاکستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پاکستان|R}}-12648}}}} | | |- |129 | [[پالاو]]^{([[وتووێژ:پالاو|لێدوان]])} |{{formatnum:4846}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پالاو}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پالاو|R}}-4846}}}} | | |- |130 | [[پەنەما|پاناما]] ^{([[وتووێژ:پاناما|لێدوان]])} |{{formatnum:8064}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پەنەما}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پەنەما|R}}-8064}}}} | | |- |131 | [[پاپوا گینێی نوێ]] ^{([[وتووێژ:پاپوا گینێی نوێ|لێدوان]])} |{{formatnum:1208}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پاپوا گینێی نوێ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پاپوا گینێی نوێ|R}}-1208}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |132 | [[پاراگوای]]^{([[وتووێژ:پاراگوای|لێدوان]])} |{{formatnum:6722}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پاراگوای}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پاراگوای|R}}-6722}}}} | | |- |133 | [[پێروو|پیروو]]^{([[وتووێژ:پیروو|لێدوان]])} |{{formatnum:6485}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پێروو}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پێروو|R}}-6485}}}} | | |- |134 | [[فلیپین]] ^{([[وتووێژ:فلیپین|لێدوان]])} |{{formatnum:4887}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:فلیپین}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:فلیپین|R}}-4887}}}} | | |- |135 | [[پۆڵەندا]] ^{([[وتووێژ:پۆڵەندا|لێدوان]])} |{{formatnum:14511}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پۆڵەندا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پۆڵەندا|R}}-14511}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |136 | [[پورتوگال]] ^{([[وتووێژ:پورتوگال|لێدوان]])} |{{formatnum:26884}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پورتوگال}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پورتوگال|R}}-26884}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |137 | [[قەتەر]] ^{([[وتووێژ:قەتەر|لێدوان]])} |{{formatnum:12732}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:قەتەر}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:قەتەر|R}}-12732}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|kurd2021]] | |- |138 | [[ڕۆمانیا]] ^{([[وتووێژ:ڕۆمانیا|لێدوان]])} |{{formatnum:29769}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ڕۆمانیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ڕۆمانیا|R}}-29769}}}} | | |- |139 | [[ڕووسیا]]^{([[وتووێژ:ڕووسیا|لێدوان]])} |{{formatnum:31368}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ڕووسیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ڕووسیا|R}}-31368}}}} | | |- |140 | [[ڕواندا]] ^{([[وتووێژ:ڕواندا|لێدوان]])} |{{formatnum:2487}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ڕواندا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ڕواندا|R}}-2487}}}} | | |- |141 | [[سەینت کیتس و نیڤیس]]^{([[وتووێژ:سەینت کیتس و نیڤیس|لێدوان]])} |{{formatnum:7155}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سەینت کیتس و نیڤیس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سەینت کیتس و نیڤیس|R}}-7155}}}} | | |- |142 | [[سەینت لووسیا]] ^{([[وتووێژ:سەینت لووسیا|لێدوان]])} |{{formatnum:8411}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سەینت لووسیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سەینت لووسیا|R}}-8411}}}} | | |- |143 | [[سەینت ڤینسەنت و گرینادینز]] ^{([[وتووێژ:سەینت ڤینسەنت و گرینادینز|لێدوان]])} |{{formatnum:6699}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سەینت ڤینسەنت و گرینادینز}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سەینت ڤینسەنت و گرینادینز|R}}-6699}}}} | | |- |144 | [[ساموا]]^{([[وتووێژ:ساموا|لێدوان]])} |{{formatnum:1243}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ساموا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ساموا|R}}-1243}}}} | | |- |145 | [[سان مارینۆ]] ^{([[وتووێژ:سان مارینۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:2742}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سان مارینۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سان مارینۆ|R}}-2742}}}} | | |- |146 | [[ساوتۆمێ و پرینسیپی|ساوتومێ و پرینسیپی]] ^{([[وتووێژ:ساوتومێ و پرینسیپی|لێدوان]])} |{{formatnum:2115}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ساوتۆمێ و پرینسیپی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ساوتۆمێ و پرینسیپی|R}}-2115}}}} | | |- |147 | [[عەرەبستانی سعوودی|عەرەبستانی سەعوودی]] ^{([[وتووێژ:عەرەبستانی سەعوودی|لێدوان]])} |{{formatnum:20551}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:عەرەبستانی سعوودی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:عەرەبستانی سعوودی|R}}-20551}}}} | | |- |148 | [[سێنیگال|سینیگال]] ^{([[وتووێژ:سێنیگال|لێدوان]])} |{{formatnum:8155}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سێنیگال}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سێنیگال|R}}-8155}}}} | | |- |149 | [[سڕبیا|سربیا]] ^{([[وتووێژ:سڕبیا|لێدوان]])} |{{formatnum:9858}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سڕبیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سڕبیا|R}}-9858}}}} | | |- |150 | [[سیشێل]] ^{([[وتووێژ:سیشێل|لێدوان]])} |{{formatnum:4558}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سیشێل}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سیشێل|R}}-4558}}}} | | |- |152 | [[سیەرالیۆن]]^{([[وتووێژ:سیەرالیۆن|لێدوان]])} |{{formatnum:6029}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سیەرالیۆن}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سیەرالیۆن|R}}-6029}}}} | | |- |153 | [[سینگاپوور|سینگاپور]] ^{([[وتووێژ:سینگاپوور|لێدوان]])} |{{formatnum:4989}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سینگاپوور}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سینگاپوور|R}}-4989}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- |154 | [[سلۆڤاکیا]] ^{([[وتووێژ:سلۆڤاکیا|لێدوان]])} |{{formatnum:21497}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سلۆڤاکیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سلۆڤاکیا|R}}-21497}}}} | | |- |155 | [[سلۆڤێنیا]] ^{([[وتووێژ:سلۆڤێنیا|لێدوان]])} |{{formatnum:12621}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سلۆڤێنیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سلۆڤێنیا|R}}-12621}}}} | | |- |156 | [[دوورگەکانی سولەیمان|دوورگەکانی سلێمان]] ^{([[وتووێژ:دوورگەکانی سلێمان|لێدوان]])} |{{formatnum:1256}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:دوورگەکانی سولەیمان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:دوورگەکانی سولەیمان|R}}-1256}}}} | | |- |156 | [[سۆماڵیا|سۆمالیا]] ^{([[وتووێژ:سۆماڵیا|لێدوان]])} |{{formatnum:3724}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سۆماڵیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سۆماڵیا|R}}-3724}}}} | | |- |157 | [[ئەفریقای باشوور]] ^{([[وتووێژ:ئەفریقای باشوور|لێدوان]])} |{{formatnum:4592}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئەفریقای باشوور}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەفریقای باشوور|R}}-4592}}}} | | |- |158 | [[ئیسپانیا]] ^{([[وتووێژ:ئیسپانیا|لێدوان]])} |{{formatnum:34133}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئیسپانیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئیسپانیا|R}}-34133}}}} | | |- |159 | [[سریلانکا]] ^{([[وتووێژ:سریلانکا|لێدوان]])} |{{formatnum:5221}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سریلانکا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سریلانکا|R}}-5221}}}} | | |- |160 | [[سوودان]] ^{([[وتووێژ:سوودان|لێدوان]])} |{{formatnum:17971}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سوودان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سوودان|R}}-17971}}}} | | |- |161 | [[سورینام]] ^{([[وتووێژ:سورینام|لێدوان]])} |{{formatnum:1858}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سورینام}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سورینام|R}}-1858}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|kurd2021]] | |- |162 | [[ئێسواتینی|سوازیلاند]] ^{([[وتووێژ:سوازیلاند|لێدوان]])} |{{formatnum:2965}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئێسواتینی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئێسواتینی|R}}-2965}}}} | | |- |163 | [[سوێد]] ^{([[وتووێژ:سوێد|لێدوان]])} |{{formatnum:120618}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سوێد}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سوێد|R}}-120618}}}} | | |- |164 | [[سویسڕا]] ^{([[وتووێژ:سویسڕا|لێدوان]])} |{{formatnum:20155}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سویسڕا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سویسڕا|R}}-20155}}}} | | |- |165 | [[سووریا]] ^{([[وتووێژ:سووریا|لێدوان]])} |{{formatnum:10811}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سووریا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سووریا|R}}-10811}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |166 | [[تاجیکستان]] ^{([[وتووێژ:تاجیکستان|لێدوان]])} |{{formatnum:76214}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تاجیکستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تاجیکستان|R}}-76214}}}} | | |- |167 | [[تانزانیا]] ^{([[وتووێژ:تانزانیا|لێدوان]])} |{{formatnum:2028}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تانزانیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تانزانیا|R}}-2028}}}} | | |- |168 | [[تایلەند]]^{([[وتووێژ:تایلەند|لێدوان]])} |{{formatnum:4924}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تایلەند}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تایلەند|R}}-4924}}}} | | |- |169 | [[تۆگۆ]] ^{([[وتووێژ:تۆگۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:1566}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تۆگۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تۆگۆ|R}}-1566}}}} | | |- |170 | [[تۆنگا]] ^{([[وتووێژ:تۆنگا|لێدوان]])} |{{formatnum:1177}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تۆنگا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تۆنگا|R}}-1177}}}} | | |- |171 | [[ترینیداد و تۆباگۆ]] ^{([[وتووێژ:ترینیداد و تۆباگۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:2079}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ترینیداد و تۆباگۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ترینیداد و تۆباگۆ|R}}-2079}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |172 | [[توونس]] ^{([[وتووێژ:توونس|لێدوان]])} |{{formatnum:11302}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:توونس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:توونس|R}}-11302}}}} | | |- |173 | [[تورکیا]] ^{([[وتووێژ:تورکیا|لێدوان]])} |{{formatnum:116096}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تورکیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تورکیا|R}}-116096}}}} | | |- |174 | [[تورکمانستان]] ^{([[وتووێژ:تورکمانستان|لێدوان]])} |{{formatnum:16335}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تورکمانستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تورکمانستان|R}}-16335}}}} | | |- |175 | [[تووڤالوو]] ^{([[وتووێژ:تووڤالوو|لێدوان]])} |{{formatnum:1268}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تووڤالوو}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تووڤالوو|R}}-1268}}}} | | |- |176 | [[ئووگاندا|ئوگاندا]] ^{([[وتووێژ:ئوگاندا|لێدوان]])} |{{formatnum:12910}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئووگاندا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئووگاندا|R}}-12910}}}} | | |- |177 | [[ئوکراینا]] ^{([[وتووێژ:ئوکراینا|لێدوان]])} |{{formatnum:16935}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئوکراینا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئوکراینا|R}}-16935}}}} | | |- |178 | [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] ^{([[وتووێژ:میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|لێدوان]])} |{{formatnum:26212}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|R}}-26212}}}} | | |- |179 | [[شانشینی یەکگرتوو]] ^{([[وتووێژ:شانشینی یەکگرتوو|لێدوان]])} |{{formatnum:19917}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:شانشینی یەکگرتوو}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:شانشینی یەکگرتوو|R}}-19917}}}} | | |- |180 | [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وڵاتە یەکگرتووەکان]] ^{([[وتووێژ:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|لێدوان]])} |{{formatnum:65239}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|R}}-65239}}}} | | |- |181 | [[ئوروگوای]] ^{([[وتووێژ:ئوروگوای|لێدوان]])} |{{formatnum:35559}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئوروگوای}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئوروگوای|R}}-35559}}}} | | |- |182 | [[ئۆزبەکستان]]^{([[وتووێژ:ئۆزبەکستان|لێدوان]])} |{{formatnum:16816}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئۆزبەکستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئۆزبەکستان|R}}-16816}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |183 | [[ڤانواتوو|ڤانوواتوو]]^{([[وتووێژ:ڤانواتوو|لێدوان]])} |{{formatnum:1396}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ڤانواتوو}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ڤانواتوو|R}}-1396}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |184 | [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]] ^{([[وتووێژ:ڤاتیکان|لێدوان]])} |{{formatnum:13782}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ڤاتیکان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ڤاتیکان|R}}-13782}}}} | | |- |185 | [[ڤێنیزوێلا|ڤێنێزوێلا]] ^{([[وتووێژ:ڤێنێزوێلا|لێدوان]])} |{{formatnum:14114}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ڤێنیزوێلا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ڤێنیزوێلا|R}}-14114}}}} | | |- |186 | [[ڤیێتنام|ڤیەتنام]] ^{([[وتووێژ:ڤیەتنام|لێدوان]])} |{{formatnum:8446}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ڤیێتنام}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ڤیێتنام|R}}-8446}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |187 | [[یەمەن]] ^{([[وتووێژ:یەمەن|لێدوان]])} |{{formatnum:10440}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:یەمەن}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:یەمەن|R}}-10440}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |188 | [[زامبیا]]^{([[وتووێژ:زامبیا|لێدوان]])} |{{formatnum:7015}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:زامبیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:زامبیا|R}}-7015}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |189 | [[زیمبابوی]]^{([[وتووێژ:زیمبابوی|لێدوان]])} |{{formatnum:1388}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:زیمبابوی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:زیمبابوی|R}}-1388}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |} </div> hm8ts2s5ndko061c07unjk5o8qh3f7b 1613691 1613436 2026-07-31T09:58:07Z Abdulla Husen abdulla 78107 /* بەشداربووان 👥 */ 1613691 wikitext text/x-wiki {{ویکیپیدیا:ئێدیتاسۆنى وڵات و ئاڵاکان - ٢٠٢٦/سەر}} <!-- سەرپەڕە --> <!-- سەرپەڕە --> {{ویکیپیدیا:ئێدیتاسۆنى وڵات و ئاڵاکان - ٢٠٢٦/جەستە}} <!-- جەستە --> == '''بەشداربووان''' 👥== <big>:بۆ بەشداریکردن، تکایە ناوی بەکارھێنەرییەکەت لە خوارەوە زیاد بکە:</big> * [[User:Shaween|Shaween]] * [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] * [[بەکارھێنەر:Kurd2021|kurd2021]] * [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] * [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] * [[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] * [[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] * [[بەکارھێنەر:ALI HEIDARI|ALI HEIDARI]] * [[بەکارھێنەر:Abdulla Husen|Abdulla Husen]] == پێڕستی وتارەکان 📝 == === پێڕستی ئاڵاکان === {| class="wikitable sortable" |- ! # !! ئاڵا !! ویکیپیدیای ئینگلیزی!! ناو بە کوردی !قەبارەی وتار !ئەرک بۆ !ڕەوش |- | 1 || [[File:Flag of Ukraine.svg|40px]] || [[:en:Flag of Ukraine|flag of Ukraine]]|| [[ئاڵای ئۆکرانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئوکراینا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 2 || [[File:Flag of Russia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Russia|flag of Russia]]|| [[ئاڵای ڕووسیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ڕووسیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 3 || [[File:Flag of India.svg|40px]] || [[:en:Flag of India|flag of India]]|| [[ئاڵای ھیندستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ھیندستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] |{{تەواو}} |- | 4 || [[File:Flag of Germany.svg|40px]] || [[:en:Flag of Germany|flag of Germany]]|| [[ئاڵای ئەڵمانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەڵمانیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 5 || [[File:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] || [[:en:Flag of Azerbaijan|flag of Azerbaijan]]|| [[ئاڵای ئازەربایجان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئازەربایجان}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 6 || [[File:Flag of Poland.svg|40px]] || [[:en:Flag of Poland|flag of Poland]]|| [[ئاڵای پۆڵەندا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای پۆڵەندا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 7 || [[File:Flag of Albania.svg|40px]] || [[:en:Flag of Albania|flag of Albania]]|| [[ئاڵای ئەلبانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەلبانیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] |{{تەواو}} |- | 8 || [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|40px]] || [[:en:Flag of China|flag of China]]|| [[ئاڵای چین]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای چین}}}} ||[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 9 || [[File:Flag of Indonesia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Indonesia|flag of Indonesia]]|| [[ئاڵای ئیندۆنیزیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئیندۆنیزیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 10 || [[File:Flag of Austria.svg|40px]] || [[:en:Flag of Austria|flag of Austria]]|| [[ئاڵای نەمسا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نەمسا}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 11 || [[File:Flag of Bangladesh.svg|40px]] || [[:en:Flag of Bangladesh|flag of Bangladesh]]|| [[ئاڵای بەنگلادێش]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بەنگلادێش}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 12 || [[File:Flag of South Korea.svg|40px]] || [[:en:Flag of South Korea|flag of South Korea]]|| [[ئاڵای کۆریای باشوور]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆریای باشوور}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 13 || [[File:Flag of Australia (converted).svg|40px]] || [[:en:Flag of Australia|flag of Australia]]|| [[ئاڵای ئوسترالیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئوسترالیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 14 || [[File:Flag of Hungary.svg|40px]] || [[:en:Flag of Hungary|flag of Hungary]]|| [[ئاڵای مەجارستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مەجارستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 15 || [[File:Flag of Brazil.svg|40px]] || [[:en:Flag of Brazil|flag of Brazil]]|| [[ئاڵای بەڕازیل]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بەڕازیل}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 16 || [[File:Flag of Belgium (civil).svg|40px]] || [[:en:Flag of Belgium|flag of Belgium]]|| [[ئاڵای بەلجیکا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بەلجیکا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 17 || [[File:Flag of Finland.svg|40px]] || [[:en:Flag of Finland|flag of Finland]]|| [[ئاڵای فینلاند]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای فینلاند}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 18 || [[File:Flag of Andorra.svg|40px]] || [[:en:Flag of Andorra|flag of Andorra]]|| [[ئاڵای ئەندۆرا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەندۆرا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 19 || [[File:Flag of Argentina.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Argentina|flag of Argentina]]|| [[ئاڵای ئەرژەنتین]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەرژەنتین}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 20 || [[File:Flag of Chile.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Chile|flag of Chile]]|| [[ئاڵای چیلی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای چیلی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 21 || [[File:Flag of the Netherlands.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Netherlands|flag of the Netherlands]]|| [[ئاڵای ھۆڵەندا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ھۆڵەندا}}}} ||[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 22 || [[File:Flag of Denmark.svg|40px]] || [[:en:Flag of Denmark|flag of Denmark]]|| [[ئاڵای دانمارک]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دانمارک}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 23 || [[File:Flag of Estonia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Estonia|flag of Estonia]]|| [[ئاڵای ئیستۆنیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئیستۆنیا}}}} ||[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 24 || [[File:Flag of Spain.svg|40px]] || [[:en:Flag of Spain|flag of Spain]]|| [[ئاڵای ئیسپانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئیسپانیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 25 || [[File:Flag of Vietnam.svg|40px]] || [[:en:Flag of Vietnam|flag of Vietnam]]|| [[ئاڵای ڤیێتنام]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ڤیێتنام}}}} |[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] |{{تەواو}} |- | 26 || [[File:Flag of Iceland.svg|40px]] || [[:en:Flag of Iceland|flag of Iceland]]|| [[ئاڵای ئایسلەند]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئایسلەند}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 27 || [[File:Flag of the United Kingdom (1-2).svg|40px]] || [[:en:Flag of the United Kingdom|flag of the United Kingdom]]|| [[ئاڵای شانشینی یەکگرتوو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای شانشینی یەکگرتوو}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 28 || [[File:Flag of Nepal.svg|40px]] || [[:en:Flag of Nepal|flag of Nepal]]|| [[ئاڵای نیپال]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نیپال}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 29 || [[File:Flag of Bulgaria (digital).svg|40px]] || [[:en:Flag of Bulgaria|flag of Bulgaria]]|| [[ئاڵای بولگاریا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بولگاریا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 31 || [[File:Flag of Lithuania.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Lithuania|flag of Lithuania]]|| [[ئاڵای لیتوانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لیتوانیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 32 || [[File:Flag of Ireland.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Ireland|flag of Ireland]]|| [[ئاڵای ئیرلەندا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئیرلەندا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 33 || [[File:Flag of Georgia (country).svg|40px]]|| [[:en:Flag of Georgia (country)|Flag of Georgia (country)]]|| [[ئاڵای گورجستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گورجستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 34 || [[File:Flag of Norway.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Norway|flag of Norway]]|| [[ئاڵای نەرویژ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نەرویژ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 35 || [[File:Flag of Angola.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Angola|flag of Angola]]|| [[ئاڵای ئەنگۆلا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەنگۆلا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 36 || [[File:Flag of Bhutan.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Bhutan|flag of Bhutan]]|| [[ئاڵای بووتان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بووتان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 37 || [[File:Flag of South Africa.svg|40px]]|| [[:en:Flag of South Africa|Flag of South Africa]]|| [[ئاڵای ئەفریقای باشوور]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەفریقای باشوور}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 38 || [[File:Flag of Sweden.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Sweden|flag of Sweden]]|| [[ئاڵای سوێد]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سوێد}}}} |[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] |{{تەواو}} |- | 39 || [[File:Flag of Pakistan (bordered).svg|40px]]|| [[:en:Flag of Pakistan|flag of Pakistan]]|| [[ئاڵای پاکستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای پاکستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 40 || [[File:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] || [[:en:Flag of Kazakhstan|flag of Kazakhstan]]|| [[ئاڵای کازاخستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کازاخستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 41 || [[File:Flag of Morocco.svg|40px]] || [[:en:Flag of Morocco|flag of Morocco]]|| [[ئاڵای مەغریب]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مەغریب}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 42 || [[File:Flag of Gabon.svg|40px]] || [[:en:Flag of Gabon|flag of Gabon]]|| [[ئاڵای گابۆن]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گابۆن}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 43 || [[File:Flag of North Korea.svg|40px]] || [[:en:Flag of North Korea|flag of North Korea]]|| [[ئاڵای کۆریای باکوور]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆریای باکوور}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 44 || [[File:Flag of Switzerland.svg|40px]] || [[:en:Flag of Switzerland|flag of Switzerland]]|| [[ئاڵای سویسڕا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سویسڕا}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 45 || [[File:Flag of Greece.svg|40px]] || [[:en:Flag of Greece|flag of Greece]]|| [[ئاڵای یۆنان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای یۆنان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 46 || [[File:Flag of Bahrain.svg|40px]] || [[:en:Flag of Bahrain|flag of Bahrain]]|| [[ئاڵای بەحرەین]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بەحرەین}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 47 || [[File:Flag of Romania.svg|40px]] || [[:en:Flag of Romania|flag of Romania]]|| [[ئاڵای ڕۆمانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ڕۆمانیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 48 || [[File:Flag of the Philippines.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Philippines|flag of the Philippines]]|| [[ئاڵای فلیپین]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای فلیپین}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 49 || [[File:Flag of Thailand.svg|40px]] || [[:en:Flag of Thailand|flag of Thailand]]|| [[ئاڵای تایلەند]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای تایلەند}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 50 || [[File:Flag of Colombia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Colombia|flag of Colombia]]|| [[ئاڵای کۆلۆمبیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆلۆمبیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 51 || [[File:Flag of Ghana.svg|40px]] || [[:en:Flag of Ghana|flag of Ghana]]|| [[ئاڵای گانا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گانا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 52 || [[File:Flag of Laos.svg|40px]] || [[:en:Flag of Laos|flag of Laos]]|| [[ئاڵای لاوس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لاوس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 53 || [[File:Flag of Latvia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Latvia|flag of Latvia]]|| [[ئاڵای لاتڤیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لاتڤیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 54 || [[File:Flag of Egypt (darker shade of gold).svg|40px]] || [[:en:Flag of Egypt|flag of Egypt]]|| [[ئاڵای میسر]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای میسر}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 55 || [[File:Flag of Belarus.svg|40px]] || [[:en:Flag of Belarus|flag of Belarus]]|| [[ئاڵای بیلاڕووس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بیلاڕووس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 56 || [[File:Flag of Sri Lanka.svg|40px]] || [[:en:Flag of Sri Lanka|flag of Sri Lanka]]|| [[ئاڵای سریلانکا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سریلانکا}}}} |[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] |{{تەواو}} |- | 57 || [[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] || [[:en:Flag of Bosnia and Herzegovina|flag of Bosnia and Herzegovina]]|| [[ئاڵای بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 58 || [[File:Flag of Uzbekistan.svg|40px]] || [[:en:Flag of Uzbekistan|flag of Uzbekistan]]|| [[ئاڵای ئوزبەکستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئوزبەکستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 59 || [[File:Flag of East Timor.svg|40px]] || [[:en:Flag of East Timor|flag of East Timor]]|| [[ئاڵای تیمۆری ڕۆژھەڵات]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای تیمۆری ڕۆژھەڵات}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 60 || [[File:Flag of Djibouti.svg|40px]] || [[:en:Flag of Djibouti|flag of Djibouti]]|| [[ئاڵای جیبووتی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای جیبووتی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 61 || [[File:Flag of Liechtenstein.svg|40px]] || [[:en:Flag of Liechtenstein|flag of Liechtenstein]]|| [[ئاڵای لیختنشتاین]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لیختنشتاین}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 62 || [[File:Flag of Europe.svg|40px]] || [[:en:Flag of Europe|flag of Europe]]|| [[ئاڵای ئەورووپا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەورووپا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 63 || [[File:Flag of Malta.svg|40px]] || [[:en:Flag of Malta|flag of Malta]]|| [[ئاڵای ماڵتا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ماڵتا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 64 || [[File:Flag of Croatia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Croatia|flag of Croatia]]|| [[ئاڵای کرواتیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کرواتیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 65 || [[File:Flag of Kyrgyzstan.svg|40px]] || [[:en:Flag of Kyrgyzstan|flag of Kyrgyzstan]]|| [[ئاڵای قرغیزستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای قرغیزستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 66 || [[File:Flag of Portugal (official).svg|40px]] || [[:en:Flag of Portugal|flag of Portugal]]|| [[ئاڵای پورتوگال]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای پورتوگال}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 67 || [[File:Flag of Benin.svg|40px]] || [[:en:Flag of Benin|flag of Benin]]|| [[ئاڵای بێنین]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بێنین}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 68 || [[File:Flag of Luxembourg.svg|40px]] || [[:en:Flag of Luxembourg|flag of Luxembourg]]|| [[ئاڵای لۆکسمبۆرگ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لۆکسمبۆرگ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 69 || [[File:Flag of the United Arab Emirates.svg|40px]] || [[:en:Flag of the United Arab Emirates|flag of the United Arab Emirates]]|| [[ئاڵای میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}}}} |[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] |{{تەواو}} |- | 70 || [[File:Flag of Burkina Faso.svg|40px]] || [[:en:Flag of Burkina Faso|flag of Burkina Faso]]|| [[ئاڵای بورکینا فاسۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بورکینا فاسۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 71 || [[File:Flag of Monaco.svg|40px]] || [[:en:Flag of Monaco|flag of Monaco]]|| [[ئاڵای مۆناکۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مۆناکۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 72 || [[File:Flag of Ethiopia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Ethiopia|flag of Ethiopia]]|| [[ئاڵای ئیتیۆپیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئیتیۆپیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 73 || [[File:Flag of Cambodia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Cambodia|flag of Cambodia]]|| [[ئاڵای کەمبۆدیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کەمبۆدیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 74 || [[File:Flag of Myanmar.svg|40px]] || [[:en:Flag of Myanmar|flag of Myanmar]]|| [[ئاڵای میانمار]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای میانمار}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 75 || [[File:La Bandera de Miranda - illustration in Guayaquil magazine La Ilustracion, 1916.png|40px]] || [[:en:Flag of Ecuador|flag of Ecuador]]|| [[ئاڵای ئێکوادۆر]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئێکوادۆر}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 76 || [[File:Flag of Malaysia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Malaysia|flag of Malaysia]]|| [[ئاڵای مالیزیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مالیزیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 77 || [[File:Flag of Slovenia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Slovenia|flag of Slovenia]]|| [[ئاڵای سلۆڤێنیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سلۆڤێنیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 78 || [[File:Flag of Botswana.svg|40px]] || [[:en:Flag of Botswana|flag of Botswana]]|| [[ئاڵای بۆتسوانا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بۆتسوانا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 79 || [[File:Flag of Mongolia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Mongolia|flag of Mongolia]]|| [[ئاڵای مەنگۆلیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مەنگۆلیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 80 || [[File:Flag of Kenya.svg|40px]] || [[:en:Flag of Kenya|flag of Kenya]]|| [[ئاڵای کینیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کینیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 81 || [[File:Flag of Guatemala.svg|40px]] || [[:en:Flag of Guatemala|flag of Guatemala]]|| [[ئاڵای گواتیمالا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گواتیمالا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 82 || [[File:Flag of Cyprus.svg|40px]] || [[:en:Flag of Cyprus|flag of Cyprus]]|| [[ئاڵای قوبرس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای قوبرس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 83 || [[File:Flag of Lebanon.svg|40px]] || [[:en:Flag of Lebanon|flag of Lebanon]]|| [[ئاڵای لوبنان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لوبنان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 84 || [[File:Flag of Sudan.svg|40px]] || [[:en:Flag of Sudan|flag of Sudan]]|| [[ئاڵای سوودان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سوودان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 85 || [[File:Flag of Scotland.svg|40px]] || [[:en:Flag of Scotland|flag of Scotland]]|| [[ئاڵای سکۆتلاند]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سکۆتلاند}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 86 || [[File:Flag of Guinea-Bissau.svg|40px]] || [[:en:Flag of Guinea-Bissau|flag of Guinea-Bissau]]|| [[ئاڵای گینێ بیساو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گینێ بیساو}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 87 || [[File:Flag of Malawi.svg|40px]] || [[:en:Flag of Malawi|flag of Malawi]]|| [[ئاڵای مالاوی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مالاوی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 88 || [[File:Flag of Barbados.svg|40px]] || [[:en:Flag of Barbados|flag of Barbados]]|| [[ئاڵای باربادۆس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای باربادۆس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 89 || [[File:Flag of Lesotho.svg|40px]] || [[:en:Flag of Lesotho|flag of Lesotho]]|| [[ئاڵای لیسۆتۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لیسۆتۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 90 || [[File:Flag of Bolivia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Bolivia|flag of Bolivia]]|| [[ئاڵای بۆلیڤیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بۆلیڤیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 91 || [[File:Flag of The Gambia.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Gambia|flag of the Gambia]]|| [[ئاڵای گامبیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گامبیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 92 || [[File:Flag of Yemen.svg|40px]] || [[:en:Flag of Yemen|flag of Yemen]]|| [[ئاڵای یەمەن]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای یەمەن}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 93 || [[File:Flag of Montenegro.svg|40px]] || [[:en:Flag of Montenegro|flag of Montenegro]]|| [[ئاڵای مۆنتینیگرۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مۆنتینیگرۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 94 || [[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Democratic Republic of the Congo|flag of the Democratic Republic of the Congo]]|| [[ئاڵای کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 95 || [[File:Flag of Guinea.svg|40px]] || [[:en:Flag of Guinea|flag of Guinea]]|| [[ئاڵای گینێ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گینێ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 96 || [[File:Flag of Venezuela.svg|40px]] || [[:en:Flag of Venezuela|flag of Venezuela]]|| [[ئاڵای ڤێنیزوێلا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ڤێنیزوێلا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 97 || [[File:Flag of Brunei.svg|40px]] || [[:en:Flag of Brunei|flag of Brunei]]|| [[ئاڵای بروونای]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بروونای}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 98 || [[File:Flag of Moldova.svg|40px]] || [[:en:Flag of Moldova|flag of Moldova]]|| [[ئاڵای مۆلدۆڤا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مۆلدۆڤا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 99 || [[File:Flag of Liberia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Liberia|flag of Liberia]]|| [[ئاڵای لیبێریا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لیبێریا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 100 || [[File:Flag of Qatar.svg|40px]] || [[:en:Flag of Qatar|flag of Qatar]]|| [[ئاڵای قەتەر]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای قەتەر}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 102 || [[File:Flag of Singapore.svg|40px]] || [[:en:Flag of Singapore|flag of Singapore]]|| [[ئاڵای سینگاپوور]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سینگاپوور}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 103 || [[File:Flag of Turkmenistan.svg|40px]] || [[:en:Flag of Turkmenistan|flag of Turkmenistan]]|| [[ئاڵای تورکمانستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای تورکمانستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 104 || [[File:Flag of Honduras (1949–2022, 2026–present).svg|40px]] || [[:en:Flag of Honduras|flag of Honduras]]|| [[ئاڵای ھۆندووراس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ھۆندووراس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 105 || [[File:Flag of the Bahamas.svg|40px]] || [[:en:Flag of The Bahamas|flag of The Bahamas]]|| [[ئاڵای بەھاما]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بەھاما}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 106 || [[File:Flag of Antigua and Barbuda.svg|40px]] || [[:en:Flag of Antigua and Barbuda|flag of Antigua and Barbuda]]|| [[ئاڵای ئانتیگوا و باربوودا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئانتیگوا و باربوودا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 107 || [[File:Flag of Cameroon.svg|40px]] || [[:en:Flag of Cameroon|flag of Cameroon]]|| [[ئاڵای کامیروون]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کامیروون}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 109 || [[File:Flag of Peru.svg|40px]] || [[:en:Flag of Peru|flag of Peru]]|| [[ئاڵای پێروو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای پێروو}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 110 || [[File:Flag of Slovakia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Slovakia|flag of Slovakia]]|| [[ئاڵای سلۆڤاکیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سلۆڤاکیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 111 || [[File:Flag of the Republic of the Congo.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Republic of the Congo|flag of the Republic of the Congo]]|| [[ئاڵای کۆماری کۆنگۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆماری کۆنگۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 112 || [[File:Flag of Serbia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Serbia|flag of Serbia]]|| [[ئاڵای سڕبیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سڕبیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 113 || [[File:Flag of the Soviet Union.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Soviet Union|flag of the Soviet Union]]|| [[ئاڵای یەکێتیی سۆڤیەت]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای یەکێتیی سۆڤیەت}}}} |[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] |{{تەواو}} |- | 114 || [[File:Flag of North Macedonia.svg|40px]] || [[:en:Flag of North Macedonia|flag of North Macedonia]]|| [[ئاڵای مەقدوونیای باکوور]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مەقدوونیای باکوور}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 115 || [[File:Flag of Mali.svg|40px]] || [[:en:Flag of Mali|flag of Mali]]|| [[ئاڵای مالی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مالی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 116 || [[File:Flag of Uruguay.svg|40px]] || [[:en:Flag of Uruguay|flag of Uruguay]]|| [[ئاڵای ئوروگوای]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئوروگوای}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 117 || [[File:Flag of Guyana.svg|40px]] || [[:en:Flag of Guyana|flag of Guyana]]|| [[ئاڵای گویانا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گویانا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 118 || [[File:Flag of Vatican City (2023–present).svg|40px]] || [[:en:Flag of Vatican City|flag of Vatican City]]|| [[ئاڵای ڤاتیکان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ڤاتیکان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 119 || [[File:Flag of Cape Verde (10-17).svg|40px]] || [[:en:Flag of Cape Verde|flag of Cape Verde]]|| [[ئاڵای کەیپڤەرد]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کەیپڤەرد}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 120 || [[File:Flag of Côte d'Ivoire.svg|40px]] || [[:en:Flag of Ivory Coast|flag of Ivory Coast]]|| [[ئاڵای کۆتدیڤوار]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆتدیڤوار}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 121 || [[File:Flag of Eswatini.svg|40px]] || [[:en:Flag of Eswatini|flag of Eswatini]]|| [[ئاڵای ئێسواتینی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئێسواتینی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 122 || [[File:Flag of Burundi.svg|40px]] || [[:en:Flag of Burundi|flag of Burundi]]|| [[ئاڵای بوروندی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بوروندی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 123 || [[File:Flag of Zimbabwe.svg|40px]] || [[:en:Flag of Zimbabwe|flag of Zimbabwe]]|| [[ئاڵای زیمبابوی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای زیمبابوی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 124 || [[File:Flag of Tunisia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Tunisia|flag of Tunisia]]|| [[ئاڵای توونس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای توونس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 125 || [[File:Flag of Cuba.svg|40px]] || [[:en:Flag of Cuba|flag of Cuba]]|| [[ئاڵای کووبا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کووبا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 126 || [[File:Flag of Chad.svg|40px]] || [[:en:Flag of Chad|flag of Chad]]|| [[ئاڵای چاد]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای چاد}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 127 || [[File:Flag of Namibia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Namibia|flag of Namibia]]|| [[ئاڵای نامیبیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نامیبیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 128 || [[File:Flag of Nigeria.svg|40px]] || [[:en:Flag of Nigeria|flag of Nigeria]]|| [[ئاڵای نێجیریا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نێجیریا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 129 || [[File:Flag of Mauritania.svg|40px]] || [[:en:Flag of Mauritania|flag of Mauritania]]|| [[ئاڵای مۆریتانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مۆریتانیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 130 || [[File:Flag of Senegal.svg|40px]] || [[:en:Flag of Senegal|flag of Senegal]]|| [[ئاڵای سێنیگال]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سێنیگال}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 131 || [[File:Flag of the Central African Republic.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Central African Republic|flag of the Central African Republic]]|| [[ئاڵای کۆماری ئەفریقای ناوەندی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆماری ئەفریقای ناوەندی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 132 || [[File:Flag of Maldives.svg|40px]] || [[:en:Flag of Maldives|flag of Maldives]]|| [[ئاڵای ماڵدیڤ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ماڵدیڤ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 133 || [[File:Flag of Costa Rica (state).svg|40px]] || [[:en:Flag of Costa Rica|flag of Costa Rica]]|| [[ئاڵای کۆستاریکا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆستاریکا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 134 || [[File:Flag of Paraguay.svg|40px]] || [[:en:Flag of Paraguay|flag of Paraguay]]|| [[ئاڵای پاراگوای]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای پاراگوای}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 135 || [[File:Flag of Eritrea.svg|40px]] || [[:en:Flag of Eritrea|flag of Eritrea]]|| [[ئاڵای ئێریتریا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئێریتریا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 136 || [[File:Flag of Mozambique.svg|40px]] || [[:en:Flag of Mozambique|flag of Mozambique]]|| [[ئاڵای مۆزامبیک]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مۆزامبیک}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 137 || [[File:Flag of Haiti.svg|40px]] || [[:en:Flag of Haiti|flag of Haiti]]|| [[ئاڵای ھایتی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ھایتی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 138 || [[File:Flag of Kosovo.svg|40px]] || [[:en:Flag of Kosovo|flag of Kosovo]]|| [[ئاڵای کۆسۆڤۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆسۆڤۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 139 || [[File:Flag of Belize.svg|40px]] || [[:en:Flag of Belize|flag of Belize]]|| [[ئاڵای بەلیز]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بەلیز}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 140 || [[File:Flag of Zambia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Zambia|flag of Zambia]]|| [[ئاڵای زامبیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای زامبیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 141 || [[File:Flag of Niger.svg|40px]] || [[:en:Flag of Niger|flag of Niger]]|| [[ئاڵای نیجەر]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نیجەر}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 142 || [[File:Flag of Grenada.svg|40px]] || [[:en:Flag of Grenada|flag of Grenada]]|| [[ئاڵای گرینادا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گرینادا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 143 || [[File:Flag of the Comoros.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Comoros|flag of the Comoros]]|| [[ئاڵای دوورگەکانی قەمەر]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دوورگەکانی قەمەر}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 144 || [[File:Flag of Rwanda.svg|40px]] || [[:en:Flag of Rwanda|flag of Rwanda]]|| [[ئاڵای ڕواندا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ڕواندا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 145 || [[File:Flag of Madagascar.svg|40px]] || [[:en:Flag of Madagascar|flag of Madagascar]]|| [[ئاڵای ماداگاسکار]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ماداگاسکار}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 146 || [[File:Flag of Uganda.svg|40px]] || [[:en:Flag of Uganda|flag of Uganda]]|| [[ئاڵای ئووگاندا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئووگاندا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 147 || [[File:Flag of Somalia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Somalia|flag of Somalia]]|| [[ئاڵای سۆماڵیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سۆماڵیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 148 || [[File:Flag of San Marino.svg|40px]] || [[:en:Flag of San Marino|flag of San Marino]]|| [[ئاڵای سان مارینۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سان مارینۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 149 || [[File:Flag of Equatorial Guinea.svg|40px]] || [[:en:Flag of Equatorial Guinea|flag of Equatorial Guinea]]|| [[ئاڵای گینێی ئیستوایی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گینێی ئیستوایی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 150 || [[File:Flag of England.svg|40px]] || [[:en:Flag of England|flag of England]]|| [[ئاڵای ئینگلتەرا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئینگلتەرا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 151 || [[File:Flag of El Salvador.svg|40px]] || [[:en:Flag of El Salvador|flag of El Salvador]]|| [[ئاڵای ئێلسالڤادۆر]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئێلسالڤادۆر}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 152 || [[File:Flag of Togo (3-2).svg|40px]] || [[:en:Flag of Togo|flag of Togo]]|| [[ئاڵای تۆگۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای تۆگۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 153 || [[File:Flag of Jamaica.svg|40px]] || [[:en:Flag of Jamaica|flag of Jamaica]]|| [[ئاڵای جامایکا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای جامایکا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 154 || [[File:Flag of Nicaragua.svg|40px]] || [[:en:Flag of Nicaragua|flag of Nicaragua]]|| [[ئاڵای نیکاراگوا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نیکاراگوا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 155 || [[File:Flag of Suriname.svg|40px]] || [[:en:Flag of Suriname|flag of Suriname]]|| [[ئاڵای سورینام]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سورینام}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 156 || [[File:Flag of Kiribati.svg|40px]] || [[:en:Flag of Kiribati|flag of Kiribati]]|| [[ئاڵای کیریباس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کیریباس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 157 || [[File:Flag of the United Nations.svg|40px]] || [[:en:Flag of the United Nations|flag of the United Nations]]|| [[ئاڵای نەتەوە یەکگرتووەکان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نەتەوە یەکگرتووەکان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 158 || [[File:Flag of Mauritius.svg|40px]] || [[:en:Flag of Mauritius|flag of Mauritius]]|| [[ئاڵای مۆریس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مۆریس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 159 || [[File:Flag of Fiji.svg|40px]] || [[:en:Flag of Fiji|flag of Fiji]]|| [[ئاڵای فیجی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای فیجی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 160 || [[File:Flag of Nauru.svg|40px]] || [[:en:Flag of Nauru|flag of Nauru]]|| [[ئاڵای نائووروو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نائووروو}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 161 || [[File:Flag of Sierra Leone.svg|40px]] || [[:en:Flag of Sierra Leone|flag of Sierra Leone]]|| [[ئاڵای سیرالیۆن]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سیرالیۆن}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 162 || [[File:Flag of São Tomé and Príncipe.svg|40px]] || [[:en:Flag of São Tomé and Príncipe|flag of São Tomé and Príncipe]]|| [[ئاڵای ساوتۆمێ و پرینسیپی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ساوتۆمێ و پرینسیپی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 163 || [[File:Flag of Tanzania.svg|40px]] || [[:en:Flag of Tanzania|flag of Tanzania]]|| [[ئاڵای تانزانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای تانزانیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 164 || [[File:Flag of Seychelles.svg|40px]] || [[:en:Flag of Seychelles|flag of Seychelles]]|| [[ئاڵای سیشێل]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سیشێل}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 165 || [[File:Flag of the Dominican Republic.svg|40px]] || [[:en:Flag of Dominican Republic|flag of Dominican Republic]]|| [[ئاڵای کۆماری دۆمینیکان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆماری دۆمینیکان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 166 || [[File:Flag of Hong Kong.svg|40px]] || [[:en:Flag of Hong Kong|flag of Hong Kong]]|| [[ئاڵای ھۆنگ کۆنگ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ھۆنگ کۆنگ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 167 || [[File:Flag of Dominica.svg|40px]] || [[:en:Flag of Dominica|flag of Dominica]]|| [[ئاڵای دۆمینیکا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دۆمینیکا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 168 || [[File:Flag of South Sudan.svg|40px]] || [[:en:Flag of South Sudan|flag of South Sudan]]|| [[ئاڵای سوودانی باشوور]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سوودانی باشوور}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 169 || [[File:Flag of Greenland.svg|40px]] || [[:en:Flag of Greenland|flag of Greenland]]|| [[ئاڵای گرینلاند]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گرینلاند}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 170 || [[File:Flag of Papua New Guinea.svg|40px]] || [[:en:Flag of Papua New Guinea|flag of Papua New Guinea]]|| [[ئاڵای پاپوا گینێی نوێ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای پاپوا گینێی نوێ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 171 || [[File:Flag of the Federated States of Micronesia.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Federated States of Micronesia|flag of the Federated States of Micronesia]]|| [[ئاڵای ویلایەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ویلایەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 172 || [[File:Flag of the Republic of Abkhazia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Abkhazia|flag of Abkhazia]]|| [[ئاڵای ئەبخازیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەبخازیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 173 || [[File:Flag of the Solomon Islands.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Solomon Islands|flag of the Solomon Islands]]|| [[ئاڵای دوورگەکانی سولەیمان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دوورگەکانی سولەیمان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 174 || [[File:Flag of the Faroe Islands.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Faroe Islands|flag of the Faroe Islands]]|| [[ئاڵای دوورگەکانی فارۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دوورگەکانی فارۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 175 || [[File:Flag of the Republic of China.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Republic of China|flag of the Republic of China]]|| [[ئاڵای کۆماری چین]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆماری چین}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 176 || [[File:Flag of Samoa.svg|40px]] || [[:en:Flag of Samoa|flag of Samoa]]|| [[ئاڵای ساموا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ساموا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 177 || [[File:Flag of Palau.svg|40px]] || [[:en:Flag of Palau|flag of Palau]]|| [[ئاڵای پالاو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای پالاو}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 178 || [[File:Flag of Tuvalu.svg|40px]] || [[:en:Flag of Tuvalu|flag of Tuvalu]]|| [[ئاڵای تووڤالوو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای تووڤالوو}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 179 || [[File:Flag of Saint Kitts and Nevis.svg|40px]] || [[:en:Flag of Saint Kitts and Nevis|flag of Saint Kitts and Nevis]]|| [[ئاڵای سەینت کیتس و نیڤیس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سەینت کیتس و نیڤیس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 180 || [[File:Flag of Vanuatu.svg|40px]] || [[:en:Flag of Vanuatu|flag of Vanuatu]]|| [[ئاڵای ڤانواتوو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ڤانواتوو}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 181 || [[File:Flag of Saint Lucia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Saint Lucia|flag of Saint Lucia]]|| [[ئاڵای سەینت لووسیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سەینت لووسیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 182 || [[File:Flag of Tonga.svg|40px]] || [[:en:Flag of Tonga|flag of Tonga]]|| [[ئاڵای تۆنگا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای تۆنگا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 183 || [[File:Flag of Transnistria (state).svg|40px]] || [[:en:Flag of Transnistria|flag of Transnistria]]|| [[ئاڵای ترانسنیستریا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ترانسنیستریا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 184 || [[File:Flag of the Marshall Islands.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Marshall Islands|flag of the Marshall Islands]]|| [[ئاڵای دوورگەکانی مارشاڵ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دوورگەکانی مارشاڵ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 185 || [[File:Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg|40px]] || [[:en:Flag of Western Sahara|Flag of Western Sahara]]|| [[ئاڵای سەحرای ڕۆژاوا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سەحرای ڕۆژاوا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 186 || [[File:Flag of Gibraltar.svg|40px]] || [[:en:Flag of Gibraltar|flag of Gibraltar]]|| [[ئاڵای گیبرالتار]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گیبرالتار}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 187 || [[File:Flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|40px]] || [[:en:Flag of Saint Vincent and the Grenadines|flag of Saint Vincent and the Grenadines]]|| [[ئاڵای سەینت ڤینسێنت و گرینادینز]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سەینت ڤینسێنت و گرینادینز}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 188 || [[File:Flag of Åland.svg|40px]] || [[:en:Flag of Åland Islands|flag of Åland Islands]]|| [[ئاڵای دوورگەکانی ئۆلاند]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دوورگەکانی ئۆلاند}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 189 || [[File:Flag of the Isle of Man.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Isle of Man|flag of the Isle of Man]]|| [[ئاڵای دوورگەی مان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دوورگەی مان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 190 || [[File:Flag of Macau.svg|40px]] || [[:en:Flag of Macau|flag of Macau]]|| [[ئاڵای ماکاو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ماکاو}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 191 || [[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|40px]] || [[:en:Flag of Nazi Germany|flag of Nazi Germany]] |[[ئاڵای ئەڵمانیای نازی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەڵمانیای نازی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |} === '''<big>پێڕستی پەرەپێدانی وتاری وڵاتەکان</big>''' === <big>ئەم وتارانە پێشتر درووستکراون، پێویستیان بە پەرەپێدانی زیاتر ھەیە بۆ ئەوەی لە پۆلینی کۆڵکە نەمێنێت</big>. {| class="wikitable" |- ! # ! '''<big>ناوی کوردی</big>''' ! '''<big>قەبارەی وتار پێش دەستکاری</big>''' ! '''<big>قەبارەی وتار دوای دەستکاری</big>''' ! '''<big>زیادکراوی قەبارە (بایت)</big>''' ! '''<big>ئەرک بۆ</big>''' ! '''<big>ڕەوش</big>''' |- | ١ | [[ئەفغانستان]] ^{([[وتووێژ:ئەفغانستان|لێدوان]])} | {{formatnum:15363}} | {{formatnum:{{PAGESIZE:ئەفغانستان}}}} | {{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەفغانستان|R}}-15363}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- |2 | [[ئەلبانیا]] ^{([[وتووێژ:ئەلبانیا|لێدوان]])} |{{formatnum:11549}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئەلبانیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەلبانیا|R}}-11549}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- |3 | [[جەزائیر]] ^{([[وتووێژ:جەزائیر|لێدوان]])} |{{formatnum:5971}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:جەزائیر}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:جەزائیر|R}}-5971}}}} |[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]] |سڕانەوە کراوە و دووبارە نوسراوەتەوە، بەکارهێنەر هێشتا چالاکە تێیدا. |- |4 | [[ئەندۆرا|ئاندۆرا]] ^{([[وتووێژ:ئاندۆرا|لێدوان]])} |{{formatnum:58433}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئەندۆرا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەندۆرا|R}}-58433}}}} | | |- |5 | [[ئەنگۆلا]] ^{([[وتووێژ:ئەنگۆلا |لێدوان]])} |{{formatnum:20757}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئەنگۆلا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەنگۆلا|R}}-20757}}}} | | |- |6 | [[ئانتیگوا و باربوودا|ئانتیگوا و باربودا]] ^{([[وتووێژ:ئانتیگوا و باربودا|لێدوان]])} |{{formatnum:6262}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئانتیگوا و باربوودا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئانتیگوا و باربوودا|R}}-6262}}}} | | |- |7 | [[ئەرژەنتین|ئارجەنتین]]^{([[وتووێژ:ئارجەنتین|لێدوان]])} |{{formatnum:35069}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئەرژەنتین}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەرژەنتین|R}}-35069}}}} | | |- |8 | [[ئەرمەنستان]]^{([[وتووێژ:ئەرمەنستان|لێدوان]])} |{{formatnum:15697}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئەرمەنستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەرمەنستان|R}}-15697}}}} | | |- |9 | [[نەمسا]] ^{([[وتووێژ:نەمسا|لێدوان]])} |{{formatnum:5084}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نەمسا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نەمسا|R}}-5084}}}} | | |- |10 | [[ئازەربایجان]] ^{([[وتووێژ:ئازەربایجان|لێدوان]])} |{{formatnum:12666}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئازەربایجان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئازەربایجان|R}}-12666}}}} | | |- |11 | [[بەھاما]]^{([[وتووێژ:بەھاما|لێدوان]])} |{{formatnum:6502}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بەھاما}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بەھاما|R}}-6502}}}} | | |- |12 | [[بەحرەین]] ^{([[وتووێژ:بەحرەین|لێدوان]])} |{{formatnum:8160}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بەحرەین}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بەحرەین|R}}-8160}}}} | | |- |13 | [[بەنگلادێش|بەنگلادیش]] ^{([[وتووێژ:بەنگلادێش|لێدوان]])} |{{formatnum:13749}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بەنگلادێش}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بەنگلادێش|R}}-13749}}}} | | |- |14 | [[باربادۆس]] ^{([[وتووێژ:باربادۆس|لێدوان]])} |{{formatnum:5668}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:باربادۆس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:باربادۆس|R}}-5668}}}} | | |- |15 | [[بیلاڕووس]] ^{([[وتووێژ:بیلاڕووس|لێدوان]])} |{{formatnum:7280}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بیلاڕووس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بیلاڕووس|R}}-7280}}}} | | |- |16 | [[بەلجیکا]]^{([[وتووێژ:بەلجیکا|لێدوان]])} |{{formatnum:10692}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بەلجیکا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بەلجیکا|R}}-10692}}}} | | |- |17 | [[بەلیز]] ^{([[وتووێژ:بەلیز|لێدوان]])} |{{formatnum:5721}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بەلیز}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بەلیز|R}}-5721}}}} | | |- |18 | [[بێنین|بنین]] ^{([[وتووێژ:بنین |لێدوان]])} |{{formatnum:1746}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بێنین}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بێنین|R}}-1746}}}} | | |- |19 | [[بووتان]]^{([[وتووێژ:بووتان|لێدوان]])} |{{formatnum:3959}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بووتان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بووتان|R}}-3959}}}} | | |- |20 | [[بۆلیڤیا]]^{([[وتووێژ:بۆلیڤیا|لێدوان]])} |{{formatnum:10827}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بۆلیڤیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بۆلیڤیا|R}}-10827}}}} | | |- |21 | [[بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا]] ^{([[وتووێژ:ۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا|لێدوان]])} |{{formatnum:38819}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا|R}}-38819}}}} | | |- |22 | [[بۆتسوانا]] ^{([[وتووێژ:بۆتسوانا|لێدوان]])} |{{formatnum:10750}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بۆتسوانا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بۆتسوانا|R}}-10750}}}} | | |- |23 | [[بەڕازیل]] - کۆماری فیدەراتیڤی بەڕازیل ^{([[وتووێژ:بەڕازیل|لێدوان]])} |{{formatnum:16112}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بەڕازیل}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بەڕازیل|R}}-16112}}}} | | |- |24 | [[بروونای]] ^{([[وتووێژ:بروونای|لێدوان]])} |{{formatnum:7828}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بروونای}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بروونای|R}}-7828}}}} | | |- |25 | [[بولگاریا]]^{([[وتووێژ:بولگاریا|لێدوان]])} |{{formatnum:19149}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بولگاریا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بولگاریا|R}}-19149}}}} | | |- |26 | [[بورکینا فاسۆ|بورکینافاسۆ]] ^{([[وتووێژ:بورکینا فاسۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:6101}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بورکینا فاسۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بورکینا فاسۆ|R}}-6101}}}} | | |- |27 | [[میانمار]] ^{([[وتووێژ:میانمار |لێدوان]])} |{{formatnum:8571}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:میانمار}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:میانمار|R}}-8571}}}} | | |- |28 | [[بوروندی]] ^{([[وتووێژ:بوروندی|لێدوان]])} |{{formatnum:11339}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بوروندی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بوروندی|R}}-11339}}}} | | |- |29 | [[کەمبۆدیا]] ^{([[وتووێژ:کەمبۆدیا|لێدوان]])} |{{formatnum:9740}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کەمبۆدیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کەمبۆدیا|R}}-9740}}}} | | |- |30 | [[کامیروون]] ^{([[وتووێژ:کامیروون|لێدوان]])} |{{formatnum:6602}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کامیروون}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کامیروون|R}}-6602}}}} | | |- |31 | [[کەنەدا]] ^{([[وتووێژ:کەنەدا|لێدوان]])} |{{formatnum:67802}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کەنەدا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کەنەدا|R}}-67802}}}} | | |- |32 | [[کەیپڤەرد]] ^{([[وتووێژ:کەیپڤەرد|لێدوان]])} |{{formatnum:12891}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کەیپڤەرد}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کەیپڤەرد|R}}-12891}}}} | | |- |33 | [[کۆماری ئەفریقای ناوەندی|کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست]] ^{([[وتووێژ:کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست|لێدوان]])} |{{formatnum:2257}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆماری ئەفریقای ناوەندی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆماری ئەفریقای ناوەندی|R}}-2257}}}} | | |- |34 | [[چاد]]^{([[وتووێژ:چاد|لێدوان]])} |{{formatnum:3941}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:چاد}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:چاد|R}}-3941}}}} | | |- |35 | [[چیلی]] ^{([[وتووێژ:چیلی|لێدوان]])} |{{formatnum:51874}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:چیلی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:چیلی|R}}-51874}}}} | | |- |36 | [[چین]]^{([[وتووێژ:چین|لێدوان]])} |{{formatnum:9946}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:چین}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:چین|R}}-9946}}}} | | |- |37 | [[کۆڵۆمبیا]] ^{([[وتووێژ:کۆڵۆمبیا|لێدوان]])} |{{formatnum:15516}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆڵۆمبیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆڵۆمبیا|R}}-15516}}}} | | |- |38 | [[دوورگەکانی قەمەر]] ^{([[وتووێژ:دوورگەکانی قەمەر|لێدوان]])} |{{formatnum:5868}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:دوورگەکانی قەمەر}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:دوورگەکانی قەمەر|R}}-5868}}}} | | |- |39 | [[کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ|کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ]] ^{([[وتووێژ:کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:2352}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ|R}}-2352}}}} | | |- |40 | [[کۆماری کۆنگۆ]] ^{([[وتووێژ:کۆماری کۆنگۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:6929}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆماری کۆنگۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆماری کۆنگۆ|R}}-6929}}}} | | |- |41 | [[کۆستاریکا]] ^{([[وتووێژ:کۆستاریکا|لێدوان]])} |{{formatnum:6766}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆستاریکا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆستاریکا|R}}-6766}}}} | | |- |42 | [[کۆتدیڤوار]] ^{([[وتووێژ:کۆتدیڤوار|لێدوان]])} |{{formatnum:27689}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆتدیڤوار}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆتدیڤوار|R}}-27689}}}} | | |- |43 | [[کرواتیا|کرۆواتیا]]^{([[وتووێژ:کرۆواتیا|لێدوان]])} |{{formatnum:8279}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کرواتیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کرواتیا|R}}-8279}}}} | | |- |44 | [[کووبا]]^{([[وتووێژ:کووبا|لێدوان]])} |{{formatnum:7711}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کووبا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کووبا|R}}-7711}}}} | | |- |45 | [[قوبرس]] ^{([[وتووێژ:قوبرس|لێدوان]])} |{{formatnum:6096}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:قوبرس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:قوبرس|R}}-6096}}}} | | |- |46 | [[کۆماری چیک]] ^{([[وتووێژ:چیک|لێدوان]])} |{{formatnum:5071}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆماری چیک}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆماری چیک|R}}-5071}}}} | | |- |47 | [[دانمارک]] ^{([[وتووێژ:دانمارک|لێدوان]])} |{{formatnum:6081}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:دانمارک}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:دانمارک|R}}-6081}}}} | | |- |48 | [[جیبووتی]] ^{([[وتووێژ:جیبووتی|لێدوان]])} |{{formatnum:2183}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:جیبووتی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:جیبووتی|R}}-2183}}}} | | |- |49 | [[دۆمینیکا]]^{([[وتووێژ:دۆمینیکا|لێدوان]])} |{{formatnum:1314}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:دۆمینیکا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:دۆمینیکا|R}}-1314}}}} | | |- |50 | [[کۆماری دۆمینیکان]] ^{([[وتووێژ:کۆماری دۆمینیکان|لێدوان]])} |{{formatnum:3939}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆماری دۆمینیکان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆماری دۆمینیکان|R}}-3939}}}} | | |- |51 | [[تیمۆری ڕۆژھەڵات]] ^{([[وتووێژ:تیمۆری ڕۆژھەڵات|لێدوان]])} |{{formatnum:4603}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تیمۆری ڕۆژھەڵات}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تیمۆری ڕۆژھەڵات|R}}-4603}}}} | | |- |52 | [[ئێکوادۆر|ئیکوادۆر]] ^{([[وتووێژ:ئیکوادۆر|لێدوان]])} |{{formatnum:6016}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئێکوادۆر}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئێکوادۆر|R}}-6016}}}} | | |- |53 | [[میسر]] ^{([[وتووێژ:میسر|لێدوان]])} |{{formatnum:11882}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:میسر}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:میسر|R}}-11882}}}} | | |- |54 | [[ئێلسالڤادۆر]]^{([[وتووێژ:ئێلسالڤادۆر|لێدوان]])} |{{formatnum:15049}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئێلسالڤادۆر}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئێلسالڤادۆر|R}}-15049}}}} | | |- |55 | [[گینێی ئیستوایی]] ^{([[وتووێژ:گینێی ئیستوایی|لێدوان]])} |{{formatnum:8272}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گینێی ئیستوایی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گینێی ئیستوایی|R}}-8272}}}} | | |- |56 | [[ئێریتریا|ئەریتریا]] ^{([[وتووێژ:ئەریتریا|لێدوان]])} |{{formatnum:12572}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئێریتریا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئێریتریا|R}}-12572}}}} | | |- |57 | [[ئیستۆنیا|ئەستۆنیا]]^{([[وتووێژ:ئەستۆنیا|لێدوان]])} |{{formatnum:20322}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئیستۆنیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئیستۆنیا|R}}-20322}}}} | | |- |58 | [[ئیتیۆپیا|ئەتیۆپیا]] ^{([[وتووێژ:ئەتیۆپیا|لێدوان]])} |{{formatnum:9941}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئیتیۆپیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئیتیۆپیا|R}}-9941}}}} | | |- |59 | [[فیجی]]^{([[وتووێژ:فیجی|لێدوان]])} |{{formatnum:5957}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:فیجی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:فیجی|R}}-5957}}}} | | |- |60 | [[فینلاند]] ^{([[وتووێژ:فینلاند|لێدوان]])} |{{formatnum:10790}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:فینلاند}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:فینلاند|R}}-10790}}}} | | |- |61 | [[فەڕەنسا]] ^{([[وتووێژ:فەڕەنسا|لێدوان]])} |{{formatnum:24463}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:فەڕەنسا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:فەڕەنسا|R}}-24463}}}} | | |- |61 | [[گابۆن]] ^{([[وتووێژ:گابۆن|لێدوان]])} |{{formatnum:7459}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گابۆن}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گابۆن|R}}-7459}}}} | | |- |62 | [[گامبیا]] ^{([[وتووێژ:گامبیا|لێدوان]])} |{{formatnum:10922}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گامبیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گامبیا|R}}-10922}}}} | | |- |63 | [[گورجستان]] ^{([[وتووێژ:گورجستان|لێدوان]])} |{{formatnum:57005}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گورجستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گورجستان|R}}-57005}}}} | | |- |64 | [[ئەڵمانیا|ئاڵمانیا]] ^{([[وتووێژ:ئەڵمانیا|لێدوان]])} |{{formatnum:115633}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئەڵمانیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەڵمانیا|R}}-115633}}}} | | |- |65 | [[گانا]] ^{([[وتووێژ:گانا|لێدوان]])} |{{formatnum:8173}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گانا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گانا|R}}-8173}}}} | | |- |66 | [[یۆنان]] ^{([[وتووێژ:یۆنان|لێدوان]])} |{{formatnum:14589}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:یۆنان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:یۆنان|R}}-14589}}}} | | |- |67 | [[گرینادا]] ^{([[وتووێژ:گرینادا|لێدوان]])} |{{formatnum:1289}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گرینادا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گرینادا|R}}-1289}}}} | | |- |68 | [[گواتیمالا]] ^{([[وتووێژ:گواتیمالا|لێدوان]])} |{{formatnum:6152}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گواتیمالا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گواتیمالا|R}}-6152}}}} | | |- |69 | [[گینێ]] ^{([[وتووێژ:گینێ|لێدوان]])} |{{formatnum:2453}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گینێ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گینێ|R}}-2453}}}} | | |- |70 | [[گینێ بیساو]] ^{([[وتووێژ:گینێ بیساو|لێدوان]])} |{{formatnum:2305}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گینێ بیساو}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گینێ بیساو|R}}-2305}}}} | | |- |71 | [[گویانا]]^{([[وتووێژ:گویانا|لێدوان]])} |{{formatnum:2135}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گویانا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گویانا|R}}-2135}}}} | | |- |72 | [[ھایتی]] ^{([[وتووێژ:ھایتی|لێدوان]])} |{{formatnum:1401}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ھایتی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ھایتی|R}}-1401}}}} | | |- |73 | [[ھۆندووراس]] ^{([[وتووێژ:ھۆندووراس|لێدوان]])} |{{formatnum:10095}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ھۆندووراس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ھۆندووراس|R}}-10095}}}} | | |- |74 | [[مەجارستان]] ^{([[وتووێژ:مەجارستان|لێدوان]])} |{{formatnum:12908}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مەجارستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مەجارستان|R}}-12908}}}} | | |- |75 | [[ئایسلەند]] ^{([[وتووێژ:ئایسلەند|لێدوان]])} |{{formatnum:10751}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئایسلەند}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئایسلەند|R}}-10751}}}} | | |- |76 | [[ھیندستان]] ^{([[وتووێژ:ھیندستان|لێدوان]])} |{{formatnum:322155}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ھیندستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ھیندستان|R}}-322155}}}} | | |- |77 | [[ئیندۆنیزیا]] ^{([[وتووێژ:ئیندۆنیزیا|لێدوان]])} |{{formatnum:36307}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئیندۆنیزیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئیندۆنیزیا|R}}-36307}}}} | | |- |78 | [[ئێران]] ^{([[وتووێژ:ئێران|لێدوان]])} |{{formatnum:29365}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئێران}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئێران|R}}-29365}}}} | | |- |79 | [[عێراق]]^{([[وتووێژ:عێراق|لێدوان]])} |{{formatnum:74878}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:عێراق}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:عێراق|R}}-74878}}}} | | |- |80 | [[ئیرلەندا]] ^{([[وتووێژ:ئیرلەندا|لێدوان]])} |{{formatnum:19391}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئیرلەندا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئیرلەندا|R}}-19391}}}} | | |- |81 | [[ئیتاڵیا]] ^{([[وتووێژ:ئیتاڵیا|لێدوان]])} |{{formatnum:10942}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئیتاڵیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئیتاڵیا|R}}-10942}}}} | | |- |82 | [[جامایکا]] ^{([[وتووێژ:جامایکا|لێدوان]])} |{{formatnum:4379}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:جامایکا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:جامایکا|R}}-4379}}}} | | |- |83 | [[ژاپۆن]] ^{([[وتووێژ:ژاپۆن|لێدوان]])} |{{formatnum:13797}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ژاپۆن}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ژاپۆن|R}}-13797}}}} | | |- |84 | [[ئوردن]] ^{([[وتووێژ:ئوردن|لێدوان]])} |{{formatnum:15637}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئوردن}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئوردن|R}}-15637}}}} | | |- |85 | [[کازاخستان]] ^{([[وتووێژ:کازاخستان|لێدوان]])} |{{formatnum:5974}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کازاخستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کازاخستان|R}}-5974}}}} | | |- |86 | [[کینیا]]^{([[وتووێژ:کینیا|لێدوان]])} |{{formatnum:8383}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کینیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کینیا|R}}-8383}}}} | | |- |87 | [[کیریباس]] ^{([[وتووێژ:کیریباس|لێدوان]])} |{{formatnum:1334}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کیریباس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کیریباس|R}}-1334}}}} | | |- |88 | [[کۆریای باکوور]]^{([[وتووێژ:کۆریای باکوور|لێدوان]])} |{{formatnum:7023}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆریای باکوور}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆریای باکوور|R}}-7023}}}} | | |- |89 | [[کۆریای باشوور]] ^{([[وتووێژ:کۆریای باشوور|لێدوان]])} |{{formatnum:16641}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆریای باشوور}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆریای باشوور|R}}-16641}}}} | | |- |90 | [[کووەیت]] ^{([[وتووێژ:کووەیت|لێدوان]])} |{{formatnum:14001}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کووەیت}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کووەیت|R}}-14001}}}} | | |- |91 | [[قرغیزستان]] ^{([[وتووێژ:قرغیزستان|لێدوان]])} |{{formatnum:5428}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:قرغیزستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:قرغیزستان|R}}-5428}}}} | | |- |92 | [[لاوس]] ^{([[وتووێژ:لاوس|لێدوان]])} |{{formatnum:8095}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لاوس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لاوس|R}}-8095}}}} | | |- |93 | [[لاتڤیا]] ^{([[وتووێژ:لاتڤیا|لێدوان]])} |{{formatnum:28545}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لاتڤیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لاتڤیا|R}}-28545}}}} | | |- |94 | [[لوبنان]] ^{([[وتووێژ:لوبنان|لێدوان]])} |{{formatnum:9617}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لوبنان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لوبنان|R}}-9617}}}} | | |- |95 | [[لیبێریا|لیبەریا]] ^{([[وتووێژ:لیبەریا|لێدوان]])} |{{formatnum:16713}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لیبێریا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لیبێریا|R}}-16713}}}} | | |- |96 | [[لیبیا]] ^{([[وتووێژ:لیبیا|لێدوان]])} |{{formatnum:8601}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لیبیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لیبیا|R}}-8601}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |97 | [[لیختنشتاین]] ^{([[وتووێژ:لیختنشتاین|لێدوان]])} |{{formatnum:9157}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لیختنشتاین}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لیختنشتاین|R}}-9157}}}} | | |- |98 | [[لیتوانیا]]^{([[وتووێژ:لیتوانیا|لێدوان]])} |{{formatnum:7480}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لیتوانیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لیتوانیا|R}}-7480}}}} | | |- |99 | [[لۆکسمبۆرگ|لوکسەمبورگ]]^{([[وتووێژ:لۆکسمبۆرگ|لێدوان]])} |{{formatnum:12489}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لۆکسمبۆرگ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لۆکسمبۆرگ|R}}-12489}}}} | | |- |100 | [[مەقدوونیای باکوور|مەقدوونیا]]^{([[وتووێژ:مەقدوونیا|لێدوان]])} |{{formatnum:11250}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مەقدوونیای باکوور}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مەقدوونیای باکوور|R}}-11250}}}} | | |- |101 | [[ماداگاسکار]] ^{([[وتووێژ:ماداگاسکار|لێدوان]])} |{{formatnum:2538}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ماداگاسکار}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ماداگاسکار|R}}-2538}}}} | | |- |102 | [[مالاوی]] ^{([[وتووێژ:مالاوی|لێدوان]])} |{{formatnum:36937}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مالاوی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مالاوی|R}}-36937}}}} | | |- |103 | [[مالیزیا]] ^{([[وتووێژ:مالیزیا|لێدوان]])} |{{formatnum:26874}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مالیزیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مالیزیا|R}}-26874}}}} | | |- |104 | [[ماڵدیڤ|مالدیڤ]] ^{([[وتووێژ:ماڵدیڤ|لێدوان]])} |{{formatnum:12946}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ماڵدیڤ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ماڵدیڤ|R}}-12946}}}} | | |- |105 | [[مالی]] ^{([[وتووێژ:مالی|لێدوان]])} |{{formatnum:5202}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مالی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مالی|R}}-5202}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |106 | [[ماڵتا]] ^{([[وتووێژ:ماڵتا|لێدوان]])} |{{formatnum:10693}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ماڵتا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ماڵتا|R}}-10693}}}} | | |- |107 | [[دوورگەکانی مارشاڵ]] ^{([[وتووێژ:دوورگەکانی مارشاڵ|لێدوان]])} |{{formatnum:1129}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:دوورگەکانی مارشاڵ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:دوورگەکانی مارشاڵ|R}}-1129}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |108 | [[مۆریتانیا]]^{([[وتووێژ:مۆریتانیا|لێدوان]])} |{{formatnum:1659}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مۆریتانیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مۆریتانیا|R}}-1659}}}} | | |- |109 | [[مۆریس]] ^{([[وتووێژ:مۆریس|لێدوان]])} |{{formatnum:10935}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مۆریس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مۆریس|R}}-10935}}}} | | |- |110 | [[مەکسیک]] ^{([[وتووێژ:مەکسیک|لێدوان]])} |{{formatnum:9222}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مەکسیک}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مەکسیک|R}}-9222}}}} | | |- |110 | [[ویلایەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا|مایکرۆنیزیا]] ^{([[وتووێژ:دەوڵەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا|لێدوان]])} |{{formatnum:1907}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ویلایەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ویلایەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا|R}}-1907}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |112 | [[مۆلدۆڤا]]^{([[وتووێژ:مۆلدۆڤا|لێدوان]])} |{{formatnum:31763}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مۆلدۆڤا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مۆلدۆڤا|R}}-31763}}}} | | |- |113 | [[مۆناکۆ]] ^{([[وتووێژ:مۆناکۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:3613}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مۆناکۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مۆناکۆ|R}}-3613}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |114 | [[مەنگۆلیا]] ^{([[وتووێژ:مەنگۆلیا|لێدوان]])} |{{formatnum:11731}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مەنگۆلیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مەنگۆلیا|R}}-11731}}}} | | |- |115 | [[مۆنتینیگرۆ]] ^{([[وتووێژ:مۆنتینیگرۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:10453}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مۆنتینیگرۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مۆنتینیگرۆ|R}}-10453}}}} | | |- |116 | [[مەغریب]] ^{([[وتووێژ:مەغریب|لێدوان]])} |{{formatnum:18306}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مەغریب}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مەغریب|R}}-18306}}}} | | |- |117 | [[مۆزامبیک]] ^{([[وتووێژ:مۆزامبیک|لێدوان]])} |{{formatnum:7215}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مۆزامبیک}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مۆزامبیک|R}}-7215}}}} | | |- |118 | [[نامیبیا]] ^{([[وتووێژ:نامیبیا|لێدوان]])} |{{formatnum:1296}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نامیبیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نامیبیا|R}}-1296}}}} | | |- |119 | [[نائووروو|نائوروو]] ^{([[وتووێژ:نائوروو|لێدوان]])} |{{formatnum:1651}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نائووروو}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نائووروو|R}}-1651}}}} | | |- |120 | [[نیپال]] ^{([[وتووێژ:نیپال|لێدوان]])} |{{formatnum:9261}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نیپال}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نیپال|R}}-9261}}}} | | |- |121 | [[شانشینی ھۆڵەندا|ھۆڵەندا]] ^{([[وتووێژ:ھۆڵەندا|لێدوان]])} |{{formatnum:4112}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:شانشینی ھۆڵەندا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:شانشینی ھۆڵەندا|R}}-4112}}}} | | |- |122 | [[نیوزیلاند]] ^{([[وتووێژ:نیوزیلاند|لێدوان]])} |{{formatnum:22252}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نیوزیلاند}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نیوزیلاند|R}}-22252}}}} | | |- |123 | [[نیکاراگوا]] ^{([[وتووێژ:نیکاراگوا|لێدوان]])} |{{formatnum:12702}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نیکاراگوا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نیکاراگوا|R}}-12702}}}} | | |- |124 | [[نیجەر]]^{([[وتووێژ:نیجەر|لێدوان]])} |{{formatnum:6355}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نیجەر}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نیجەر|R}}-6355}}}} | | |- |125 | [[نێجیریا]] ^{([[وتووێژ:نێجیریا|لێدوان]])} |{{formatnum:11593}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نێجیریا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نێجیریا|R}}-11593}}}} | | |- |126 | [[نەرویژ|نۆرویژ]] ^{([[وتووێژ:نۆرویژ|لێدوان]])} |{{formatnum:26707}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نەرویژ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نەرویژ|R}}-26707}}}} | | |- |127 | [[عومان]] ^{([[وتووێژ:عومان|لێدوان]])} |{{formatnum:6872}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:عومان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:عومان|R}}-6872}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |128 | [[پاکستان]] ^{([[وتووێژ:پاکستان|لێدوان]])} |{{formatnum:12648}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پاکستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پاکستان|R}}-12648}}}} | | |- |129 | [[پالاو]]^{([[وتووێژ:پالاو|لێدوان]])} |{{formatnum:4846}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پالاو}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پالاو|R}}-4846}}}} | | |- |130 | [[پەنەما|پاناما]] ^{([[وتووێژ:پاناما|لێدوان]])} |{{formatnum:8064}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پەنەما}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پەنەما|R}}-8064}}}} | | |- |131 | [[پاپوا گینێی نوێ]] ^{([[وتووێژ:پاپوا گینێی نوێ|لێدوان]])} |{{formatnum:1208}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پاپوا گینێی نوێ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پاپوا گینێی نوێ|R}}-1208}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |132 | [[پاراگوای]]^{([[وتووێژ:پاراگوای|لێدوان]])} |{{formatnum:6722}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پاراگوای}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پاراگوای|R}}-6722}}}} | | |- |133 | [[پێروو|پیروو]]^{([[وتووێژ:پیروو|لێدوان]])} |{{formatnum:6485}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پێروو}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پێروو|R}}-6485}}}} | | |- |134 | [[فلیپین]] ^{([[وتووێژ:فلیپین|لێدوان]])} |{{formatnum:4887}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:فلیپین}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:فلیپین|R}}-4887}}}} | | |- |135 | [[پۆڵەندا]] ^{([[وتووێژ:پۆڵەندا|لێدوان]])} |{{formatnum:14511}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پۆڵەندا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پۆڵەندا|R}}-14511}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |136 | [[پورتوگال]] ^{([[وتووێژ:پورتوگال|لێدوان]])} |{{formatnum:26884}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پورتوگال}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پورتوگال|R}}-26884}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |137 | [[قەتەر]] ^{([[وتووێژ:قەتەر|لێدوان]])} |{{formatnum:12732}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:قەتەر}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:قەتەر|R}}-12732}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|kurd2021]] | |- |138 | [[ڕۆمانیا]] ^{([[وتووێژ:ڕۆمانیا|لێدوان]])} |{{formatnum:29769}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ڕۆمانیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ڕۆمانیا|R}}-29769}}}} | | |- |139 | [[ڕووسیا]]^{([[وتووێژ:ڕووسیا|لێدوان]])} |{{formatnum:31368}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ڕووسیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ڕووسیا|R}}-31368}}}} | | |- |140 | [[ڕواندا]] ^{([[وتووێژ:ڕواندا|لێدوان]])} |{{formatnum:2487}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ڕواندا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ڕواندا|R}}-2487}}}} | | |- |141 | [[سەینت کیتس و نیڤیس]]^{([[وتووێژ:سەینت کیتس و نیڤیس|لێدوان]])} |{{formatnum:7155}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سەینت کیتس و نیڤیس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سەینت کیتس و نیڤیس|R}}-7155}}}} | | |- |142 | [[سەینت لووسیا]] ^{([[وتووێژ:سەینت لووسیا|لێدوان]])} |{{formatnum:8411}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سەینت لووسیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سەینت لووسیا|R}}-8411}}}} | | |- |143 | [[سەینت ڤینسەنت و گرینادینز]] ^{([[وتووێژ:سەینت ڤینسەنت و گرینادینز|لێدوان]])} |{{formatnum:6699}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سەینت ڤینسەنت و گرینادینز}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سەینت ڤینسەنت و گرینادینز|R}}-6699}}}} | | |- |144 | [[ساموا]]^{([[وتووێژ:ساموا|لێدوان]])} |{{formatnum:1243}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ساموا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ساموا|R}}-1243}}}} | | |- |145 | [[سان مارینۆ]] ^{([[وتووێژ:سان مارینۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:2742}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سان مارینۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سان مارینۆ|R}}-2742}}}} | | |- |146 | [[ساوتۆمێ و پرینسیپی|ساوتومێ و پرینسیپی]] ^{([[وتووێژ:ساوتومێ و پرینسیپی|لێدوان]])} |{{formatnum:2115}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ساوتۆمێ و پرینسیپی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ساوتۆمێ و پرینسیپی|R}}-2115}}}} | | |- |147 | [[عەرەبستانی سعوودی|عەرەبستانی سەعوودی]] ^{([[وتووێژ:عەرەبستانی سەعوودی|لێدوان]])} |{{formatnum:20551}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:عەرەبستانی سعوودی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:عەرەبستانی سعوودی|R}}-20551}}}} | | |- |148 | [[سێنیگال|سینیگال]] ^{([[وتووێژ:سێنیگال|لێدوان]])} |{{formatnum:8155}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سێنیگال}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سێنیگال|R}}-8155}}}} | | |- |149 | [[سڕبیا|سربیا]] ^{([[وتووێژ:سڕبیا|لێدوان]])} |{{formatnum:9858}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سڕبیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سڕبیا|R}}-9858}}}} | | |- |150 | [[سیشێل]] ^{([[وتووێژ:سیشێل|لێدوان]])} |{{formatnum:4558}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سیشێل}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سیشێل|R}}-4558}}}} | | |- |152 | [[سیەرالیۆن]]^{([[وتووێژ:سیەرالیۆن|لێدوان]])} |{{formatnum:6029}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سیەرالیۆن}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سیەرالیۆن|R}}-6029}}}} | | |- |153 | [[سینگاپوور|سینگاپور]] ^{([[وتووێژ:سینگاپوور|لێدوان]])} |{{formatnum:4989}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سینگاپوور}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سینگاپوور|R}}-4989}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- |154 | [[سلۆڤاکیا]] ^{([[وتووێژ:سلۆڤاکیا|لێدوان]])} |{{formatnum:21497}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سلۆڤاکیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سلۆڤاکیا|R}}-21497}}}} | | |- |155 | [[سلۆڤێنیا]] ^{([[وتووێژ:سلۆڤێنیا|لێدوان]])} |{{formatnum:12621}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سلۆڤێنیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سلۆڤێنیا|R}}-12621}}}} | | |- |156 | [[دوورگەکانی سولەیمان|دوورگەکانی سلێمان]] ^{([[وتووێژ:دوورگەکانی سلێمان|لێدوان]])} |{{formatnum:1256}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:دوورگەکانی سولەیمان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:دوورگەکانی سولەیمان|R}}-1256}}}} | | |- |156 | [[سۆماڵیا|سۆمالیا]] ^{([[وتووێژ:سۆماڵیا|لێدوان]])} |{{formatnum:3724}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سۆماڵیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سۆماڵیا|R}}-3724}}}} | | |- |157 | [[ئەفریقای باشوور]] ^{([[وتووێژ:ئەفریقای باشوور|لێدوان]])} |{{formatnum:4592}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئەفریقای باشوور}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەفریقای باشوور|R}}-4592}}}} | | |- |158 | [[ئیسپانیا]] ^{([[وتووێژ:ئیسپانیا|لێدوان]])} |{{formatnum:34133}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئیسپانیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئیسپانیا|R}}-34133}}}} | | |- |159 | [[سریلانکا]] ^{([[وتووێژ:سریلانکا|لێدوان]])} |{{formatnum:5221}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سریلانکا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سریلانکا|R}}-5221}}}} | | |- |160 | [[سوودان]] ^{([[وتووێژ:سوودان|لێدوان]])} |{{formatnum:17971}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سوودان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سوودان|R}}-17971}}}} | | |- |161 | [[سورینام]] ^{([[وتووێژ:سورینام|لێدوان]])} |{{formatnum:1858}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سورینام}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سورینام|R}}-1858}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|kurd2021]] | |- |162 | [[ئێسواتینی|سوازیلاند]] ^{([[وتووێژ:سوازیلاند|لێدوان]])} |{{formatnum:2965}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئێسواتینی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئێسواتینی|R}}-2965}}}} | | |- |163 | [[سوێد]] ^{([[وتووێژ:سوێد|لێدوان]])} |{{formatnum:120618}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سوێد}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سوێد|R}}-120618}}}} | | |- |164 | [[سویسڕا]] ^{([[وتووێژ:سویسڕا|لێدوان]])} |{{formatnum:20155}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سویسڕا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سویسڕا|R}}-20155}}}} | | |- |165 | [[سووریا]] ^{([[وتووێژ:سووریا|لێدوان]])} |{{formatnum:10811}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سووریا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سووریا|R}}-10811}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |166 | [[تاجیکستان]] ^{([[وتووێژ:تاجیکستان|لێدوان]])} |{{formatnum:76214}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تاجیکستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تاجیکستان|R}}-76214}}}} | | |- |167 | [[تانزانیا]] ^{([[وتووێژ:تانزانیا|لێدوان]])} |{{formatnum:2028}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تانزانیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تانزانیا|R}}-2028}}}} | | |- |168 | [[تایلەند]]^{([[وتووێژ:تایلەند|لێدوان]])} |{{formatnum:4924}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تایلەند}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تایلەند|R}}-4924}}}} | | |- |169 | [[تۆگۆ]] ^{([[وتووێژ:تۆگۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:1566}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تۆگۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تۆگۆ|R}}-1566}}}} | | |- |170 | [[تۆنگا]] ^{([[وتووێژ:تۆنگا|لێدوان]])} |{{formatnum:1177}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تۆنگا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تۆنگا|R}}-1177}}}} | | |- |171 | [[ترینیداد و تۆباگۆ]] ^{([[وتووێژ:ترینیداد و تۆباگۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:2079}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ترینیداد و تۆباگۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ترینیداد و تۆباگۆ|R}}-2079}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |172 | [[توونس]] ^{([[وتووێژ:توونس|لێدوان]])} |{{formatnum:11302}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:توونس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:توونس|R}}-11302}}}} | | |- |173 | [[تورکیا]] ^{([[وتووێژ:تورکیا|لێدوان]])} |{{formatnum:116096}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تورکیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تورکیا|R}}-116096}}}} | | |- |174 | [[تورکمانستان]] ^{([[وتووێژ:تورکمانستان|لێدوان]])} |{{formatnum:16335}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تورکمانستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تورکمانستان|R}}-16335}}}} | | |- |175 | [[تووڤالوو]] ^{([[وتووێژ:تووڤالوو|لێدوان]])} |{{formatnum:1268}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تووڤالوو}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تووڤالوو|R}}-1268}}}} | | |- |176 | [[ئووگاندا|ئوگاندا]] ^{([[وتووێژ:ئوگاندا|لێدوان]])} |{{formatnum:12910}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئووگاندا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئووگاندا|R}}-12910}}}} | | |- |177 | [[ئوکراینا]] ^{([[وتووێژ:ئوکراینا|لێدوان]])} |{{formatnum:16935}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئوکراینا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئوکراینا|R}}-16935}}}} | | |- |178 | [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] ^{([[وتووێژ:میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|لێدوان]])} |{{formatnum:26212}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|R}}-26212}}}} | | |- |179 | [[شانشینی یەکگرتوو]] ^{([[وتووێژ:شانشینی یەکگرتوو|لێدوان]])} |{{formatnum:19917}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:شانشینی یەکگرتوو}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:شانشینی یەکگرتوو|R}}-19917}}}} | | |- |180 | [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وڵاتە یەکگرتووەکان]] ^{([[وتووێژ:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|لێدوان]])} |{{formatnum:65239}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|R}}-65239}}}} | | |- |181 | [[ئوروگوای]] ^{([[وتووێژ:ئوروگوای|لێدوان]])} |{{formatnum:35559}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئوروگوای}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئوروگوای|R}}-35559}}}} | | |- |182 | [[ئۆزبەکستان]]^{([[وتووێژ:ئۆزبەکستان|لێدوان]])} |{{formatnum:16816}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئۆزبەکستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئۆزبەکستان|R}}-16816}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |183 | [[ڤانواتوو|ڤانوواتوو]]^{([[وتووێژ:ڤانواتوو|لێدوان]])} |{{formatnum:1396}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ڤانواتوو}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ڤانواتوو|R}}-1396}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |184 | [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]] ^{([[وتووێژ:ڤاتیکان|لێدوان]])} |{{formatnum:13782}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ڤاتیکان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ڤاتیکان|R}}-13782}}}} | | |- |185 | [[ڤێنیزوێلا|ڤێنێزوێلا]] ^{([[وتووێژ:ڤێنێزوێلا|لێدوان]])} |{{formatnum:14114}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ڤێنیزوێلا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ڤێنیزوێلا|R}}-14114}}}} | | |- |186 | [[ڤیێتنام|ڤیەتنام]] ^{([[وتووێژ:ڤیەتنام|لێدوان]])} |{{formatnum:8446}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ڤیێتنام}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ڤیێتنام|R}}-8446}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |187 | [[یەمەن]] ^{([[وتووێژ:یەمەن|لێدوان]])} |{{formatnum:10440}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:یەمەن}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:یەمەن|R}}-10440}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |188 | [[زامبیا]]^{([[وتووێژ:زامبیا|لێدوان]])} |{{formatnum:7015}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:زامبیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:زامبیا|R}}-7015}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |189 | [[زیمبابوی]]^{([[وتووێژ:زیمبابوی|لێدوان]])} |{{formatnum:1388}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:زیمبابوی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:زیمبابوی|R}}-1388}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |} </div> 871jnnomhj1izsc15f5g4wdrnf7gzie 1613694 1613691 2026-07-31T09:59:38Z Abdulla Husen abdulla 78107 /* بەشداربووان 👥 */ 1613694 wikitext text/x-wiki {{ویکیپیدیا:ئێدیتاسۆنى وڵات و ئاڵاکان - ٢٠٢٦/سەر}} <!-- سەرپەڕە --> <!-- سەرپەڕە --> {{ویکیپیدیا:ئێدیتاسۆنى وڵات و ئاڵاکان - ٢٠٢٦/جەستە}} <!-- جەستە --> == '''بەشداربووان''' 👥== <big>:بۆ بەشداریکردن، تکایە ناوی بەکارھێنەرییەکەت لە خوارەوە زیاد بکە:</big> * [[User:Shaween|Shaween]] * [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] * [[بەکارھێنەر:Kurd2021|kurd2021]] * [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] * [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] * [[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] * [[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] * [[بەکارھێنەر:ALI HEIDARI|ALI HEIDARI]] * [[بەکارھێنەر:Abdulla Husen Abdulla|Abdulla Husen Abdulla]] == پێڕستی وتارەکان 📝 == === پێڕستی ئاڵاکان === {| class="wikitable sortable" |- ! # !! ئاڵا !! ویکیپیدیای ئینگلیزی!! ناو بە کوردی !قەبارەی وتار !ئەرک بۆ !ڕەوش |- | 1 || [[File:Flag of Ukraine.svg|40px]] || [[:en:Flag of Ukraine|flag of Ukraine]]|| [[ئاڵای ئۆکرانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئوکراینا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 2 || [[File:Flag of Russia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Russia|flag of Russia]]|| [[ئاڵای ڕووسیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ڕووسیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 3 || [[File:Flag of India.svg|40px]] || [[:en:Flag of India|flag of India]]|| [[ئاڵای ھیندستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ھیندستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] |{{تەواو}} |- | 4 || [[File:Flag of Germany.svg|40px]] || [[:en:Flag of Germany|flag of Germany]]|| [[ئاڵای ئەڵمانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەڵمانیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 5 || [[File:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] || [[:en:Flag of Azerbaijan|flag of Azerbaijan]]|| [[ئاڵای ئازەربایجان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئازەربایجان}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 6 || [[File:Flag of Poland.svg|40px]] || [[:en:Flag of Poland|flag of Poland]]|| [[ئاڵای پۆڵەندا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای پۆڵەندا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 7 || [[File:Flag of Albania.svg|40px]] || [[:en:Flag of Albania|flag of Albania]]|| [[ئاڵای ئەلبانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەلبانیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] |{{تەواو}} |- | 8 || [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|40px]] || [[:en:Flag of China|flag of China]]|| [[ئاڵای چین]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای چین}}}} ||[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 9 || [[File:Flag of Indonesia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Indonesia|flag of Indonesia]]|| [[ئاڵای ئیندۆنیزیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئیندۆنیزیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 10 || [[File:Flag of Austria.svg|40px]] || [[:en:Flag of Austria|flag of Austria]]|| [[ئاڵای نەمسا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نەمسا}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 11 || [[File:Flag of Bangladesh.svg|40px]] || [[:en:Flag of Bangladesh|flag of Bangladesh]]|| [[ئاڵای بەنگلادێش]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بەنگلادێش}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 12 || [[File:Flag of South Korea.svg|40px]] || [[:en:Flag of South Korea|flag of South Korea]]|| [[ئاڵای کۆریای باشوور]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆریای باشوور}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 13 || [[File:Flag of Australia (converted).svg|40px]] || [[:en:Flag of Australia|flag of Australia]]|| [[ئاڵای ئوسترالیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئوسترالیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 14 || [[File:Flag of Hungary.svg|40px]] || [[:en:Flag of Hungary|flag of Hungary]]|| [[ئاڵای مەجارستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مەجارستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 15 || [[File:Flag of Brazil.svg|40px]] || [[:en:Flag of Brazil|flag of Brazil]]|| [[ئاڵای بەڕازیل]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بەڕازیل}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 16 || [[File:Flag of Belgium (civil).svg|40px]] || [[:en:Flag of Belgium|flag of Belgium]]|| [[ئاڵای بەلجیکا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بەلجیکا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 17 || [[File:Flag of Finland.svg|40px]] || [[:en:Flag of Finland|flag of Finland]]|| [[ئاڵای فینلاند]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای فینلاند}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 18 || [[File:Flag of Andorra.svg|40px]] || [[:en:Flag of Andorra|flag of Andorra]]|| [[ئاڵای ئەندۆرا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەندۆرا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 19 || [[File:Flag of Argentina.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Argentina|flag of Argentina]]|| [[ئاڵای ئەرژەنتین]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەرژەنتین}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 20 || [[File:Flag of Chile.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Chile|flag of Chile]]|| [[ئاڵای چیلی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای چیلی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 21 || [[File:Flag of the Netherlands.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Netherlands|flag of the Netherlands]]|| [[ئاڵای ھۆڵەندا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ھۆڵەندا}}}} ||[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 22 || [[File:Flag of Denmark.svg|40px]] || [[:en:Flag of Denmark|flag of Denmark]]|| [[ئاڵای دانمارک]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دانمارک}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 23 || [[File:Flag of Estonia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Estonia|flag of Estonia]]|| [[ئاڵای ئیستۆنیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئیستۆنیا}}}} ||[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 24 || [[File:Flag of Spain.svg|40px]] || [[:en:Flag of Spain|flag of Spain]]|| [[ئاڵای ئیسپانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئیسپانیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 25 || [[File:Flag of Vietnam.svg|40px]] || [[:en:Flag of Vietnam|flag of Vietnam]]|| [[ئاڵای ڤیێتنام]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ڤیێتنام}}}} |[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] |{{تەواو}} |- | 26 || [[File:Flag of Iceland.svg|40px]] || [[:en:Flag of Iceland|flag of Iceland]]|| [[ئاڵای ئایسلەند]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئایسلەند}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 27 || [[File:Flag of the United Kingdom (1-2).svg|40px]] || [[:en:Flag of the United Kingdom|flag of the United Kingdom]]|| [[ئاڵای شانشینی یەکگرتوو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای شانشینی یەکگرتوو}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 28 || [[File:Flag of Nepal.svg|40px]] || [[:en:Flag of Nepal|flag of Nepal]]|| [[ئاڵای نیپال]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نیپال}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 29 || [[File:Flag of Bulgaria (digital).svg|40px]] || [[:en:Flag of Bulgaria|flag of Bulgaria]]|| [[ئاڵای بولگاریا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بولگاریا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 31 || [[File:Flag of Lithuania.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Lithuania|flag of Lithuania]]|| [[ئاڵای لیتوانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لیتوانیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 32 || [[File:Flag of Ireland.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Ireland|flag of Ireland]]|| [[ئاڵای ئیرلەندا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئیرلەندا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 33 || [[File:Flag of Georgia (country).svg|40px]]|| [[:en:Flag of Georgia (country)|Flag of Georgia (country)]]|| [[ئاڵای گورجستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گورجستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 34 || [[File:Flag of Norway.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Norway|flag of Norway]]|| [[ئاڵای نەرویژ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نەرویژ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 35 || [[File:Flag of Angola.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Angola|flag of Angola]]|| [[ئاڵای ئەنگۆلا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەنگۆلا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 36 || [[File:Flag of Bhutan.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Bhutan|flag of Bhutan]]|| [[ئاڵای بووتان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بووتان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 37 || [[File:Flag of South Africa.svg|40px]]|| [[:en:Flag of South Africa|Flag of South Africa]]|| [[ئاڵای ئەفریقای باشوور]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەفریقای باشوور}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 38 || [[File:Flag of Sweden.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Sweden|flag of Sweden]]|| [[ئاڵای سوێد]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سوێد}}}} |[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] |{{تەواو}} |- | 39 || [[File:Flag of Pakistan (bordered).svg|40px]]|| [[:en:Flag of Pakistan|flag of Pakistan]]|| [[ئاڵای پاکستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای پاکستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 40 || [[File:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] || [[:en:Flag of Kazakhstan|flag of Kazakhstan]]|| [[ئاڵای کازاخستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کازاخستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 41 || [[File:Flag of Morocco.svg|40px]] || [[:en:Flag of Morocco|flag of Morocco]]|| [[ئاڵای مەغریب]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مەغریب}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 42 || [[File:Flag of Gabon.svg|40px]] || [[:en:Flag of Gabon|flag of Gabon]]|| [[ئاڵای گابۆن]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گابۆن}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 43 || [[File:Flag of North Korea.svg|40px]] || [[:en:Flag of North Korea|flag of North Korea]]|| [[ئاڵای کۆریای باکوور]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆریای باکوور}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 44 || [[File:Flag of Switzerland.svg|40px]] || [[:en:Flag of Switzerland|flag of Switzerland]]|| [[ئاڵای سویسڕا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سویسڕا}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 45 || [[File:Flag of Greece.svg|40px]] || [[:en:Flag of Greece|flag of Greece]]|| [[ئاڵای یۆنان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای یۆنان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 46 || [[File:Flag of Bahrain.svg|40px]] || [[:en:Flag of Bahrain|flag of Bahrain]]|| [[ئاڵای بەحرەین]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بەحرەین}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 47 || [[File:Flag of Romania.svg|40px]] || [[:en:Flag of Romania|flag of Romania]]|| [[ئاڵای ڕۆمانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ڕۆمانیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 48 || [[File:Flag of the Philippines.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Philippines|flag of the Philippines]]|| [[ئاڵای فلیپین]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای فلیپین}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 49 || [[File:Flag of Thailand.svg|40px]] || [[:en:Flag of Thailand|flag of Thailand]]|| [[ئاڵای تایلەند]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای تایلەند}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 50 || [[File:Flag of Colombia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Colombia|flag of Colombia]]|| [[ئاڵای کۆلۆمبیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆلۆمبیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 51 || [[File:Flag of Ghana.svg|40px]] || [[:en:Flag of Ghana|flag of Ghana]]|| [[ئاڵای گانا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گانا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 52 || [[File:Flag of Laos.svg|40px]] || [[:en:Flag of Laos|flag of Laos]]|| [[ئاڵای لاوس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لاوس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 53 || [[File:Flag of Latvia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Latvia|flag of Latvia]]|| [[ئاڵای لاتڤیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لاتڤیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 54 || [[File:Flag of Egypt (darker shade of gold).svg|40px]] || [[:en:Flag of Egypt|flag of Egypt]]|| [[ئاڵای میسر]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای میسر}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 55 || [[File:Flag of Belarus.svg|40px]] || [[:en:Flag of Belarus|flag of Belarus]]|| [[ئاڵای بیلاڕووس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بیلاڕووس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 56 || [[File:Flag of Sri Lanka.svg|40px]] || [[:en:Flag of Sri Lanka|flag of Sri Lanka]]|| [[ئاڵای سریلانکا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سریلانکا}}}} |[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] |{{تەواو}} |- | 57 || [[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] || [[:en:Flag of Bosnia and Herzegovina|flag of Bosnia and Herzegovina]]|| [[ئاڵای بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 58 || [[File:Flag of Uzbekistan.svg|40px]] || [[:en:Flag of Uzbekistan|flag of Uzbekistan]]|| [[ئاڵای ئوزبەکستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئوزبەکستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 59 || [[File:Flag of East Timor.svg|40px]] || [[:en:Flag of East Timor|flag of East Timor]]|| [[ئاڵای تیمۆری ڕۆژھەڵات]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای تیمۆری ڕۆژھەڵات}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 60 || [[File:Flag of Djibouti.svg|40px]] || [[:en:Flag of Djibouti|flag of Djibouti]]|| [[ئاڵای جیبووتی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای جیبووتی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 61 || [[File:Flag of Liechtenstein.svg|40px]] || [[:en:Flag of Liechtenstein|flag of Liechtenstein]]|| [[ئاڵای لیختنشتاین]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لیختنشتاین}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 62 || [[File:Flag of Europe.svg|40px]] || [[:en:Flag of Europe|flag of Europe]]|| [[ئاڵای ئەورووپا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەورووپا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 63 || [[File:Flag of Malta.svg|40px]] || [[:en:Flag of Malta|flag of Malta]]|| [[ئاڵای ماڵتا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ماڵتا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 64 || [[File:Flag of Croatia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Croatia|flag of Croatia]]|| [[ئاڵای کرواتیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کرواتیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 65 || [[File:Flag of Kyrgyzstan.svg|40px]] || [[:en:Flag of Kyrgyzstan|flag of Kyrgyzstan]]|| [[ئاڵای قرغیزستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای قرغیزستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 66 || [[File:Flag of Portugal (official).svg|40px]] || [[:en:Flag of Portugal|flag of Portugal]]|| [[ئاڵای پورتوگال]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای پورتوگال}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 67 || [[File:Flag of Benin.svg|40px]] || [[:en:Flag of Benin|flag of Benin]]|| [[ئاڵای بێنین]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بێنین}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 68 || [[File:Flag of Luxembourg.svg|40px]] || [[:en:Flag of Luxembourg|flag of Luxembourg]]|| [[ئاڵای لۆکسمبۆرگ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لۆکسمبۆرگ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 69 || [[File:Flag of the United Arab Emirates.svg|40px]] || [[:en:Flag of the United Arab Emirates|flag of the United Arab Emirates]]|| [[ئاڵای میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}}}} |[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] |{{تەواو}} |- | 70 || [[File:Flag of Burkina Faso.svg|40px]] || [[:en:Flag of Burkina Faso|flag of Burkina Faso]]|| [[ئاڵای بورکینا فاسۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بورکینا فاسۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 71 || [[File:Flag of Monaco.svg|40px]] || [[:en:Flag of Monaco|flag of Monaco]]|| [[ئاڵای مۆناکۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مۆناکۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 72 || [[File:Flag of Ethiopia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Ethiopia|flag of Ethiopia]]|| [[ئاڵای ئیتیۆپیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئیتیۆپیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 73 || [[File:Flag of Cambodia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Cambodia|flag of Cambodia]]|| [[ئاڵای کەمبۆدیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کەمبۆدیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 74 || [[File:Flag of Myanmar.svg|40px]] || [[:en:Flag of Myanmar|flag of Myanmar]]|| [[ئاڵای میانمار]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای میانمار}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 75 || [[File:La Bandera de Miranda - illustration in Guayaquil magazine La Ilustracion, 1916.png|40px]] || [[:en:Flag of Ecuador|flag of Ecuador]]|| [[ئاڵای ئێکوادۆر]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئێکوادۆر}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 76 || [[File:Flag of Malaysia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Malaysia|flag of Malaysia]]|| [[ئاڵای مالیزیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مالیزیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 77 || [[File:Flag of Slovenia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Slovenia|flag of Slovenia]]|| [[ئاڵای سلۆڤێنیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سلۆڤێنیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 78 || [[File:Flag of Botswana.svg|40px]] || [[:en:Flag of Botswana|flag of Botswana]]|| [[ئاڵای بۆتسوانا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بۆتسوانا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 79 || [[File:Flag of Mongolia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Mongolia|flag of Mongolia]]|| [[ئاڵای مەنگۆلیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مەنگۆلیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 80 || [[File:Flag of Kenya.svg|40px]] || [[:en:Flag of Kenya|flag of Kenya]]|| [[ئاڵای کینیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کینیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 81 || [[File:Flag of Guatemala.svg|40px]] || [[:en:Flag of Guatemala|flag of Guatemala]]|| [[ئاڵای گواتیمالا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گواتیمالا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 82 || [[File:Flag of Cyprus.svg|40px]] || [[:en:Flag of Cyprus|flag of Cyprus]]|| [[ئاڵای قوبرس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای قوبرس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 83 || [[File:Flag of Lebanon.svg|40px]] || [[:en:Flag of Lebanon|flag of Lebanon]]|| [[ئاڵای لوبنان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لوبنان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 84 || [[File:Flag of Sudan.svg|40px]] || [[:en:Flag of Sudan|flag of Sudan]]|| [[ئاڵای سوودان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سوودان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 85 || [[File:Flag of Scotland.svg|40px]] || [[:en:Flag of Scotland|flag of Scotland]]|| [[ئاڵای سکۆتلاند]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سکۆتلاند}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 86 || [[File:Flag of Guinea-Bissau.svg|40px]] || [[:en:Flag of Guinea-Bissau|flag of Guinea-Bissau]]|| [[ئاڵای گینێ بیساو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گینێ بیساو}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 87 || [[File:Flag of Malawi.svg|40px]] || [[:en:Flag of Malawi|flag of Malawi]]|| [[ئاڵای مالاوی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مالاوی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 88 || [[File:Flag of Barbados.svg|40px]] || [[:en:Flag of Barbados|flag of Barbados]]|| [[ئاڵای باربادۆس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای باربادۆس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 89 || [[File:Flag of Lesotho.svg|40px]] || [[:en:Flag of Lesotho|flag of Lesotho]]|| [[ئاڵای لیسۆتۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لیسۆتۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 90 || [[File:Flag of Bolivia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Bolivia|flag of Bolivia]]|| [[ئاڵای بۆلیڤیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بۆلیڤیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 91 || [[File:Flag of The Gambia.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Gambia|flag of the Gambia]]|| [[ئاڵای گامبیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گامبیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 92 || [[File:Flag of Yemen.svg|40px]] || [[:en:Flag of Yemen|flag of Yemen]]|| [[ئاڵای یەمەن]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای یەمەن}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 93 || [[File:Flag of Montenegro.svg|40px]] || [[:en:Flag of Montenegro|flag of Montenegro]]|| [[ئاڵای مۆنتینیگرۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مۆنتینیگرۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 94 || [[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Democratic Republic of the Congo|flag of the Democratic Republic of the Congo]]|| [[ئاڵای کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 95 || [[File:Flag of Guinea.svg|40px]] || [[:en:Flag of Guinea|flag of Guinea]]|| [[ئاڵای گینێ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گینێ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 96 || [[File:Flag of Venezuela.svg|40px]] || [[:en:Flag of Venezuela|flag of Venezuela]]|| [[ئاڵای ڤێنیزوێلا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ڤێنیزوێلا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 97 || [[File:Flag of Brunei.svg|40px]] || [[:en:Flag of Brunei|flag of Brunei]]|| [[ئاڵای بروونای]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بروونای}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 98 || [[File:Flag of Moldova.svg|40px]] || [[:en:Flag of Moldova|flag of Moldova]]|| [[ئاڵای مۆلدۆڤا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مۆلدۆڤا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 99 || [[File:Flag of Liberia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Liberia|flag of Liberia]]|| [[ئاڵای لیبێریا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لیبێریا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 100 || [[File:Flag of Qatar.svg|40px]] || [[:en:Flag of Qatar|flag of Qatar]]|| [[ئاڵای قەتەر]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای قەتەر}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 102 || [[File:Flag of Singapore.svg|40px]] || [[:en:Flag of Singapore|flag of Singapore]]|| [[ئاڵای سینگاپوور]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سینگاپوور}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 103 || [[File:Flag of Turkmenistan.svg|40px]] || [[:en:Flag of Turkmenistan|flag of Turkmenistan]]|| [[ئاڵای تورکمانستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای تورکمانستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 104 || [[File:Flag of Honduras (1949–2022, 2026–present).svg|40px]] || [[:en:Flag of Honduras|flag of Honduras]]|| [[ئاڵای ھۆندووراس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ھۆندووراس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 105 || [[File:Flag of the Bahamas.svg|40px]] || [[:en:Flag of The Bahamas|flag of The Bahamas]]|| [[ئاڵای بەھاما]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بەھاما}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 106 || [[File:Flag of Antigua and Barbuda.svg|40px]] || [[:en:Flag of Antigua and Barbuda|flag of Antigua and Barbuda]]|| [[ئاڵای ئانتیگوا و باربوودا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئانتیگوا و باربوودا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 107 || [[File:Flag of Cameroon.svg|40px]] || [[:en:Flag of Cameroon|flag of Cameroon]]|| [[ئاڵای کامیروون]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کامیروون}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 109 || [[File:Flag of Peru.svg|40px]] || [[:en:Flag of Peru|flag of Peru]]|| [[ئاڵای پێروو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای پێروو}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 110 || [[File:Flag of Slovakia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Slovakia|flag of Slovakia]]|| [[ئاڵای سلۆڤاکیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سلۆڤاکیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 111 || [[File:Flag of the Republic of the Congo.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Republic of the Congo|flag of the Republic of the Congo]]|| [[ئاڵای کۆماری کۆنگۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆماری کۆنگۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 112 || [[File:Flag of Serbia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Serbia|flag of Serbia]]|| [[ئاڵای سڕبیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سڕبیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 113 || [[File:Flag of the Soviet Union.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Soviet Union|flag of the Soviet Union]]|| [[ئاڵای یەکێتیی سۆڤیەت]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای یەکێتیی سۆڤیەت}}}} |[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] |{{تەواو}} |- | 114 || [[File:Flag of North Macedonia.svg|40px]] || [[:en:Flag of North Macedonia|flag of North Macedonia]]|| [[ئاڵای مەقدوونیای باکوور]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مەقدوونیای باکوور}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 115 || [[File:Flag of Mali.svg|40px]] || [[:en:Flag of Mali|flag of Mali]]|| [[ئاڵای مالی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مالی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 116 || [[File:Flag of Uruguay.svg|40px]] || [[:en:Flag of Uruguay|flag of Uruguay]]|| [[ئاڵای ئوروگوای]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئوروگوای}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 117 || [[File:Flag of Guyana.svg|40px]] || [[:en:Flag of Guyana|flag of Guyana]]|| [[ئاڵای گویانا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گویانا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 118 || [[File:Flag of Vatican City (2023–present).svg|40px]] || [[:en:Flag of Vatican City|flag of Vatican City]]|| [[ئاڵای ڤاتیکان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ڤاتیکان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 119 || [[File:Flag of Cape Verde (10-17).svg|40px]] || [[:en:Flag of Cape Verde|flag of Cape Verde]]|| [[ئاڵای کەیپڤەرد]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کەیپڤەرد}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 120 || [[File:Flag of Côte d'Ivoire.svg|40px]] || [[:en:Flag of Ivory Coast|flag of Ivory Coast]]|| [[ئاڵای کۆتدیڤوار]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆتدیڤوار}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 121 || [[File:Flag of Eswatini.svg|40px]] || [[:en:Flag of Eswatini|flag of Eswatini]]|| [[ئاڵای ئێسواتینی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئێسواتینی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 122 || [[File:Flag of Burundi.svg|40px]] || [[:en:Flag of Burundi|flag of Burundi]]|| [[ئاڵای بوروندی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بوروندی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 123 || [[File:Flag of Zimbabwe.svg|40px]] || [[:en:Flag of Zimbabwe|flag of Zimbabwe]]|| [[ئاڵای زیمبابوی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای زیمبابوی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 124 || [[File:Flag of Tunisia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Tunisia|flag of Tunisia]]|| [[ئاڵای توونس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای توونس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 125 || [[File:Flag of Cuba.svg|40px]] || [[:en:Flag of Cuba|flag of Cuba]]|| [[ئاڵای کووبا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کووبا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 126 || [[File:Flag of Chad.svg|40px]] || [[:en:Flag of Chad|flag of Chad]]|| [[ئاڵای چاد]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای چاد}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 127 || [[File:Flag of Namibia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Namibia|flag of Namibia]]|| [[ئاڵای نامیبیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نامیبیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 128 || [[File:Flag of Nigeria.svg|40px]] || [[:en:Flag of Nigeria|flag of Nigeria]]|| [[ئاڵای نێجیریا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نێجیریا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 129 || [[File:Flag of Mauritania.svg|40px]] || [[:en:Flag of Mauritania|flag of Mauritania]]|| [[ئاڵای مۆریتانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مۆریتانیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 130 || [[File:Flag of Senegal.svg|40px]] || [[:en:Flag of Senegal|flag of Senegal]]|| [[ئاڵای سێنیگال]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سێنیگال}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 131 || [[File:Flag of the Central African Republic.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Central African Republic|flag of the Central African Republic]]|| [[ئاڵای کۆماری ئەفریقای ناوەندی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆماری ئەفریقای ناوەندی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 132 || [[File:Flag of Maldives.svg|40px]] || [[:en:Flag of Maldives|flag of Maldives]]|| [[ئاڵای ماڵدیڤ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ماڵدیڤ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 133 || [[File:Flag of Costa Rica (state).svg|40px]] || [[:en:Flag of Costa Rica|flag of Costa Rica]]|| [[ئاڵای کۆستاریکا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆستاریکا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 134 || [[File:Flag of Paraguay.svg|40px]] || [[:en:Flag of Paraguay|flag of Paraguay]]|| [[ئاڵای پاراگوای]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای پاراگوای}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 135 || [[File:Flag of Eritrea.svg|40px]] || [[:en:Flag of Eritrea|flag of Eritrea]]|| [[ئاڵای ئێریتریا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئێریتریا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 136 || [[File:Flag of Mozambique.svg|40px]] || [[:en:Flag of Mozambique|flag of Mozambique]]|| [[ئاڵای مۆزامبیک]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مۆزامبیک}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 137 || [[File:Flag of Haiti.svg|40px]] || [[:en:Flag of Haiti|flag of Haiti]]|| [[ئاڵای ھایتی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ھایتی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 138 || [[File:Flag of Kosovo.svg|40px]] || [[:en:Flag of Kosovo|flag of Kosovo]]|| [[ئاڵای کۆسۆڤۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆسۆڤۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 139 || [[File:Flag of Belize.svg|40px]] || [[:en:Flag of Belize|flag of Belize]]|| [[ئاڵای بەلیز]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بەلیز}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 140 || [[File:Flag of Zambia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Zambia|flag of Zambia]]|| [[ئاڵای زامبیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای زامبیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 141 || [[File:Flag of Niger.svg|40px]] || [[:en:Flag of Niger|flag of Niger]]|| [[ئاڵای نیجەر]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نیجەر}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 142 || [[File:Flag of Grenada.svg|40px]] || [[:en:Flag of Grenada|flag of Grenada]]|| [[ئاڵای گرینادا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گرینادا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 143 || [[File:Flag of the Comoros.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Comoros|flag of the Comoros]]|| [[ئاڵای دوورگەکانی قەمەر]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دوورگەکانی قەمەر}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 144 || [[File:Flag of Rwanda.svg|40px]] || [[:en:Flag of Rwanda|flag of Rwanda]]|| [[ئاڵای ڕواندا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ڕواندا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 145 || [[File:Flag of Madagascar.svg|40px]] || [[:en:Flag of Madagascar|flag of Madagascar]]|| [[ئاڵای ماداگاسکار]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ماداگاسکار}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 146 || [[File:Flag of Uganda.svg|40px]] || [[:en:Flag of Uganda|flag of Uganda]]|| [[ئاڵای ئووگاندا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئووگاندا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 147 || [[File:Flag of Somalia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Somalia|flag of Somalia]]|| [[ئاڵای سۆماڵیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سۆماڵیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 148 || [[File:Flag of San Marino.svg|40px]] || [[:en:Flag of San Marino|flag of San Marino]]|| [[ئاڵای سان مارینۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سان مارینۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 149 || [[File:Flag of Equatorial Guinea.svg|40px]] || [[:en:Flag of Equatorial Guinea|flag of Equatorial Guinea]]|| [[ئاڵای گینێی ئیستوایی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گینێی ئیستوایی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 150 || [[File:Flag of England.svg|40px]] || [[:en:Flag of England|flag of England]]|| [[ئاڵای ئینگلتەرا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئینگلتەرا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 151 || [[File:Flag of El Salvador.svg|40px]] || [[:en:Flag of El Salvador|flag of El Salvador]]|| [[ئاڵای ئێلسالڤادۆر]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئێلسالڤادۆر}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 152 || [[File:Flag of Togo (3-2).svg|40px]] || [[:en:Flag of Togo|flag of Togo]]|| [[ئاڵای تۆگۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای تۆگۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 153 || [[File:Flag of Jamaica.svg|40px]] || [[:en:Flag of Jamaica|flag of Jamaica]]|| [[ئاڵای جامایکا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای جامایکا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 154 || [[File:Flag of Nicaragua.svg|40px]] || [[:en:Flag of Nicaragua|flag of Nicaragua]]|| [[ئاڵای نیکاراگوا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نیکاراگوا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 155 || [[File:Flag of Suriname.svg|40px]] || [[:en:Flag of Suriname|flag of Suriname]]|| [[ئاڵای سورینام]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سورینام}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 156 || [[File:Flag of Kiribati.svg|40px]] || [[:en:Flag of Kiribati|flag of Kiribati]]|| [[ئاڵای کیریباس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کیریباس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 157 || [[File:Flag of the United Nations.svg|40px]] || [[:en:Flag of the United Nations|flag of the United Nations]]|| [[ئاڵای نەتەوە یەکگرتووەکان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نەتەوە یەکگرتووەکان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 158 || [[File:Flag of Mauritius.svg|40px]] || [[:en:Flag of Mauritius|flag of Mauritius]]|| [[ئاڵای مۆریس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مۆریس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 159 || [[File:Flag of Fiji.svg|40px]] || [[:en:Flag of Fiji|flag of Fiji]]|| [[ئاڵای فیجی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای فیجی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 160 || [[File:Flag of Nauru.svg|40px]] || [[:en:Flag of Nauru|flag of Nauru]]|| [[ئاڵای نائووروو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نائووروو}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 161 || [[File:Flag of Sierra Leone.svg|40px]] || [[:en:Flag of Sierra Leone|flag of Sierra Leone]]|| [[ئاڵای سیرالیۆن]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سیرالیۆن}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 162 || [[File:Flag of São Tomé and Príncipe.svg|40px]] || [[:en:Flag of São Tomé and Príncipe|flag of São Tomé and Príncipe]]|| [[ئاڵای ساوتۆمێ و پرینسیپی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ساوتۆمێ و پرینسیپی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 163 || [[File:Flag of Tanzania.svg|40px]] || [[:en:Flag of Tanzania|flag of Tanzania]]|| [[ئاڵای تانزانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای تانزانیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 164 || [[File:Flag of Seychelles.svg|40px]] || [[:en:Flag of Seychelles|flag of Seychelles]]|| [[ئاڵای سیشێل]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سیشێل}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 165 || [[File:Flag of the Dominican Republic.svg|40px]] || [[:en:Flag of Dominican Republic|flag of Dominican Republic]]|| [[ئاڵای کۆماری دۆمینیکان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆماری دۆمینیکان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 166 || [[File:Flag of Hong Kong.svg|40px]] || [[:en:Flag of Hong Kong|flag of Hong Kong]]|| [[ئاڵای ھۆنگ کۆنگ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ھۆنگ کۆنگ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 167 || [[File:Flag of Dominica.svg|40px]] || [[:en:Flag of Dominica|flag of Dominica]]|| [[ئاڵای دۆمینیکا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دۆمینیکا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 168 || [[File:Flag of South Sudan.svg|40px]] || [[:en:Flag of South Sudan|flag of South Sudan]]|| [[ئاڵای سوودانی باشوور]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سوودانی باشوور}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 169 || [[File:Flag of Greenland.svg|40px]] || [[:en:Flag of Greenland|flag of Greenland]]|| [[ئاڵای گرینلاند]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گرینلاند}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 170 || [[File:Flag of Papua New Guinea.svg|40px]] || [[:en:Flag of Papua New Guinea|flag of Papua New Guinea]]|| [[ئاڵای پاپوا گینێی نوێ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای پاپوا گینێی نوێ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 171 || [[File:Flag of the Federated States of Micronesia.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Federated States of Micronesia|flag of the Federated States of Micronesia]]|| [[ئاڵای ویلایەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ویلایەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 172 || [[File:Flag of the Republic of Abkhazia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Abkhazia|flag of Abkhazia]]|| [[ئاڵای ئەبخازیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەبخازیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 173 || [[File:Flag of the Solomon Islands.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Solomon Islands|flag of the Solomon Islands]]|| [[ئاڵای دوورگەکانی سولەیمان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دوورگەکانی سولەیمان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 174 || [[File:Flag of the Faroe Islands.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Faroe Islands|flag of the Faroe Islands]]|| [[ئاڵای دوورگەکانی فارۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دوورگەکانی فارۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 175 || [[File:Flag of the Republic of China.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Republic of China|flag of the Republic of China]]|| [[ئاڵای کۆماری چین]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆماری چین}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 176 || [[File:Flag of Samoa.svg|40px]] || [[:en:Flag of Samoa|flag of Samoa]]|| [[ئاڵای ساموا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ساموا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 177 || [[File:Flag of Palau.svg|40px]] || [[:en:Flag of Palau|flag of Palau]]|| [[ئاڵای پالاو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای پالاو}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 178 || [[File:Flag of Tuvalu.svg|40px]] || [[:en:Flag of Tuvalu|flag of Tuvalu]]|| [[ئاڵای تووڤالوو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای تووڤالوو}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 179 || [[File:Flag of Saint Kitts and Nevis.svg|40px]] || [[:en:Flag of Saint Kitts and Nevis|flag of Saint Kitts and Nevis]]|| [[ئاڵای سەینت کیتس و نیڤیس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سەینت کیتس و نیڤیس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 180 || [[File:Flag of Vanuatu.svg|40px]] || [[:en:Flag of Vanuatu|flag of Vanuatu]]|| [[ئاڵای ڤانواتوو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ڤانواتوو}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 181 || [[File:Flag of Saint Lucia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Saint Lucia|flag of Saint Lucia]]|| [[ئاڵای سەینت لووسیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سەینت لووسیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 182 || [[File:Flag of Tonga.svg|40px]] || [[:en:Flag of Tonga|flag of Tonga]]|| [[ئاڵای تۆنگا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای تۆنگا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 183 || [[File:Flag of Transnistria (state).svg|40px]] || [[:en:Flag of Transnistria|flag of Transnistria]]|| [[ئاڵای ترانسنیستریا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ترانسنیستریا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 184 || [[File:Flag of the Marshall Islands.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Marshall Islands|flag of the Marshall Islands]]|| [[ئاڵای دوورگەکانی مارشاڵ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دوورگەکانی مارشاڵ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 185 || [[File:Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg|40px]] || [[:en:Flag of Western Sahara|Flag of Western Sahara]]|| [[ئاڵای سەحرای ڕۆژاوا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سەحرای ڕۆژاوا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 186 || [[File:Flag of Gibraltar.svg|40px]] || [[:en:Flag of Gibraltar|flag of Gibraltar]]|| [[ئاڵای گیبرالتار]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گیبرالتار}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 187 || [[File:Flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|40px]] || [[:en:Flag of Saint Vincent and the Grenadines|flag of Saint Vincent and the Grenadines]]|| [[ئاڵای سەینت ڤینسێنت و گرینادینز]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سەینت ڤینسێنت و گرینادینز}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 188 || [[File:Flag of Åland.svg|40px]] || [[:en:Flag of Åland Islands|flag of Åland Islands]]|| [[ئاڵای دوورگەکانی ئۆلاند]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دوورگەکانی ئۆلاند}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 189 || [[File:Flag of the Isle of Man.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Isle of Man|flag of the Isle of Man]]|| [[ئاڵای دوورگەی مان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دوورگەی مان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 190 || [[File:Flag of Macau.svg|40px]] || [[:en:Flag of Macau|flag of Macau]]|| [[ئاڵای ماکاو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ماکاو}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 191 || [[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|40px]] || [[:en:Flag of Nazi Germany|flag of Nazi Germany]] |[[ئاڵای ئەڵمانیای نازی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەڵمانیای نازی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |} === '''<big>پێڕستی پەرەپێدانی وتاری وڵاتەکان</big>''' === <big>ئەم وتارانە پێشتر درووستکراون، پێویستیان بە پەرەپێدانی زیاتر ھەیە بۆ ئەوەی لە پۆلینی کۆڵکە نەمێنێت</big>. {| class="wikitable" |- ! # ! '''<big>ناوی کوردی</big>''' ! '''<big>قەبارەی وتار پێش دەستکاری</big>''' ! '''<big>قەبارەی وتار دوای دەستکاری</big>''' ! '''<big>زیادکراوی قەبارە (بایت)</big>''' ! '''<big>ئەرک بۆ</big>''' ! '''<big>ڕەوش</big>''' |- | ١ | [[ئەفغانستان]] ^{([[وتووێژ:ئەفغانستان|لێدوان]])} | {{formatnum:15363}} | {{formatnum:{{PAGESIZE:ئەفغانستان}}}} | {{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەفغانستان|R}}-15363}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- |2 | [[ئەلبانیا]] ^{([[وتووێژ:ئەلبانیا|لێدوان]])} |{{formatnum:11549}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئەلبانیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەلبانیا|R}}-11549}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- |3 | [[جەزائیر]] ^{([[وتووێژ:جەزائیر|لێدوان]])} |{{formatnum:5971}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:جەزائیر}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:جەزائیر|R}}-5971}}}} |[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]] |سڕانەوە کراوە و دووبارە نوسراوەتەوە، بەکارهێنەر هێشتا چالاکە تێیدا. |- |4 | [[ئەندۆرا|ئاندۆرا]] ^{([[وتووێژ:ئاندۆرا|لێدوان]])} |{{formatnum:58433}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئەندۆرا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەندۆرا|R}}-58433}}}} | | |- |5 | [[ئەنگۆلا]] ^{([[وتووێژ:ئەنگۆلا |لێدوان]])} |{{formatnum:20757}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئەنگۆلا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەنگۆلا|R}}-20757}}}} | | |- |6 | [[ئانتیگوا و باربوودا|ئانتیگوا و باربودا]] ^{([[وتووێژ:ئانتیگوا و باربودا|لێدوان]])} |{{formatnum:6262}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئانتیگوا و باربوودا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئانتیگوا و باربوودا|R}}-6262}}}} | | |- |7 | [[ئەرژەنتین|ئارجەنتین]]^{([[وتووێژ:ئارجەنتین|لێدوان]])} |{{formatnum:35069}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئەرژەنتین}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەرژەنتین|R}}-35069}}}} | | |- |8 | [[ئەرمەنستان]]^{([[وتووێژ:ئەرمەنستان|لێدوان]])} |{{formatnum:15697}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئەرمەنستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەرمەنستان|R}}-15697}}}} | | |- |9 | [[نەمسا]] ^{([[وتووێژ:نەمسا|لێدوان]])} |{{formatnum:5084}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نەمسا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نەمسا|R}}-5084}}}} | | |- |10 | [[ئازەربایجان]] ^{([[وتووێژ:ئازەربایجان|لێدوان]])} |{{formatnum:12666}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئازەربایجان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئازەربایجان|R}}-12666}}}} | | |- |11 | [[بەھاما]]^{([[وتووێژ:بەھاما|لێدوان]])} |{{formatnum:6502}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بەھاما}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بەھاما|R}}-6502}}}} | | |- |12 | [[بەحرەین]] ^{([[وتووێژ:بەحرەین|لێدوان]])} |{{formatnum:8160}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بەحرەین}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بەحرەین|R}}-8160}}}} | | |- |13 | [[بەنگلادێش|بەنگلادیش]] ^{([[وتووێژ:بەنگلادێش|لێدوان]])} |{{formatnum:13749}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بەنگلادێش}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بەنگلادێش|R}}-13749}}}} | | |- |14 | [[باربادۆس]] ^{([[وتووێژ:باربادۆس|لێدوان]])} |{{formatnum:5668}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:باربادۆس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:باربادۆس|R}}-5668}}}} | | |- |15 | [[بیلاڕووس]] ^{([[وتووێژ:بیلاڕووس|لێدوان]])} |{{formatnum:7280}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بیلاڕووس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بیلاڕووس|R}}-7280}}}} | | |- |16 | [[بەلجیکا]]^{([[وتووێژ:بەلجیکا|لێدوان]])} |{{formatnum:10692}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بەلجیکا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بەلجیکا|R}}-10692}}}} | | |- |17 | [[بەلیز]] ^{([[وتووێژ:بەلیز|لێدوان]])} |{{formatnum:5721}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بەلیز}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بەلیز|R}}-5721}}}} | | |- |18 | [[بێنین|بنین]] ^{([[وتووێژ:بنین |لێدوان]])} |{{formatnum:1746}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بێنین}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بێنین|R}}-1746}}}} | | |- |19 | [[بووتان]]^{([[وتووێژ:بووتان|لێدوان]])} |{{formatnum:3959}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بووتان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بووتان|R}}-3959}}}} | | |- |20 | [[بۆلیڤیا]]^{([[وتووێژ:بۆلیڤیا|لێدوان]])} |{{formatnum:10827}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بۆلیڤیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بۆلیڤیا|R}}-10827}}}} | | |- |21 | [[بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا]] ^{([[وتووێژ:ۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا|لێدوان]])} |{{formatnum:38819}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا|R}}-38819}}}} | | |- |22 | [[بۆتسوانا]] ^{([[وتووێژ:بۆتسوانا|لێدوان]])} |{{formatnum:10750}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بۆتسوانا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بۆتسوانا|R}}-10750}}}} | | |- |23 | [[بەڕازیل]] - کۆماری فیدەراتیڤی بەڕازیل ^{([[وتووێژ:بەڕازیل|لێدوان]])} |{{formatnum:16112}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بەڕازیل}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بەڕازیل|R}}-16112}}}} | | |- |24 | [[بروونای]] ^{([[وتووێژ:بروونای|لێدوان]])} |{{formatnum:7828}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بروونای}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بروونای|R}}-7828}}}} | | |- |25 | [[بولگاریا]]^{([[وتووێژ:بولگاریا|لێدوان]])} |{{formatnum:19149}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بولگاریا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بولگاریا|R}}-19149}}}} | | |- |26 | [[بورکینا فاسۆ|بورکینافاسۆ]] ^{([[وتووێژ:بورکینا فاسۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:6101}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بورکینا فاسۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بورکینا فاسۆ|R}}-6101}}}} | | |- |27 | [[میانمار]] ^{([[وتووێژ:میانمار |لێدوان]])} |{{formatnum:8571}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:میانمار}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:میانمار|R}}-8571}}}} | | |- |28 | [[بوروندی]] ^{([[وتووێژ:بوروندی|لێدوان]])} |{{formatnum:11339}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بوروندی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بوروندی|R}}-11339}}}} | | |- |29 | [[کەمبۆدیا]] ^{([[وتووێژ:کەمبۆدیا|لێدوان]])} |{{formatnum:9740}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کەمبۆدیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کەمبۆدیا|R}}-9740}}}} | | |- |30 | [[کامیروون]] ^{([[وتووێژ:کامیروون|لێدوان]])} |{{formatnum:6602}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کامیروون}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کامیروون|R}}-6602}}}} | | |- |31 | [[کەنەدا]] ^{([[وتووێژ:کەنەدا|لێدوان]])} |{{formatnum:67802}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کەنەدا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کەنەدا|R}}-67802}}}} | | |- |32 | [[کەیپڤەرد]] ^{([[وتووێژ:کەیپڤەرد|لێدوان]])} |{{formatnum:12891}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کەیپڤەرد}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کەیپڤەرد|R}}-12891}}}} | | |- |33 | [[کۆماری ئەفریقای ناوەندی|کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست]] ^{([[وتووێژ:کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست|لێدوان]])} |{{formatnum:2257}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆماری ئەفریقای ناوەندی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆماری ئەفریقای ناوەندی|R}}-2257}}}} | | |- |34 | [[چاد]]^{([[وتووێژ:چاد|لێدوان]])} |{{formatnum:3941}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:چاد}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:چاد|R}}-3941}}}} | | |- |35 | [[چیلی]] ^{([[وتووێژ:چیلی|لێدوان]])} |{{formatnum:51874}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:چیلی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:چیلی|R}}-51874}}}} | | |- |36 | [[چین]]^{([[وتووێژ:چین|لێدوان]])} |{{formatnum:9946}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:چین}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:چین|R}}-9946}}}} | | |- |37 | [[کۆڵۆمبیا]] ^{([[وتووێژ:کۆڵۆمبیا|لێدوان]])} |{{formatnum:15516}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆڵۆمبیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆڵۆمبیا|R}}-15516}}}} | | |- |38 | [[دوورگەکانی قەمەر]] ^{([[وتووێژ:دوورگەکانی قەمەر|لێدوان]])} |{{formatnum:5868}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:دوورگەکانی قەمەر}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:دوورگەکانی قەمەر|R}}-5868}}}} | | |- |39 | [[کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ|کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ]] ^{([[وتووێژ:کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:2352}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ|R}}-2352}}}} | | |- |40 | [[کۆماری کۆنگۆ]] ^{([[وتووێژ:کۆماری کۆنگۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:6929}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆماری کۆنگۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆماری کۆنگۆ|R}}-6929}}}} | | |- |41 | [[کۆستاریکا]] ^{([[وتووێژ:کۆستاریکا|لێدوان]])} |{{formatnum:6766}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆستاریکا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆستاریکا|R}}-6766}}}} | | |- |42 | [[کۆتدیڤوار]] ^{([[وتووێژ:کۆتدیڤوار|لێدوان]])} |{{formatnum:27689}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆتدیڤوار}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆتدیڤوار|R}}-27689}}}} | | |- |43 | [[کرواتیا|کرۆواتیا]]^{([[وتووێژ:کرۆواتیا|لێدوان]])} |{{formatnum:8279}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کرواتیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کرواتیا|R}}-8279}}}} | | |- |44 | [[کووبا]]^{([[وتووێژ:کووبا|لێدوان]])} |{{formatnum:7711}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کووبا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کووبا|R}}-7711}}}} | | |- |45 | [[قوبرس]] ^{([[وتووێژ:قوبرس|لێدوان]])} |{{formatnum:6096}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:قوبرس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:قوبرس|R}}-6096}}}} | | |- |46 | [[کۆماری چیک]] ^{([[وتووێژ:چیک|لێدوان]])} |{{formatnum:5071}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆماری چیک}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆماری چیک|R}}-5071}}}} | | |- |47 | [[دانمارک]] ^{([[وتووێژ:دانمارک|لێدوان]])} |{{formatnum:6081}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:دانمارک}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:دانمارک|R}}-6081}}}} | | |- |48 | [[جیبووتی]] ^{([[وتووێژ:جیبووتی|لێدوان]])} |{{formatnum:2183}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:جیبووتی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:جیبووتی|R}}-2183}}}} | | |- |49 | [[دۆمینیکا]]^{([[وتووێژ:دۆمینیکا|لێدوان]])} |{{formatnum:1314}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:دۆمینیکا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:دۆمینیکا|R}}-1314}}}} | | |- |50 | [[کۆماری دۆمینیکان]] ^{([[وتووێژ:کۆماری دۆمینیکان|لێدوان]])} |{{formatnum:3939}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆماری دۆمینیکان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆماری دۆمینیکان|R}}-3939}}}} | | |- |51 | [[تیمۆری ڕۆژھەڵات]] ^{([[وتووێژ:تیمۆری ڕۆژھەڵات|لێدوان]])} |{{formatnum:4603}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تیمۆری ڕۆژھەڵات}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تیمۆری ڕۆژھەڵات|R}}-4603}}}} | | |- |52 | [[ئێکوادۆر|ئیکوادۆر]] ^{([[وتووێژ:ئیکوادۆر|لێدوان]])} |{{formatnum:6016}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئێکوادۆر}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئێکوادۆر|R}}-6016}}}} | | |- |53 | [[میسر]] ^{([[وتووێژ:میسر|لێدوان]])} |{{formatnum:11882}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:میسر}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:میسر|R}}-11882}}}} | | |- |54 | [[ئێلسالڤادۆر]]^{([[وتووێژ:ئێلسالڤادۆر|لێدوان]])} |{{formatnum:15049}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئێلسالڤادۆر}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئێلسالڤادۆر|R}}-15049}}}} | | |- |55 | [[گینێی ئیستوایی]] ^{([[وتووێژ:گینێی ئیستوایی|لێدوان]])} |{{formatnum:8272}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گینێی ئیستوایی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گینێی ئیستوایی|R}}-8272}}}} | | |- |56 | [[ئێریتریا|ئەریتریا]] ^{([[وتووێژ:ئەریتریا|لێدوان]])} |{{formatnum:12572}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئێریتریا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئێریتریا|R}}-12572}}}} | | |- |57 | [[ئیستۆنیا|ئەستۆنیا]]^{([[وتووێژ:ئەستۆنیا|لێدوان]])} |{{formatnum:20322}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئیستۆنیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئیستۆنیا|R}}-20322}}}} | | |- |58 | [[ئیتیۆپیا|ئەتیۆپیا]] ^{([[وتووێژ:ئەتیۆپیا|لێدوان]])} |{{formatnum:9941}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئیتیۆپیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئیتیۆپیا|R}}-9941}}}} | | |- |59 | [[فیجی]]^{([[وتووێژ:فیجی|لێدوان]])} |{{formatnum:5957}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:فیجی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:فیجی|R}}-5957}}}} | | |- |60 | [[فینلاند]] ^{([[وتووێژ:فینلاند|لێدوان]])} |{{formatnum:10790}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:فینلاند}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:فینلاند|R}}-10790}}}} | | |- |61 | [[فەڕەنسا]] ^{([[وتووێژ:فەڕەنسا|لێدوان]])} |{{formatnum:24463}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:فەڕەنسا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:فەڕەنسا|R}}-24463}}}} | | |- |61 | [[گابۆن]] ^{([[وتووێژ:گابۆن|لێدوان]])} |{{formatnum:7459}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گابۆن}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گابۆن|R}}-7459}}}} | | |- |62 | [[گامبیا]] ^{([[وتووێژ:گامبیا|لێدوان]])} |{{formatnum:10922}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گامبیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گامبیا|R}}-10922}}}} | | |- |63 | [[گورجستان]] ^{([[وتووێژ:گورجستان|لێدوان]])} |{{formatnum:57005}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گورجستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گورجستان|R}}-57005}}}} | | |- |64 | [[ئەڵمانیا|ئاڵمانیا]] ^{([[وتووێژ:ئەڵمانیا|لێدوان]])} |{{formatnum:115633}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئەڵمانیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەڵمانیا|R}}-115633}}}} | | |- |65 | [[گانا]] ^{([[وتووێژ:گانا|لێدوان]])} |{{formatnum:8173}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گانا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گانا|R}}-8173}}}} | | |- |66 | [[یۆنان]] ^{([[وتووێژ:یۆنان|لێدوان]])} |{{formatnum:14589}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:یۆنان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:یۆنان|R}}-14589}}}} | | |- |67 | [[گرینادا]] ^{([[وتووێژ:گرینادا|لێدوان]])} |{{formatnum:1289}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گرینادا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گرینادا|R}}-1289}}}} | | |- |68 | [[گواتیمالا]] ^{([[وتووێژ:گواتیمالا|لێدوان]])} |{{formatnum:6152}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گواتیمالا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گواتیمالا|R}}-6152}}}} | | |- |69 | [[گینێ]] ^{([[وتووێژ:گینێ|لێدوان]])} |{{formatnum:2453}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گینێ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گینێ|R}}-2453}}}} | | |- |70 | [[گینێ بیساو]] ^{([[وتووێژ:گینێ بیساو|لێدوان]])} |{{formatnum:2305}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گینێ بیساو}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گینێ بیساو|R}}-2305}}}} | | |- |71 | [[گویانا]]^{([[وتووێژ:گویانا|لێدوان]])} |{{formatnum:2135}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گویانا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گویانا|R}}-2135}}}} | | |- |72 | [[ھایتی]] ^{([[وتووێژ:ھایتی|لێدوان]])} |{{formatnum:1401}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ھایتی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ھایتی|R}}-1401}}}} | | |- |73 | [[ھۆندووراس]] ^{([[وتووێژ:ھۆندووراس|لێدوان]])} |{{formatnum:10095}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ھۆندووراس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ھۆندووراس|R}}-10095}}}} | | |- |74 | [[مەجارستان]] ^{([[وتووێژ:مەجارستان|لێدوان]])} |{{formatnum:12908}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مەجارستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مەجارستان|R}}-12908}}}} | | |- |75 | [[ئایسلەند]] ^{([[وتووێژ:ئایسلەند|لێدوان]])} |{{formatnum:10751}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئایسلەند}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئایسلەند|R}}-10751}}}} | | |- |76 | [[ھیندستان]] ^{([[وتووێژ:ھیندستان|لێدوان]])} |{{formatnum:322155}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ھیندستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ھیندستان|R}}-322155}}}} | | |- |77 | [[ئیندۆنیزیا]] ^{([[وتووێژ:ئیندۆنیزیا|لێدوان]])} |{{formatnum:36307}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئیندۆنیزیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئیندۆنیزیا|R}}-36307}}}} | | |- |78 | [[ئێران]] ^{([[وتووێژ:ئێران|لێدوان]])} |{{formatnum:29365}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئێران}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئێران|R}}-29365}}}} | | |- |79 | [[عێراق]]^{([[وتووێژ:عێراق|لێدوان]])} |{{formatnum:74878}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:عێراق}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:عێراق|R}}-74878}}}} | | |- |80 | [[ئیرلەندا]] ^{([[وتووێژ:ئیرلەندا|لێدوان]])} |{{formatnum:19391}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئیرلەندا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئیرلەندا|R}}-19391}}}} | | |- |81 | [[ئیتاڵیا]] ^{([[وتووێژ:ئیتاڵیا|لێدوان]])} |{{formatnum:10942}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئیتاڵیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئیتاڵیا|R}}-10942}}}} | | |- |82 | [[جامایکا]] ^{([[وتووێژ:جامایکا|لێدوان]])} |{{formatnum:4379}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:جامایکا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:جامایکا|R}}-4379}}}} | | |- |83 | [[ژاپۆن]] ^{([[وتووێژ:ژاپۆن|لێدوان]])} |{{formatnum:13797}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ژاپۆن}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ژاپۆن|R}}-13797}}}} | | |- |84 | [[ئوردن]] ^{([[وتووێژ:ئوردن|لێدوان]])} |{{formatnum:15637}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئوردن}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئوردن|R}}-15637}}}} | | |- |85 | [[کازاخستان]] ^{([[وتووێژ:کازاخستان|لێدوان]])} |{{formatnum:5974}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کازاخستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کازاخستان|R}}-5974}}}} | | |- |86 | [[کینیا]]^{([[وتووێژ:کینیا|لێدوان]])} |{{formatnum:8383}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کینیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کینیا|R}}-8383}}}} | | |- |87 | [[کیریباس]] ^{([[وتووێژ:کیریباس|لێدوان]])} |{{formatnum:1334}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کیریباس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کیریباس|R}}-1334}}}} | | |- |88 | [[کۆریای باکوور]]^{([[وتووێژ:کۆریای باکوور|لێدوان]])} |{{formatnum:7023}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆریای باکوور}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆریای باکوور|R}}-7023}}}} | | |- |89 | [[کۆریای باشوور]] ^{([[وتووێژ:کۆریای باشوور|لێدوان]])} |{{formatnum:16641}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆریای باشوور}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆریای باشوور|R}}-16641}}}} | | |- |90 | [[کووەیت]] ^{([[وتووێژ:کووەیت|لێدوان]])} |{{formatnum:14001}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کووەیت}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کووەیت|R}}-14001}}}} | | |- |91 | [[قرغیزستان]] ^{([[وتووێژ:قرغیزستان|لێدوان]])} |{{formatnum:5428}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:قرغیزستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:قرغیزستان|R}}-5428}}}} | | |- |92 | [[لاوس]] ^{([[وتووێژ:لاوس|لێدوان]])} |{{formatnum:8095}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لاوس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لاوس|R}}-8095}}}} | | |- |93 | [[لاتڤیا]] ^{([[وتووێژ:لاتڤیا|لێدوان]])} |{{formatnum:28545}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لاتڤیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لاتڤیا|R}}-28545}}}} | | |- |94 | [[لوبنان]] ^{([[وتووێژ:لوبنان|لێدوان]])} |{{formatnum:9617}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لوبنان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لوبنان|R}}-9617}}}} | | |- |95 | [[لیبێریا|لیبەریا]] ^{([[وتووێژ:لیبەریا|لێدوان]])} |{{formatnum:16713}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لیبێریا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لیبێریا|R}}-16713}}}} | | |- |96 | [[لیبیا]] ^{([[وتووێژ:لیبیا|لێدوان]])} |{{formatnum:8601}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لیبیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لیبیا|R}}-8601}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |97 | [[لیختنشتاین]] ^{([[وتووێژ:لیختنشتاین|لێدوان]])} |{{formatnum:9157}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لیختنشتاین}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لیختنشتاین|R}}-9157}}}} | | |- |98 | [[لیتوانیا]]^{([[وتووێژ:لیتوانیا|لێدوان]])} |{{formatnum:7480}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لیتوانیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لیتوانیا|R}}-7480}}}} | | |- |99 | [[لۆکسمبۆرگ|لوکسەمبورگ]]^{([[وتووێژ:لۆکسمبۆرگ|لێدوان]])} |{{formatnum:12489}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لۆکسمبۆرگ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لۆکسمبۆرگ|R}}-12489}}}} | | |- |100 | [[مەقدوونیای باکوور|مەقدوونیا]]^{([[وتووێژ:مەقدوونیا|لێدوان]])} |{{formatnum:11250}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مەقدوونیای باکوور}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مەقدوونیای باکوور|R}}-11250}}}} | | |- |101 | [[ماداگاسکار]] ^{([[وتووێژ:ماداگاسکار|لێدوان]])} |{{formatnum:2538}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ماداگاسکار}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ماداگاسکار|R}}-2538}}}} | | |- |102 | [[مالاوی]] ^{([[وتووێژ:مالاوی|لێدوان]])} |{{formatnum:36937}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مالاوی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مالاوی|R}}-36937}}}} | | |- |103 | [[مالیزیا]] ^{([[وتووێژ:مالیزیا|لێدوان]])} |{{formatnum:26874}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مالیزیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مالیزیا|R}}-26874}}}} | | |- |104 | [[ماڵدیڤ|مالدیڤ]] ^{([[وتووێژ:ماڵدیڤ|لێدوان]])} |{{formatnum:12946}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ماڵدیڤ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ماڵدیڤ|R}}-12946}}}} | | |- |105 | [[مالی]] ^{([[وتووێژ:مالی|لێدوان]])} |{{formatnum:5202}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مالی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مالی|R}}-5202}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |106 | [[ماڵتا]] ^{([[وتووێژ:ماڵتا|لێدوان]])} |{{formatnum:10693}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ماڵتا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ماڵتا|R}}-10693}}}} | | |- |107 | [[دوورگەکانی مارشاڵ]] ^{([[وتووێژ:دوورگەکانی مارشاڵ|لێدوان]])} |{{formatnum:1129}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:دوورگەکانی مارشاڵ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:دوورگەکانی مارشاڵ|R}}-1129}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |108 | [[مۆریتانیا]]^{([[وتووێژ:مۆریتانیا|لێدوان]])} |{{formatnum:1659}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مۆریتانیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مۆریتانیا|R}}-1659}}}} | | |- |109 | [[مۆریس]] ^{([[وتووێژ:مۆریس|لێدوان]])} |{{formatnum:10935}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مۆریس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مۆریس|R}}-10935}}}} | | |- |110 | [[مەکسیک]] ^{([[وتووێژ:مەکسیک|لێدوان]])} |{{formatnum:9222}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مەکسیک}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مەکسیک|R}}-9222}}}} | | |- |110 | [[ویلایەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا|مایکرۆنیزیا]] ^{([[وتووێژ:دەوڵەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا|لێدوان]])} |{{formatnum:1907}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ویلایەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ویلایەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا|R}}-1907}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |112 | [[مۆلدۆڤا]]^{([[وتووێژ:مۆلدۆڤا|لێدوان]])} |{{formatnum:31763}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مۆلدۆڤا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مۆلدۆڤا|R}}-31763}}}} | | |- |113 | [[مۆناکۆ]] ^{([[وتووێژ:مۆناکۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:3613}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مۆناکۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مۆناکۆ|R}}-3613}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |114 | [[مەنگۆلیا]] ^{([[وتووێژ:مەنگۆلیا|لێدوان]])} |{{formatnum:11731}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مەنگۆلیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مەنگۆلیا|R}}-11731}}}} | | |- |115 | [[مۆنتینیگرۆ]] ^{([[وتووێژ:مۆنتینیگرۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:10453}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مۆنتینیگرۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مۆنتینیگرۆ|R}}-10453}}}} | | |- |116 | [[مەغریب]] ^{([[وتووێژ:مەغریب|لێدوان]])} |{{formatnum:18306}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مەغریب}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مەغریب|R}}-18306}}}} | | |- |117 | [[مۆزامبیک]] ^{([[وتووێژ:مۆزامبیک|لێدوان]])} |{{formatnum:7215}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مۆزامبیک}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مۆزامبیک|R}}-7215}}}} | | |- |118 | [[نامیبیا]] ^{([[وتووێژ:نامیبیا|لێدوان]])} |{{formatnum:1296}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نامیبیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نامیبیا|R}}-1296}}}} | | |- |119 | [[نائووروو|نائوروو]] ^{([[وتووێژ:نائوروو|لێدوان]])} |{{formatnum:1651}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نائووروو}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نائووروو|R}}-1651}}}} | | |- |120 | [[نیپال]] ^{([[وتووێژ:نیپال|لێدوان]])} |{{formatnum:9261}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نیپال}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نیپال|R}}-9261}}}} | | |- |121 | [[شانشینی ھۆڵەندا|ھۆڵەندا]] ^{([[وتووێژ:ھۆڵەندا|لێدوان]])} |{{formatnum:4112}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:شانشینی ھۆڵەندا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:شانشینی ھۆڵەندا|R}}-4112}}}} | | |- |122 | [[نیوزیلاند]] ^{([[وتووێژ:نیوزیلاند|لێدوان]])} |{{formatnum:22252}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نیوزیلاند}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نیوزیلاند|R}}-22252}}}} | | |- |123 | [[نیکاراگوا]] ^{([[وتووێژ:نیکاراگوا|لێدوان]])} |{{formatnum:12702}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نیکاراگوا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نیکاراگوا|R}}-12702}}}} | | |- |124 | [[نیجەر]]^{([[وتووێژ:نیجەر|لێدوان]])} |{{formatnum:6355}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نیجەر}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نیجەر|R}}-6355}}}} | | |- |125 | [[نێجیریا]] ^{([[وتووێژ:نێجیریا|لێدوان]])} |{{formatnum:11593}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نێجیریا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نێجیریا|R}}-11593}}}} | | |- |126 | [[نەرویژ|نۆرویژ]] ^{([[وتووێژ:نۆرویژ|لێدوان]])} |{{formatnum:26707}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نەرویژ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نەرویژ|R}}-26707}}}} | | |- |127 | [[عومان]] ^{([[وتووێژ:عومان|لێدوان]])} |{{formatnum:6872}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:عومان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:عومان|R}}-6872}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |128 | [[پاکستان]] ^{([[وتووێژ:پاکستان|لێدوان]])} |{{formatnum:12648}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پاکستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پاکستان|R}}-12648}}}} | | |- |129 | [[پالاو]]^{([[وتووێژ:پالاو|لێدوان]])} |{{formatnum:4846}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پالاو}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پالاو|R}}-4846}}}} | | |- |130 | [[پەنەما|پاناما]] ^{([[وتووێژ:پاناما|لێدوان]])} |{{formatnum:8064}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پەنەما}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پەنەما|R}}-8064}}}} | | |- |131 | [[پاپوا گینێی نوێ]] ^{([[وتووێژ:پاپوا گینێی نوێ|لێدوان]])} |{{formatnum:1208}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پاپوا گینێی نوێ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پاپوا گینێی نوێ|R}}-1208}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |132 | [[پاراگوای]]^{([[وتووێژ:پاراگوای|لێدوان]])} |{{formatnum:6722}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پاراگوای}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پاراگوای|R}}-6722}}}} | | |- |133 | [[پێروو|پیروو]]^{([[وتووێژ:پیروو|لێدوان]])} |{{formatnum:6485}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پێروو}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پێروو|R}}-6485}}}} | | |- |134 | [[فلیپین]] ^{([[وتووێژ:فلیپین|لێدوان]])} |{{formatnum:4887}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:فلیپین}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:فلیپین|R}}-4887}}}} | | |- |135 | [[پۆڵەندا]] ^{([[وتووێژ:پۆڵەندا|لێدوان]])} |{{formatnum:14511}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پۆڵەندا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پۆڵەندا|R}}-14511}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |136 | [[پورتوگال]] ^{([[وتووێژ:پورتوگال|لێدوان]])} |{{formatnum:26884}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پورتوگال}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پورتوگال|R}}-26884}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |137 | [[قەتەر]] ^{([[وتووێژ:قەتەر|لێدوان]])} |{{formatnum:12732}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:قەتەر}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:قەتەر|R}}-12732}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|kurd2021]] | |- |138 | [[ڕۆمانیا]] ^{([[وتووێژ:ڕۆمانیا|لێدوان]])} |{{formatnum:29769}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ڕۆمانیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ڕۆمانیا|R}}-29769}}}} | | |- |139 | [[ڕووسیا]]^{([[وتووێژ:ڕووسیا|لێدوان]])} |{{formatnum:31368}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ڕووسیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ڕووسیا|R}}-31368}}}} | | |- |140 | [[ڕواندا]] ^{([[وتووێژ:ڕواندا|لێدوان]])} |{{formatnum:2487}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ڕواندا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ڕواندا|R}}-2487}}}} | | |- |141 | [[سەینت کیتس و نیڤیس]]^{([[وتووێژ:سەینت کیتس و نیڤیس|لێدوان]])} |{{formatnum:7155}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سەینت کیتس و نیڤیس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سەینت کیتس و نیڤیس|R}}-7155}}}} | | |- |142 | [[سەینت لووسیا]] ^{([[وتووێژ:سەینت لووسیا|لێدوان]])} |{{formatnum:8411}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سەینت لووسیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سەینت لووسیا|R}}-8411}}}} | | |- |143 | [[سەینت ڤینسەنت و گرینادینز]] ^{([[وتووێژ:سەینت ڤینسەنت و گرینادینز|لێدوان]])} |{{formatnum:6699}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سەینت ڤینسەنت و گرینادینز}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سەینت ڤینسەنت و گرینادینز|R}}-6699}}}} | | |- |144 | [[ساموا]]^{([[وتووێژ:ساموا|لێدوان]])} |{{formatnum:1243}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ساموا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ساموا|R}}-1243}}}} | | |- |145 | [[سان مارینۆ]] ^{([[وتووێژ:سان مارینۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:2742}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سان مارینۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سان مارینۆ|R}}-2742}}}} | | |- |146 | [[ساوتۆمێ و پرینسیپی|ساوتومێ و پرینسیپی]] ^{([[وتووێژ:ساوتومێ و پرینسیپی|لێدوان]])} |{{formatnum:2115}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ساوتۆمێ و پرینسیپی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ساوتۆمێ و پرینسیپی|R}}-2115}}}} | | |- |147 | [[عەرەبستانی سعوودی|عەرەبستانی سەعوودی]] ^{([[وتووێژ:عەرەبستانی سەعوودی|لێدوان]])} |{{formatnum:20551}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:عەرەبستانی سعوودی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:عەرەبستانی سعوودی|R}}-20551}}}} | | |- |148 | [[سێنیگال|سینیگال]] ^{([[وتووێژ:سێنیگال|لێدوان]])} |{{formatnum:8155}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سێنیگال}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سێنیگال|R}}-8155}}}} | | |- |149 | [[سڕبیا|سربیا]] ^{([[وتووێژ:سڕبیا|لێدوان]])} |{{formatnum:9858}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سڕبیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سڕبیا|R}}-9858}}}} | | |- |150 | [[سیشێل]] ^{([[وتووێژ:سیشێل|لێدوان]])} |{{formatnum:4558}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سیشێل}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سیشێل|R}}-4558}}}} | | |- |152 | [[سیەرالیۆن]]^{([[وتووێژ:سیەرالیۆن|لێدوان]])} |{{formatnum:6029}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سیەرالیۆن}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سیەرالیۆن|R}}-6029}}}} | | |- |153 | [[سینگاپوور|سینگاپور]] ^{([[وتووێژ:سینگاپوور|لێدوان]])} |{{formatnum:4989}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سینگاپوور}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سینگاپوور|R}}-4989}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- |154 | [[سلۆڤاکیا]] ^{([[وتووێژ:سلۆڤاکیا|لێدوان]])} |{{formatnum:21497}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سلۆڤاکیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سلۆڤاکیا|R}}-21497}}}} | | |- |155 | [[سلۆڤێنیا]] ^{([[وتووێژ:سلۆڤێنیا|لێدوان]])} |{{formatnum:12621}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سلۆڤێنیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سلۆڤێنیا|R}}-12621}}}} | | |- |156 | [[دوورگەکانی سولەیمان|دوورگەکانی سلێمان]] ^{([[وتووێژ:دوورگەکانی سلێمان|لێدوان]])} |{{formatnum:1256}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:دوورگەکانی سولەیمان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:دوورگەکانی سولەیمان|R}}-1256}}}} | | |- |156 | [[سۆماڵیا|سۆمالیا]] ^{([[وتووێژ:سۆماڵیا|لێدوان]])} |{{formatnum:3724}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سۆماڵیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سۆماڵیا|R}}-3724}}}} | | |- |157 | [[ئەفریقای باشوور]] ^{([[وتووێژ:ئەفریقای باشوور|لێدوان]])} |{{formatnum:4592}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئەفریقای باشوور}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەفریقای باشوور|R}}-4592}}}} | | |- |158 | [[ئیسپانیا]] ^{([[وتووێژ:ئیسپانیا|لێدوان]])} |{{formatnum:34133}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئیسپانیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئیسپانیا|R}}-34133}}}} | | |- |159 | [[سریلانکا]] ^{([[وتووێژ:سریلانکا|لێدوان]])} |{{formatnum:5221}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سریلانکا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سریلانکا|R}}-5221}}}} | | |- |160 | [[سوودان]] ^{([[وتووێژ:سوودان|لێدوان]])} |{{formatnum:17971}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سوودان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سوودان|R}}-17971}}}} | | |- |161 | [[سورینام]] ^{([[وتووێژ:سورینام|لێدوان]])} |{{formatnum:1858}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سورینام}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سورینام|R}}-1858}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|kurd2021]] | |- |162 | [[ئێسواتینی|سوازیلاند]] ^{([[وتووێژ:سوازیلاند|لێدوان]])} |{{formatnum:2965}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئێسواتینی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئێسواتینی|R}}-2965}}}} | | |- |163 | [[سوێد]] ^{([[وتووێژ:سوێد|لێدوان]])} |{{formatnum:120618}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سوێد}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سوێد|R}}-120618}}}} | | |- |164 | [[سویسڕا]] ^{([[وتووێژ:سویسڕا|لێدوان]])} |{{formatnum:20155}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سویسڕا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سویسڕا|R}}-20155}}}} | | |- |165 | [[سووریا]] ^{([[وتووێژ:سووریا|لێدوان]])} |{{formatnum:10811}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سووریا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سووریا|R}}-10811}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |166 | [[تاجیکستان]] ^{([[وتووێژ:تاجیکستان|لێدوان]])} |{{formatnum:76214}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تاجیکستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تاجیکستان|R}}-76214}}}} | | |- |167 | [[تانزانیا]] ^{([[وتووێژ:تانزانیا|لێدوان]])} |{{formatnum:2028}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تانزانیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تانزانیا|R}}-2028}}}} | | |- |168 | [[تایلەند]]^{([[وتووێژ:تایلەند|لێدوان]])} |{{formatnum:4924}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تایلەند}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تایلەند|R}}-4924}}}} | | |- |169 | [[تۆگۆ]] ^{([[وتووێژ:تۆگۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:1566}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تۆگۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تۆگۆ|R}}-1566}}}} | | |- |170 | [[تۆنگا]] ^{([[وتووێژ:تۆنگا|لێدوان]])} |{{formatnum:1177}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تۆنگا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تۆنگا|R}}-1177}}}} | | |- |171 | [[ترینیداد و تۆباگۆ]] ^{([[وتووێژ:ترینیداد و تۆباگۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:2079}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ترینیداد و تۆباگۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ترینیداد و تۆباگۆ|R}}-2079}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |172 | [[توونس]] ^{([[وتووێژ:توونس|لێدوان]])} |{{formatnum:11302}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:توونس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:توونس|R}}-11302}}}} | | |- |173 | [[تورکیا]] ^{([[وتووێژ:تورکیا|لێدوان]])} |{{formatnum:116096}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تورکیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تورکیا|R}}-116096}}}} | | |- |174 | [[تورکمانستان]] ^{([[وتووێژ:تورکمانستان|لێدوان]])} |{{formatnum:16335}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تورکمانستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تورکمانستان|R}}-16335}}}} | | |- |175 | [[تووڤالوو]] ^{([[وتووێژ:تووڤالوو|لێدوان]])} |{{formatnum:1268}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تووڤالوو}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تووڤالوو|R}}-1268}}}} | | |- |176 | [[ئووگاندا|ئوگاندا]] ^{([[وتووێژ:ئوگاندا|لێدوان]])} |{{formatnum:12910}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئووگاندا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئووگاندا|R}}-12910}}}} | | |- |177 | [[ئوکراینا]] ^{([[وتووێژ:ئوکراینا|لێدوان]])} |{{formatnum:16935}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئوکراینا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئوکراینا|R}}-16935}}}} | | |- |178 | [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] ^{([[وتووێژ:میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|لێدوان]])} |{{formatnum:26212}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|R}}-26212}}}} | | |- |179 | [[شانشینی یەکگرتوو]] ^{([[وتووێژ:شانشینی یەکگرتوو|لێدوان]])} |{{formatnum:19917}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:شانشینی یەکگرتوو}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:شانشینی یەکگرتوو|R}}-19917}}}} | | |- |180 | [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وڵاتە یەکگرتووەکان]] ^{([[وتووێژ:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|لێدوان]])} |{{formatnum:65239}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|R}}-65239}}}} | | |- |181 | [[ئوروگوای]] ^{([[وتووێژ:ئوروگوای|لێدوان]])} |{{formatnum:35559}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئوروگوای}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئوروگوای|R}}-35559}}}} | | |- |182 | [[ئۆزبەکستان]]^{([[وتووێژ:ئۆزبەکستان|لێدوان]])} |{{formatnum:16816}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئۆزبەکستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئۆزبەکستان|R}}-16816}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |183 | [[ڤانواتوو|ڤانوواتوو]]^{([[وتووێژ:ڤانواتوو|لێدوان]])} |{{formatnum:1396}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ڤانواتوو}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ڤانواتوو|R}}-1396}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |184 | [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]] ^{([[وتووێژ:ڤاتیکان|لێدوان]])} |{{formatnum:13782}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ڤاتیکان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ڤاتیکان|R}}-13782}}}} | | |- |185 | [[ڤێنیزوێلا|ڤێنێزوێلا]] ^{([[وتووێژ:ڤێنێزوێلا|لێدوان]])} |{{formatnum:14114}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ڤێنیزوێلا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ڤێنیزوێلا|R}}-14114}}}} | | |- |186 | [[ڤیێتنام|ڤیەتنام]] ^{([[وتووێژ:ڤیەتنام|لێدوان]])} |{{formatnum:8446}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ڤیێتنام}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ڤیێتنام|R}}-8446}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |187 | [[یەمەن]] ^{([[وتووێژ:یەمەن|لێدوان]])} |{{formatnum:10440}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:یەمەن}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:یەمەن|R}}-10440}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |188 | [[زامبیا]]^{([[وتووێژ:زامبیا|لێدوان]])} |{{formatnum:7015}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:زامبیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:زامبیا|R}}-7015}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |189 | [[زیمبابوی]]^{([[وتووێژ:زیمبابوی|لێدوان]])} |{{formatnum:1388}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:زیمبابوی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:زیمبابوی|R}}-1388}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |} </div> qxvz9gdzoufs906pk2gjtcagf5o6gno 1613696 1613694 2026-07-31T10:02:42Z Abdulla Husen abdulla 78107 /* بەشداربووان 👥 */ 1613696 wikitext text/x-wiki {{ویکیپیدیا:ئێدیتاسۆنى وڵات و ئاڵاکان - ٢٠٢٦/سەر}} <!-- سەرپەڕە --> <!-- سەرپەڕە --> {{ویکیپیدیا:ئێدیتاسۆنى وڵات و ئاڵاکان - ٢٠٢٦/جەستە}} <!-- جەستە --> == '''بەشداربووان''' 👥== <big>:بۆ بەشداریکردن، تکایە ناوی بەکارھێنەرییەکەت لە خوارەوە زیاد بکە:</big> * [[User:Shaween|Shaween]] * [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] * [[بەکارھێنەر:Kurd2021|kurd2021]] * [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] * [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] * [[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] * [[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] * [[بەکارھێنەر:ALI HEIDARI|ALI HEIDARI]] * [[بەکارھێنەر:Abdulla Husen abdulla|Abdulla Husen abdulla]] == پێڕستی وتارەکان 📝 == === پێڕستی ئاڵاکان === {| class="wikitable sortable" |- ! # !! ئاڵا !! ویکیپیدیای ئینگلیزی!! ناو بە کوردی !قەبارەی وتار !ئەرک بۆ !ڕەوش |- | 1 || [[File:Flag of Ukraine.svg|40px]] || [[:en:Flag of Ukraine|flag of Ukraine]]|| [[ئاڵای ئۆکرانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئوکراینا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 2 || [[File:Flag of Russia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Russia|flag of Russia]]|| [[ئاڵای ڕووسیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ڕووسیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 3 || [[File:Flag of India.svg|40px]] || [[:en:Flag of India|flag of India]]|| [[ئاڵای ھیندستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ھیندستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] |{{تەواو}} |- | 4 || [[File:Flag of Germany.svg|40px]] || [[:en:Flag of Germany|flag of Germany]]|| [[ئاڵای ئەڵمانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەڵمانیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 5 || [[File:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] || [[:en:Flag of Azerbaijan|flag of Azerbaijan]]|| [[ئاڵای ئازەربایجان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئازەربایجان}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 6 || [[File:Flag of Poland.svg|40px]] || [[:en:Flag of Poland|flag of Poland]]|| [[ئاڵای پۆڵەندا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای پۆڵەندا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 7 || [[File:Flag of Albania.svg|40px]] || [[:en:Flag of Albania|flag of Albania]]|| [[ئاڵای ئەلبانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەلبانیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] |{{تەواو}} |- | 8 || [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|40px]] || [[:en:Flag of China|flag of China]]|| [[ئاڵای چین]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای چین}}}} ||[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 9 || [[File:Flag of Indonesia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Indonesia|flag of Indonesia]]|| [[ئاڵای ئیندۆنیزیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئیندۆنیزیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 10 || [[File:Flag of Austria.svg|40px]] || [[:en:Flag of Austria|flag of Austria]]|| [[ئاڵای نەمسا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نەمسا}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 11 || [[File:Flag of Bangladesh.svg|40px]] || [[:en:Flag of Bangladesh|flag of Bangladesh]]|| [[ئاڵای بەنگلادێش]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بەنگلادێش}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 12 || [[File:Flag of South Korea.svg|40px]] || [[:en:Flag of South Korea|flag of South Korea]]|| [[ئاڵای کۆریای باشوور]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆریای باشوور}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 13 || [[File:Flag of Australia (converted).svg|40px]] || [[:en:Flag of Australia|flag of Australia]]|| [[ئاڵای ئوسترالیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئوسترالیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 14 || [[File:Flag of Hungary.svg|40px]] || [[:en:Flag of Hungary|flag of Hungary]]|| [[ئاڵای مەجارستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مەجارستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 15 || [[File:Flag of Brazil.svg|40px]] || [[:en:Flag of Brazil|flag of Brazil]]|| [[ئاڵای بەڕازیل]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بەڕازیل}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 16 || [[File:Flag of Belgium (civil).svg|40px]] || [[:en:Flag of Belgium|flag of Belgium]]|| [[ئاڵای بەلجیکا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بەلجیکا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 17 || [[File:Flag of Finland.svg|40px]] || [[:en:Flag of Finland|flag of Finland]]|| [[ئاڵای فینلاند]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای فینلاند}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 18 || [[File:Flag of Andorra.svg|40px]] || [[:en:Flag of Andorra|flag of Andorra]]|| [[ئاڵای ئەندۆرا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەندۆرا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 19 || [[File:Flag of Argentina.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Argentina|flag of Argentina]]|| [[ئاڵای ئەرژەنتین]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەرژەنتین}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 20 || [[File:Flag of Chile.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Chile|flag of Chile]]|| [[ئاڵای چیلی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای چیلی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 21 || [[File:Flag of the Netherlands.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Netherlands|flag of the Netherlands]]|| [[ئاڵای ھۆڵەندا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ھۆڵەندا}}}} ||[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 22 || [[File:Flag of Denmark.svg|40px]] || [[:en:Flag of Denmark|flag of Denmark]]|| [[ئاڵای دانمارک]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دانمارک}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 23 || [[File:Flag of Estonia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Estonia|flag of Estonia]]|| [[ئاڵای ئیستۆنیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئیستۆنیا}}}} ||[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 24 || [[File:Flag of Spain.svg|40px]] || [[:en:Flag of Spain|flag of Spain]]|| [[ئاڵای ئیسپانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئیسپانیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 25 || [[File:Flag of Vietnam.svg|40px]] || [[:en:Flag of Vietnam|flag of Vietnam]]|| [[ئاڵای ڤیێتنام]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ڤیێتنام}}}} |[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] |{{تەواو}} |- | 26 || [[File:Flag of Iceland.svg|40px]] || [[:en:Flag of Iceland|flag of Iceland]]|| [[ئاڵای ئایسلەند]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئایسلەند}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 27 || [[File:Flag of the United Kingdom (1-2).svg|40px]] || [[:en:Flag of the United Kingdom|flag of the United Kingdom]]|| [[ئاڵای شانشینی یەکگرتوو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای شانشینی یەکگرتوو}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 28 || [[File:Flag of Nepal.svg|40px]] || [[:en:Flag of Nepal|flag of Nepal]]|| [[ئاڵای نیپال]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نیپال}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 29 || [[File:Flag of Bulgaria (digital).svg|40px]] || [[:en:Flag of Bulgaria|flag of Bulgaria]]|| [[ئاڵای بولگاریا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بولگاریا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 31 || [[File:Flag of Lithuania.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Lithuania|flag of Lithuania]]|| [[ئاڵای لیتوانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لیتوانیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 32 || [[File:Flag of Ireland.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Ireland|flag of Ireland]]|| [[ئاڵای ئیرلەندا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئیرلەندا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 33 || [[File:Flag of Georgia (country).svg|40px]]|| [[:en:Flag of Georgia (country)|Flag of Georgia (country)]]|| [[ئاڵای گورجستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گورجستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 34 || [[File:Flag of Norway.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Norway|flag of Norway]]|| [[ئاڵای نەرویژ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نەرویژ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 35 || [[File:Flag of Angola.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Angola|flag of Angola]]|| [[ئاڵای ئەنگۆلا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەنگۆلا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 36 || [[File:Flag of Bhutan.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Bhutan|flag of Bhutan]]|| [[ئاڵای بووتان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بووتان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 37 || [[File:Flag of South Africa.svg|40px]]|| [[:en:Flag of South Africa|Flag of South Africa]]|| [[ئاڵای ئەفریقای باشوور]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەفریقای باشوور}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 38 || [[File:Flag of Sweden.svg|40px]]|| [[:en:Flag of Sweden|flag of Sweden]]|| [[ئاڵای سوێد]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سوێد}}}} |[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] |{{تەواو}} |- | 39 || [[File:Flag of Pakistan (bordered).svg|40px]]|| [[:en:Flag of Pakistan|flag of Pakistan]]|| [[ئاڵای پاکستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای پاکستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 40 || [[File:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] || [[:en:Flag of Kazakhstan|flag of Kazakhstan]]|| [[ئاڵای کازاخستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کازاخستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 41 || [[File:Flag of Morocco.svg|40px]] || [[:en:Flag of Morocco|flag of Morocco]]|| [[ئاڵای مەغریب]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مەغریب}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 42 || [[File:Flag of Gabon.svg|40px]] || [[:en:Flag of Gabon|flag of Gabon]]|| [[ئاڵای گابۆن]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گابۆن}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 43 || [[File:Flag of North Korea.svg|40px]] || [[:en:Flag of North Korea|flag of North Korea]]|| [[ئاڵای کۆریای باکوور]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆریای باکوور}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 44 || [[File:Flag of Switzerland.svg|40px]] || [[:en:Flag of Switzerland|flag of Switzerland]]|| [[ئاڵای سویسڕا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سویسڕا}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 45 || [[File:Flag of Greece.svg|40px]] || [[:en:Flag of Greece|flag of Greece]]|| [[ئاڵای یۆنان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای یۆنان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 46 || [[File:Flag of Bahrain.svg|40px]] || [[:en:Flag of Bahrain|flag of Bahrain]]|| [[ئاڵای بەحرەین]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بەحرەین}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 47 || [[File:Flag of Romania.svg|40px]] || [[:en:Flag of Romania|flag of Romania]]|| [[ئاڵای ڕۆمانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ڕۆمانیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 48 || [[File:Flag of the Philippines.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Philippines|flag of the Philippines]]|| [[ئاڵای فلیپین]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای فلیپین}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 49 || [[File:Flag of Thailand.svg|40px]] || [[:en:Flag of Thailand|flag of Thailand]]|| [[ئاڵای تایلەند]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای تایلەند}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 50 || [[File:Flag of Colombia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Colombia|flag of Colombia]]|| [[ئاڵای کۆلۆمبیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆلۆمبیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 51 || [[File:Flag of Ghana.svg|40px]] || [[:en:Flag of Ghana|flag of Ghana]]|| [[ئاڵای گانا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گانا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 52 || [[File:Flag of Laos.svg|40px]] || [[:en:Flag of Laos|flag of Laos]]|| [[ئاڵای لاوس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لاوس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 53 || [[File:Flag of Latvia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Latvia|flag of Latvia]]|| [[ئاڵای لاتڤیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لاتڤیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 54 || [[File:Flag of Egypt (darker shade of gold).svg|40px]] || [[:en:Flag of Egypt|flag of Egypt]]|| [[ئاڵای میسر]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای میسر}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 55 || [[File:Flag of Belarus.svg|40px]] || [[:en:Flag of Belarus|flag of Belarus]]|| [[ئاڵای بیلاڕووس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بیلاڕووس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 56 || [[File:Flag of Sri Lanka.svg|40px]] || [[:en:Flag of Sri Lanka|flag of Sri Lanka]]|| [[ئاڵای سریلانکا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سریلانکا}}}} |[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] |{{تەواو}} |- | 57 || [[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] || [[:en:Flag of Bosnia and Herzegovina|flag of Bosnia and Herzegovina]]|| [[ئاڵای بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 58 || [[File:Flag of Uzbekistan.svg|40px]] || [[:en:Flag of Uzbekistan|flag of Uzbekistan]]|| [[ئاڵای ئوزبەکستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئوزبەکستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 59 || [[File:Flag of East Timor.svg|40px]] || [[:en:Flag of East Timor|flag of East Timor]]|| [[ئاڵای تیمۆری ڕۆژھەڵات]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای تیمۆری ڕۆژھەڵات}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 60 || [[File:Flag of Djibouti.svg|40px]] || [[:en:Flag of Djibouti|flag of Djibouti]]|| [[ئاڵای جیبووتی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای جیبووتی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 61 || [[File:Flag of Liechtenstein.svg|40px]] || [[:en:Flag of Liechtenstein|flag of Liechtenstein]]|| [[ئاڵای لیختنشتاین]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لیختنشتاین}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 62 || [[File:Flag of Europe.svg|40px]] || [[:en:Flag of Europe|flag of Europe]]|| [[ئاڵای ئەورووپا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەورووپا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 63 || [[File:Flag of Malta.svg|40px]] || [[:en:Flag of Malta|flag of Malta]]|| [[ئاڵای ماڵتا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ماڵتا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 64 || [[File:Flag of Croatia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Croatia|flag of Croatia]]|| [[ئاڵای کرواتیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کرواتیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 65 || [[File:Flag of Kyrgyzstan.svg|40px]] || [[:en:Flag of Kyrgyzstan|flag of Kyrgyzstan]]|| [[ئاڵای قرغیزستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای قرغیزستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 66 || [[File:Flag of Portugal (official).svg|40px]] || [[:en:Flag of Portugal|flag of Portugal]]|| [[ئاڵای پورتوگال]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای پورتوگال}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 67 || [[File:Flag of Benin.svg|40px]] || [[:en:Flag of Benin|flag of Benin]]|| [[ئاڵای بێنین]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بێنین}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 68 || [[File:Flag of Luxembourg.svg|40px]] || [[:en:Flag of Luxembourg|flag of Luxembourg]]|| [[ئاڵای لۆکسمبۆرگ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لۆکسمبۆرگ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 69 || [[File:Flag of the United Arab Emirates.svg|40px]] || [[:en:Flag of the United Arab Emirates|flag of the United Arab Emirates]]|| [[ئاڵای میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}}}} |[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] |{{تەواو}} |- | 70 || [[File:Flag of Burkina Faso.svg|40px]] || [[:en:Flag of Burkina Faso|flag of Burkina Faso]]|| [[ئاڵای بورکینا فاسۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بورکینا فاسۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 71 || [[File:Flag of Monaco.svg|40px]] || [[:en:Flag of Monaco|flag of Monaco]]|| [[ئاڵای مۆناکۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مۆناکۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 72 || [[File:Flag of Ethiopia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Ethiopia|flag of Ethiopia]]|| [[ئاڵای ئیتیۆپیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئیتیۆپیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 73 || [[File:Flag of Cambodia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Cambodia|flag of Cambodia]]|| [[ئاڵای کەمبۆدیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کەمبۆدیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 74 || [[File:Flag of Myanmar.svg|40px]] || [[:en:Flag of Myanmar|flag of Myanmar]]|| [[ئاڵای میانمار]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای میانمار}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 75 || [[File:La Bandera de Miranda - illustration in Guayaquil magazine La Ilustracion, 1916.png|40px]] || [[:en:Flag of Ecuador|flag of Ecuador]]|| [[ئاڵای ئێکوادۆر]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئێکوادۆر}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 76 || [[File:Flag of Malaysia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Malaysia|flag of Malaysia]]|| [[ئاڵای مالیزیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مالیزیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 77 || [[File:Flag of Slovenia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Slovenia|flag of Slovenia]]|| [[ئاڵای سلۆڤێنیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سلۆڤێنیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 78 || [[File:Flag of Botswana.svg|40px]] || [[:en:Flag of Botswana|flag of Botswana]]|| [[ئاڵای بۆتسوانا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بۆتسوانا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 79 || [[File:Flag of Mongolia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Mongolia|flag of Mongolia]]|| [[ئاڵای مەنگۆلیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مەنگۆلیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 80 || [[File:Flag of Kenya.svg|40px]] || [[:en:Flag of Kenya|flag of Kenya]]|| [[ئاڵای کینیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کینیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 81 || [[File:Flag of Guatemala.svg|40px]] || [[:en:Flag of Guatemala|flag of Guatemala]]|| [[ئاڵای گواتیمالا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گواتیمالا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 82 || [[File:Flag of Cyprus.svg|40px]] || [[:en:Flag of Cyprus|flag of Cyprus]]|| [[ئاڵای قوبرس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای قوبرس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 83 || [[File:Flag of Lebanon.svg|40px]] || [[:en:Flag of Lebanon|flag of Lebanon]]|| [[ئاڵای لوبنان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لوبنان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 84 || [[File:Flag of Sudan.svg|40px]] || [[:en:Flag of Sudan|flag of Sudan]]|| [[ئاڵای سوودان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سوودان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 85 || [[File:Flag of Scotland.svg|40px]] || [[:en:Flag of Scotland|flag of Scotland]]|| [[ئاڵای سکۆتلاند]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سکۆتلاند}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 86 || [[File:Flag of Guinea-Bissau.svg|40px]] || [[:en:Flag of Guinea-Bissau|flag of Guinea-Bissau]]|| [[ئاڵای گینێ بیساو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گینێ بیساو}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 87 || [[File:Flag of Malawi.svg|40px]] || [[:en:Flag of Malawi|flag of Malawi]]|| [[ئاڵای مالاوی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مالاوی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 88 || [[File:Flag of Barbados.svg|40px]] || [[:en:Flag of Barbados|flag of Barbados]]|| [[ئاڵای باربادۆس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای باربادۆس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 89 || [[File:Flag of Lesotho.svg|40px]] || [[:en:Flag of Lesotho|flag of Lesotho]]|| [[ئاڵای لیسۆتۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لیسۆتۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 90 || [[File:Flag of Bolivia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Bolivia|flag of Bolivia]]|| [[ئاڵای بۆلیڤیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بۆلیڤیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 91 || [[File:Flag of The Gambia.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Gambia|flag of the Gambia]]|| [[ئاڵای گامبیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گامبیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 92 || [[File:Flag of Yemen.svg|40px]] || [[:en:Flag of Yemen|flag of Yemen]]|| [[ئاڵای یەمەن]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای یەمەن}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 93 || [[File:Flag of Montenegro.svg|40px]] || [[:en:Flag of Montenegro|flag of Montenegro]]|| [[ئاڵای مۆنتینیگرۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مۆنتینیگرۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 94 || [[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Democratic Republic of the Congo|flag of the Democratic Republic of the Congo]]|| [[ئاڵای کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 95 || [[File:Flag of Guinea.svg|40px]] || [[:en:Flag of Guinea|flag of Guinea]]|| [[ئاڵای گینێ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گینێ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 96 || [[File:Flag of Venezuela.svg|40px]] || [[:en:Flag of Venezuela|flag of Venezuela]]|| [[ئاڵای ڤێنیزوێلا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ڤێنیزوێلا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 97 || [[File:Flag of Brunei.svg|40px]] || [[:en:Flag of Brunei|flag of Brunei]]|| [[ئاڵای بروونای]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بروونای}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 98 || [[File:Flag of Moldova.svg|40px]] || [[:en:Flag of Moldova|flag of Moldova]]|| [[ئاڵای مۆلدۆڤا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مۆلدۆڤا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 99 || [[File:Flag of Liberia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Liberia|flag of Liberia]]|| [[ئاڵای لیبێریا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای لیبێریا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 100 || [[File:Flag of Qatar.svg|40px]] || [[:en:Flag of Qatar|flag of Qatar]]|| [[ئاڵای قەتەر]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای قەتەر}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 102 || [[File:Flag of Singapore.svg|40px]] || [[:en:Flag of Singapore|flag of Singapore]]|| [[ئاڵای سینگاپوور]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سینگاپوور}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 103 || [[File:Flag of Turkmenistan.svg|40px]] || [[:en:Flag of Turkmenistan|flag of Turkmenistan]]|| [[ئاڵای تورکمانستان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای تورکمانستان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 104 || [[File:Flag of Honduras (1949–2022, 2026–present).svg|40px]] || [[:en:Flag of Honduras|flag of Honduras]]|| [[ئاڵای ھۆندووراس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ھۆندووراس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 105 || [[File:Flag of the Bahamas.svg|40px]] || [[:en:Flag of The Bahamas|flag of The Bahamas]]|| [[ئاڵای بەھاما]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بەھاما}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 106 || [[File:Flag of Antigua and Barbuda.svg|40px]] || [[:en:Flag of Antigua and Barbuda|flag of Antigua and Barbuda]]|| [[ئاڵای ئانتیگوا و باربوودا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئانتیگوا و باربوودا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 107 || [[File:Flag of Cameroon.svg|40px]] || [[:en:Flag of Cameroon|flag of Cameroon]]|| [[ئاڵای کامیروون]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کامیروون}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 109 || [[File:Flag of Peru.svg|40px]] || [[:en:Flag of Peru|flag of Peru]]|| [[ئاڵای پێروو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای پێروو}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 110 || [[File:Flag of Slovakia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Slovakia|flag of Slovakia]]|| [[ئاڵای سلۆڤاکیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سلۆڤاکیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 111 || [[File:Flag of the Republic of the Congo.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Republic of the Congo|flag of the Republic of the Congo]]|| [[ئاڵای کۆماری کۆنگۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆماری کۆنگۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 112 || [[File:Flag of Serbia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Serbia|flag of Serbia]]|| [[ئاڵای سڕبیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سڕبیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 113 || [[File:Flag of the Soviet Union.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Soviet Union|flag of the Soviet Union]]|| [[ئاڵای یەکێتیی سۆڤیەت]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای یەکێتیی سۆڤیەت}}}} |[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] |{{تەواو}} |- | 114 || [[File:Flag of North Macedonia.svg|40px]] || [[:en:Flag of North Macedonia|flag of North Macedonia]]|| [[ئاڵای مەقدوونیای باکوور]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مەقدوونیای باکوور}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 115 || [[File:Flag of Mali.svg|40px]] || [[:en:Flag of Mali|flag of Mali]]|| [[ئاڵای مالی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مالی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 116 || [[File:Flag of Uruguay.svg|40px]] || [[:en:Flag of Uruguay|flag of Uruguay]]|| [[ئاڵای ئوروگوای]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئوروگوای}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 117 || [[File:Flag of Guyana.svg|40px]] || [[:en:Flag of Guyana|flag of Guyana]]|| [[ئاڵای گویانا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گویانا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 118 || [[File:Flag of Vatican City (2023–present).svg|40px]] || [[:en:Flag of Vatican City|flag of Vatican City]]|| [[ئاڵای ڤاتیکان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ڤاتیکان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 119 || [[File:Flag of Cape Verde (10-17).svg|40px]] || [[:en:Flag of Cape Verde|flag of Cape Verde]]|| [[ئاڵای کەیپڤەرد]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کەیپڤەرد}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 120 || [[File:Flag of Côte d'Ivoire.svg|40px]] || [[:en:Flag of Ivory Coast|flag of Ivory Coast]]|| [[ئاڵای کۆتدیڤوار]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆتدیڤوار}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 121 || [[File:Flag of Eswatini.svg|40px]] || [[:en:Flag of Eswatini|flag of Eswatini]]|| [[ئاڵای ئێسواتینی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئێسواتینی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 122 || [[File:Flag of Burundi.svg|40px]] || [[:en:Flag of Burundi|flag of Burundi]]|| [[ئاڵای بوروندی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بوروندی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 123 || [[File:Flag of Zimbabwe.svg|40px]] || [[:en:Flag of Zimbabwe|flag of Zimbabwe]]|| [[ئاڵای زیمبابوی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای زیمبابوی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 124 || [[File:Flag of Tunisia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Tunisia|flag of Tunisia]]|| [[ئاڵای توونس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای توونس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 125 || [[File:Flag of Cuba.svg|40px]] || [[:en:Flag of Cuba|flag of Cuba]]|| [[ئاڵای کووبا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کووبا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 126 || [[File:Flag of Chad.svg|40px]] || [[:en:Flag of Chad|flag of Chad]]|| [[ئاڵای چاد]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای چاد}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 127 || [[File:Flag of Namibia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Namibia|flag of Namibia]]|| [[ئاڵای نامیبیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نامیبیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 128 || [[File:Flag of Nigeria.svg|40px]] || [[:en:Flag of Nigeria|flag of Nigeria]]|| [[ئاڵای نێجیریا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نێجیریا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 129 || [[File:Flag of Mauritania.svg|40px]] || [[:en:Flag of Mauritania|flag of Mauritania]]|| [[ئاڵای مۆریتانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مۆریتانیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 130 || [[File:Flag of Senegal.svg|40px]] || [[:en:Flag of Senegal|flag of Senegal]]|| [[ئاڵای سێنیگال]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سێنیگال}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 131 || [[File:Flag of the Central African Republic.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Central African Republic|flag of the Central African Republic]]|| [[ئاڵای کۆماری ئەفریقای ناوەندی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆماری ئەفریقای ناوەندی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 132 || [[File:Flag of Maldives.svg|40px]] || [[:en:Flag of Maldives|flag of Maldives]]|| [[ئاڵای ماڵدیڤ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ماڵدیڤ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 133 || [[File:Flag of Costa Rica (state).svg|40px]] || [[:en:Flag of Costa Rica|flag of Costa Rica]]|| [[ئاڵای کۆستاریکا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆستاریکا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 134 || [[File:Flag of Paraguay.svg|40px]] || [[:en:Flag of Paraguay|flag of Paraguay]]|| [[ئاڵای پاراگوای]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای پاراگوای}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 135 || [[File:Flag of Eritrea.svg|40px]] || [[:en:Flag of Eritrea|flag of Eritrea]]|| [[ئاڵای ئێریتریا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئێریتریا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 136 || [[File:Flag of Mozambique.svg|40px]] || [[:en:Flag of Mozambique|flag of Mozambique]]|| [[ئاڵای مۆزامبیک]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مۆزامبیک}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 137 || [[File:Flag of Haiti.svg|40px]] || [[:en:Flag of Haiti|flag of Haiti]]|| [[ئاڵای ھایتی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ھایتی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 138 || [[File:Flag of Kosovo.svg|40px]] || [[:en:Flag of Kosovo|flag of Kosovo]]|| [[ئاڵای کۆسۆڤۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆسۆڤۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 139 || [[File:Flag of Belize.svg|40px]] || [[:en:Flag of Belize|flag of Belize]]|| [[ئاڵای بەلیز]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای بەلیز}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 140 || [[File:Flag of Zambia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Zambia|flag of Zambia]]|| [[ئاڵای زامبیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای زامبیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 141 || [[File:Flag of Niger.svg|40px]] || [[:en:Flag of Niger|flag of Niger]]|| [[ئاڵای نیجەر]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نیجەر}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 142 || [[File:Flag of Grenada.svg|40px]] || [[:en:Flag of Grenada|flag of Grenada]]|| [[ئاڵای گرینادا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گرینادا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 143 || [[File:Flag of the Comoros.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Comoros|flag of the Comoros]]|| [[ئاڵای دوورگەکانی قەمەر]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دوورگەکانی قەمەر}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 144 || [[File:Flag of Rwanda.svg|40px]] || [[:en:Flag of Rwanda|flag of Rwanda]]|| [[ئاڵای ڕواندا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ڕواندا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 145 || [[File:Flag of Madagascar.svg|40px]] || [[:en:Flag of Madagascar|flag of Madagascar]]|| [[ئاڵای ماداگاسکار]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ماداگاسکار}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 146 || [[File:Flag of Uganda.svg|40px]] || [[:en:Flag of Uganda|flag of Uganda]]|| [[ئاڵای ئووگاندا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئووگاندا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 147 || [[File:Flag of Somalia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Somalia|flag of Somalia]]|| [[ئاڵای سۆماڵیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سۆماڵیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 148 || [[File:Flag of San Marino.svg|40px]] || [[:en:Flag of San Marino|flag of San Marino]]|| [[ئاڵای سان مارینۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سان مارینۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 149 || [[File:Flag of Equatorial Guinea.svg|40px]] || [[:en:Flag of Equatorial Guinea|flag of Equatorial Guinea]]|| [[ئاڵای گینێی ئیستوایی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گینێی ئیستوایی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 150 || [[File:Flag of England.svg|40px]] || [[:en:Flag of England|flag of England]]|| [[ئاڵای ئینگلتەرا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئینگلتەرا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 151 || [[File:Flag of El Salvador.svg|40px]] || [[:en:Flag of El Salvador|flag of El Salvador]]|| [[ئاڵای ئێلسالڤادۆر]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئێلسالڤادۆر}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 152 || [[File:Flag of Togo (3-2).svg|40px]] || [[:en:Flag of Togo|flag of Togo]]|| [[ئاڵای تۆگۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای تۆگۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 153 || [[File:Flag of Jamaica.svg|40px]] || [[:en:Flag of Jamaica|flag of Jamaica]]|| [[ئاڵای جامایکا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای جامایکا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 154 || [[File:Flag of Nicaragua.svg|40px]] || [[:en:Flag of Nicaragua|flag of Nicaragua]]|| [[ئاڵای نیکاراگوا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نیکاراگوا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 155 || [[File:Flag of Suriname.svg|40px]] || [[:en:Flag of Suriname|flag of Suriname]]|| [[ئاڵای سورینام]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سورینام}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 156 || [[File:Flag of Kiribati.svg|40px]] || [[:en:Flag of Kiribati|flag of Kiribati]]|| [[ئاڵای کیریباس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کیریباس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 157 || [[File:Flag of the United Nations.svg|40px]] || [[:en:Flag of the United Nations|flag of the United Nations]]|| [[ئاڵای نەتەوە یەکگرتووەکان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نەتەوە یەکگرتووەکان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 158 || [[File:Flag of Mauritius.svg|40px]] || [[:en:Flag of Mauritius|flag of Mauritius]]|| [[ئاڵای مۆریس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای مۆریس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 159 || [[File:Flag of Fiji.svg|40px]] || [[:en:Flag of Fiji|flag of Fiji]]|| [[ئاڵای فیجی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای فیجی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 160 || [[File:Flag of Nauru.svg|40px]] || [[:en:Flag of Nauru|flag of Nauru]]|| [[ئاڵای نائووروو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای نائووروو}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 161 || [[File:Flag of Sierra Leone.svg|40px]] || [[:en:Flag of Sierra Leone|flag of Sierra Leone]]|| [[ئاڵای سیرالیۆن]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سیرالیۆن}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 162 || [[File:Flag of São Tomé and Príncipe.svg|40px]] || [[:en:Flag of São Tomé and Príncipe|flag of São Tomé and Príncipe]]|| [[ئاڵای ساوتۆمێ و پرینسیپی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ساوتۆمێ و پرینسیپی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 163 || [[File:Flag of Tanzania.svg|40px]] || [[:en:Flag of Tanzania|flag of Tanzania]]|| [[ئاڵای تانزانیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای تانزانیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 164 || [[File:Flag of Seychelles.svg|40px]] || [[:en:Flag of Seychelles|flag of Seychelles]]|| [[ئاڵای سیشێل]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سیشێل}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 165 || [[File:Flag of the Dominican Republic.svg|40px]] || [[:en:Flag of Dominican Republic|flag of Dominican Republic]]|| [[ئاڵای کۆماری دۆمینیکان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆماری دۆمینیکان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 166 || [[File:Flag of Hong Kong.svg|40px]] || [[:en:Flag of Hong Kong|flag of Hong Kong]]|| [[ئاڵای ھۆنگ کۆنگ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ھۆنگ کۆنگ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 167 || [[File:Flag of Dominica.svg|40px]] || [[:en:Flag of Dominica|flag of Dominica]]|| [[ئاڵای دۆمینیکا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دۆمینیکا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 168 || [[File:Flag of South Sudan.svg|40px]] || [[:en:Flag of South Sudan|flag of South Sudan]]|| [[ئاڵای سوودانی باشوور]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سوودانی باشوور}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 169 || [[File:Flag of Greenland.svg|40px]] || [[:en:Flag of Greenland|flag of Greenland]]|| [[ئاڵای گرینلاند]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گرینلاند}}}} |[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] |{{تەواو}} |- | 170 || [[File:Flag of Papua New Guinea.svg|40px]] || [[:en:Flag of Papua New Guinea|flag of Papua New Guinea]]|| [[ئاڵای پاپوا گینێی نوێ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای پاپوا گینێی نوێ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 171 || [[File:Flag of the Federated States of Micronesia.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Federated States of Micronesia|flag of the Federated States of Micronesia]]|| [[ئاڵای ویلایەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ویلایەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 172 || [[File:Flag of the Republic of Abkhazia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Abkhazia|flag of Abkhazia]]|| [[ئاڵای ئەبخازیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەبخازیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 173 || [[File:Flag of the Solomon Islands.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Solomon Islands|flag of the Solomon Islands]]|| [[ئاڵای دوورگەکانی سولەیمان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دوورگەکانی سولەیمان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 174 || [[File:Flag of the Faroe Islands.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Faroe Islands|flag of the Faroe Islands]]|| [[ئاڵای دوورگەکانی فارۆ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دوورگەکانی فارۆ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 175 || [[File:Flag of the Republic of China.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Republic of China|flag of the Republic of China]]|| [[ئاڵای کۆماری چین]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای کۆماری چین}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 176 || [[File:Flag of Samoa.svg|40px]] || [[:en:Flag of Samoa|flag of Samoa]]|| [[ئاڵای ساموا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ساموا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 177 || [[File:Flag of Palau.svg|40px]] || [[:en:Flag of Palau|flag of Palau]]|| [[ئاڵای پالاو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای پالاو}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 178 || [[File:Flag of Tuvalu.svg|40px]] || [[:en:Flag of Tuvalu|flag of Tuvalu]]|| [[ئاڵای تووڤالوو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای تووڤالوو}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 179 || [[File:Flag of Saint Kitts and Nevis.svg|40px]] || [[:en:Flag of Saint Kitts and Nevis|flag of Saint Kitts and Nevis]]|| [[ئاڵای سەینت کیتس و نیڤیس]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سەینت کیتس و نیڤیس}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 180 || [[File:Flag of Vanuatu.svg|40px]] || [[:en:Flag of Vanuatu|flag of Vanuatu]]|| [[ئاڵای ڤانواتوو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ڤانواتوو}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 181 || [[File:Flag of Saint Lucia.svg|40px]] || [[:en:Flag of Saint Lucia|flag of Saint Lucia]]|| [[ئاڵای سەینت لووسیا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سەینت لووسیا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 182 || [[File:Flag of Tonga.svg|40px]] || [[:en:Flag of Tonga|flag of Tonga]]|| [[ئاڵای تۆنگا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای تۆنگا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 183 || [[File:Flag of Transnistria (state).svg|40px]] || [[:en:Flag of Transnistria|flag of Transnistria]]|| [[ئاڵای ترانسنیستریا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ترانسنیستریا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 184 || [[File:Flag of the Marshall Islands.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Marshall Islands|flag of the Marshall Islands]]|| [[ئاڵای دوورگەکانی مارشاڵ]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دوورگەکانی مارشاڵ}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 185 || [[File:Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg|40px]] || [[:en:Flag of Western Sahara|Flag of Western Sahara]]|| [[ئاڵای سەحرای ڕۆژاوا]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سەحرای ڕۆژاوا}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 186 || [[File:Flag of Gibraltar.svg|40px]] || [[:en:Flag of Gibraltar|flag of Gibraltar]]|| [[ئاڵای گیبرالتار]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای گیبرالتار}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 187 || [[File:Flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|40px]] || [[:en:Flag of Saint Vincent and the Grenadines|flag of Saint Vincent and the Grenadines]]|| [[ئاڵای سەینت ڤینسێنت و گرینادینز]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای سەینت ڤینسێنت و گرینادینز}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 188 || [[File:Flag of Åland.svg|40px]] || [[:en:Flag of Åland Islands|flag of Åland Islands]]|| [[ئاڵای دوورگەکانی ئۆلاند]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دوورگەکانی ئۆلاند}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 189 || [[File:Flag of the Isle of Man.svg|40px]] || [[:en:Flag of the Isle of Man|flag of the Isle of Man]]|| [[ئاڵای دوورگەی مان]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای دوورگەی مان}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 190 || [[File:Flag of Macau.svg|40px]] || [[:en:Flag of Macau|flag of Macau]]|| [[ئاڵای ماکاو]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ماکاو}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- | 191 || [[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|40px]] || [[:en:Flag of Nazi Germany|flag of Nazi Germany]] |[[ئاڵای ئەڵمانیای نازی]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئاڵای ئەڵمانیای نازی}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |} === '''<big>پێڕستی پەرەپێدانی وتاری وڵاتەکان</big>''' === <big>ئەم وتارانە پێشتر درووستکراون، پێویستیان بە پەرەپێدانی زیاتر ھەیە بۆ ئەوەی لە پۆلینی کۆڵکە نەمێنێت</big>. {| class="wikitable" |- ! # ! '''<big>ناوی کوردی</big>''' ! '''<big>قەبارەی وتار پێش دەستکاری</big>''' ! '''<big>قەبارەی وتار دوای دەستکاری</big>''' ! '''<big>زیادکراوی قەبارە (بایت)</big>''' ! '''<big>ئەرک بۆ</big>''' ! '''<big>ڕەوش</big>''' |- | ١ | [[ئەفغانستان]] ^{([[وتووێژ:ئەفغانستان|لێدوان]])} | {{formatnum:15363}} | {{formatnum:{{PAGESIZE:ئەفغانستان}}}} | {{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەفغانستان|R}}-15363}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- |2 | [[ئەلبانیا]] ^{([[وتووێژ:ئەلبانیا|لێدوان]])} |{{formatnum:11549}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئەلبانیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەلبانیا|R}}-11549}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- |3 | [[جەزائیر]] ^{([[وتووێژ:جەزائیر|لێدوان]])} |{{formatnum:5971}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:جەزائیر}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:جەزائیر|R}}-5971}}}} |[[بەکارهێنەر:Chinese Horse From Kaso Mall|Chinese Horse From Kaso Mall]] |سڕانەوە کراوە و دووبارە نوسراوەتەوە، بەکارهێنەر هێشتا چالاکە تێیدا. |- |4 | [[ئەندۆرا|ئاندۆرا]] ^{([[وتووێژ:ئاندۆرا|لێدوان]])} |{{formatnum:58433}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئەندۆرا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەندۆرا|R}}-58433}}}} | | |- |5 | [[ئەنگۆلا]] ^{([[وتووێژ:ئەنگۆلا |لێدوان]])} |{{formatnum:20757}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئەنگۆلا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەنگۆلا|R}}-20757}}}} | | |- |6 | [[ئانتیگوا و باربوودا|ئانتیگوا و باربودا]] ^{([[وتووێژ:ئانتیگوا و باربودا|لێدوان]])} |{{formatnum:6262}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئانتیگوا و باربوودا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئانتیگوا و باربوودا|R}}-6262}}}} | | |- |7 | [[ئەرژەنتین|ئارجەنتین]]^{([[وتووێژ:ئارجەنتین|لێدوان]])} |{{formatnum:35069}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئەرژەنتین}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەرژەنتین|R}}-35069}}}} | | |- |8 | [[ئەرمەنستان]]^{([[وتووێژ:ئەرمەنستان|لێدوان]])} |{{formatnum:15697}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئەرمەنستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەرمەنستان|R}}-15697}}}} | | |- |9 | [[نەمسا]] ^{([[وتووێژ:نەمسا|لێدوان]])} |{{formatnum:5084}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نەمسا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نەمسا|R}}-5084}}}} | | |- |10 | [[ئازەربایجان]] ^{([[وتووێژ:ئازەربایجان|لێدوان]])} |{{formatnum:12666}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئازەربایجان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئازەربایجان|R}}-12666}}}} | | |- |11 | [[بەھاما]]^{([[وتووێژ:بەھاما|لێدوان]])} |{{formatnum:6502}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بەھاما}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بەھاما|R}}-6502}}}} | | |- |12 | [[بەحرەین]] ^{([[وتووێژ:بەحرەین|لێدوان]])} |{{formatnum:8160}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بەحرەین}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بەحرەین|R}}-8160}}}} | | |- |13 | [[بەنگلادێش|بەنگلادیش]] ^{([[وتووێژ:بەنگلادێش|لێدوان]])} |{{formatnum:13749}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بەنگلادێش}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بەنگلادێش|R}}-13749}}}} | | |- |14 | [[باربادۆس]] ^{([[وتووێژ:باربادۆس|لێدوان]])} |{{formatnum:5668}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:باربادۆس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:باربادۆس|R}}-5668}}}} | | |- |15 | [[بیلاڕووس]] ^{([[وتووێژ:بیلاڕووس|لێدوان]])} |{{formatnum:7280}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بیلاڕووس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بیلاڕووس|R}}-7280}}}} | | |- |16 | [[بەلجیکا]]^{([[وتووێژ:بەلجیکا|لێدوان]])} |{{formatnum:10692}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بەلجیکا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بەلجیکا|R}}-10692}}}} | | |- |17 | [[بەلیز]] ^{([[وتووێژ:بەلیز|لێدوان]])} |{{formatnum:5721}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بەلیز}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بەلیز|R}}-5721}}}} | | |- |18 | [[بێنین|بنین]] ^{([[وتووێژ:بنین |لێدوان]])} |{{formatnum:1746}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بێنین}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بێنین|R}}-1746}}}} | | |- |19 | [[بووتان]]^{([[وتووێژ:بووتان|لێدوان]])} |{{formatnum:3959}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بووتان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بووتان|R}}-3959}}}} | | |- |20 | [[بۆلیڤیا]]^{([[وتووێژ:بۆلیڤیا|لێدوان]])} |{{formatnum:10827}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بۆلیڤیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بۆلیڤیا|R}}-10827}}}} | | |- |21 | [[بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا]] ^{([[وتووێژ:ۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا|لێدوان]])} |{{formatnum:38819}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا|R}}-38819}}}} | | |- |22 | [[بۆتسوانا]] ^{([[وتووێژ:بۆتسوانا|لێدوان]])} |{{formatnum:10750}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بۆتسوانا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بۆتسوانا|R}}-10750}}}} | | |- |23 | [[بەڕازیل]] - کۆماری فیدەراتیڤی بەڕازیل ^{([[وتووێژ:بەڕازیل|لێدوان]])} |{{formatnum:16112}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بەڕازیل}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بەڕازیل|R}}-16112}}}} | | |- |24 | [[بروونای]] ^{([[وتووێژ:بروونای|لێدوان]])} |{{formatnum:7828}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بروونای}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بروونای|R}}-7828}}}} | | |- |25 | [[بولگاریا]]^{([[وتووێژ:بولگاریا|لێدوان]])} |{{formatnum:19149}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بولگاریا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بولگاریا|R}}-19149}}}} | | |- |26 | [[بورکینا فاسۆ|بورکینافاسۆ]] ^{([[وتووێژ:بورکینا فاسۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:6101}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بورکینا فاسۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بورکینا فاسۆ|R}}-6101}}}} | | |- |27 | [[میانمار]] ^{([[وتووێژ:میانمار |لێدوان]])} |{{formatnum:8571}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:میانمار}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:میانمار|R}}-8571}}}} | | |- |28 | [[بوروندی]] ^{([[وتووێژ:بوروندی|لێدوان]])} |{{formatnum:11339}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:بوروندی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:بوروندی|R}}-11339}}}} | | |- |29 | [[کەمبۆدیا]] ^{([[وتووێژ:کەمبۆدیا|لێدوان]])} |{{formatnum:9740}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کەمبۆدیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کەمبۆدیا|R}}-9740}}}} | | |- |30 | [[کامیروون]] ^{([[وتووێژ:کامیروون|لێدوان]])} |{{formatnum:6602}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کامیروون}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کامیروون|R}}-6602}}}} | | |- |31 | [[کەنەدا]] ^{([[وتووێژ:کەنەدا|لێدوان]])} |{{formatnum:67802}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کەنەدا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کەنەدا|R}}-67802}}}} | | |- |32 | [[کەیپڤەرد]] ^{([[وتووێژ:کەیپڤەرد|لێدوان]])} |{{formatnum:12891}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کەیپڤەرد}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کەیپڤەرد|R}}-12891}}}} | | |- |33 | [[کۆماری ئەفریقای ناوەندی|کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست]] ^{([[وتووێژ:کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست|لێدوان]])} |{{formatnum:2257}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆماری ئەفریقای ناوەندی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆماری ئەفریقای ناوەندی|R}}-2257}}}} | | |- |34 | [[چاد]]^{([[وتووێژ:چاد|لێدوان]])} |{{formatnum:3941}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:چاد}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:چاد|R}}-3941}}}} | | |- |35 | [[چیلی]] ^{([[وتووێژ:چیلی|لێدوان]])} |{{formatnum:51874}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:چیلی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:چیلی|R}}-51874}}}} | | |- |36 | [[چین]]^{([[وتووێژ:چین|لێدوان]])} |{{formatnum:9946}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:چین}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:چین|R}}-9946}}}} | | |- |37 | [[کۆڵۆمبیا]] ^{([[وتووێژ:کۆڵۆمبیا|لێدوان]])} |{{formatnum:15516}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆڵۆمبیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆڵۆمبیا|R}}-15516}}}} | | |- |38 | [[دوورگەکانی قەمەر]] ^{([[وتووێژ:دوورگەکانی قەمەر|لێدوان]])} |{{formatnum:5868}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:دوورگەکانی قەمەر}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:دوورگەکانی قەمەر|R}}-5868}}}} | | |- |39 | [[کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ|کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ]] ^{([[وتووێژ:کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:2352}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ|R}}-2352}}}} | | |- |40 | [[کۆماری کۆنگۆ]] ^{([[وتووێژ:کۆماری کۆنگۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:6929}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆماری کۆنگۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆماری کۆنگۆ|R}}-6929}}}} | | |- |41 | [[کۆستاریکا]] ^{([[وتووێژ:کۆستاریکا|لێدوان]])} |{{formatnum:6766}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆستاریکا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆستاریکا|R}}-6766}}}} | | |- |42 | [[کۆتدیڤوار]] ^{([[وتووێژ:کۆتدیڤوار|لێدوان]])} |{{formatnum:27689}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆتدیڤوار}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆتدیڤوار|R}}-27689}}}} | | |- |43 | [[کرواتیا|کرۆواتیا]]^{([[وتووێژ:کرۆواتیا|لێدوان]])} |{{formatnum:8279}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کرواتیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کرواتیا|R}}-8279}}}} | | |- |44 | [[کووبا]]^{([[وتووێژ:کووبا|لێدوان]])} |{{formatnum:7711}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کووبا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کووبا|R}}-7711}}}} | | |- |45 | [[قوبرس]] ^{([[وتووێژ:قوبرس|لێدوان]])} |{{formatnum:6096}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:قوبرس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:قوبرس|R}}-6096}}}} | | |- |46 | [[کۆماری چیک]] ^{([[وتووێژ:چیک|لێدوان]])} |{{formatnum:5071}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆماری چیک}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆماری چیک|R}}-5071}}}} | | |- |47 | [[دانمارک]] ^{([[وتووێژ:دانمارک|لێدوان]])} |{{formatnum:6081}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:دانمارک}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:دانمارک|R}}-6081}}}} | | |- |48 | [[جیبووتی]] ^{([[وتووێژ:جیبووتی|لێدوان]])} |{{formatnum:2183}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:جیبووتی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:جیبووتی|R}}-2183}}}} | | |- |49 | [[دۆمینیکا]]^{([[وتووێژ:دۆمینیکا|لێدوان]])} |{{formatnum:1314}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:دۆمینیکا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:دۆمینیکا|R}}-1314}}}} | | |- |50 | [[کۆماری دۆمینیکان]] ^{([[وتووێژ:کۆماری دۆمینیکان|لێدوان]])} |{{formatnum:3939}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆماری دۆمینیکان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆماری دۆمینیکان|R}}-3939}}}} | | |- |51 | [[تیمۆری ڕۆژھەڵات]] ^{([[وتووێژ:تیمۆری ڕۆژھەڵات|لێدوان]])} |{{formatnum:4603}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تیمۆری ڕۆژھەڵات}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تیمۆری ڕۆژھەڵات|R}}-4603}}}} | | |- |52 | [[ئێکوادۆر|ئیکوادۆر]] ^{([[وتووێژ:ئیکوادۆر|لێدوان]])} |{{formatnum:6016}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئێکوادۆر}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئێکوادۆر|R}}-6016}}}} | | |- |53 | [[میسر]] ^{([[وتووێژ:میسر|لێدوان]])} |{{formatnum:11882}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:میسر}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:میسر|R}}-11882}}}} | | |- |54 | [[ئێلسالڤادۆر]]^{([[وتووێژ:ئێلسالڤادۆر|لێدوان]])} |{{formatnum:15049}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئێلسالڤادۆر}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئێلسالڤادۆر|R}}-15049}}}} | | |- |55 | [[گینێی ئیستوایی]] ^{([[وتووێژ:گینێی ئیستوایی|لێدوان]])} |{{formatnum:8272}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گینێی ئیستوایی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گینێی ئیستوایی|R}}-8272}}}} | | |- |56 | [[ئێریتریا|ئەریتریا]] ^{([[وتووێژ:ئەریتریا|لێدوان]])} |{{formatnum:12572}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئێریتریا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئێریتریا|R}}-12572}}}} | | |- |57 | [[ئیستۆنیا|ئەستۆنیا]]^{([[وتووێژ:ئەستۆنیا|لێدوان]])} |{{formatnum:20322}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئیستۆنیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئیستۆنیا|R}}-20322}}}} | | |- |58 | [[ئیتیۆپیا|ئەتیۆپیا]] ^{([[وتووێژ:ئەتیۆپیا|لێدوان]])} |{{formatnum:9941}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئیتیۆپیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئیتیۆپیا|R}}-9941}}}} | | |- |59 | [[فیجی]]^{([[وتووێژ:فیجی|لێدوان]])} |{{formatnum:5957}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:فیجی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:فیجی|R}}-5957}}}} | | |- |60 | [[فینلاند]] ^{([[وتووێژ:فینلاند|لێدوان]])} |{{formatnum:10790}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:فینلاند}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:فینلاند|R}}-10790}}}} | | |- |61 | [[فەڕەنسا]] ^{([[وتووێژ:فەڕەنسا|لێدوان]])} |{{formatnum:24463}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:فەڕەنسا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:فەڕەنسا|R}}-24463}}}} | | |- |61 | [[گابۆن]] ^{([[وتووێژ:گابۆن|لێدوان]])} |{{formatnum:7459}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گابۆن}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گابۆن|R}}-7459}}}} | | |- |62 | [[گامبیا]] ^{([[وتووێژ:گامبیا|لێدوان]])} |{{formatnum:10922}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گامبیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گامبیا|R}}-10922}}}} | | |- |63 | [[گورجستان]] ^{([[وتووێژ:گورجستان|لێدوان]])} |{{formatnum:57005}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گورجستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گورجستان|R}}-57005}}}} | | |- |64 | [[ئەڵمانیا|ئاڵمانیا]] ^{([[وتووێژ:ئەڵمانیا|لێدوان]])} |{{formatnum:115633}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئەڵمانیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەڵمانیا|R}}-115633}}}} | | |- |65 | [[گانا]] ^{([[وتووێژ:گانا|لێدوان]])} |{{formatnum:8173}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گانا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گانا|R}}-8173}}}} | | |- |66 | [[یۆنان]] ^{([[وتووێژ:یۆنان|لێدوان]])} |{{formatnum:14589}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:یۆنان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:یۆنان|R}}-14589}}}} | | |- |67 | [[گرینادا]] ^{([[وتووێژ:گرینادا|لێدوان]])} |{{formatnum:1289}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گرینادا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گرینادا|R}}-1289}}}} | | |- |68 | [[گواتیمالا]] ^{([[وتووێژ:گواتیمالا|لێدوان]])} |{{formatnum:6152}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گواتیمالا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گواتیمالا|R}}-6152}}}} | | |- |69 | [[گینێ]] ^{([[وتووێژ:گینێ|لێدوان]])} |{{formatnum:2453}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گینێ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گینێ|R}}-2453}}}} | | |- |70 | [[گینێ بیساو]] ^{([[وتووێژ:گینێ بیساو|لێدوان]])} |{{formatnum:2305}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گینێ بیساو}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گینێ بیساو|R}}-2305}}}} | | |- |71 | [[گویانا]]^{([[وتووێژ:گویانا|لێدوان]])} |{{formatnum:2135}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:گویانا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:گویانا|R}}-2135}}}} | | |- |72 | [[ھایتی]] ^{([[وتووێژ:ھایتی|لێدوان]])} |{{formatnum:1401}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ھایتی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ھایتی|R}}-1401}}}} | | |- |73 | [[ھۆندووراس]] ^{([[وتووێژ:ھۆندووراس|لێدوان]])} |{{formatnum:10095}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ھۆندووراس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ھۆندووراس|R}}-10095}}}} | | |- |74 | [[مەجارستان]] ^{([[وتووێژ:مەجارستان|لێدوان]])} |{{formatnum:12908}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مەجارستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مەجارستان|R}}-12908}}}} | | |- |75 | [[ئایسلەند]] ^{([[وتووێژ:ئایسلەند|لێدوان]])} |{{formatnum:10751}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئایسلەند}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئایسلەند|R}}-10751}}}} | | |- |76 | [[ھیندستان]] ^{([[وتووێژ:ھیندستان|لێدوان]])} |{{formatnum:322155}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ھیندستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ھیندستان|R}}-322155}}}} | | |- |77 | [[ئیندۆنیزیا]] ^{([[وتووێژ:ئیندۆنیزیا|لێدوان]])} |{{formatnum:36307}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئیندۆنیزیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئیندۆنیزیا|R}}-36307}}}} | | |- |78 | [[ئێران]] ^{([[وتووێژ:ئێران|لێدوان]])} |{{formatnum:29365}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئێران}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئێران|R}}-29365}}}} | | |- |79 | [[عێراق]]^{([[وتووێژ:عێراق|لێدوان]])} |{{formatnum:74878}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:عێراق}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:عێراق|R}}-74878}}}} | | |- |80 | [[ئیرلەندا]] ^{([[وتووێژ:ئیرلەندا|لێدوان]])} |{{formatnum:19391}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئیرلەندا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئیرلەندا|R}}-19391}}}} | | |- |81 | [[ئیتاڵیا]] ^{([[وتووێژ:ئیتاڵیا|لێدوان]])} |{{formatnum:10942}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئیتاڵیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئیتاڵیا|R}}-10942}}}} | | |- |82 | [[جامایکا]] ^{([[وتووێژ:جامایکا|لێدوان]])} |{{formatnum:4379}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:جامایکا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:جامایکا|R}}-4379}}}} | | |- |83 | [[ژاپۆن]] ^{([[وتووێژ:ژاپۆن|لێدوان]])} |{{formatnum:13797}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ژاپۆن}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ژاپۆن|R}}-13797}}}} | | |- |84 | [[ئوردن]] ^{([[وتووێژ:ئوردن|لێدوان]])} |{{formatnum:15637}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئوردن}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئوردن|R}}-15637}}}} | | |- |85 | [[کازاخستان]] ^{([[وتووێژ:کازاخستان|لێدوان]])} |{{formatnum:5974}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کازاخستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کازاخستان|R}}-5974}}}} | | |- |86 | [[کینیا]]^{([[وتووێژ:کینیا|لێدوان]])} |{{formatnum:8383}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کینیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کینیا|R}}-8383}}}} | | |- |87 | [[کیریباس]] ^{([[وتووێژ:کیریباس|لێدوان]])} |{{formatnum:1334}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کیریباس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کیریباس|R}}-1334}}}} | | |- |88 | [[کۆریای باکوور]]^{([[وتووێژ:کۆریای باکوور|لێدوان]])} |{{formatnum:7023}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆریای باکوور}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆریای باکوور|R}}-7023}}}} | | |- |89 | [[کۆریای باشوور]] ^{([[وتووێژ:کۆریای باشوور|لێدوان]])} |{{formatnum:16641}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کۆریای باشوور}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کۆریای باشوور|R}}-16641}}}} | | |- |90 | [[کووەیت]] ^{([[وتووێژ:کووەیت|لێدوان]])} |{{formatnum:14001}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:کووەیت}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:کووەیت|R}}-14001}}}} | | |- |91 | [[قرغیزستان]] ^{([[وتووێژ:قرغیزستان|لێدوان]])} |{{formatnum:5428}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:قرغیزستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:قرغیزستان|R}}-5428}}}} | | |- |92 | [[لاوس]] ^{([[وتووێژ:لاوس|لێدوان]])} |{{formatnum:8095}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لاوس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لاوس|R}}-8095}}}} | | |- |93 | [[لاتڤیا]] ^{([[وتووێژ:لاتڤیا|لێدوان]])} |{{formatnum:28545}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لاتڤیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لاتڤیا|R}}-28545}}}} | | |- |94 | [[لوبنان]] ^{([[وتووێژ:لوبنان|لێدوان]])} |{{formatnum:9617}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لوبنان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لوبنان|R}}-9617}}}} | | |- |95 | [[لیبێریا|لیبەریا]] ^{([[وتووێژ:لیبەریا|لێدوان]])} |{{formatnum:16713}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لیبێریا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لیبێریا|R}}-16713}}}} | | |- |96 | [[لیبیا]] ^{([[وتووێژ:لیبیا|لێدوان]])} |{{formatnum:8601}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لیبیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لیبیا|R}}-8601}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |97 | [[لیختنشتاین]] ^{([[وتووێژ:لیختنشتاین|لێدوان]])} |{{formatnum:9157}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لیختنشتاین}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لیختنشتاین|R}}-9157}}}} | | |- |98 | [[لیتوانیا]]^{([[وتووێژ:لیتوانیا|لێدوان]])} |{{formatnum:7480}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لیتوانیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لیتوانیا|R}}-7480}}}} | | |- |99 | [[لۆکسمبۆرگ|لوکسەمبورگ]]^{([[وتووێژ:لۆکسمبۆرگ|لێدوان]])} |{{formatnum:12489}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:لۆکسمبۆرگ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:لۆکسمبۆرگ|R}}-12489}}}} | | |- |100 | [[مەقدوونیای باکوور|مەقدوونیا]]^{([[وتووێژ:مەقدوونیا|لێدوان]])} |{{formatnum:11250}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مەقدوونیای باکوور}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مەقدوونیای باکوور|R}}-11250}}}} | | |- |101 | [[ماداگاسکار]] ^{([[وتووێژ:ماداگاسکار|لێدوان]])} |{{formatnum:2538}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ماداگاسکار}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ماداگاسکار|R}}-2538}}}} | | |- |102 | [[مالاوی]] ^{([[وتووێژ:مالاوی|لێدوان]])} |{{formatnum:36937}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مالاوی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مالاوی|R}}-36937}}}} | | |- |103 | [[مالیزیا]] ^{([[وتووێژ:مالیزیا|لێدوان]])} |{{formatnum:26874}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مالیزیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مالیزیا|R}}-26874}}}} | | |- |104 | [[ماڵدیڤ|مالدیڤ]] ^{([[وتووێژ:ماڵدیڤ|لێدوان]])} |{{formatnum:12946}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ماڵدیڤ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ماڵدیڤ|R}}-12946}}}} | | |- |105 | [[مالی]] ^{([[وتووێژ:مالی|لێدوان]])} |{{formatnum:5202}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مالی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مالی|R}}-5202}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |106 | [[ماڵتا]] ^{([[وتووێژ:ماڵتا|لێدوان]])} |{{formatnum:10693}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ماڵتا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ماڵتا|R}}-10693}}}} | | |- |107 | [[دوورگەکانی مارشاڵ]] ^{([[وتووێژ:دوورگەکانی مارشاڵ|لێدوان]])} |{{formatnum:1129}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:دوورگەکانی مارشاڵ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:دوورگەکانی مارشاڵ|R}}-1129}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |108 | [[مۆریتانیا]]^{([[وتووێژ:مۆریتانیا|لێدوان]])} |{{formatnum:1659}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مۆریتانیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مۆریتانیا|R}}-1659}}}} | | |- |109 | [[مۆریس]] ^{([[وتووێژ:مۆریس|لێدوان]])} |{{formatnum:10935}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مۆریس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مۆریس|R}}-10935}}}} | | |- |110 | [[مەکسیک]] ^{([[وتووێژ:مەکسیک|لێدوان]])} |{{formatnum:9222}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مەکسیک}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مەکسیک|R}}-9222}}}} | | |- |110 | [[ویلایەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا|مایکرۆنیزیا]] ^{([[وتووێژ:دەوڵەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا|لێدوان]])} |{{formatnum:1907}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ویلایەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ویلایەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا|R}}-1907}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |112 | [[مۆلدۆڤا]]^{([[وتووێژ:مۆلدۆڤا|لێدوان]])} |{{formatnum:31763}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مۆلدۆڤا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مۆلدۆڤا|R}}-31763}}}} | | |- |113 | [[مۆناکۆ]] ^{([[وتووێژ:مۆناکۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:3613}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مۆناکۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مۆناکۆ|R}}-3613}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |114 | [[مەنگۆلیا]] ^{([[وتووێژ:مەنگۆلیا|لێدوان]])} |{{formatnum:11731}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مەنگۆلیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مەنگۆلیا|R}}-11731}}}} | | |- |115 | [[مۆنتینیگرۆ]] ^{([[وتووێژ:مۆنتینیگرۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:10453}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مۆنتینیگرۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مۆنتینیگرۆ|R}}-10453}}}} | | |- |116 | [[مەغریب]] ^{([[وتووێژ:مەغریب|لێدوان]])} |{{formatnum:18306}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مەغریب}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مەغریب|R}}-18306}}}} | | |- |117 | [[مۆزامبیک]] ^{([[وتووێژ:مۆزامبیک|لێدوان]])} |{{formatnum:7215}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:مۆزامبیک}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:مۆزامبیک|R}}-7215}}}} | | |- |118 | [[نامیبیا]] ^{([[وتووێژ:نامیبیا|لێدوان]])} |{{formatnum:1296}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نامیبیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نامیبیا|R}}-1296}}}} | | |- |119 | [[نائووروو|نائوروو]] ^{([[وتووێژ:نائوروو|لێدوان]])} |{{formatnum:1651}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نائووروو}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نائووروو|R}}-1651}}}} | | |- |120 | [[نیپال]] ^{([[وتووێژ:نیپال|لێدوان]])} |{{formatnum:9261}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نیپال}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نیپال|R}}-9261}}}} | | |- |121 | [[شانشینی ھۆڵەندا|ھۆڵەندا]] ^{([[وتووێژ:ھۆڵەندا|لێدوان]])} |{{formatnum:4112}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:شانشینی ھۆڵەندا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:شانشینی ھۆڵەندا|R}}-4112}}}} | | |- |122 | [[نیوزیلاند]] ^{([[وتووێژ:نیوزیلاند|لێدوان]])} |{{formatnum:22252}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نیوزیلاند}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نیوزیلاند|R}}-22252}}}} | | |- |123 | [[نیکاراگوا]] ^{([[وتووێژ:نیکاراگوا|لێدوان]])} |{{formatnum:12702}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نیکاراگوا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نیکاراگوا|R}}-12702}}}} | | |- |124 | [[نیجەر]]^{([[وتووێژ:نیجەر|لێدوان]])} |{{formatnum:6355}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نیجەر}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نیجەر|R}}-6355}}}} | | |- |125 | [[نێجیریا]] ^{([[وتووێژ:نێجیریا|لێدوان]])} |{{formatnum:11593}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نێجیریا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نێجیریا|R}}-11593}}}} | | |- |126 | [[نەرویژ|نۆرویژ]] ^{([[وتووێژ:نۆرویژ|لێدوان]])} |{{formatnum:26707}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:نەرویژ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:نەرویژ|R}}-26707}}}} | | |- |127 | [[عومان]] ^{([[وتووێژ:عومان|لێدوان]])} |{{formatnum:6872}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:عومان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:عومان|R}}-6872}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |128 | [[پاکستان]] ^{([[وتووێژ:پاکستان|لێدوان]])} |{{formatnum:12648}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پاکستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پاکستان|R}}-12648}}}} | | |- |129 | [[پالاو]]^{([[وتووێژ:پالاو|لێدوان]])} |{{formatnum:4846}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پالاو}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پالاو|R}}-4846}}}} | | |- |130 | [[پەنەما|پاناما]] ^{([[وتووێژ:پاناما|لێدوان]])} |{{formatnum:8064}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پەنەما}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پەنەما|R}}-8064}}}} | | |- |131 | [[پاپوا گینێی نوێ]] ^{([[وتووێژ:پاپوا گینێی نوێ|لێدوان]])} |{{formatnum:1208}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پاپوا گینێی نوێ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پاپوا گینێی نوێ|R}}-1208}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |132 | [[پاراگوای]]^{([[وتووێژ:پاراگوای|لێدوان]])} |{{formatnum:6722}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پاراگوای}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پاراگوای|R}}-6722}}}} | | |- |133 | [[پێروو|پیروو]]^{([[وتووێژ:پیروو|لێدوان]])} |{{formatnum:6485}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پێروو}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پێروو|R}}-6485}}}} | | |- |134 | [[فلیپین]] ^{([[وتووێژ:فلیپین|لێدوان]])} |{{formatnum:4887}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:فلیپین}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:فلیپین|R}}-4887}}}} | | |- |135 | [[پۆڵەندا]] ^{([[وتووێژ:پۆڵەندا|لێدوان]])} |{{formatnum:14511}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پۆڵەندا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پۆڵەندا|R}}-14511}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |136 | [[پورتوگال]] ^{([[وتووێژ:پورتوگال|لێدوان]])} |{{formatnum:26884}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:پورتوگال}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:پورتوگال|R}}-26884}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |137 | [[قەتەر]] ^{([[وتووێژ:قەتەر|لێدوان]])} |{{formatnum:12732}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:قەتەر}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:قەتەر|R}}-12732}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|kurd2021]] | |- |138 | [[ڕۆمانیا]] ^{([[وتووێژ:ڕۆمانیا|لێدوان]])} |{{formatnum:29769}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ڕۆمانیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ڕۆمانیا|R}}-29769}}}} | | |- |139 | [[ڕووسیا]]^{([[وتووێژ:ڕووسیا|لێدوان]])} |{{formatnum:31368}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ڕووسیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ڕووسیا|R}}-31368}}}} | | |- |140 | [[ڕواندا]] ^{([[وتووێژ:ڕواندا|لێدوان]])} |{{formatnum:2487}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ڕواندا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ڕواندا|R}}-2487}}}} | | |- |141 | [[سەینت کیتس و نیڤیس]]^{([[وتووێژ:سەینت کیتس و نیڤیس|لێدوان]])} |{{formatnum:7155}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سەینت کیتس و نیڤیس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سەینت کیتس و نیڤیس|R}}-7155}}}} | | |- |142 | [[سەینت لووسیا]] ^{([[وتووێژ:سەینت لووسیا|لێدوان]])} |{{formatnum:8411}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سەینت لووسیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سەینت لووسیا|R}}-8411}}}} | | |- |143 | [[سەینت ڤینسەنت و گرینادینز]] ^{([[وتووێژ:سەینت ڤینسەنت و گرینادینز|لێدوان]])} |{{formatnum:6699}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سەینت ڤینسەنت و گرینادینز}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سەینت ڤینسەنت و گرینادینز|R}}-6699}}}} | | |- |144 | [[ساموا]]^{([[وتووێژ:ساموا|لێدوان]])} |{{formatnum:1243}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ساموا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ساموا|R}}-1243}}}} | | |- |145 | [[سان مارینۆ]] ^{([[وتووێژ:سان مارینۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:2742}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سان مارینۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سان مارینۆ|R}}-2742}}}} | | |- |146 | [[ساوتۆمێ و پرینسیپی|ساوتومێ و پرینسیپی]] ^{([[وتووێژ:ساوتومێ و پرینسیپی|لێدوان]])} |{{formatnum:2115}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ساوتۆمێ و پرینسیپی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ساوتۆمێ و پرینسیپی|R}}-2115}}}} | | |- |147 | [[عەرەبستانی سعوودی|عەرەبستانی سەعوودی]] ^{([[وتووێژ:عەرەبستانی سەعوودی|لێدوان]])} |{{formatnum:20551}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:عەرەبستانی سعوودی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:عەرەبستانی سعوودی|R}}-20551}}}} | | |- |148 | [[سێنیگال|سینیگال]] ^{([[وتووێژ:سێنیگال|لێدوان]])} |{{formatnum:8155}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سێنیگال}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سێنیگال|R}}-8155}}}} | | |- |149 | [[سڕبیا|سربیا]] ^{([[وتووێژ:سڕبیا|لێدوان]])} |{{formatnum:9858}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سڕبیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سڕبیا|R}}-9858}}}} | | |- |150 | [[سیشێل]] ^{([[وتووێژ:سیشێل|لێدوان]])} |{{formatnum:4558}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سیشێل}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سیشێل|R}}-4558}}}} | | |- |152 | [[سیەرالیۆن]]^{([[وتووێژ:سیەرالیۆن|لێدوان]])} |{{formatnum:6029}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سیەرالیۆن}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سیەرالیۆن|R}}-6029}}}} | | |- |153 | [[سینگاپوور|سینگاپور]] ^{([[وتووێژ:سینگاپوور|لێدوان]])} |{{formatnum:4989}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سینگاپوور}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سینگاپوور|R}}-4989}}}} |[[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel]] |{{تەواو}} |- |154 | [[سلۆڤاکیا]] ^{([[وتووێژ:سلۆڤاکیا|لێدوان]])} |{{formatnum:21497}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سلۆڤاکیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سلۆڤاکیا|R}}-21497}}}} | | |- |155 | [[سلۆڤێنیا]] ^{([[وتووێژ:سلۆڤێنیا|لێدوان]])} |{{formatnum:12621}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سلۆڤێنیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سلۆڤێنیا|R}}-12621}}}} | | |- |156 | [[دوورگەکانی سولەیمان|دوورگەکانی سلێمان]] ^{([[وتووێژ:دوورگەکانی سلێمان|لێدوان]])} |{{formatnum:1256}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:دوورگەکانی سولەیمان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:دوورگەکانی سولەیمان|R}}-1256}}}} | | |- |156 | [[سۆماڵیا|سۆمالیا]] ^{([[وتووێژ:سۆماڵیا|لێدوان]])} |{{formatnum:3724}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سۆماڵیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سۆماڵیا|R}}-3724}}}} | | |- |157 | [[ئەفریقای باشوور]] ^{([[وتووێژ:ئەفریقای باشوور|لێدوان]])} |{{formatnum:4592}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئەفریقای باشوور}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئەفریقای باشوور|R}}-4592}}}} | | |- |158 | [[ئیسپانیا]] ^{([[وتووێژ:ئیسپانیا|لێدوان]])} |{{formatnum:34133}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئیسپانیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئیسپانیا|R}}-34133}}}} | | |- |159 | [[سریلانکا]] ^{([[وتووێژ:سریلانکا|لێدوان]])} |{{formatnum:5221}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سریلانکا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سریلانکا|R}}-5221}}}} | | |- |160 | [[سوودان]] ^{([[وتووێژ:سوودان|لێدوان]])} |{{formatnum:17971}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سوودان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سوودان|R}}-17971}}}} | | |- |161 | [[سورینام]] ^{([[وتووێژ:سورینام|لێدوان]])} |{{formatnum:1858}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سورینام}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سورینام|R}}-1858}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|kurd2021]] | |- |162 | [[ئێسواتینی|سوازیلاند]] ^{([[وتووێژ:سوازیلاند|لێدوان]])} |{{formatnum:2965}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئێسواتینی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئێسواتینی|R}}-2965}}}} | | |- |163 | [[سوێد]] ^{([[وتووێژ:سوێد|لێدوان]])} |{{formatnum:120618}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سوێد}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سوێد|R}}-120618}}}} | | |- |164 | [[سویسڕا]] ^{([[وتووێژ:سویسڕا|لێدوان]])} |{{formatnum:20155}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سویسڕا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سویسڕا|R}}-20155}}}} | | |- |165 | [[سووریا]] ^{([[وتووێژ:سووریا|لێدوان]])} |{{formatnum:10811}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:سووریا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:سووریا|R}}-10811}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |166 | [[تاجیکستان]] ^{([[وتووێژ:تاجیکستان|لێدوان]])} |{{formatnum:76214}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تاجیکستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تاجیکستان|R}}-76214}}}} | | |- |167 | [[تانزانیا]] ^{([[وتووێژ:تانزانیا|لێدوان]])} |{{formatnum:2028}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تانزانیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تانزانیا|R}}-2028}}}} | | |- |168 | [[تایلەند]]^{([[وتووێژ:تایلەند|لێدوان]])} |{{formatnum:4924}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تایلەند}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تایلەند|R}}-4924}}}} | | |- |169 | [[تۆگۆ]] ^{([[وتووێژ:تۆگۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:1566}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تۆگۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تۆگۆ|R}}-1566}}}} | | |- |170 | [[تۆنگا]] ^{([[وتووێژ:تۆنگا|لێدوان]])} |{{formatnum:1177}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تۆنگا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تۆنگا|R}}-1177}}}} | | |- |171 | [[ترینیداد و تۆباگۆ]] ^{([[وتووێژ:ترینیداد و تۆباگۆ|لێدوان]])} |{{formatnum:2079}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ترینیداد و تۆباگۆ}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ترینیداد و تۆباگۆ|R}}-2079}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |172 | [[توونس]] ^{([[وتووێژ:توونس|لێدوان]])} |{{formatnum:11302}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:توونس}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:توونس|R}}-11302}}}} | | |- |173 | [[تورکیا]] ^{([[وتووێژ:تورکیا|لێدوان]])} |{{formatnum:116096}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تورکیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تورکیا|R}}-116096}}}} | | |- |174 | [[تورکمانستان]] ^{([[وتووێژ:تورکمانستان|لێدوان]])} |{{formatnum:16335}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تورکمانستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تورکمانستان|R}}-16335}}}} | | |- |175 | [[تووڤالوو]] ^{([[وتووێژ:تووڤالوو|لێدوان]])} |{{formatnum:1268}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:تووڤالوو}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:تووڤالوو|R}}-1268}}}} | | |- |176 | [[ئووگاندا|ئوگاندا]] ^{([[وتووێژ:ئوگاندا|لێدوان]])} |{{formatnum:12910}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئووگاندا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئووگاندا|R}}-12910}}}} | | |- |177 | [[ئوکراینا]] ^{([[وتووێژ:ئوکراینا|لێدوان]])} |{{formatnum:16935}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئوکراینا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئوکراینا|R}}-16935}}}} | | |- |178 | [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] ^{([[وتووێژ:میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|لێدوان]])} |{{formatnum:26212}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|R}}-26212}}}} | | |- |179 | [[شانشینی یەکگرتوو]] ^{([[وتووێژ:شانشینی یەکگرتوو|لێدوان]])} |{{formatnum:19917}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:شانشینی یەکگرتوو}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:شانشینی یەکگرتوو|R}}-19917}}}} | | |- |180 | [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وڵاتە یەکگرتووەکان]] ^{([[وتووێژ:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|لێدوان]])} |{{formatnum:65239}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|R}}-65239}}}} | | |- |181 | [[ئوروگوای]] ^{([[وتووێژ:ئوروگوای|لێدوان]])} |{{formatnum:35559}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئوروگوای}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئوروگوای|R}}-35559}}}} | | |- |182 | [[ئۆزبەکستان]]^{([[وتووێژ:ئۆزبەکستان|لێدوان]])} |{{formatnum:16816}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ئۆزبەکستان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ئۆزبەکستان|R}}-16816}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |183 | [[ڤانواتوو|ڤانوواتوو]]^{([[وتووێژ:ڤانواتوو|لێدوان]])} |{{formatnum:1396}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ڤانواتوو}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ڤانواتوو|R}}-1396}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |184 | [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]] ^{([[وتووێژ:ڤاتیکان|لێدوان]])} |{{formatnum:13782}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ڤاتیکان}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ڤاتیکان|R}}-13782}}}} | | |- |185 | [[ڤێنیزوێلا|ڤێنێزوێلا]] ^{([[وتووێژ:ڤێنێزوێلا|لێدوان]])} |{{formatnum:14114}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ڤێنیزوێلا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ڤێنیزوێلا|R}}-14114}}}} | | |- |186 | [[ڤیێتنام|ڤیەتنام]] ^{([[وتووێژ:ڤیەتنام|لێدوان]])} |{{formatnum:8446}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:ڤیێتنام}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:ڤیێتنام|R}}-8446}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |187 | [[یەمەن]] ^{([[وتووێژ:یەمەن|لێدوان]])} |{{formatnum:10440}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:یەمەن}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:یەمەن|R}}-10440}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |188 | [[زامبیا]]^{([[وتووێژ:زامبیا|لێدوان]])} |{{formatnum:7015}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:زامبیا}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:زامبیا|R}}-7015}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |- |189 | [[زیمبابوی]]^{([[وتووێژ:زیمبابوی|لێدوان]])} |{{formatnum:1388}} |{{formatnum:{{PAGESIZE:زیمبابوی}}}} |{{formatnum:{{#expr:{{PAGESIZE:زیمبابوی|R}}-1388}}}} |[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] | |} </div> 42hky6le17r4e9o55wj7fsd56qpi22u 0 297937 1613629 1601674 2026-07-31T00:43:40Z Hivja 64112 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1613629 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = نەھاریا | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = {{lang|he|נהריה}} | زمانی_ناوی_خۆماڵی = عیبری | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل|شار]] <!------ وێنەکان، ناسناو، دروشم ------> | وێنە = Israel nahariya 019 (4524411602).jpg | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنێکی شاری نەھاریا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!--- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ---> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شاری نەھاریا''' | دەرزیی_نەخشە = Israel northwest#Israel | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی نەھاریا لە باکووری ڕۆژاوای ئیسرائیلدا##جێگەی نەھاریا لە [[ئیسرائیل]]دا | پۆتانەکان = {{coord|33.003611111111|N|35.0925|E|region:IL|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!--------------- شوێن --------------> | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئیسرائیل}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ناوچەکانی ئیسرائیل|ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ژێرناوچەکانی ئیسرائیل|ژێرناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ژێرناوچەی عەکا|عەکا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!---------- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دامەزران | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٣٥ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!----- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ----> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[دەسەڵاتی شارەوان–ئەنجومەن|شارەوان–ئەنجومەن]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!----------- ڕووبەر ---------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٠ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-------------- بەرزایی -----------> | بەرزایی_بە_م = ١٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-------- ژمارەی_دانیشتووان -------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٧،٨٧٧ | دانیشتووان_لە = ٢٠٢٤ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٦،٦٣٣ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!----------- کاتناوچە -------------> | کاتناوچە١ = [[یوو تی سی +٢:٠٠|+٢:٠٠]] ([[کاتی ستانداردی ئیسرائیل|ستاندارد]]) | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = [[یوو تی سی +٣:٠٠|+٣:٠٠]] ([[کاتی ھاوینەی ئیسرائیل|ھاوینە]]) | جیاوازی١_لە_DST = <!------ کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ----> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان ------------> | وێبگە = http://www.nahariya.muni.il/ | پەراوێزەکان = }} '''نەھاریا''' ({{بە عیبری|נהריה}}) شارێکە لە [[ژێرناوچەی عەکا|عەکا]]، [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|ناوچەی باکووری]]، [[ئیسرائیل]]. بەپێی سەرچاوەکانی [[نووسینگەی ناوەندیی ئاماری ئیسرائیل]] لە ساڵی ٢٠٢٤، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٦٧،٨٧٧ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Regional Statistics|ناونیشان=https://boardsgenerator.cbs.gov.il/pages/WebParts/YishuvimPage.aspx?mode=Yeshuv&l=1|بڵاوکەرەوە=[[نووسینگەی ناوەندیی ئاماری ئیسرائیل|Israel Central Bureau of Statistics]]|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ڕووبەری ئەم شارە دەوروبەری ١٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Regional Statistics|ناونیشان=https://www.cbs.gov.il/en/cbsNewBrand/Pages/community-new.aspx?inc=https://boardsgenerator.cbs.gov.il/pages/WebParts/YishuvimPage.aspx?mode=Yeshuv|بڵاوکەرەوە=[[نووسینگەی ناوەندیی ئاماری ئیسرائیل|Israel Central Bureau of Statistics]]|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> و چڕیی دانیشتووانی ٦،٦٣٣ کەسە لە ھەر کیلۆمەتری چوارگۆشەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Nahariyya}} * {{وێبگەی فەرمی|http://www.nahariya.muni.il/}} {{شارەکانی ئیسرائیل}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|ئیسرائیل|فەلەستین}} {{ئیسرائیل-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی ئیسرائیل]] [[پۆل:شارەکانی ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)]] [[پۆل:ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)]] swluz5e7lfbtl3bhvblk3sr7is0gyt7 0 298071 1613717 1602769 2026-07-31T11:37:17Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1613717 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پلانکالکول''' [[زمانی بەرنامەسازی|زمانێکی بەرنامەسازییە]] کە بۆ مەبەستی ئەندازیاری لەلایەن [[کۆنڕاد زووزە]] لە نێوان ساڵانی ١٩٤٢ بۆ ١٩٤٥ دیزاین کراوە. ئەمە یەکەم زمانی بەرنامەسازیی ئاستبەرز بوو کە بۆ کۆمپیوتەر دیزاین بکرێت. زووزە ھەرگیز پلانکالکولی لەسەر ھیچ کام لە ئامێرەکانی زنجیرەی زێتی خۆی جێبەجێ نەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://cl-informatik.uibk.ac.at/teaching/ss15/bob/slides/BB.pdf|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٤|archive-url=https://web.archive.org/web/20240422084342/http://cl-informatik.uibk.ac.at/teaching/ss15/bob/slides/BB.pdf|url-status=dead}}</ref> وشەی ''Kalkül'' (لە لاتینیی ''calculus''ەوە ھاتووە) زاراوەیەکی [[زمانی ئەڵمانی|ئەڵمانییە]] بۆ سیستمێکی فەرمی — وەک لە ''Hilbert-Kalkül''، کە ناوی سەرەتایی سیستمی لێدەرکردنی شێوازی ھیلبەرتە — کەواتە ''Plankalkül'' ئاماژەیە بۆ سیستمێکی فەرمی بۆ پلانداڕشتن.<ref name="Zenil_2012">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=A Computable Universe: Understanding and Exploring Nature As Computation - with a Foreword by Sir [[Roger Penrose]]|ڕێکەوت=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[World Scientific Publishing Company]]|editor-last=Zenil|editor-first=Héctor|editor-link=:d:Q63660773|شوێنی بڵاوکردنەوە=Singapore|پەڕە=٧٩١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Plankalkül}} {{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|جاڤا|زانستی کۆمپیوتەر}} [[پۆل:داھێنانە ئاڵمانییەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 8myvc60vcyf34mh315amnc12i1mrfur 0 298571 1613475 1606623 2026-07-30T14:44:19Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1613475 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{Databox}} '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئەمیلکار کابرال''' ھەروەھا بە '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سال''' ناسراوە، سەرەکیترین [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەیی]]ی [[کەیپ ڤێرد]]ە. فڕۆکەخانەکە بەناوی ڕابەری شۆڕشگێڕ [[ئەمیلکار کابرال]] ناونراوە. دەکەوێتە ٢ کم لە باشووری ڕۆژاوای [[ئێسپارگۆس]] لەسەر [[ساڵ، کەیپ ڤێرد|دوورگەی ساڵ]]. ساڵ ناوەندی سەرەکییە بۆ ھێڵی ئاسمانی نەتەوەیی، [[ھێڵە ئاسمانییەکانی کابۆ ڤێرد]]؛ و وەک بنکەیەک بۆ گواستنەوەی [[کابۆ ڤێرد ئێکسپرێس]] خزمەت دەکات. ئەم فڕۆکەخانەیە ھەروەھا یەکێک بوو لە شوێنەکانی ناسا بۆ دامەزراوەیەک بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ [[شاتڵی بۆشایی]] دوای دووبارە چوونە ناوەوە لە خولگە. ==مێژوو== [[پەڕگە:SID - Sal - Cabo Verde - 2016 (3).jpg|وێنۆک|ناوەوەی تێرمیناڵ]] ===دامەزراندن و ساڵانی سەرەتا=== یەکەم فڕۆکەخانە لە دوورگەی ساڵ لە ١٩٣٩ لەلایەن [[ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]]وە دروست کرا، وەک خاڵێکی وەستان بۆ سووتەمەنی و پێداویستییەکان لە گەشتەکانی [[ئەورووپا]]وە بۆ [[ئەمریکای باشوور]].<ref name=almeida>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www1.umassd.edu/SpecialPrograms/caboverde/salhist.html|سەردێڕ=A History of Ilha do Sal|نووسەر=Ray Almeida|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20160206120818/http://www1.umassd.edu/specialprograms/caboverde/salhist.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی شوباتی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یەکەم گەشت، کە لە ڕۆما و [[سێڤیلیا، ئیسپانیا|سێڤیلیا]]وە گەیشت، لە ١٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٩ بوو. وەک دەرئەنجامی جەنگی جیھانیی دووەم، بەشداریی ئیتاڵیا لە پڕۆژەی فڕۆکەخانەکەدا ڕاوەستا. دوای جەنگی جیھانیی دووەم، حکوومەتی داگیرکەری [[پورتووگال|پورتووگالی]] فڕۆکەخانەکەی لە ئیتاڵیا کڕییەوە و تا ساڵی ١٩٤٩ فڕۆکەخانەکە بە تەواوی کاری دەکرد.<ref name=almeida/> لە ١٩٥٠دا، خزمەتگوزاریی [[دۆگلاس دی-سی-٤|دی-سی-٤]]ی [[ئالیتالیا]] لەسەر ھێڵەکانی ڕۆما — ساڵ — [[بوێنس ئایریس]] و ڕۆما — ساڵ — [[کاراکاس]] دەستی پێ کرد. لە ١٩٦١دا، دوای سەربەخۆیی [[سینیگال]] لە فەڕەنسا، [[داکار]] بوو بە خاڵی وەستان لەسەر ڕێڕەوی باشوور، و دوای چەند ساڵێک وەشانی نوێی [[دۆگلاس دی-سی-٨]] کە لەسەر ڕێڕەوەکە ناسێنرا، وەستانەکانی لە ساڵ یان داکار بە ناپێویست کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.timetableimages.com/ttimages/complete/az61/az61-03.jpg|سەردێڕ=Alitalia Intercontinental Network - Effective August 1, 1961|وێبگە=www.timetableimages.com|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207141953/http://timetableimages.com/ttimages/complete/az61/az61-03.jpg|url-status=dead}}</ref> لە نێوان ١٩٦٠–١٩٦٧ ساڵ خاڵێکی وەستانی «[[Voo da amizade]]» (گەشتی دۆستایەتی) بوو، کە خزمەتگوزارییەکی تەرخانکراو بوو لە نێوان [[بەڕازیل]] و [[پورتووگال]]. لە ١٩٦٠–١٩٦٥ لەلایەن [[پانایر دوو برازیل]] و لە ١٩٦٥–١٩٦٧ لەلایەن [[تاپ پورتووگال|تی-ئەی-پی-ترانسپۆرتس ئایریۆس پورتووگیس]] و [[ڤاریگ]] بەڕێوە دەبرا. تەنھا ھاووڵاتیانی بەڕازیلی و پورتووگالی یان ئەو بیانییانەی نیشتەجێبوونی ھەمیشەیییان لە بەڕازیل یان پورتووگال ھەبوو دەیانتوانی تکت بۆ ئەو گەشتانە بکڕن، کە بەھۆی نرخە نزمەکانیانەوە زۆر بەناوبانگ بوون. لەو کاتەدا، کەیپ ڤێرد پارێزگایەکی دەرەوەی وڵاتی پورتووگال بوو و لەبەر ئەوە بەشێک بوو لە خاکی پورتووگال. لە ١٩٦٣–١٩٧٥، فڕۆکەخانەی تێپەڕبوونی ژمارە ١ی [[ھێزی ئاسمانیی پورتووگال]] (AT1, ''Aeródromo de Trânsito n.º 1'') لە فڕۆکەخانەی ساڵ جێگیر کرا. AT1 پشتگیریی پەیوەندییە ئاسمانییە سەربازییەکانی نێوان پورتووگالی ئەورووپی و پارێزگا ئەفریقییەکانی پورتووگالی دەکرد، ھەروەھا وەک بنکەیەکی کارپێکردن بۆ فڕۆکەی دەوریەی دەریایی کە جاروبار لە کەیپ ڤێرد جێگیر دەکران، خزمەتی دەکرد. لە سەرەتای ١٩٦٧ەوە، ساڵ وەک وێستگەیەکی سووتەمەنی لەلایەن [[ھێڵە ئاسمانییەکانی ئەفریقای باشوور]] بەکار دەھێنرا، بۆ گەشتەکان بۆ ئەورووپا و لەوێوە، چونکە مافی نیشتنەوە لە زۆربەی وڵاتانی ئەفریقا لە ھێڵە ئاسمانییەکانی ئەفریقای باشوور زەوت کرابوو بەھۆی بایکۆتی نێونەتەوەییی [[ئاپارتاید]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=G. H.|دوایین=Pirie|سەردێڕ=Aviation, Apartheid and Sanctions: Air Transport to and from South Africa,1945—1989|journal=GeoJournal|بەرگ=٢٢|ساڵ=١٩٩٠|issue=3|پەڕەکان=٢٣١–٤٠|doi=10.1007/BF00192821|bibcode=1990GeoJo..22..231P |s2cid=154691990}}</ref> تا ساڵی ١٩٨٣، ھێڵە ئاسمانییەکانی ئەفریقای باشوور ھەفتانە ١٣ گەشتی چوون و ھاتنی لە نێوان ساڵ و جۆھانسبێرگ ئەنجام دەدا، دوورگەکەی وەک وێستگەیەک بۆ خزمەتگوزارییەکانی [[بۆینگ ٧٤٧]]ی خۆی بۆ [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی جۆن ئێف کێنیدی|نیویۆرک]]، [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی جۆرج بوش|ھیووستن]]، [[فڕۆکەخانەی ھیسرۆ|لەندەن]]، [[فڕۆکەخانەی برۆکسل|برۆکسل]] و [[فڕۆکەخانەی ئەمستردام شیپۆڵ|ئەمستردام]] بەکار دەھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.departedflights.com/JNB83p3.html|سەردێڕ=OAG Schedules to Johannesburg - Effective July 1, 1983|وێبگە=www.departedflights.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> دوورگەکە لە ناوەڕاستی ھەشتاکاندا تا ٣٦ گەشتی ھێڵە ئاسمانییەکانی ئەفریقای باشووری لە ھەفتەیەکدا بەخۆیەوە بینی، بەڵام ئەم ژمارەیە دوای سەپاندنی سزاکانی ئەمریکا لە ١٩٨٧ بە شێوەیەکی بەرچاو کەم کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1987/07/02/world/fighting-apartheid-despite-the-cost.html|سەردێڕ=FIGHTING APARTHEID DESPITE THE COST|دوایین=May|یەکەم=Clifford D.|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ١٩٨٧|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨|زمان=en}}</ref> تا ١٩٩٦ تەنھا یەک گەشتی ھەفتانەی ھێڵە ئاسمانییەکانی ئەفریقای باشوور لە ساڵ دەوەستا (خزمەتگوزاریی نێوان جۆھانسبێرگ و نیویۆرک).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.departedflights.com/JNB96p7.html|سەردێڕ=OAG schedules to Johannesburg International Airport - Effective October 1, 1996|وێبگە=www.departedflights.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> دواتر ساڵ وەک وێستگەیەکی سووتەمەنی لە خزمەتگوزاریی [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھارتسفیڵد-جاکسۆن ئەتلانتا|ئەتلانتا]]ی ھێڵە ئاسمانییەکانی ئەفریقای باشوور لە سەرەتای ٢٠٠٣ەوە بەکار ھێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.iol.co.za/news/south-africa/island-stop-makes-saas-atlanta-hauls-longer-98354|سەردێڕ=Island stop makes SAA's Atlanta hauls longer {{!}} IOL News|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨|زمان=en}}</ref> کۆتا گەشتی ھێڵە ئاسمانییەکانی ئەفریقای باشوور بۆ ئەتلانتا لە ١ی تەممووزی ٢٠٠٦ بوو. [[ئێرۆفلۆت]] ساڵی وەک خاڵێکی وەستان لە خزمەتگوزارییەکانی [[ئیلیوشین ئیڵ-٦٢|ئیڵ-٦٢]]ی خۆی لە [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی شێرمێتیێڤۆ|مۆسکۆ]] و [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی فێرێنک لیست لە بوداپێست|بوداپێست]]ەوە بۆ [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی لیۆپۆڵد سێدار سێنگۆر|داکار]] و [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی کۆناکری|کۆناکری]] لە کۆتاییی حەفتاکاندا بەکار ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.timetableimages.com/ttimages/su/su77/su77_10.jpg|سەردێڕ=Aeroflot timetable, 1977|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211028085425/http://www.timetableimages.com/ttimages/su/su77/su77_10.jpg|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[کوبانا دی ئاڤیاسیۆن|کوبانا]] ھەروەھا ئیڵ-٦٢ی لەسەر ڕێڕەوی [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی خۆسێ مارتی|ھاڤانا]]-ساڵ-[[فڕۆکەخانەی کواترۆ دی فێڤێرێرۆ|لواندا]]-[[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ماپوتۆ|ماپوتۆ]] لە سەرەتای ھەشتاکاندا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.timetableimages.com/ttimages/complete/cu84/cu84-2.jpg|سەردێڕ=Cubana timetable, 1984|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211028085424/http://www.timetableimages.com/ttimages/complete/cu84/cu84-2.jpg|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و ڕێڕەوی ھاڤانا-ساڵ-[[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئۆسڤالدۆ ڤیێرا|بیساو]]-لواندا لە کۆتاییی ھەشتاکاندا بەڕێوە دەبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.timetableimages.com/ttimages/complete/cu89/cu89-2.jpg|سەردێڕ=Cubana timetable, 1989|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180725184038/http://www.timetableimages.com/ttimages/complete/cu84/cu84-2.jpg|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ١٩٨٥دا، [[تی-ئەی-سی-ڤی]] خزمەتگوزاریی بۆ [[بۆستن، ماساچووسیتس]] دەستی پێ کرد بە بەکارھێنانی [[ماکدۆنێڵ دۆگلاس دی-سی-١٠]] کە لەلایەن [[ھێڵە ئاسمانییەکانی ئێڵ-ئەی-ئێم مۆزەمبیق]] دابین کرابوو. بۆستن میوانداریی گەورەترین کۆمەڵگەی کەیپ ڤێردی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان دەکات. گەشتەکانی تی-ئەی-سی-ڤی بۆ بۆستن لەو کاتەوە بۆ [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی پرایا]] گواستراونەتەوە. شوێنە نێونەتەوەیییەکانی تر لە نێوان ئەوانی تردا [[ئەمستردام]]، لیسبۆن، [[لوکسەمبۆرگ (شار)|لوکسەمبۆرگ]]، مەدرید، پاریس، و [[پۆرتۆ]] دەگرێتەوە. شوێنە ناوخۆیییەکان [[سانتیاگۆ، کەیپ ڤێرد|سانتیاگۆ]] و [[ساو ڤیسێنتی، کەیپ ڤێرد|ساو ڤیسێنتی]] دەگرێتەوە.<ref>[http://www.airlineroutemaps.com/maps/TACV_Cape_Verde TACV Cabo Verde Airlines International routes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191023084443/http://www.airlineroutemaps.com/maps/TACV_Cape_Verde |date=23 October 2019 }}, airlineroutemaps.com, retrieved 2 October 2015</ref> ===گەشەسەندن لە ساڵانی ٢٠٠٠ەوە=== تا ئەیلوولی ٢٠٠٥، تەنھا فڕۆکەخانە بوو لە کەیپ ڤێرد کە خزمەتگوزاریی گەشتە نێونەتەوەیییەکانی دەکرد. ئێستا خزمەتگوزاریی نێونەتەوەیی بۆ [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی نێڵسۆن ماندێلا]] لە پرایا ھەیە. لە ٢٠١٧ەوە ساڵ وێستگەیەکی سووتەمەنی بووە بۆ خزمەتگوزاریی پردی ئاسمانیی ئەتڵەسیی باشوور کە ھەفتانە دوو جار لەلایەن [[ئێرتانکەر سێرڤیسس|ئێرتانکەر]] لە نێوان شانشینی یەکگرتوو و دوورگەکانی فۆڵکلەند بەڕێوە دەچێت. ئەمە ڕێکخستنێکی کاتییە تاوەکو کاتی چاککردنەوەی ڕێڕەوی فڕین لە دوورگەی ئەسێنشن کە چاوەڕوان دەکرێت لە ساڵی ٢٠٢٠ بێت.<ref>[http://en.mercopress.com/2017/07/24/refuelling-hub-for-south-atlantic-airbridge-confirmed-as-cape-verde] Mercopress - South Atlantic Press Agency retrieved 18 January 2018</ref> لە تەممووزی ٢٠٢٣دا [[ڤینچی ئێرپۆرتس]] ڕێکخستنێکی داراییی کۆتایی پێ ھێنا بۆ وەرگرتنی حەوت فڕۆکەخانە لە کەیپ ڤێرد لەژێر ڕێککەوتننامەیەکی ئیمتیازدا کە لەگەڵ حکوومەتی وڵاتە دوورگەیییەکە واژوو کراوە. کۆمپانیاکە بەرپرسیار دەبێت لە دابینکردنی بودجە، کارپێکردن، چاککردنەوە، فراوانکردن و مۆدێرنکردنی فڕۆکەخانەکان بۆ ماوەی ٤٠ ساڵ، لەگەڵ کۆمپانیای لقی ANA-Aeroportos de Portugal، کە ٣٠٪ی کۆمپانیای ئیمتیازی فڕۆکەخانەکانی کابۆ ڤێردی بەدەستەوەیە.<ref name=CV/> == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|فڕین|نژیاروانی}} {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Amílcar Cabral International Airport}} [[پۆل:CS1 Dutch-language sources (nl)]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: بەستەرە دەرەکییەکان]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] jzf0uyd98cywqar1kmfgh1b5ii0vp15 0 298639 1613440 1606566 2026-07-30T12:55:33Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[زەمزەم]] 1613440 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[زەمزەم]] o5qw3k1n13w68ce7xaqlh1u15pbx786 0 298640 1613442 1606567 2026-07-30T12:55:53Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[زەمزەم]] 1613442 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[زەمزەم]] o5qw3k1n13w68ce7xaqlh1u15pbx786 0 298736 1613715 1607513 2026-07-31T11:21:35Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1613715 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پردی تێمسە''' بەسەر ڕووباری شێڵدت لە شارۆچکەی تێمسە دەپەڕێتەوە، کە شارۆچکەیەکی بچووکە و دەکەوێتە نزیکەی ٢٥ کم (١٥ میل) لە باشووری ڕۆژاوای شاری [[ئەنتوێرپ]]. لە نێوان ساڵانی ١٩٥٥ بۆ ٢٠٠٩، ئەم پردە کە درێژییەکەی دەگاتە {{Convert|365|m|ft|1}} درێژترین پرد بوو لە [[بەلجیکا]].<ref name="Scheldegids">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Raf Stuyck |ڕێکەوت=١٩٨٧|ناونیشان=http://www.scheldegids.org/pdf/Temsebrug.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20050116163931/http://www.scheldegids.org/pdf/Temsebrug.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> پردە کۆنەکە ئەو نازناوەی لەدەستدا بەھۆی پردی نوێی شێڵدت کە بە شێوەیەکی ھاوتەریب لەگەڵیدا دەڕوات و درێژییەکەی دەگاتە {{Convert|374|m|ft|1}}.<ref name="TemsebrugvolgesnHYE">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hye.be/en/pages/temse-second-scheldt-bridge/show/328/|سەردێڕ=HYE {{!}} Temse: Second Scheldt bridge {{!}}|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102338/http://www.hye.be/en/pages/temse-second-scheldt-bridge/show/328/|url-status=dead}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Scheldebrug (Temse)}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} jf6c38s996jq7lcilm6me1lxkwtqszu 0 298922 1613704 1609880 2026-07-31T10:18:09Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1613704 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Movie poster Shark Tale.jpg|وێنۆک|پۆستەری فیلم ]] '''''چیرۆکی کۆسە''''' ({{بە ئینگلیزی|Shark Tale}}) فیلمێکی ئەنیمەیشنی [[فیلمی سەرکێشی|سەرکێشیی]] ئەمریکیی ساڵی ٢٠٠٤ە کە لەلایەن ڤیکی جێنسۆن، بیبۆ بێرگێرۆن، و ڕۆب لێتەرمانەوە دەرھێنراوە، کە ئەمەی دواییان لەگەڵ مایکڵ جەی ویڵسن بە ھاوبەشی فیلمنامەکەی نووسیوە. فیلمەکە لەلایەن [[دریم وۆرکس ئەنیمەیشن]] بەرھەم ھێنراوە، و ئەکتەران [[ویڵ سمیت]]، [[ڕۆبێرت دی نیرۆ]]، [[ڕێنێ زێلوگر]]، [[ئەنجلینا جۆولی]]، [[جاک بلاک]]، و [[ماڕتن سکۆڕسێزی]] وەک ئەکتەری دەنگی تێیدا بەشدارن. چیرۆکەکە بەدوای ماسییەکی لاوازی مرۆڤئاسا بە ناوی ئۆسکاردا دەچێت، کە بە درۆ بانگەشەی ئەوە دەکات کە کوڕی [[سەرکردەی تاوانکاری|سەرکردەی باندێکی تاوانکاریی]] کۆسەکان دۆن لینۆی کوشتووە، بە مەبەستی بەرزکردنەوەی پێگەی کۆمەڵایەتیی خۆی. ئۆسکار ھاوپەیمانی لەگەڵ کوڕە بچووکەکەی سەرکردەی باندەکە، لێنی، پێکدەھێنێت بۆ ئەوەی ئەم درۆیە بەردەوام بێت. فیلمی ''چیرۆکی کۆسە'' بۆ یەکەم جار لە [[فێستیڤاڵی فیلمی ڤێنیز]] لە ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٤ نمایشکرا، و لە ١ی تشرینی یەکەمدا لەلایەن [[دریم وۆرکس|دریم وۆرکس پیکچەرز]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان بڵاوکرایەوە. فیلمەکە داھاتێکی باشی لە بۆکس ئۆفیسدا بەدەستھێنا و ٣٧٥ ملیۆن دۆلاری لە سەرانسەری جیھاندا کۆکردەوە لە بەرامبەر بوودجەی ٧٥ ملیۆن دۆلارییەکەیدا، بەمەش بوو بە دەیەمین پڕداھاتترین فیلمی ساڵی ٢٠٠٤، و پێداچوونەوەی تێکەڵاوی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێدرا؛ ھەروەھا گرووپەکانی بەرگری لە مافەکان ڕەخنەیان لە فیلمەکە گرت بەھۆی بەکارھێنانی وێنەی باوی نەریتیی ئیتالی-ئەمریکییەکانەوە. فیلمەکە پاڵێورا بۆ [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەنیمەیشنی ھەڵبژێردراو|باشترین فیلمی ئەنیمەیشن]] لە [[٧٧ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار]].<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەنیمەیشن|فیلم|دەیەی ٢٠٠٠|گیانلەبەران|کارتۆن|کۆمیدیا}} {{پۆلی کۆمنز|Shark Tale}} [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە دەریاییەکان]] [[پۆل:مشتومڕەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی لە فیلمدا]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە زەریای ئەتڵەسیدا ڕوودەدەن]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن ھانس زیمەر تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمەکانی درێم وۆڕکس پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس]] [[پۆل:وێناکردنەکانی چاندی ئەکتەران]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە ئاژەڵە قسەکەرەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە قڕشەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە ماسی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییەکانی ساڵی ٢٠٠٤]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی مناڵان لە ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٤]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن هانس زیمەر تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە تاوانکارییە ئەمریکییەکان]] aqldygwv29q85fuqhlxhrwne8uqluiu 0 298993 1613431 1609865 2026-07-30T12:11:43Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613431 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سامسۆنگ گالاکسی ئەی ٣٧ فایف جی''' تەلەفۆنێکی زیرەکی ئاستی ناوەندیی [[ئەندرۆید|ئەندرۆیدە]] کە لەلایەن [[سامسۆنگ ئەلیکترۆنیکس]] وەک بەشێک لە [[زنجیرەی سامسۆنگ گالاکسی ئەی|زنجیرەی گالاکسی ئەی]] گەشەی پێدراوە و دروست کراوە. ئامێرەکە لە ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٦دا لەگەڵ گالاکسی ئەی ٥٧ فایف جی ڕاگەیەندرا، و لە ١٠ی نیسانی ٢٠٢٦دا بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.gsmarena.com/galaxy_a57_arrives_with_a_new_chipset_and_an_ip68_rating_slimmer_galaxy_a37_tags_along-news-72089.php|سەردێڕ=Samsung Galaxy A57 arrives with a new chipset and an IP68 rating, Galaxy A37 tags along}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://news.samsung.com/global/samsung-unveils-galaxy-a57-5g-and-galaxy-a37-5g-packing-pro-level-features-at-awesome-price|سەردێڕ=Samsung Unveils Galaxy A57 5G and Galaxy A37 5G, Packing Pro-Level Features at Awesome Price}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.digitaltrends.com/phones/samsungs-galaxy-a57-and-a37-are-here-with-new-chips-and-smarter-cameras/|سەردێڕ=Samsung’s Galaxy A57 and A37 are here with new chips and smarter cameras}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Samsung Galaxy A37 5G}} [[پۆل:سامسۆنگ گالاکسی]] dkvlmih8p97jqw7us4b29y80fouw5co 0 299017 1613432 1609478 2026-07-30T12:12:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613432 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''سامسۆنگ گالاکسی فیت''' ئامێرێکی بەدواداچوونی چالاکییە کە لەلایەن [[سامسۆنگ ئەلیکترۆنیکس]] دیزاین و گەشەی پێدراوە، و بەرھەم ھێنراوە و خراوەتە بازاڕەوە. ئەم ئامێرە لە ٢٠ی شوباتی ٢٠١٩دا لە چالاکیی گالاکسی ئەنپاکتی [[سامسۆنگ]]، لەگەڵ گالاکسی فیت ئیی ھەرزانتر، [[سامسۆنگ گالاکسی ئێس ١٠|زنجیرەی گالاکسی ئێس ١٠]]، گالاکسی فۆڵد، گالاکسی واچ ئەکتیڤ و گالاکسی بەدز ڕاگەیەندرا. ئامێرەکە لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩دا بۆ فرۆشتن بەردەست کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.androidauthority.com/samsung-galaxy-fit-price-release-date-deals-997935/|سەردێڕ=Samsung Galaxy Fit available in the US starting today |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وێبگە=Android Authority |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشان=https://news.samsung.com/us/samsung-wearable-galaxy-watch-active-galaxy-fit-galaxy-buds-unpacked-2019/|سەردێڕ=Samsung Introduces Three New Wearables for Balanced and Connected Living |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وێبگە=Samsung US Newsroom |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشان=https://sammobile.com:443/samsung/galaxy-fit/review|سەردێڕ=Samsung Galaxy Fit review: A well rounded $100 fitness band |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وێبگە=SamMobile |زمان=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:سامسۆنگ گالاکسی]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] 4vwxkprdhmk1hi1b5w5c4p5zu0ak5ef 0 299042 1613652 1609334 2026-07-31T03:22:44Z CommonsDelinker 62 "Bashar_Agha.png" سڕاوە؛ [[c:User:Krd|Krd]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: No permission since 23 July 2026. 1613652 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = بەشار موشیر ئیسماعیل | وێنە = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٢ی تەمموزی ١٩٦٧ | شوێنی لەدایکبوون = [[بامەرزێ]]، [[ڕۆڤیا|ناحیەی ڕۆڤیا]] | نەتەوە = [[کورد]] | ئایین = [[ئیسلام]] | پیشە = سیاسەتمەدار، بازرگان، سەرۆک هۆز | حیزب = [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] }} '''بەشار موشیر ئیسماعیل''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: بشار مشير إسماعيل؛ بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Bashar Mushir Ismail؛ ناسراو بە '''بەشار ئاغای گۆران''' یان '''شێخ بەشار موشیر ئاغا''') سیاسەتمەدار، بازرگان و سەرۆکی هۆزی گۆرانە.<ref>[https://www.marefa.org/الشيخ_بشار_مشير_اغا "الشيخ بشار مشير اغا"] - موسوعة المعرفة.</ref> لە خولی چوارەمی [[پەرلەمانی کوردستان]]دا ئەندامی پەرلەمان بووە لەسەر لیستی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]].<ref>[https://www.marefa.org/الشيخ_بشار_مشير_اغا موسوعة المعرفة]</ref> == ژیان و چالاکی == بەشار موشیر ئیسماعیل لە ٢ی تەمموزی ١٩٦٧ لە گوندی [[بامەرزێ]] لە [[ڕۆڤیا|ناحیەی ڕۆڤیا]] لەدایکبووە. دوای کۆچی دوایی باوکی (موشیر ئیسماعیل ئاغا) لە ساڵی ٢٠٠١، سەرکردایەتی عەشیرەتەکەی گرتە ئەستۆ و وەک شێخی عەشیرەتی گۆران هەڵبژێردرا. یەکێکە لە کەسایەتییە دیارە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکانی هەرێمی کوردستان. جگە لە کارە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانی، لە بواری بازرگانیدا چالاکە و خاوەنی کۆمپانیای تایبەت بە خۆیەتی. لە هەڵبژاردنەکانی خولی چوارەمی پەرلەمانی کوردستاندا، وەک نوێنەری پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا و بووە ئەندامی پەرلەمان. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەندامانی خولی چوارەمی پەرلەمانی کوردستان]] [[پۆل:ئەندامانی پارتی دیموکراتی کوردستان]] [[پۆل:سیاسەتمەدارانی کورد]] [[پۆل:کەسایەتییە زەندارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:سەرۆک هۆزەکانی کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧]] 5vg0tgbtdnmu5ll0777rxk4qobmmchi 3 299062 1613640 1611086 2026-07-31T01:49:26Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 1 بابەت لە [[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram]] 1613640 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤی وتووێژ}}{{لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/سەرپەڕە}} == دانانی تاگی بێسەرچاوە، ئارامبۆت == ئارامبۆت تاگی بێسەرچاوە لەو وتارانە ئەدات کە [[د:بیرخستنەوەی ویکی]] بەکاردێنن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٣:٣١، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :[https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%BE%DB%8C%DA%86%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C&oldid=1539716 لێرەش هەمان شتی کردووە]، مەرج نییە سەرچاوە هەمیشە داڕێژەیەکی بیرخستنەوە بەکارببا. حەلەکە ئەوەیە کە ==سەرچاوەکان== یان ==سەرچاوە==ی بینی لە وتارەکان ئەو تاگە دانەنێ. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٠٦:٥٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]: بۆ ئەمەیان منیش لەگەڵتم، بیرخستنەوەی ویکی جێگەی نەبوونی سەرچاوە دەگرێتەوە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:١٨، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] پێشووتر قسەم لەگەڵ کاک ئارامکردووە بیرخستنەوەی ویکی سەرچاوەی باوەڕپێکراو نییە، چاوەڕێی ئەوم خۆشی بێت ڕوونکردنەوەی زیاتر بدات. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٩:٣٤، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٣:٠٣، ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == دانانی تاگی بێسەرچاوە، ئارامبۆت == ئارامبۆت تاگی بێسەرچاوە لەو وتارانە ئەدات کە [[د:بیرخستنەوەی ویکی]] بەکاردێنن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٣:٣١، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :[https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%BE%DB%8C%DA%86%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C&oldid=1539716 لێرەش هەمان شتی کردووە]، مەرج نییە سەرچاوە هەمیشە داڕێژەیەکی بیرخستنەوە بەکارببا. حەلەکە ئەوەیە کە ==سەرچاوەکان== یان ==سەرچاوە==ی بینی لە وتارەکان ئەو تاگە دانەنێ. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٠٦:٥٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]: بۆ ئەمەیان منیش لەگەڵتم، بیرخستنەوەی ویکی جێگەی نەبوونی سەرچاوە دەگرێتەوە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:١٨، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] پێشووتر قسەم لەگەڵ کاک ئارامکردووە بیرخستنەوەی ویکی سەرچاوەی باوەڕپێکراو نییە، چاوەڕێی ئەوم خۆشی بێت ڕوونکردنەوەی زیاتر بدات. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٩:٣٤، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٣:٠٣، ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١١:٤٥، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> qrjhtg6cfwvtgqfrz9wwf2jlgj7muxy 1 299096 1613622 1609671 2026-07-30T22:51:30Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1613622 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[لێنز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1609670 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ x گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20250319073113/http://galileo.rice.edu/sci/instruments/telescope.html لە http://galileo.rice.edu/sci/instruments/telescope.html تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:١٦، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[لێنز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1613621 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ x گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20250319073113/http://galileo.rice.edu/sci/instruments/telescope.html لە http://galileo.rice.edu/sci/instruments/telescope.html تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٢:٥١، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) 22hshgyiz7qrm1gzc0vcwr7z0f7ruu4 0 299292 1613526 1611498 2026-07-30T16:51:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Takayasu arteritis}} 1613526 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:Takayasu Arteritis.jpg|وێنۆک|دیمەنی وێنەگریی لوولەکانی خوێن (Angiography) کە تەسکبوونەوەی لوولەی خوێن بەھۆی ھەوکردنی خوێنبەرەکانی تاکایاسوو نیشان دەدات]] '''ھەوکردنی خوێنبەرەکانی تاکایاسوو''' (بە ئینگلیزی: Takayasu's arteritis) جۆرێکە لە ھەوکردنی ڕەگە گەورەکانی خوێن کە دەبێتە ھۆی ئەستووربوونی ڕیشاڵیی ناوپۆش و تەسکبوونەوەی لوولەکانی خوێن. ئەم نەخۆشییە زیاتر لە ژنانی گەنج یان تەمەن ناوەند لە ڕەگەزی ئاسیایی دەردەکەوێت، ئەگەرچی دەکرێت کاریگەری لەسەر ھەر کەسێک دابنێت. نەخۆشییەکە بە شێوەیەکی سەرەکی کاریگەری لەسەر شاخوێنبەر (ئائۆرت) و لقەکانی، ھەروەھا خوێنبەرەکانی سییەکان دەکات. ڕێژەی تووشبوونی ژنان بەراورد بە پیاوان نزیکەی ٨ بۆ ٩ بەرامبەر زیاترە. == ئەمانەش ببینە == * [[خوێنبەر]] * [[دڵ]] * [[پزیشکی]] == سەرچاوەکان == * "Takayasu arteritis". *Autoimmune Registry Inc*. * James, William D. ; et al. (2020). "35.Cutaneous vascular diseases". *Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology* (13th ed.). Elsevier. p. 850. ISBN 978-0-323-54753-6. * American College of Physicians (ACP). *Medical Knowledge Self-Assessment Program (MKSAP-15): Rheumatology*. "Systemic Vasculitis." Pg. 65–67. 2009. * "Takayasu Arteritis". *Pediatrics at eMedicine*. {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} {{پۆلی کۆمنز|Takayasu arteritis}} [[پۆل:پزیشکی]] [[پۆل:نەخۆشییەکانی دڵ و لوولەکانی خوێن]] [[پۆل:لوولەکانی خوێن]] 0adkezg19dwfqq17xllbmxvc96kh0u4 0 299350 1613521 1613245 2026-07-30T16:46:17Z Ari Qasm 57423 1613521 wikitext text/x-wiki {{پاڵاوتنی وتاری باش|٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦}}{{Infobox military conflict|conflict=|width=|partof=[[لەشکرکێشیی مەغۆلەکان بۆ سەر ئێران و مێزۆپۆتامیا]]، [[لەشکرکێشیی مەغۆلەکان بۆ سەر کوردستان]]|image=Siège d'Irbil 1258-1259.jpeg|caption=گەمارۆدانی مەغۆل بۆ سەر ھەولێر (١٢٥٩/١٢٥٨)، [[جامیع ئەلتەواریخ|جامع التواریخ]]، [[ڕەشیدەددین ھەمەدانی|ڕەشیدەددین]]|date=١٢٥٨-١٢٥٩ (٦ مانگی خایاند)|place=[[ھەولێر]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=[[ھەولێر]] کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل]]|result=[[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل|مەغۆلەکان]] سەرکەوتن *ھەولێر گیرا *قەڵای ھەولێر دەستی بەسەردا گیرا *لادیوارێکی قەڵاکە ڕووخێندرا|status=|combatants_header=|combatant1={{tree list}} *{{flagicon image|Flag of the Mongol Empire 3.svg}} [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل|مەغۆلەکان]] **[[بەدرەددین لوئلوئ|شانشینی لوئلوئی]] {{Tree list/end}}|combatant2={{tree list}} *{{flagicon image|Abbasid banner.svg}} [[ھەولێر]] {{Tree list/end}}|combatant3=|commander1={{flagicon image|Flag of the Mongol Empire 3.svg}} [[ھۆلاکۆ خان]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Mongol Empire 3.svg}} ئەرقیۆ نۆیان{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Mongol Empire 3.svg}} [[بەدرەددین لوئلوئ]]|commander2={{flagicon image|Abbasid banner.svg}} تاجەددین سەڵایا{{Surrendered}}{{Executed}}|commander3=|units1=*{{flagicon image|Flag of the Mongol Empire 3.svg}} [[سوپای ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل|سوپای مەغۆل]]|units2=*ھێزە کوردییەکان|units3=|strength1=نەزانراو|strength2=نەزانراو|strength3=|casualties1=نەزانراو|casualties2=نەزانراو|casualties3=|notes=|campaignbox=}} '''گەمارۆدانی ھەولێر''' گەمارۆدانێکی سەربازی بوو لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل|مەغۆلەکانەوە]] کە لە ساڵی ١٢٥٨ ڕوویدا. گەمارۆدانی شاری [[ھەولێر]] ھاوکات بوو لەگەڵ [[گەمارۆدانی بەغدا (١٢٥٨)|گەمارۆدانی بەغدا]] لەلایەن مەغۆلەکانەوە بە سەرکردایەتیی [[ھۆلاکۆ خان]] لە ساڵی ١٢٥٨. کاتێک [[ھۆلاکۆ خان]] لە ھەمان ساڵدا لەشکرێکی بە سەرکردایەتیی ئەرقیۆ نۆیان{{تێبینی|«ئەرقیۆ-نۆیان»؛ لە گەڵ پاشگری ''[[نۆیان]]'' (بە [[زمانی مەنگۆلی|مەنگۆلی]]: ᠨᠣᠶᠠᠨ) کە بە واتای «فەرماندە» دێت، واتا «فەرماندە ئەرقیۆ»}} ناردە سەر شاری ھەولێر و [[قەڵای ھەولێر|قەڵاکەی]] و ئەرکی گرتنی شارەکەی بە ئەرقیۆ دا. گەمارۆدانی شارەکە دەستی پێکرد، ئەرقیۆ و سوپای مەغۆلەکان گەمارۆی شارەکەیان دا و سەربازگە کوردییەکانی ناو قەڵای ھەولێر بەتوندی بەرگرییان کرد لە بەرامبەر ھێزی مەغۆلەکان. لە ھەوڵێکدا، بۆ دوورکەوتنەوە لە شەڕ و پێکدادان، حاکمی ھەولێر، تاجەددین سەڵایا{{تێبینی|تاجەددین محەممەد سەڵایا ({{بە عەرەبی|تَاجُ الدِّینِ مُحَمَّد صَلَایَا}})، حاکم و نوێنەری خەلیفە بوو لە [[ھەولێر]]}} ملکەچیی خۆی بۆ مەغۆلەکان ڕاگەیاند، بەڵام ئەرقیۆ پێداگریی کرد لەسەر خۆبەدەستەوەدانی قەڵاکە. کاتێکیش تاجەددین سەڵایا ویستی ھێزەکانی ناو قەڵاکە ڕازی بکات کە خۆیان بەدەستەوە بدەن، ھێزەکان ڕازی نەبوون و بەردەوام بوون لە شەڕکردن. ھەوڵەکان شکستی ھێنا و کاتێک تاجەددین گەڕایەوە، بۆ [[ھۆلاکۆ خان]] نێردرا و دواتریش لەسێدارەدرا. گەمارۆدانەکە بێچارە بەردەوام بوو. دواتر مەغۆلەکان ھاوکارییان لە [[بەدرەددین لوئلوئ|بەدرەددین لوئلوئی]] حاکمی [[مووسڵ]] وەرگرت، کە ملکەچی مەغۆلەکان ببوو. سەڕەڕای ھاوکارییەکانیش، کوردەکانی ناو قەڵا توانییان لە بەرگری بەردەوام ببن و تەنانەت ھێرشی پێچەوانەش بکەن. تا دواجار دوای گەمارۆیەکی زۆر و توند، مەغۆلەکان و لەشکری مووسڵ توانییان بەرگریی قەڵاکە بشکێنن و دەست بگرن بەسەر قەڵاکە. == پێشینە == {{ھەروەھا ببینە|کەوتنی ھەولێر (١٢٣٧)|گەمارۆدانی بەغدا (١٢٥٨)}} [[پەڕگە:Middle east map 1250.png|وێنۆک|نەخشەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست لە ساڵی ١٢٥٠، کە [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل]] (شین) و [[خەلافەتی عەباسی|خەلافەتی عەبباسیش]] (ڕەش) نیشان دەدات، پێش ئەوەی [[ھۆلاکۆ خان]] ھەڵمەتە گەورەکەی دەست پێبکات بۆ داگیرکاریی زیاتر لە سنووری ڕۆژئاوای ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل و گەمارۆدانی شاری بەغدا و شاری ھەولێر لە ساڵی ١٢٥٨]] پێشتریش مەغۆلەکان چەند ھەوڵێکیان دابوو بۆ گرتنی شاری ھەولێر و قەڵاکەی؛ کە دوای ئەوەی سنوورەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل]] گەیشتە [[ئازەربایجان (ھەرێم)|ئازەربایجان]] و دەوروبەری لە ساڵی ٦٢٩ی کۆچی / ١٢٣١ی زایینی، ھێزەکانی مەغۆل بەرەو [[شارەزوور]] پێشڕەوییان کرد کە ناوچەیەکی مێژووییی گەورە بوو و [[ھەولێر|ھەولێریشی]] دەگرتەوە. حاکمی ھەولێر داوای ھاوکاریی لە خەلیفەی عەبباسی [[مەنسوور موستەنسیر بیللا]] کرد، بۆیە خەلیفە پارەی بۆ دابینکرد و سەربازانی ئامادەکرد لە ژێر فەرمانی جەمالەددین قەشتمەر ئەلنەسیری، کە پەیوەندییان بە سەربازەکانی فەرمانڕەوای ھەولێرەوە کرد بۆ یارمەتیدانی و ھەموویان بەرەو گوندی موغان ڕێپێوانیان کرد، بەڵام نەیانتوانی لەوێ بمێننەوە، و ھێزەکانی خەلافەت بەدەست نەبوونی ئاوەوە دەیانناڵاند، بۆیە زۆرێکیان گیانیان لەدەستدا و سەربازەکان لە فەرماندەی ھێزەکانی خەلیفە بڵاوبوونەوە و کاتێک مەغۆلەکان پێشڕەوییان نەکرد بۆ شەڕکردن لەگەڵیان، بەمەش ھێزەکان گەڕانەوە بۆ [[بەغدا]].^{<ref name=":0">{{Cite Q|qid=Q126680995}} لاپەڕە ٩</ref>} دواتر شاری ھەولێر کەوتە ژێر دەسەڵاتی عەبباسییەکان و مەغۆلەکان دواتر ھاتنە ھەولێر و دوای چەندین ھێرش و پێکدادان مەغۆلەکان شکان و پاشەکشەیان کرد. خەلیفە [[مەنسوور موستەنسیر بیللا|موستەنسیر بیللا]] فەرمانی ئامادەکردنی سەربازەکانی دەرکرد، بانگەوازێکی دەرکرد بۆ کۆکردنەوەی بەدەوییەکان لە بیابانەکانەوە، و سەربازە پیادەکان لە قەزاکانەوە، و فەرماندەی خۆی جەمالەددین قەشتمەری بەسەریاندا دانا. پاشان سوپای عەبباسییەکان بە دوای مەغۆلەکاندا ڕۆیشتن، بەڵام ئەوان ڕوویان لە بەغدا کردەوە، چوونکە مەغۆلەکان کشانەوە بۆ ئەو ناوچانەی کە لە [[ویلایەتی جیبال|شاخەکاندا]] کۆنتڕۆڵیان دەکرد.<ref name=":0" /> دوای شکستی ھەڵمەتەکانی پێشوویان دژی [[ھەولێر]]، دواجار مەغۆلەکان بڕیاریان دا بە سی ھەزار سوارەوە داگیری بکەن، بە سەرۆکایەتیی تجتکای. لە [[زولقەعدە|زولقەعدەی]] ٦٣٤ کۆچی / ١٢٣٧ی زایینی ھاتنە ھەولێر. زۆرێکیان لە خەڵک کوشت، شارەکەیان تاڵانکرد و ئەوانەی تێیدا بوون کوشتیان و ژنانیان بەدیلگرت و دەستیان بەسەر پارەکاندا گرت، تا شارەکە وێران و پیس بوو بەھۆی زۆریی تەرمی مردوو و لاشە مردووەکانەوە. ئەو خەڵکەیشی کە دەیانتوانی لە دەستی مەغۆلەکان دەرباز ببن، پەنایان دەبردە بەر [[قەڵای ھەولێر]]، بۆیە مەغۆلەکان گەمارۆیان دا. ھاوکات لە نێو ھەواڵی ئەوەی بەسەر خەڵکی ھەولێردا ھاتووە، خەلیفە [[مەنسوور موستەنسیر بیللا]] لەشکرێکی لە سوپای خۆی بە فەرماندەییی شەرەفەددین ئیقبال ئەلشەرابی نارد بۆ ھەولێر. لەشکرەکە بەرەو [[تکریت]] ڕێپێوانیان کرد دواتر تاوەکوو باشووری ھەولێر ھاتن و کاتێکیش مەغۆلەکان ئاگاداری ھاتنی سوپای خەلافەت بوون، بڕیاریان دا واز لە گەمارۆدانی قەڵای ھەولێر بھێنن. تەنانەت ئەو پارە و غەنیمەتەشیان بەجێھێشت کە لە خەڵکی ئاسایی تاڵانیان کردبوو و کشانەوە بۆ [[تەورێز]] و سوپای عەبباسیش گەڕانەوە [[بەغدا]].^{<ref>{{بیرخستنەوە |journal=Journal of Near Eastern Studies |issue=1 |doi=10.1086/372531 |issn=0022-2968 |jstor=544126 |s2cid=161867404 |دوایین١=Woods |یەکەم١=John E. |سەردێڕ=A note on the Mongol capture of Isfahān |بەرگ=٣٦ |پەڕەکان=لاپەڕە ٤٩–٥١ |ساڵ=١٩٧٧}}</ref><ref>{{Cite Q|qid=Q126680995}} لاپەڕە ٩-١٠</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠٢٥ |سەردێڕ=Erbil Citadel |ناونیشان=https://www.chaldeannews.com/2025-content/2025/5/31/erbil-citadel |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ |وێبگە=Chaldean News |زمان=en-US}}</ref>} [[پەڕگە:1253-1260 Mongol Invasion of Middle East.jpg|وێنۆک|داگیرکاریی مەغۆلەکان بۆ سەر [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] (١٢٥٣-١٢٦٩) کە [[گەمارۆدانی بەغدا (١٢٥٨)|گرتنی بەغدا (١٢٥٨)]] و [[گەمارۆدانی مووسڵ (١٢٦١)|گرتنی مووسڵیش (١٢٦١)]] ئاماژەی پێدراوە]] ھەرچەندە مەغۆلەکان کشانەوە لە ھەولێر لەو کاتدا، شەڕەکانی نێوان مەغۆلەکان و عەبباسیەکان کۆتاییی نەھات، بەو پێیەی مەغۆلەکان بەردەوام بوون لە ھەوڵەکانیان بۆ داگیرکردن و تاڵانکردنی شارەکانی عێراق و کوشتنی دانیشتووانەکانیان. لە ساڵی ١٢٥٦، [[ھۆلاکۆ خان]] ھەڵمەتێکی بەرفراوانی گەورەی دەست پێکرد بۆ سەر خاکی زیاتر و فراوانتر لە سنوورەکانی ڕۆژئاوای [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل]]، کە بەمەش ھۆلاکۆ خان توانیی لە ساڵی ١٢٥٨ ھێرش بکاتە سەر [[خەلافەتی عەباسی|خەلافەتی عەبباسی]] و [[گەمارۆدانی بەغدا (١٢٥٨)|گەمارۆی بەغدا]] بدات و شارەکە وێران بکات و بەتاڵانی ببات و دوا خەلیفەی عەبباسیش [[موستەعسیم بیللا]] بکوژێت. ھەر لە ھەمان ساڵدا و لە ١٢٥٨ ھۆلاکۆ خان فەرمانی گەمارۆدانی شاری [[ھەولێر|ھەولێری]] دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ERBİL |ناونیشان=https://islamansiklopedisi.org.tr/erbil |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ |وێبگە=İslâm Ansiklopedisi |زمان=tr}}</ref> [[پەڕگە:The Caliph, al-Musta'ṣim, brought before Hūlāgū Khān (miniature). Folio 89v (British Library, Or 2780).jpg|ناوەڕاست|وێنۆک|280x280پیکسڵ|خەلیفە [[موستەعسیم بیللا]] بە قۆڵبەستکراوی دەبردرێت بۆ [[ھۆلاکۆ خان]]]] == گەمارۆدانەکە == [[پەڕگە:Middle East Map 1257.png|وێنۆک|428x428پیکسڵ|نەخشەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست لە ساڵی ١٢٥٧، کە [[ھەولێر]] و [[بەغدا|بەغداشی]] تێدا دەردەکەوێت، ساڵێک پێش ئەوەی ھەردووکیان بگیرێن لەلایەن [[ھۆلاکۆ خان|ھۆلاکۆ خانەوە]]]] گەمارۆدانی شاری ھەولێر ئەو کاتە دەستی پێکرد کە [[ھۆلاکۆ خان]] فەرمانی گرتنی شارەکەی دا و ئەرکی گرتنەکەی سپارد بە فەرماندە ئەرقیۆ (ئەرقیۆ نۆیان). گەمارۆدانی ھەولێریش لە ١٢٥٨ دەستی پێکرد. دەستپێکردنی ئەم گەمارۆدانە ھاوکات بوو لەگەڵ [[گەمارۆدانی بەغدا (١٢٥٨)|گەمارۆدانی بەغدا]]. ھەر کە گەمارۆدانەکە دەستی پێکرد کوردانی ھەولێر بەرگرییەکی توندیان کرد دژ بە ھێزەکانی مەغۆل. بۆ زیاتر پەرەنەسەندنی شەڕ و خوێن نەڕژان، تاجەددین بن سەڵایای حاکمی ھەولێر بەتەنیا ملکەچیی خۆی ڕاگەیاند و کە چووە لای ئەرقیۆ نۆیان پێی گوت:<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=[[ڕەشیدەددین ھەمەدانی|رشید الدین فضل اللە ھمدانی]]|ناونیشان=https://archive.org/details/GameaAlTawarikhV02Pt01/page/n323/mode/2up|سەردێڕ=جامع التواریخ - تاریخ المغول|ساڵ=سەدەی ١٤یەم|پەڕەکان=٢٩٨-٢٩٩|زمان=ar|translator-last=محمد صادق نشأت|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦|translator-last2=محمد موسی ھنداوی|translator-last3=فؤاد عبدالمعطی الصیاد|translator-last4=یحیی الخشاب}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=موسوعة تاریخ العراق بین احتلالین {{!}} إربل الاستیلاء علیھا (قتلة ابن صلایا) |ناونیشان=https://lib.rafed.net/m/?type=c_fbook&b_id=1919&page=233 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ |وێبگە=lib.rafed.net |پەڕەکان=٢٣٢-٢٣٣}}</ref><blockquote>باشترین ڕێگا بۆ نیشاندانی ملکەچی تەسلیمبوونی قەڵاکەیە.</blockquote> تاجەددین سەڵایا گەڕایەوە قەڵاکە و ھەوڵی ڕازیکردنی کوردەکانی دا، بەڵام ئەمەی دەست نەکەوت و گوێیان لێی نەگرت. ھەر بۆیە تاجەددین پێداگریی کرد لە تەسلیمبوون، بەڵام نەیتوانیی ڕازییان بکات بۆ ملکەچی. بۆیە ناچار بوو بگەڕێتەوە بۆ لای ئەرقیۆ نۆیان و ئەویش ناردیی بۆ لای [[ھۆلاکۆ خان]]، بەڵام ھۆلاکۆ خان لێی قبووڵ نەکرد و فەرمانی کوشنی دا.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=انتفاضات المدن العراقیة ومقاومتھا الاحتلال الایلخانی. |ناونیشان=http://almerja.com/more.php?idm=201988 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ |وێبگە=almerja.com |زمان=ar}}</ref>[[پەڕگە:Siege of Erbil 1258-1259.jpg|وێنۆک|350x350پیکسڵ|چیڕۆکی گەمارۆدانەکەی ھەولێر بە فارسی لە لاپەڕەی کتێبی «''[[جامیع ئەلتەواریخ|جامع التواریخ]]''»ی [[ڕەشیدەددین ھەمەدانی]]]] گەمارۆدانەکەش بەبێ چارەسەرێک بەردەوام بوو. ئەرقیۆ نۆیان بڕیاری دا کە یارمەتی لە [[بەدرەددین لوئلوئ|بەدرەددین لوئلوئی]] حاکمی [[مووسڵ]] و شانشینی لوئلوئی وەربگرێت، کە ملکەچیی خۆی بۆ مەغۆلەکان ڕاگەیاندبوو. کە لەشکرێکی بۆ نارد و یارمەتیی ھێزەکانی مەغۆلیان دا. بەڵام ھێشتا مەغۆلەکان نەیانتوانی دەست بەسەر قەڵاکەدا بگرن، تەنانەت ھێزە کوردییەکان شەوانە ھێرشیان کردە سەر ئۆردووگای مەغۆلەکان و ژمارەیەکی زۆر لە مەغۆلەکان کوژران و [[مەنجەنیق]] و کەرەستە و خێمەکانی مەغۆلەکانیان سووتاند و ئاگریان لێیان بەردا. کە ئەمەش بووە ھۆی نیگەرانییەکی ڕژد لە فەرماندایەتیی مەغۆلەکان. ئەرقیۆ نۆیان نیگەران بوو لە بەرگرییە توندەکەی قەڵاکە، ھەر بۆیە داوای لە بەدرەددین لوئلوئ کرد کە ڕاوێژی پێ بکات بۆ شکستپێھێنانی قەڵاکە و بەدوایدا نارد، بەدرەددین لوئلوئیش ڕازی بوو و ھەروەھا بە ئەرقیۆ نۆیانی وت:<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><blockquote>باشترین پلان ئەوەیە کە دەستبەسەرداگرتنی قەڵاکە بۆ وەرزێکی تر دوابخرێت، لەبەرئەوەی ئێستا کەشەکە مامناوەند و ئاسایییە، بەڵام کە گەرما ھات، کارەکە قورستر دەبێت و کوردەکان لە شەڕ بێزار دەبن و بێتوانا دەبن، لە کاتی شەڕیشدا ھەڵدێن بۆ چیاکان، لە ئێستادا لە قەڵاکەدا خاوەن ھێزێکی بەرچاو و خۆراکێکی باشن و قەڵاکە بە شێوەیەکی نائاسایی بەھێزە، بۆیە ناتوانرێت داگیر بکرێت مەگەر بە پلان و فێڵ نەبێت.</blockquote>لەسەر بنەمای ئەم ئامۆژگارییانە، ئەرکی گرتنی قەڵاکە ھاوبەشیی پێکرا لەگەڵ [[بەدرەددین لوئلوئ]] و گەمارۆی شارەکە بەردەوامبوو تا دواجار مەغۆلەکان سەرکەوتوو بوون و دەست گیرا بەسەر قەڵاکەدا و گەمارۆدانی شارەکە بەنزیکەیی شەش مانگی خایاند، کە دەشگوترێ بەدرەددین لوئلوئ لایەک لە دیواری قەڵاکەی ڕووخاندووە. تا ساڵی ١٢٥٩ ھەولێر ھاوتای شارەکانی دیکە بەتەواوەتی کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل]]، پێش ئەوەی ببێتە گۆڕەپانی ڕکابەریی [[ئیلخانی|ئێلخانی]] و [[مەمالیکەکان]].<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref>{{بیرخستنەوە|دوایین١=Woods |یەکەم١=John E. |سەردێڕ=A note on the Mongol capture of Isfahān |journal=Journal of Near Eastern Studies |بەرگ=٣٦|issue=1 |پەڕەکان=٤٩–٥١|ساڵ=١٩٧٧|doi=10.1086/372531 |issn=0022-2968 |jstor=544126 |s2cid=161867404}}</ref><ref>{{بیرخستنەوە|دوایین١=Nováček |یەکەم١=Karel |سەردێڕ=Research of the Arbil Citadel, Iraqi Kurdistan, First Season |journal=Památky Archeologické |بەرگ=٩٩|پەڕەکان=٢٥٩–٣٠٢|ساڵ=٢٠٠٨|ناونیشان=http://www.kar.zcu.cz/ovp/data/blob.php?table=internet_list&name=FileName&type=FileType&file=Data&id=IDInternet&idname=200 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ |issn=0031-0506 |دوایین٢=Chabr |یەکەم٢=Tomáš |دوایین٣=Filipský |یەکەم٣=David |دوایین٤=Janiček |یەکەم٤=Libor |دوایین٥=Pavelka |یەکەم٥=Karel |دوایین٦=Šída |یەکەم٦=Petr |دوایین٧=Trefný |یەکەم٧=Martin |دوایین٨=Vařeka |یەکەم٨=Pavel}}</ref><ref>J. von Hammer-Purgstall. 1842. Geschichte der Ilchane, das ist der Mongolen in Persien, Volume 1. P. 159-161.</ref> [[پەڕگە:HulaguAndDokuzKathun.JPG|ناوەڕاست|وێنۆک|311x311پیکسڵ|ھۆلاکۆ خان و ھاوسەرەکەی، [[دۆقوز خاتوون]]]] == پاشھات == [[پەڕگە:MongolEmpire.jpg|وێنۆک|ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل لە ١٢٥٩{{Legend|#f0e78c|ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل}}{{Legend|#f9bfc4|دەوڵەتە ژێردەستەکان}}]]شاری ھەولێر، و قەڵاکەی کە قەڵای ھەولێرە، کەوتنە ژێر دەستی ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل. پاشان ھۆلاکۆ فەرمانڕەوایەکی [[ئاشوورییەکان|ئاشووریی مەسیحیی]] بۆ شارۆچکەکە دەستنیشانکرد و ڕێگە بە [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی سوریانی|کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی سریانی]] درا کڵێسایەک بونیاد بنێن. لەگەڵ تێپەڕبوونی کاتدا، چەوساندنەوەی بەردەوامی مەسیحییەکان، جووەکان و بوزییەکان لە سەرانسەری [[ئیلخانی|دەوڵەتی ئێلخانی]] لە ساڵی ١٢٩٥ لەژێر دەسەڵاتی ئەمیری [[ئۆیرات]] [[ئەمیر نەورۆز|نەورۆز]] بەچڕی دەستی پێ کرد، کە کاریگەرییەکی زۆری لەسەر ئاشوورییە مەسیحییە ڕەسەنەکان ھەبوو.<ref name=":4">Grousset, p. 379</ref> ئەمە لە سەرەتای سەردەمی دەسەڵاتی ئیلخان [[غەزان خان|غەزان]] دەرکەوت. لە ساڵی ١٢٩٧، دوای ئەوەی غەزان ھەستی کرد بەوەی ئەوەندە بەھێزە کە بەسەر کاریگەریی نەورۆزدا زاڵ بێت، کۆتاییی بە چەوساندنەوەکان ھێنا. لە سەردەمی دەسەڵاتی ئیلخان [[محەممەد خودابەندە ئۆلجایتوو|ئۆلجایتوودا]]، دانیشتووانە [[ئاشوورییەکان]] بۆ ڕزگاربوون لە چەوساندنەوە ھاتنە نێو قەڵاکە. لە بەھاری ١٣١٠دا، [[مەلیک]] (فەرمانڕەوا)ی ناوچەکە بە ھاوکاریی کوردەکان ھەوڵی دا لێیان بستێنێتەوە. سەرەڕای ھەوڵە زۆرەکانی قەشەی تورک [[مار یەھبوڵڵای سێیەم|مار یەھبوڵڵا]] بۆ ڕێگریگرتن لەو چارەنووسە ناھەموارەی کە چاوەڕوان دەکرا، دواجار قەڵاکە دوای گەمارۆدانی لەلایەن سوپای ئێلخانی و سەرۆکخێڵە کوردەکان لە ١ی تەممووزی ١٣١٠دا گیرا، و ھەموو بەرگریکاران کۆمەڵکوژکران، زۆرێک لە دانیشتووانە ئاشوورییەکانی بەشی خوارەوەی شارەکەش بە ھەمان شێوە.<ref name="sourdel">{{بیرخستنەوە|دوایین١=Sourdel |یەکەم١=D. |سەردێڕ=Encyclopaedia of Islam, Second Edition |ساڵ=٢٠١٠|editor1-last=Bearman |editor1-first=P. |chapter=Irbil |بڵاوکەرەوە=Brill Online |oclc=٦٢٤٣٨٢٥٧٦|editor2-last=Bianquis |editor2-first=Th. |editor3-last=Bosworth |editor3-first=C.E. |editor4-last=van Donzel |editor4-first=E. |editor5-last=Heinrichs |editor5-first=W.P. |editor3-link=Clifford Edmund Bosworth}}</ref><ref name=":4" /> == ئەمانەش ببینە == * [[کەوتنی ھەولێر (١٢٣٧)]] == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == <references responsive="" /> {{تووڵی دەروازە|شەڕ|مێژوو|پارێزگای ھەولێر|کوردستان}} [[پۆل:گەمارۆدانەکان بە بەشداریی ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل]] [[پۆل:گەمارۆدانەکانی ھەولێر]] [[پۆل:گەمارۆدانەکان]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:مێژووی ھەولێر]] [[پۆل:مێژووی باشووری کوردستان]] [[پۆل:مێژووی عێراق]] 2mfee6io05clrl2tsbvu5lo11snljo2 0 299393 1613519 1612015 2026-07-30T16:44:20Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|National Health Insurance}} 1613519 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:ROC-MOHW Building 20131013.jpg|وێنۆک|وەزارەتی تەندروستی و خۆشگوزەرانی تایوان]] '''کەرتی تەندروستی لە تایوان''' لەلایەن وەزارەتی تەندروستی و خۆشگوزەرانی یوانی جێبەجێکارەوە بەڕێوەدەبرێت. وەک ئابوورییە پێشکەوتووەکانی دیکەی جیهان، خەڵکی تایوان خۆراکێکی باشیان هەیە بەڵام ڕووبەڕووی کێشەی تەندروستی وەک قەڵەوی درێژخایەن و نەخۆشییەکانی دڵ دەبنەوە.<ref name="cp">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٠٥|سەردێڕ=Taiwan country profile |ناونیشان=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Taiwan.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150329124349/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Taiwan.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[Library of Congress]] [[Federal Research Division]]}} ''This article incorporates text from this source, which is in the [[public domain]].''</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣دا تایوان ٢.٣ پزیشک و ٧.٣ قەرەوێڵەی نەخۆشخانەی بۆ هەر هەزار دانیشتوویەک هەبووە.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=統計處 |ڕێکەوت=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Statistics of Medical Care Institution & Hospital Utilization, 2023 |ناونیشان=https://www.mohw.gov.tw/cp-7155-79484-2.html |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=統計處}}</ref> لە وڵاتدا ٤٧٦ نەخۆشخانە و ٢٣ هەزار و ٤٢١ کلینیک هەبووە. خەرجییە تەندروستییەکانی سەرتاسەری لە ساڵی ٢٠٢٣دا ٢٥٢٢ دۆلاری ئەمریکی بووە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=統計處 |ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=2023 NHE Statistical Tables |ناونیشان=https://www.mohw.gov.tw/cp-130-81911-2.html |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=統計處}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|National Health Insurance}} dv2vuq0ahora57xlxe4crz38xjf02qg 14 299415 1613520 1611924 2026-07-30T16:45:05Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Books about mathematics}} 1613520 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Books about mathematics}} [[پۆل:کتێبە ماتماتیکییەکان]] 7p9m0v0a8ztxugd6je09lydyenxtuf2 0 299452 1613515 1612490 2026-07-30T16:32:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|MDN Web Docs}} 1613515 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{Infobox website|name=MDN Web Docs|logo=MDN Web Docs logo.svg|logo_alt=|screenshot=Screenshot of MDN Web Docs.png|collapsetext=<!-- collapsible area's heading (default "Screenshot"); omit/leave blank if collapsible not set -->|background=<!-- for collapsetext heading; default grey (gainsboro) -->|screenshot_size=|screenshot_alt=A website screenshot started in: "Resources for Developers, by Developers Documenting web technologies, including CSS, HTML, and JavaScript, since 2005."|caption=Screenshot of MDN Web Docs, screenshot in May 2025|url={{URL|https://developer.mozilla.org/}}|commercial=No|type=[[Wiki]]|registration=Optional, required to edit content|language={{plainlist| *English *Chinese *French *Japanese *Korean *Portuguese *Russian *Spanish}}|users=over 45.000<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=MDN Community |ناونیشان=https://developer.mozilla.org/en-US/community |وێبگە=MDN Community |بڵاوکەرەوە=Mozilla}}</ref>|content_license=[[CC BY-SA]] v2.5+ et al.|programming_language={{flatlist| *[[React (web framework)|React]] *[[Sass (stylesheet language)|SCSS]] *[[React (web framework)#JSX|JSX]] *[[JavaScript]] *[[Python (programming language)|Python]]}}|owner=[[Mozilla]]|author=<!-- or: creator / authors / creators -->|editor=<!-- or: | editors = -->|launch_date={{Start date and age|df=yes|2005}}|revenue=|current_status=Online|industry=open-source software development}}'''MDN Web Docs''' کە پێشتر '''تۆڕی گەشەپێدەرانی مۆزیلا''' و پێشتر '''سەنتەری گەشەپێدەرانی مۆزیلا''' بوو, کۆگایەکی بەڵگەنامە و سەرچاوەی فێربوونە بۆ [[پەرەپێدانی وێب|گەشەپێدەرانی وێب]] . لەلایەن مۆزیلا لە ساڵی ٢٠٠٥ <ref name="MitchellBlog">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mitchell Baker |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٠٥|ناونیشان=http://blog.lizardwrangler.com/2005/02/23/devmo-and-devedge-updates/|سەردێڕ=DevMo and DevEdge updates – Mitchell Baker |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081201111944/http://blog.lizardwrangler.com/2005/02/23/devmo-and-devedge-updates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٠٨}}</ref> وەک شوێنێکی یەکگرتوو بۆ بەڵگەنامەکردن سەبارەت بە ستانداردەکانی وێبی کراوە، پڕۆژەکانی مۆزیلا خۆی و ڕێنماییەکانی گەشەپێدەر دەستیپێکردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Willison |یەکەم=Simon |بەستەری نووسەر=Simon Willison |ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٥|ناونیشان=http://www.sitepoint.com/devmo/|سەردێڕ=The Mozilla Developer Center - SitePoint |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201031164940/https://www.sitepoint.com/devmo/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٢}}</ref> ناوەڕۆکی MDN Web Docs لەلایەن Mozilla و Open Web Docs و کۆمەڵگەیەکی خۆبەخشی گەشەپێدەران و نووسەرانی تەکنیکییەوە پارێزگاری لێدەکرێت. هەروەها ناوەڕۆکی بەشداربووی [[مایکرۆسۆفت]] و [[گووگڵ]] و [[سامسۆنگ]] لەخۆدەگرێت کە لە ساڵی ٢٠١٧دا ڕایانگەیاند کە پڕۆژەکانی بەڵگەنامەی وێبی خۆیان دادەخەن و هەموو بەڵگەنامەکانیان دەگوازنەوە بۆ MDN Web Docs. <ref name="Tung-1">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Tung |یەکەم=Liam |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.zdnet.com/article/developers-rejoice-microsoft-google-mozilla-are-putting-all-their-web-api-docs-in-one-place/|سەردێڕ=​Developers rejoice: Microsoft, Google, Mozilla are putting all their web API docs in one place |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171021141933/https://www.zdnet.com/article/developers-rejoice-microsoft-google-mozilla-are-putting-all-their-web-api-docs-in-one-place/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=[[ZDNet]]}}</ref> بابەتەکان بریتین لە [[ئێچ تی ئێم ئێڵ|HTML]], [[جاڤاسکریپت|JavaScript]], [[سی ئێس ئێس|CSS]], Web APIs, PWAs, Django, [[نۆد جەی ئێس|Node.js]], WebExtensions, MathML, [[وێبئەسێمبڵی|WebAssembly]], دەستڕاگەیشتن / ARIA, [[ئەولەھی|ئاسایش]] و ئەوانی تر. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشان=https://hacks.mozilla.org/2012/12/ten-things-developers-should-know-about-the-mozilla-developer-network-mdn|سەردێڕ=Ten Things Developers should know about the Mozilla Developer Network (MDN) – Mozilla Hacks - the Web developer blog |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141013054130/https://hacks.mozilla.org/2012/12/ten-things-developers-should-know-about-the-mozilla-developer-network-mdn/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=Mozilla Hacks – the Web developer blog |زمان=en-US}}</ref> == مێژوو == لە ساڵی ٢٠٠٥ کۆمپانیای مۆزیلا لە ژێر ناوی سەنتەری گەشەپێدەرانی مۆزیلا، <ref name="MitchellBlog">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mitchell Baker |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٠٥|ناونیشان=http://blog.lizardwrangler.com/2005/02/23/devmo-and-devedge-updates/|سەردێڕ=DevMo and DevEdge updates – Mitchell Baker |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081201111944/http://blog.lizardwrangler.com/2005/02/23/devmo-and-devedge-updates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٠٨}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMitchell_Baker2005">Mitchell Baker (February 23, 2005). </cite></ref> دەستی بە پڕۆژەکە کرد و تا ئێستاش پارەی سێرڤەر و ستافی پڕۆژەکانی دابین دەکات. ناوەڕۆکی سەرەتایی بۆ ماڵپەڕەکە لەلایەن DevEdge دابینکراوە کە بۆ ئەمەش لەلایەن دامەزراوەی مۆزیلا لەلایەن [[ئەی ئۆ ئێڵ|AOL]] مۆڵەتی پێدراوە . <ref name="MDCAbout">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://developer.mozilla.org/Project:En/About|سەردێڕ=About - MDN |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081113011449/https://developer.mozilla.org/Project:en/About |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref> <ref name="MitchellBlog">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mitchell Baker |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٠٥|ناونیشان=http://blog.lizardwrangler.com/2005/02/23/devmo-and-devedge-updates/|سەردێڕ=DevMo and DevEdge updates – Mitchell Baker |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081201111944/http://blog.lizardwrangler.com/2005/02/23/devmo-and-devedge-updates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٠٨}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMitchell_Baker2005">Mitchell Baker (February 23, 2005). </cite></ref> ئێستا ماڵپەڕەکە تێکەڵەیەک لە ناوەڕۆکەکانی تێدایە کە لە DevEdge و mozilla.org کۆچکراون، هەروەها ناوەڕۆکی ڕەسەن و نوێتر. <ref name="MDCDevEdge">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://developer.mozilla.org/Project:En/DevEdge|سەردێڕ=DevEdge - MDN |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081015001041/http://developer.mozilla.org/Project:en/DevEdge |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref> <ref name="DriaDevedge-temp">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Deb Richardson |ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠٠٦|ناونیشان=http://groups.google.com/group/mozilla.dev.mdc/browse_thread/thread/d8cdf5d09f1544d6/1b99a30a311ad11b?lnk=st&q=#1b99a30a311ad11b|سەردێڕ=Digging through the DevEdge archives |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121104205046/http://groups.google.com/group/mozilla.dev.mdc/browse_thread/thread/d8cdf5d09f1544d6/1b99a30a311ad11b?lnk=st&q=#1b99a30a311ad11b |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٠٨|وێبگە=mozilla.dev.mdc}}</ref> هەروەها بەڵگەنامەکان لە XULPlanet.com کۆچکران. لە ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦، وێبگەڕی براڤ تۆڕی گەشەپێدەرانی مۆزیلای وەک یەکێک لە بژاردەکانی بزوێنەری گەڕانی پێشوەختە زیاد کرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://github.com/brave/browser-laptop/releases/tag/v0.12.3dev|سەردێڕ=Release v0.12.3 Dev Channel · brave/browser-laptop |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161004022641/https://github.com/brave/browser-laptop/releases/tag/v0.12.3dev |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١٧|وێبگە=Github}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٧دا کۆمپانیای MDN Web Docs بووە بەڵگەنامەی یەکگرتووی تەکنەلۆژیای وێب بۆ گووگڵ و سامسۆنگ و مایکرۆسۆفت و مۆزیلا. <ref name="Tung-1">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Tung |یەکەم=Liam |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.zdnet.com/article/developers-rejoice-microsoft-google-mozilla-are-putting-all-their-web-api-docs-in-one-place/|سەردێڕ=​Developers rejoice: Microsoft, Google, Mozilla are putting all their web API docs in one place |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171021141933/https://www.zdnet.com/article/developers-rejoice-microsoft-google-mozilla-are-putting-all-their-web-api-docs-in-one-place/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=[[ZDNet]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTung2017">Tung, Liam (October 19, 2017). </cite></ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Knox |یەکەم=Dru |ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://blog.chromium.org/2017/10/building-unified-documentation-for-web.html|سەردێڕ=Building unified documentation for the web |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171019110054/https://blog.chromium.org/2017/10/building-unified-documentation-for-web.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=Chromium Blog}}</ref> مایکرۆسۆفت دەستی کرد بە ئاڕاستەکردنەوەی لاپەڕەکان لە تۆڕی گەشەپێدەرانی مایکرۆسۆفتەوە بۆ MDN. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Erika Doyle Navara |ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://blogs.windows.com/msedgedev/2017/10/18/documenting-web-together-mdn-web-docs/|سەردێڕ=Documenting the Web together |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171018130924/https://blogs.windows.com/msedgedev/2017/10/18/documenting-web-together-mdn-web-docs/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=Windows Blogs}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩ مۆزیلا دەستی بە تاقیکردنەوەی بێتا کرد بۆ تاقیکردنەوەی سایتێکی نوێی خوێنەر بۆ MDN Web Docs کە بە [[ڕیاکت (نەرمامێر)|React]] نووسراوە (لەبری [[جەی کوێری|jQuery]] ; هەندێک کارایی jQuery بە کتێبخانەی Cheerio گۆڕدرا). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=R |یەکەم=Bhagyashree |ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشان=https://hub.packtpub.com/mozillas-mdn-web-docs-gets-new-react-powered-frontend-which-is-now-in-beta/|سەردێڕ=Mozilla’s MDN Web Docs gets new React-powered frontend, which is now in Beta |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190718200204/https://hub.packtpub.com/mozillas-mdn-web-docs-gets-new-react-powered-frontend-which-is-now-in-beta/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=Packt Hub |زمان=en-US}}</ref> ماڵپەڕە نوێیەکە لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ دەستیپێکردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://hacks.mozilla.org/2020/12/welcome-yari-mdn-web-docs-has-a-new-platform|سەردێڕ=Welcome Yari: MDN Web Docs has a new platform – Mozilla Hacks - the Web developer blog |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220506001226/https://hacks.mozilla.org/2020/12/welcome-yari-mdn-web-docs-has-a-new-platform/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=Mozilla Hacks – the Web developer blog |زمان=en-US}}</ref> لە 14ی کانوونی دووەمی 2020ەوە، هەموو ناوەڕۆکەکانی دەستکاریکراو لە کۆگایەکی Git هەڵدەگیرێن کە لە [[گیتھەب|GitHub]] خەزنکراون، کە بەشداربووان داواکارییەکانی ڕاکێشان دەکەنەوە و باس لە گۆڕانکارییەکان دەکەن. <ref name="locales">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://hacks.mozilla.org/2020/12/an-update-on-mdn-web-docs-localization-strategy|سەردێڕ=An update on MDN Web Docs’ localization strategy – Mozilla Hacks - the Web developer blog |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210128001800/https://hacks.mozilla.org/2020/12/an-update-on-mdn-web-docs-localization-strategy/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=Mozilla Hacks – the Web developer blog |زمان=en-US}}</ref> لە ٢٥ی کانونی دووەم ٢٠٢١، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://github.com/openwebdocs/project/blob/main/steering-committee/meetings/2021/2021-01-20.md|سەردێڕ=project/steering-committee/meetings/2021/2021-01-20.md at main · openwebdocs/project |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210920212331/https://github.com/openwebdocs/project/blob/main/steering-committee/meetings/2021/2021-01-20.md |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=GitHub |زمان=en |وتەگێڕانەوە=OWD will go public on Monday, January 25th.}}</ref> ڕێکخراوی ئۆپن وێب دۆکس (OWD) وەک دامەزراوەیەکی دارایی قازانج نەویست دەستیپێکرد بۆ دامەزراندنی نووسەرانی تەکنیکی بۆ کارکردن لەسەر MDN. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://hacks.mozilla.org/2021/01/welcoming-open-web-docs-to-the-mdn-family|سەردێڕ=Welcoming Open Web Docs to the MDN family – Mozilla Hacks - the Web developer blog |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210131125849/https://hacks.mozilla.org/2021/01/welcoming-open-web-docs-to-the-mdn-family/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=Mozilla Hacks – the Web developer blog |زمان=en-US}}</ref> {{ھەتا ڕێکەوتی|January 2026}} , بەشداربووانی سەرەکی دارایی OWD بریتین لە [[مایکرۆسۆفت]] و سۆڤەرین تەک ئەژنسی و ئیگالیا و [[گووگڵ]] . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://openwebdocs.org/sponsors/|سەردێڕ=Open Web Docs - Sponsors |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260519141510/https://openwebdocs.org/sponsors/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=opencollective.com |زمان=en}}</ref> لە مانگی ئازاری ٢٠٢٢ کۆمپانیای MDN دیزاینێکی نوێی بە لۆگۆیەکی نوێ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://hacks.mozilla.org/2022/03/a-new-year-a-new-mdn/|سەردێڕ=A new year, a new MDN – Mozilla Hacks - the Web developer blog |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221118135246/https://hacks.mozilla.org/2022/03/a-new-year-a-new-mdn/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=hacks.mozilla.org |زمان=en}}</ref> و بەشداریکردنێکی پارەیی بە ناوی MDN Plus دەستپێکرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://hacks.mozilla.org/2022/03/introducing-mdn-plus-make-mdn-your-own/|سەردێڕ=Introducing MDN Plus: Make MDN your own – Mozilla Hacks - the Web developer blog |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221118135245/https://hacks.mozilla.org/2022/03/introducing-mdn-plus-make-mdn-your-own/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=hacks.mozilla.org |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر}} {{پۆلی کۆمنز|MDN Web Docs}} [[پۆل:مۆزیلا]] 1qdm50x08m4889flot0fyku4a0s3xvm 0 299463 1613511 1612738 2026-07-30T16:25:45Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Andy Burnham|Andy Burnham]] بۆ [[:Commons:Category:Andrew Burnham|Andrew Burnham]] 1613511 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''ئاندی مۆرای بێرنھام'''، سیاسەتمەدارێکی بەریتانییە و لە ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوویە]]. لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا پەیوەندی بە پارتی [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|کرێکاران]]ەوە کردووە و ساڵی ٢٠٠١ تا ٢٠١٧ ئەندامی پەرلەمانی بەڕیتانیا بووە، لەو ماوەیەدا لە چەند پوستێکی جیاوازدا لە کابینەکانی [[تۆنی بلێر]] و [[گۆردن براون]] دا بەشداری کردووە. لە ساڵی ٢٠١٧ تا ٢٠٢٦ سەرۆکی شارەوانی مانچستەری گەورە بووە، لە ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ [[کیەر ستارمەر]] دەستی لەکارکێشایەوە و دواتر لە ھەمان ڕۆژدا بێرنھام سوێندی یاسایی خوارد وەک پەرلەمانتار، ئەو تاکە کاندید بوو کە کاندیدکرابوو بۆ سەرۆک وەزیران بۆیە لە ١٧ی تەممووزدا بەبێ بەرامبەر ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Who is Andy Burnham? Labour leadership contender guide |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/uk-politics-33520320 |وێبگە=BBC News}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Who is Andy Burnham’s mum? Everything we know about Eileen Burnham, who hugged the Prime Minister at Number 10 |ناونیشان=https://www.goodhousekeeping.com/uk/lifestyle/a73200930/who-is-andy-burnham-mum-eileen-burnham/ |وێبگە=Good Housekeeping}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Former logistics reporter set to become Britain’s latest prime minister |ناونیشان=https://splash247.com/former-logistics-reporter-set-to-become-britains-latest-prime-minister/?utm_source=dlvr.it&utm_medium=linkedin |وێبگە=Splash247}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Andrew Burnham}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو|سیاسەت|سۆشیالیزم|مێژوو}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:سیاسەتوانانی بەریتانی]] [[پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی]] [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو]] s9pfy6os1owd4imqe89lpz4wwvshrbr 2 299516 1613628 1613374 2026-07-31T00:39:01Z Hivja 64112 1613628 wikitext text/x-wiki {{نەخشەی شارە گەورەکانی ئیسرائیل}} This article lists the 78 localities in [[Israel]] that the [[Ministry of Interior (Israel)|Israeli Ministry of Interior]] has designated as a [[City council (Israel)|city council]]. The list is based on the current index of the [[Israel Central Bureau of Statistics (CBS)]]. Within [[Local government in Israel|Israel's system of local government]], an urban municipality can be granted a city council by the Interior Ministry when its population exceeds 20,000.<ref>{{cite web |url=http://mfa.gov.il/MFA/AboutIsrael/State/Democracy/Pages/Israeli%20Democracy%20-%20How%20does%20it%20work.aspx |title=Israeli Democracy: How Does It Work? |publisher=Israel Ministry of Foreign Affairs |access-date=8 May 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130622174411/http://www.mfa.gov.il/mfa/aboutisrael/state/democracy/pages/israeli%20democracy%20-%20how%20does%20it%20work.aspx |archive-date=22 June 2013 }}</ref> The term "city" does not generally refer to [[Local council (Israel)|local council]]s or [[urban agglomeration]]s, even though a defined city often contains only a small portion of an urban area or [[metropolitan area]]'s population. == List of cities == [[File:Israel cities.svg|thumb|100px|left|Israel cities and [[Districts of Israel|districts]] including the occupied Syrian [[Golan Heights]]]] As for 2025, Israel has 18 cities with populations over 100,000, including [[Jerusalem]] and [[Tel Aviv-Yafo]].<!-- removed reference with no information at all about the subject --> In all, there are 80 Israeli localities granted "municipalities" (or "city") status by the Ministry of the Interior, including [[List of Israeli settlements with city status in the West Bank|four Israeli settlements in the West Bank]].<ref>{{cite web |date=19 January 2025 |title=Localities and Population, by Municipal Status and District |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2024/2.ShnatonPopulation/st02_22.pdf |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=16 August 2025}}</ref> Two more cities, [[Kasif, Israel|Kasif]] and [[Tila, Israel|Tila]], are [[Planned community|planned]] to be built in the [[Negev]].<ref>{{cite news |date=1 July 2024 |title=Government approves new ultra-Orthodox city in the northern Negev, addressing housing crisis |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-808445 |publisher=The Jerusalem Post |access-date=23 March 2026}}</ref> The area and population of [[Jerusalem]] includes that of [[East Jerusalem]] which has been ''de facto'' annexed by Israel and incorporated within Jerusalem's municipal borders under the [[Jerusalem Law]]. This, however, is not recognized by the international community who regard East Jerusalem to be Palestinian territory [[Israeli occupation of the West Bank|held under Israeli occupation]].<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/in_depth/middle_east/2001/israel_and_the_palestinians/issues/1682594.stm |title=Jerusalem: Crucible of the conflict |last=Symon |first=Fiona |date=4 December 2001 |work=BBC News Online |access-date=11 October 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.btselem.org/jerusalem |title=Background on East Jerusalem |date=8 July 2012 |publisher=B'Tselem |access-date=11 October 2012}}</ref> If East Jerusalem is considered part of Israel, Tel Aviv is the country's second most populous city with {{Israel populations|Tel Aviv - Yafo}} residents after Jerusalem with {{Israel populations|Jerusalem}}; if not, Tel Aviv is the most populous city, followed by [[West Jerusalem]] with 362,960.<ref>{{cite report |date=2023 |title=Population of Jerusalem, by Age, Religion and Geographical Spreading |url=https://jerusaleminstitute.org.il/wp-content/uploads/2025/05/shnaton_C1025.pdf |work=Statistical Yearbook of Jerusalem |publisher=Jerusalem Institute for Policy Research |access-date=16 August 2025}}</ref> The following table lists Israeli cities, not including [[List of Israeli settlements|the settlements]], by name, district, population, area, and the Socio-Economic Index, according to the [[Israel Central Bureau of Statistics]]: {{sticky header}}{{table alignment}}{{static row numbers}}{{sort under}} {| class="wikitable sortable sticky-header-multi static-row-numbers sort-under col1left col2center col3center col4center" {{right}} |- ! rowspan=2 | Name ! rowspan=2 class="unsortable" | Photo ! rowspan=2 | [[Districts of Israel|District]] ! rowspan=2 | {{tooltip|Metro<br>area|Metropolitan area}}<ref>{{cite report |date=2023 |title=Regional Statistics |url=https://www.cbs.gov.il/en/cbsNewBrand/Pages/community-new.aspx?inc=https://boardsgenerator.cbs.gov.il/pages/WebParts/YishuvimPage.aspx?mode=Metropolin |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=18 August 2025}}</ref> ! rowspan=2 data-sort-type="number" | Founded ! rowspan=2 | Area<br>({{km2}})<br><ref>{{cite web |title=Regional Statistics |url=https://www.cbs.gov.il/en/cbsNewBrand/Pages/community-new.aspx?inc=https://boardsgenerator.cbs.gov.il/pages/WebParts/YishuvimPage.aspx?mode=Yeshuv |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=16 August 2025}}</ref> ! colspan=4 | Population ! rowspan=2 | {{tooltip|SEI|Socio-Economic Index}}<ref>{{cite report |date=2021 |title=Local Authorities, in Alphabetical Order of Hebrew Names: Socio-Economic Index Value 2021, Rank and Cluster, and Variables Used in the Computation of the Index |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2025/1955/t01.pdf |work=Characterization and Classification of Geographical Units by the Socio-Economic Level of the Population |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=16 August 2025}}</ref> |- class="static-row-header" ! Estimate<br>({{Israel populations|Year}})<br>{{Israel populations|reference}} ! Census<br>(2022)<br><ref>{{cite web |date=2022 |title=Population Census |url=https://www.cbs.gov.il/en/Surveys/Pages/Population-Census.aspx |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=16 August 2025}}</ref> ! Change<br>(2022–<br>–{{Israel populations|Year}}) ! Density<br>(per<br>{{km2}}) |- | [[عەکا]] | [[پەڕگە:Aerial view of Acre 1.jpg|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | [[ناوچەی گەورەشاریی حەیفا|حەیفا]] | {{sort|-2000| [[سەردەمی بڕۆنز]]}} | ١٨٫٠٩ | {{change |{{Israel populations|Akko}} |50555 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Akko}}}} |18.09 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٤٦٧– |- | [[عەفوولە]] | [[پەڕگە:Afula Culture Center1.jpg|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | {{n/a}} | {{sort|-1900| [[سەردەمی بڕۆنز]]}} | ٢٩٫١٧ | {{change |{{Israel populations|Afula}} |60828 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Afula}}}} |29.17 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٣٢٧– |- | [[عەراد]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 29843 Cities in Israel.JPG|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | {{n/a}} | ١٩٦٢ | ١٢٦٫١٣ | {{change |{{Israel populations|Arad}} |27586 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Arad}}}} |126.13 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٨٧٦– |- | [[عەڕابە]] | [[پەڕگە:Arrabe7.JPG|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | {{n/a}} | {{sort|0| [[Second Temple period|Antiquity]]}} | ٨٫٤ | {{change |{{Israel populations|Arrabe}} |26119 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Arrabe}}}} |8.4 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٢٨– |- | [[ئەشدۆد]] | [[پەڕگە:פארק ואגם המרינה לקראת סוף עבודות הבנייה, מרץ 2024.jpg 03.jpg|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | [[گووش دان]] | ١٩٥٦{{refn|group=note| [[Isdud|Tel Ashdod]], remains of the ancient town, lies east of the modern city.}} | ٦٣٫٩ | {{change |{{Israel populations|Ashdod}} |227865 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ashdod}}}} |63.9 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٢٤٦– |- | [[ئەشکەلۆن]] | [[پەڕگە:Ashkelonskyline.jpg|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | {{n/a}} | {{sort|-5000| [[سەردەمی نیۆلیتیک]]}} | ٥٢٫٣٢ | {{change |{{Israel populations|Ashqelon}} |152370 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ashqelon}}}} |52.32 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١٣٥– |- | [[باقە ئەلغەربییە]] | [[پەڕگە:Baqa el gharbiya 2007 04 14.jpg|100px]] | [[ناوچەی حەیفا|حەیفا]] | {{n/a}} | {{sort|1265| [[سەدەکانی ناوین]]}} | ٩٫١٨ | {{change |{{Israel populations|Baqa Al-gharbiyye}} |29868 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Baqa Al-gharbiyye}}}} |9.18 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٥٦٠– |- | [[بات یام]] | [[پەڕگە:Bat Yam view.jpg|100px]] | [[ناوچەی تێل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | ١٩٢٦ | ٩٫٤١ | {{change |{{Israel populations|Bat Yam}} |128152 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Bat Yam}}}} |9.41 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٢١٩– |- | [[بێئێر یەئکۆڤ]] | [[پەڕگە:Be'er Ya'akov railway station.JPG|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٠٧ | ٩٫٤٦ | {{change |{{Israel populations|Be'er Ya'aqov}} |31439 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Be'er Ya'aqov}}}} |9.46 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٨٣ |- | [[بێئرشێبا]] | [[پەڕگە:BeershebaCityHallDec142022.jpg|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | [[ناوچەی گەورەشاریی بێئرشێبا|بێئرشێبا]] | ١٩٠٠{{refn|group=note| [[Tel Be'er Sheva]], remains of the ancient town, lies east of the modern city.}} | ١١٧٫٣٩ | {{change |{{Israel populations|Be'er Sheva}} |217577 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Be'er Sheva}}}} |117.39 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١١١– |- | [[بەیت شێئان]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 2382 Geography of Israel בית שאן.JPG|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | {{n/a}} | {{sort|-6000| [[سەردەمی نیۆلیتیک]]}} | ١٠٫٩٧ | {{change |{{Israel populations|Bet She'an}} |19825 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Bet She'an}}}} |10.97 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٣٩٢– |- | [[بەیت شەمەش]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 11209 Landscape view.jpg|100px]] | [[ناوچەی ئورشەلیم|ئورشەلیم]] | [[ئورشەلیمی گەورە|ئورشەلیم]] | ١٩٥٠ | ٣٨٫٢٩ | {{change |{{Israel populations|Bet Shemesh}} |145554 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Bet Shemesh}}}} |38.29 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٤٨٥– |- | [[بنێی براک]] | [[پەڕگە:BBC and Nahalat Ganim 01.jpg|100px]] | [[ناوچەی ترل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | ١٩٢٤ | ٧٫٣٥ | {{change |{{Israel populations|Bene Beraq}} |216869 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Bene Beraq}}}} |7.35 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٦٢٧– |- | [[دیمۆنا]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 4562 Dimona renewal.JPG|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | {{n/a}} | ١٩٥٥ | ٢٢٠٫٤٦ | {{change |{{Israel populations|Dimona}} |37213 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Dimona}}}} |220.46 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٣٨٧– |- | [[ئیلات]] | [[پەڕگە:North Beach Eilat.jpg|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | {{n/a}} | ١٩٥١ | ١٠١٫٤٩ | {{change |{{Israel populations|Elat}} |55213 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Elat}}}} |101.49 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١٥١ |- | [[ئێلعاد]] | [[پەڕگە:Elad03.JPG|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٩٨ | ٣٫٤٩ | {{change |{{Israel populations|El'ad}} |48825 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|El'ad}}}} |3.49 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٤٥٢– |- | [[گەنێی تیکڤا]] | [[پەڕگە:רותם שני גני תקווה.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٤٩ | ٢٫١٦ | {{change |{{Israel populations|Ganne Tiqwa}} |23650 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ganne Tiqwa}}}} |2.16 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٤٧٤ |- | [[گیڤعات شموئێل]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 8994 Cities in Israel.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٤٤ | ٢٫٥٨ | {{change |{{Israel populations|Giv'at Shemu'el}} |27472 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Giv'at Shemu'el}}}} |2.58 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫١٣٥ |- | [[گیڤعاتایم]] | [[پەڕگە:Tel Aviv - תל אביב (15845688503).jpg|100px]] | [[ناوچەی تێل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | ١٩٢٢ | ٣٫٢٤ | {{change |{{Israel populations|Giv'atayim}} |58052 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Giv'atayim}}}} |3.24 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٥٦٩ |- | [[خەدێرا]] | [[پەڕگە:92251 kfar haim beach PikiWiki Israel.jpg|100px]] | [[Haifa District|Haifa]] | {{n/a}} | ١٨٩١ | ٥٦٫٢٨ | {{change |{{Israel populations|Hadera}} |103847 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Hadera}}}} |56.28 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١٨٤ |- | [[حەیفا]] | [[پەڕگە:Haifa Shrine and Port.jpg|100px]] | [[ناوچەی حەیفا|حەیفا]] | [[ناوچەی گەورەشاریی حەیفا|حەیفا]] | {{sort|0| [[Second Temple period|Antiquity]]}} | ٧٢٫٩٣ | {{change |{{Israel populations|Haifa}} |289507 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Haifa}}}} |72.93 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٣٩١ |- | [[حەریش]] | [[پەڕگە:Harish1.jpg|100px]] | [[Haifa District|Haifa]] | {{n/a}} | ١٩٨٢ | ٩ | {{change |{{Israel populations|Harish}} |31733 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Harish}}}} |9 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١٨٢– |- | [[ھێرتزلیا]] | [[پەڕگە:Herzliyya skyline.jpg|100px]] | [[ناوچەی تێل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | ١٩٢٤ | ٢٤٫٠٧ | {{change |{{Israel populations|Herzliyya}} |105273 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Herzliyya}}}} |24.07 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٣٦١ |- | [[ھۆد ھاشارۆن]] | [[پەڕگە:הוד השרון 5.JPG|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٢٤ | ١٩٫٢٦ | {{change |{{Israel populations|Hod Hasharon}} |65020 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Hod Hasharon}}}} |19.26 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٥٦٧ |- | [[خۆلۆن]] | [[پەڕگە:94765 holon from the drone PikiWiki Israel.jpg|100px]] | [[ناوچەی تێل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | ١٩٣٥ | ١٩٫٠٤ | {{change |{{Israel populations|Holon}} |192655 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Holon}}}} |19.04 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٣٧١ |- | [[ئورشەلیم]] | [[پەڕگە:Israel-2013(2)-Aerial-Jerusalem-Temple Mount-Temple Mount (south exposure).jpg|100px]] | [[ناوچەی ئورشەلیم|ئورشەلیم]] | [[ئورشەلیمی گەورە|ئورشەلیم]] | {{sort|-3000| [[نیۆلیتیک]]}}<br><small>([[East Jerusalem]])</small><br>{{sort|1850|mid-1800s}}<br><small>([[Expansion of Jerusalem in the 19th century|West Jerusalem]])</small> | ١٢٥٫٥٥ | {{change |{{Israel populations|Jerusalem}} |1005919 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Jerusalem}}}} |125.55 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫١٩٦– |- | [[کەفر قەرەع]] | [[پەڕگە:Kafr Qara P1070763.JPG|100px]] | [[ناوچەی حەیفا|حەیفا]] | {{n/a}} | {{Unknown|؟}} | ٧٫٨١ | {{change |{{Israel populations|Kafar Qara}} |19890 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Kafar Qara}}}} |7.81 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١١٢– |- | [[کەفر قاسم]] | [[پەڕگە:Kafr Qasim aerial.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | {{sort|1850|سەدەی نۆزدەیەم}} | ٩٫٣ | {{change |{{Israel populations|Kafar Qasem}} |26389 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Kafar Qasem}}}} |9.3 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٥٧٤– |- | [[کەرمیێل]] | [[پەڕگە:Karmiel - Israel 2008.jpg|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | {{n/a}} | ١٩٦٤ | ٢٢٫٠٣ | {{change |{{Israel populations|Karmi'el}} |47450 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Karmi'el}}}} |22.03 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٠٢٠ |- | [[کفار سابا]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 61141 kfar saba - weizman street.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٠٣ | ١٤٫٤٨ | {{change |{{Israel populations|Kefar Sava}} |100262 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Kefar Sava}}}} |14.48 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫١٩٢ |- | [[کفار یۆنا]] | [[پەڕگە:כפר יונה - צילום רן אליהו.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٣٢ | ١١٫٥١ | {{change |{{Israel populations|Kefar Yona}} |28135 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Kefar Yona}}}} |11.51 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٨١ |- | [[Kiryat Ata]]{{refn|group=cbs|Qiryat Atta}} | [[File:Kiryat ata3.jpg|100px]] | [[Haifa District|Haifa]] | [[Haifa metropolitan area|Haifa]] | 1925 | 24.16 | {{change |{{Israel populations|Qiryat Atta}} |60465 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Atta}}}} |24.16 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 0.090 |- | [[Kiryat Bialik]]{{refn|group=cbs|Qiryat Bialik}} | [[File:Krayon.jpg|100px]] | [[Haifa District|Haifa]] | [[Haifa metropolitan area|Haifa]] | 1934 | 8.48 | {{change |{{Israel populations|Qiryat Bialik}} |44806 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Bialik}}}} |8.48 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 0.328 |- | [[Kiryat Gat]]{{refn|group=cbs|Qiryat Gat}} | [[File:PikiWiki Israel 16194 kiryat gat.jpg|100px]] | [[Southern District (Israel)|South]] | {{n/a}} | 1954 | 15.85 | {{change |{{Israel populations|Qiryat Gat}} |63386 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Gat}}}} |15.85 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.552 |- | [[Kiryat Malakhi]]{{refn|group=cbs|Qiryat Mal'akhi}} | [[File:Kiryat Mal'achi town hall plaza.jpg|100px]] | [[Southern District (Israel)|South]] | [[Gush Dan]] | 1950 | 4.58 | {{change |{{Israel populations|Qiryat Mal'akhi}} |26362 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Mal'akhi}}}} |4.58 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.671 |- | [[Kiryat Motzkin]]{{refn|group=cbs|Qiryat Motzkin}} | [[File:Kiryat Motzkin Aerial View.jpg|100px]] | [[Haifa District|Haifa]] | [[Haifa metropolitan area|Haifa]] | 1934 | 3.84 | {{change |{{Israel populations|Qiryat Motzkin}} |49057 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Motzkin}}}} |3.84 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 0.402 |- | [[Kiryat Ono]]{{refn|group=cbs|Qiryat Ono}} | [[File:Qiryatono2.jpg|100px]] | [[Tel Aviv District|Tel Aviv]] | [[Gush Dan]] | 1939 | 4.6 | {{change |{{Israel populations|Qiryat Ono}} |41537 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Ono}}}} |4.6 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 1.594 |- | [[Kiryat Shmona]]{{refn|group=cbs|Qiryat Shemona}} | [[File:Qiryat Shemona 2007.JPG|100px]] | [[Northern District (Israel)|North]] | {{n/a}} | 1949 | 14.38 | {{change |{{Israel populations|Qiryat Shemona}} |23083 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Shemona}}}} |14.38 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.163 |- | [[Kiryat Yam]]{{refn|group=cbs|Qiryat Yam}} | [[File:Krayot - panoramio.jpg|100px]] | [[Haifa District|Haifa]] | [[Haifa metropolitan area|Haifa]] | 1941 | 11.34 | {{change |{{Israel populations|Qiryat Yam}} |38906 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Yam}}}} |11.34 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.247 |- | [[Lod]] | [[File:Downtown area of Lod, Israel 00262.JPG|100px]] | [[Central District (Israel)|Center]] | [[Gush Dan]] | {{sort|-5500| [[Neolithic]]}} | 14.79 | {{change |{{Israel populations|Lod}} |87430 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Lod}}}} |14.79 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.738 |- | [[Ma'alot-Tarshiha]] | [[File:PikiWiki Israel 14587 Maalot.JPG|100px]] | [[Northern District (Israel)|North]] | {{n/a}} | 1963 | 9.26 | {{change |{{Israel populations|Ma'alot-tarshiha}} |22720 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ma'alot-tarshiha}}}} |9.26 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.057 |- | [[Maghar, Israel|Maghar]]{{refn|group=cbs|Mughar}} | [[File:PikiWiki Israel 17800 Cities in Israel.JPG|100px]] | [[Northern District (Israel)|North]] | {{n/a}} | {{Unknown|?}} | 21.11 | {{change |{{Israel populations|Mughar}} |22564 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Mughar}}}} |21.11 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.793 |- | [[Migdal HaEmek]]{{refn|group=cbs|Migdal HaEmeq}} | [[File:PikiWiki Israel 11196 Cities in Israel.JPG|100px]] | [[Northern District (Israel)|North]] | {{n/a}} | 1953 | 8.71 | {{change |{{Israel populations|Migdal Haemeq}} |27045 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Migdal Haemeq}}}} |8.71 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.398 |- | [[Modi'in-Maccabim-Re'ut]]<br>{{refn|group=cbs|Modi'in-Makkabbim-Re'ut}} | [[File:Modi'in 02003.JPG|100px]] | [[Central District (Israel)|Center]] | [[Gush Dan]] | 1985 | 48.33 | {{change |{{Israel populations|Modi'in-makkabbim-re'ut}} |92307 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Modi'in-makkabbim-re'ut}}}} |48.33 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 1.420 |- | [[Nahariya]]{{refn|group=cbs|Nahariyya}} | [[File:Naharia IMG 1324.jpg|100px]] | [[Northern District (Israel)|North]] | [[Haifa metropolitan area|Haifa]] | 1935 | 13.83 | {{change |{{Israel populations|Nahariyya}} |63318 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Nahariyya}}}} |13.83 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 0.143 |- | [[Nazareth]] | [[File:Habsora from selezian.jpg|100px]] | [[Northern District (Israel)|North]] | {{n/a}} | {{sort|-2200| [[Bronze Age]]}} | 14.17 | {{change |{{Israel populations|Nazareth}} |77295 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Nazareth}}}} |14.17 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.704 |- | [[Nesher]] | [[File:Nesher, Givat Nesher, Tel Hanan 008.JPG|100px]] | [[Haifa District|Haifa]] | [[Haifa metropolitan area|Haifa]] | 1923 | 12.94 | {{change |{{Israel populations|Nesher}} |22911 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Nesher}}}} |12.94 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 0.564 |- | [[Ness Ziona]]{{refn|group=cbs|Nes Ziyyona}} | [[File:PikiWiki Israel 10181 lerer square in ness ziona.jpg|100px]] | [[Central District (Israel)|Center]] | [[Gush Dan]] | 1883 | 15.68 | {{change |{{Israel populations|Nes Ziyyona}} |47620 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Nes Ziyyona}}}} |15.68 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 1.304 |- | [[Netanya]] | [[File:KIKATZNETDAY.JPG|100px]] | [[Central District (Israel)|Center]] | [[Gush Dan]] | 1929 | 34.75 | {{change |{{Israel populations|Netanya}} |223920 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Netanya}}}} |34.75 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 0.084 |- | [[Netivot]] | [[File:PikiWiki Israel 44402 Aerial photo of Netivot .jpg|100px]] | [[Southern District (Israel)|South]] | {{n/a}} | 1956 | 16.22 | {{change |{{Israel populations|Netivot}} |45024 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Netivot}}}} |16.22 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.762 |- | [[Nof HaGalil]] | [[File:Nazareth Illit view.jpg|100px]] | [[Northern District (Israel)|North]] | {{n/a}} | 1957 | 32.86 | {{change |{{Israel populations|Nof Hagalil}} |43479 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Nof Hagalil}}}} |32.86 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.298 |- | [[Ofakim]]{{refn|group=cbs|Ofaqim}} | [[File:Ofaqim 4.jpg|100px]] | [[Southern District (Israel)|South]] | [[Beersheba metropolitan area|Beersheba]] | 1955 | 16.35 | {{change |{{Israel populations|Ofaqim}} |35355 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ofaqim}}}} |16.35 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.730 |- | [[Or Akiva]]{{refn|group=cbs|Or Aqiva}} | [[File:Israel by Jim Greenhill 100526-A-3715G-0961 (4643198024).jpg|100px]] | [[Haifa District|Haifa]] | {{n/a}} | 1951 | 5.55 | {{change |{{Israel populations|Or Aqiva}} |22173 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Or Aqiva}}}} |5.55 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.009 |- | [[Or Yehuda]] | [[File:פארק נווה סביון - אור יהודה.jpg|100px]] | [[Tel Aviv District|Tel Aviv]] | [[Gush Dan]] | 1955 | 6.73 | {{change |{{Israel populations|Or Yehuda}} |36850 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Or Yehuda}}}} |6.73 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 0.005 |- | [[پێتاخ تیکڤا]] | [[پەڕگە:Market Towers Petah Tikva 01.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٨٧٨ | ٣٥٫٧٧ | {{change |{{Israel populations|Petah Tiqwa}} |264046 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Petah Tiqwa}}}} |35.77 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٥٥٠ |- | [[قەلەنسووە]] | [[پەڕگە:Qalansuwa-498.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | {{sort|1000| [[سەدەکانی ناوەند]]}} | ٨٫٣٧ | {{change |{{Israel populations|Qalansawe}} |23951 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qalansawe}}}} |8.37 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٣٢– |- | [[ڕەعەنانا]] | [[پەڕگە:Raanana city.JPG|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٢٢ | ١٤٫٨٦ | {{change |{{Israel populations|Ra'annana}} |80155 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ra'annana}}}} |14.86 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٢٨٠ |- | [[ڕەھەت]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 43465 RAHAT.jpg|100px]] | [[[[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]]]] | [[ناوچەی گەورەشاریی بێئرشێبا|بێئرشێبا]] | ١٩٧٢ | ٣٣٫٤٨ | {{change |{{Israel populations|Rahat}} |71355 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Rahat}}}} |33.48 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٨٤٥– |- | [[ڕامەت گان]] | [[پەڕگە:View Of Ramat Gan Diamond Exchange District.jpg|100px]] | [[ناوچەی تێل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | ١٩٢١ | ١٦٫٣٩ | {{change |{{Israel populations|Ramat Gan}} |165155 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ramat Gan}}}} |16.39 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٠٩٩ |- | [[ڕامەت ھاشارۆن]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 7457 Ramat Hasharon from the top of tops.JPG|100px]] | [[ناوچەی تێل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | ١٩٢٣ | ١٦٫٧٣ | {{change |{{Israel populations|Ramat Hasharon}} |48986 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ramat Hasharon}}}} |16.73 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٦٩٩ |- | [[ڕەملە]] | [[پەڕگە:Ramla 6780a.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | {{sort|700|سەدەی ھەشتەم}} | ١٣٫٣٩ | {{change |{{Israel populations|Ramla}} |81126 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ramla}}}} |13.39 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٣٩٩– |- | [[ڕێخۆڤۆت]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 13823 Rehovot Mall and Municipality.JPG|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٨٩٠ | ٢٣٫٧٦ | {{change |{{Israel populations|Rehovot}} |150471 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Rehovot}}}} |23.76 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٦٠١ |- | [[ڕیشۆن لێتسیۆن]] | [[پەڕگە:Rishon LeZion West Aerial View.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٨٨٢ | ٦١٫٩١ | {{change |{{Israel populations|Rishon Leziyyon}} |252413 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Rishon Leziyyon}}}} |61.91 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 0.727 |- | [[ڕۆش ھاعەین]] | [[پەڕگە:Rosh HaAyin.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٤٩ | ١٥٫٨٦ | {{change |{{Israel populations|Rosh Haayin}} |74572 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Rosh Haayin}}}} |15.86 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٨١ |- | [[سەفەد]] | [[پەڕگە:Safed1.jpg|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | {{n/a}} | {{sort|-1300| [[سەردەمی بڕۆنز]]}} | ٢٩٫٩٤ | {{change |{{Israel populations|Zefat}} |37801 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Zefat}}}} |29.94 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٣٥١– |- | [[سەخنین]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 17718 Cities in Israel.JPG|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | {{n/a}} | {{sort|-1500| [[سەردەمی بڕۆنز]]}} | ١١٫٥٣ | {{change |{{Israel populations|Sakhnin}} |32355 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Sakhnin}}}} |11.53 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٥١١– |- | [[سدێرۆت]] | [[File:שדרות, רחוב הרב בן-נון , הוא רחוב ניר-עם, הוא רחוב הגדוד השני. - panoramio.jpg|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | {{n/a}} | ١٩٥١ | ١٠٫٦٦ | {{change |{{Israel populations|Sederot}} |31108 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Sederot}}}} |10.66 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١٣٢– |- | [[شیفا عەمر]] | [[File:PikiWiki Israel 11070 Photo fortress.JPG|100px]] | [[Northern District (Israel)|North]] | [[Haifa metropolitan area|Haifa]] | {{sort|-3000| [[Bronze Age]]}} | 19.63 | {{change |{{Israel populations|Shefar'am}} |42713 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Shefar'am}}}} |19.63 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.712 |- | [[تەمرە]] | [[پەڕگە:Tamra2.jpg|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | [[Haifa metropolitan area|Haifa]] | {{Unknown|؟}} | ٢٩٫٧٧ | {{change |{{Israel populations|Tamra}} |35349 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Tamra}}}} |29.77 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٧٣– |- | [[تەییبە]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 16164 Center of Taybee.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[Gush Dan]] | {{Unknown|؟}} | ١٨٫٩١ | {{change |{{Israel populations|Tayibe}} |45071 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Tayibe}}}} |18.91 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٦٨٠– |- | [[تێل ئەڤیڤ]] | [[پەڕگە:Sarona CBD 01.jpg|100px]] | [[ناوچەی تێل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | {{sort|-8000| [[سەردەمی نیۆلیتیک]]}}<br><small>([[یافا]])</small><br>{{sort|1887|١٨٨٧}}<br><small>([[نێڤی تسێدێک]])</small> | ٥٧٫١ | {{change |{{Israel populations|Tel Aviv - Yafo}} |492872 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Tel Aviv - Yafo}}}} |57.1 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٢٩٣ |- | [[تەبەریە]] | [[پەڕگە:TIBERIAS - GALILEE (7723477802).jpg|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | {{n/a}} | 20 | ١٦٫١٩ | {{change |{{Israel populations|Tiberias}} |48509 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Tiberias}}}} |16.19 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٧٩– |- | [[تیرە، ئیسرائیل|تیرە]] | [[پەڕگە:Potsdam-9 (15757509164).jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | {{Unknown|؟}} | ١١٫٨٥ | {{change |{{Israel populations|Tire}} |26567 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Tire}}}} |11.85 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٢٧٥– |- | [[تیرات کارمێل]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 10963 Architecture of Israel.JPG|100px]] | [[ناوچەی حەیفا|حەیفا]] | [[ناوچەی گەورەشاریی حەیفا|حەیفا]] | {{Unknown|؟}} | ٦٫٧١ | {{change |{{Israel populations|Tirat Karmel}} |29069 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Tirat Karmel}}}} |6.71 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١٠٨ |- | [[ئوم ئەلفەحم]] | [[پەڕگە:Ummalfahm.jpg|100px]] | [[ناوچەی حەیفا|حەیفا]] | {{n/a}} | {{Unknown|؟}} | ٢٦٫٠٣ | {{change |{{Israel populations|Umm Al-fahm}} |57560 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Umm Al-fahm}}}} |26.03 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٢٦٦– |- | [[یەڤنە]] | [[پەڕگە:Yavne panoramic view2.JPG|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | {{sort|-2500| [[سەردەمی بڕۆنز]]}} | ٢٩٫١٨ | {{change |{{Israel populations|Yavne}} |54981 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Yavne}}}} |29.18 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٥١٤ |- | [[یەھوود مۆنۆسۆن]] | [[پەڕگە:Jahud023.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | {{Unknown|؟}} | ٥٫٧٣ | {{change |{{Israel populations|Yehud-Monoson}} |30977 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Yehud-Monoson}}}} |5.73 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٩٦٣ |- | [[یۆکنێعام عیلیت]] | [[پەڕگە:12 6 2008 .1597864 25 43 11 PROTOCOL 800 1 park.jpg|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | [[ناوچەی گەورەشاریی حەیفا|حەیفا]] | ١٩٥٠ | ٨٫٣١ | {{change |{{Israel populations|Yoqne'am Illit}} |23729 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Yoqne'am Illit}}}} |8.31 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٩٥ |} == ئەمانەش ببینە == {{div col|colwidth=25em}} *[[Arab localities in Israel]] *[[Chronology of Aliyah in modern times]] *[[Demographics of Israel]] *[[Districts of Israel]] *[[Four Holy Cities]] *[[Jewish population by city]] *[[List of cities in Palestine]] *[[List of kibbutzim]] *[[List of largest cities in the Levant region by population]] *[[List of modern names for biblical place names]] *[[List of moshavim]] *[[List of twin towns and sister cities in Israel]] *[[List of villages depopulated during the Arab–Israeli conflict]] *[[Lists of cities by country]] *[[Population displacements in Israel after 1948]] *[[Population statistics for Israeli settlements in the West Bank]] *[[Urban planning in Israel]] {{div col end}} == تێبینییەکان == ;General {{Reflist|group=note}} ;Official spellings {{Reflist|15em|group=cbs}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Sister project links|auto=yes}} * [https://www.cbs.gov.il/en/cbsNewBrand/Pages/community-new.aspx Regional Statistics] at the [[Israel Central Bureau of Statistics]] * [https://www.nli.org.il/en/a-topic/987007545418805171 Cities and towns] at the [[National Library of Israel]] * {{Britannica|2060226|List of cities and towns in Israel}} {{Largest Israeli cities}} {{Geography of Israel}} {{List of cities in the Middle East}} {{Authority control}} {{Portal bar|Cities|Israel|Lists}} [[Category:Cities in Israel| ]] [[Category:Demographics of Israel|Cities]] [[Category:Lists of cities by country|Israel]] [[Category:Lists of cities by population|Israel]] [[Category:Lists of cities in Asia|Israel]] [[Category:Lists of populated places in Israel|Cities]] [[Category:Ranked lists of country subdivisions|Israel]] grfcqkclzhptxlbvhlzy6fj6b17mnak 1613632 1613628 2026-07-31T01:02:57Z Hivja 64112 1613632 wikitext text/x-wiki {{نەخشەی شارە گەورەکانی ئیسرائیل}} This article lists the 78 localities in [[Israel]] that the [[Ministry of Interior (Israel)|Israeli Ministry of Interior]] has designated as a [[City council (Israel)|city council]]. The list is based on the current index of the [[Israel Central Bureau of Statistics (CBS)]]. Within [[Local government in Israel|Israel's system of local government]], an urban municipality can be granted a city council by the Interior Ministry when its population exceeds 20,000.<ref>{{cite web |url=http://mfa.gov.il/MFA/AboutIsrael/State/Democracy/Pages/Israeli%20Democracy%20-%20How%20does%20it%20work.aspx |title=Israeli Democracy: How Does It Work? |publisher=Israel Ministry of Foreign Affairs |access-date=8 May 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130622174411/http://www.mfa.gov.il/mfa/aboutisrael/state/democracy/pages/israeli%20democracy%20-%20how%20does%20it%20work.aspx |archive-date=22 June 2013 }}</ref> The term "city" does not generally refer to [[Local council (Israel)|local council]]s or [[urban agglomeration]]s, even though a defined city often contains only a small portion of an urban area or [[metropolitan area]]'s population. == List of cities == [[File:Israel cities.svg|thumb|100px|left|Israel cities and [[Districts of Israel|districts]] including the occupied Syrian [[Golan Heights]]]] As for 2025, Israel has 18 cities with populations over 100,000, including [[Jerusalem]] and [[Tel Aviv-Yafo]].<!-- removed reference with no information at all about the subject --> In all, there are 80 Israeli localities granted "municipalities" (or "city") status by the Ministry of the Interior, including [[List of Israeli settlements with city status in the West Bank|four Israeli settlements in the West Bank]].<ref>{{cite web |date=19 January 2025 |title=Localities and Population, by Municipal Status and District |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2024/2.ShnatonPopulation/st02_22.pdf |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=16 August 2025}}</ref> Two more cities, [[Kasif, Israel|Kasif]] and [[Tila, Israel|Tila]], are [[Planned community|planned]] to be built in the [[Negev]].<ref>{{cite news |date=1 July 2024 |title=Government approves new ultra-Orthodox city in the northern Negev, addressing housing crisis |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-808445 |publisher=The Jerusalem Post |access-date=23 March 2026}}</ref> The area and population of [[Jerusalem]] includes that of [[East Jerusalem]] which has been ''de facto'' annexed by Israel and incorporated within Jerusalem's municipal borders under the [[Jerusalem Law]]. This, however, is not recognized by the international community who regard East Jerusalem to be Palestinian territory [[Israeli occupation of the West Bank|held under Israeli occupation]].<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/in_depth/middle_east/2001/israel_and_the_palestinians/issues/1682594.stm |title=Jerusalem: Crucible of the conflict |last=Symon |first=Fiona |date=4 December 2001 |work=BBC News Online |access-date=11 October 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.btselem.org/jerusalem |title=Background on East Jerusalem |date=8 July 2012 |publisher=B'Tselem |access-date=11 October 2012}}</ref> If East Jerusalem is considered part of Israel, Tel Aviv is the country's second most populous city with {{Israel populations|Tel Aviv - Yafo}} residents after Jerusalem with {{Israel populations|Jerusalem}}; if not, Tel Aviv is the most populous city, followed by [[West Jerusalem]] with 362,960.<ref>{{cite report |date=2023 |title=Population of Jerusalem, by Age, Religion and Geographical Spreading |url=https://jerusaleminstitute.org.il/wp-content/uploads/2025/05/shnaton_C1025.pdf |work=Statistical Yearbook of Jerusalem |publisher=Jerusalem Institute for Policy Research |access-date=16 August 2025}}</ref> The following table lists Israeli cities, not including [[List of Israeli settlements|the settlements]], by name, district, population, area, and the Socio-Economic Index, according to the [[Israel Central Bureau of Statistics]]: {{sticky header}}{{table alignment}}{{static row numbers}}{{sort under}} {| class="wikitable sortable sticky-header-multi static-row-numbers sort-under col1left col2center col3center col4center" {{right}} |- ! rowspan=2 | Name ! rowspan=2 class="unsortable" | Photo ! rowspan=2 | [[Districts of Israel|District]] ! rowspan=2 | {{tooltip|Metro<br>area|Metropolitan area}}<ref>{{cite report |date=2023 |title=Regional Statistics |url=https://www.cbs.gov.il/en/cbsNewBrand/Pages/community-new.aspx?inc=https://boardsgenerator.cbs.gov.il/pages/WebParts/YishuvimPage.aspx?mode=Metropolin |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=18 August 2025}}</ref> ! rowspan=2 data-sort-type="number" | Founded ! rowspan=2 | Area<br>({{km2}})<br><ref>{{cite web |title=Regional Statistics |url=https://www.cbs.gov.il/en/cbsNewBrand/Pages/community-new.aspx?inc=https://boardsgenerator.cbs.gov.il/pages/WebParts/YishuvimPage.aspx?mode=Yeshuv |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=16 August 2025}}</ref> ! colspan=4 | Population ! rowspan=2 | {{tooltip|SEI|Socio-Economic Index}}<ref>{{cite report |date=2021 |title=Local Authorities, in Alphabetical Order of Hebrew Names: Socio-Economic Index Value 2021, Rank and Cluster, and Variables Used in the Computation of the Index |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2025/1955/t01.pdf |work=Characterization and Classification of Geographical Units by the Socio-Economic Level of the Population |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=16 August 2025}}</ref> |- class="static-row-header" ! Estimate<br>({{Israel populations|Year}})<br>{{Israel populations|reference}} ! Census<br>(2022)<br><ref>{{cite web |date=2022 |title=Population Census |url=https://www.cbs.gov.il/en/Surveys/Pages/Population-Census.aspx |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=16 August 2025}}</ref> ! Change<br>(2022–<br>–{{Israel populations|Year}}) ! Density<br>(per<br>{{km2}}) |- | [[عەکا]] | [[پەڕگە:Aerial view of Acre 1.jpg|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | [[ناوچەی گەورەشاریی حەیفا|حەیفا]] | {{sort|-2000| [[سەردەمی بڕۆنز]]}} | ١٨٫٠٩ | {{change |{{Israel populations|Akko}} |50555 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Akko}}}} |18.09 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٤٦٧– |- | [[عەفوولە]] | [[پەڕگە:Afula Culture Center1.jpg|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | {{n/a}} | {{sort|-1900| [[سەردەمی بڕۆنز]]}} | ٢٩٫١٧ | {{change |{{Israel populations|Afula}} |60828 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Afula}}}} |29.17 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٣٢٧– |- | [[عەراد]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 29843 Cities in Israel.JPG|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | {{n/a}} | ١٩٦٢ | ١٢٦٫١٣ | {{change |{{Israel populations|Arad}} |27586 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Arad}}}} |126.13 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٨٧٦– |- | [[عەڕابە]] | [[پەڕگە:Arrabe7.JPG|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | {{n/a}} | {{sort|0| [[Second Temple period|Antiquity]]}} | ٨٫٤ | {{change |{{Israel populations|Arrabe}} |26119 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Arrabe}}}} |8.4 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٢٨– |- | [[ئەشدۆد]] | [[پەڕگە:פארק ואגם המרינה לקראת סוף עבודות הבנייה, מרץ 2024.jpg 03.jpg|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | [[گووش دان]] | ١٩٥٦{{refn|group=note| [[Isdud|Tel Ashdod]], remains of the ancient town, lies east of the modern city.}} | ٦٣٫٩ | {{change |{{Israel populations|Ashdod}} |227865 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ashdod}}}} |63.9 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٢٤٦– |- | [[ئەشکەلۆن]] | [[پەڕگە:Ashkelonskyline.jpg|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | {{n/a}} | {{sort|-5000| [[سەردەمی نیۆلیتیک]]}} | ٥٢٫٣٢ | {{change |{{Israel populations|Ashqelon}} |152370 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ashqelon}}}} |52.32 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١٣٥– |- | [[باقە ئەلغەربییە]] | [[پەڕگە:Baqa el gharbiya 2007 04 14.jpg|100px]] | [[ناوچەی حەیفا|حەیفا]] | {{n/a}} | {{sort|1265| [[سەدەکانی ناوین]]}} | ٩٫١٨ | {{change |{{Israel populations|Baqa Al-gharbiyye}} |29868 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Baqa Al-gharbiyye}}}} |9.18 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٥٦٠– |- | [[بات یام]] | [[پەڕگە:Bat Yam view.jpg|100px]] | [[ناوچەی تێل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | ١٩٢٦ | ٩٫٤١ | {{change |{{Israel populations|Bat Yam}} |128152 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Bat Yam}}}} |9.41 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٢١٩– |- | [[بێئێر یەئکۆڤ]] | [[پەڕگە:Be'er Ya'akov railway station.JPG|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٠٧ | ٩٫٤٦ | {{change |{{Israel populations|Be'er Ya'aqov}} |31439 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Be'er Ya'aqov}}}} |9.46 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٨٣ |- | [[بێئرشێبا]] | [[پەڕگە:BeershebaCityHallDec142022.jpg|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | [[ناوچەی گەورەشاریی بێئرشێبا|بێئرشێبا]] | ١٩٠٠{{refn|group=note| [[Tel Be'er Sheva]], remains of the ancient town, lies east of the modern city.}} | ١١٧٫٣٩ | {{change |{{Israel populations|Be'er Sheva}} |217577 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Be'er Sheva}}}} |117.39 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١١١– |- | [[بەیت شێئان]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 2382 Geography of Israel בית שאן.JPG|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | {{n/a}} | {{sort|-6000| [[سەردەمی نیۆلیتیک]]}} | ١٠٫٩٧ | {{change |{{Israel populations|Bet She'an}} |19825 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Bet She'an}}}} |10.97 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٣٩٢– |- | [[بەیت شەمەش]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 11209 Landscape view.jpg|100px]] | [[ناوچەی ئورشەلیم|ئورشەلیم]] | [[ئورشەلیمی گەورە|ئورشەلیم]] | ١٩٥٠ | ٣٨٫٢٩ | {{change |{{Israel populations|Bet Shemesh}} |145554 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Bet Shemesh}}}} |38.29 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٤٨٥– |- | [[بنێی براک]] | [[پەڕگە:BBC and Nahalat Ganim 01.jpg|100px]] | [[ناوچەی ترل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | ١٩٢٤ | ٧٫٣٥ | {{change |{{Israel populations|Bene Beraq}} |216869 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Bene Beraq}}}} |7.35 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٦٢٧– |- | [[دیمۆنا]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 4562 Dimona renewal.JPG|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | {{n/a}} | ١٩٥٥ | ٢٢٠٫٤٦ | {{change |{{Israel populations|Dimona}} |37213 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Dimona}}}} |220.46 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٣٨٧– |- | [[ئیلات]] | [[پەڕگە:North Beach Eilat.jpg|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | {{n/a}} | ١٩٥١ | ١٠١٫٤٩ | {{change |{{Israel populations|Elat}} |55213 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Elat}}}} |101.49 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١٥١ |- | [[ئێلعاد]] | [[پەڕگە:Elad03.JPG|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٩٨ | ٣٫٤٩ | {{change |{{Israel populations|El'ad}} |48825 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|El'ad}}}} |3.49 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٤٥٢– |- | [[گەنێی تیکڤا]] | [[پەڕگە:רותם שני גני תקווה.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٤٩ | ٢٫١٦ | {{change |{{Israel populations|Ganne Tiqwa}} |23650 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ganne Tiqwa}}}} |2.16 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٤٧٤ |- | [[گیڤعات شموئێل]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 8994 Cities in Israel.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٤٤ | ٢٫٥٨ | {{change |{{Israel populations|Giv'at Shemu'el}} |27472 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Giv'at Shemu'el}}}} |2.58 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫١٣٥ |- | [[گیڤعاتایم]] | [[پەڕگە:Tel Aviv - תל אביב (15845688503).jpg|100px]] | [[ناوچەی تێل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | ١٩٢٢ | ٣٫٢٤ | {{change |{{Israel populations|Giv'atayim}} |58052 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Giv'atayim}}}} |3.24 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٥٦٩ |- | [[خەدێرا]] | [[پەڕگە:92251 kfar haim beach PikiWiki Israel.jpg|100px]] | [[Haifa District|Haifa]] | {{n/a}} | ١٨٩١ | ٥٦٫٢٨ | {{change |{{Israel populations|Hadera}} |103847 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Hadera}}}} |56.28 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١٨٤ |- | [[حەیفا]] | [[پەڕگە:Haifa Shrine and Port.jpg|100px]] | [[ناوچەی حەیفا|حەیفا]] | [[ناوچەی گەورەشاریی حەیفا|حەیفا]] | {{sort|0| [[Second Temple period|Antiquity]]}} | ٧٢٫٩٣ | {{change |{{Israel populations|Haifa}} |289507 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Haifa}}}} |72.93 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٣٩١ |- | [[حەریش]] | [[پەڕگە:Harish1.jpg|100px]] | [[Haifa District|Haifa]] | {{n/a}} | ١٩٨٢ | ٩ | {{change |{{Israel populations|Harish}} |31733 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Harish}}}} |9 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١٨٢– |- | [[ھێرتزلیا]] | [[پەڕگە:Herzliyya skyline.jpg|100px]] | [[ناوچەی تێل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | ١٩٢٤ | ٢٤٫٠٧ | {{change |{{Israel populations|Herzliyya}} |105273 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Herzliyya}}}} |24.07 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٣٦١ |- | [[ھۆد ھاشارۆن]] | [[پەڕگە:הוד השרון 5.JPG|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٢٤ | ١٩٫٢٦ | {{change |{{Israel populations|Hod Hasharon}} |65020 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Hod Hasharon}}}} |19.26 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٥٦٧ |- | [[خۆلۆن]] | [[پەڕگە:94765 holon from the drone PikiWiki Israel.jpg|100px]] | [[ناوچەی تێل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | ١٩٣٥ | ١٩٫٠٤ | {{change |{{Israel populations|Holon}} |192655 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Holon}}}} |19.04 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٣٧١ |- | [[ئورشەلیم]] | [[پەڕگە:Israel-2013(2)-Aerial-Jerusalem-Temple Mount-Temple Mount (south exposure).jpg|100px]] | [[ناوچەی ئورشەلیم|ئورشەلیم]] | [[ئورشەلیمی گەورە|ئورشەلیم]] | {{sort|-3000| [[نیۆلیتیک]]}}<br><small>([[East Jerusalem]])</small><br>{{sort|1850|mid-1800s}}<br><small>([[Expansion of Jerusalem in the 19th century|West Jerusalem]])</small> | ١٢٥٫٥٥ | {{change |{{Israel populations|Jerusalem}} |1005919 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Jerusalem}}}} |125.55 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫١٩٦– |- | [[کەفر قەرەع]] | [[پەڕگە:Kafr Qara P1070763.JPG|100px]] | [[ناوچەی حەیفا|حەیفا]] | {{n/a}} | {{Unknown|؟}} | ٧٫٨١ | {{change |{{Israel populations|Kafar Qara}} |19890 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Kafar Qara}}}} |7.81 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١١٢– |- | [[کەفر قاسم]] | [[پەڕگە:Kafr Qasim aerial.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | {{sort|1850|سەدەی نۆزدەیەم}} | ٩٫٣ | {{change |{{Israel populations|Kafar Qasem}} |26389 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Kafar Qasem}}}} |9.3 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٥٧٤– |- | [[کەرمیێل]] | [[پەڕگە:Karmiel - Israel 2008.jpg|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | {{n/a}} | ١٩٦٤ | ٢٢٫٠٣ | {{change |{{Israel populations|Karmi'el}} |47450 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Karmi'el}}}} |22.03 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٠٢٠ |- | [[کفار سابا]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 61141 kfar saba - weizman street.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٠٣ | ١٤٫٤٨ | {{change |{{Israel populations|Kefar Sava}} |100262 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Kefar Sava}}}} |14.48 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫١٩٢ |- | [[کفار یۆنا]] | [[پەڕگە:כפר יונה - צילום רן אליהו.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٣٢ | ١١٫٥١ | {{change |{{Israel populations|Kefar Yona}} |28135 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Kefar Yona}}}} |11.51 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٨١ |- | [[کیریات ئاتا]] | [[پەڕگە:Kiryat ata3.jpg|100px]] | [[Haifa District|Haifa]] | [[Haifa metropolitan area|Haifa]] | 1925 | 24.16 | {{change |{{Israel populations|Qiryat Atta}} |60465 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Atta}}}} |24.16 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 0.090 |- | [[کیریات بیالیک]] | [[پەڕگە:Krayon.jpg|100px]] | [[Haifa District|Haifa]] | [[Haifa metropolitan area|Haifa]] | 1934 | 8.48 | {{change |{{Israel populations|Qiryat Bialik}} |44806 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Bialik}}}} |8.48 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 0.328 |- | [[کیریات گات]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 16194 kiryat gat.jpg|100px]] | [[Southern District (Israel)|South]] | {{n/a}} | 1954 | 15.85 | {{change |{{Israel populations|Qiryat Gat}} |63386 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Gat}}}} |15.85 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.552 |- | [[کیریات مەلاخی]] | [[پەڕگە:Kiryat Mal'achi town hall plaza.jpg|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | [[گووش دان]] | ١٩٥٠ | ٤٫٥٨ | {{change |{{Israel populations|Qiryat Mal'akhi}} |26362 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Mal'akhi}}}} |4.58 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٦٧١– |- | [[کیریات مۆتسکین]] | [[پەڕگە:Kiryat Motzkin Aerial View.jpg|100px]] | [[ناوچەی حەیفا|حەیفا]] | [[Haifa metropolitan area|Haifa]] | 1934 | 3.84 | {{change |{{Israel populations|Qiryat Motzkin}} |49057 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Motzkin}}}} |3.84 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 0.402 |- | [[کیریات ئۆنۆ]] | [[پەڕگە:Qiryatono2.jpg|100px]] | [[Tel Aviv District|Tel Aviv]] | [[Gush Dan]] | 1939 | 4.6 | {{change |{{Israel populations|Qiryat Ono}} |41537 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Ono}}}} |4.6 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 1.594 |- | [[Kiryat Shmona]]{{refn|group=cbs|Qiryat Shemona}} | [[File:Qiryat Shemona 2007.JPG|100px]] | [[Northern District (Israel)|North]] | {{n/a}} | 1949 | 14.38 | {{change |{{Israel populations|Qiryat Shemona}} |23083 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Shemona}}}} |14.38 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.163 |- | [[Kiryat Yam]]{{refn|group=cbs|Qiryat Yam}} | [[File:Krayot - panoramio.jpg|100px]] | [[Haifa District|Haifa]] | [[Haifa metropolitan area|Haifa]] | 1941 | 11.34 | {{change |{{Israel populations|Qiryat Yam}} |38906 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Yam}}}} |11.34 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.247 |- | [[Lod]] | [[File:Downtown area of Lod, Israel 00262.JPG|100px]] | [[Central District (Israel)|Center]] | [[Gush Dan]] | {{sort|-5500| [[Neolithic]]}} | 14.79 | {{change |{{Israel populations|Lod}} |87430 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Lod}}}} |14.79 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.738 |- | [[Ma'alot-Tarshiha]] | [[File:PikiWiki Israel 14587 Maalot.JPG|100px]] | [[Northern District (Israel)|North]] | {{n/a}} | 1963 | 9.26 | {{change |{{Israel populations|Ma'alot-tarshiha}} |22720 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ma'alot-tarshiha}}}} |9.26 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.057 |- | [[Maghar, Israel|Maghar]]{{refn|group=cbs|Mughar}} | [[File:PikiWiki Israel 17800 Cities in Israel.JPG|100px]] | [[Northern District (Israel)|North]] | {{n/a}} | {{Unknown|?}} | 21.11 | {{change |{{Israel populations|Mughar}} |22564 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Mughar}}}} |21.11 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.793 |- | [[Migdal HaEmek]]{{refn|group=cbs|Migdal HaEmeq}} | [[File:PikiWiki Israel 11196 Cities in Israel.JPG|100px]] | [[Northern District (Israel)|North]] | {{n/a}} | 1953 | 8.71 | {{change |{{Israel populations|Migdal Haemeq}} |27045 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Migdal Haemeq}}}} |8.71 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.398 |- | [[Modi'in-Maccabim-Re'ut]]<br>{{refn|group=cbs|Modi'in-Makkabbim-Re'ut}} | [[File:Modi'in 02003.JPG|100px]] | [[Central District (Israel)|Center]] | [[Gush Dan]] | 1985 | 48.33 | {{change |{{Israel populations|Modi'in-makkabbim-re'ut}} |92307 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Modi'in-makkabbim-re'ut}}}} |48.33 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 1.420 |- | [[Nahariya]]{{refn|group=cbs|Nahariyya}} | [[File:Naharia IMG 1324.jpg|100px]] | [[Northern District (Israel)|North]] | [[Haifa metropolitan area|Haifa]] | 1935 | 13.83 | {{change |{{Israel populations|Nahariyya}} |63318 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Nahariyya}}}} |13.83 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 0.143 |- | [[Nazareth]] | [[File:Habsora from selezian.jpg|100px]] | [[Northern District (Israel)|North]] | {{n/a}} | {{sort|-2200| [[Bronze Age]]}} | 14.17 | {{change |{{Israel populations|Nazareth}} |77295 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Nazareth}}}} |14.17 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.704 |- | [[Nesher]] | [[File:Nesher, Givat Nesher, Tel Hanan 008.JPG|100px]] | [[Haifa District|Haifa]] | [[Haifa metropolitan area|Haifa]] | 1923 | 12.94 | {{change |{{Israel populations|Nesher}} |22911 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Nesher}}}} |12.94 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 0.564 |- | [[Ness Ziona]]{{refn|group=cbs|Nes Ziyyona}} | [[File:PikiWiki Israel 10181 lerer square in ness ziona.jpg|100px]] | [[Central District (Israel)|Center]] | [[Gush Dan]] | 1883 | 15.68 | {{change |{{Israel populations|Nes Ziyyona}} |47620 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Nes Ziyyona}}}} |15.68 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 1.304 |- | [[Netanya]] | [[File:KIKATZNETDAY.JPG|100px]] | [[Central District (Israel)|Center]] | [[Gush Dan]] | 1929 | 34.75 | {{change |{{Israel populations|Netanya}} |223920 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Netanya}}}} |34.75 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 0.084 |- | [[Netivot]] | [[File:PikiWiki Israel 44402 Aerial photo of Netivot .jpg|100px]] | [[Southern District (Israel)|South]] | {{n/a}} | 1956 | 16.22 | {{change |{{Israel populations|Netivot}} |45024 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Netivot}}}} |16.22 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.762 |- | [[Nof HaGalil]] | [[File:Nazareth Illit view.jpg|100px]] | [[Northern District (Israel)|North]] | {{n/a}} | 1957 | 32.86 | {{change |{{Israel populations|Nof Hagalil}} |43479 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Nof Hagalil}}}} |32.86 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.298 |- | [[Ofakim]]{{refn|group=cbs|Ofaqim}} | [[File:Ofaqim 4.jpg|100px]] | [[Southern District (Israel)|South]] | [[Beersheba metropolitan area|Beersheba]] | 1955 | 16.35 | {{change |{{Israel populations|Ofaqim}} |35355 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ofaqim}}}} |16.35 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.730 |- | [[Or Akiva]]{{refn|group=cbs|Or Aqiva}} | [[File:Israel by Jim Greenhill 100526-A-3715G-0961 (4643198024).jpg|100px]] | [[Haifa District|Haifa]] | {{n/a}} | 1951 | 5.55 | {{change |{{Israel populations|Or Aqiva}} |22173 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Or Aqiva}}}} |5.55 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.009 |- | [[Or Yehuda]] | [[File:פארק נווה סביון - אור יהודה.jpg|100px]] | [[Tel Aviv District|Tel Aviv]] | [[Gush Dan]] | 1955 | 6.73 | {{change |{{Israel populations|Or Yehuda}} |36850 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Or Yehuda}}}} |6.73 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 0.005 |- | [[پێتاخ تیکڤا]] | [[پەڕگە:Market Towers Petah Tikva 01.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٨٧٨ | ٣٥٫٧٧ | {{change |{{Israel populations|Petah Tiqwa}} |264046 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Petah Tiqwa}}}} |35.77 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٥٥٠ |- | [[قەلەنسووە]] | [[پەڕگە:Qalansuwa-498.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | {{sort|1000| [[سەدەکانی ناوەند]]}} | ٨٫٣٧ | {{change |{{Israel populations|Qalansawe}} |23951 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qalansawe}}}} |8.37 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٣٢– |- | [[ڕەعەنانا]] | [[پەڕگە:Raanana city.JPG|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٢٢ | ١٤٫٨٦ | {{change |{{Israel populations|Ra'annana}} |80155 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ra'annana}}}} |14.86 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٢٨٠ |- | [[ڕەھەت]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 43465 RAHAT.jpg|100px]] | [[[[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]]]] | [[ناوچەی گەورەشاریی بێئرشێبا|بێئرشێبا]] | ١٩٧٢ | ٣٣٫٤٨ | {{change |{{Israel populations|Rahat}} |71355 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Rahat}}}} |33.48 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٨٤٥– |- | [[ڕامەت گان]] | [[پەڕگە:View Of Ramat Gan Diamond Exchange District.jpg|100px]] | [[ناوچەی تێل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | ١٩٢١ | ١٦٫٣٩ | {{change |{{Israel populations|Ramat Gan}} |165155 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ramat Gan}}}} |16.39 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٠٩٩ |- | [[ڕامەت ھاشارۆن]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 7457 Ramat Hasharon from the top of tops.JPG|100px]] | [[ناوچەی تێل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | ١٩٢٣ | ١٦٫٧٣ | {{change |{{Israel populations|Ramat Hasharon}} |48986 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ramat Hasharon}}}} |16.73 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٦٩٩ |- | [[ڕەملە]] | [[پەڕگە:Ramla 6780a.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | {{sort|700|سەدەی ھەشتەم}} | ١٣٫٣٩ | {{change |{{Israel populations|Ramla}} |81126 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ramla}}}} |13.39 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٣٩٩– |- | [[ڕێخۆڤۆت]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 13823 Rehovot Mall and Municipality.JPG|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٨٩٠ | ٢٣٫٧٦ | {{change |{{Israel populations|Rehovot}} |150471 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Rehovot}}}} |23.76 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٦٠١ |- | [[ڕیشۆن لێتسیۆن]] | [[پەڕگە:Rishon LeZion West Aerial View.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٨٨٢ | ٦١٫٩١ | {{change |{{Israel populations|Rishon Leziyyon}} |252413 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Rishon Leziyyon}}}} |61.91 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 0.727 |- | [[ڕۆش ھاعەین]] | [[پەڕگە:Rosh HaAyin.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٤٩ | ١٥٫٨٦ | {{change |{{Israel populations|Rosh Haayin}} |74572 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Rosh Haayin}}}} |15.86 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٨١ |- | [[سەفەد]] | [[پەڕگە:Safed1.jpg|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | {{n/a}} | {{sort|-1300| [[سەردەمی بڕۆنز]]}} | ٢٩٫٩٤ | {{change |{{Israel populations|Zefat}} |37801 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Zefat}}}} |29.94 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٣٥١– |- | [[سەخنین]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 17718 Cities in Israel.JPG|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | {{n/a}} | {{sort|-1500| [[سەردەمی بڕۆنز]]}} | ١١٫٥٣ | {{change |{{Israel populations|Sakhnin}} |32355 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Sakhnin}}}} |11.53 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٥١١– |- | [[سدێرۆت]] | [[File:שדרות, רחוב הרב בן-נון , הוא רחוב ניר-עם, הוא רחוב הגדוד השני. - panoramio.jpg|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | {{n/a}} | ١٩٥١ | ١٠٫٦٦ | {{change |{{Israel populations|Sederot}} |31108 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Sederot}}}} |10.66 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١٣٢– |- | [[شیفا عەمر]] | [[File:PikiWiki Israel 11070 Photo fortress.JPG|100px]] | [[Northern District (Israel)|North]] | [[Haifa metropolitan area|Haifa]] | {{sort|-3000| [[Bronze Age]]}} | 19.63 | {{change |{{Israel populations|Shefar'am}} |42713 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Shefar'am}}}} |19.63 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.712 |- | [[تەمرە]] | [[پەڕگە:Tamra2.jpg|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | [[Haifa metropolitan area|Haifa]] | {{Unknown|؟}} | ٢٩٫٧٧ | {{change |{{Israel populations|Tamra}} |35349 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Tamra}}}} |29.77 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٧٣– |- | [[تەییبە]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 16164 Center of Taybee.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[Gush Dan]] | {{Unknown|؟}} | ١٨٫٩١ | {{change |{{Israel populations|Tayibe}} |45071 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Tayibe}}}} |18.91 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٦٨٠– |- | [[تێل ئەڤیڤ]] | [[پەڕگە:Sarona CBD 01.jpg|100px]] | [[ناوچەی تێل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | {{sort|-8000| [[سەردەمی نیۆلیتیک]]}}<br><small>([[یافا]])</small><br>{{sort|1887|١٨٨٧}}<br><small>([[نێڤی تسێدێک]])</small> | ٥٧٫١ | {{change |{{Israel populations|Tel Aviv - Yafo}} |492872 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Tel Aviv - Yafo}}}} |57.1 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٢٩٣ |- | [[تەبەریە]] | [[پەڕگە:TIBERIAS - GALILEE (7723477802).jpg|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | {{n/a}} | 20 | ١٦٫١٩ | {{change |{{Israel populations|Tiberias}} |48509 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Tiberias}}}} |16.19 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٧٩– |- | [[تیرە، ئیسرائیل|تیرە]] | [[پەڕگە:Potsdam-9 (15757509164).jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | {{Unknown|؟}} | ١١٫٨٥ | {{change |{{Israel populations|Tire}} |26567 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Tire}}}} |11.85 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٢٧٥– |- | [[تیرات کارمێل]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 10963 Architecture of Israel.JPG|100px]] | [[ناوچەی حەیفا|حەیفا]] | [[ناوچەی گەورەشاریی حەیفا|حەیفا]] | {{Unknown|؟}} | ٦٫٧١ | {{change |{{Israel populations|Tirat Karmel}} |29069 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Tirat Karmel}}}} |6.71 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١٠٨ |- | [[ئوم ئەلفەحم]] | [[پەڕگە:Ummalfahm.jpg|100px]] | [[ناوچەی حەیفا|حەیفا]] | {{n/a}} | {{Unknown|؟}} | ٢٦٫٠٣ | {{change |{{Israel populations|Umm Al-fahm}} |57560 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Umm Al-fahm}}}} |26.03 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٢٦٦– |- | [[یەڤنە]] | [[پەڕگە:Yavne panoramic view2.JPG|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | {{sort|-2500| [[سەردەمی بڕۆنز]]}} | ٢٩٫١٨ | {{change |{{Israel populations|Yavne}} |54981 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Yavne}}}} |29.18 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٥١٤ |- | [[یەھوود مۆنۆسۆن]] | [[پەڕگە:Jahud023.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | {{Unknown|؟}} | ٥٫٧٣ | {{change |{{Israel populations|Yehud-Monoson}} |30977 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Yehud-Monoson}}}} |5.73 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٩٦٣ |- | [[یۆکنێعام عیلیت]] | [[پەڕگە:12 6 2008 .1597864 25 43 11 PROTOCOL 800 1 park.jpg|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | [[ناوچەی گەورەشاریی حەیفا|حەیفا]] | ١٩٥٠ | ٨٫٣١ | {{change |{{Israel populations|Yoqne'am Illit}} |23729 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Yoqne'am Illit}}}} |8.31 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٩٥ |} == ئەمانەش ببینە == {{div col|colwidth=25em}} *[[Arab localities in Israel]] *[[Chronology of Aliyah in modern times]] *[[Demographics of Israel]] *[[Districts of Israel]] *[[Four Holy Cities]] *[[Jewish population by city]] *[[List of cities in Palestine]] *[[List of kibbutzim]] *[[List of largest cities in the Levant region by population]] *[[List of modern names for biblical place names]] *[[List of moshavim]] *[[List of twin towns and sister cities in Israel]] *[[List of villages depopulated during the Arab–Israeli conflict]] *[[Lists of cities by country]] *[[Population displacements in Israel after 1948]] *[[Population statistics for Israeli settlements in the West Bank]] *[[Urban planning in Israel]] {{div col end}} == تێبینییەکان == ;General {{Reflist|group=note}} ;Official spellings {{Reflist|15em|group=cbs}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Sister project links|auto=yes}} * [https://www.cbs.gov.il/en/cbsNewBrand/Pages/community-new.aspx Regional Statistics] at the [[Israel Central Bureau of Statistics]] * [https://www.nli.org.il/en/a-topic/987007545418805171 Cities and towns] at the [[National Library of Israel]] * {{Britannica|2060226|List of cities and towns in Israel}} {{Largest Israeli cities}} {{Geography of Israel}} {{List of cities in the Middle East}} {{Authority control}} {{Portal bar|Cities|Israel|Lists}} [[Category:Cities in Israel| ]] [[Category:Demographics of Israel|Cities]] [[Category:Lists of cities by country|Israel]] [[Category:Lists of cities by population|Israel]] [[Category:Lists of cities in Asia|Israel]] [[Category:Lists of populated places in Israel|Cities]] [[Category:Ranked lists of country subdivisions|Israel]] m2fw8iwxoaqtxuymd7exf4azyxt7jz2 1613633 1613632 2026-07-31T01:10:00Z Hivja 64112 1613633 wikitext text/x-wiki {{نەخشەی شارە گەورەکانی ئیسرائیل}} This article lists the 78 localities in [[Israel]] that the [[Ministry of Interior (Israel)|Israeli Ministry of Interior]] has designated as a [[City council (Israel)|city council]]. The list is based on the current index of the [[Israel Central Bureau of Statistics (CBS)]]. Within [[Local government in Israel|Israel's system of local government]], an urban municipality can be granted a city council by the Interior Ministry when its population exceeds 20,000.<ref>{{cite web |url=http://mfa.gov.il/MFA/AboutIsrael/State/Democracy/Pages/Israeli%20Democracy%20-%20How%20does%20it%20work.aspx |title=Israeli Democracy: How Does It Work? |publisher=Israel Ministry of Foreign Affairs |access-date=8 May 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130622174411/http://www.mfa.gov.il/mfa/aboutisrael/state/democracy/pages/israeli%20democracy%20-%20how%20does%20it%20work.aspx |archive-date=22 June 2013 }}</ref> The term "city" does not generally refer to [[Local council (Israel)|local council]]s or [[urban agglomeration]]s, even though a defined city often contains only a small portion of an urban area or [[metropolitan area]]'s population. == List of cities == [[File:Israel cities.svg|thumb|100px|left|Israel cities and [[Districts of Israel|districts]] including the occupied Syrian [[Golan Heights]]]] As for 2025, Israel has 18 cities with populations over 100,000, including [[Jerusalem]] and [[Tel Aviv-Yafo]].<!-- removed reference with no information at all about the subject --> In all, there are 80 Israeli localities granted "municipalities" (or "city") status by the Ministry of the Interior, including [[List of Israeli settlements with city status in the West Bank|four Israeli settlements in the West Bank]].<ref>{{cite web |date=19 January 2025 |title=Localities and Population, by Municipal Status and District |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2024/2.ShnatonPopulation/st02_22.pdf |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=16 August 2025}}</ref> Two more cities, [[Kasif, Israel|Kasif]] and [[Tila, Israel|Tila]], are [[Planned community|planned]] to be built in the [[Negev]].<ref>{{cite news |date=1 July 2024 |title=Government approves new ultra-Orthodox city in the northern Negev, addressing housing crisis |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-808445 |publisher=The Jerusalem Post |access-date=23 March 2026}}</ref> The area and population of [[Jerusalem]] includes that of [[East Jerusalem]] which has been ''de facto'' annexed by Israel and incorporated within Jerusalem's municipal borders under the [[Jerusalem Law]]. This, however, is not recognized by the international community who regard East Jerusalem to be Palestinian territory [[Israeli occupation of the West Bank|held under Israeli occupation]].<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/in_depth/middle_east/2001/israel_and_the_palestinians/issues/1682594.stm |title=Jerusalem: Crucible of the conflict |last=Symon |first=Fiona |date=4 December 2001 |work=BBC News Online |access-date=11 October 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.btselem.org/jerusalem |title=Background on East Jerusalem |date=8 July 2012 |publisher=B'Tselem |access-date=11 October 2012}}</ref> If East Jerusalem is considered part of Israel, Tel Aviv is the country's second most populous city with {{Israel populations|Tel Aviv - Yafo}} residents after Jerusalem with {{Israel populations|Jerusalem}}; if not, Tel Aviv is the most populous city, followed by [[West Jerusalem]] with 362,960.<ref>{{cite report |date=2023 |title=Population of Jerusalem, by Age, Religion and Geographical Spreading |url=https://jerusaleminstitute.org.il/wp-content/uploads/2025/05/shnaton_C1025.pdf |work=Statistical Yearbook of Jerusalem |publisher=Jerusalem Institute for Policy Research |access-date=16 August 2025}}</ref> The following table lists Israeli cities, not including [[List of Israeli settlements|the settlements]], by name, district, population, area, and the Socio-Economic Index, according to the [[Israel Central Bureau of Statistics]]: {{sticky header}}{{table alignment}}{{static row numbers}}{{sort under}} {| class="wikitable sortable sticky-header-multi static-row-numbers sort-under col1left col2center col3center col4center" {{right}} |- ! rowspan=2 | Name ! rowspan=2 class="unsortable" | Photo ! rowspan=2 | [[Districts of Israel|District]] ! rowspan=2 | {{tooltip|Metro<br>area|Metropolitan area}}<ref>{{cite report |date=2023 |title=Regional Statistics |url=https://www.cbs.gov.il/en/cbsNewBrand/Pages/community-new.aspx?inc=https://boardsgenerator.cbs.gov.il/pages/WebParts/YishuvimPage.aspx?mode=Metropolin |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=18 August 2025}}</ref> ! rowspan=2 data-sort-type="number" | Founded ! rowspan=2 | Area<br>({{km2}})<br><ref>{{cite web |title=Regional Statistics |url=https://www.cbs.gov.il/en/cbsNewBrand/Pages/community-new.aspx?inc=https://boardsgenerator.cbs.gov.il/pages/WebParts/YishuvimPage.aspx?mode=Yeshuv |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=16 August 2025}}</ref> ! colspan=4 | Population ! rowspan=2 | {{tooltip|SEI|Socio-Economic Index}}<ref>{{cite report |date=2021 |title=Local Authorities, in Alphabetical Order of Hebrew Names: Socio-Economic Index Value 2021, Rank and Cluster, and Variables Used in the Computation of the Index |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2025/1955/t01.pdf |work=Characterization and Classification of Geographical Units by the Socio-Economic Level of the Population |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=16 August 2025}}</ref> |- class="static-row-header" ! Estimate<br>({{Israel populations|Year}})<br>{{Israel populations|reference}} ! Census<br>(2022)<br><ref>{{cite web |date=2022 |title=Population Census |url=https://www.cbs.gov.il/en/Surveys/Pages/Population-Census.aspx |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=16 August 2025}}</ref> ! Change<br>(2022–<br>–{{Israel populations|Year}}) ! Density<br>(per<br>{{km2}}) |- | [[عەکا]] | [[پەڕگە:Aerial view of Acre 1.jpg|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | [[ناوچەی گەورەشاریی حەیفا|حەیفا]] | {{sort|-2000| [[سەردەمی بڕۆنز]]}} | ١٨٫٠٩ | {{change |{{Israel populations|Akko}} |50555 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Akko}}}} |18.09 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٤٦٧– |- | [[عەفوولە]] | [[پەڕگە:Afula Culture Center1.jpg|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | {{n/a}} | {{sort|-1900| [[سەردەمی بڕۆنز]]}} | ٢٩٫١٧ | {{change |{{Israel populations|Afula}} |60828 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Afula}}}} |29.17 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٣٢٧– |- | [[عەراد]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 29843 Cities in Israel.JPG|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | {{n/a}} | ١٩٦٢ | ١٢٦٫١٣ | {{change |{{Israel populations|Arad}} |27586 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Arad}}}} |126.13 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٨٧٦– |- | [[عەڕابە]] | [[پەڕگە:Arrabe7.JPG|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | {{n/a}} | {{sort|0| [[Second Temple period|Antiquity]]}} | ٨٫٤ | {{change |{{Israel populations|Arrabe}} |26119 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Arrabe}}}} |8.4 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٢٨– |- | [[ئەشدۆد]] | [[پەڕگە:פארק ואגם המרינה לקראת סוף עבודות הבנייה, מרץ 2024.jpg 03.jpg|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | [[گووش دان]] | ١٩٥٦{{refn|group=note| [[Isdud|Tel Ashdod]], remains of the ancient town, lies east of the modern city.}} | ٦٣٫٩ | {{change |{{Israel populations|Ashdod}} |227865 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ashdod}}}} |63.9 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٢٤٦– |- | [[ئەشکەلۆن]] | [[پەڕگە:Ashkelonskyline.jpg|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | {{n/a}} | {{sort|-5000| [[سەردەمی نیۆلیتیک]]}} | ٥٢٫٣٢ | {{change |{{Israel populations|Ashqelon}} |152370 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ashqelon}}}} |52.32 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١٣٥– |- | [[باقە ئەلغەربییە]] | [[پەڕگە:Baqa el gharbiya 2007 04 14.jpg|100px]] | [[ناوچەی حەیفا|حەیفا]] | {{n/a}} | {{sort|1265| [[سەدەکانی ناوین]]}} | ٩٫١٨ | {{change |{{Israel populations|Baqa Al-gharbiyye}} |29868 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Baqa Al-gharbiyye}}}} |9.18 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٥٦٠– |- | [[بات یام]] | [[پەڕگە:Bat Yam view.jpg|100px]] | [[ناوچەی تێل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | ١٩٢٦ | ٩٫٤١ | {{change |{{Israel populations|Bat Yam}} |128152 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Bat Yam}}}} |9.41 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٢١٩– |- | [[بێئێر یەئکۆڤ]] | [[پەڕگە:Be'er Ya'akov railway station.JPG|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٠٧ | ٩٫٤٦ | {{change |{{Israel populations|Be'er Ya'aqov}} |31439 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Be'er Ya'aqov}}}} |9.46 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٨٣ |- | [[بێئرشێبا]] | [[پەڕگە:BeershebaCityHallDec142022.jpg|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | [[ناوچەی گەورەشاریی بێئرشێبا|بێئرشێبا]] | ١٩٠٠{{refn|group=note| [[Tel Be'er Sheva]], remains of the ancient town, lies east of the modern city.}} | ١١٧٫٣٩ | {{change |{{Israel populations|Be'er Sheva}} |217577 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Be'er Sheva}}}} |117.39 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١١١– |- | [[بەیت شێئان]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 2382 Geography of Israel בית שאן.JPG|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | {{n/a}} | {{sort|-6000| [[سەردەمی نیۆلیتیک]]}} | ١٠٫٩٧ | {{change |{{Israel populations|Bet She'an}} |19825 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Bet She'an}}}} |10.97 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٣٩٢– |- | [[بەیت شەمەش]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 11209 Landscape view.jpg|100px]] | [[ناوچەی ئورشەلیم|ئورشەلیم]] | [[ئورشەلیمی گەورە|ئورشەلیم]] | ١٩٥٠ | ٣٨٫٢٩ | {{change |{{Israel populations|Bet Shemesh}} |145554 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Bet Shemesh}}}} |38.29 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٤٨٥– |- | [[بنێی براک]] | [[پەڕگە:BBC and Nahalat Ganim 01.jpg|100px]] | [[ناوچەی ترل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | ١٩٢٤ | ٧٫٣٥ | {{change |{{Israel populations|Bene Beraq}} |216869 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Bene Beraq}}}} |7.35 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٦٢٧– |- | [[دیمۆنا]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 4562 Dimona renewal.JPG|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | {{n/a}} | ١٩٥٥ | ٢٢٠٫٤٦ | {{change |{{Israel populations|Dimona}} |37213 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Dimona}}}} |220.46 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٣٨٧– |- | [[ئیلات]] | [[پەڕگە:North Beach Eilat.jpg|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | {{n/a}} | ١٩٥١ | ١٠١٫٤٩ | {{change |{{Israel populations|Elat}} |55213 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Elat}}}} |101.49 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١٥١ |- | [[ئێلعاد]] | [[پەڕگە:Elad03.JPG|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٩٨ | ٣٫٤٩ | {{change |{{Israel populations|El'ad}} |48825 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|El'ad}}}} |3.49 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٤٥٢– |- | [[گەنێی تیکڤا]] | [[پەڕگە:רותם שני גני תקווה.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٤٩ | ٢٫١٦ | {{change |{{Israel populations|Ganne Tiqwa}} |23650 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ganne Tiqwa}}}} |2.16 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٤٧٤ |- | [[گیڤعات شموئێل]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 8994 Cities in Israel.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٤٤ | ٢٫٥٨ | {{change |{{Israel populations|Giv'at Shemu'el}} |27472 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Giv'at Shemu'el}}}} |2.58 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫١٣٥ |- | [[گیڤعاتایم]] | [[پەڕگە:Tel Aviv - תל אביב (15845688503).jpg|100px]] | [[ناوچەی تێل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | ١٩٢٢ | ٣٫٢٤ | {{change |{{Israel populations|Giv'atayim}} |58052 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Giv'atayim}}}} |3.24 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٥٦٩ |- | [[خەدێرا]] | [[پەڕگە:92251 kfar haim beach PikiWiki Israel.jpg|100px]] | [[Haifa District|Haifa]] | {{n/a}} | ١٨٩١ | ٥٦٫٢٨ | {{change |{{Israel populations|Hadera}} |103847 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Hadera}}}} |56.28 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١٨٤ |- | [[حەیفا]] | [[پەڕگە:Haifa Shrine and Port.jpg|100px]] | [[ناوچەی حەیفا|حەیفا]] | [[ناوچەی گەورەشاریی حەیفا|حەیفا]] | {{sort|0| [[Second Temple period|Antiquity]]}} | ٧٢٫٩٣ | {{change |{{Israel populations|Haifa}} |289507 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Haifa}}}} |72.93 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٣٩١ |- | [[حەریش]] | [[پەڕگە:Harish1.jpg|100px]] | [[Haifa District|Haifa]] | {{n/a}} | ١٩٨٢ | ٩ | {{change |{{Israel populations|Harish}} |31733 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Harish}}}} |9 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١٨٢– |- | [[ھێرتزلیا]] | [[پەڕگە:Herzliyya skyline.jpg|100px]] | [[ناوچەی تێل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | ١٩٢٤ | ٢٤٫٠٧ | {{change |{{Israel populations|Herzliyya}} |105273 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Herzliyya}}}} |24.07 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٣٦١ |- | [[ھۆد ھاشارۆن]] | [[پەڕگە:הוד השרון 5.JPG|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٢٤ | ١٩٫٢٦ | {{change |{{Israel populations|Hod Hasharon}} |65020 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Hod Hasharon}}}} |19.26 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٥٦٧ |- | [[خۆلۆن]] | [[پەڕگە:94765 holon from the drone PikiWiki Israel.jpg|100px]] | [[ناوچەی تێل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | ١٩٣٥ | ١٩٫٠٤ | {{change |{{Israel populations|Holon}} |192655 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Holon}}}} |19.04 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٣٧١ |- | [[ئورشەلیم]] | [[پەڕگە:Israel-2013(2)-Aerial-Jerusalem-Temple Mount-Temple Mount (south exposure).jpg|100px]] | [[ناوچەی ئورشەلیم|ئورشەلیم]] | [[ئورشەلیمی گەورە|ئورشەلیم]] | {{sort|-3000| [[نیۆلیتیک]]}}<br><small>([[East Jerusalem]])</small><br>{{sort|1850|mid-1800s}}<br><small>([[Expansion of Jerusalem in the 19th century|West Jerusalem]])</small> | ١٢٥٫٥٥ | {{change |{{Israel populations|Jerusalem}} |1005919 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Jerusalem}}}} |125.55 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫١٩٦– |- | [[کەفر قەرەع]] | [[پەڕگە:Kafr Qara P1070763.JPG|100px]] | [[ناوچەی حەیفا|حەیفا]] | {{n/a}} | {{Unknown|؟}} | ٧٫٨١ | {{change |{{Israel populations|Kafar Qara}} |19890 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Kafar Qara}}}} |7.81 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١١٢– |- | [[کەفر قاسم]] | [[پەڕگە:Kafr Qasim aerial.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | {{sort|1850|سەدەی نۆزدەیەم}} | ٩٫٣ | {{change |{{Israel populations|Kafar Qasem}} |26389 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Kafar Qasem}}}} |9.3 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٥٧٤– |- | [[کەرمیێل]] | [[پەڕگە:Karmiel - Israel 2008.jpg|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | {{n/a}} | ١٩٦٤ | ٢٢٫٠٣ | {{change |{{Israel populations|Karmi'el}} |47450 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Karmi'el}}}} |22.03 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٠٢٠ |- | [[کفار سابا]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 61141 kfar saba - weizman street.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٠٣ | ١٤٫٤٨ | {{change |{{Israel populations|Kefar Sava}} |100262 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Kefar Sava}}}} |14.48 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫١٩٢ |- | [[کفار یۆنا]] | [[پەڕگە:כפר יונה - צילום רן אליהו.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٣٢ | ١١٫٥١ | {{change |{{Israel populations|Kefar Yona}} |28135 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Kefar Yona}}}} |11.51 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٨١ |- | [[کیریات ئاتا]] | [[پەڕگە:Kiryat ata3.jpg|100px]] | [[ناوچەی حەیفا|حەیفا]] | [[ناوچەی گەورەشاریی حەیفا|حەیفا]] | ١٩٢٥ | ٢٤٫١٦ | {{change |{{Israel populations|Qiryat Atta}} |60465 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Atta}}}} |24.16 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٠٩٠ |- | [[کیریات بیالیک]] | [[پەڕگە:Krayon.jpg|100px]] | [[ناوچەی حەیفا|حەیفا]] | [[ناوچەی گەورەشاریی حەیفا|حەیفا]] | ١٩٣٤ | ٨٫٤٨ | {{change |{{Israel populations|Qiryat Bialik}} |44806 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Bialik}}}} |8.48 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٣٢٨ |- | [[کیریات گات]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 16194 kiryat gat.jpg|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | {{n/a}} | ١٩٥٤ | ١٥٫٨٥ | {{change |{{Israel populations|Qiryat Gat}} |63386 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Gat}}}} |15.85 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٥٥٢– |- | [[کیریات مەلاخی]] | [[پەڕگە:Kiryat Mal'achi town hall plaza.jpg|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | [[گووش دان]] | ١٩٥٠ | ٤٫٥٨ | {{change |{{Israel populations|Qiryat Mal'akhi}} |26362 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Mal'akhi}}}} |4.58 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٦٧١– |- | [[کیریات مۆتسکین]] | [[پەڕگە:Kiryat Motzkin Aerial View.jpg|100px]] | [[ناوچەی حەیفا|حەیفا]] | [[ناوچەی گەورەشاریی حەیفا|حەیفا]] | ١٩٣٤ | ٣٫٨٤ | {{change |{{Israel populations|Qiryat Motzkin}} |49057 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Motzkin}}}} |3.84 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٤٠٢ |- | [[کیریات ئۆنۆ]] | [[پەڕگە:Qiryatono2.jpg|100px]] | [[ناوچەی تێل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | ١٩٣٩ | ٤٫٦ | {{change |{{Israel populations|Qiryat Ono}} |41537 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Ono}}}} |4.6 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٥٩٤ |- | [[کیریات شمۆنێ]] | [[پەڕگە:Qiryat Shemona 2007.JPG|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | {{n/a}} | ١٩٤٩ | ١٤٫٣٨ | {{change |{{Israel populations|Qiryat Shemona}} |23083 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Shemona}}}} |14.38 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١٦٣– |- | [[کیریات یام]] | [[پەڕگە:Krayot - panoramio.jpg|100px]] | [[ناوچەی حەیفا|حەیفا]] | [[ناوچەی گەورەشاریی حەیفا|حەیفا]] | ١٩٤١ | ١١٫٣٤ | {{change |{{Israel populations|Qiryat Yam}} |38906 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Yam}}}} |11.34 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٢٤٧– |- | [[لۆد]] | [[پەڕگە:Downtown area of Lod, Israel 00262.JPG|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | {{sort|-5500| [[نیۆلیتیک]]}} | ١٤٫٧٩ | {{change |{{Israel populations|Lod}} |87430 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Lod}}}} |14.79 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٣٨– |- | [[Ma'alot-Tarshiha]] | [[File:PikiWiki Israel 14587 Maalot.JPG|100px]] | [[Northern District (Israel)|North]] | {{n/a}} | 1963 | 9.26 | {{change |{{Israel populations|Ma'alot-tarshiha}} |22720 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ma'alot-tarshiha}}}} |9.26 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.057 |- | [[Maghar, Israel|Maghar]]{{refn|group=cbs|Mughar}} | [[File:PikiWiki Israel 17800 Cities in Israel.JPG|100px]] | [[Northern District (Israel)|North]] | {{n/a}} | {{Unknown|?}} | 21.11 | {{change |{{Israel populations|Mughar}} |22564 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Mughar}}}} |21.11 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.793 |- | [[Migdal HaEmek]]{{refn|group=cbs|Migdal HaEmeq}} | [[File:PikiWiki Israel 11196 Cities in Israel.JPG|100px]] | [[Northern District (Israel)|North]] | {{n/a}} | 1953 | 8.71 | {{change |{{Israel populations|Migdal Haemeq}} |27045 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Migdal Haemeq}}}} |8.71 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.398 |- | [[Modi'in-Maccabim-Re'ut]]<br>{{refn|group=cbs|Modi'in-Makkabbim-Re'ut}} | [[File:Modi'in 02003.JPG|100px]] | [[Central District (Israel)|Center]] | [[Gush Dan]] | 1985 | 48.33 | {{change |{{Israel populations|Modi'in-makkabbim-re'ut}} |92307 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Modi'in-makkabbim-re'ut}}}} |48.33 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 1.420 |- | [[Nahariya]]{{refn|group=cbs|Nahariyya}} | [[File:Naharia IMG 1324.jpg|100px]] | [[Northern District (Israel)|North]] | [[Haifa metropolitan area|Haifa]] | 1935 | 13.83 | {{change |{{Israel populations|Nahariyya}} |63318 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Nahariyya}}}} |13.83 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 0.143 |- | [[Nazareth]] | [[File:Habsora from selezian.jpg|100px]] | [[Northern District (Israel)|North]] | {{n/a}} | {{sort|-2200| [[Bronze Age]]}} | 14.17 | {{change |{{Israel populations|Nazareth}} |77295 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Nazareth}}}} |14.17 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.704 |- | [[Nesher]] | [[File:Nesher, Givat Nesher, Tel Hanan 008.JPG|100px]] | [[Haifa District|Haifa]] | [[Haifa metropolitan area|Haifa]] | 1923 | 12.94 | {{change |{{Israel populations|Nesher}} |22911 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Nesher}}}} |12.94 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 0.564 |- | [[Ness Ziona]]{{refn|group=cbs|Nes Ziyyona}} | [[File:PikiWiki Israel 10181 lerer square in ness ziona.jpg|100px]] | [[Central District (Israel)|Center]] | [[Gush Dan]] | 1883 | 15.68 | {{change |{{Israel populations|Nes Ziyyona}} |47620 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Nes Ziyyona}}}} |15.68 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 1.304 |- | [[Netanya]] | [[File:KIKATZNETDAY.JPG|100px]] | [[Central District (Israel)|Center]] | [[Gush Dan]] | 1929 | 34.75 | {{change |{{Israel populations|Netanya}} |223920 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Netanya}}}} |34.75 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 0.084 |- | [[Netivot]] | [[File:PikiWiki Israel 44402 Aerial photo of Netivot .jpg|100px]] | [[Southern District (Israel)|South]] | {{n/a}} | 1956 | 16.22 | {{change |{{Israel populations|Netivot}} |45024 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Netivot}}}} |16.22 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.762 |- | [[Nof HaGalil]] | [[File:Nazareth Illit view.jpg|100px]] | [[Northern District (Israel)|North]] | {{n/a}} | 1957 | 32.86 | {{change |{{Israel populations|Nof Hagalil}} |43479 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Nof Hagalil}}}} |32.86 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.298 |- | [[Ofakim]]{{refn|group=cbs|Ofaqim}} | [[File:Ofaqim 4.jpg|100px]] | [[Southern District (Israel)|South]] | [[Beersheba metropolitan area|Beersheba]] | 1955 | 16.35 | {{change |{{Israel populations|Ofaqim}} |35355 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ofaqim}}}} |16.35 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.730 |- | [[Or Akiva]]{{refn|group=cbs|Or Aqiva}} | [[File:Israel by Jim Greenhill 100526-A-3715G-0961 (4643198024).jpg|100px]] | [[Haifa District|Haifa]] | {{n/a}} | 1951 | 5.55 | {{change |{{Israel populations|Or Aqiva}} |22173 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Or Aqiva}}}} |5.55 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.009 |- | [[Or Yehuda]] | [[File:פארק נווה סביון - אור יהודה.jpg|100px]] | [[Tel Aviv District|Tel Aviv]] | [[Gush Dan]] | 1955 | 6.73 | {{change |{{Israel populations|Or Yehuda}} |36850 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Or Yehuda}}}} |6.73 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 0.005 |- | [[پێتاخ تیکڤا]] | [[پەڕگە:Market Towers Petah Tikva 01.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٨٧٨ | ٣٥٫٧٧ | {{change |{{Israel populations|Petah Tiqwa}} |264046 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Petah Tiqwa}}}} |35.77 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٥٥٠ |- | [[قەلەنسووە]] | [[پەڕگە:Qalansuwa-498.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | {{sort|1000| [[سەدەکانی ناوەند]]}} | ٨٫٣٧ | {{change |{{Israel populations|Qalansawe}} |23951 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qalansawe}}}} |8.37 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٣٢– |- | [[ڕەعەنانا]] | [[پەڕگە:Raanana city.JPG|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٢٢ | ١٤٫٨٦ | {{change |{{Israel populations|Ra'annana}} |80155 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ra'annana}}}} |14.86 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٢٨٠ |- | [[ڕەھەت]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 43465 RAHAT.jpg|100px]] | [[[[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]]]] | [[ناوچەی گەورەشاریی بێئرشێبا|بێئرشێبا]] | ١٩٧٢ | ٣٣٫٤٨ | {{change |{{Israel populations|Rahat}} |71355 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Rahat}}}} |33.48 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٨٤٥– |- | [[ڕامەت گان]] | [[پەڕگە:View Of Ramat Gan Diamond Exchange District.jpg|100px]] | [[ناوچەی تێل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | ١٩٢١ | ١٦٫٣٩ | {{change |{{Israel populations|Ramat Gan}} |165155 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ramat Gan}}}} |16.39 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٠٩٩ |- | [[ڕامەت ھاشارۆن]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 7457 Ramat Hasharon from the top of tops.JPG|100px]] | [[ناوچەی تێل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | ١٩٢٣ | ١٦٫٧٣ | {{change |{{Israel populations|Ramat Hasharon}} |48986 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ramat Hasharon}}}} |16.73 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٦٩٩ |- | [[ڕەملە]] | [[پەڕگە:Ramla 6780a.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | {{sort|700|سەدەی ھەشتەم}} | ١٣٫٣٩ | {{change |{{Israel populations|Ramla}} |81126 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ramla}}}} |13.39 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٣٩٩– |- | [[ڕێخۆڤۆت]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 13823 Rehovot Mall and Municipality.JPG|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٨٩٠ | ٢٣٫٧٦ | {{change |{{Israel populations|Rehovot}} |150471 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Rehovot}}}} |23.76 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٦٠١ |- | [[ڕیشۆن لێتسیۆن]] | [[پەڕگە:Rishon LeZion West Aerial View.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٨٨٢ | ٦١٫٩١ | {{change |{{Israel populations|Rishon Leziyyon}} |252413 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Rishon Leziyyon}}}} |61.91 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 0.727 |- | [[ڕۆش ھاعەین]] | [[پەڕگە:Rosh HaAyin.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٤٩ | ١٥٫٨٦ | {{change |{{Israel populations|Rosh Haayin}} |74572 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Rosh Haayin}}}} |15.86 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٨١ |- | [[سەفەد]] | [[پەڕگە:Safed1.jpg|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | {{n/a}} | {{sort|-1300| [[سەردەمی بڕۆنز]]}} | ٢٩٫٩٤ | {{change |{{Israel populations|Zefat}} |37801 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Zefat}}}} |29.94 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٣٥١– |- | [[سەخنین]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 17718 Cities in Israel.JPG|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | {{n/a}} | {{sort|-1500| [[سەردەمی بڕۆنز]]}} | ١١٫٥٣ | {{change |{{Israel populations|Sakhnin}} |32355 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Sakhnin}}}} |11.53 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٥١١– |- | [[سدێرۆت]] | [[File:שדרות, רחוב הרב בן-נון , הוא רחוב ניר-עם, הוא רחוב הגדוד השני. - panoramio.jpg|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | {{n/a}} | ١٩٥١ | ١٠٫٦٦ | {{change |{{Israel populations|Sederot}} |31108 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Sederot}}}} |10.66 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١٣٢– |- | [[شیفا عەمر]] | [[File:PikiWiki Israel 11070 Photo fortress.JPG|100px]] | [[Northern District (Israel)|North]] | [[Haifa metropolitan area|Haifa]] | {{sort|-3000| [[Bronze Age]]}} | 19.63 | {{change |{{Israel populations|Shefar'am}} |42713 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Shefar'am}}}} |19.63 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.712 |- | [[تەمرە]] | [[پەڕگە:Tamra2.jpg|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | [[Haifa metropolitan area|Haifa]] | {{Unknown|؟}} | ٢٩٫٧٧ | {{change |{{Israel populations|Tamra}} |35349 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Tamra}}}} |29.77 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٧٣– |- | [[تەییبە]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 16164 Center of Taybee.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[Gush Dan]] | {{Unknown|؟}} | ١٨٫٩١ | {{change |{{Israel populations|Tayibe}} |45071 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Tayibe}}}} |18.91 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٦٨٠– |- | [[تێل ئەڤیڤ]] | [[پەڕگە:Sarona CBD 01.jpg|100px]] | [[ناوچەی تێل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | {{sort|-8000| [[سەردەمی نیۆلیتیک]]}}<br><small>([[یافا]])</small><br>{{sort|1887|١٨٨٧}}<br><small>([[نێڤی تسێدێک]])</small> | ٥٧٫١ | {{change |{{Israel populations|Tel Aviv - Yafo}} |492872 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Tel Aviv - Yafo}}}} |57.1 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٢٩٣ |- | [[تەبەریە]] | [[پەڕگە:TIBERIAS - GALILEE (7723477802).jpg|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | {{n/a}} | 20 | ١٦٫١٩ | {{change |{{Israel populations|Tiberias}} |48509 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Tiberias}}}} |16.19 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٧٩– |- | [[تیرە، ئیسرائیل|تیرە]] | [[پەڕگە:Potsdam-9 (15757509164).jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | {{Unknown|؟}} | ١١٫٨٥ | {{change |{{Israel populations|Tire}} |26567 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Tire}}}} |11.85 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٢٧٥– |- | [[تیرات کارمێل]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 10963 Architecture of Israel.JPG|100px]] | [[ناوچەی حەیفا|حەیفا]] | [[ناوچەی گەورەشاریی حەیفا|حەیفا]] | {{Unknown|؟}} | ٦٫٧١ | {{change |{{Israel populations|Tirat Karmel}} |29069 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Tirat Karmel}}}} |6.71 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١٠٨ |- | [[ئوم ئەلفەحم]] | [[پەڕگە:Ummalfahm.jpg|100px]] | [[ناوچەی حەیفا|حەیفا]] | {{n/a}} | {{Unknown|؟}} | ٢٦٫٠٣ | {{change |{{Israel populations|Umm Al-fahm}} |57560 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Umm Al-fahm}}}} |26.03 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٢٦٦– |- | [[یەڤنە]] | [[پەڕگە:Yavne panoramic view2.JPG|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | {{sort|-2500| [[سەردەمی بڕۆنز]]}} | ٢٩٫١٨ | {{change |{{Israel populations|Yavne}} |54981 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Yavne}}}} |29.18 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٥١٤ |- | [[یەھوود مۆنۆسۆن]] | [[پەڕگە:Jahud023.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | {{Unknown|؟}} | ٥٫٧٣ | {{change |{{Israel populations|Yehud-Monoson}} |30977 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Yehud-Monoson}}}} |5.73 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٩٦٣ |- | [[یۆکنێعام عیلیت]] | [[پەڕگە:12 6 2008 .1597864 25 43 11 PROTOCOL 800 1 park.jpg|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | [[ناوچەی گەورەشاریی حەیفا|حەیفا]] | ١٩٥٠ | ٨٫٣١ | {{change |{{Israel populations|Yoqne'am Illit}} |23729 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Yoqne'am Illit}}}} |8.31 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٩٥ |} == ئەمانەش ببینە == {{div col|colwidth=25em}} *[[Arab localities in Israel]] *[[Chronology of Aliyah in modern times]] *[[Demographics of Israel]] *[[Districts of Israel]] *[[Four Holy Cities]] *[[Jewish population by city]] *[[List of cities in Palestine]] *[[List of kibbutzim]] *[[List of largest cities in the Levant region by population]] *[[List of modern names for biblical place names]] *[[List of moshavim]] *[[List of twin towns and sister cities in Israel]] *[[List of villages depopulated during the Arab–Israeli conflict]] *[[Lists of cities by country]] *[[Population displacements in Israel after 1948]] *[[Population statistics for Israeli settlements in the West Bank]] *[[Urban planning in Israel]] {{div col end}} == تێبینییەکان == ;General {{Reflist|group=note}} ;Official spellings {{Reflist|15em|group=cbs}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Sister project links|auto=yes}} * [https://www.cbs.gov.il/en/cbsNewBrand/Pages/community-new.aspx Regional Statistics] at the [[Israel Central Bureau of Statistics]] * [https://www.nli.org.il/en/a-topic/987007545418805171 Cities and towns] at the [[National Library of Israel]] * {{Britannica|2060226|List of cities and towns in Israel}} {{Largest Israeli cities}} {{Geography of Israel}} {{List of cities in the Middle East}} {{Authority control}} {{Portal bar|Cities|Israel|Lists}} [[Category:Cities in Israel| ]] [[Category:Demographics of Israel|Cities]] [[Category:Lists of cities by country|Israel]] [[Category:Lists of cities by population|Israel]] [[Category:Lists of cities in Asia|Israel]] [[Category:Lists of populated places in Israel|Cities]] [[Category:Ranked lists of country subdivisions|Israel]] 27u5nyt04sml17xu7g65gzjuhl21139 1613634 1613633 2026-07-31T01:13:20Z Hivja 64112 1613634 wikitext text/x-wiki {{نەخشەی شارە گەورەکانی ئیسرائیل}} This article lists the 78 localities in [[Israel]] that the [[Ministry of Interior (Israel)|Israeli Ministry of Interior]] has designated as a [[City council (Israel)|city council]]. The list is based on the current index of the [[Israel Central Bureau of Statistics (CBS)]]. Within [[Local government in Israel|Israel's system of local government]], an urban municipality can be granted a city council by the Interior Ministry when its population exceeds 20,000.<ref>{{cite web |url=http://mfa.gov.il/MFA/AboutIsrael/State/Democracy/Pages/Israeli%20Democracy%20-%20How%20does%20it%20work.aspx |title=Israeli Democracy: How Does It Work? |publisher=Israel Ministry of Foreign Affairs |access-date=8 May 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130622174411/http://www.mfa.gov.il/mfa/aboutisrael/state/democracy/pages/israeli%20democracy%20-%20how%20does%20it%20work.aspx |archive-date=22 June 2013 }}</ref> The term "city" does not generally refer to [[Local council (Israel)|local council]]s or [[urban agglomeration]]s, even though a defined city often contains only a small portion of an urban area or [[metropolitan area]]'s population. == List of cities == [[File:Israel cities.svg|thumb|100px|left|Israel cities and [[Districts of Israel|districts]] including the occupied Syrian [[Golan Heights]]]] As for 2025, Israel has 18 cities with populations over 100,000, including [[Jerusalem]] and [[Tel Aviv-Yafo]].<!-- removed reference with no information at all about the subject --> In all, there are 80 Israeli localities granted "municipalities" (or "city") status by the Ministry of the Interior, including [[List of Israeli settlements with city status in the West Bank|four Israeli settlements in the West Bank]].<ref>{{cite web |date=19 January 2025 |title=Localities and Population, by Municipal Status and District |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2024/2.ShnatonPopulation/st02_22.pdf |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=16 August 2025}}</ref> Two more cities, [[Kasif, Israel|Kasif]] and [[Tila, Israel|Tila]], are [[Planned community|planned]] to be built in the [[Negev]].<ref>{{cite news |date=1 July 2024 |title=Government approves new ultra-Orthodox city in the northern Negev, addressing housing crisis |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-808445 |publisher=The Jerusalem Post |access-date=23 March 2026}}</ref> The area and population of [[Jerusalem]] includes that of [[East Jerusalem]] which has been ''de facto'' annexed by Israel and incorporated within Jerusalem's municipal borders under the [[Jerusalem Law]]. This, however, is not recognized by the international community who regard East Jerusalem to be Palestinian territory [[Israeli occupation of the West Bank|held under Israeli occupation]].<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/in_depth/middle_east/2001/israel_and_the_palestinians/issues/1682594.stm |title=Jerusalem: Crucible of the conflict |last=Symon |first=Fiona |date=4 December 2001 |work=BBC News Online |access-date=11 October 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.btselem.org/jerusalem |title=Background on East Jerusalem |date=8 July 2012 |publisher=B'Tselem |access-date=11 October 2012}}</ref> If East Jerusalem is considered part of Israel, Tel Aviv is the country's second most populous city with {{Israel populations|Tel Aviv - Yafo}} residents after Jerusalem with {{Israel populations|Jerusalem}}; if not, Tel Aviv is the most populous city, followed by [[West Jerusalem]] with 362,960.<ref>{{cite report |date=2023 |title=Population of Jerusalem, by Age, Religion and Geographical Spreading |url=https://jerusaleminstitute.org.il/wp-content/uploads/2025/05/shnaton_C1025.pdf |work=Statistical Yearbook of Jerusalem |publisher=Jerusalem Institute for Policy Research |access-date=16 August 2025}}</ref> The following table lists Israeli cities, not including [[List of Israeli settlements|the settlements]], by name, district, population, area, and the Socio-Economic Index, according to the [[Israel Central Bureau of Statistics]]: {{sticky header}}{{table alignment}}{{static row numbers}}{{sort under}} {| class="wikitable sortable sticky-header-multi static-row-numbers sort-under col1left col2center col3center col4center" {{right}} |- ! rowspan=2 | Name ! rowspan=2 class="unsortable" | Photo ! rowspan=2 | [[Districts of Israel|District]] ! rowspan=2 | {{tooltip|Metro<br>area|Metropolitan area}}<ref>{{cite report |date=2023 |title=Regional Statistics |url=https://www.cbs.gov.il/en/cbsNewBrand/Pages/community-new.aspx?inc=https://boardsgenerator.cbs.gov.il/pages/WebParts/YishuvimPage.aspx?mode=Metropolin |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=18 August 2025}}</ref> ! rowspan=2 data-sort-type="number" | Founded ! rowspan=2 | Area<br>({{km2}})<br><ref>{{cite web |title=Regional Statistics |url=https://www.cbs.gov.il/en/cbsNewBrand/Pages/community-new.aspx?inc=https://boardsgenerator.cbs.gov.il/pages/WebParts/YishuvimPage.aspx?mode=Yeshuv |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=16 August 2025}}</ref> ! colspan=4 | Population ! rowspan=2 | {{tooltip|SEI|Socio-Economic Index}}<ref>{{cite report |date=2021 |title=Local Authorities, in Alphabetical Order of Hebrew Names: Socio-Economic Index Value 2021, Rank and Cluster, and Variables Used in the Computation of the Index |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2025/1955/t01.pdf |work=Characterization and Classification of Geographical Units by the Socio-Economic Level of the Population |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=16 August 2025}}</ref> |- class="static-row-header" ! Estimate<br>({{Israel populations|Year}})<br>{{Israel populations|reference}} ! Census<br>(2022)<br><ref>{{cite web |date=2022 |title=Population Census |url=https://www.cbs.gov.il/en/Surveys/Pages/Population-Census.aspx |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=16 August 2025}}</ref> ! Change<br>(2022–<br>–{{Israel populations|Year}}) ! Density<br>(per<br>{{km2}}) |- | [[عەکا]] | [[پەڕگە:Aerial view of Acre 1.jpg|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | [[ناوچەی گەورەشاریی حەیفا|حەیفا]] | {{sort|-2000| [[سەردەمی بڕۆنز]]}} | ١٨٫٠٩ | {{change |{{Israel populations|Akko}} |50555 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Akko}}}} |18.09 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٤٦٧– |- | [[عەفوولە]] | [[پەڕگە:Afula Culture Center1.jpg|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | {{n/a}} | {{sort|-1900| [[سەردەمی بڕۆنز]]}} | ٢٩٫١٧ | {{change |{{Israel populations|Afula}} |60828 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Afula}}}} |29.17 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٣٢٧– |- | [[عەراد]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 29843 Cities in Israel.JPG|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | {{n/a}} | ١٩٦٢ | ١٢٦٫١٣ | {{change |{{Israel populations|Arad}} |27586 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Arad}}}} |126.13 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٨٧٦– |- | [[عەڕابە]] | [[پەڕگە:Arrabe7.JPG|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | {{n/a}} | {{sort|0| [[Second Temple period|Antiquity]]}} | ٨٫٤ | {{change |{{Israel populations|Arrabe}} |26119 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Arrabe}}}} |8.4 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٢٨– |- | [[ئەشدۆد]] | [[پەڕگە:פארק ואגם המרינה לקראת סוף עבודות הבנייה, מרץ 2024.jpg 03.jpg|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | [[گووش دان]] | ١٩٥٦{{refn|group=note| [[Isdud|Tel Ashdod]], remains of the ancient town, lies east of the modern city.}} | ٦٣٫٩ | {{change |{{Israel populations|Ashdod}} |227865 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ashdod}}}} |63.9 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٢٤٦– |- | [[ئەشکەلۆن]] | [[پەڕگە:Ashkelonskyline.jpg|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | {{n/a}} | {{sort|-5000| [[سەردەمی نیۆلیتیک]]}} | ٥٢٫٣٢ | {{change |{{Israel populations|Ashqelon}} |152370 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ashqelon}}}} |52.32 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١٣٥– |- | [[باقە ئەلغەربییە]] | [[پەڕگە:Baqa el gharbiya 2007 04 14.jpg|100px]] | [[ناوچەی حەیفا|حەیفا]] | {{n/a}} | {{sort|1265| [[سەدەکانی ناوین]]}} | ٩٫١٨ | {{change |{{Israel populations|Baqa Al-gharbiyye}} |29868 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Baqa Al-gharbiyye}}}} |9.18 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٥٦٠– |- | [[بات یام]] | [[پەڕگە:Bat Yam view.jpg|100px]] | [[ناوچەی تێل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | ١٩٢٦ | ٩٫٤١ | {{change |{{Israel populations|Bat Yam}} |128152 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Bat Yam}}}} |9.41 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٢١٩– |- | [[بێئێر یەئکۆڤ]] | [[پەڕگە:Be'er Ya'akov railway station.JPG|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٠٧ | ٩٫٤٦ | {{change |{{Israel populations|Be'er Ya'aqov}} |31439 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Be'er Ya'aqov}}}} |9.46 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٨٣ |- | [[بێئرشێبا]] | [[پەڕگە:BeershebaCityHallDec142022.jpg|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | [[ناوچەی گەورەشاریی بێئرشێبا|بێئرشێبا]] | ١٩٠٠{{refn|group=note| [[Tel Be'er Sheva]], remains of the ancient town, lies east of the modern city.}} | ١١٧٫٣٩ | {{change |{{Israel populations|Be'er Sheva}} |217577 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Be'er Sheva}}}} |117.39 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١١١– |- | [[بەیت شێئان]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 2382 Geography of Israel בית שאן.JPG|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | {{n/a}} | {{sort|-6000| [[سەردەمی نیۆلیتیک]]}} | ١٠٫٩٧ | {{change |{{Israel populations|Bet She'an}} |19825 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Bet She'an}}}} |10.97 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٣٩٢– |- | [[بەیت شەمەش]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 11209 Landscape view.jpg|100px]] | [[ناوچەی ئورشەلیم|ئورشەلیم]] | [[ئورشەلیمی گەورە|ئورشەلیم]] | ١٩٥٠ | ٣٨٫٢٩ | {{change |{{Israel populations|Bet Shemesh}} |145554 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Bet Shemesh}}}} |38.29 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٤٨٥– |- | [[بنێی براک]] | [[پەڕگە:BBC and Nahalat Ganim 01.jpg|100px]] | [[ناوچەی ترل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | ١٩٢٤ | ٧٫٣٥ | {{change |{{Israel populations|Bene Beraq}} |216869 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Bene Beraq}}}} |7.35 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٦٢٧– |- | [[دیمۆنا]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 4562 Dimona renewal.JPG|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | {{n/a}} | ١٩٥٥ | ٢٢٠٫٤٦ | {{change |{{Israel populations|Dimona}} |37213 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Dimona}}}} |220.46 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٣٨٧– |- | [[ئیلات]] | [[پەڕگە:North Beach Eilat.jpg|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | {{n/a}} | ١٩٥١ | ١٠١٫٤٩ | {{change |{{Israel populations|Elat}} |55213 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Elat}}}} |101.49 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١٥١ |- | [[ئێلعاد]] | [[پەڕگە:Elad03.JPG|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٩٨ | ٣٫٤٩ | {{change |{{Israel populations|El'ad}} |48825 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|El'ad}}}} |3.49 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٤٥٢– |- | [[گەنێی تیکڤا]] | [[پەڕگە:רותם שני גני תקווה.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٤٩ | ٢٫١٦ | {{change |{{Israel populations|Ganne Tiqwa}} |23650 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ganne Tiqwa}}}} |2.16 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٤٧٤ |- | [[گیڤعات شموئێل]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 8994 Cities in Israel.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٤٤ | ٢٫٥٨ | {{change |{{Israel populations|Giv'at Shemu'el}} |27472 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Giv'at Shemu'el}}}} |2.58 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫١٣٥ |- | [[گیڤعاتایم]] | [[پەڕگە:Tel Aviv - תל אביב (15845688503).jpg|100px]] | [[ناوچەی تێل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | ١٩٢٢ | ٣٫٢٤ | {{change |{{Israel populations|Giv'atayim}} |58052 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Giv'atayim}}}} |3.24 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٥٦٩ |- | [[خەدێرا]] | [[پەڕگە:92251 kfar haim beach PikiWiki Israel.jpg|100px]] | [[Haifa District|Haifa]] | {{n/a}} | ١٨٩١ | ٥٦٫٢٨ | {{change |{{Israel populations|Hadera}} |103847 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Hadera}}}} |56.28 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١٨٤ |- | [[حەیفا]] | [[پەڕگە:Haifa Shrine and Port.jpg|100px]] | [[ناوچەی حەیفا|حەیفا]] | [[ناوچەی گەورەشاریی حەیفا|حەیفا]] | {{sort|0| [[Second Temple period|Antiquity]]}} | ٧٢٫٩٣ | {{change |{{Israel populations|Haifa}} |289507 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Haifa}}}} |72.93 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٣٩١ |- | [[حەریش]] | [[پەڕگە:Harish1.jpg|100px]] | [[Haifa District|Haifa]] | {{n/a}} | ١٩٨٢ | ٩ | {{change |{{Israel populations|Harish}} |31733 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Harish}}}} |9 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١٨٢– |- | [[ھێرتزلیا]] | [[پەڕگە:Herzliyya skyline.jpg|100px]] | [[ناوچەی تێل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | ١٩٢٤ | ٢٤٫٠٧ | {{change |{{Israel populations|Herzliyya}} |105273 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Herzliyya}}}} |24.07 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٣٦١ |- | [[ھۆد ھاشارۆن]] | [[پەڕگە:הוד השרון 5.JPG|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٢٤ | ١٩٫٢٦ | {{change |{{Israel populations|Hod Hasharon}} |65020 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Hod Hasharon}}}} |19.26 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٥٦٧ |- | [[خۆلۆن]] | [[پەڕگە:94765 holon from the drone PikiWiki Israel.jpg|100px]] | [[ناوچەی تێل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | ١٩٣٥ | ١٩٫٠٤ | {{change |{{Israel populations|Holon}} |192655 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Holon}}}} |19.04 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٣٧١ |- | [[ئورشەلیم]] | [[پەڕگە:Israel-2013(2)-Aerial-Jerusalem-Temple Mount-Temple Mount (south exposure).jpg|100px]] | [[ناوچەی ئورشەلیم|ئورشەلیم]] | [[ئورشەلیمی گەورە|ئورشەلیم]] | {{sort|-3000| [[نیۆلیتیک]]}}<br><small>([[East Jerusalem]])</small><br>{{sort|1850|mid-1800s}}<br><small>([[Expansion of Jerusalem in the 19th century|West Jerusalem]])</small> | ١٢٥٫٥٥ | {{change |{{Israel populations|Jerusalem}} |1005919 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Jerusalem}}}} |125.55 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫١٩٦– |- | [[کەفر قەرەع]] | [[پەڕگە:Kafr Qara P1070763.JPG|100px]] | [[ناوچەی حەیفا|حەیفا]] | {{n/a}} | {{Unknown|؟}} | ٧٫٨١ | {{change |{{Israel populations|Kafar Qara}} |19890 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Kafar Qara}}}} |7.81 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١١٢– |- | [[کەفر قاسم]] | [[پەڕگە:Kafr Qasim aerial.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | {{sort|1850|سەدەی نۆزدەیەم}} | ٩٫٣ | {{change |{{Israel populations|Kafar Qasem}} |26389 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Kafar Qasem}}}} |9.3 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٥٧٤– |- | [[کەرمیێل]] | [[پەڕگە:Karmiel - Israel 2008.jpg|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | {{n/a}} | ١٩٦٤ | ٢٢٫٠٣ | {{change |{{Israel populations|Karmi'el}} |47450 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Karmi'el}}}} |22.03 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٠٢٠ |- | [[کفار سابا]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 61141 kfar saba - weizman street.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٠٣ | ١٤٫٤٨ | {{change |{{Israel populations|Kefar Sava}} |100262 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Kefar Sava}}}} |14.48 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫١٩٢ |- | [[کفار یۆنا]] | [[پەڕگە:כפר יונה - צילום רן אליהו.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٣٢ | ١١٫٥١ | {{change |{{Israel populations|Kefar Yona}} |28135 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Kefar Yona}}}} |11.51 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٨١ |- | [[کیریات ئاتا]] | [[پەڕگە:Kiryat ata3.jpg|100px]] | [[ناوچەی حەیفا|حەیفا]] | [[ناوچەی گەورەشاریی حەیفا|حەیفا]] | ١٩٢٥ | ٢٤٫١٦ | {{change |{{Israel populations|Qiryat Atta}} |60465 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Atta}}}} |24.16 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٠٩٠ |- | [[کیریات بیالیک]] | [[پەڕگە:Krayon.jpg|100px]] | [[ناوچەی حەیفا|حەیفا]] | [[ناوچەی گەورەشاریی حەیفا|حەیفا]] | ١٩٣٤ | ٨٫٤٨ | {{change |{{Israel populations|Qiryat Bialik}} |44806 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Bialik}}}} |8.48 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٣٢٨ |- | [[کیریات گات]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 16194 kiryat gat.jpg|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | {{n/a}} | ١٩٥٤ | ١٥٫٨٥ | {{change |{{Israel populations|Qiryat Gat}} |63386 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Gat}}}} |15.85 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٥٥٢– |- | [[کیریات مەلاخی]] | [[پەڕگە:Kiryat Mal'achi town hall plaza.jpg|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | [[گووش دان]] | ١٩٥٠ | ٤٫٥٨ | {{change |{{Israel populations|Qiryat Mal'akhi}} |26362 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Mal'akhi}}}} |4.58 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٦٧١– |- | [[کیریات مۆتسکین]] | [[پەڕگە:Kiryat Motzkin Aerial View.jpg|100px]] | [[ناوچەی حەیفا|حەیفا]] | [[ناوچەی گەورەشاریی حەیفا|حەیفا]] | ١٩٣٤ | ٣٫٨٤ | {{change |{{Israel populations|Qiryat Motzkin}} |49057 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Motzkin}}}} |3.84 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٤٠٢ |- | [[کیریات ئۆنۆ]] | [[پەڕگە:Qiryatono2.jpg|100px]] | [[ناوچەی تێل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | ١٩٣٩ | ٤٫٦ | {{change |{{Israel populations|Qiryat Ono}} |41537 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Ono}}}} |4.6 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٥٩٤ |- | [[کیریات شمۆنێ]] | [[پەڕگە:Qiryat Shemona 2007.JPG|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | {{n/a}} | ١٩٤٩ | ١٤٫٣٨ | {{change |{{Israel populations|Qiryat Shemona}} |23083 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Shemona}}}} |14.38 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١٦٣– |- | [[کیریات یام]] | [[پەڕگە:Krayot - panoramio.jpg|100px]] | [[ناوچەی حەیفا|حەیفا]] | [[ناوچەی گەورەشاریی حەیفا|حەیفا]] | ١٩٤١ | ١١٫٣٤ | {{change |{{Israel populations|Qiryat Yam}} |38906 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qiryat Yam}}}} |11.34 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٢٤٧– |- | [[لۆد]] | [[پەڕگە:Downtown area of Lod, Israel 00262.JPG|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | {{sort|-5500| [[نیۆلیتیک]]}} | ١٤٫٧٩ | {{change |{{Israel populations|Lod}} |87430 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Lod}}}} |14.79 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٣٨– |- | [[Ma'alot-Tarshiha]] | [[File:PikiWiki Israel 14587 Maalot.JPG|100px]] | [[Northern District (Israel)|North]] | {{n/a}} | 1963 | 9.26 | {{change |{{Israel populations|Ma'alot-tarshiha}} |22720 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ma'alot-tarshiha}}}} |9.26 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.057 |- | [[Maghar, Israel|Maghar]]{{refn|group=cbs|Mughar}} | [[File:PikiWiki Israel 17800 Cities in Israel.JPG|100px]] | [[Northern District (Israel)|North]] | {{n/a}} | {{Unknown|؟}} | 21.11 | {{change |{{Israel populations|Mughar}} |22564 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Mughar}}}} |21.11 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.793 |- | [[Migdal HaEmek]]{{refn|group=cbs|Migdal HaEmeq}} | [[File:PikiWiki Israel 11196 Cities in Israel.JPG|100px]] | [[Northern District (Israel)|North]] | {{n/a}} | 1953 | 8.71 | {{change |{{Israel populations|Migdal Haemeq}} |27045 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Migdal Haemeq}}}} |8.71 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.398 |- | [[Modi'in-Maccabim-Re'ut]]<br>{{refn|group=cbs|Modi'in-Makkabbim-Re'ut}} | [[File:Modi'in 02003.JPG|100px]] | [[Central District (Israel)|Center]] | [[Gush Dan]] | 1985 | 48.33 | {{change |{{Israel populations|Modi'in-makkabbim-re'ut}} |92307 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Modi'in-makkabbim-re'ut}}}} |48.33 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 1.420 |- | [[Nahariya]]{{refn|group=cbs|Nahariyya}} | [[File:Naharia IMG 1324.jpg|100px]] | [[Northern District (Israel)|North]] | [[Haifa metropolitan area|Haifa]] | 1935 | 13.83 | {{change |{{Israel populations|Nahariyya}} |63318 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Nahariyya}}}} |13.83 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 0.143 |- | [[Nazareth]] | [[File:Habsora from selezian.jpg|100px]] | [[Northern District (Israel)|North]] | {{n/a}} | {{sort|-2200| [[Bronze Age]]}} | 14.17 | {{change |{{Israel populations|Nazareth}} |77295 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Nazareth}}}} |14.17 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.704 |- | [[Nesher]] | [[File:Nesher, Givat Nesher, Tel Hanan 008.JPG|100px]] | [[Haifa District|Haifa]] | [[Haifa metropolitan area|Haifa]] | 1923 | 12.94 | {{change |{{Israel populations|Nesher}} |22911 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Nesher}}}} |12.94 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 0.564 |- | [[Ness Ziona]]{{refn|group=cbs|Nes Ziyyona}} | [[File:PikiWiki Israel 10181 lerer square in ness ziona.jpg|100px]] | [[Central District (Israel)|Center]] | [[Gush Dan]] | 1883 | 15.68 | {{change |{{Israel populations|Nes Ziyyona}} |47620 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Nes Ziyyona}}}} |15.68 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 1.304 |- | [[Netanya]] | [[File:KIKATZNETDAY.JPG|100px]] | [[Central District (Israel)|Center]] | [[Gush Dan]] | 1929 | 34.75 | {{change |{{Israel populations|Netanya}} |223920 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Netanya}}}} |34.75 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 0.084 |- | [[Netivot]] | [[File:PikiWiki Israel 44402 Aerial photo of Netivot .jpg|100px]] | [[Southern District (Israel)|South]] | {{n/a}} | 1956 | 16.22 | {{change |{{Israel populations|Netivot}} |45024 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Netivot}}}} |16.22 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.762 |- | [[Nof HaGalil]] | [[File:Nazareth Illit view.jpg|100px]] | [[Northern District (Israel)|North]] | {{n/a}} | 1957 | 32.86 | {{change |{{Israel populations|Nof Hagalil}} |43479 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Nof Hagalil}}}} |32.86 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.298 |- | [[Ofakim]]{{refn|group=cbs|Ofaqim}} | [[File:Ofaqim 4.jpg|100px]] | [[Southern District (Israel)|South]] | [[Beersheba metropolitan area|Beersheba]] | 1955 | 16.35 | {{change |{{Israel populations|Ofaqim}} |35355 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ofaqim}}}} |16.35 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.730 |- | [[Or Akiva]]{{refn|group=cbs|Or Aqiva}} | [[File:Israel by Jim Greenhill 100526-A-3715G-0961 (4643198024).jpg|100px]] | [[Haifa District|Haifa]] | {{n/a}} | 1951 | 5.55 | {{change |{{Israel populations|Or Aqiva}} |22173 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Or Aqiva}}}} |5.55 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.009 |- | [[Or Yehuda]] | [[File:פארק נווה סביון - אור יהודה.jpg|100px]] | [[Tel Aviv District|Tel Aviv]] | [[Gush Dan]] | 1955 | 6.73 | {{change |{{Israel populations|Or Yehuda}} |36850 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Or Yehuda}}}} |6.73 |km2 |prec=0 |disp=num}} | 0.005 |- | [[پێتاخ تیکڤا]] | [[پەڕگە:Market Towers Petah Tikva 01.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٨٧٨ | ٣٥٫٧٧ | {{change |{{Israel populations|Petah Tiqwa}} |264046 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Petah Tiqwa}}}} |35.77 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٥٥٠ |- | [[قەلەنسووە]] | [[پەڕگە:Qalansuwa-498.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | {{sort|1000| [[سەدەکانی ناوەند]]}} | ٨٫٣٧ | {{change |{{Israel populations|Qalansawe}} |23951 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Qalansawe}}}} |8.37 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٣٢– |- | [[ڕەعەنانا]] | [[پەڕگە:Raanana city.JPG|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٢٢ | ١٤٫٨٦ | {{change |{{Israel populations|Ra'annana}} |80155 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ra'annana}}}} |14.86 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٢٨٠ |- | [[ڕەھەت]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 43465 RAHAT.jpg|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | [[ناوچەی گەورەشاریی بێئرشێبا|بێئرشێبا]] | ١٩٧٢ | ٣٣٫٤٨ | {{change |{{Israel populations|Rahat}} |71355 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Rahat}}}} |33.48 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٨٤٥– |- | [[ڕامەت گان]] | [[پەڕگە:View Of Ramat Gan Diamond Exchange District.jpg|100px]] | [[ناوچەی تێل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | ١٩٢١ | ١٦٫٣٩ | {{change |{{Israel populations|Ramat Gan}} |165155 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ramat Gan}}}} |16.39 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٠٩٩ |- | [[ڕامەت ھاشارۆن]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 7457 Ramat Hasharon from the top of tops.JPG|100px]] | [[ناوچەی تێل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | ١٩٢٣ | ١٦٫٧٣ | {{change |{{Israel populations|Ramat Hasharon}} |48986 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ramat Hasharon}}}} |16.73 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٦٩٩ |- | [[ڕەملە]] | [[پەڕگە:Ramla 6780a.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | {{sort|700|سەدەی ھەشتەم}} | ١٣٫٣٩ | {{change |{{Israel populations|Ramla}} |81126 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Ramla}}}} |13.39 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٣٩٩– |- | [[ڕێخۆڤۆت]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 13823 Rehovot Mall and Municipality.JPG|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٨٩٠ | ٢٣٫٧٦ | {{change |{{Israel populations|Rehovot}} |150471 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Rehovot}}}} |23.76 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٦٠١ |- | [[ڕیشۆن لێتسیۆن]] | [[پەڕگە:Rishon LeZion West Aerial View.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٨٨٢ | ٦١٫٩١ | {{change |{{Israel populations|Rishon Leziyyon}} |252413 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Rishon Leziyyon}}}} |61.91 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٢٧ |- | [[ڕۆش ھاعەین]] | [[پەڕگە:Rosh HaAyin.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | ١٩٤٩ | ١٥٫٨٦ | {{change |{{Israel populations|Rosh Haayin}} |74572 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Rosh Haayin}}}} |15.86 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٨١ |- | [[سەفەد]] | [[پەڕگە:Safed1.jpg|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | {{n/a}} | {{sort|-1300| [[سەردەمی بڕۆنز]]}} | ٢٩٫٩٤ | {{change |{{Israel populations|Zefat}} |37801 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Zefat}}}} |29.94 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٣٥١– |- | [[سەخنین]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 17718 Cities in Israel.JPG|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | {{n/a}} | {{sort|-1500| [[سەردەمی بڕۆنز]]}} | ١١٫٥٣ | {{change |{{Israel populations|Sakhnin}} |32355 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Sakhnin}}}} |11.53 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٥١١– |- | [[سدێرۆت]] | [[File:שדרות, רחוב הרב בן-נון , הוא רחוב ניר-עם, הוא רחוב הגדוד השני. - panoramio.jpg|100px]] | [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | {{n/a}} | ١٩٥١ | ١٠٫٦٦ | {{change |{{Israel populations|Sederot}} |31108 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Sederot}}}} |10.66 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١٣٢– |- | [[شیفا عەمر]] | [[File:PikiWiki Israel 11070 Photo fortress.JPG|100px]] | [[Northern District (Israel)|North]] | [[Haifa metropolitan area|Haifa]] | {{sort|-3000| [[Bronze Age]]}} | 19.63 | {{change |{{Israel populations|Shefar'am}} |42713 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Shefar'am}}}} |19.63 |km2 |prec=0 |disp=num}} | −0.712 |- | [[تەمرە]] | [[پەڕگە:Tamra2.jpg|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | [[Haifa metropolitan area|Haifa]] | {{Unknown|؟}} | ٢٩٫٧٧ | {{change |{{Israel populations|Tamra}} |35349 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Tamra}}}} |29.77 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٧٣– |- | [[تەییبە]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 16164 Center of Taybee.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[Gush Dan]] | {{Unknown|؟}} | ١٨٫٩١ | {{change |{{Israel populations|Tayibe}} |45071 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Tayibe}}}} |18.91 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٦٨٠– |- | [[تێل ئەڤیڤ]] | [[پەڕگە:Sarona CBD 01.jpg|100px]] | [[ناوچەی تێل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ]] | [[گووش دان]] | {{sort|-8000| [[سەردەمی نیۆلیتیک]]}}<br><small>([[یافا]])</small><br>{{sort|1887|١٨٨٧}}<br><small>([[نێڤی تسێدێک]])</small> | ٥٧٫١ | {{change |{{Israel populations|Tel Aviv - Yafo}} |492872 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Tel Aviv - Yafo}}}} |57.1 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٢٩٣ |- | [[تەبەریە]] | [[پەڕگە:TIBERIAS - GALILEE (7723477802).jpg|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | {{n/a}} | 20 | ١٦٫١٩ | {{change |{{Israel populations|Tiberias}} |48509 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Tiberias}}}} |16.19 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٧٩– |- | [[تیرە، ئیسرائیل|تیرە]] | [[پەڕگە:Potsdam-9 (15757509164).jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | {{Unknown|؟}} | ١١٫٨٥ | {{change |{{Israel populations|Tire}} |26567 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Tire}}}} |11.85 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٢٧٥– |- | [[تیرات کارمێل]] | [[پەڕگە:PikiWiki Israel 10963 Architecture of Israel.JPG|100px]] | [[ناوچەی حەیفا|حەیفا]] | [[ناوچەی گەورەشاریی حەیفا|حەیفا]] | {{Unknown|؟}} | ٦٫٧١ | {{change |{{Israel populations|Tirat Karmel}} |29069 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Tirat Karmel}}}} |6.71 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫١٠٨ |- | [[ئوم ئەلفەحم]] | [[پەڕگە:Ummalfahm.jpg|100px]] | [[ناوچەی حەیفا|حەیفا]] | {{n/a}} | {{Unknown|؟}} | ٢٦٫٠٣ | {{change |{{Israel populations|Umm Al-fahm}} |57560 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Umm Al-fahm}}}} |26.03 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ١٫٢٦٦– |- | [[یەڤنە]] | [[پەڕگە:Yavne panoramic view2.JPG|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | {{sort|-2500| [[سەردەمی بڕۆنز]]}} | ٢٩٫١٨ | {{change |{{Israel populations|Yavne}} |54981 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Yavne}}}} |29.18 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٥١٤ |- | [[یەھوود مۆنۆسۆن]] | [[پەڕگە:Jahud023.jpg|100px]] | [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوەندی]] | [[گووش دان]] | {{Unknown|؟}} | ٥٫٧٣ | {{change |{{Israel populations|Yehud-Monoson}} |30977 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Yehud-Monoson}}}} |5.73 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٩٦٣ |- | [[یۆکنێعام عیلیت]] | [[پەڕگە:12 6 2008 .1597864 25 43 11 PROTOCOL 800 1 park.jpg|100px]] | [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | [[ناوچەی گەورەشاریی حەیفا|حەیفا]] | ١٩٥٠ | ٨٫٣١ | {{change |{{Israel populations|Yoqne'am Illit}} |23729 |dec=0 |invert=on}} | {{pop density |{{Decomma|{{Israel populations|Yoqne'am Illit}}}} |8.31 |km2 |prec=0 |disp=num}} | ٠٫٧٩٥ |} == ئەمانەش ببینە == {{div col|colwidth=25em}} *[[Arab localities in Israel]] *[[Chronology of Aliyah in modern times]] *[[Demographics of Israel]] *[[Districts of Israel]] *[[Four Holy Cities]] *[[Jewish population by city]] *[[List of cities in Palestine]] *[[List of kibbutzim]] *[[List of largest cities in the Levant region by population]] *[[List of modern names for biblical place names]] *[[List of moshavim]] *[[List of twin towns and sister cities in Israel]] *[[List of villages depopulated during the Arab–Israeli conflict]] *[[Lists of cities by country]] *[[Population displacements in Israel after 1948]] *[[Population statistics for Israeli settlements in the West Bank]] *[[Urban planning in Israel]] {{div col end}} == تێبینییەکان == ;General {{Reflist|group=note}} ;Official spellings {{Reflist|15em|group=cbs}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Sister project links|auto=yes}} * [https://www.cbs.gov.il/en/cbsNewBrand/Pages/community-new.aspx Regional Statistics] at the [[Israel Central Bureau of Statistics]] * [https://www.nli.org.il/en/a-topic/987007545418805171 Cities and towns] at the [[National Library of Israel]] * {{Britannica|2060226|List of cities and towns in Israel}} {{Largest Israeli cities}} {{Geography of Israel}} {{List of cities in the Middle East}} {{Authority control}} {{Portal bar|Cities|Israel|Lists}} [[Category:Cities in Israel| ]] [[Category:Demographics of Israel|Cities]] [[Category:Lists of cities by country|Israel]] [[Category:Lists of cities by population|Israel]] [[Category:Lists of cities in Asia|Israel]] [[Category:Lists of populated places in Israel|Cities]] [[Category:Ranked lists of country subdivisions|Israel]] 526yqq9hyikp3nl1upf9qpykgbud54v 0 299520 1613459 1613122 2026-07-30T13:14:20Z Ari Qasm 57423 /* ناوەڕۆک */ 1613459 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Siege of Erbil 1258-1259.jpg|وێنۆک|لاپەڕەیەک لە جامع التواریخ، کە باس لە چیڕۆکی [[گەمارۆدانی ھەولێر (١٢٥٨)]] دەکات لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل|مەغۆلەکانەوە]]]] [[پەڕگە:Mongol_soldiers_by_Rashid_al-Din_1305.JPG|وێنۆک| وێنەیەکی سەربازانی [[مەغۆل]] لە کتێبی جامع التواریخ]] '''جامیع ئەلتەواریخ''' ({{بە عەرەبی|جامع التواریخ}}، {{بە فارسی|مجموعە تاریخ}} واتا: بەرھەڤۆکی مێژووەکان) کتێبێکی مێژوویییە کە بە ھەردوو [[زمانی فارسی]] و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] لەلایەن [[مێژووناس|مێژوونووس]] [[ڕەشیدەددین ھەمەدانی|ڕەشیدەددین فەزڵوڵڵا ھەمەدانی]] لە سەرەتای [[سەدەی ١٤یەم|سەدەی چواردەھەمی]] زایینیدا نووسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=J. Bloom & S. Blair|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=un4WcfEASZwC&pg=RA1-PA192&lpg=RA1-PA192&dq=cairo+egypt+miniature+paintings+mamluk#v=onepage&q=cairo%20egypt%20miniature%20paintings%20mamluk&f=false|سەردێڕ=Grove Encyclopedia of Islamic Art Vol. II|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press, Inc.|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٠٩٩١-١|شوێن=New York|پەڕەکان=١٩٢ and ٢٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160430090859/https://books.google.com/books?id=un4WcfEASZwC|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref><ref>[https://www.fitzmuseum.cam.ac.uk/gallery/shahnameh/vgallery/section2.html?p=25&g=,13,14,15,16,18,23,24,25,26,27,28,29 Fitzwilliam Museum], Cambridge {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170627004555/http://www.fitzmuseum.cam.ac.uk/gallery/shahnameh/vgallery/section2.html?p=25&g=,13,14,15,16,18,23,24,25,26,27,28,29|date=27 يونيو 2017}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Sadigh |یەکەم=Soudabeh |ناونیشان=http://www.chnpress.com/news?section=2&id=6754|سەردێڕ=Chnpress – Media and Press |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120213151028/http://www.chnpress.com/news/?section=2&id=6754 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> کتێبەکە باس لە فراوانبوونی [[مەغۆل|مەغۆلەکان]] دەکات لە سەردەمی [[چەنگیزخان|جەنگیز خان]] و باس لەو ڕووداوانە دەکات کە لە سەردەمی [[ھۆلاکۆ خان]] و [[غەزان خان|مەحموود غەزان]] و ھەندێک لە فەرمانڕەواکانی [[ئیلخانی|دەوڵەتی ئێلخانی]] ڕوویانداوە. کتێبەکە (کە بەشێکی لەدەستچووە) وەرگێڕدراوە بۆ چەند زمانێک و مێژوونووسان بە یەکێک لە گرنگترین کتێبە مێژوویییەکانی دەزانن کە باس لە دەسەڵاتی [[ئیلخانی|ئێلخانییەکانی]] مەغۆل دەکات. [[پەڕگە:Prise de Nîshâbûr (1294).jpeg|وێنۆک|''[[غەزان خان|مەحموود غەزان]] لە [[نەیشابوور]]'' وێنەیەک لە کتێبی جامع التواریخ ساڵی ١٢٩٤.]] == ناوەڕۆک == جامع التواریخ لە چوار بەرگی گەورە پێکدێت کە قەبارەیان جیاوازە: * ١: ''مێژووی غەزان''، گەورەترین بەرگ لە کتێبەکەدا پێکھاتووە لە: ** عەشیرەتی مەغۆل و تورک: مێژوو، ڕەچەڵەک و مێژوو. ** مێژووی [[مەغۆل|مەغۆلەکان]] لە سەردەمی [[چەنگیزخان|جەنگیزخانەوە]] تا [[غەزان خان|مەحموود غەزان]]. * ٢: بەرگی دووەم پێکدێت لە: ** سەردەمی حوکمڕانیی [[محەممەد خودابەندە ئۆلجایتوو|محەممەد ئۆلجایتوو]] تا ساڵی ١٣١٠. ** مێژووی گەلانی غەیرە مەغۆلیی [[یۆڕاسیا|ئۆراسیا]]. *** [[ئادەم]] و پیاوچاکان. *** پاشاکانی فارس پێش ئیسلام. *** [[پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا|پێغەمبەر]] [[محەممەد|محەمەد]] [[خەلیفە|و جێنشینەکانی]]. *** خانەدانەکانی ئیسلامی فارس ([[دەوڵەتی غەزنەوی|غەزنەوییەکان]]، [[خوارزم|خوارەزمییەکان]] ...). *** [[گەلانی تورک]]. *** [[چین (ھەرێم)|چینییەکان]]. *** [[جوو|جووەکان]]. *** [[فرانکەکان]]. *** [[ھیندستان|ھیندییەکان]]. * ٣: ''ستواب بۆدجگانا'' (٥ شانشینی عەرەب، جوولەکە، [[مەغۆل]]، فرانک، چینی). ئەم دەقە لە دەستنووسێکدا لە کتێبخانەی تۆپقاپی دۆزرایەوە، بەڵام دەستنووسەکە تا ئێستا چاپ نەکراوە. * ٤: ''سوار ئەلئەقالیم،'' پوختەیەکی جوگرافی. == سەرچاوەکان == <references />{{تووڵی دەروازە|کتێب|وێژە|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Jami al-Tawarikh}} [[پۆل:ھونەری ئیسلامی]] [[پۆل:وێژەی فارسی]] [[پۆل:کتێبە مێژوویییەکان]] [[پۆل:کتێبە فارسییەکان]] [[پۆل:کتێبە عەرەبییەکان]] [[پۆل:کتێبە مێژوویییەکان سەبارەت بە ئێران]] 5ost7mtcuhx9vcb8e2tm0jnd2sk5f5n 0 299524 1613545 1613124 2026-07-30T17:05:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:تەکنۆلۆژیا|تەکنۆلۆژیا]] 1613545 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Рисунки к статье «Метательные машины». Военная энциклопедия Сытина (Санкт-Петербург, 1911-1915).jpg|وێنۆک|جۆرە جیاوازەکانی مەنجەنیق]] '''مەنجەنیق''' ئامێرێکی بالیستیکییە کە بۆ ھاویشتنی تەنێکی ھاوێژراو بۆ مەودایەکی دوور بێ بەکارھێنانی [[بارووت]] یان پاڵنەرەکانی تر بەکاردێت. بە شێوەیەکی سەرەکی وەک [[ئامێری گەمارۆدان|ئامێرێکی گەمارۆدانی]] دێرین و سەدەکانی ناوین بۆ ھێرشکردنە سەر دوژمنان لە کاتی گەمارۆدانەکاندا بەکار دەھات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gurstelle|یەکەم=William|ناونیشان=https://archive.org/details/artofcatapult00will|سەردێڕ=The art of the catapult: build Greek ballista, Roman onagers, English trebuchets, and more ancient artillery|بڵاوکەرەوە=Chicago Review Press|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٦٥٢-٥٢٦-١|شوێن=Chicago|oclc=٥٤٥٢٩٠٣٧|بەستەری نووسەر=William Gurstelle|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> مەنجەنیق بە کۆکردنەوەی [[ماتەوزە]] و پاشان ئازادکردنی بەخێرایی بۆ ھاویشتنی تەنە ھاوێژراوەکەی کار دەکات. تەنە ھاوێژراوەکانی وەک بەرد، گوللە تۆپ، یان شتە قورسەکانی تر. لە جەنگە دێرینەکاندا، مەنجەنیقەکان لە بەھێزترین چەکە قورسەکان بوون. کۆنترین مەنجەنیقە ناسراوەکان دەگەڕێنەوە بۆ لانی کەم سەدەی ٧ی پێش زایین. پادشا [[عوزیا|عوزیای]] [[شانشینی یەھوودا]] لە سەرچاوەکاندا وا وەسفکراوە کە ئامێری لەسەر دیوارەکانی ئۆرشەلیم (یان قودس) داناوە کە دەتوانن «بەردی گەورە» بتەقێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://quod.lib.umich.edu/cgi/k/kjv/kjv-idx?type=DIV2&byte=1884604 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=quod.lib.umich.edu |سەردێڕ=Bible, King James Version}}</ref> لە سەدەی ٥ی پێش زایین، [[مانگۆنێل]]، کە جۆرێکە لە مەنجەنیق، لە چینی کۆن دەرکەوت.<ref name="PaulCh12" /><ref name="MEist2">[http://www.medievalists.net/2013/01/13/the-trebuchet/ Chevedden et al. (1995)], abstract at medievalists.net, quote: "The trebuchet, invented in China between the fifth and third centuries B.C.E., reached the Mediterranean by the sixth century C.E."</ref> نزیکەی لە ھەمان کاتدا، وا بڕوا دەکرێت [[ئاجاتاشاتروو|ئاجاتاشاترووی]] [[ماگادھا (ماھاجاناپادا)|ماگادھا]] (شانشینێکی کۆنی ھیندستان بوو) مەنجەنیقی بەکارھێنابێت لە کاتی جەنگەکەیدا دژی [[لیچاڤی (شانشین)|لیچاڤییەکان]] (شانشینێکی کۆن لە نیپاڵ).<ref name="Singh2">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Singh, U.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC|سەردێڕ=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Pearson Education|ژپنک=٩٧٨٨١٣١٧١١٢٠٠|پەڕە=٢٧٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140703065417/http://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> مەنجەنیقە یۆنانییەکان لە سەرەتای سەدەی ٤ی پێش زایین دۆزرانەوە. بەپێی گوتەی [[دیۆدۆرۆس سیکولۆس]]، ئەوان پێشتر لە ساڵی ٣٩٩ی پێش زایین بەشێک بوون لە کەرەستەی سوپای یۆنانی و دواتر لە کاتی [[گەمارۆدانی مۆتیا]] لە ساڵی ٣٩٧ی پێش زایین بەکارھێنران.<ref name="DiSi12">Diod. Sic. 14.42.1.</ref><ref name="DunC32">{{Harvnb|Campbell|2003|p=3}}.</ref> == سەرچاوەکان == <references responsive="" /> {{تووڵی دەروازە|شەڕ|تەکنۆلۆژیا}} {{پۆلی کۆمنز|Catapults}} [[پۆل:چەکی موشەکی]] 2pcm1b1sggcmqabwhguca65pkl519p0 0 299528 1613543 1613157 2026-07-30T17:04:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:نووسین|نووسین]] 1613543 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ژمارە ڕۆمییەکان '''({{بە ئینگلیزی|Roman numerals}}) [[سیستمی ژماراڵ|سیستەمێکی ژمارەنووسی]]یە کە لە [[ڕۆمای کۆن]] سەری ھەڵدا و بۆ ماوەیەکی زۆر شێوازی باوی نووسینی ژمارە لە ئەورووپا بوو. وەک زۆربەی سیستەمە ژمارەنووسییە کۆنەکان، ژمارە ڕۆمییەکان لەسەر بنەمای کۆکردنەوە بنیات نراون؛ واتە ژمارەیەک بە ڕیزکردنی چەند ھێمایەک لە تەنیشت یەکتر دەنووسرێت، کە ھەر ھێمایەک بەھایەکی نەگۆڕی ھەیە، و بەھای ژمارەکەش کۆی بەھای ھەموو ئەو ھێمایانەیە. لە شێوازی ئێستای ژمارە ڕۆمییەکاندا، تەنھا حەوت پیتی ئەلفوبێی لاتینی بەکاردێن: {{rn|[[I]]}} واتە ۱, {{rn|[[V]]}} واتە ۵, {{rn|[[X]]}} واتە ۱۰, {{rn|[[L]]}} واتە ۵۰, {{rn|[[C]]}} واتە ۱۰۰, {{rn|[[D]]}} واتە ۵۰۰, و {{rn|[[M]]}} واتە ۱۰۰۰. بۆ نموونە ژمارەی ڕۆمی {{rn|XXVII}} نوێنەری ژمارە ٢٧ە چونکە {{math|1= ١٠ + ١٠ + ٥ + ١ + ١ = ٢٧}}. بەکارھێنانی ژمارە ڕۆمییەکان دوای ڕووخانی ئیمپراتۆریی ڕۆمیش ھەر بەردەوام بوو. لە سەدەی چواردەھەمەوە، ژمارە ڕۆمییەکان وردەوردە جێگای خۆیان بە سیستەمی ژمارەنووسی ھیندو-عەرەبی دا. ژمارە ڕۆمییەکان ئێستاش لە ھەندێک بواردا بەکاردێن، وەک لە ڕووکاری کاتژمێرەکان. بۆ نموونە، لەسەر کاتژمێری [[بیگ بێن]] (کە ساڵی ١٨٥٢ دا دیزاین کراوە)، ژمارەکانی ١ تا ١٢ بەم شێوەیە نووسراون: {{ltr}} {{block indent|1={{rn|'''I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII, IX, X, XI, XII'''}}}} {{ltr/end}} ژمارە ڕۆمییەکان زۆرجار بۆ پیشاندانی ساڵی دروستکردنی بینا و یادەوەرییەکان، ھەروەھا ساڵی مافی بڵاوکردنەوە (کۆپیڕایت) لە سەرەتای فیلم و بەرنامە تەلەفزیۆنییەکان بەکاردێن. بۆ نموونە {{rn|MCM}} نوێنەری ساڵی ١٩٠٠ە، چونکە بریتییە لە {{math|1= ١٠٠٠ + ١٠٠٠ − ١٠٠ = ١٩٠٠}} بۆیە ساڵی ١٩١٢ بە شێوەی {{rn|MCMXII}} دەنووسرێت. ھەروەھا، بۆ ساڵەکانی سەدەی بیست و یەکەم، {{rn|MM}} نوێنەری ٢٠٠٠ە؛ بۆیە ساڵی ٢٠٢٦ بە شێوەی {{rn|{{#time:xrY}}}} دەنووسرێت. == ڕوونکردنەوە == ڕۆمییەکان بە پەیڕەویکردنی کۆمەڵێک یاسا، لە ڕێگەی ڕیزکردنی ئەم ھێمایانە ژمارەکانی دیکەیان دەنووسی. گرینگترین ئەو یاسایانە بریتین لە: * ئەگەر ھێمایەک لە لای ڕاستی ھێمایەکی دیکە بێت و بەھای کەمتر یان یەکسانی ھەبێت، بەھای ھەردوو ھێماکە کۆ دەکرێتەوە. {{ltr}} :III = ۱+۱+۱ = ۳ :XI = ۱۰+۱ = ۱۱ :VII = ۵+۱+۱ = ۷ {{ltr/end}} * ئەگەر ھێمایەک لە لای چەپی ھێمایەکی گەورەتر بێت، بەھای ھێمای بچووک لە ھێمای گەورە کەم دەکرێتەوە. {{ltr}} :IV = ۵-۱ = ۴ :IX = ۱۰-۱ = ۹ :CD = ۵۰۰-۱۰۰ = ۴۰۰ {{ltr/end}} * ئەگەر ھێمایەک بکەوێتە نێوان دوو ھێمای گەورەتر لە خۆی، سەرەتا لەگەڵ ھێمای لای ڕاستی خۆی ھەژمار دەکرێت (واتە لە بەھای ئەو کەم دەکرێتەوە)، پاشان ئەو ئەنجامە لەگەڵ ھێمای لای چەپ بە پێی یاسای یەکەم کۆ دەکرێتەوە. {{ltr}} :XIV = ۱۰+(۵-۱) = ۱۴ :MCM = ۱۰۰۰+(۱۰۰۰-۱۰۰) = ۱۹۰۰ {{ltr/end}} * بۆ ژمارە گەورەکانی ( <math>\le\,</math>۵٬۰۰۰ ) لە ھەندێک سەرچاوەدا ھێڵێکی ئاسۆیی لەسەر ھێماکە دادەنرێت کە بەھای ئەو ھێمایە ۱٬۰۰۰ ئەوەندە دەکات. بۆ نموونە :(۵٬۰۰۰ =<math>\overline{V}</math>) * بۆ ژمارە زۆر گەورەکان واتە ( <math>\le\,</math>۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ) ھیچ شێوازێکی یەکگرتوو و پەسەندکراو بوونی نییە، لە ھێندێک سەرچاوەدا دوو ھێڵی ئاسۆیی لەسەر ھێماکە دادەنرێت کە بەھای ئەو ھێمایە ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ ئەوەندە دەکات. وەکوو:(۵٬۰۰۰٬۰۰۰ =<span style="border-top:double 3px">V</span>) لە سیستەمی ژمارەنووسیی ڕۆمیدا ژمارەی [[سفر (ژمارە)|سفر]] بوونی نەبوو و بۆ پێکھێنانی ژمارەکان تەنھا دوو کرداری [[کۆکردنەوە]] و [[لێدەرکردن]] بەکار دەھات. لەبەر ئەوە، کردارەکانی وەک [[لێکدان]] و [[دابەشکردن]] کە ئێستا بە سیستەمی ژمارەنووسیی [[دەدەیی]] بە ئاسانی ئەنجام دەدرێن، بۆ ماتماتیکزانانی ڕۆمی کاتێکی زۆری دەخایاند. ئەم سیستەمە لە زۆر شوێن بەردەوام بەکار دەھات و تا سەدەی شانزدەھەمی زایینی ھێشتا لە ئەورووپا باو بوو، پێش ئەوەی سیستەمی ژمارەنووسیی [[دەدەیی]] بە تەواوی جێگای بگرێتەوە.<ref>کتاب از ریاضیات خود مطمئن شوید نویسندە علیرضا توکّلی صابری، صفحەی ۹٦</ref> == خشتەی ژمارەکان == {| style="border: 1px solid #FFFFFF; border-collapse:collapse;" cellpadding="5" rules="all" align=center |- | colspan="2" style="background:#707070; color:white" align="center"| '''۱ - ۱۰''' | colspan="2" style="background:#707070; color:white" align="center"| '''۱۱ - ۲۰''' | colspan="2" style="background:#907090; color:white" align="center"| '''x ۱۰''' | colspan="2" style="background:#709070; color:white" align="center"| '''x ۱۰۰''' |- | style="background:#D0D0D0" align="center"| 1 | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''I''' | style="background:#D0D0D0" align="center"|۱۱ | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''XI''' | style="background:#D0D0D0" align="center"| ۱۰ | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''X''' | style="background:#D0D0D0" align="center"| <small>۱۰۰</small> | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''C''' |- | style="background:#D0D0D0" align="center"| ۲ | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''II''' | style="background:#D0D0D0" align="center"| ۱۲ | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''XII''' | style="background:#D0D0D0" align="center"| ۲۰ | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''XX''' | style="background:#D0D0D0" align="center"|<small>۲۰۰</small> | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''CC''' |- | style="background:#D0D0D0" align="center"| ۳ | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''III''' | style="background:#D0D0D0" align="center"| ۱۳ | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''XIII''' | style="background:#D0D0D0" align="center"| ۳۰ | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''XXX''' | style="background:#D0D0D0" align="center"|<small>۳۰۰</small> | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''CCC''' |- | style="background:#D0D0D0" align="center"| ۴ | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''IV''' | style="background:#D0D0D0" align="center"| ۱۴ | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''XIV''' | style="background:#D0D0D0" align="center"| ۴۰ | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''XL''' | style="background:#D0D0D0" align="center"|<small>۴۰۰</small> | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''CD''' |- | style="background:#D0D0D0" align="center"| ۵ | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''V''' | style="background:#D0D0D0" align="center"| ۱۵ | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''XV''' | style="background:#D0D0D0" align="center"| ۵۰ | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''L''' | style="background:#D0D0D0" align="center"|<small>۵۰۰</small> | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''D''' |- | style="background:#D0D0D0" align="center"| ۶ | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''VI''' | style="background:#D0D0D0" align="center"| ۱۶ | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''XVI''' | style="background:#D0D0D0" align="center"| ۶۰ | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''LX''' | style="background:#D0D0D0" align="center"|<small>۶۰۰</small> | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''DC''' |- | style="background:#D0D0D0" align="center"| ۷ | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''VII''' | style="background:#D0D0D0" align="center"| ۱۷ | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''XVII''' | style="background:#D0D0D0" align="center"| ۷۰ | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''LXX''' | style="background:#D0D0D0" align="center"|<small>۷۰۰</small> | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''DCC''' |- | style="background:#D0D0D0" align="center"| ۸ | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''VIII''' | style="background:#D0D0D0" align="center"| ۱۸ | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''XVIII''' | style="background:#D0D0D0" align="center"| ۸۰ | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''LXXX''' | style="background:#D0D0D0" align="center"|<small>۸۰۰</small> | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''DCCC''' |- | style="background:#D0D0D0" align="center"| ۹ | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''IX''' | style="background:#D0D0D0" align="center"| ۱۹ | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''XIX''' | style="background:#D0D0D0" align="center"| ۹۰ | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''XC''' | style="background:#D0D0D0" align="center"|<small>۹۰۰</small> | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''CM''' |- | style="background:#D0D0D0" align="center"| ۱۰ | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''X''' | style="background:#D0D0D0" align="center"| ۲۰ | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''XX''' | style="background:#D0D0D0" align="center"| ۱۰۰ | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''C''' | style="background:#D0D0D0" align="center"|<small>۱۰۰۰</small> | style="background:#c0cfe4" align="center" | '''M''' |- | colspan="4" style="background:#707070; color:white" align="center"| | colspan="2" style="background:#907090; color:white" align="center"| | colspan="2" style="background:#709070; color:white" align="center"| |} <!--/--> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * کتاب از ریاضیات خود مطمئن شوید نویسندە علیرضا توکّلی صابری، انتشارات دفتر امور کمک آموزشی و کتابخانەھا، تهران سال ۱۳۶۵ {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر= https://en.wikipedia.org/wiki/Roman_numerals| سەردێڕ=Roman numerals | زمان= ئینگلیزی | سەردان= ۲۷ی تەممووزی ٢٠٢٦}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک|تیۆریی ژمارەکان|نووسین}} {{پۆلی کۆمنز|Roman numerals}} [[پۆل:ئەلفوبێی لاتینی]] 179optgtx3sqfyo6osa07aauxn3b717 0 299529 1613546 1613117 2026-07-30T17:05:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:مێژوو|مێژوو]]، [[دەروازە:چین|چین]]، [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:ڕووسیا|ڕووسیا]] و [[دەروازە:فەڕەنسا|فەڕەنسا]] 1613546 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" | colspan="2" |'''ئۆیراتەکان''' <span title="Oirat-language text"><span lang="xal">'''Өөрд'''</span></span> <span style="font-size: 85%;"><span title="Oirat-language romanization">'''''Öörd'''''</span></span> <span lang="xal-Mong" class="font-mong" style="display:inline-block; font-weight:normal; font-size: 1.25em; line-height: 1.2em; -webkit-writing-mode: vertical-lr; -o-writing-mode: vertical-lr; -ms-writing-mode: tb-lr; writing-mode: tb-lr; writing-mode: vertical-lr;; text-orientation: sideways; vertical-align:text-top; ">'''ᡆᡕᡅᠷᠠᡑ'''</span> |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Bukar',_Michail_-_Ehepaar_aus_dem_Volksstamm_der_Kalmyken_in_ihrer_Nationaltracht_(Zeno_Fotografie).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bukar',_Michail_-_Ehepaar_aus_dem_Volksstamm_der_Kalmyken_in_ihrer_Nationaltracht_(Zeno_Fotografie).jpg|بێچوارچێوە]]<div class="infobox-caption">[[کالمیکەکان]]، گرووپێکی بچووکتری سەر بە ئۆیراتەکان</div> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#b0c4de; color:inherit;" |کۆی دانیشتووان |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |٨٨٥،٨٩٣ |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#b0c4de; color:inherit;" |ئەو ناوچانەی کە ژمارەی دانیشتووانیان بەرچاوە |- ! scope="row" class="infobox-label" style="font-weight:normal;" |<span class="flagicon nowrap">[[File:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|link=|alt=|سنوور|23x23پیکسڵ]] </span>[[چین]] <span style="font-size: 85%;">(بە شێوەکی سەرەکی لە [[شینجیانگ]] و چینگھای)</span> | class="infobox-data" |٤٢٢،٠٠٠ (٢٠٢٠) |- ! scope="row" class="infobox-label" style="font-weight:normal;" |<span class="flagicon nowrap">[[File:Flag_of_Mongolia.svg|link=|alt=|سنوور|23x23پیکسڵ]] </span>[[مەنگۆلیا]] | class="infobox-data" |٢٨٤،٣٤٦ (٢٠٢٥) |- ! scope="row" class="infobox-label" style="font-weight:normal;" |<span class="flagicon nowrap">[[File:Flag_of_Russia.svg|link=|alt=|سنوور|23x23پیکسڵ]] </span>[[ڕووسیا]] | class="infobox-data" |١٧٩،٥٤٧ (سەرژمێریی ٢٠٢١) |- ! scope="row" class="infobox-label" style="font-weight:normal;" |<span data-sort-value="Kemerovo Oblast"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Kemerovo_Oblast.svg|link=|alt=|سنوور|23x23پیکسڵ]]</span></span> <span data-sort-value="Kemerovo Oblast">[[:en:Kemerovo_Oblast|کێمیرۆ]] (بەشێک لە ڕووسیا)</span> | class="infobox-data" |٥٠٠ (٢٠٢١) |- ! scope="row" class="infobox-label" style="font-weight:normal;" |<span class="flagicon nowrap">[[File:Flag_of_Kyrgyzstan.svg|link=|alt=|سنوور|23x23پیکسڵ]] </span>[[قرغیزستان]] | class="infobox-data" |١٢،٠٠ (٢٠١٨) |- ! scope="row" class="infobox-label" style="font-weight:normal;" |<span class="flagicon nowrap">[[File:Flag_of_Uzbekistan.svg|link=|alt=|سنوور|23x23پیکسڵ]] </span>[[ئۆزبەکستان]] | class="infobox-data" |١،٠٠٠ |- ! scope="row" class="infobox-label" style="font-weight:normal;" |ئەوانی تر | class="infobox-data" |٥،٠٠٠ |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#b0c4de; color:inherit;" |زمانەکان |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |سەرەکی: ئۆیرات، ڕووسی، زمانە مەنگۆلییەکانی تر ناوچەیی: چینی |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#b0c4de; color:inherit;" |دین |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |[[:en:Tibetan_Buddhism|بودیزمی تبتی]]، شەمەنیزمی مەنگۆلی، کەمینەیەک لە: ئیسلام<ref name="FOOTNOTEMinahan2014209">[[Oirats#CITEREFMinahan2014|Minahan 2014]], p.&nbsp;209.</ref> |} '''ئۆیرات''' یان '''ئۆیراتەکان''' ({{Langx|mn|Ойрад}}) یان '''ئۆیرد''' ( {{Langx|mn|Ойрд}}، {{Langx|xal|Өөрд}})، پێشتر بە '''ئێلووت''' و '''ئێلێوت''' ناسرابوون ({{بە چینی|厄魯特}})<ref>[https://collections.nmth.gov.tw/CollectionContent.aspx?a=132&rno=2002.006.0002 Robert de Vaugondy〈亞洲圖〉] 國立臺灣歷史博物館典藏網</ref><ref>[[Owen Lattimore]], ''The Desert Road to Turkestan''. (For Lattimore, Euleuths are "the great western group of tribes which marks in all probability a primitive racial cleavage" (p. 101 in the ca. 1929 edition). Lattimore further (p. 139 refers to Samuel Couling of ''[[The Encyclopaedia Sinica]]'' (1917), according to whom the spelling "Eleuth" was due to French missionaries, representing the sound of something like [[Ölöt]]. Into Chinese, the same name was transcribed as (Pinyin: Elute; Mongolian: ''Olot'').))</ref> گرووپێکی ڕۆژئاواترینی [[مەغۆل|مەغۆلەکانن]]، کە نیشتمانی باووباپیرانیان لە ناوچەی [[زنجیرەچیای ئەڵتای|ئاڵتای]] لە [[سیبیریا]] و [[شینجیانگ]] و ڕۆژئاوای مەنگۆلیایە.{{Sfn|West|2010}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Oirats}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|چین|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ڕووسیا|فەڕەنسا}} [[پۆل:خەڵکی مەغۆل]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕووسیا]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی چین]] [[پۆل:کالمیکیا]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی]] [[پۆل:Articles using infobox ethnic group with image parameters]] [[پۆل:"Related ethnic groups" needing confirmation]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] 9y5dzwbm92hfxsjwbuajzoi22syw2pk 0 299567 1613544 1613125 2026-07-30T17:04:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:شانۆ|شانۆ]] 1613544 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = یۆھانس کریش | image = Johannes Krisch (Premiere 'Vielleicht in einem anderen Leben', 2011).jpg | caption = یۆھانس کریش لە ساڵی ٢٠١١ | birth_date = {{Birth date|١٩٦٦|١٢|٠٨|df=y}} | birth_place = [[ڤیێنا]]، [[نەمسا]] | death_date = {{Death date and age|٢٠٢٦|٠٧|٢٧|١٩٦٦|١٢|٠٨|df=y}} | death_place = ڤیێنا، نەمسا | other_names = | occupation = ئەکتەر | years_active = ١٩٨٧–٢٠٢٦ }} '''یۆھانس کریش''' ({{بە ئەڵمانی|Johannes Krisch}}؛ ٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٦ لە [[ڤیێنا]] – ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ لە ڤێینا) [[ئەکتەر]]ێکی [[نەمسا]]یی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://diepresse.com/home/leben/mensch/4607908/Johannes-Krisch_Ich-habe-mich-auf-der-Buehne-geschaemt|سەردێڕ=Johannes Krisch: "Ich habe mich auf der Bühne geschämt"|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|وێبگە=Die Presse}}</ref> ئەو لە ١٩٨٧ دەستی بە چالاکی کرد و ھەتا ٢٠٢٦ بەردەوام بوو. کریش لە ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦، لە تەمەنی ٥٩ ساڵیدا کۆچی کواییی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.krone.at/4234046|سەردێڕ=Schauspiellegende Johannes Krisch (59) gestorben|ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=Kronen Zeitung}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0471406}} * {{discogs artist|Johannes Krisch}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|تەلەڤیزیۆن|فیلم|ئەکتەران|ھونەرەکان|نەمسا|شانۆ}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Johannes Krisch}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] ckvob3ybnsppcwst4wicz2oy9d1nbgc 0 299576 1613424 1613055 2026-07-30T12:09:23Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613424 wikitext text/x-wiki {{Short description|بەشێک لە دوورگەی سپری لە ناوەندی بەرلین}} {{Use dmy dates|date=July 2025}} {{Infobox UNESCO World Heritage Site |name = دوورگەی مۆزەخانە<br />''Museumsinsel'' |image = Berlin Museumsinsel Fernsehturm.jpg |caption = {{بنز|مۆزەخانەی بۆدە|en|Bode Museum|lt=مۆزەخانەی بۆدە-موزیەم}} لە دوورگەی مۆزەخانە |location = {{بنز|بەرلین|en|Berlin|lt=بەرلین}}، {{بنز|ئەڵمانیا|en|Germany|lt=ئەڵمانیا}} |criteria = کولتووری: ii, iv |ID = 896 |year = 1999 |coordinates = {{coord|52|31|17|N|13|23|44|E}} |mapframe-zoom = 14 |pushpin_map = Germany#Berlin |area = {{convert|8.6|ha|acre|abbr=on}} |buffer_zone = {{convert|22.5|ha|acre|abbr=on}} |embedded = [[Image:Karte berlin museumsinsel.png|upright|270px|]]<br />شوێنی دوورگەی مۆزەخانە (بە سوور) لەسەر دوورگەی سپری }} '''دوورگەی مۆزەخانە''' (بە ئەڵمانی: {{langx|de|Museumsinsel}}، {{IPA|de|muˈzeːʊmsˌɪnzl̩|pron|LL-Q188 (deu)-Sebastian Wallroth-Museumsinsel (Berlin).wav}}) کۆمەڵەیەکی {{بنز|مۆزەخانە|en|museum|lt=مۆزەخانە}}یە لە بەشی باکووری دوورگەی {{بنز|سپری (ڕووبار)|en|Spree (river)|lt=سپری}} لە {{بنز|میته (ناوچە)|en|Mitte (locality)|lt=ناوەندی مێژوویی}} {{بنز|بەرلین|en|Berlin|lt=بەرلین}}، ئەڵمانیا. یەکێکە لە پڕسەردانترین شوێنە سەرنجڕاکێشەکانی پایتەخت و یەکێکە لە گرنگترین شوێنە مۆزەخانەیییەکان لە {{بنز|ئەورووپا|en|Europe|lt=ئەورووپا}}. لە بنەڕەتدا لە نێوان ساڵانی ١٨٣٠ بۆ ١٩٣٠ دروست کراوە، لە سەرەتادا بە فەرمانی {{بنز|شانشینی پرووسیا|en|Kingdom of Prussia|lt=پاشاکانی پرووسیا}}، و بەپێی پلانی پێنج تەلارساز، دوورگەی مۆزەخانە لە ساڵی ١٩٩٩دا وەک {{بنز|شوێنەواری میراتی جیھانی|en|World Heritage Site|lt=شوێنەواری میراتی جیھانی}}ی {{بنز|یوونێسکۆ|en|UNESCO|lt=یوونێسکۆ}} دەستنیشان کرا بەھۆی گەواھیدانی بۆ پەرەسەندنی تەلارسازی و کولتووریی مۆزەخانەکان لە سەدەکانی ١٩ و ٢٠دا. پێکھاتووە لە {{بنز|مۆزەخانەی ئاڵتێس|en|Altes Museum|lt=مۆزەخانەی ئاڵتێس}}، {{بنز|مۆزەخانەی نۆیێس|en|Neues Museum|lt=مۆزەخانەی نۆیێس}}، {{بنز|ئاڵتێ ناسیۆناڵگالێری|en|Alte Nationalgalerie|lt=ئاڵتێ ناسیۆناڵگالێری}}، {{بنز|مۆزەخانەی بۆدە|en|Bode Museum|lt=مۆزەخانەی بۆدە-موزیەم}} و {{بنز|مۆزەخانەی پێرگامۆن|en|Pergamon Museum|lt=مۆزەخانەی پێرگامۆن}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://whc.unesco.org/en/list/896 |سەردێڕ= Museumsinsel (Museum Island), Berlin |وێبگە= UNESCO World Heritage Centre |بڵاوکەرەوە= United Nations Educational Scientific and Cultural Organization |ڕێکەوتی سەردان= ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەو پێیەی دەستنیشانکردنی دوورگەی مۆزەخانە تەواوی دوورگەی سپری لە باکووری شەقامی کارل لیبکنێشت دەگرێتەوە، {{بنز|کڵێسای بەرلین|en|Berlin Cathedral|lt=کڵێسای بەرلین}}ی مێژوویش لەوێ ھەڵکەوتووە، لە تەنیشت پارکی کراوەی {{بنز|لوستگارتن|en|Lustgarten|lt=لوستگارتن}}. لە باشووری شەقامی {{بنز|کارل لیبکنێشت|en|Liebknecht|lt=لیبکنێشت}}، {{بنز|کۆشکی بەرلین|en|Berlin Palace|lt=کۆشکی بەرلین}}ی نۆژەنکراوە مۆزەخانەی {{بنز|مەکۆی ھومبۆڵت|en|Humboldt Forum|lt=مەکۆی ھومبۆڵت}}ی تێدایە کە لە ساڵی ٢٠٢٠دا کرایەوە. ھەروەھا لە تەنیشتییەوە، لەودیو لقی ڕۆژاوای ڕووباری سپری، {{بنز|مۆزەخانەی مێژوویی ئەڵمانی|en|German Historical Museum|lt=مۆزەخانەی مێژوویی ئەڵمانی}} ھەڵکەوتووە. لە دوای {{بنز|یەکگرتنەوەی ئەڵمانیا|en|German reunification|lt=یەکگرتنەوەی ئەڵمانیا}}وە، دوورگەی مۆزەخانە بەپێی پلانێکی گشتگیر نۆژەن کراوەتەوە و فراوان کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.museumsinsel-berlin.de/en/home/ |سەردێڕ=Masterplan Museumsinsel |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230204044200/https://www.museumsinsel-berlin.de/en/home/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، سەنتەرێکی نوێی سەردانیکەران و پێشانگایەکی ھونەری، بە ناوی {{بنز|پێشانگای جەیمس سیمۆن|en|James Simon Gallery|lt=پێشانگای جەیمس سیمۆن}} (لە دیزاینی تەلارسازێکی شەشەم)، لە ناوەندی شوێنەواری میراتی دوورگەی مۆزەخانە کرایەوە. == پوختە == دوورگەی مۆزەخانە بەو ناوە دەناسرێت بەھۆی کۆمەڵەی {{بنز|مۆزەخانە|en|museum|lt=مۆزەخانە}} گرنگەکانی سەر ئاستی نێودەوڵەتی، کە ھەموویان بەشێکن لە {{بنز|مۆزەخانە دەوڵەتییەکانی بەرلین|en|Berlin State Museums|lt=مۆزەخانە دەوڵەتییەکانی بەرلین}} و بەشی باکووری دوورگەی سپرییان داگیر کردووە. لە ساڵی ١٩٩٩دا، ئەم کۆمەڵە مۆزەخانەیە خرایە سەر لیستی {{بنز|شوێنەوارەکانی میراتی جیھانی|en|World Heritage Sites|lt=شوێنەوارەکانی میراتی جیھانی}}ی {{بنز|یوونێسکۆ|en|UNESCO|lt=یوونێسکۆ}} بەھۆی شایەتییە ناوازەکەی بۆ پەرەسەندنی مۆزەخانەکان وەک دیاردەیەکی کۆمەڵایەتی و کولتووری و پەرەسەندنی ھاوتای تەلارسازیی مۆزەخانەکان. * {{بنز|مۆزەخانەی ئاڵتێس|en|Altes Museum|lt=مۆزەخانەی ئاڵتێس}} (مۆزەخانەی کۆن) کە لە کاتی دروستکردنیدا لە ٣ی ئابی ١٨٣٠ بە ''Königliches Museum'' (مۆزەخانەی شاھانە) ناودەبرا، تا ئەوکاتەی لە ساڵی ١٨٤١ ناوی گۆڕدرا. مۆزەخانەکە بە فەرمانی {{بنز|کارل فریدریش شینکێل|en|Karl Friedrich Schinkel|lt=کارل فریدریش شینکێل}} تەواو کرا. * {{بنز|مۆزەخانەی نۆیێس|en|Neues Museum|lt=مۆزەخانەی نۆیێس}} (مۆزەخانەی نوێ) لە ساڵی ١٨٥٩ تەواو کرا بەپێی پلانەکانی {{بنز|فریدریش ئۆگست شتولەر|en|Friedrich August Stüler|lt=فریدریش ئۆگست شتولەر}}، کە خوێندکاری شینکێل بوو. لە {{بنز|جەنگی جیھانیی دووەم|en|World War II|lt=جەنگی جیھانیی دووەم}}دا وێران بوو، پاشان لەژێر سەرپەرشتی {{بنز|دەیڤد چیپەرفیڵد|en|David Chipperfield|lt=دەیڤد چیپەرفیڵد}} بۆ {{بنز|مۆزەخانەی میسریی بەرلین|en|Egyptian Museum of Berlin|lt=مۆزەخانەی میسریی بەرلین}} دووبارە دروست کرایەوە و لە ساڵی ٢٠٠٩ کرایەوە. * {{بنز|ئاڵتێ ناسیۆناڵگالێری|en|Alte Nationalgalerie|lt=ئاڵتێ ناسیۆناڵگالێری}} (پێشانگای نیشتمانیی کۆن) لە ساڵی ١٨٧٦ تەواو کرا، دیسان بەپێی دیزاینەکانی {{بنز|فریدریش ئۆگست شتولەر|en|Friedrich August Stüler|lt=فریدریش ئۆگست شتولەر}}، بۆ لەخۆگرتنی کۆمەڵەیەک لە ھونەری سەدەی ١٩یەم کە لەلایەن بانکیی یۆواخیم ھـ. ڤ. ڤاگنەرەوە بەخشرابوو. * {{بنز|مۆزەخانەی بۆدە|en|Bode Museum|lt=مۆزەخانەی بۆدە}} لە نووکی باکووری دوورگەکەدایە، لە ساڵی ١٩٠٤ کرایەوە و ئەوکات پێی دەگوترا ''Kaiser-Friedrich-Museum'' (مۆزەخانەی قەیسەر فریدریش). ئەم مۆزەخانەیە کۆمەڵەی پەیکەرسازی و ھونەری کۆتاییی سەردەمی دێرین و بیزەنتی نمایش دەکات. * {{بنز|مۆزەخانەی پێرگامۆن|en|Pergamon Museum|lt=مۆزەخانەی پێرگامۆن}}، کە لە نێوان ساڵانی ١٩١٠ بۆ ١٩٣٠ دروست کراوە، چەندین بینای زەبەلاح و گرنگی مێژووییی دووبارە دروستکراوە لەخۆدەگرێت، وەک {{بنز|قوربانگای پێرگامۆن|en|Pergamon Altar|lt=قوربانگای پێرگامۆن}} و {{بنز|دەروازەی عەشتار|en|Ishtar Gate|lt=دەروازەی عەشتار}}ی بابل. * {{بنز|کڵێسای بەرلین|en|Berlin Cathedral|lt=کڵێسای بەرلین}} ھەرچەندە خۆی مۆزەخانە نییە بەڵام کڵێسایەکی گرنگی مێژوویییە، کە گۆڕستانی خانەدانەکانی {{بنز|بنەماڵەی ھۆھێنزۆلێرن|en|House of Hohenzollern|lt=بنەماڵەی ھۆھێنزۆلێرن}} لەخۆدەگرێت. * پارکی کراوەی {{بنز|لوستگارتن|en|Lustgarten|lt=لوستگارتن}}. * {{بنز|پێشانگای جەیمس سیمۆن|en|James Simon Gallery|lt=پێشانگای جەیمس سیمۆن}}، کە سەنتەری سەردانیکەرانە و لە ساڵی ٢٠١٩ کرایەوە، لەسەر شوێنی پێشووی "پاکھۆف" (کۆگای بینای خزمەتگوزاری)ی سەدەی ١٩یەم دروست کراوە، کە پێکھاتەیەک بوو لە دیزاینی شینکێل و لە ساڵی ١٩٣٨ ڕووخێنرابوو. لە نزیکەوە: * {{بنز|مەکۆی ھومبۆڵت|en|Humboldt Forum|lt=مەکۆی ھومبۆڵت}} لە کۆتاییی ساڵی ٢٠٢٠دا لە {{بنز|کۆشکی بەرلین|en|Berlin Palace|lt=کۆشکی بەرلین}}ی نۆژەنکراوە لە بەرامبەر کڵێسای بەرلین و پارکی لوستگارتن کرایەوە، و ھەردوو {{بنز|مۆزەخانەی ئیتنۆلۆژیی بەرلین|en|Ethnological Museum of Berlin|lt=مۆزەخانەی ئیتنۆلۆژیی بەرلین}} و {{بنز|مۆزەخانەی ھونەری ئاسیا|en|Museum of Asian Art|lt=مۆزەخانەی ھونەری ئاسیا}}ی لەخۆگرت؛ ھەردووکیان دامەزراوەی جێنشینی ژووری ھونەری دێرینی پرووسیان، کە ئەویش لە کۆشکی بەرلین بوو و لە ناوەڕاستی سەدەی ١٦ەمدا دامەزرابوو. لە کۆتاییی ساڵی ٢٠٢٢دا، کردنەوەی باڵی ڕۆژھەڵات کە کۆتا بەشی مۆزەخانەی مەکۆی ھومبۆڵت بوو، بە مانای ئەوە بوو کە مۆزەخانەی مەکۆی ھومبۆڵت لە کۆتاییدا بە تەواوی تەواو بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Completed Humboldt Forum opens in Berlin – DW – 09/16/2022 |ناونیشان=https://www.dw.com/en/completed-humboldt-forum-opens-in-berlin/a-63146991 |ئیش=dw.com |زمان=en}}</ref> * {{بنز|مۆزەخانەی مێژوویی ئەڵمانی|en|German Historical Museum|lt=مۆزەخانەی مێژوویی ئەڵمانی}}، لە بینای مێژووییی {{بنز|زۆیگھاوس|en|Zeughaus|lt=زۆیگھاوس}}، و بەشێکی فراوانکراو لە دیزاینی {{بنز|ئای. ئێم. پەی|en|I. M. Pei|lt=ئای. ئێم. پەی}} لەخۆدەگرێت، دەکەوێتە بەرامبەر پارکی لوستگارتن، تەنھا لە دەرەوەی دوورگەکە، بە درێژاییی شەقامی {{بنز|ئونتەر دێن لیندن|en|Unter den Linden|lt=ئونتەر دێن لیندن}}. == مێژوو == یەکەمین ھۆڵی پێشانگا لە ساڵی ١٧٩٧ لەسەر پێشنیاری شوێنەوارناس {{بنز|ئالۆیس ھیرت|en|Aloys Hirt|lt=ئالۆیس ھیرت}} دروست کرا. لە ساڵی ١٨٢٢دا، شینکێل پلانەکانی بۆ مۆزەخانەی ئاڵتێس دیزاین کرد بۆ لەخۆگرتنی کۆمەڵەی شاھانەی {{بنز|ئانتیکێنساملونگ بەرلین|en|Antikensammlung Berlin|lt=ئانتیکێنساملونگ}}، ڕێکخستنی کۆمەڵەکە لەلایەن {{بنز|ڤیلھێلم فۆن ھومبۆڵت|en|Wilhelm von Humboldt|lt=ڤیلھێلم فۆن ھومبۆڵت}}ەوە سەرپەرشتی دەکرا. دوورگەکە، کە لە بنەڕەتدا ناوچەیەکی نیشتەجێبوون بوو، لەلایەن پاشا {{بنز|فریدریش ویلھێلمی چوارەمی پرووسیا|en|Frederick William IV of Prussia|lt=فریدریش ویلھێلمی چوارەمی پرووسیا}} لە ساڵی ١٨٤١دا بۆ "ھونەر و زانست" تەرخان کرا. بەردەوام فراوانتر کرا لە سەردەمی پاشا یەک لەدوای یەکەکانی {{بنز|شانشینی پرووسیا|en|Kingdom of Prussia|lt=پرووسیا}}دا، و کۆمەڵە ھونەری و شوێنەوارییەکانی مۆزەخانەکە دوای ساڵی ١٩١٨ کران بە دامەزراوەیەکی گشتی. ئەمڕۆ لەلایەن لقی {{بنز|مۆزەخانە دەوڵەتییەکانی بەرلین|en|Berlin State Museums|lt=مۆزەخانە دەوڵەتییەکانی بەرلین}}ی سەر بە {{بنز|دامەزراوەی کەلەپووری کولتووریی پرووسیا|en|Prussian Cultural Heritage Foundation|lt=دامەزراوەی کەلەپووری کولتووریی پرووسیا}}وە بەڕێوەدەبرێن. [[Image:Bundesarchiv Bild 183-12947-0003, Berlin, Bodemuseum, Pergamonmuseum.jpg|thumb|left|دوورگەی مۆزەخانە لەگەڵ مۆزەخانەکانی پێرگامۆن و بۆدە، ١٩٥١]] دوورگەی مۆزەخانە زیاتر پێکھاتووە لە پارکی {{بنز|لوستگارتن|en|Lustgarten|lt=لوستگارتن}} و {{بنز|کڵێسای بەرلین|en|Berlin Cathedral|lt=کڵێسای بەرلین}}. لە نێوان مۆزەخانەکانی بۆدە و پێرگامۆن، پردی ھێڵی ئاسنی {{بنز|شتادتبان (بەرلین)|en|Berlin Stadtbahn|lt=شتادتبان}} تێدەپەڕێت. خاکی باشووری تەنیشتی شوێنی {{بنز|کۆشکی بەرلین|en|Berlin Palace|lt=کۆشکی بەرلین}}ی شاھانە و ئیمپراتۆریی پێشوو و {{بنز|کۆشکی کۆماری، بەرلین|en|Palace of the Republic, Berlin|lt=کۆشکی کۆماری}}یە. کۆمەڵە پرووسییەکان لە سەردەمی جەنگی سارددا و لە کاتی دابەشبوونی شارەکەدا لێک جیاکرانەوە، بەڵام دوای {{بنز|یەکگرتنەوەی ئەڵمانیا|en|German reunification|lt=یەکگرتنەوەی ئەڵمانیا}} یەکخرانەوە، بەدەر لە ھەندێک ھونەر و {{بنز|شوێنەوار (شوێنەوارناسی)|en|Artifact (archaeology)|lt=شوێنەوارەکان}} کە دوای جەنگی جیھانیی دووەم لەلایەن {{بنز|ھاوپەیمانانی جەنگی جیھانیی دووەم|en|Allies of World War II|lt=ھێزەکانی ھاوپەیمانان}}ەوە بردرابوون. ئەمانە بریتین لە {{بنز|گەنجینەی پریام|en|Priam's Treasure|lt=گەنجینەی پریام}}، کە بە ''زێڕی {{بنز|ترۆیا|en|Troy|lt=ترۆیا}}''ش ناودەبرێت، و لەلایەن {{بنز|ھاینریش شلیمان|en|Heinrich Schliemann|lt=ھاینریش شلیمان}} لە ساڵی ١٨٧٣ ھەڵکەندراوە، پاشان بە قاچاخ لە تورکیاوە براوەتە بەرلین و بە قاچاخی لە ئەڵمانیاوە براوەتە مۆسکۆ. ئەمڕۆ لە {{بنز|مۆزەخانەی پوشکین|en|Pushkin Museum|lt=مۆزەخانەی پوشکین}} لە {{بنز|مۆسکۆ|en|Moscow|lt=مۆسکۆ}} پارێزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ancient Troy and Schliemann's excavations |ناونیشان=https://pushkinmuseum.art/museum/buildings/main/floor1/3_troy/index.php?lang=en}}</ref> سەبارەت بە مۆزەخانە گەورەکانی شارەکە، زۆربەی دەیەی ١٩٩٠ی خایاند تا کۆدەنگییەک دروست ببێت لەسەر ئەوەی کە باڵەخانەکانی دوورگەی مۆزەخانە دەبێت نۆژەن و مۆدێرن بکرێنەوە، لەگەڵ پەسەندکردنی کۆتاییی پلانی وریاکارانەی بەڕێوەبەری گشتی ڤۆڵف-دیتەر دوبە بۆ بەکارھێنانیان لە کانوونی دووەمی ١٩٩٩. پاشان، دوای شەش مانگ، پیتەر-کلاوس شوستەر دەستی بەکار کرد و بەرنامەیەکی زۆر گەورەتری خستەگەڕ بە ئامانجی گۆڕینی دوورگەی مۆزەخانە بۆ ''لوڤر لەسەر سپری''.<ref>Alan Riding (12 March 2002), [https://www.nytimes.com/2002/03/12/arts/berlin-banking-its-museums-seeking-new-identity-city-shakes-up-its-art-legacy.html Berlin, Banking on Its Museums; Seeking a New Identity, the City Shakes Up Its Art Legacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180129032126/http://www.nytimes.com/2002/03/12/arts/berlin-banking-its-museums-seeking-new-identity-city-shakes-up-its-art-legacy.html |date=29 January 2018 }} ''{{بنز|نیویۆرک تایمز|en|New York Times|lt=نیویۆرک تایمز}}''.</ref> حکوومەتی فیدراڵی بەڵێنی دا تا ساڵی ٢٠١٠ ساڵانە ٢٠ ملیۆن دۆلار دابین بکات بۆ ئەو پڕۆژانەی کە پێگەی بەرلین بەرز دەکەنەوە و {{بنز|یوونێسکۆ|en|UNESCO|lt=یوونێسکۆ}}ش دوورگەکەی وەک {{بنز|شوێنەواری میراتی جیھانی|en|World Heritage Site|lt=شوێنەواری میراتی جیھانی}} دەستنیشان کرد.<ref>Desmond Butler (2 December 2001), [https://www.nytimes.com/2001/12/02/world/berlin-museum-s-revival-bolsters-german-identity.html Berlin Museum's Revival Bolsters German Identity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306132026/http://www.nytimes.com/2001/12/02/world/berlin-museum-s-revival-bolsters-german-identity.html |date=6 March 2016 }} ''{{بنز|نیویۆرک تایمز|en|New York Times|lt=نیویۆرک تایمز}}''.</ref> ناوەڕۆکی مۆزەخانەکان بەم شێوەیە بڕیاریان لەسەر درا: مۆزەخانەی پێرگامۆن، بەو قوربانگایە یۆنانییەی کە ناوەکەی لێوە وەرگرتووە، زۆربەی کۆمەڵەکەی پاراست و وەک مۆزەخانەیەکی تەلارسازیی دێرین پێناسە کرا. مۆزەخانەی نۆیێس شتومەکە شوێنەوارییەکان و پەیکەرە میسری و ئیتروسکییەکانی خستەڕوو، لەوانەش پەیکەری بەناوبانگی نیوەییی {{بنز|نەفەرتیتی|en|Queen Nefertiti|lt=شاژن نەفەرتیتی}}. مۆزەخانەی ئاڵتێس، کە کۆنترین مۆزەخانەی دوورگەکەیە، ھونەری یۆنانی و ڕۆمانی لە نھۆمی یەکەمیدا نمایش دەکرد و پێشانگاکانی لە نھۆمی دووەمیدا بەڕێوەدەبرد. تابلۆکانی مۆزەخانەی بۆدە لە کۆتایییەکانی سەردەمی بیزەنتییەوە تا ساڵی ١٨٠٠ی دەگرتەوە. و وەک ئێستا، ئاڵتێ ناسیۆناڵگالێری سەدەی ١٩یەم دەگرێتەوە. کاتێک ئەم پرۆسەیە تەواو دەبێت، لەوانەیە تا ساڵی ٢٠٢٠، کۆمەڵە تابلۆکانی گێمێڵدەگالێری دەگوازرێنەوە بۆ بۆدە، لەگەڵ پاشکۆیەکی نوێ، و دوورگەی مۆزەخانە ھەموو ھونەرەکان لە شارستانییەتە دێرینەکانەوە تا ساڵی ١٩٠٠ نمایش دەکات.<ref>Alan Riding (27 November 2006), [https://www.nytimes.com/2006/11/27/arts/design/27bode.html German Museums Move Closer to Reunification] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180111170445/http://www.nytimes.com/2006/11/27/arts/design/27bode.html |date=11 January 2018 }} ''{{بنز|نیویۆرک تایمز|en|New York Times|lt=نیویۆرک تایمز}}''.</ref> {{بنز|پێشانگای جەیمس سیمۆن|en|James Simon Gallery|lt=پێشانگای جەیمس سیمۆن}}، کە سەنتەرێکی سەردانیکەرانە بە تێچووی ١٥٧ ملیۆن دۆلار و لەلایەن تەلارسازی بەریتانی {{بنز|دەیڤد چیپەرفیڵد|en|David Chipperfield|lt=دەیڤد چیپەرفیڵد}}ەوە دیزاین کراوە، لە ساڵی ٢٠١٩دا دروستکردنی تەواو بوو و لە تەنیشت مۆزەخانەی نۆیێس ھەڵکەوتووە. بە مۆزەخانەکانی نۆیێس، ئاڵتێس، پێرگامۆن و بۆدە دەبەسترێتەوە لە ڕێگەی ڕێڕەوێکی ژێرزەوییەوە کە بە شتومەکە شوێنەوارییەکان ڕازێنراوەتەوە. کاتێک پلانی گشتگیری دوورگەی مۆزەخانە تەواو دەبێت، ئەوەی پێی دەوترێت پیاسەی شوێنەوارناسی چوار لە پێنج مۆزەخانەکەی دوورگەی مۆزەخانە بەیەکەوە دەبەستێتەوە. پیاسەکە لە مۆزەخانەی کۆنەوە لە باشوور دەست پێدەکات، بە ناو مۆزەخانەی نوێ و مۆزەخانەی پێرگامۆندا تێدەپەڕێت و لە مۆزەخانەی بۆدە، کە لە نووکی باکووری دوورگەکەدایە، کۆتایی دێت. پێش جەنگی جیھانیی دووەم، ئەم مۆزەخانانە لە ڕێگەی پردی سەر زەوییەوە بەیەکەوە بەسترابوونەوە؛ کە بەھۆی کاریگەرییەکانی جەنگەوە وێران بوون. ھەرگیز پلانی دووبارە دروستکردنەوەیان نەبووە؛ لە جیاتی ئەوە، حەوشە ناوەندییەکانی مۆزەخانە جیاوازەکان نزم دەکرێنەوە، کە ئەمە پێشتر لە مۆزەخانەی بۆدە و مۆزەخانەی نوێدا کراوە. ئەوان لە ڕێگەی پێشانگای ژێرزەوییەوە بەیەکەوە دەبەسترێنەوە. بە جۆرێک، ئەم پیاسە شوێنەوارناسییە دەتوانرێت وەک شەشەمین مۆزەخانەی دوورگەکە سەیر بکرێت، چونکە نەک تەنیا وەک ڕێڕەوێکی پێکبەستنەوە داڕێژراوە بەڵکو وەک ژوورێکی پێشانگای درێژکراوە بۆ نمایشی نێوان بوارە جیاوازەکان. پیاسە شوێنەوارناسییەکە دەکرێت وەک کۆمەڵەیەکی یەکتربڕ لەو کۆمەڵانە وەسف بکرێت کە بە جیا (بەپێی ناوچە کولتوورییەکان، سەردەمەکان، و ژانرە ھونەرییەکان) لە مۆزەخانە جیاوازەکانی دوورگەکەدا نمایش دەکرێن. پیاسە شوێنەوارناسییەکە تیشک دەخاتە سەر بابەتە فرە-تەوەرییەکان کە مێشکی مرۆڤیان سەرقاڵ کردووە بەبێ گوێدانە کات و ناوچەی کولتووری، چ پرسیار بێت لەسەر ژیانی دوای مەرگ یان پرسەکانی جوانی و بابەتەکانی تر.<ref>Hermann Parzinger (17 December 2015), [http://scfh.ru/en/papers/museum-island-and-humboldt-forum/ Museum Island and Humboldt-Forum: A New Centre for Art and Culture in Berlin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230204044242/https://scfh.ru/en/papers/museum-island-and-humboldt-forum/|date=4 February 2023}} ''{{بنز|SCIENCE First Hand|en|SCIENCE First Hand|lt=SCIENCE First Hand}}''.</ref> ئاماژە بە دوورگەی مۆزەخانە کراوە لە گۆرانیی "لەسەر دوورگەی مۆزەخانە" (On the Museum Island) لەلایەن ھونەرمەندی فۆلکلۆری {{بنز|ئیمی زە گرەیت|en|Emmy the Great|lt=ئیمی زە گرەیت}}.{{cn|date=April 2022}} بەشی باشووری دوورگەکە، لە باشووری گێرترۆدێنشتراسە (Gertraudenstraße)، بە شێوەیەکی گشتی پێی دەوترێت {{بنز|فیشێرئینزێل|en|Fischerinsel|lt=فیشێرئینزێل}} (دوورگەی ماسیگر) و شوێنی پڕۆژەیەکی شوقەی بەرزە کە دروست کرا کاتێک میته بەشێک بوو لە {{بنز|بەرلینی ڕۆژھەڵات|en|East Berlin|lt=بەرلینی ڕۆژھەڵات}}. == پێشانگای وێنە == {{Panorama |image = Museumsinsel panorama.jpg |height = 160px |width = |alt = دیمەنی پانۆراما لەگەڵ {{بنز|سپری (ڕووبار)|en|Spree (river)|lt=ڕووباری سپری}} |caption = دیمەنی پانۆراما لەگەڵ {{بنز|سپری (ڕووبار)|en|Spree (river)|lt=ڕووباری سپری}} |dir = |align = center }} {{Panorama |image = Berliner Dom Museum Island.jpg |height = 200px |width = |alt = {{بنز|مۆزەخانەی ئاڵتێس|en|Altes Museum|lt=مۆزەخانەی ئاڵتێس}}، {{بنز|لوستگارتن|en|Lustgarten|lt=لوستگارتن}}، و {{بنز|کڵێسای بەرلین|en|Berlin Cathedral|lt=کڵێسای بەرلین}} |caption = {{بنز|مۆزەخانەی ئاڵتێس|en|Altes Museum|lt=مۆزەخانەی ئاڵتێس}}، {{بنز|لوستگارتن|en|Lustgarten|lt=لوستگارتن}}، و {{بنز|کڵێسای بەرلین|en|Berlin Cathedral|lt=کڵێسای بەرلین}} |dir = |align = center }} <gallery mode="packed"> File:Neues Museum - Joy of Museums.jpg|{{بنز|مۆزەخانەی نۆیێس|en|Neues Museum|lt=مۆزەخانەی نۆیێس}} File:AlteNationalgalerie 1a.jpg|{{بنز|ئاڵتێ ناسیۆناڵگالێری|en|Alte Nationalgalerie|lt=ئاڵتێ ناسیۆناڵگالێری}} File:Pergamonmuseum Front.jpg|{{بنز|مۆزەخانەی پێرگامۆن|en|Pergamon Museum|lt=مۆزەخانەی پێرگامۆن}} File:Tastmodell-2.JPG|مۆدێلی قەبارەیی بەربەست لە دوورگەی مۆزەخانە File:Berlin James-Simon-Galerie asv2019-07 img1.jpg|{{بنز|پێشانگای جەیمس سیمۆن|en|James Simon Gallery|lt=پێشانگای جەیمس سیمۆن}} File:Berlin-BerlinerSchloss-2-Asio (cropped).JPG|{{بنز|کۆشکی بەرلین|en|Berlin Palace|lt=کۆشکی بەرلین}} / {{بنز|مەکۆی ھومبۆڵت|en|Humboldt Forum|lt=مەکۆی ھومبۆڵت}} </gallery> == ئەمانەش ببینە == * {{بنز|مۆزەخانە دەوڵەتییەکانی بەرلین|en|Berlin State Museums|lt=مۆزەخانە دەوڵەتییەکانی بەرلین}} * {{بنز|پێڕستی مۆزەخانەکان لە بەرلین|en|List of museums in Berlin|lt=پێڕستی مۆزەخانەکان لە بەرلین}} * {{بنز|پێڕستی شوێنە سەرنجڕاکێشە گەشتیارییەکان لە بەرلین|en|List of tourist attractions in Berlin|lt=پێڕستی شوێنە سەرنجڕاکێشە گەشتیارییەکان لە بەرلین}} == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Museumsinsel (Berlin)|Museumsinsel}} * [https://whc.unesco.org/en/list/896 دوورگەی مۆزەخانە، بەرلین] وێبگەی فەرمیی یوونێسکۆ * [https://www.smb.museum/en/home/ وێبگەی فەرمیی دوورگەی مۆزەخانە] {{in lang|en}} * [http://www.museumsinsel-berlin.de/en/masterplan/projection-into-the-future/ پلانی گشتگیر] داھاتووی دوورگەی مۆزەخانە * [https://lifotravel.com/munich-is-better-than-berlin/ دوورگەی مۆزەخانە]— پانۆرامای کارلێکەری ٣٦٠° لە کاتی ڤیستیڤاڵی ڕووناکییەکان * [http://www.goethe.de/kue/arc/pan/en5611226.htm چیرۆکێکی سەرکەوتنی ناوازە – دوورگەی مۆزەخانە لە بەرلین]، وتارێک لەسەر وێبگەی [[پەیمانگای گۆتە]]، شوباتی ٢٠١٠ {{in lang|en}} {{coord|52|31|17|N|13|23|44|E|type:landmark|display=title}} {{Museum Island, Berlin}} {{Berlin-Mitte}} {{Visitor attractions in Berlin}} {{World Heritage Sites in Germany}} {{Greek Vases}} {{Authority control}} [[پۆل:دوورگەی مۆزەخانە| ]] [[پۆل:مۆزەخانەکان لە بەرلین]] [[پۆل:ناوچەکانی بەرلین]] [[پۆل:میته]] [[پۆل:شوێنەوارەکانی میراتی جیھانی لە ئەڵمانیا]] [[پۆل:شوێنە دیارەکان لە ئەڵمانیا]] [[پۆل:ناوچەکانی مۆزەخانە]] [[پۆل:ناوچەکانی پێشانگای ھونەری]] [[پۆل:شوێنە کولتوورییەکانی پرووسیا]] [[پۆل:دوورگە ڕووبارییەکانی ئەڵمانیا]] [[پۆل:مۆزەخانە دەوڵەتییەکانی بەرلین]] [[پۆل:دوورگەکانی بەرلین]] [[پۆل:مۆزەخانە نیشتمانییەکانی ئەڵمانیا]] [[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئەڵمانیا]] hv4r8kkmabnm1th0rbwu5stbip22a6k 1613536 1613424 2026-07-30T17:02:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]] 1613536 wikitext text/x-wiki {{Short description|بەشێک لە دوورگەی سپری لە ناوەندی بەرلین}} {{Use dmy dates|date=July 2025}} {{Infobox UNESCO World Heritage Site |name = دوورگەی مۆزەخانە<br />''Museumsinsel'' |image = Berlin Museumsinsel Fernsehturm.jpg |caption = {{بنز|مۆزەخانەی بۆدە|en|Bode Museum|lt=مۆزەخانەی بۆدە-موزیەم}} لە دوورگەی مۆزەخانە |location = {{بنز|بەرلین|en|Berlin|lt=بەرلین}}، {{بنز|ئەڵمانیا|en|Germany|lt=ئەڵمانیا}} |criteria = کولتووری: ii, iv |ID = 896 |year = 1999 |coordinates = {{coord|52|31|17|N|13|23|44|E}} |mapframe-zoom = 14 |pushpin_map = Germany#Berlin |area = {{convert|8.6|ha|acre|abbr=on}} |buffer_zone = {{convert|22.5|ha|acre|abbr=on}} |embedded = [[Image:Karte berlin museumsinsel.png|upright|270px|]]<br />شوێنی دوورگەی مۆزەخانە (بە سوور) لەسەر دوورگەی سپری }} '''دوورگەی مۆزەخانە''' (بە ئەڵمانی: {{langx|de|Museumsinsel}}، {{IPA|de|muˈzeːʊmsˌɪnzl̩|pron|LL-Q188 (deu)-Sebastian Wallroth-Museumsinsel (Berlin).wav}}) کۆمەڵەیەکی {{بنز|مۆزەخانە|en|museum|lt=مۆزەخانە}}یە لە بەشی باکووری دوورگەی {{بنز|سپری (ڕووبار)|en|Spree (river)|lt=سپری}} لە {{بنز|میته (ناوچە)|en|Mitte (locality)|lt=ناوەندی مێژوویی}} {{بنز|بەرلین|en|Berlin|lt=بەرلین}}، ئەڵمانیا. یەکێکە لە پڕسەردانترین شوێنە سەرنجڕاکێشەکانی پایتەخت و یەکێکە لە گرنگترین شوێنە مۆزەخانەیییەکان لە {{بنز|ئەورووپا|en|Europe|lt=ئەورووپا}}. لە بنەڕەتدا لە نێوان ساڵانی ١٨٣٠ بۆ ١٩٣٠ دروست کراوە، لە سەرەتادا بە فەرمانی {{بنز|شانشینی پرووسیا|en|Kingdom of Prussia|lt=پاشاکانی پرووسیا}}، و بەپێی پلانی پێنج تەلارساز، دوورگەی مۆزەخانە لە ساڵی ١٩٩٩دا وەک {{بنز|شوێنەواری میراتی جیھانی|en|World Heritage Site|lt=شوێنەواری میراتی جیھانی}}ی {{بنز|یوونێسکۆ|en|UNESCO|lt=یوونێسکۆ}} دەستنیشان کرا بەھۆی گەواھیدانی بۆ پەرەسەندنی تەلارسازی و کولتووریی مۆزەخانەکان لە سەدەکانی ١٩ و ٢٠دا. پێکھاتووە لە {{بنز|مۆزەخانەی ئاڵتێس|en|Altes Museum|lt=مۆزەخانەی ئاڵتێس}}، {{بنز|مۆزەخانەی نۆیێس|en|Neues Museum|lt=مۆزەخانەی نۆیێس}}، {{بنز|ئاڵتێ ناسیۆناڵگالێری|en|Alte Nationalgalerie|lt=ئاڵتێ ناسیۆناڵگالێری}}، {{بنز|مۆزەخانەی بۆدە|en|Bode Museum|lt=مۆزەخانەی بۆدە-موزیەم}} و {{بنز|مۆزەخانەی پێرگامۆن|en|Pergamon Museum|lt=مۆزەخانەی پێرگامۆن}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://whc.unesco.org/en/list/896 |سەردێڕ= Museumsinsel (Museum Island), Berlin |وێبگە= UNESCO World Heritage Centre |بڵاوکەرەوە= United Nations Educational Scientific and Cultural Organization |ڕێکەوتی سەردان= ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەو پێیەی دەستنیشانکردنی دوورگەی مۆزەخانە تەواوی دوورگەی سپری لە باکووری شەقامی کارل لیبکنێشت دەگرێتەوە، {{بنز|کڵێسای بەرلین|en|Berlin Cathedral|lt=کڵێسای بەرلین}}ی مێژوویش لەوێ ھەڵکەوتووە، لە تەنیشت پارکی کراوەی {{بنز|لوستگارتن|en|Lustgarten|lt=لوستگارتن}}. لە باشووری شەقامی {{بنز|کارل لیبکنێشت|en|Liebknecht|lt=لیبکنێشت}}، {{بنز|کۆشکی بەرلین|en|Berlin Palace|lt=کۆشکی بەرلین}}ی نۆژەنکراوە مۆزەخانەی {{بنز|مەکۆی ھومبۆڵت|en|Humboldt Forum|lt=مەکۆی ھومبۆڵت}}ی تێدایە کە لە ساڵی ٢٠٢٠دا کرایەوە. ھەروەھا لە تەنیشتییەوە، لەودیو لقی ڕۆژاوای ڕووباری سپری، {{بنز|مۆزەخانەی مێژوویی ئەڵمانی|en|German Historical Museum|lt=مۆزەخانەی مێژوویی ئەڵمانی}} ھەڵکەوتووە. لە دوای {{بنز|یەکگرتنەوەی ئەڵمانیا|en|German reunification|lt=یەکگرتنەوەی ئەڵمانیا}}وە، دوورگەی مۆزەخانە بەپێی پلانێکی گشتگیر نۆژەن کراوەتەوە و فراوان کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.museumsinsel-berlin.de/en/home/ |سەردێڕ=Masterplan Museumsinsel |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230204044200/https://www.museumsinsel-berlin.de/en/home/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، سەنتەرێکی نوێی سەردانیکەران و پێشانگایەکی ھونەری، بە ناوی {{بنز|پێشانگای جەیمس سیمۆن|en|James Simon Gallery|lt=پێشانگای جەیمس سیمۆن}} (لە دیزاینی تەلارسازێکی شەشەم)، لە ناوەندی شوێنەواری میراتی دوورگەی مۆزەخانە کرایەوە. == پوختە == دوورگەی مۆزەخانە بەو ناوە دەناسرێت بەھۆی کۆمەڵەی {{بنز|مۆزەخانە|en|museum|lt=مۆزەخانە}} گرنگەکانی سەر ئاستی نێودەوڵەتی، کە ھەموویان بەشێکن لە {{بنز|مۆزەخانە دەوڵەتییەکانی بەرلین|en|Berlin State Museums|lt=مۆزەخانە دەوڵەتییەکانی بەرلین}} و بەشی باکووری دوورگەی سپرییان داگیر کردووە. لە ساڵی ١٩٩٩دا، ئەم کۆمەڵە مۆزەخانەیە خرایە سەر لیستی {{بنز|شوێنەوارەکانی میراتی جیھانی|en|World Heritage Sites|lt=شوێنەوارەکانی میراتی جیھانی}}ی {{بنز|یوونێسکۆ|en|UNESCO|lt=یوونێسکۆ}} بەھۆی شایەتییە ناوازەکەی بۆ پەرەسەندنی مۆزەخانەکان وەک دیاردەیەکی کۆمەڵایەتی و کولتووری و پەرەسەندنی ھاوتای تەلارسازیی مۆزەخانەکان. * {{بنز|مۆزەخانەی ئاڵتێس|en|Altes Museum|lt=مۆزەخانەی ئاڵتێس}} (مۆزەخانەی کۆن) کە لە کاتی دروستکردنیدا لە ٣ی ئابی ١٨٣٠ بە ''Königliches Museum'' (مۆزەخانەی شاھانە) ناودەبرا، تا ئەوکاتەی لە ساڵی ١٨٤١ ناوی گۆڕدرا. مۆزەخانەکە بە فەرمانی {{بنز|کارل فریدریش شینکێل|en|Karl Friedrich Schinkel|lt=کارل فریدریش شینکێل}} تەواو کرا. * {{بنز|مۆزەخانەی نۆیێس|en|Neues Museum|lt=مۆزەخانەی نۆیێس}} (مۆزەخانەی نوێ) لە ساڵی ١٨٥٩ تەواو کرا بەپێی پلانەکانی {{بنز|فریدریش ئۆگست شتولەر|en|Friedrich August Stüler|lt=فریدریش ئۆگست شتولەر}}، کە خوێندکاری شینکێل بوو. لە {{بنز|جەنگی جیھانیی دووەم|en|World War II|lt=جەنگی جیھانیی دووەم}}دا وێران بوو، پاشان لەژێر سەرپەرشتی {{بنز|دەیڤد چیپەرفیڵد|en|David Chipperfield|lt=دەیڤد چیپەرفیڵد}} بۆ {{بنز|مۆزەخانەی میسریی بەرلین|en|Egyptian Museum of Berlin|lt=مۆزەخانەی میسریی بەرلین}} دووبارە دروست کرایەوە و لە ساڵی ٢٠٠٩ کرایەوە. * {{بنز|ئاڵتێ ناسیۆناڵگالێری|en|Alte Nationalgalerie|lt=ئاڵتێ ناسیۆناڵگالێری}} (پێشانگای نیشتمانیی کۆن) لە ساڵی ١٨٧٦ تەواو کرا، دیسان بەپێی دیزاینەکانی {{بنز|فریدریش ئۆگست شتولەر|en|Friedrich August Stüler|lt=فریدریش ئۆگست شتولەر}}، بۆ لەخۆگرتنی کۆمەڵەیەک لە ھونەری سەدەی ١٩یەم کە لەلایەن بانکیی یۆواخیم ھـ. ڤ. ڤاگنەرەوە بەخشرابوو. * {{بنز|مۆزەخانەی بۆدە|en|Bode Museum|lt=مۆزەخانەی بۆدە}} لە نووکی باکووری دوورگەکەدایە، لە ساڵی ١٩٠٤ کرایەوە و ئەوکات پێی دەگوترا ''Kaiser-Friedrich-Museum'' (مۆزەخانەی قەیسەر فریدریش). ئەم مۆزەخانەیە کۆمەڵەی پەیکەرسازی و ھونەری کۆتاییی سەردەمی دێرین و بیزەنتی نمایش دەکات. * {{بنز|مۆزەخانەی پێرگامۆن|en|Pergamon Museum|lt=مۆزەخانەی پێرگامۆن}}، کە لە نێوان ساڵانی ١٩١٠ بۆ ١٩٣٠ دروست کراوە، چەندین بینای زەبەلاح و گرنگی مێژووییی دووبارە دروستکراوە لەخۆدەگرێت، وەک {{بنز|قوربانگای پێرگامۆن|en|Pergamon Altar|lt=قوربانگای پێرگامۆن}} و {{بنز|دەروازەی عەشتار|en|Ishtar Gate|lt=دەروازەی عەشتار}}ی بابل. * {{بنز|کڵێسای بەرلین|en|Berlin Cathedral|lt=کڵێسای بەرلین}} ھەرچەندە خۆی مۆزەخانە نییە بەڵام کڵێسایەکی گرنگی مێژوویییە، کە گۆڕستانی خانەدانەکانی {{بنز|بنەماڵەی ھۆھێنزۆلێرن|en|House of Hohenzollern|lt=بنەماڵەی ھۆھێنزۆلێرن}} لەخۆدەگرێت. * پارکی کراوەی {{بنز|لوستگارتن|en|Lustgarten|lt=لوستگارتن}}. * {{بنز|پێشانگای جەیمس سیمۆن|en|James Simon Gallery|lt=پێشانگای جەیمس سیمۆن}}، کە سەنتەری سەردانیکەرانە و لە ساڵی ٢٠١٩ کرایەوە، لەسەر شوێنی پێشووی "پاکھۆف" (کۆگای بینای خزمەتگوزاری)ی سەدەی ١٩یەم دروست کراوە، کە پێکھاتەیەک بوو لە دیزاینی شینکێل و لە ساڵی ١٩٣٨ ڕووخێنرابوو. لە نزیکەوە: * {{بنز|مەکۆی ھومبۆڵت|en|Humboldt Forum|lt=مەکۆی ھومبۆڵت}} لە کۆتاییی ساڵی ٢٠٢٠دا لە {{بنز|کۆشکی بەرلین|en|Berlin Palace|lt=کۆشکی بەرلین}}ی نۆژەنکراوە لە بەرامبەر کڵێسای بەرلین و پارکی لوستگارتن کرایەوە، و ھەردوو {{بنز|مۆزەخانەی ئیتنۆلۆژیی بەرلین|en|Ethnological Museum of Berlin|lt=مۆزەخانەی ئیتنۆلۆژیی بەرلین}} و {{بنز|مۆزەخانەی ھونەری ئاسیا|en|Museum of Asian Art|lt=مۆزەخانەی ھونەری ئاسیا}}ی لەخۆگرت؛ ھەردووکیان دامەزراوەی جێنشینی ژووری ھونەری دێرینی پرووسیان، کە ئەویش لە کۆشکی بەرلین بوو و لە ناوەڕاستی سەدەی ١٦ەمدا دامەزرابوو. لە کۆتاییی ساڵی ٢٠٢٢دا، کردنەوەی باڵی ڕۆژھەڵات کە کۆتا بەشی مۆزەخانەی مەکۆی ھومبۆڵت بوو، بە مانای ئەوە بوو کە مۆزەخانەی مەکۆی ھومبۆڵت لە کۆتاییدا بە تەواوی تەواو بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Completed Humboldt Forum opens in Berlin – DW – 09/16/2022 |ناونیشان=https://www.dw.com/en/completed-humboldt-forum-opens-in-berlin/a-63146991 |ئیش=dw.com |زمان=en}}</ref> * {{بنز|مۆزەخانەی مێژوویی ئەڵمانی|en|German Historical Museum|lt=مۆزەخانەی مێژوویی ئەڵمانی}}، لە بینای مێژووییی {{بنز|زۆیگھاوس|en|Zeughaus|lt=زۆیگھاوس}}، و بەشێکی فراوانکراو لە دیزاینی {{بنز|ئای. ئێم. پەی|en|I. M. Pei|lt=ئای. ئێم. پەی}} لەخۆدەگرێت، دەکەوێتە بەرامبەر پارکی لوستگارتن، تەنھا لە دەرەوەی دوورگەکە، بە درێژاییی شەقامی {{بنز|ئونتەر دێن لیندن|en|Unter den Linden|lt=ئونتەر دێن لیندن}}. == مێژوو == یەکەمین ھۆڵی پێشانگا لە ساڵی ١٧٩٧ لەسەر پێشنیاری شوێنەوارناس {{بنز|ئالۆیس ھیرت|en|Aloys Hirt|lt=ئالۆیس ھیرت}} دروست کرا. لە ساڵی ١٨٢٢دا، شینکێل پلانەکانی بۆ مۆزەخانەی ئاڵتێس دیزاین کرد بۆ لەخۆگرتنی کۆمەڵەی شاھانەی {{بنز|ئانتیکێنساملونگ بەرلین|en|Antikensammlung Berlin|lt=ئانتیکێنساملونگ}}، ڕێکخستنی کۆمەڵەکە لەلایەن {{بنز|ڤیلھێلم فۆن ھومبۆڵت|en|Wilhelm von Humboldt|lt=ڤیلھێلم فۆن ھومبۆڵت}}ەوە سەرپەرشتی دەکرا. دوورگەکە، کە لە بنەڕەتدا ناوچەیەکی نیشتەجێبوون بوو، لەلایەن پاشا {{بنز|فریدریش ویلھێلمی چوارەمی پرووسیا|en|Frederick William IV of Prussia|lt=فریدریش ویلھێلمی چوارەمی پرووسیا}} لە ساڵی ١٨٤١دا بۆ "ھونەر و زانست" تەرخان کرا. بەردەوام فراوانتر کرا لە سەردەمی پاشا یەک لەدوای یەکەکانی {{بنز|شانشینی پرووسیا|en|Kingdom of Prussia|lt=پرووسیا}}دا، و کۆمەڵە ھونەری و شوێنەوارییەکانی مۆزەخانەکە دوای ساڵی ١٩١٨ کران بە دامەزراوەیەکی گشتی. ئەمڕۆ لەلایەن لقی {{بنز|مۆزەخانە دەوڵەتییەکانی بەرلین|en|Berlin State Museums|lt=مۆزەخانە دەوڵەتییەکانی بەرلین}}ی سەر بە {{بنز|دامەزراوەی کەلەپووری کولتووریی پرووسیا|en|Prussian Cultural Heritage Foundation|lt=دامەزراوەی کەلەپووری کولتووریی پرووسیا}}وە بەڕێوەدەبرێن. [[Image:Bundesarchiv Bild 183-12947-0003, Berlin, Bodemuseum, Pergamonmuseum.jpg|thumb|left|دوورگەی مۆزەخانە لەگەڵ مۆزەخانەکانی پێرگامۆن و بۆدە، ١٩٥١]] دوورگەی مۆزەخانە زیاتر پێکھاتووە لە پارکی {{بنز|لوستگارتن|en|Lustgarten|lt=لوستگارتن}} و {{بنز|کڵێسای بەرلین|en|Berlin Cathedral|lt=کڵێسای بەرلین}}. لە نێوان مۆزەخانەکانی بۆدە و پێرگامۆن، پردی ھێڵی ئاسنی {{بنز|شتادتبان (بەرلین)|en|Berlin Stadtbahn|lt=شتادتبان}} تێدەپەڕێت. خاکی باشووری تەنیشتی شوێنی {{بنز|کۆشکی بەرلین|en|Berlin Palace|lt=کۆشکی بەرلین}}ی شاھانە و ئیمپراتۆریی پێشوو و {{بنز|کۆشکی کۆماری، بەرلین|en|Palace of the Republic, Berlin|lt=کۆشکی کۆماری}}یە. کۆمەڵە پرووسییەکان لە سەردەمی جەنگی سارددا و لە کاتی دابەشبوونی شارەکەدا لێک جیاکرانەوە، بەڵام دوای {{بنز|یەکگرتنەوەی ئەڵمانیا|en|German reunification|lt=یەکگرتنەوەی ئەڵمانیا}} یەکخرانەوە، بەدەر لە ھەندێک ھونەر و {{بنز|شوێنەوار (شوێنەوارناسی)|en|Artifact (archaeology)|lt=شوێنەوارەکان}} کە دوای جەنگی جیھانیی دووەم لەلایەن {{بنز|ھاوپەیمانانی جەنگی جیھانیی دووەم|en|Allies of World War II|lt=ھێزەکانی ھاوپەیمانان}}ەوە بردرابوون. ئەمانە بریتین لە {{بنز|گەنجینەی پریام|en|Priam's Treasure|lt=گەنجینەی پریام}}، کە بە ''زێڕی {{بنز|ترۆیا|en|Troy|lt=ترۆیا}}''ش ناودەبرێت، و لەلایەن {{بنز|ھاینریش شلیمان|en|Heinrich Schliemann|lt=ھاینریش شلیمان}} لە ساڵی ١٨٧٣ ھەڵکەندراوە، پاشان بە قاچاخ لە تورکیاوە براوەتە بەرلین و بە قاچاخی لە ئەڵمانیاوە براوەتە مۆسکۆ. ئەمڕۆ لە {{بنز|مۆزەخانەی پوشکین|en|Pushkin Museum|lt=مۆزەخانەی پوشکین}} لە {{بنز|مۆسکۆ|en|Moscow|lt=مۆسکۆ}} پارێزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ancient Troy and Schliemann's excavations |ناونیشان=https://pushkinmuseum.art/museum/buildings/main/floor1/3_troy/index.php?lang=en}}</ref> سەبارەت بە مۆزەخانە گەورەکانی شارەکە، زۆربەی دەیەی ١٩٩٠ی خایاند تا کۆدەنگییەک دروست ببێت لەسەر ئەوەی کە باڵەخانەکانی دوورگەی مۆزەخانە دەبێت نۆژەن و مۆدێرن بکرێنەوە، لەگەڵ پەسەندکردنی کۆتاییی پلانی وریاکارانەی بەڕێوەبەری گشتی ڤۆڵف-دیتەر دوبە بۆ بەکارھێنانیان لە کانوونی دووەمی ١٩٩٩. پاشان، دوای شەش مانگ، پیتەر-کلاوس شوستەر دەستی بەکار کرد و بەرنامەیەکی زۆر گەورەتری خستەگەڕ بە ئامانجی گۆڕینی دوورگەی مۆزەخانە بۆ ''لوڤر لەسەر سپری''.<ref>Alan Riding (12 March 2002), [https://www.nytimes.com/2002/03/12/arts/berlin-banking-its-museums-seeking-new-identity-city-shakes-up-its-art-legacy.html Berlin, Banking on Its Museums; Seeking a New Identity, the City Shakes Up Its Art Legacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180129032126/http://www.nytimes.com/2002/03/12/arts/berlin-banking-its-museums-seeking-new-identity-city-shakes-up-its-art-legacy.html |date=29 January 2018 }} ''{{بنز|نیویۆرک تایمز|en|New York Times|lt=نیویۆرک تایمز}}''.</ref> حکوومەتی فیدراڵی بەڵێنی دا تا ساڵی ٢٠١٠ ساڵانە ٢٠ ملیۆن دۆلار دابین بکات بۆ ئەو پڕۆژانەی کە پێگەی بەرلین بەرز دەکەنەوە و {{بنز|یوونێسکۆ|en|UNESCO|lt=یوونێسکۆ}}ش دوورگەکەی وەک {{بنز|شوێنەواری میراتی جیھانی|en|World Heritage Site|lt=شوێنەواری میراتی جیھانی}} دەستنیشان کرد.<ref>Desmond Butler (2 December 2001), [https://www.nytimes.com/2001/12/02/world/berlin-museum-s-revival-bolsters-german-identity.html Berlin Museum's Revival Bolsters German Identity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306132026/http://www.nytimes.com/2001/12/02/world/berlin-museum-s-revival-bolsters-german-identity.html |date=6 March 2016 }} ''{{بنز|نیویۆرک تایمز|en|New York Times|lt=نیویۆرک تایمز}}''.</ref> ناوەڕۆکی مۆزەخانەکان بەم شێوەیە بڕیاریان لەسەر درا: مۆزەخانەی پێرگامۆن، بەو قوربانگایە یۆنانییەی کە ناوەکەی لێوە وەرگرتووە، زۆربەی کۆمەڵەکەی پاراست و وەک مۆزەخانەیەکی تەلارسازیی دێرین پێناسە کرا. مۆزەخانەی نۆیێس شتومەکە شوێنەوارییەکان و پەیکەرە میسری و ئیتروسکییەکانی خستەڕوو، لەوانەش پەیکەری بەناوبانگی نیوەییی {{بنز|نەفەرتیتی|en|Queen Nefertiti|lt=شاژن نەفەرتیتی}}. مۆزەخانەی ئاڵتێس، کە کۆنترین مۆزەخانەی دوورگەکەیە، ھونەری یۆنانی و ڕۆمانی لە نھۆمی یەکەمیدا نمایش دەکرد و پێشانگاکانی لە نھۆمی دووەمیدا بەڕێوەدەبرد. تابلۆکانی مۆزەخانەی بۆدە لە کۆتایییەکانی سەردەمی بیزەنتییەوە تا ساڵی ١٨٠٠ی دەگرتەوە. و وەک ئێستا، ئاڵتێ ناسیۆناڵگالێری سەدەی ١٩یەم دەگرێتەوە. کاتێک ئەم پرۆسەیە تەواو دەبێت، لەوانەیە تا ساڵی ٢٠٢٠، کۆمەڵە تابلۆکانی گێمێڵدەگالێری دەگوازرێنەوە بۆ بۆدە، لەگەڵ پاشکۆیەکی نوێ، و دوورگەی مۆزەخانە ھەموو ھونەرەکان لە شارستانییەتە دێرینەکانەوە تا ساڵی ١٩٠٠ نمایش دەکات.<ref>Alan Riding (27 November 2006), [https://www.nytimes.com/2006/11/27/arts/design/27bode.html German Museums Move Closer to Reunification] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180111170445/http://www.nytimes.com/2006/11/27/arts/design/27bode.html |date=11 January 2018 }} ''{{بنز|نیویۆرک تایمز|en|New York Times|lt=نیویۆرک تایمز}}''.</ref> {{بنز|پێشانگای جەیمس سیمۆن|en|James Simon Gallery|lt=پێشانگای جەیمس سیمۆن}}، کە سەنتەرێکی سەردانیکەرانە بە تێچووی ١٥٧ ملیۆن دۆلار و لەلایەن تەلارسازی بەریتانی {{بنز|دەیڤد چیپەرفیڵد|en|David Chipperfield|lt=دەیڤد چیپەرفیڵد}}ەوە دیزاین کراوە، لە ساڵی ٢٠١٩دا دروستکردنی تەواو بوو و لە تەنیشت مۆزەخانەی نۆیێس ھەڵکەوتووە. بە مۆزەخانەکانی نۆیێس، ئاڵتێس، پێرگامۆن و بۆدە دەبەسترێتەوە لە ڕێگەی ڕێڕەوێکی ژێرزەوییەوە کە بە شتومەکە شوێنەوارییەکان ڕازێنراوەتەوە. کاتێک پلانی گشتگیری دوورگەی مۆزەخانە تەواو دەبێت، ئەوەی پێی دەوترێت پیاسەی شوێنەوارناسی چوار لە پێنج مۆزەخانەکەی دوورگەی مۆزەخانە بەیەکەوە دەبەستێتەوە. پیاسەکە لە مۆزەخانەی کۆنەوە لە باشوور دەست پێدەکات، بە ناو مۆزەخانەی نوێ و مۆزەخانەی پێرگامۆندا تێدەپەڕێت و لە مۆزەخانەی بۆدە، کە لە نووکی باکووری دوورگەکەدایە، کۆتایی دێت. پێش جەنگی جیھانیی دووەم، ئەم مۆزەخانانە لە ڕێگەی پردی سەر زەوییەوە بەیەکەوە بەسترابوونەوە؛ کە بەھۆی کاریگەرییەکانی جەنگەوە وێران بوون. ھەرگیز پلانی دووبارە دروستکردنەوەیان نەبووە؛ لە جیاتی ئەوە، حەوشە ناوەندییەکانی مۆزەخانە جیاوازەکان نزم دەکرێنەوە، کە ئەمە پێشتر لە مۆزەخانەی بۆدە و مۆزەخانەی نوێدا کراوە. ئەوان لە ڕێگەی پێشانگای ژێرزەوییەوە بەیەکەوە دەبەسترێنەوە. بە جۆرێک، ئەم پیاسە شوێنەوارناسییە دەتوانرێت وەک شەشەمین مۆزەخانەی دوورگەکە سەیر بکرێت، چونکە نەک تەنیا وەک ڕێڕەوێکی پێکبەستنەوە داڕێژراوە بەڵکو وەک ژوورێکی پێشانگای درێژکراوە بۆ نمایشی نێوان بوارە جیاوازەکان. پیاسە شوێنەوارناسییەکە دەکرێت وەک کۆمەڵەیەکی یەکتربڕ لەو کۆمەڵانە وەسف بکرێت کە بە جیا (بەپێی ناوچە کولتوورییەکان، سەردەمەکان، و ژانرە ھونەرییەکان) لە مۆزەخانە جیاوازەکانی دوورگەکەدا نمایش دەکرێن. پیاسە شوێنەوارناسییەکە تیشک دەخاتە سەر بابەتە فرە-تەوەرییەکان کە مێشکی مرۆڤیان سەرقاڵ کردووە بەبێ گوێدانە کات و ناوچەی کولتووری، چ پرسیار بێت لەسەر ژیانی دوای مەرگ یان پرسەکانی جوانی و بابەتەکانی تر.<ref>Hermann Parzinger (17 December 2015), [http://scfh.ru/en/papers/museum-island-and-humboldt-forum/ Museum Island and Humboldt-Forum: A New Centre for Art and Culture in Berlin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230204044242/https://scfh.ru/en/papers/museum-island-and-humboldt-forum/|date=4 February 2023}} ''{{بنز|SCIENCE First Hand|en|SCIENCE First Hand|lt=SCIENCE First Hand}}''.</ref> ئاماژە بە دوورگەی مۆزەخانە کراوە لە گۆرانیی "لەسەر دوورگەی مۆزەخانە" (On the Museum Island) لەلایەن ھونەرمەندی فۆلکلۆری {{بنز|ئیمی زە گرەیت|en|Emmy the Great|lt=ئیمی زە گرەیت}}.{{cn|date=April 2022}} بەشی باشووری دوورگەکە، لە باشووری گێرترۆدێنشتراسە (Gertraudenstraße)، بە شێوەیەکی گشتی پێی دەوترێت {{بنز|فیشێرئینزێل|en|Fischerinsel|lt=فیشێرئینزێل}} (دوورگەی ماسیگر) و شوێنی پڕۆژەیەکی شوقەی بەرزە کە دروست کرا کاتێک میته بەشێک بوو لە {{بنز|بەرلینی ڕۆژھەڵات|en|East Berlin|lt=بەرلینی ڕۆژھەڵات}}. == پێشانگای وێنە == {{Panorama |image = Museumsinsel panorama.jpg |height = 160px |width = |alt = دیمەنی پانۆراما لەگەڵ {{بنز|سپری (ڕووبار)|en|Spree (river)|lt=ڕووباری سپری}} |caption = دیمەنی پانۆراما لەگەڵ {{بنز|سپری (ڕووبار)|en|Spree (river)|lt=ڕووباری سپری}} |dir = |align = center }} {{Panorama |image = Berliner Dom Museum Island.jpg |height = 200px |width = |alt = {{بنز|مۆزەخانەی ئاڵتێس|en|Altes Museum|lt=مۆزەخانەی ئاڵتێس}}، {{بنز|لوستگارتن|en|Lustgarten|lt=لوستگارتن}}، و {{بنز|کڵێسای بەرلین|en|Berlin Cathedral|lt=کڵێسای بەرلین}} |caption = {{بنز|مۆزەخانەی ئاڵتێس|en|Altes Museum|lt=مۆزەخانەی ئاڵتێس}}، {{بنز|لوستگارتن|en|Lustgarten|lt=لوستگارتن}}، و {{بنز|کڵێسای بەرلین|en|Berlin Cathedral|lt=کڵێسای بەرلین}} |dir = |align = center }} <gallery mode="packed"> File:Neues Museum - Joy of Museums.jpg|{{بنز|مۆزەخانەی نۆیێس|en|Neues Museum|lt=مۆزەخانەی نۆیێس}} File:AlteNationalgalerie 1a.jpg|{{بنز|ئاڵتێ ناسیۆناڵگالێری|en|Alte Nationalgalerie|lt=ئاڵتێ ناسیۆناڵگالێری}} File:Pergamonmuseum Front.jpg|{{بنز|مۆزەخانەی پێرگامۆن|en|Pergamon Museum|lt=مۆزەخانەی پێرگامۆن}} File:Tastmodell-2.JPG|مۆدێلی قەبارەیی بەربەست لە دوورگەی مۆزەخانە File:Berlin James-Simon-Galerie asv2019-07 img1.jpg|{{بنز|پێشانگای جەیمس سیمۆن|en|James Simon Gallery|lt=پێشانگای جەیمس سیمۆن}} File:Berlin-BerlinerSchloss-2-Asio (cropped).JPG|{{بنز|کۆشکی بەرلین|en|Berlin Palace|lt=کۆشکی بەرلین}} / {{بنز|مەکۆی ھومبۆڵت|en|Humboldt Forum|lt=مەکۆی ھومبۆڵت}} </gallery> == ئەمانەش ببینە == * {{بنز|مۆزەخانە دەوڵەتییەکانی بەرلین|en|Berlin State Museums|lt=مۆزەخانە دەوڵەتییەکانی بەرلین}} * {{بنز|پێڕستی مۆزەخانەکان لە بەرلین|en|List of museums in Berlin|lt=پێڕستی مۆزەخانەکان لە بەرلین}} * {{بنز|پێڕستی شوێنە سەرنجڕاکێشە گەشتیارییەکان لە بەرلین|en|List of tourist attractions in Berlin|lt=پێڕستی شوێنە سەرنجڕاکێشە گەشتیارییەکان لە بەرلین}} == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Museumsinsel (Berlin)|Museumsinsel}} * [https://whc.unesco.org/en/list/896 دوورگەی مۆزەخانە، بەرلین] وێبگەی فەرمیی یوونێسکۆ * [https://www.smb.museum/en/home/ وێبگەی فەرمیی دوورگەی مۆزەخانە] {{in lang|en}} * [http://www.museumsinsel-berlin.de/en/masterplan/projection-into-the-future/ پلانی گشتگیر] داھاتووی دوورگەی مۆزەخانە * [https://lifotravel.com/munich-is-better-than-berlin/ دوورگەی مۆزەخانە]— پانۆرامای کارلێکەری ٣٦٠° لە کاتی ڤیستیڤاڵی ڕووناکییەکان * [http://www.goethe.de/kue/arc/pan/en5611226.htm چیرۆکێکی سەرکەوتنی ناوازە – دوورگەی مۆزەخانە لە بەرلین]، وتارێک لەسەر وێبگەی [[پەیمانگای گۆتە]]، شوباتی ٢٠١٠ {{in lang|en}} {{coord|52|31|17|N|13|23|44|E|type:landmark|display=title}} {{Museum Island, Berlin}} {{Berlin-Mitte}} {{Visitor attractions in Berlin}} {{World Heritage Sites in Germany}} {{Greek Vases}} {{Authority control}} {{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا}} [[پۆل:دوورگەی مۆزەخانە| ]] [[پۆل:مۆزەخانەکان لە بەرلین]] [[پۆل:ناوچەکانی بەرلین]] [[پۆل:میته]] [[پۆل:شوێنەوارەکانی میراتی جیھانی لە ئەڵمانیا]] [[پۆل:شوێنە دیارەکان لە ئەڵمانیا]] [[پۆل:ناوچەکانی مۆزەخانە]] [[پۆل:ناوچەکانی پێشانگای ھونەری]] [[پۆل:شوێنە کولتوورییەکانی پرووسیا]] [[پۆل:دوورگە ڕووبارییەکانی ئەڵمانیا]] [[پۆل:مۆزەخانە دەوڵەتییەکانی بەرلین]] [[پۆل:دوورگەکانی بەرلین]] [[پۆل:مۆزەخانە نیشتمانییەکانی ئەڵمانیا]] [[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئەڵمانیا]] i3fcz15rmhkd9s24wx7goqupczab8d9 0 299586 1613420 1613144 2026-07-30T12:08:03Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613420 wikitext text/x-wiki {{Databox|بەند=Q281047}} '''نەورۆز''' ({{Langx|fa|نوروز}}؛ مردووی ١٣ی ئابی ١٢٩٧) کوڕی فەرمانڕەوا [[ئەرغوون ئاغا]] و ئەمیرێکی دەسەڵاتداری [[ئۆیرات|ئۆیراتی]] سەدەی ١٣ بوو کە ڕۆڵێکی گرنگی لە [[ڕامیاری|ڕامیاریی]] [[ئیلخانی|دەوڵەتی ئیلخانیی مەغۆلیدا]] گێڕا. == پیشەی سەرەتایی == ئەو کارە کارگێڕییەکەی باوکی لە [[پارێزگای خۆراسان|خۆراسان]] بە میرات بۆ مایەوە و لە بەرھەمی مێژوونووسانی سەدەکانی ناویندا وەک ئەمیر و زاوای [[ئەباقا خان|ئەباقا]] ناوی ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Landa |یەکەم=Ishayahu |ڕێکەوت=٢٠١٨|سەردێڕ=Oirats in the Ilkhanate and the Mamluk Sultanate in the Thirteenth to the Early Fifteenth Centuries: Two Cases of Assimilation into the Muslim Environment (MSR XIX, 2016) |ناونیشان=https://knowledge.uchicago.edu/record/1187 |journal=Mamluk Studies Review |پەڕەکان=١٥٥|doi=10.6082/M1B27SG2}}</ref> ئەو لە ساڵی ١٢٨٤دا پشتگیری لە [[ئەرغون]] دژی [[تێکودەر]] کرد و بەھۆی پاشاسازی نوێ [[بووقا|بووقاوە]]، بە بوون بە «[[ئەتابەک]]»ی کوڕە ١٣ ساڵانەکەی، [[غازان]] و شازادە کینگشو (کوڕی [[جومغور]]) وەک ژێردەستەی غازان لە [[پارێزگای خۆراسان|خۆراسان]] پاداشت کرا. ئەو ئەم پێگە دەسەڵاتدارەی وەک فەرمانڕەوای سەربەخۆی دی فاکتۆی خۆراسان تا دەستبەسەرکردنی بووقا لەلایەن ئەرغون خانەوە پاراست.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hope |یەکەم=Michael |ڕێکەوت=٢٠١٥|سەردێڕ=The "Nawrūz King": the rebellion of Amir Nawrūz in Khurasan (688–694/1289–94) and its implications for the Ilkhan polity at the end of the thirteenth century |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/journals/bulletin-of-the-school-of-oriental-and-african-studies/article/nawruz-king-the-rebellion-of-amir-nawruz-in-khurasan-688694128994-and-its-implications-for-the-ilkhan-polity-at-the-end-of-the-thirteenth-century/EC5BF98103E488850438BE1AD7D8E8C6 |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |زمان=en |بەرگ=٧٨|issue=3 |پەڕەکان=٤٥١–٤٧٣|doi=10.1017/S0041977X15000464 |issn=0041-977X |s2cid=154583048 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> == ڕاپەڕین == نەورۆز بە بیستنی ھەواڵی گەیشتنی سوپایەکی [[ئیلخانی]] بەرەو خۆراسان، ڕاپەڕینێکی دژی [[ئەرغون]] دەست پێ کرد، پێدەچێت ھولاچوو (کوڕی [[ھۆلاکۆ خان|ھۆلاکۆ]]) و کینگشو (کە پێدەچێت لە کاتی ڕاپەڕینەکەدا مردبێت یان لەسێدارە درابێت) وەک ئیلخانی نوێ ڕاگەیاندبێت،<ref>Brack, Jonathan (2016). [https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/133445/ybrack_1.pdf?sequence=1 Mediating Sacred Kingship: Conversion and Sovereignty in Mongol Iran], [[University of Michigan]]</ref> فەرماندەکەی تەگینە یارگوچی دەستبەسەر کرد، و غازانی ژێردەستەی پێشووی لە ساڵی ١٢٨٩دا بۆ [[پارێزگای مازەندەران|مازەندەران]] دوورخستەوە. ئەو دووەم سەرکەوتنی بەسەر شازادە غازاندا لە نزیک [[ڕادکان، خۆراسانی ڕەزەوی|ڕادکان]] بەدەست ھێنا، و ناچاری کرد بگەڕێتەوە بۆ مازەندەران. لە پاییزی ١٢٨٩دا، ناچار بوو ڕووبەڕووی سوپایەکی نوێ ببێتەوە کە لەلایەن ئەرغونەوە بە سەرکردایەتیی نورین ئاغا – ئەمیری [[عێراق]] و [[بایدوو|شازادە بایدوو]] نێردرابوو.<ref name=":0" /> بەھۆی زاڵبوونی سوپای بەرامبەر، نەورۆز بۆ [[جام، سمنان|جام]] پاشەکشەی کرد و ھەندێک ناوچەی لەدەست دا. نەورۆز لە زستاندا ستراتیژیی [[زەوی سووتاو|زەوی سووتاوی]] پەیڕەو کرد بۆ ڕاگرتنی پێشڕەویی سوپاکانی ئیلخان، کە کاریگەر بوو کاتێک بایدوو لە ساڵی ١٢٩٠دا لەگەڵ نیوەی سوپاکەی بەرەو ڕۆژاوا گەڕایەوە. نەورۆز بە کەڵک وەرگرتن لەم دەرفەتە، لە [[ئاموو دەریا|ئۆکسوس]] پەڕییەوە و لە ئیلخانی ھەڵات. ئەو پەیوەندی بە [[کایدوو|کایدووەوە]] کرد<ref>Roux, p.411</ref> و توانی ٣٠٫٠٠٠ سەرباز لە شوێنکەوتووانی [[ماڵی ئۆگێدای]] دابین بکات. ئەو لەلایەن کایدووەوە وەک فەرمانڕەوای [[بەدەخشان]] دەستنیشان کرا و بە ناوی خۆیەوە سکەی لێدا.<ref>[https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=96980 Badakshan, Amir Nawruz]</ref> لە ساڵی ١٢٩١ نەورۆز لەگەڵ سوپاکانی ئۆگێدای شانبەشانی ساربان و ئەبووگێن – کوڕەکانی کایدوو – ھێرشی کردە سەر خۆراسان و گەیشتە [[مەشھەد]]. مردنی ئەرغون لە ساڵی ١٢٩١دا مەودای زیاتری بۆ جووڵە بۆ نەورۆز ڕەخساند کە گەمارۆی بەشە جیاوازەکانی پارێزگاکەی دا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Biran, Michal.|سەردێڕ=Qaidu and the rise of the independent Mongol state in Central Asia|ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Curzon|ژپنک=٠-٧٠٠٧-٠٦٣١-٣|شوێن=Surrey|پەڕەکان=٥٨|oclc=٣٨٥٣٣٤٩٠}}</ref> ئەو زۆری پێنەچوو کایدووشی بەجێھێشت، ئەمجارەیان لەگەڵ ئورووک تەموور، نەوەی [[کادان]] ھاوپەیمانی بەست، کچەکەی پێدا و سەرپەرشتیی موسڵمانبوونی کرد. نەورۆز بە شازادەیەکی بووکەڵەی نوێی بۆرژیگیدەوە، یەغلیغی دەرکرد، بەڵام ئەمەش بێسوود بوو، چونکە ئورووک تەموور دوای ماوەیەک گەڕایەوە بۆ لای کایدوو.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hope|یەکەم=Michael|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=9hEBDQAAQBAJ|سەردێڕ=Power, Politics, and Tradition in the Mongol Empire and the Īlkhānate of Iran|ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٨٧٦٨٥٩-٣|پەڕەکان=١٥٤–١٥٥; ١٦٦–١٦٧|زمان=en}}</ref> نەورۆز بە لەدەستدانی شەرعییەتەکەی، ھەوڵی دا لەگەڵ غازان ئاشتی بکات و لە ساڵی ١٢٩٤دا خۆی ڕادەست کرد. == بەرزبوونەوە و کەوتن لە سەردەمی غازاندا == نەورۆز بەڵێنی دا غازان بگەیەنێتە تەخت دوای مردنی [[گەیخاتوو]] بە مەرجی موسڵمانبوونی. نەورۆز بە سەرکەوتن لە بەدەستھێنانی دڵسۆزیی ئەمیرەکانی وەک [[تاغاجار]]، [[چۆپان]]، [[ئێرینجین]] و [[قورووموشی]]، سەرکەوتنی غازانی بەسەر [[بایدوو]] لە ساڵی ١٢٩٥دا مسۆگەر کرد.<ref name=":0" /><ref>Jackson, p.170</ref> دواتر لەلایەن غازانەوە دوای تاجگوزاری وەک «[[نایب]]»ی دەوڵەت ناوزەد کرا. نەورۆز براکانی دەستنیشان کرد، لەگزی گورەگن بۆ چاودێریکردنی پرسە دارایییەکان و حاجی نارین بۆ سەرپەرشتیکردنی [[دیوان]]. وەک پەیڕەوکارێکی سەرسەختی [[ئیسلام]]؛<ref>The fire, the star and the cross minority religions in medieval and early modern Iran, by Aptin Khanbaghi, pg. 69–70</ref> «مێژووی مار یەھبوڵڵا و ڕەبان سەوما» وەک دوژمنێکی سەختی مەسیحییە نێستۆرییەکان وێنای دەکات. لەگەڵ بوونی ئیسلام بە ئایینی نوێی دەوڵەت، نەورۆز فەرمانی دا ھەموو پەرستگا [[بودیزم|بودی]] و [[مەسیحییەت|مەسیحییەکان]] تێکبدرێن یان بکرێن بە مزگەوت.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=History of Mar Yahballaha and Rabban Sauma |ساڵ=٢٠٢١|editor-last=Borbone |editor-first=Pier Giorgio |شوێن=Hamburg |بڵاوکەرەوە=Verlag tredition |translator=Laura E. Parodi}}, pp. 143–151.</ref> نەورۆز لە ساڵی ١٢٩٥دا سەرکردایەتیی سوپای غازانی کرد دژی ھێرشی [[دووا]]، خانی چەگەتای بۆ سەر خۆراسان. بەڵام شازادەی ئیلخانی سۆگای (کوڕی [[یۆشموت]]) ڕەتی کردەوە بچێتە ناو ھەڵمەتەکەی خۆراسان، چونکە پێی وابوو ئەمە پیلانێکی نەورۆزە بۆ زیاتر بێبەشکردنی خانەدانەکان لە دارایییەکانیان. نەورۆز غازانی لەم پیلانە ئاگادار کردەوە و ئەویش دواتر لەسێدارەی دا.<ref name=":1" /> بەڵام نەورۆز زۆری پێنەچوو تێوەگلا لە مشتومڕێک لەگەڵ نورین ئاغا، کە لە نێوان سوپادا بەناوبانگتر بوو و خۆراسانی بەجێھێشت. دوای گەڕانەوەی بۆ ڕۆژاوا، لە ھەوڵێکی تیرۆرکردن لەلایەن سەربازێکەوە بە ناوی توقتای ڕزگاری بوو، کە [[بانگەشە|بانگەشەی]] ئەوەی دەکرد نەورۆز باوکی خۆی، [[ئەرغوون ئاغا|ئەرغوون ئاغای]] کوشتووە. زۆری پێنەچوو لەلایەن سەدرەدین خالیدی، «خاوەن دیوان»ی غازان، بە [[ناپاکی]] تۆمەتبار کرا بەھۆی پێکھێنانی ھاوپەیمانییەکی نھێنی لەگەڵ [[مەمالیکەکان]]. لە ڕاستیدا، بەپێی سەرچاوەکانی مەمالیک، نەورۆز پەیوەندیی لەگەڵ [[لاژین|سوڵتان لاژین]] ھەبووە.<ref name=":1" /> غازان بە کەڵک وەرگرتن لەم دەرفەتە، لە ئایاری ١٢٩٧دا دەستی بە پاکتاوکردن دژی نەورۆز و شوێنکەوتووانی کرد. براکەی حاجی نارین و شوێنکەوتووەکەی ساتالمیش لەگەڵ منداڵەکانی نەورۆز لە [[ھەمەدان]] لەسێدارە دران، براکەی تری لەگزی گورەگن لە ٢ی نیسانی ١٢٩٧ لە [[عێراق]] لەسێدارە درا. کوڕە ١٢ ساڵانەکەی تۆغای بەھۆی ھەوڵەکانی بڵوغان خاتوون خۆراسانی، ھاوسەری غازان و نەوەی [[ئەرغون ئاغا]]، بەخشرا و درا بە ماڵی ئەمیر حوسێن. ئەوانی تریش کە بەخشران، براکەی یۆل قوتلووق و برازاکەی کوچلوک بوون. فەرمان بە ئەمیر [[قوتلووشاھ]] کرا شوێن نەورۆز بکەوێت و بیکوژێت. سوپاکانی قوتلووشاھ نەورۆزیان لە نزیک جام و [[نەیشابوور]] تێکشکاند. دوای ئەم تێکشکانانە، نەورۆز پەنای بۆ دادگای «مەلیک» [[کەرتەکان|فەخرەدینی]] [[ھیرات]] برد، لە باکووری [[ئەفغانستان]]، بەڵام ناوبراو [[ناپاکی]] لێکرد و ڕادەستی قوتلووقشاھی کرد، کە دەستبەجێ لە ١٣ی ئابی ١٢٩٧دا لەسێدارەی دا،<ref>Roux, p.432</ref><ref name="Grousset">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Grousset|یەکەم١=René|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=CHzGvqRbV_IC&q=August+13%2C+1297&pg=PA380|سەردێڕ=The Empire of the Steppes: A History of Central Asia|ڕێکەوت=١٩٧٠|بڵاوکەرەوە=Rutgers University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٣٥-١٣٠٤-١|پەڕە=٣٨٠|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> لەگەڵ براکانی حاجی و بوڵقووق. سەری بڕدراوی نەورۆز شێوێندرا و لەسەر دەروازەکانی [[بەغدا]] ھەڵواسرا. == سەرچاوەکان == <references responsive="" /> {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}} [[پۆل:مردووانی ١٢٩٧]] l7ur172dn6h7rpcwiru5da8iaitclom 0 299589 1613419 1613183 2026-07-30T12:07:43Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613419 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Batman Begins Xbox art.jpg}} '''''سەرەتای باتمان''''' یان '''''باتمان دەست پێ دەکات''''' کایەیەکی ڤیدیۆییی [[کایەی دزەکردن|دزەکردن]] و [[کایەی ئەکشن-سەرکێشی|ئەکشن-سەرکێشی]]یە لەسەر بنەمای [[باتمان دەست پێ دەکات (فیلم)|فیلمێک بە ھەمان ناو]] دروستکراوە، کە تێیدا لێکۆڵینەوە لە [[باتمان: ساڵی یەکەم|ساڵی یەکەمی]] ھەڵمەتی [[باتمان]] دژی تاوانکاری دەکات.<ref name="officalsite">{{cite press release | title=''Batman Begins'' Videogame Soars onto Shelves | url=http://www.ea.com/official/batman/batmanbegins/us/home.jsp| access-date=2005-06-14 | date= June 15, 2005 | publisher = Electronic Arts and Warner Bros. Interactive Entertainment | archive-date= April 26, 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070426003948/http://www.ea.com/official/batman/batmanbegins/us/editorial.jsp?src=ship_061505&ncc=1}}</ref> کایەکە لە حوزەیرانی ٢٠٠٥دا بۆ [[گەیم بۆی ئەدڤانس]]، [[گەیم کیوب]]، [[پلەی ستەیشن ٢]]، و [[ئێکس بۆکس]] بڵاوکرایەوە.<ref name="officalsite" /> وەشانی کۆنسڵی کایەکە لەلایەن [[یورۆکۆم]]ەوە پەرەی پێدراوە و لەلایەن [[ئێلیکترۆنیک ئارتس]] و [[وارنەر برۆس. ئینتەرئەکتیڤ ئینتەرتەینمەنت]] بە ھاوکاری لەگەڵ [[دی سی کۆمیکس]] بە ھاوبەشی بڵاوکرایەوە. [[ڤیکاریوس ڤیژنز]] وەشانێکی جیاوازی کایەکەی بۆ گێم بۆی ئەدڤانس پەرەپێدا، و کۆمپانیای کلیر گیمز کایەکەی بۆ [[مۆبایل|مۆبایلەکان]] گونجاند، کە ھەردووکیان خاوەن شێوازی کایەی [[کایەی ئەکشن|ئەکشن]]-[[کایەی پلاتفۆرم|پلاتفۆرم]] بوون. کۆمەڵەی [[ئەکتەر|ڕۆڵگێڕانی]] سەرەکیی فیلمەکە دەنگی خۆیان پێشکەش بە کایەکە کردووەتەوە، بەدەر لە [[گاری ئۆڵدمن]]، کە لە فیلمەکەدا ڕۆڵی [[کۆمیسەر گۆردۆن|جەیمس «جیم» گۆردۆن]] دەگێڕێت و لە کایەکەدا لەلایەن گاڤین ھامۆنەوە جێگەی گرتراوەتەوە. کایەکە لە کاتی بڵاوکردنەوەیدا پێداچوونەوەی تێکەڵی پێگەیشت. وەشانی [[پلەی ستەیشنی گواستراوە|پلەی ستەیشنی گواستراوە]] پلان بۆ دروستکردنی داڕێژرابوو، بەڵام دواتر بەھۆی ھۆکاری نەزانراوەوە ڕەتکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ign.com/games/batman-begins/psp-710796|سەردێڕ=Batman Begins (PlayStation Portable)|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170731003524/http://www.ign.com/games/batman-begins/psp-710796|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەشێکی دووەم بە ناوی ''[[باتمان: سوارچاکی تاریکی (کایەی ڤیدیۆیی)|باتمان: سوارچاکی تاریکی]]''، لەسەر بنەمای فیلمی ٢٠٠٨ بە ھەمان ناو، بۆ [[پلەی ستەیشن ٣]] و [[ئێکس بۆکس ٣٦٠]] پەرەی پێدرا، بەڵام لە کۆتاییدا ئەویش ڕەتکرایەوە. ئەمەش وای کرد ''باتمان دەست پێ دەکات'' ببێتە کۆتا فیلمی باتمان کە بڵاوکراوەتەوە لەلایەن کۆمپانیای وارنەر برۆس کە کایەی ڤیدیۆییی لکێنراوی پێ بەخشرا بێت.<ref name="IBTimesCancelled">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Skipper|یەکەم١=Ben|سەردێڕ=Cancelled Batman game: Unseen 64 tells story of Pandemic's The Dark Knight movie tie-in|ناونیشان=https://www.ibtimes.co.uk/cancelled-batman-game-unseen-64-tells-story-pandemics-dark-knight-movie-tie-1541178|وێبگە=[[International Business Times]]|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220116095418/https://www.ibtimes.co.uk/cancelled-batman-game-unseen-64-tells-story-pandemics-dark-knight-movie-tie-1541178|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == یاریکردن == ''باتمان دەست پێ دەکات'' کایەیەکی [[کایەی ئەکشن-سەرکێشی|ئەکشن-سەرکێشی]]یە کە ھەم توخمەکانی [[لێدان (شێوازی کایە)|شەڕەبۆکس]] و ھەم [[کایەی دزەکردن|دزەکردن]] لەخۆ دەگرێت. یاریزان کۆنتڕۆڵی باتمان لە ڕوانگەی [[ڕوانگەی کەسی سێیەم|کەسی سێیەمەوە]] دەکات، کە دەستڕاگەیشتنی بە چەندین ئامراز ھەیە کە دەتوانرێت لە کاتی بەشەکانی شەڕکردن و دزەکردندا بە باشی بەکاربھێنرێن. ئەمانەش بریتین لە [[باتارانگ]]ەکان، بۆمبە دووکەڵاوییەکان، بۆمبە تیشکی-دەنگییەکان و «گوێزەرەوەی لەرەلەری بەرز»، کە شەمشەمەکوێرەکان بانگ دەکات بۆ کۆبوونەوە لە دەور و بێھێزکردنی دوژمنان بەھۆی «ترس»ەوە (ئەمەش میکانیزمێکی کایەکردنە کە تەنیا تایبەتە بەم کایەیە). لە کاتی بەشەکانی دزەکردندا، یاریزان دەتوانێت کارلێک لەگەڵ ژینگەکەدا بکات بۆ دروستکردنی بارودۆخی جیاواز کە دوژمنان بترسێت، وەک تەقینەوەکان یان خستنەخوارەوەی سندووقەکان لە نزیکیانەوە، کە ئەمەش کۆنتڕۆڵکردنیان ئاسانتر دەکات. ھەروەھا پێویستە فێڵ لە دوژمنە چەکدارەکان بکرێت، بە تایبەتی ئەوانەی کە تفەنگیان پێیە، بە بەکارھێنانی ژینگە بۆ بەرژەوەندیی خۆت. ئەگەر ئەوان بترسێنرێن، چەکەکانیان فڕێ دەدەن. و ترس ڕۆڵ لە بەشەکانی شەڕکردندا دەگێڕێت، کە تێیدا، ئەگەر نیشاندەری ترس پڕ بێتەوە، ڕێگە بە یاریزان دەدات بە یەک لێدان کۆتایی بە کۆتا دوژمنی جێماو بھێنێت. بە گشتی شێوازی کایەی دزەکردن بیرھێنەرەوەی زنجیرەی ''[[سپڵینتەر سێڵ]]''ە. بەدەر لە بەشەکانی شەڕکردن و دزەکردن، و کایەکە چەندین بەشی پێشبڕکێی جەنگی لەخۆ دەگرێت کە تێیدا یاریزان شۆفێریی [[باتمۆبیل|تامبلەر]] دەکات. کایەکە خاوەنی چەندین جلی گۆڕاوە بۆ پۆشینی باتمان، کە دوای تەواوکردنی چیرۆکە سەرەکەکە دەکرێنەوە. بەدەر لە چیرۆکەکە، «پێشانگای ترس» بوونی ھەیە، کە تێیدا یاریزان دەتوانێت تەماشای چەندین دوژمن و خراپەکار بکات کە لە سەرانسەری کایەکەدا ڕووبەڕوویان بووەتەوە و کورتەی ژیانیان بخوێنێتەوە. == چیرۆک == کایەکە بە توندی بە چیرۆکی فیلمەکەوە بەستراوەتەوە، بەڵام لەگەڵ ھەندێک دەستکاریی بچووکدا. لە سەرانسەری کایەکەدا، زیاتر لە ٢٠ دیمەنی کورت لە فیلمەکەدا ھەن کە کۆنتێکست بە چیرۆکەکە دەبەخشن. سەرەڕای ئەوەی شوێن چیرۆکی فیلمەکە دەکەوێت، بەڵام کایەکە بە قووڵی تیشک دەخاتە سەر ھەر دیمەنێک. بۆ نموونە، لە بەندەرەکەدا، یاریزان بە دروستی دەزانێت چۆن فاڵکۆنی لەسەر بەرزکەرەوەیەک بەرزکراوەتەوە و چۆن باتمان بۆ ناو نەخۆشخانەی ئارکام بۆ نەخۆشییە دەروونییەکان دزەی کردووە. کایەکە کۆتایییەکی تاڕادەیەک دەستکاریکراو پێشکەش دەکات، کە تێیدا باتمان ناچار دەبێت ئۆتۆمبێلی باتمۆبیل بتەقێنێتەوە بۆ تێکدانی ھێڵەکانی شەمەندەفەری ئاسنین و ڕاگرتنی ڕەئس ئەلغوول لە گەیشتن بە تاوەری واین بە ئامرازی بڵاوکەرەوەی شەپۆلی مایکرۆوەیڤ، لە کاتێکدا لە فیلمەکەدا، سەرتیپ گۆردۆن مووشەکەکانی سەر ئۆتۆمبێلی باتمۆبیل بۆ تێکدانی ھێڵە ئاسنینەکان بەکاردەھێنێت. دوو ئەندامی ستافی فیلمەکە لە کایەکەدا دەردەکەون: دەرھێنەری وێنەگرتنی سینەمایی فیلمەکە [[واڵی فیستەر]] لە ڕۆڵی ئەندامێکی باندێکی ھەواڵدەر کە باتمان لێکۆڵینەوەی لەگەڵدا دەکات، و بەرھەمھێنەری فیلمەکە و ھاوسەری دەرھێنەر [[کریستۆفەر نۆلان]]، [[ئیما تۆماس]] لە ڕۆڵی پزیشکێکی دەروونی لە نەخۆشخانەی ئارکام بۆ نەخۆشییە دەروونییەکان. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:یارییەکانی نینتێندۆ گەیم کیوب]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون]] [[پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە بەریتانیا پەرەیان پێدراوە]] [[پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان لەسەر بنەمای فیلم]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە گەورەپاڵەوانەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا داندراون]] [[پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دزێوەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٥]] [[پۆل:کایەکانی ئەکشن-سەرکێشی]] [[پۆل:گەمەکانی پلەیستەیشن ٢]] [[پۆل:یارییە ھونەرییە ئەلکترۆنییەکان]] [[پۆل:کایەکانی ئێکس بۆکس]] [[پۆل:Articles using Wikidata infoboxes with locally defined images]] [[پۆل:Articles using Infobox video game using locally defined parameters]] [[پۆل:Pages using deprecated image syntax]] l0loy1ckw3qnwbqgdtbp0gvdkuhz7kb 1613537 1613419 2026-07-30T17:02:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:کایەی ڤیدیۆیی|کایەی ڤیدیۆیی]]، [[دەروازە:ھۆڵیوود|ھۆڵیوود]]، [[دەروازە:شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوو]]، [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[دەروازە:دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠٠٠]] 1613537 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Batman Begins Xbox art.jpg}} '''''سەرەتای باتمان''''' یان '''''باتمان دەست پێ دەکات''''' کایەیەکی ڤیدیۆییی [[کایەی دزەکردن|دزەکردن]] و [[کایەی ئەکشن-سەرکێشی|ئەکشن-سەرکێشی]]یە لەسەر بنەمای [[باتمان دەست پێ دەکات (فیلم)|فیلمێک بە ھەمان ناو]] دروستکراوە، کە تێیدا لێکۆڵینەوە لە [[باتمان: ساڵی یەکەم|ساڵی یەکەمی]] ھەڵمەتی [[باتمان]] دژی تاوانکاری دەکات.<ref name="officalsite">{{cite press release | title=''Batman Begins'' Videogame Soars onto Shelves | url=http://www.ea.com/official/batman/batmanbegins/us/home.jsp| access-date=2005-06-14 | date= June 15, 2005 | publisher = Electronic Arts and Warner Bros. Interactive Entertainment | archive-date= April 26, 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070426003948/http://www.ea.com/official/batman/batmanbegins/us/editorial.jsp?src=ship_061505&ncc=1}}</ref> کایەکە لە حوزەیرانی ٢٠٠٥دا بۆ [[گەیم بۆی ئەدڤانس]]، [[گەیم کیوب]]، [[پلەی ستەیشن ٢]]، و [[ئێکس بۆکس]] بڵاوکرایەوە.<ref name="officalsite" /> وەشانی کۆنسڵی کایەکە لەلایەن [[یورۆکۆم]]ەوە پەرەی پێدراوە و لەلایەن [[ئێلیکترۆنیک ئارتس]] و [[وارنەر برۆس. ئینتەرئەکتیڤ ئینتەرتەینمەنت]] بە ھاوکاری لەگەڵ [[دی سی کۆمیکس]] بە ھاوبەشی بڵاوکرایەوە. [[ڤیکاریوس ڤیژنز]] وەشانێکی جیاوازی کایەکەی بۆ گێم بۆی ئەدڤانس پەرەپێدا، و کۆمپانیای کلیر گیمز کایەکەی بۆ [[مۆبایل|مۆبایلەکان]] گونجاند، کە ھەردووکیان خاوەن شێوازی کایەی [[کایەی ئەکشن|ئەکشن]]-[[کایەی پلاتفۆرم|پلاتفۆرم]] بوون. کۆمەڵەی [[ئەکتەر|ڕۆڵگێڕانی]] سەرەکیی فیلمەکە دەنگی خۆیان پێشکەش بە کایەکە کردووەتەوە، بەدەر لە [[گاری ئۆڵدمن]]، کە لە فیلمەکەدا ڕۆڵی [[کۆمیسەر گۆردۆن|جەیمس «جیم» گۆردۆن]] دەگێڕێت و لە کایەکەدا لەلایەن گاڤین ھامۆنەوە جێگەی گرتراوەتەوە. کایەکە لە کاتی بڵاوکردنەوەیدا پێداچوونەوەی تێکەڵی پێگەیشت. وەشانی [[پلەی ستەیشنی گواستراوە|پلەی ستەیشنی گواستراوە]] پلان بۆ دروستکردنی داڕێژرابوو، بەڵام دواتر بەھۆی ھۆکاری نەزانراوەوە ڕەتکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ign.com/games/batman-begins/psp-710796|سەردێڕ=Batman Begins (PlayStation Portable)|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170731003524/http://www.ign.com/games/batman-begins/psp-710796|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەشێکی دووەم بە ناوی ''[[باتمان: سوارچاکی تاریکی (کایەی ڤیدیۆیی)|باتمان: سوارچاکی تاریکی]]''، لەسەر بنەمای فیلمی ٢٠٠٨ بە ھەمان ناو، بۆ [[پلەی ستەیشن ٣]] و [[ئێکس بۆکس ٣٦٠]] پەرەی پێدرا، بەڵام لە کۆتاییدا ئەویش ڕەتکرایەوە. ئەمەش وای کرد ''باتمان دەست پێ دەکات'' ببێتە کۆتا فیلمی باتمان کە بڵاوکراوەتەوە لەلایەن کۆمپانیای وارنەر برۆس کە کایەی ڤیدیۆییی لکێنراوی پێ بەخشرا بێت.<ref name="IBTimesCancelled">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Skipper|یەکەم١=Ben|سەردێڕ=Cancelled Batman game: Unseen 64 tells story of Pandemic's The Dark Knight movie tie-in|ناونیشان=https://www.ibtimes.co.uk/cancelled-batman-game-unseen-64-tells-story-pandemics-dark-knight-movie-tie-1541178|وێبگە=[[International Business Times]]|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220116095418/https://www.ibtimes.co.uk/cancelled-batman-game-unseen-64-tells-story-pandemics-dark-knight-movie-tie-1541178|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == یاریکردن == ''باتمان دەست پێ دەکات'' کایەیەکی [[کایەی ئەکشن-سەرکێشی|ئەکشن-سەرکێشی]]یە کە ھەم توخمەکانی [[لێدان (شێوازی کایە)|شەڕەبۆکس]] و ھەم [[کایەی دزەکردن|دزەکردن]] لەخۆ دەگرێت. یاریزان کۆنتڕۆڵی باتمان لە ڕوانگەی [[ڕوانگەی کەسی سێیەم|کەسی سێیەمەوە]] دەکات، کە دەستڕاگەیشتنی بە چەندین ئامراز ھەیە کە دەتوانرێت لە کاتی بەشەکانی شەڕکردن و دزەکردندا بە باشی بەکاربھێنرێن. ئەمانەش بریتین لە [[باتارانگ]]ەکان، بۆمبە دووکەڵاوییەکان، بۆمبە تیشکی-دەنگییەکان و «گوێزەرەوەی لەرەلەری بەرز»، کە شەمشەمەکوێرەکان بانگ دەکات بۆ کۆبوونەوە لە دەور و بێھێزکردنی دوژمنان بەھۆی «ترس»ەوە (ئەمەش میکانیزمێکی کایەکردنە کە تەنیا تایبەتە بەم کایەیە). لە کاتی بەشەکانی دزەکردندا، یاریزان دەتوانێت کارلێک لەگەڵ ژینگەکەدا بکات بۆ دروستکردنی بارودۆخی جیاواز کە دوژمنان بترسێت، وەک تەقینەوەکان یان خستنەخوارەوەی سندووقەکان لە نزیکیانەوە، کە ئەمەش کۆنتڕۆڵکردنیان ئاسانتر دەکات. ھەروەھا پێویستە فێڵ لە دوژمنە چەکدارەکان بکرێت، بە تایبەتی ئەوانەی کە تفەنگیان پێیە، بە بەکارھێنانی ژینگە بۆ بەرژەوەندیی خۆت. ئەگەر ئەوان بترسێنرێن، چەکەکانیان فڕێ دەدەن. و ترس ڕۆڵ لە بەشەکانی شەڕکردندا دەگێڕێت، کە تێیدا، ئەگەر نیشاندەری ترس پڕ بێتەوە، ڕێگە بە یاریزان دەدات بە یەک لێدان کۆتایی بە کۆتا دوژمنی جێماو بھێنێت. بە گشتی شێوازی کایەی دزەکردن بیرھێنەرەوەی زنجیرەی ''[[سپڵینتەر سێڵ]]''ە. بەدەر لە بەشەکانی شەڕکردن و دزەکردن، و کایەکە چەندین بەشی پێشبڕکێی جەنگی لەخۆ دەگرێت کە تێیدا یاریزان شۆفێریی [[باتمۆبیل|تامبلەر]] دەکات. کایەکە خاوەنی چەندین جلی گۆڕاوە بۆ پۆشینی باتمان، کە دوای تەواوکردنی چیرۆکە سەرەکەکە دەکرێنەوە. بەدەر لە چیرۆکەکە، «پێشانگای ترس» بوونی ھەیە، کە تێیدا یاریزان دەتوانێت تەماشای چەندین دوژمن و خراپەکار بکات کە لە سەرانسەری کایەکەدا ڕووبەڕوویان بووەتەوە و کورتەی ژیانیان بخوێنێتەوە. == چیرۆک == کایەکە بە توندی بە چیرۆکی فیلمەکەوە بەستراوەتەوە، بەڵام لەگەڵ ھەندێک دەستکاریی بچووکدا. لە سەرانسەری کایەکەدا، زیاتر لە ٢٠ دیمەنی کورت لە فیلمەکەدا ھەن کە کۆنتێکست بە چیرۆکەکە دەبەخشن. سەرەڕای ئەوەی شوێن چیرۆکی فیلمەکە دەکەوێت، بەڵام کایەکە بە قووڵی تیشک دەخاتە سەر ھەر دیمەنێک. بۆ نموونە، لە بەندەرەکەدا، یاریزان بە دروستی دەزانێت چۆن فاڵکۆنی لەسەر بەرزکەرەوەیەک بەرزکراوەتەوە و چۆن باتمان بۆ ناو نەخۆشخانەی ئارکام بۆ نەخۆشییە دەروونییەکان دزەی کردووە. کایەکە کۆتایییەکی تاڕادەیەک دەستکاریکراو پێشکەش دەکات، کە تێیدا باتمان ناچار دەبێت ئۆتۆمبێلی باتمۆبیل بتەقێنێتەوە بۆ تێکدانی ھێڵەکانی شەمەندەفەری ئاسنین و ڕاگرتنی ڕەئس ئەلغوول لە گەیشتن بە تاوەری واین بە ئامرازی بڵاوکەرەوەی شەپۆلی مایکرۆوەیڤ، لە کاتێکدا لە فیلمەکەدا، سەرتیپ گۆردۆن مووشەکەکانی سەر ئۆتۆمبێلی باتمۆبیل بۆ تێکدانی ھێڵە ئاسنینەکان بەکاردەھێنێت. دوو ئەندامی ستافی فیلمەکە لە کایەکەدا دەردەکەون: دەرھێنەری وێنەگرتنی سینەمایی فیلمەکە [[واڵی فیستەر]] لە ڕۆڵی ئەندامێکی باندێکی ھەواڵدەر کە باتمان لێکۆڵینەوەی لەگەڵدا دەکات، و بەرھەمھێنەری فیلمەکە و ھاوسەری دەرھێنەر [[کریستۆفەر نۆلان]]، [[ئیما تۆماس]] لە ڕۆڵی پزیشکێکی دەروونی لە نەخۆشخانەی ئارکام بۆ نەخۆشییە دەروونییەکان. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ھۆڵیوود|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠٠٠}} [[پۆل:یارییەکانی نینتێندۆ گەیم کیوب]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون]] [[پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە بەریتانیا پەرەیان پێدراوە]] [[پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان لەسەر بنەمای فیلم]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە گەورەپاڵەوانەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا داندراون]] [[پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دزێوەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٥]] [[پۆل:کایەکانی ئەکشن-سەرکێشی]] [[پۆل:گەمەکانی پلەیستەیشن ٢]] [[پۆل:یارییە ھونەرییە ئەلکترۆنییەکان]] [[پۆل:کایەکانی ئێکس بۆکس]] [[پۆل:Articles using Wikidata infoboxes with locally defined images]] [[پۆل:Articles using Infobox video game using locally defined parameters]] [[پۆل:Pages using deprecated image syntax]] ds0ugqhssoqqx89e85jym7eywpdmfe0 1613580 1613537 2026-07-30T20:01:48Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1613580 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{Databox|وێنە=Batman Begins Xbox art.jpg}} '''''سەرەتای باتمان''''' یان '''''باتمان دەست پێ دەکات''''' کایەیەکی ڤیدیۆییی [[کایەی دزەکردن|دزەکردن]] و [[کایەی ئەکشن-سەرکێشی|ئەکشن-سەرکێشی]]یە لەسەر بنەمای [[باتمان دەست پێ دەکات (فیلم)|فیلمێک بە ھەمان ناو]] دروستکراوە، کە تێیدا لێکۆڵینەوە لە [[باتمان: ساڵی یەکەم|ساڵی یەکەمی]] ھەڵمەتی [[باتمان]] دژی تاوانکاری دەکات.<ref name="officalsite">{{cite press release | title=''Batman Begins'' Videogame Soars onto Shelves | url=http://www.ea.com/official/batman/batmanbegins/us/home.jsp| access-date=2005-06-14 | date= June 15, 2005 | publisher = Electronic Arts and Warner Bros. Interactive Entertainment | archive-date= April 26, 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070426003948/http://www.ea.com/official/batman/batmanbegins/us/editorial.jsp?src=ship_061505&ncc=1}}</ref> کایەکە لە حوزەیرانی ٢٠٠٥دا بۆ [[گەیم بۆی ئەدڤانس]]، [[گەیم کیوب]]، [[پلەی ستەیشن ٢]]، و [[ئێکس بۆکس]] بڵاوکرایەوە.<ref name="officalsite" /> وەشانی کۆنسڵی کایەکە لەلایەن [[یورۆکۆم]]ەوە پەرەی پێدراوە و لەلایەن [[ئێلیکترۆنیک ئارتس]] و [[وارنەر برۆس. ئینتەرئەکتیڤ ئینتەرتەینمەنت]] بە ھاوکاری لەگەڵ [[دی سی کۆمیکس]] بە ھاوبەشی بڵاوکرایەوە. [[ڤیکاریوس ڤیژنز]] وەشانێکی جیاوازی کایەکەی بۆ گێم بۆی ئەدڤانس پەرەپێدا، و کۆمپانیای کلیر گیمز کایەکەی بۆ [[مۆبایل|مۆبایلەکان]] گونجاند، کە ھەردووکیان خاوەن شێوازی کایەی [[کایەی ئەکشن|ئەکشن]]-[[کایەی پلاتفۆرم|پلاتفۆرم]] بوون. کۆمەڵەی [[ئەکتەر|ڕۆڵگێڕانی]] سەرەکیی فیلمەکە دەنگی خۆیان پێشکەش بە کایەکە کردووەتەوە، بەدەر لە [[گاری ئۆڵدمن]]، کە لە فیلمەکەدا ڕۆڵی [[کۆمیسەر گۆردۆن|جەیمس «جیم» گۆردۆن]] دەگێڕێت و لە کایەکەدا لەلایەن گاڤین ھامۆنەوە جێگەی گرتراوەتەوە. کایەکە لە کاتی بڵاوکردنەوەیدا پێداچوونەوەی تێکەڵی پێگەیشت. وەشانی [[پلەی ستەیشنی گواستراوە|پلەی ستەیشنی گواستراوە]] پلان بۆ دروستکردنی داڕێژرابوو، بەڵام دواتر بەھۆی ھۆکاری نەزانراوەوە ڕەتکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ign.com/games/batman-begins/psp-710796|سەردێڕ=Batman Begins (PlayStation Portable)|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170731003524/http://www.ign.com/games/batman-begins/psp-710796|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەشێکی دووەم بە ناوی ''[[باتمان: سوارچاکی تاریکی (کایەی ڤیدیۆیی)|باتمان: سوارچاکی تاریکی]]''، لەسەر بنەمای فیلمی ٢٠٠٨ بە ھەمان ناو، بۆ [[پلەی ستەیشن ٣]] و [[ئێکس بۆکس ٣٦٠]] پەرەی پێدرا، بەڵام لە کۆتاییدا ئەویش ڕەتکرایەوە. ئەمەش وای کرد ''باتمان دەست پێ دەکات'' ببێتە کۆتا فیلمی باتمان کە بڵاوکراوەتەوە لەلایەن کۆمپانیای وارنەر برۆس کە کایەی ڤیدیۆییی لکێنراوی پێ بەخشرا بێت.<ref name="IBTimesCancelled">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Skipper|یەکەم١=Ben|سەردێڕ=Cancelled Batman game: Unseen 64 tells story of Pandemic's The Dark Knight movie tie-in|ناونیشان=https://www.ibtimes.co.uk/cancelled-batman-game-unseen-64-tells-story-pandemics-dark-knight-movie-tie-1541178|وێبگە=[[International Business Times]]|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220116095418/https://www.ibtimes.co.uk/cancelled-batman-game-unseen-64-tells-story-pandemics-dark-knight-movie-tie-1541178|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == یاریکردن == ''باتمان دەست پێ دەکات'' کایەیەکی [[کایەی ئەکشن-سەرکێشی|ئەکشن-سەرکێشی]]یە کە ھەم توخمەکانی [[لێدان (شێوازی کایە)|شەڕەبۆکس]] و ھەم [[کایەی دزەکردن|دزەکردن]] لەخۆ دەگرێت. یاریزان کۆنتڕۆڵی باتمان لە ڕوانگەی [[ڕوانگەی کەسی سێیەم|کەسی سێیەمەوە]] دەکات، کە دەستڕاگەیشتنی بە چەندین ئامراز ھەیە کە دەتوانرێت لە کاتی بەشەکانی شەڕکردن و دزەکردندا بە باشی بەکاربھێنرێن. ئەمانەش بریتین لە [[باتارانگ]]ەکان، بۆمبە دووکەڵاوییەکان، بۆمبە تیشکی-دەنگییەکان و «گوێزەرەوەی لەرەلەری بەرز»، کە شەمشەمەکوێرەکان بانگ دەکات بۆ کۆبوونەوە لە دەور و بێھێزکردنی دوژمنان بەھۆی «ترس»ەوە (ئەمەش میکانیزمێکی کایەکردنە کە تەنیا تایبەتە بەم کایەیە). لە کاتی بەشەکانی دزەکردندا، یاریزان دەتوانێت کارلێک لەگەڵ ژینگەکەدا بکات بۆ دروستکردنی بارودۆخی جیاواز کە دوژمنان بترسێت، وەک تەقینەوەکان یان خستنەخوارەوەی سندووقەکان لە نزیکیانەوە، کە ئەمەش کۆنتڕۆڵکردنیان ئاسانتر دەکات. ھەروەھا پێویستە فێڵ لە دوژمنە چەکدارەکان بکرێت، بە تایبەتی ئەوانەی کە تفەنگیان پێیە، بە بەکارھێنانی ژینگە بۆ بەرژەوەندیی خۆت. ئەگەر ئەوان بترسێنرێن، چەکەکانیان فڕێ دەدەن. و ترس ڕۆڵ لە بەشەکانی شەڕکردندا دەگێڕێت، کە تێیدا، ئەگەر نیشاندەری ترس پڕ بێتەوە، ڕێگە بە یاریزان دەدات بە یەک لێدان کۆتایی بە کۆتا دوژمنی جێماو بھێنێت. بە گشتی شێوازی کایەی دزەکردن بیرھێنەرەوەی زنجیرەی ''[[سپڵینتەر سێڵ]]''ە. بەدەر لە بەشەکانی شەڕکردن و دزەکردن، و کایەکە چەندین بەشی پێشبڕکێی جەنگی لەخۆ دەگرێت کە تێیدا یاریزان شۆفێریی [[باتمۆبیل|تامبلەر]] دەکات. کایەکە خاوەنی چەندین جلی گۆڕاوە بۆ پۆشینی باتمان، کە دوای تەواوکردنی چیرۆکە سەرەکەکە دەکرێنەوە. بەدەر لە چیرۆکەکە، «پێشانگای ترس» بوونی ھەیە، کە تێیدا یاریزان دەتوانێت تەماشای چەندین دوژمن و خراپەکار بکات کە لە سەرانسەری کایەکەدا ڕووبەڕوویان بووەتەوە و کورتەی ژیانیان بخوێنێتەوە. == چیرۆک == کایەکە بە توندی بە چیرۆکی فیلمەکەوە بەستراوەتەوە، بەڵام لەگەڵ ھەندێک دەستکاریی بچووکدا. لە سەرانسەری کایەکەدا، زیاتر لە ٢٠ دیمەنی کورت لە فیلمەکەدا ھەن کە کۆنتێکست بە چیرۆکەکە دەبەخشن. سەرەڕای ئەوەی شوێن چیرۆکی فیلمەکە دەکەوێت، بەڵام کایەکە بە قووڵی تیشک دەخاتە سەر ھەر دیمەنێک. بۆ نموونە، لە بەندەرەکەدا، یاریزان بە دروستی دەزانێت چۆن فاڵکۆنی لەسەر بەرزکەرەوەیەک بەرزکراوەتەوە و چۆن باتمان بۆ ناو نەخۆشخانەی ئارکام بۆ نەخۆشییە دەروونییەکان دزەی کردووە. کایەکە کۆتایییەکی تاڕادەیەک دەستکاریکراو پێشکەش دەکات، کە تێیدا باتمان ناچار دەبێت ئۆتۆمبێلی باتمۆبیل بتەقێنێتەوە بۆ تێکدانی ھێڵەکانی شەمەندەفەری ئاسنین و ڕاگرتنی ڕەئس ئەلغوول لە گەیشتن بە تاوەری واین بە ئامرازی بڵاوکەرەوەی شەپۆلی مایکرۆوەیڤ، لە کاتێکدا لە فیلمەکەدا، سەرتیپ گۆردۆن مووشەکەکانی سەر ئۆتۆمبێلی باتمۆبیل بۆ تێکدانی ھێڵە ئاسنینەکان بەکاردەھێنێت. دوو ئەندامی ستافی فیلمەکە لە کایەکەدا دەردەکەون: دەرھێنەری وێنەگرتنی سینەمایی فیلمەکە [[واڵی فیستەر]] لە ڕۆڵی ئەندامێکی باندێکی ھەواڵدەر کە باتمان لێکۆڵینەوەی لەگەڵدا دەکات، و بەرھەمھێنەری فیلمەکە و ھاوسەری دەرھێنەر [[کریستۆفەر نۆلان]]، [[ئیما تۆماس]] لە ڕۆڵی پزیشکێکی دەروونی لە نەخۆشخانەی ئارکام بۆ نەخۆشییە دەروونییەکان. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ھۆڵیوود|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠٠٠}} [[پۆل:یارییەکانی نینتێندۆ گەیم کیوب]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون]] [[پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە بەریتانیا پەرەیان پێدراوە]] [[پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان لەسەر بنەمای فیلم]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە گەورەپاڵەوانەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا داندراون]] [[پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دزێوەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٥]] [[پۆل:کایەکانی ئەکشن-سەرکێشی]] [[پۆل:گەمەکانی پلەیستەیشن ٢]] [[پۆل:یارییە ھونەرییە ئەلکترۆنییەکان]] [[پۆل:کایەکانی ئێکس بۆکس]] [[پۆل:Articles using Wikidata infoboxes with locally defined images]] [[پۆل:Articles using Infobox video game using locally defined parameters]] [[پۆل:Pages using deprecated image syntax]] lp07n3qdl60j4yqzqs7jny0zplo2iyc 0 299591 1613418 1613187 2026-07-30T12:07:23Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613418 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئەبوو موزەفەر عەبدولمونعیم کوڕی دەبی قاسم عەبدولکریم کوڕی ھەوازین قوشەیری نەیسابووری، زانای [[شەرعزان]] و [[فەرموودەناس]]'''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=تراجم |ناونیشان=https://tarajm.com/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=tarajm.com |زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=إسلام ویب - سیر أعلام النبلاء - الطبقة الثامنة والعشرون - ابن القشیری- الجزء رقم19 |ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/4985/ابن-القشیری |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=www.islamweb.net |زمان=ar}}</ref> == مردن == قوشەیری لە ساڵی ٥٣٢ی کۆچی کۆچی دوایی کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 9fn8b2tj7jt0re5xntvuwtn505vtjan 1613538 1613418 2026-07-30T17:03:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئیسلام|ئیسلام]] و [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]] 1613538 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئەبوو موزەفەر عەبدولمونعیم کوڕی دەبی قاسم عەبدولکریم کوڕی ھەوازین قوشەیری نەیسابووری، زانای [[شەرعزان]] و [[فەرموودەناس]]'''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=تراجم |ناونیشان=https://tarajm.com/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=tarajm.com |زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=إسلام ویب - سیر أعلام النبلاء - الطبقة الثامنة والعشرون - ابن القشیری- الجزء رقم19 |ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/4985/ابن-القشیری |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=www.islamweb.net |زمان=ar}}</ref> == مردن == قوشەیری لە ساڵی ٥٣٢ی کۆچی کۆچی دوایی کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|ژیاننامە}} 8e0wpeqzc9azxog835x11n6r2h3d4f1 1613579 1613538 2026-07-30T20:01:38Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1613579 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ئەبوو موزەفەر عەبدولمونعیم کوڕی دەبی قاسم عەبدولکریم کوڕی ھەوازین قوشەیری نەیسابووری، زانای [[شەرعزان]] و [[فەرموودەناس]]'''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=تراجم |ناونیشان=https://tarajm.com/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=tarajm.com |زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=إسلام ویب - سیر أعلام النبلاء - الطبقة الثامنة والعشرون - ابن القشیری- الجزء رقم19 |ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/4985/ابن-القشیری |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=www.islamweb.net |زمان=ar}}</ref> == مردن == قوشەیری لە ساڵی ٥٣٢ی کۆچی کۆچی دوایی کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|ژیاننامە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} clsrm6kfpnr33ax0qunf28rctr438wi 0 299592 1613401 1613382 2026-07-30T12:02:03Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613401 wikitext text/x-wiki {{ئامادەکردن}} {{داتابۆکس}} '''پاپیروسی ماتماتیکیی ڕایند''' ({{بە ئینگلیزی|Rhind Mathematical Papyrus}})یەکێکە لە ناسراوترین بەڵگەکانی [[ماتماتیکی میسری کۆن]]. ئەم پاپیروسە، لەگەڵ [[پاپیروسی ماتماتیکیی مۆسکۆ]]، یەکێکە لە دوو پاپیروسی ماتماتیکیی بەناوبانگی [[میسری کۆن]]. پاپیروسی ڕایند لە ڕووی قەبارەوە گەورەترە، بەڵام لە ڕووی مێژووییەوە لە پاپیروسی مۆسکۆ نوێترە.<ref name="Spalinger">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=Anthony |دوایین=Spalinger |سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus as a Historical Document |journal=Studien zur Altägyptischen Kultur |بەرگ=١٧|ساڵ=١٩٩٠|پەڕەکان=٢٩٥–٣٣٧|بڵاوکەرەوە=Helmut Buske Verlag |jstor=25150159}}</ref> [[ئەحمەس]] لە سەرەتای پاپیروسەکەدا دەڵێت کە ئەم نووسینە «ھەژمارکردنێکی وردە بۆ لێکۆڵینەوە لە شتەکان، زانینی ھەموو شتەکان و نھێنییەکانیان»، پاشان دەڵێت: <blockquote> «ئەم کتێبە لە ساڵی سی و سێی پاشایەتی، لە مانگی چوارەمی وەرزی [[ئاخێت]]، لە سەردەمی پاشای میسری سەروو و خواروو، [[ئۆسەرڕێ]]، کە ژیانی درێژ بێت، لە ڕووی کۆپییەکی کۆن کە لە سەردەمی پاشا [[نیمائتڕێ]] نووسرابوو، ڕونووس کرا. کاتبەکە، ئەحمەس، ڕوونووسی کرد.»<ref name="Clagett"/> </blockquote> لەبارەی پاپیروسی ماتماتیکیی ڕایند، ژمارەیەک کتێب و وتار و توێژینەوە بڵاو کراونەتەوە کە ھەندێکیان گرنگیی تایبەتیان ھەیە.<ref name="Spalinger"/> کتێبی پاپیروسی ڕایند لە ساڵی ١٩٢٣ لەلایەن میسرناسی ئینگلیزی [[تی ئێریک پیت]] بڵاو کرایەوە و تێیدا دەقەکە بە پشتبەستن بە کارەکانی [[فرانسیس لێوێلین گریفیس]] لێکۆڵینەوەی لێ کراوە.<ref name=peet/> [[ئارنۆلد بافۆم چەیس]]یش لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ تا ١٩٢٩ چەند بەڵگەیەکی خستەڕوو کە وێنەکانی پاپیروسەکەشی تێدا بوو.<ref name="Chace, Arnold Buffum 1929">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chace |یەکەم=Arnold Buffum |orig-year=1927–29 |سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus: Free Translation and Commentary with Selected Photographs, Translations, Transliterations and Literal Translations |زنجیرە=Classics in Mathematics Education |بەرگ=٨. ٢ vols|شوێن=Oberlin |بڵاوکەرەوە=Mathematical Association of America |edition=Reston: National Council of Teachers of Mathematics Reprinted |ساڵ=١٩٧٩|ژپنک=٠-٨٧٣٥٣-١٣٣-٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/rhindmathematica0000unse}}</ref> نوێترین پێداچوونەوەی گشتی سەبارەت بەم پاپیروسە لە ساڵی ١٩٨٧ لەلایەن ڕابینز و شوت بڵاو کرایەوە. لە پشتەوەی پاپیروسەکەدا تێبینییەکی مێژوویی ھەیە کە دەڵێت: «لە ساڵی یازدەی پاشایەتی، لە مانگی دووەمی وەرزی [[شێمو]]، شاری [[ھێلیۆپۆلیس]] داگیر کرا. لە ڕۆژی بیست و سێی مانگی یەکەمی وەرزی ئاخێت، «ئەوەی لە باشوور ھات» ھێرشی کردە سەر [[تجارو]]»<ref>Irene Forstner-Mueller, The end of the Hyksos State, [https://books.google.ca/books?id=m0eGzwEACAAJ&pg=PA48&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false The Hyksos State] in (eds: Karen Radner, Nadine Moeller and D.T. Potts), "The Oxford history of the Ancient Near East: from the Hyksos to the Late Second Millenium B.C." Volume: III, Oxford University Press, 2022, p. 37 Irene Forstner-Mueller states that "There is little doubt that the regnal year referred to here is that of the Hyksos king [[Khamudi]], whereas "he of the South" is Ahmose."</ref> ھەردوو میسرناس، [[تۆماس شنایدەر]] و [[ئیرێنە فۆرستنەر مولەر]]، ھاوڕان لەسەر ئەوەی کە مەبەست لە «ئەوەی لە باشوور ھات» [[ئەحمۆسی یەکەم]]، پاشای تیبسە. تۆماس شنایدەر دەنووسێت: «لەبەر ئەوەی «ئەوەی لە باشوور ھات» بێگومان ئاماژەیە بۆ فەرمانڕەوای تیبس، ئەحمۆس، ئەوا ساڵی یازدەی پاشایەتی تەنھا دەکرێت بۆ جێنشینی پاشای ھیکسۆس، ئەپێپی، واتە خامودی، بگەڕێتەوە. بەم پێیە، پایتەختی ھیکسۆسەکان، ئاڤاریس، دوای ماوەیەکی کەم کەوتووەتە دەستی ئەحمۆس.<ref>Thomas Schneider, "[https://www.academia.edu/6374956/The_Chronology_of_the_Middle_Kingdom_and_the_Hyksos_Period_in_E_Hornung_R_Krauss_D_Warburton_eds_Ancient_Egyptian_Chronology_Handbook_of_Oriental_Studies_1_83_Leiden_Boston_2006_168_196 The Relative Chronology of the Middle Kingdom and the Hyksos Period (Dyns. 12-17)]". In Hornung, Erik; Krauss, Rolf; Warburton, David (eds.). Ancient Egyptian Chronology. Handbook of Oriental Studies. Brill. 2006 p.195</ref><ref>Irene Forstner-Mueller, The end of the Hyksos State, [https://books.google.ca/books?id=m0eGzwEACAAJ&pg=PA48&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false The Hyksos State] in (eds: Karen Radner, Nadine Moeller and D.T. Potts), "The Oxford history of the Ancient Near East: from the Hyksos to the Late Second Millenium B.C." Volume: III, Oxford University Press, 2022, p. 37 Irene Forstner-Mueller states that "There is little doubt that the regnal year referred to here is that of the Hyksos king [[Khamudi]], whereas "he of the South" is Ahmose."</ref> == مێژوو == ئەم پاپیروسە لەلایەن نووسەرێک بە ناوی ئەحمەس (یان شێوازە کۆنەکەی ئەحمۆس؛ Ahmes کە مێژوونووسانی ماتماتیک زیاتر بەکاری دەھێنن) لەڕووی دەقێک کە ئێستا ون بووە، کە سەردەمی فەرمانڕەوایی [[ئەمەنمەحاتی سێیەم]]، نووسراوەتەوە. مێژووی ئەم پاپیروسە بۆ نزیکەی ١٥٥٠ ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus |ناونیشان=https://www.britishmuseum.org/collection/object/Y_EA10057 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=The British Museum |زمان=en}}</ref> لەسەر ئەم بەڵگەیە نووسراوە «ساڵی ٣٣»ی پاشای ھیکسۆس، ئاپۆفیس، و لە پشتی پاپیروسەکەش تێبینییەکی مێژوویی ھەیە کە بە گومانەوە بۆ «ساڵی ١١»ی فەرمانڕەوایی جێنشینەکەی، [[خامودی]]، دەگەڕێتەوە.<ref name="Schneider">cf. {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Thomas |دوایین=Schneider |chapter=The Relative Chronology of the Middle Kingdom and the Hyksos Period (Dyns. 12–17) |editor-first=Erik |editor-last=Hornung |editor2-first=Rolf |editor2-last=Krauss |editor3-first=David |editor3-last=Warburton |سەردێڕ=Ancient Egyptian Chronology |ناونیشان=https://archive.org/details/ancientegyptianc00horn_842 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |زنجیرە=Handbook of Oriental Studies |بڵاوکەرەوە=Brill |ساڵ=٢٠٠٦|پەڕەکان=[https://archive.org/details/ancientegyptianc٠٠horn_٨٤٢/page/n٢٠٦ ١٩٤]–١٩٥|ژپنک=٩٧٨٩٠٠٤١١٣٨٥٥}}</ref> [[ئەلەکساندر ھێنری ڕایند]]، شوێنەوارناس و کۆکەرەوەی شوێنەوارەکانی [[سکۆتلەند]]ی، لە ساڵی ١٨٥٨ دوو بەشی ئەم پاپیروسەی لە [[ئوکسوور]]ی میسر کڕی. وتراوە ئەم پاپیروسە لە «یەکێک لە بیناکە بچووکەکانی نزیک ڕامێسیۆم» لە دەوروبەری ئوکسوور دۆزراوەتەوە.<ref name=peet>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus: British Museum 10057 and 10058|یەکەم=T. Eric|دوایین=Peet|بەستەری نووسەر=T. Eric Peet|بڵاوکەرەوە=University Press of Liverpool|ساڵ=١٩٢٣}} For the location where the papyrus was found see [https://archive.org/details/Peet_1923/page/n5 page 2].</ref> [[مۆزەخانەی بەریتانیا]]، کە ئێستا زۆربەی بەشەکانی ئەم پاپیروسەی تێدا پارێزراون، لە ساڵی ١٨٦٥ ئەوی لەگەڵ تۆماری پێستی ماتماتیکی میسر، کە ئەویش ئی ھێنری ڕایند بوو، بەدەستھێنا.<ref name="Clagett">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Clagett |یەکەم=Marshall |سەردێڕ=Ancient Egyptian Science, A Source Book |بەرگ=Three: Ancient Egyptian Mathematics |زنجیرە=Memoirs of the American Philosophical Society |بڵاوکەرەوە=American Philosophical Society |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧١٦٩-٢٣٢-٠|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/ancientegyptians03clag}}</ref> ھەندێک پارچەی دیکەی ئەم دەقە لە ناوەڕاستی دەیەی ١٨٦٠ی زایینیدا بە شێوەیەکی سەربەخۆ لەلایەن میسرناسی ئەمریکی ئێدوین سمیث لە ئوکسوور کڕدران. کچەکەی لە ساڵی ١٩٠٦ ئەو پارچانەی بەخشی بە ئەنجومەنی مێژوویی نیویۆرک<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین= Guggenbühl |یەکەم= Laura |بەستەری نووسەر= Laura Guggenbühl |editor-last= Eves |editor-first= Howard |ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ١٩٦٤|department= Historically Speaking |doi= 10.5951/mt.57.6.0406 |issue= 6 |journal= The Mathematics Teacher |jstor= 27957095 |پەڕەکان= ٤٠٦–٤١٠|سەردێڕ= The New York fragments of the Rhind Mathematical Papyrus |بەرگ= ٥٧}}</ref> و ئێستا لە مۆزەخانەی بروکلین پارێزراون.<ref name="Spalinger"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Collections: Egyptian, Classical, Ancient Near Eastern Art: Fragments of Rhind Mathematical Papyrus |بڵاوکەرەوە=Brooklyn Museum |ناونیشان=http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/118304/Fragments_of_Rhind_Mathematical_Papyrus |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> بەشێکی ناوەڕاستی پاپیروسەکە بە درێژی نزیکەی ١٨ سانتیمەتر ون بووە. توێژەران لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمەوە، پڕۆسەی خوێندنەوەی دەقەکە و وەرگێڕانیان دەست پێ کرد؛ بەڵام تا ئێستاش لە ھەندێک ڕووەوە، وەرگێڕان و لێکدانەوەی ماتماتیکیی ئەم پاپیروسە تەواو نەبووە.<ref name="Schneider"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر= https://en.wikipedia.org/wiki/Rhind_Mathematical_Papyrus| سەردێڕ= Rhind Mathematical Papyrus | زمان= ئینگلیزی | سەردان= ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک}} [[پۆل:دەستنووسە ماتماتیکییەکان]] [[پۆل:پای]] 1ak5svtrjgstaety68q2datglhxcksm 1613479 1613401 2026-07-30T14:55:51Z Amine yousefi 16159 1613479 wikitext text/x-wiki {{ئامادەکردن}} {{داتابۆکس}} '''پاپیروسی ماتماتیکیی ڕایند''' ({{بە ئینگلیزی|Rhind Mathematical Papyrus}}) یەکێکە لە ناسراوترین بەڵگە [[ماتماتیکی میسری کۆن|ماتماتیکییەکانی میسری کۆن]]. ئەم پاپیروسە، لەگەڵ [[پاپیروسی ماتماتیکیی مۆسکۆ]]، یەکێکە لە دوو پاپیروسی ماتماتیکیی بەناوبانگی [[میسری کۆن]]. پاپیروسی ڕایند لە ڕووی قەبارەوە گەورەترە، بەڵام لە ڕووی مێژووییەوە لە پاپیروسی مۆسکۆ نوێترە.<ref name="Spalinger">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=Anthony |دوایین=Spalinger |سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus as a Historical Document |journal=Studien zur Altägyptischen Kultur |بەرگ=١٧|ساڵ=١٩٩٠|پەڕەکان=٢٩٥–٣٣٧|بڵاوکەرەوە=Helmut Buske Verlag |jstor=25150159}}</ref> [[ئەحمەس]] لە سەرەتای پاپیروسەکەدا دەڵێت کە ئەم نووسینە «ھەژمارکردنێکی وردە بۆ لێکۆڵینەوە لە شتەکان، زانینی ھەموو شتەکان و نھێنییەکانیان»، پاشان دەڵێت: <blockquote> «ئەم دەقە لە ساڵی سی و سێی پاشایەتی، لە مانگی چوارەمی وەرزی [[ئاخێت]]، لە سەردەمی پاشای میسری سەروو و خواروو، [[ئۆسەرڕێ]]، کە ژیانی درێژ بێت، لە ڕووی کۆپییەکی کۆن کە لە سەردەمی پاشا [[نیمائتڕێ]] نووسرابوو، ڕونووس کرا. کاتبەکە، ئەحمەس، ڕوونووسی کرد.»<ref name="Clagett"/> </blockquote> لەبارەی پاپیروسی ماتماتیکیی ڕایند، ژمارەیەک کتێب و وتار و توێژینەوە بڵاو کراونەتەوە کە ھەندێکیان گرنگیی تایبەتیان ھەیە.<ref name="Spalinger"/> دەقی پاپیروسی ڕایند لە ساڵی ١٩٢٣ لەلایەن میسرناسی ئینگلیزی [[تی ئێریک پیت]] بڵاو کرایەوە و تێیدا دەقەکە بە پشتبەستن بە توێژینەوەکانی [[فرانسیس لێوێلین گریفیس]] لێکۆڵینەوەی لێ کراوە.<ref name=peet/> [[ئارنۆلد بافۆم چەیس]]یش لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ تا ١٩٢٩ چەند بەرگی توێژینەوەی بڵاو کردەوە کە وێنەکانی پاپیروسەکەشی تێدا بوو.<ref name="Chace, Arnold Buffum 1929">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chace |یەکەم=Arnold Buffum |orig-year=1927–29 |سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus: Free Translation and Commentary with Selected Photographs, Translations, Transliterations and Literal Translations |زنجیرە=Classics in Mathematics Education |بەرگ=٨. ٢ vols|شوێن=Oberlin |بڵاوکەرەوە=Mathematical Association of America |edition=Reston: National Council of Teachers of Mathematics Reprinted |ساڵ=١٩٧٩|ژپنک=٠-٨٧٣٥٣-١٣٣-٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/rhindmathematica0000unse}}</ref> نوێترین پێداچوونەوەی گشتی سەبارەت بەم پاپیروسە لە ساڵی ١٩٨٧ لەلایەن ڕابینز و شوت بڵاو کرایەوە. لە پشتەوەی پاپیروسەکەدا تێبینییەکی مێژوویی ھەیە کە دەڵێت: «لە ساڵی یازدەی پاشایەتی، لە مانگی دووەمی وەرزی [[شێمو]]، شاری [[ھێلیۆپۆلیس]] داگیر کرا. لە ڕۆژی بیست و سێی مانگی یەکەمی وەرزی ئاخێت، «ئەوەی لە باشوور ھات» ھێرشی کردە سەر [[تجارو]]»<ref>Irene Forstner-Mueller, The end of the Hyksos State, [https://books.google.ca/books?id=m0eGzwEACAAJ&pg=PA48&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false The Hyksos State] in (eds: Karen Radner, Nadine Moeller and D.T. Potts), "The Oxford history of the Ancient Near East: from the Hyksos to the Late Second Millenium B.C." Volume: III, Oxford University Press, 2022, p. 37 Irene Forstner-Mueller states that "There is little doubt that the regnal year referred to here is that of the Hyksos king [[Khamudi]], whereas "he of the South" is Ahmose."</ref> ھەردوو میسرناس، [[تۆماس شنایدەر]] و [[ئیرێنە فۆرستنەر مولەر]]، ھاوڕان لەسەر ئەوەی کە مەبەست لە «ئەوەی لە باشوور ھات» [[ئەحمۆسی یەکەم]]، پاشای تیبسە. تۆماس شنایدەر دەنووسێت: «لەبەر ئەوەی «ئەوەی لە باشوور ھات» بێگومان ئاماژەیە بۆ فەرمانڕەوای تیبس، ئەحمۆس، ئەوا ساڵی یازدەی پاشایەتی تەنھا دەکرێت بۆ جێنشینی پاشای ھیکسۆس، ئەپێپی، واتە [[خامودی]]، بگەڕێتەوە. بەم پێیە، پایتەختی ھیکسۆسەکان، ئاڤاریس، دوای ماوەیەکی کەم کەوتووەتە دەستی ئەحمۆس.<ref>Thomas Schneider, "[https://www.academia.edu/6374956/The_Chronology_of_the_Middle_Kingdom_and_the_Hyksos_Period_in_E_Hornung_R_Krauss_D_Warburton_eds_Ancient_Egyptian_Chronology_Handbook_of_Oriental_Studies_1_83_Leiden_Boston_2006_168_196 The Relative Chronology of the Middle Kingdom and the Hyksos Period (Dyns. 12-17)]". In Hornung, Erik; Krauss, Rolf; Warburton, David (eds.). Ancient Egyptian Chronology. Handbook of Oriental Studies. Brill. 2006 p.195</ref><ref>Irene Forstner-Mueller, The end of the Hyksos State, [https://books.google.ca/books?id=m0eGzwEACAAJ&pg=PA48&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false The Hyksos State] in (eds: Karen Radner, Nadine Moeller and D.T. Potts), "The Oxford history of the Ancient Near East: from the Hyksos to the Late Second Millenium B.C." Volume: III, Oxford University Press, 2022, p. 37 Irene Forstner-Mueller states that "There is little doubt that the regnal year referred to here is that of the Hyksos king [[Khamudi]], whereas "he of the South" is Ahmose."</ref> == مێژوو == ئەم پاپیروسە لەلایەن نووسەرێک بە ناوی ئەحمەس (یان شێوازە کۆنەکەی ئەحمۆس؛ Ahmes کە مێژوونووسانی ماتماتیک زیاتر بەکاری دەھێنن) لەڕووی دەقێک کە ئێستا ون بووە، کە سەردەمی فەرمانڕەوایی [[ئەمەنمەحاتی سێیەم]]، نووسرابوو. ئەم پاپیروسە بۆ نزیکەی ١٥٥٠ ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus |ناونیشان=https://www.britishmuseum.org/collection/object/Y_EA10057 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=The British Museum |زمان=en}}</ref> لەسەر ئەم پاپیروسە نووسراوە «ساڵی ٣٣»ی پاشای ھیکسۆس، ئاپۆفیس، و لە پشتی پاپیروسەکەش تێبینییەکی مێژوویی ھەیە کە بە گومانەوە بۆ «ساڵی ١١»ی فەرمانڕەوایی جێنشینەکەی، [[خامودی]]، دەگەڕێتەوە.<ref name="Schneider">cf. {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Thomas |دوایین=Schneider |chapter=The Relative Chronology of the Middle Kingdom and the Hyksos Period (Dyns. 12–17) |editor-first=Erik |editor-last=Hornung |editor2-first=Rolf |editor2-last=Krauss |editor3-first=David |editor3-last=Warburton |سەردێڕ=Ancient Egyptian Chronology |ناونیشان=https://archive.org/details/ancientegyptianc00horn_842 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |زنجیرە=Handbook of Oriental Studies |بڵاوکەرەوە=Brill |ساڵ=٢٠٠٦|پەڕەکان=[https://archive.org/details/ancientegyptianc٠٠horn_٨٤٢/page/n٢٠٦ ١٩٤]–١٩٥|ژپنک=٩٧٨٩٠٠٤١١٣٨٥٥}}</ref> [[ئەلەکساندر ھێنری ڕایند]]، شوێنەوارناس و کۆکەرەوەی شوێنەوارەکانی [[سکۆتلەند]]ی، لە ساڵی ١٨٥٨ دوو بەشی ئەم پاپیروسەی لە [[ئوکسوور]]ی میسر کڕی. وتراوە ئەم پاپیروسە لە «یەکێک لە بیناکە بچووکەکانی نزیک ڕامێسیۆم» لە دەوروبەری ئوکسوور دۆزراوەتەوە.<ref name=peet>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus: British Museum 10057 and 10058|یەکەم=T. Eric|دوایین=Peet|بەستەری نووسەر=T. Eric Peet|بڵاوکەرەوە=University Press of Liverpool|ساڵ=١٩٢٣}} For the location where the papyrus was found see [https://archive.org/details/Peet_1923/page/n5 page 2].</ref> [[مۆزەخانەی بەریتانیا]]، کە ئێستا زۆربەی بەشەکانی ئەم پاپیروسەی تێدا پارێزراون، لە ساڵی ١٨٦٥ ئەوی لەگەڵ پاپیروسی پێستی ماتماتیکیی میسر، کە ئەویش ئی ھێنری ڕایند بوو، بەدەستھێنا.<ref name="Clagett">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Clagett |یەکەم=Marshall |سەردێڕ=Ancient Egyptian Science, A Source Book |بەرگ=Three: Ancient Egyptian Mathematics |زنجیرە=Memoirs of the American Philosophical Society |بڵاوکەرەوە=American Philosophical Society |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧١٦٩-٢٣٢-٠|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/ancientegyptians03clag}}</ref> ھەندێک پارچەی دیکەی ئەم دەقە لە ناوەڕاستی دەیەی ١٨٦٠ی زایینیدا بە شێوەیەکی سەربەخۆ لەلایەن میسرناسی ئەمریکی ئێدوین سمیس لە ئوکسوور کڕدران. کچەکەی لە ساڵی ١٩٠٦ ئەو پارچانەی بەخشی بە ئەنجومەنی مێژوویی نیویۆرک<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین= Guggenbühl |یەکەم= Laura |بەستەری نووسەر= Laura Guggenbühl |editor-last= Eves |editor-first= Howard |ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ١٩٦٤|department= Historically Speaking |doi= 10.5951/mt.57.6.0406 |issue= 6 |journal= The Mathematics Teacher |jstor= 27957095 |پەڕەکان= ٤٠٦–٤١٠|سەردێڕ= The New York fragments of the Rhind Mathematical Papyrus |بەرگ= ٥٧}}</ref> و ئێستا لە مۆزەخانەی بروکلین پارێزراون.<ref name="Spalinger"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Collections: Egyptian, Classical, Ancient Near Eastern Art: Fragments of Rhind Mathematical Papyrus |بڵاوکەرەوە=Brooklyn Museum |ناونیشان=http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/118304/Fragments_of_Rhind_Mathematical_Papyrus |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> بەشێکی ناوەڕاستی پاپیروسەکە بە درێژی نزیکەی ١٨ سانتیمەتر ون بووە. توێژەران لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمەوە، پڕۆسەی خوێندنەوەی دەقەکە و وەرگێڕانیان دەست پێ کرد؛ بەڵام تا ئێستاش لە ھەندێک ڕووەوە، وەرگێڕان و لێکدانەوەی ماتماتیکیی ئەم پاپیروسە تەواو نەبووە.<ref name="Schneider"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر= https://en.wikipedia.org/wiki/Rhind_Mathematical_Papyrus| سەردێڕ= Rhind Mathematical Papyrus | زمان= ئینگلیزی | سەردان= ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک}} [[پۆل:دەستنووسە ماتماتیکییەکان]] [[پۆل:پای]] k2k7kwn90x2hbejr16f8loc82h5jv67 1613486 1613479 2026-07-30T15:20:32Z Amine yousefi 16159 1613486 wikitext text/x-wiki {{ئامادەکردن}} {{داتابۆکس}} '''پاپیروسی ماتماتیکیی ڕایند''' ({{بە ئینگلیزی|Rhind Mathematical Papyrus}}) یەکێکە لە ناسراوترین بەڵگە [[ماتماتیکی میسری کۆن|ماتماتیکییەکانی میسری کۆن]]. ئەم پاپیروسە، لەگەڵ [[پاپیروسی ماتماتیکیی مۆسکۆ]]، یەکێکە لە دوو پاپیروسی ماتماتیکیی بەناوبانگی [[میسری کۆن]]. پاپیروسی ڕایند لە ڕووی قەبارەوە گەورەترە، بەڵام لە ڕووی مێژووییەوە لە پاپیروسی مۆسکۆ نوێترە.<ref name="Spalinger">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=Anthony |دوایین=Spalinger |سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus as a Historical Document |journal=Studien zur Altägyptischen Kultur |بەرگ=١٧|ساڵ=١٩٩٠|پەڕەکان=٢٩٥–٣٣٧|بڵاوکەرەوە=Helmut Buske Verlag |jstor=25150159}}</ref> [[ئەحمەس]] لە سەرەتای پاپیروسەکەدا دەڵێت کە ئەم نووسینە «ھەژمارکردنێکی وردە بۆ لێکۆڵینەوە لە شتەکان، زانینی ھەموو شتەکان و نھێنییەکانیان»، پاشان دەڵێت: <blockquote> «ئەم دەقە لە ساڵی سی و سێی پاشایەتی، لە مانگی چوارەمی وەرزی [[ئاخێت]]، لە سەردەمی پاشای میسری سەروو و خواروو، [[ئۆسەرڕێ]]، کە ژیانی درێژ بێت، لە ڕووی نوسخەیەکی کۆنتر کە لە سەردەمی پاشا [[نیمائتڕێ]] نووسرابوو، ڕونووس کرا. کاتبەکە، ئەحمەس، ڕوونووسی کرد.»<ref name="Clagett"/> </blockquote> ژمارەیەک کتێب و وتار و توێژینەوە لەبارەی پاپیروسی ماتماتیکیی ڕایند، بڵاو کراونەتەوە کە ھەندێکیان گرنگیی تایبەتیان ھەیە.<ref name="Spalinger"/> دەقی پاپیروسی ڕایند لە ساڵی ١٩٢٣ لەلایەن میسرناسی ئینگلیزی [[تی ئێریک پیت]] بڵاو کرایەوە و تێیدا دەقەکە بە پشتبەستن بە توێژینەوەکانی [[فرانسیس لێوێلین گریفیس]] لێکۆڵینەوەی لێ کراوە.<ref name=peet/> [[ئارنۆلد بافۆم چەیس]]یش لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ تا ١٩٢٩ چەند بەرگی توێژینەوەی بڵاو کردەوە کە وێنەکانی پاپیروسەکەشی تێدا بوو.<ref name="Chace, Arnold Buffum 1929">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chace |یەکەم=Arnold Buffum |orig-year=1927–29 |سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus: Free Translation and Commentary with Selected Photographs, Translations, Transliterations and Literal Translations |زنجیرە=Classics in Mathematics Education |بەرگ=٨. ٢ vols|شوێن=Oberlin |بڵاوکەرەوە=Mathematical Association of America |edition=Reston: National Council of Teachers of Mathematics Reprinted |ساڵ=١٩٧٩|ژپنک=٠-٨٧٣٥٣-١٣٣-٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/rhindmathematica0000unse}}</ref> نوێترین پێداچوونەوەی گشتی سەبارەت بەم پاپیروسە لە ساڵی ١٩٨٧ لەلایەن ڕابینز و شوت بڵاو کرایەوە. لە پشتەوەی پاپیروسەکەدا تێبینییەکی مێژوویی ھەیە کە دەڵێت: «لە ساڵی یازدەی پاشایەتی، لە مانگی دووەمی وەرزی [[شێمو]]، شاری [[ھێلیۆپۆلیس]] داگیر کرا. لە ڕۆژی بیست و سێی مانگی یەکەمی وەرزی ئاخێت، «ئەوەی لە باشوور ھات» ھێرشی کردە سەر [[تجارو]]»<ref>Irene Forstner-Mueller, The end of the Hyksos State, [https://books.google.ca/books?id=m0eGzwEACAAJ&pg=PA48&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false The Hyksos State] in (eds: Karen Radner, Nadine Moeller and D.T. Potts), "The Oxford history of the Ancient Near East: from the Hyksos to the Late Second Millenium B.C." Volume: III, Oxford University Press, 2022, p. 37 Irene Forstner-Mueller states that "There is little doubt that the regnal year referred to here is that of the Hyksos king [[Khamudi]], whereas "he of the South" is Ahmose."</ref> ھەردوو میسرناس، [[تۆماس شنایدەر]] و [[ئیرێنە فۆرستنەر مولەر]]، ھاوڕان لەسەر ئەوەی کە مەبەست لە «ئەوەی لە باشوور ھات» [[ئەحمۆسی یەکەم]]، پاشای تیبسە. تۆماس شنایدەر دەنووسێت: «لەبەر ئەوەی «ئەوەی لە باشوور ھات» بێگومان ئاماژەیە بۆ فەرمانڕەوای تیبس، ئەحمۆس، ئەوا ساڵی یازدەی پاشایەتی تەنھا دەکرێت بۆ جێنشینی پاشای ھیکسۆس، ئەپێپی، واتە [[خامودی]]، بگەڕێتەوە. بەم پێیە، پایتەختی ھیکسۆسەکان، ئاڤاریس، دوای ماوەیەکی کەم کەوتووەتە دەستی ئەحمۆس.<ref>Thomas Schneider, "[https://www.academia.edu/6374956/The_Chronology_of_the_Middle_Kingdom_and_the_Hyksos_Period_in_E_Hornung_R_Krauss_D_Warburton_eds_Ancient_Egyptian_Chronology_Handbook_of_Oriental_Studies_1_83_Leiden_Boston_2006_168_196 The Relative Chronology of the Middle Kingdom and the Hyksos Period (Dyns. 12-17)]". In Hornung, Erik; Krauss, Rolf; Warburton, David (eds.). Ancient Egyptian Chronology. Handbook of Oriental Studies. Brill. 2006 p.195</ref><ref>Irene Forstner-Mueller, The end of the Hyksos State, [https://books.google.ca/books?id=m0eGzwEACAAJ&pg=PA48&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false The Hyksos State] in (eds: Karen Radner, Nadine Moeller and D.T. Potts), "The Oxford history of the Ancient Near East: from the Hyksos to the Late Second Millenium B.C." Volume: III, Oxford University Press, 2022, p. 37 Irene Forstner-Mueller states that "There is little doubt that the regnal year referred to here is that of the Hyksos king [[Khamudi]], whereas "he of the South" is Ahmose."</ref> == مێژوو == ئەم پاپیروسە لەلایەن نووسەرێک بە ناوی ئەحمەس (یان شێوازە کۆنەکەی ئەحمۆس؛ Ahmes کە مێژوونووسانی ماتماتیک زیاتر بەکاری دەھێنن) لەڕووی دەقێک کە ئێستا ون بووە، کە سەردەمی فەرمانڕەوایی [[ئەمەنمەحاتی سێیەم]]، نووسرابوو. ئەم پاپیروسە بۆ نزیکەی ١٥٥٠ ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus |ناونیشان=https://www.britishmuseum.org/collection/object/Y_EA10057 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=The British Museum |زمان=en}}</ref> لەسەر ئەم پاپیروسە نووسراوە «ساڵی ٣٣»ی پاشای ھیکسۆس، ئاپۆفیس، و لە پشتی پاپیروسەکەش تێبینییەکی مێژوویی ھەیە کە بە گومانەوە بۆ «ساڵی ١١»ی فەرمانڕەوایی جێنشینەکەی، [[خامودی]]، دەگەڕێتەوە.<ref name="Schneider">cf. {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Thomas |دوایین=Schneider |chapter=The Relative Chronology of the Middle Kingdom and the Hyksos Period (Dyns. 12–17) |editor-first=Erik |editor-last=Hornung |editor2-first=Rolf |editor2-last=Krauss |editor3-first=David |editor3-last=Warburton |سەردێڕ=Ancient Egyptian Chronology |ناونیشان=https://archive.org/details/ancientegyptianc00horn_842 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |زنجیرە=Handbook of Oriental Studies |بڵاوکەرەوە=Brill |ساڵ=٢٠٠٦|پەڕەکان=[https://archive.org/details/ancientegyptianc٠٠horn_٨٤٢/page/n٢٠٦ ١٩٤]–١٩٥|ژپنک=٩٧٨٩٠٠٤١١٣٨٥٥}}</ref> [[ئەلەکساندر ھێنری ڕایند]]، شوێنەوارناس و کۆکەرەوەی شوێنەوارەکانی [[سکۆتلەند]]ی، لە ساڵی ١٨٥٨ دوو بەشی ئەم پاپیروسەی لە [[ئوکسوور]]ی میسر کڕی. وتراوە ئەم پاپیروسە لە «یەکێک لە بیناکە بچووکەکانی نزیک ڕامێسیۆم» لە دەوروبەری ئوکسوور دۆزراوەتەوە.<ref name=peet>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus: British Museum 10057 and 10058|یەکەم=T. Eric|دوایین=Peet|بەستەری نووسەر=T. Eric Peet|بڵاوکەرەوە=University Press of Liverpool|ساڵ=١٩٢٣}} For the location where the papyrus was found see [https://archive.org/details/Peet_1923/page/n5 page 2].</ref> [[مۆزەخانەی بەریتانیا]]، کە ئێستا زۆربەی بەشەکانی ئەم پاپیروسەی تێدا پارێزراون، لە ساڵی ١٨٦٥ ئەوی لەگەڵ پاپیروسی پێستی ماتماتیکیی میسر، کە ئەویش ئی ھێنری ڕایند بوو، بەدەستھێنا.<ref name="Clagett">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Clagett |یەکەم=Marshall |سەردێڕ=Ancient Egyptian Science, A Source Book |بەرگ=Three: Ancient Egyptian Mathematics |زنجیرە=Memoirs of the American Philosophical Society |بڵاوکەرەوە=American Philosophical Society |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧١٦٩-٢٣٢-٠|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/ancientegyptians03clag}}</ref> ھەندێک پارچەی دیکەی ئەم دەقە لە ناوەڕاستی دەیەی ١٨٦٠ی زایینیدا بە شێوەیەکی سەربەخۆ لەلایەن میسرناسی ئەمریکی ئێدوین سمیس لە ئوکسوور کڕدران. کچەکەی لە ساڵی ١٩٠٦ ئەو پارچانەی بەخشی بە ئەنجومەنی مێژوویی نیویۆرک<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین= Guggenbühl |یەکەم= Laura |بەستەری نووسەر= Laura Guggenbühl |editor-last= Eves |editor-first= Howard |ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ١٩٦٤|department= Historically Speaking |doi= 10.5951/mt.57.6.0406 |issue= 6 |journal= The Mathematics Teacher |jstor= 27957095 |پەڕەکان= ٤٠٦–٤١٠|سەردێڕ= The New York fragments of the Rhind Mathematical Papyrus |بەرگ= ٥٧}}</ref> و ئێستا لە مۆزەخانەی بروکلین پارێزراون.<ref name="Spalinger"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Collections: Egyptian, Classical, Ancient Near Eastern Art: Fragments of Rhind Mathematical Papyrus |بڵاوکەرەوە=Brooklyn Museum |ناونیشان=http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/118304/Fragments_of_Rhind_Mathematical_Papyrus |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> بەشێکی ناوەڕاستی پاپیروسەکە بە درێژی نزیکەی ١٨ سانتیمەتر ون بووە. توێژەران لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمەوە، پڕۆسەی خوێندنەوەی دەقەکە و وەرگێڕانیان دەست پێ کرد؛ بەڵام تا ئێستاش لە ھەندێک ڕووەوە، وەرگێڕان و لێکدانەوەی ماتماتیکیی ئەم پاپیروسە تەواو نەبووە.<ref name="Schneider"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر= https://en.wikipedia.org/wiki/Rhind_Mathematical_Papyrus| سەردێڕ= Rhind Mathematical Papyrus | زمان= ئینگلیزی | سەردان= ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک}} [[پۆل:دەستنووسە ماتماتیکییەکان]] [[پۆل:پای]] 9w6lhnmrjqkm0sgkkymirvqb2gapjcs 1613497 1613486 2026-07-30T15:57:28Z Amine yousefi 16159 1613497 wikitext text/x-wiki {{ئامادەکردن}} {{داتابۆکس}} '''پاپیروسی ماتماتیکیی ڕایند''' ({{بە ئینگلیزی|Rhind Mathematical Papyrus}}) یەکێکە لە ناسراوترین بەڵگە [[ماتماتیکی میسری کۆن|ماتماتیکییەکانی میسری کۆن]]. ئەم پاپیروسە، لەگەڵ [[پاپیروسی ماتماتیکیی مۆسکۆ]]، یەکێکە لە دوو پاپیروسی ماتماتیکیی بەناوبانگی [[میسری کۆن]]. پاپیروسی ڕایند لە ڕووی قەبارەوە گەورەترە، بەڵام لە ڕووی مێژووییەوە لە پاپیروسی مۆسکۆ نوێترە.<ref name="Spalinger">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=Anthony |دوایین=Spalinger |سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus as a Historical Document |journal=Studien zur Altägyptischen Kultur |بەرگ=١٧|ساڵ=١٩٩٠|پەڕەکان=٢٩٥–٣٣٧|بڵاوکەرەوە=Helmut Buske Verlag |jstor=25150159}}</ref> [[ئەحمەس]] لە سەرەتای پاپیروسەکەدا دەڵێت کە ئەم نووسینە «ھەژمارکردنێکی وردە بۆ لێکۆڵینەوە لە شتەکان، زانینی ھەموو شتەکان و نھێنییەکانیان»، پاشان دەڵێت: <blockquote> «ئەم دەقە لە ساڵی سی و سێی پاشایەتی، لە مانگی چوارەمی وەرزی [[ئاخێت]]، لە سەردەمی پاشای میسری سەروو و خواروو، [[ئۆسەرڕێ]]، کە ژیانی درێژ بێت، لە ڕووی نوسخەیەکی کۆنتر کە لە سەردەمی پاشا [[نیمائتڕێ]] نووسرابوو، ڕونووس کرا. کاتبەکە، ئەحمەس، ڕوونووسی کرد.»<ref name="Clagett"/> </blockquote> ژمارەیەک کتێب و وتار و توێژینەوە لەبارەی پاپیروسی ماتماتیکیی ڕایند، بڵاو کراونەتەوە کە ھەندێکیان گرنگیی تایبەتیان ھەیە.<ref name="Spalinger"/> دەقی پاپیروسی ڕایند لە ساڵی ١٩٢٣ لەلایەن میسرناسی ئینگلیزی [[تی ئێریک پیت]] بڵاو کرایەوە، ئەم بەرھەمە لێکۆڵینەوەیەکی وردی لەسەر دەقی پاپیروسەکە لەخۆ گرتبوو، و دەقەکەی بەگوێرەی دابەشکردنی [[فرانسیس لێوێلین گریفیس]] بۆ سێ بەرگ (یەکەم، دووەم و سێیەم) شیکردبووەوە.<ref name=peet/> [[ئارنۆلد بافۆم چەیس]]یش لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ تا ١٩٢٩ چەند بەرگی توێژینەوەی بڵاو کردەوە کە وێنەکانی پاپیروسەکەشی تێدا بوو.<ref name="Chace, Arnold Buffum 1929">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chace |یەکەم=Arnold Buffum |orig-year=1927–29 |سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus: Free Translation and Commentary with Selected Photographs, Translations, Transliterations and Literal Translations |زنجیرە=Classics in Mathematics Education |بەرگ=٨. ٢ vols|شوێن=Oberlin |بڵاوکەرەوە=Mathematical Association of America |edition=Reston: National Council of Teachers of Mathematics Reprinted |ساڵ=١٩٧٩|ژپنک=٠-٨٧٣٥٣-١٣٣-٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/rhindmathematica0000unse}}</ref> نوێترین پێداچوونەوەی گشتی سەبارەت بەم پاپیروسە لە ساڵی ١٩٨٧ لەلایەن ڕابینز و شوت بڵاو کرایەوە. لە پشتەوەی پاپیروسەکەدا تێبینییەکی مێژوویی ھەیە کە دەڵێت: «لە ساڵی یازدەی پاشایەتی، لە مانگی دووەمی وەرزی [[شێمو]]، شاری [[ھێلیۆپۆلیس]] داگیر کرا. لە ڕۆژی بیست و سێی مانگی یەکەمی وەرزی ئاخێت، «ئەوەی لە باشوور ھات» ھێرشی کردە سەر [[تجارو]]»<ref>Irene Forstner-Mueller, The end of the Hyksos State, [https://books.google.ca/books?id=m0eGzwEACAAJ&pg=PA48&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false The Hyksos State] in (eds: Karen Radner, Nadine Moeller and D.T. Potts), "The Oxford history of the Ancient Near East: from the Hyksos to the Late Second Millenium B.C." Volume: III, Oxford University Press, 2022, p. 37 Irene Forstner-Mueller states that "There is little doubt that the regnal year referred to here is that of the Hyksos king [[Khamudi]], whereas "he of the South" is Ahmose."</ref> ھەردوو میسرناس، [[تۆماس شنایدەر]] و [[ئیرێنە فۆرستنەر مولەر]]، ھاوڕان لەسەر ئەوەی کە مەبەست لە «ئەوەی لە باشوور ھات» [[ئەحمۆسی یەکەم]]، پاشای تیبسە. تۆماس شنایدەر دەنووسێت: «لەبەر ئەوەی «ئەوەی لە باشوور ھات» بێگومان ئاماژەیە بۆ فەرمانڕەوای تیبس، ئەحمۆس، ئەوا ساڵی یازدەی پاشایەتی تەنھا دەکرێت بۆ جێنشینی پاشای ھیکسۆس، ئەپێپی، واتە [[خامودی]]، بگەڕێتەوە. بەم پێیە، پایتەختی ھیکسۆسەکان، ئاڤاریس، دوای ماوەیەکی کەم کەوتووەتە دەستی ئەحمۆس.<ref>Thomas Schneider, "[https://www.academia.edu/6374956/The_Chronology_of_the_Middle_Kingdom_and_the_Hyksos_Period_in_E_Hornung_R_Krauss_D_Warburton_eds_Ancient_Egyptian_Chronology_Handbook_of_Oriental_Studies_1_83_Leiden_Boston_2006_168_196 The Relative Chronology of the Middle Kingdom and the Hyksos Period (Dyns. 12-17)]". In Hornung, Erik; Krauss, Rolf; Warburton, David (eds.). Ancient Egyptian Chronology. Handbook of Oriental Studies. Brill. 2006 p.195</ref><ref>Irene Forstner-Mueller, The end of the Hyksos State, [https://books.google.ca/books?id=m0eGzwEACAAJ&pg=PA48&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false The Hyksos State] in (eds: Karen Radner, Nadine Moeller and D.T. Potts), "The Oxford history of the Ancient Near East: from the Hyksos to the Late Second Millenium B.C." Volume: III, Oxford University Press, 2022, p. 37 Irene Forstner-Mueller states that "There is little doubt that the regnal year referred to here is that of the Hyksos king [[Khamudi]], whereas "he of the South" is Ahmose."</ref> == مێژوو == ئەم پاپیروسە لەلایەن نووسەرێک بە ناوی ئەحمەس (یان شێوازە کۆنەکەی ئەحمۆس؛ Ahmes کە مێژوونووسانی ماتماتیک زیاتر بەکاری دەھێنن) لەڕووی دەقێک کە ئێستا ون بووە، کە سەردەمی فەرمانڕەوایی [[ئەمەنمەحاتی سێیەم]]، نووسرابوو. ئەم پاپیروسە بۆ نزیکەی ١٥٥٠ ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus |ناونیشان=https://www.britishmuseum.org/collection/object/Y_EA10057 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=The British Museum |زمان=en}}</ref> لەسەر ئەم پاپیروسە نووسراوە «ساڵی ٣٣»ی پاشای ھیکسۆس، ئاپۆفیس، و لە پشتی پاپیروسەکەش تێبینییەکی مێژوویی ھەیە کە بە گومانەوە بۆ «ساڵی ١١»ی فەرمانڕەوایی جێنشینەکەی، [[خامودی]]، دەگەڕێتەوە.<ref name="Schneider">cf. {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Thomas |دوایین=Schneider |chapter=The Relative Chronology of the Middle Kingdom and the Hyksos Period (Dyns. 12–17) |editor-first=Erik |editor-last=Hornung |editor2-first=Rolf |editor2-last=Krauss |editor3-first=David |editor3-last=Warburton |سەردێڕ=Ancient Egyptian Chronology |ناونیشان=https://archive.org/details/ancientegyptianc00horn_842 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |زنجیرە=Handbook of Oriental Studies |بڵاوکەرەوە=Brill |ساڵ=٢٠٠٦|پەڕەکان=[https://archive.org/details/ancientegyptianc٠٠horn_٨٤٢/page/n٢٠٦ ١٩٤]–١٩٥|ژپنک=٩٧٨٩٠٠٤١١٣٨٥٥}}</ref> [[ئەلەکساندر ھێنری ڕایند]]، شوێنەوارناس و کۆکەرەوەی شوێنەوارەکانی [[سکۆتلەند]]ی، لە ساڵی ١٨٥٨ دوو بەشی ئەم پاپیروسەی لە [[ئوکسوور]]ی میسر کڕی. وتراوە ئەم پاپیروسە لە «یەکێک لە بیناکە بچووکەکانی نزیک ڕامێسیۆم» لە دەوروبەری ئوکسوور دۆزراوەتەوە.<ref name=peet>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus: British Museum 10057 and 10058|یەکەم=T. Eric|دوایین=Peet|بەستەری نووسەر=T. Eric Peet|بڵاوکەرەوە=University Press of Liverpool|ساڵ=١٩٢٣}} For the location where the papyrus was found see [https://archive.org/details/Peet_1923/page/n5 page 2].</ref> [[مۆزەخانەی بەریتانیا]]، کە ئێستا زۆربەی بەشەکانی ئەم پاپیروسەی تێدا پارێزراون، لە ساڵی ١٨٦٥ ئەوی لەگەڵ پاپیروسی پێستی ماتماتیکیی میسر، کە ئەویش ئی ھێنری ڕایند بوو، بەدەستھێنا.<ref name="Clagett">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Clagett |یەکەم=Marshall |سەردێڕ=Ancient Egyptian Science, A Source Book |بەرگ=Three: Ancient Egyptian Mathematics |زنجیرە=Memoirs of the American Philosophical Society |بڵاوکەرەوە=American Philosophical Society |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧١٦٩-٢٣٢-٠|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/ancientegyptians03clag}}</ref> ھەندێک پارچەی دیکەی ئەم دەقە لە ناوەڕاستی دەیەی ١٨٦٠ی زایینیدا بە شێوەیەکی سەربەخۆ لەلایەن میسرناسی ئەمریکی ئێدوین سمیس لە ئوکسوور کڕدران. کچەکەی لە ساڵی ١٩٠٦ ئەو پارچانەی بەخشی بە ئەنجومەنی مێژوویی نیویۆرک<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین= Guggenbühl |یەکەم= Laura |بەستەری نووسەر= Laura Guggenbühl |editor-last= Eves |editor-first= Howard |ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ١٩٦٤|department= Historically Speaking |doi= 10.5951/mt.57.6.0406 |issue= 6 |journal= The Mathematics Teacher |jstor= 27957095 |پەڕەکان= ٤٠٦–٤١٠|سەردێڕ= The New York fragments of the Rhind Mathematical Papyrus |بەرگ= ٥٧}}</ref> و ئێستا لە مۆزەخانەی بروکلین پارێزراون.<ref name="Spalinger"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Collections: Egyptian, Classical, Ancient Near Eastern Art: Fragments of Rhind Mathematical Papyrus |بڵاوکەرەوە=Brooklyn Museum |ناونیشان=http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/118304/Fragments_of_Rhind_Mathematical_Papyrus |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> بەشێکی ناوەڕاستی پاپیروسەکە بە درێژی نزیکەی ١٨ سانتیمەتر ون بووە. توێژەران لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمەوە، پڕۆسەی خوێندنەوەی دەقەکە و وەرگێڕانیان دەست پێ کرد؛ بەڵام تا ئێستاش لە ھەندێک ڕووەوە، وەرگێڕان و لێکدانەوەی ماتماتیکیی ئەم پاپیروسە تەواو نەبووە.<ref name="Schneider"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر= https://en.wikipedia.org/wiki/Rhind_Mathematical_Papyrus| سەردێڕ= Rhind Mathematical Papyrus | زمان= ئینگلیزی | سەردان= ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک}} [[پۆل:دەستنووسە ماتماتیکییەکان]] [[پۆل:پای]] eix6g93v3w38v3rzu9vrmdfc9nuy20x 1613499 1613497 2026-07-30T16:01:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Rhind Mathematical Papyrus}} 1613499 wikitext text/x-wiki {{ئامادەکردن}} {{داتابۆکس}} '''پاپیروسی ماتماتیکیی ڕایند''' ({{بە ئینگلیزی|Rhind Mathematical Papyrus}}) یەکێکە لە ناسراوترین بەڵگە [[ماتماتیکی میسری کۆن|ماتماتیکییەکانی میسری کۆن]]. ئەم پاپیروسە، لەگەڵ [[پاپیروسی ماتماتیکیی مۆسکۆ]]، یەکێکە لە دوو پاپیروسی ماتماتیکیی بەناوبانگی [[میسری کۆن]]. پاپیروسی ڕایند لە ڕووی قەبارەوە گەورەترە، بەڵام لە ڕووی مێژووییەوە لە پاپیروسی مۆسکۆ نوێترە.<ref name="Spalinger">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=Anthony |دوایین=Spalinger |سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus as a Historical Document |journal=Studien zur Altägyptischen Kultur |بەرگ=١٧|ساڵ=١٩٩٠|پەڕەکان=٢٩٥–٣٣٧|بڵاوکەرەوە=Helmut Buske Verlag |jstor=25150159}}</ref> [[ئەحمەس]] لە سەرەتای پاپیروسەکەدا دەڵێت کە ئەم نووسینە «ھەژمارکردنێکی وردە بۆ لێکۆڵینەوە لە شتەکان، زانینی ھەموو شتەکان و نھێنییەکانیان»، پاشان دەڵێت: <blockquote> «ئەم دەقە لە ساڵی سی و سێی پاشایەتی، لە مانگی چوارەمی وەرزی [[ئاخێت]]، لە سەردەمی پاشای میسری سەروو و خواروو، [[ئۆسەرڕێ]]، کە ژیانی درێژ بێت، لە ڕووی نوسخەیەکی کۆنتر کە لە سەردەمی پاشا [[نیمائتڕێ]] نووسرابوو، ڕونووس کرا. کاتبەکە، ئەحمەس، ڕوونووسی کرد.»<ref name="Clagett"/> </blockquote> ژمارەیەک کتێب و وتار و توێژینەوە لەبارەی پاپیروسی ماتماتیکیی ڕایند، بڵاو کراونەتەوە کە ھەندێکیان گرنگیی تایبەتیان ھەیە.<ref name="Spalinger"/> دەقی پاپیروسی ڕایند لە ساڵی ١٩٢٣ لەلایەن میسرناسی ئینگلیزی [[تی ئێریک پیت]] بڵاو کرایەوە، ئەم بەرھەمە لێکۆڵینەوەیەکی وردی لەسەر دەقی پاپیروسەکە لەخۆ گرتبوو، و دەقەکەی بەگوێرەی دابەشکردنی [[فرانسیس لێوێلین گریفیس]] بۆ سێ بەرگ (یەکەم، دووەم و سێیەم) شیکردبووەوە.<ref name=peet/> [[ئارنۆلد بافۆم چەیس]]یش لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ تا ١٩٢٩ چەند بەرگی توێژینەوەی بڵاو کردەوە کە وێنەکانی پاپیروسەکەشی تێدا بوو.<ref name="Chace, Arnold Buffum 1929">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chace |یەکەم=Arnold Buffum |orig-year=1927–29 |سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus: Free Translation and Commentary with Selected Photographs, Translations, Transliterations and Literal Translations |زنجیرە=Classics in Mathematics Education |بەرگ=٨. ٢ vols|شوێن=Oberlin |بڵاوکەرەوە=Mathematical Association of America |edition=Reston: National Council of Teachers of Mathematics Reprinted |ساڵ=١٩٧٩|ژپنک=٠-٨٧٣٥٣-١٣٣-٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/rhindmathematica0000unse}}</ref> نوێترین پێداچوونەوەی گشتی سەبارەت بەم پاپیروسە لە ساڵی ١٩٨٧ لەلایەن ڕابینز و شوت بڵاو کرایەوە. لە پشتەوەی پاپیروسەکەدا تێبینییەکی مێژوویی ھەیە کە دەڵێت: «لە ساڵی یازدەی پاشایەتی، لە مانگی دووەمی وەرزی [[شێمو]]، شاری [[ھێلیۆپۆلیس]] داگیر کرا. لە ڕۆژی بیست و سێی مانگی یەکەمی وەرزی ئاخێت، «ئەوەی لە باشوور ھات» ھێرشی کردە سەر [[تجارو]]»<ref>Irene Forstner-Mueller, The end of the Hyksos State, [https://books.google.ca/books?id=m0eGzwEACAAJ&pg=PA48&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false The Hyksos State] in (eds: Karen Radner, Nadine Moeller and D.T. Potts), "The Oxford history of the Ancient Near East: from the Hyksos to the Late Second Millenium B.C." Volume: III, Oxford University Press, 2022, p. 37 Irene Forstner-Mueller states that "There is little doubt that the regnal year referred to here is that of the Hyksos king [[Khamudi]], whereas "he of the South" is Ahmose."</ref> ھەردوو میسرناس، [[تۆماس شنایدەر]] و [[ئیرێنە فۆرستنەر مولەر]]، ھاوڕان لەسەر ئەوەی کە مەبەست لە «ئەوەی لە باشوور ھات» [[ئەحمۆسی یەکەم]]، پاشای تیبسە. تۆماس شنایدەر دەنووسێت: «لەبەر ئەوەی «ئەوەی لە باشوور ھات» بێگومان ئاماژەیە بۆ فەرمانڕەوای تیبس، ئەحمۆس، ئەوا ساڵی یازدەی پاشایەتی تەنھا دەکرێت بۆ جێنشینی پاشای ھیکسۆس، ئەپێپی، واتە [[خامودی]]، بگەڕێتەوە. بەم پێیە، پایتەختی ھیکسۆسەکان، ئاڤاریس، دوای ماوەیەکی کەم کەوتووەتە دەستی ئەحمۆس.<ref>Thomas Schneider, "[https://www.academia.edu/6374956/The_Chronology_of_the_Middle_Kingdom_and_the_Hyksos_Period_in_E_Hornung_R_Krauss_D_Warburton_eds_Ancient_Egyptian_Chronology_Handbook_of_Oriental_Studies_1_83_Leiden_Boston_2006_168_196 The Relative Chronology of the Middle Kingdom and the Hyksos Period (Dyns. 12-17)]". In Hornung, Erik; Krauss, Rolf; Warburton, David (eds.). Ancient Egyptian Chronology. Handbook of Oriental Studies. Brill. 2006 p.195</ref><ref>Irene Forstner-Mueller, The end of the Hyksos State, [https://books.google.ca/books?id=m0eGzwEACAAJ&pg=PA48&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false The Hyksos State] in (eds: Karen Radner, Nadine Moeller and D.T. Potts), "The Oxford history of the Ancient Near East: from the Hyksos to the Late Second Millenium B.C." Volume: III, Oxford University Press, 2022, p. 37 Irene Forstner-Mueller states that "There is little doubt that the regnal year referred to here is that of the Hyksos king [[Khamudi]], whereas "he of the South" is Ahmose."</ref> == مێژوو == ئەم پاپیروسە لەلایەن نووسەرێک بە ناوی ئەحمەس (یان شێوازە کۆنەکەی ئەحمۆس؛ Ahmes کە مێژوونووسانی ماتماتیک زیاتر بەکاری دەھێنن) لەڕووی دەقێک کە ئێستا ون بووە، کە سەردەمی فەرمانڕەوایی [[ئەمەنمەحاتی سێیەم]]، نووسرابوو. ئەم پاپیروسە بۆ نزیکەی ١٥٥٠ ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus |ناونیشان=https://www.britishmuseum.org/collection/object/Y_EA10057 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=The British Museum |زمان=en}}</ref> لەسەر ئەم پاپیروسە نووسراوە «ساڵی ٣٣»ی پاشای ھیکسۆس، ئاپۆفیس، و لە پشتی پاپیروسەکەش تێبینییەکی مێژوویی ھەیە کە بە گومانەوە بۆ «ساڵی ١١»ی فەرمانڕەوایی جێنشینەکەی، [[خامودی]]، دەگەڕێتەوە.<ref name="Schneider">cf. {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Thomas |دوایین=Schneider |chapter=The Relative Chronology of the Middle Kingdom and the Hyksos Period (Dyns. 12–17) |editor-first=Erik |editor-last=Hornung |editor2-first=Rolf |editor2-last=Krauss |editor3-first=David |editor3-last=Warburton |سەردێڕ=Ancient Egyptian Chronology |ناونیشان=https://archive.org/details/ancientegyptianc00horn_842 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |زنجیرە=Handbook of Oriental Studies |بڵاوکەرەوە=Brill |ساڵ=٢٠٠٦|پەڕەکان=[https://archive.org/details/ancientegyptianc٠٠horn_٨٤٢/page/n٢٠٦ ١٩٤]–١٩٥|ژپنک=٩٧٨٩٠٠٤١١٣٨٥٥}}</ref> [[ئەلەکساندر ھێنری ڕایند]]، شوێنەوارناس و کۆکەرەوەی شوێنەوارەکانی [[سکۆتلەند]]ی، لە ساڵی ١٨٥٨ دوو بەشی ئەم پاپیروسەی لە [[ئوکسوور]]ی میسر کڕی. وتراوە ئەم پاپیروسە لە «یەکێک لە بیناکە بچووکەکانی نزیک ڕامێسیۆم» لە دەوروبەری ئوکسوور دۆزراوەتەوە.<ref name=peet>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus: British Museum 10057 and 10058|یەکەم=T. Eric|دوایین=Peet|بەستەری نووسەر=T. Eric Peet|بڵاوکەرەوە=University Press of Liverpool|ساڵ=١٩٢٣}} For the location where the papyrus was found see [https://archive.org/details/Peet_1923/page/n5 page 2].</ref> [[مۆزەخانەی بەریتانیا]]، کە ئێستا زۆربەی بەشەکانی ئەم پاپیروسەی تێدا پارێزراون، لە ساڵی ١٨٦٥ ئەوی لەگەڵ پاپیروسی پێستی ماتماتیکیی میسر، کە ئەویش ئی ھێنری ڕایند بوو، بەدەستھێنا.<ref name="Clagett">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Clagett |یەکەم=Marshall |سەردێڕ=Ancient Egyptian Science, A Source Book |بەرگ=Three: Ancient Egyptian Mathematics |زنجیرە=Memoirs of the American Philosophical Society |بڵاوکەرەوە=American Philosophical Society |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧١٦٩-٢٣٢-٠|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/ancientegyptians03clag}}</ref> ھەندێک پارچەی دیکەی ئەم دەقە لە ناوەڕاستی دەیەی ١٨٦٠ی زایینیدا بە شێوەیەکی سەربەخۆ لەلایەن میسرناسی ئەمریکی ئێدوین سمیس لە ئوکسوور کڕدران. کچەکەی لە ساڵی ١٩٠٦ ئەو پارچانەی بەخشی بە ئەنجومەنی مێژوویی نیویۆرک<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین= Guggenbühl |یەکەم= Laura |بەستەری نووسەر= Laura Guggenbühl |editor-last= Eves |editor-first= Howard |ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ١٩٦٤|department= Historically Speaking |doi= 10.5951/mt.57.6.0406 |issue= 6 |journal= The Mathematics Teacher |jstor= 27957095 |پەڕەکان= ٤٠٦–٤١٠|سەردێڕ= The New York fragments of the Rhind Mathematical Papyrus |بەرگ= ٥٧}}</ref> و ئێستا لە مۆزەخانەی بروکلین پارێزراون.<ref name="Spalinger"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Collections: Egyptian, Classical, Ancient Near Eastern Art: Fragments of Rhind Mathematical Papyrus |بڵاوکەرەوە=Brooklyn Museum |ناونیشان=http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/118304/Fragments_of_Rhind_Mathematical_Papyrus |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> بەشێکی ناوەڕاستی پاپیروسەکە بە درێژی نزیکەی ١٨ سانتیمەتر ون بووە. توێژەران لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمەوە، پڕۆسەی خوێندنەوەی دەقەکە و وەرگێڕانیان دەست پێ کرد؛ بەڵام تا ئێستاش لە ھەندێک ڕووەوە، وەرگێڕان و لێکدانەوەی ماتماتیکیی ئەم پاپیروسە تەواو نەبووە.<ref name="Schneider"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر= https://en.wikipedia.org/wiki/Rhind_Mathematical_Papyrus| سەردێڕ= Rhind Mathematical Papyrus | زمان= ئینگلیزی | سەردان= ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک}} {{پۆلی کۆمنز|Rhind Mathematical Papyrus}} [[پۆل:دەستنووسە ماتماتیکییەکان]] [[پۆل:پای]] sesrm504774ga8ah9rdj70o4paxtmgp 1613503 1613499 2026-07-30T16:03:53Z Amine yousefi 16159 1613503 wikitext text/x-wiki {{ئامادەکردن}} {{داتابۆکس}} '''پاپیروسی ماتماتیکیی ڕایند''' ({{بە ئینگلیزی|Rhind Mathematical Papyrus}}) یەکێکە لە ناسراوترین بەڵگە [[ماتماتیکی میسری کۆن|ماتماتیکییەکانی میسری کۆن]]. ئەم پاپیروسە، لەگەڵ [[پاپیروسی ماتماتیکیی مۆسکۆ]]، یەکێکە لە دوو پاپیروسی ماتماتیکیی بەناوبانگی [[میسری کۆن]]. پاپیروسی ڕایند لە ڕووی قەبارەوە گەورەترە، بەڵام لە ڕووی مێژووییەوە لە پاپیروسی مۆسکۆ نوێترە.<ref name="Spalinger">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=Anthony |دوایین=Spalinger |سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus as a Historical Document |journal=Studien zur Altägyptischen Kultur |بەرگ=١٧|ساڵ=١٩٩٠|پەڕەکان=٢٩٥–٣٣٧|بڵاوکەرەوە=Helmut Buske Verlag |jstor=25150159}}</ref> [[ئەحمەس]] لە سەرەتای پاپیروسەکەدا دەڵێت کە ئەم نووسینە «ھەژمارکردنێکی وردە بۆ لێکۆڵینەوە لە شتەکان، زانینی ھەموو شتەکان و نھێنییەکانیان»، پاشان دەڵێت: <blockquote> «ئەم دەقە لە ساڵی سی و سێی پاشایەتی، لە مانگی چوارەمی وەرزی [[ئاخێت]]، لە سەردەمی پاشای میسری سەروو و خواروو، [[ئۆسەرڕێ]]، کە ژیانی درێژ بێت، لە ڕووی نوسخەیەکی کۆنتر کە لە سەردەمی پاشا [[نیمائتڕێ]] نووسرابوو، ڕونووس کرا. کاتبەکە، ئەحمەس، ڕوونووسی کرد.»<ref name="Clagett"/> </blockquote> ژمارەیەک کتێب و وتار و توێژینەوە لەبارەی پاپیروسی ماتماتیکیی ڕایند، بڵاو کراونەتەوە کە ھەندێکیان گرنگیی تایبەتیان ھەیە.<ref name="Spalinger"/> دەقی پاپیروسی ڕایند لە ساڵی ١٩٢٣ لەلایەن میسرناسی ئینگلیزی [[تی ئێریک پیت]] بڵاو کرایەوە، ئەم بەرھەمە لێکۆڵینەوەیەکی وردی لەسەر دەقی پاپیروسەکە لەخۆ گرتبوو، و دەقەکەی بەگوێرەی دابەشکردنی [[فرانسیس لێوێلین گریفیس]] بۆ سێ بەرگ (یەکەم، دووەم و سێیەم) شیکردبووەوە.<ref name=peet/> [[ئارنۆلد بافۆم چەیس]]یش لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ تا ١٩٢٩ چەند بەرگی توێژینەوەی بڵاو کردەوە کە وێنەکانی پاپیروسەکەشی تێدا بوو.<ref name="Chace, Arnold Buffum 1929">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chace |یەکەم=Arnold Buffum |orig-year=1927–29 |سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus: Free Translation and Commentary with Selected Photographs, Translations, Transliterations and Literal Translations |زنجیرە=Classics in Mathematics Education |بەرگ=٨. ٢ vols|شوێن=Oberlin |بڵاوکەرەوە=Mathematical Association of America |edition=Reston: National Council of Teachers of Mathematics Reprinted |ساڵ=١٩٧٩|ژپنک=٠-٨٧٣٥٣-١٣٣-٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/rhindmathematica0000unse}}</ref> نوێترین پێداچوونەوەی گشتی سەبارەت بەم پاپیروسە لە ساڵی ١٩٨٧ لەلایەن ڕابینز و شوت بڵاو کرایەوە. == مێژوو == ئەم پاپیروسە لەلایەن نووسەرێک بە ناوی ئەحمەس (یان شێوازە کۆنەکەی ئەحمۆس؛ Ahmes کە مێژوونووسانی ماتماتیک زیاتر بەکاری دەھێنن) لەڕووی دەقێک کە ئێستا ون بووە، کە سەردەمی فەرمانڕەوایی [[ئەمەنمەحاتی سێیەم]]، نووسرابوو. ئەم پاپیروسە بۆ نزیکەی ١٥٥٠ ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus |ناونیشان=https://www.britishmuseum.org/collection/object/Y_EA10057 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=The British Museum |زمان=en}}</ref> لە پشتەوەی پاپیروسەکەدا تێبینییەکی مێژوویی ھەیە کە دەڵێت: «لە ساڵی یازدەی پاشایەتی، لە مانگی دووەمی وەرزی [[شێمو]]، شاری [[ھێلیۆپۆلیس]] داگیر کرا. لە ڕۆژی بیست و سێی مانگی یەکەمی وەرزی ئاخێت، «ئەوەی لە باشوور ھات» ھێرشی کردە سەر [[تجارو]]»<ref>Irene Forstner-Mueller, The end of the Hyksos State, [https://books.google.ca/books?id=m0eGzwEACAAJ&pg=PA48&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false The Hyksos State] in (eds: Karen Radner, Nadine Moeller and D.T. Potts), "The Oxford history of the Ancient Near East: from the Hyksos to the Late Second Millenium B.C." Volume: III, Oxford University Press, 2022, p. 37 Irene Forstner-Mueller states that "There is little doubt that the regnal year referred to here is that of the Hyksos king [[Khamudi]], whereas "he of the South" is Ahmose."</ref> ھەردوو میسرناس، [[تۆماس شنایدەر]] و [[ئیرێنە فۆرستنەر مولەر]]، ھاوڕان لەسەر ئەوەی کە مەبەست لە «ئەوەی لە باشوور ھات» [[ئەحمۆسی یەکەم]]، پاشای تیبسە. تۆماس شنایدەر دەنووسێت: «لەبەر ئەوەی «ئەوەی لە باشوور ھات» بێگومان ئاماژەیە بۆ فەرمانڕەوای تیبس، ئەحمۆس، ئەوا ساڵی یازدەی پاشایەتی تەنھا دەکرێت بۆ جێنشینی پاشای ھیکسۆس، ئەپێپی، واتە [[خامودی]]، بگەڕێتەوە. بەم پێیە، پایتەختی ھیکسۆسەکان، ئاڤاریس، دوای ماوەیەکی کەم کەوتووەتە دەستی ئەحمۆس.<ref>Thomas Schneider, "[https://www.academia.edu/6374956/The_Chronology_of_the_Middle_Kingdom_and_the_Hyksos_Period_in_E_Hornung_R_Krauss_D_Warburton_eds_Ancient_Egyptian_Chronology_Handbook_of_Oriental_Studies_1_83_Leiden_Boston_2006_168_196 The Relative Chronology of the Middle Kingdom and the Hyksos Period (Dyns. 12-17)]". In Hornung, Erik; Krauss, Rolf; Warburton, David (eds.). Ancient Egyptian Chronology. Handbook of Oriental Studies. Brill. 2006 p.195</ref><ref>Irene Forstner-Mueller, The end of the Hyksos State, [https://books.google.ca/books?id=m0eGzwEACAAJ&pg=PA48&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false The Hyksos State] in (eds: Karen Radner, Nadine Moeller and D.T. Potts), "The Oxford history of the Ancient Near East: from the Hyksos to the Late Second Millenium B.C." Volume: III, Oxford University Press, 2022, p. 37 Irene Forstner-Mueller states that "There is little doubt that the regnal year referred to here is that of the Hyksos king [[Khamudi]], whereas "he of the South" is Ahmose."</ref> [[ئەلەکساندر ھێنری ڕایند]]، شوێنەوارناس و کۆکەرەوەی شوێنەوارەکانی [[سکۆتلەند]]ی، لە ساڵی ١٨٥٨ دوو بەشی ئەم پاپیروسەی لە [[ئوکسوور]]ی میسر کڕی. وتراوە ئەم پاپیروسە لە «یەکێک لە بینا بچووکەکانی نزیک ڕامێسیۆم» لە دەوروبەری ئوکسوور دۆزراوەتەوە.<ref name=peet>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus: British Museum 10057 and 10058|یەکەم=T. Eric|دوایین=Peet|بەستەری نووسەر=T. Eric Peet|بڵاوکەرەوە=University Press of Liverpool|ساڵ=١٩٢٣}} For the location where the papyrus was found see [https://archive.org/details/Peet_1923/page/n5 page 2].</ref> [[مۆزەخانەی بەریتانیا]]، کە ئێستا زۆربەی بەشەکانی ئەم پاپیروسەی تێدا پارێزراون، لە ساڵی ١٨٦٥ ئەوی لەگەڵ پاپیروسی پێستی ماتماتیکیی میسر، کە ئەویش ئی ھێنری ڕایند بوو، بەدەستھێنا.<ref name="Clagett">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Clagett |یەکەم=Marshall |سەردێڕ=Ancient Egyptian Science, A Source Book |بەرگ=Three: Ancient Egyptian Mathematics |زنجیرە=Memoirs of the American Philosophical Society |بڵاوکەرەوە=American Philosophical Society |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧١٦٩-٢٣٢-٠|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/ancientegyptians03clag}}</ref> ھەندێک پارچەی دیکەی ئەم دەقە لە ناوەڕاستی دەیەی ١٨٦٠ی زایینیدا بە شێوەیەکی سەربەخۆ لەلایەن میسرناسی ئەمریکی ئێدوین سمیس لە ئوکسوور کڕدران. کچەکەی لە ساڵی ١٩٠٦ ئەو پارچانەی بەخشی بە ئەنجومەنی مێژوویی نیویۆرک<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین= Guggenbühl |یەکەم= Laura |بەستەری نووسەر= Laura Guggenbühl |editor-last= Eves |editor-first= Howard |ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ١٩٦٤|department= Historically Speaking |doi= 10.5951/mt.57.6.0406 |issue= 6 |journal= The Mathematics Teacher |jstor= 27957095 |پەڕەکان= ٤٠٦–٤١٠|سەردێڕ= The New York fragments of the Rhind Mathematical Papyrus |بەرگ= ٥٧}}</ref> و ئێستا لە مۆزەخانەی بروکلین پارێزراون.<ref name="Spalinger"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Collections: Egyptian, Classical, Ancient Near Eastern Art: Fragments of Rhind Mathematical Papyrus |بڵاوکەرەوە=Brooklyn Museum |ناونیشان=http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/118304/Fragments_of_Rhind_Mathematical_Papyrus |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> بەشێکی ناوەڕاستی پاپیروسەکە بە درێژی نزیکەی ١٨ سانتیمەتر ون بووە. توێژەران لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمەوە، پڕۆسەی خوێندنەوەی دەقەکە و وەرگێڕانیان دەست پێ کرد؛ بەڵام تا ئێستاش لە ھەندێک ڕووەوە، وەرگێڕان و لێکدانەوەی ماتماتیکیی ئەم پاپیروسە تەواو نەبووە.<ref name="Schneider"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر= https://en.wikipedia.org/wiki/Rhind_Mathematical_Papyrus| سەردێڕ= Rhind Mathematical Papyrus | زمان= ئینگلیزی | سەردان= ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک}} {{پۆلی کۆمنز|Rhind Mathematical Papyrus}} [[پۆل:دەستنووسە ماتماتیکییەکان]] [[پۆل:پای]] jqesp7wxcmnarcj6ijyu30jzq4uc3w4 1613510 1613503 2026-07-30T16:21:25Z Amine yousefi 16159 1613510 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاپیروسی ماتماتیکیی ڕایند''' ({{بە ئینگلیزی|Rhind Mathematical Papyrus}}) یەکێکە لە ناسراوترین بەڵگە [[ماتماتیکی میسری کۆن|ماتماتیکییەکانی میسری کۆن]]. ئەم پاپیروسە، لەگەڵ [[پاپیروسی ماتماتیکیی مۆسکۆ]]، یەکێکە لە دوو پاپیروسی ماتماتیکیی بەناوبانگی [[میسری کۆن]]. پاپیروسی ڕایند لە ڕووی قەبارەوە گەورەترە، بەڵام لە ڕووی مێژووییەوە لە پاپیروسی مۆسکۆ نوێترە.<ref name="Spalinger">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=Anthony |دوایین=Spalinger |سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus as a Historical Document |journal=Studien zur Altägyptischen Kultur |بەرگ=١٧|ساڵ=١٩٩٠|پەڕەکان=٢٩٥–٣٣٧|بڵاوکەرەوە=Helmut Buske Verlag |jstor=25150159}}</ref> [[ئەحمەس]] لە سەرەتای پاپیروسەکەدا دەڵێت کە ئەم نووسینە «ھەژمارکردنێکی وردە بۆ لێکۆڵینەوە لە شتەکان، زانینی ھەموو شتەکان و نھێنییەکانیان»، پاشان دەڵێت: <blockquote> «ئەم دەقە لە ساڵی سی و سێی پاشایەتی، لە مانگی چوارەمی وەرزی [[ئاخێت]]، لە سەردەمی پاشای میسری سەروو و خواروو، [[ئۆسەرڕێ]]، کە ژیانی درێژ بێت، لە ڕووی نوسخەیەکی کۆنتر کە لە سەردەمی پاشا [[نیمائتڕێ]] نووسرابوو، ڕونووس کرا. کاتبەکە، ئەحمەس، ڕوونووسی کرد.»<ref name="Clagett"/> </blockquote> ژمارەیەک کتێب و وتار و توێژینەوە لەبارەی پاپیروسی ماتماتیکیی ڕایند، بڵاو کراونەتەوە کە ھەندێکیان گرنگیی تایبەتیان ھەیە.<ref name="Spalinger"/> دەقی پاپیروسی ڕایند لە ساڵی ١٩٢٣ لەلایەن میسرناسی ئینگلیزی [[تی ئێریک پیت]] بڵاو کرایەوە، ئەم بەرھەمە لێکۆڵینەوەیەکی وردی لەسەر دەقی پاپیروسەکە لەخۆ گرتبوو، و دەقەکەی بەگوێرەی دابەشکردنی [[فرانسیس لێوێلین گریفیس]] بۆ سێ بەرگ (یەکەم، دووەم و سێیەم) شیکردبووەوە.<ref name=peet/> [[ئارنۆلد بافۆم چەیس]]یش لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ تا ١٩٢٩ چەند بەرگی توێژینەوەی بڵاو کردەوە کە وێنەکانی پاپیروسەکەشی تێدا بوو.<ref name="Chace, Arnold Buffum 1929">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chace |یەکەم=Arnold Buffum |orig-year=1927–29 |سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus: Free Translation and Commentary with Selected Photographs, Translations, Transliterations and Literal Translations |زنجیرە=Classics in Mathematics Education |بەرگ=٨. ٢ vols|شوێن=Oberlin |بڵاوکەرەوە=Mathematical Association of America |edition=Reston: National Council of Teachers of Mathematics Reprinted |ساڵ=١٩٧٩|ژپنک=٠-٨٧٣٥٣-١٣٣-٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/rhindmathematica0000unse}}</ref> نوێترین پێداچوونەوەی گشتی سەبارەت بەم پاپیروسە لە ساڵی ١٩٨٧ لەلایەن ڕابینز و شوت بڵاو کرایەوە. == مێژوو == ئەم پاپیروسە لەلایەن نووسەرێک بە ناوی ئەحمەس (یان شێوازە کۆنەکەی ئەحمۆس؛ Ahmes کە مێژوونووسانی ماتماتیک زیاتر بەکاری دەھێنن) لەڕووی دەقێک کە ئێستا ون بووە، کە سەردەمی فەرمانڕەوایی [[ئەمەنمەحاتی سێیەم]]، نووسرابوو. ئەم پاپیروسە بۆ نزیکەی ١٥٥٠ ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus |ناونیشان=https://www.britishmuseum.org/collection/object/Y_EA10057 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=The British Museum |زمان=en}}</ref> لە پشتەوەی پاپیروسەکەدا تێبینییەکی مێژوویی ھەیە کە دەڵێت: «لە ساڵی یازدەی پاشایەتی، لە مانگی دووەمی وەرزی [[شێمو]]، شاری [[ھێلیۆپۆلیس]] داگیر کرا. لە ڕۆژی بیست و سێی مانگی یەکەمی وەرزی ئاخێت، «ئەوەی لە باشوور ھات» ھێرشی کردە سەر [[تجارو]]»<ref>Irene Forstner-Mueller, The end of the Hyksos State, [https://books.google.ca/books?id=m0eGzwEACAAJ&pg=PA48&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false The Hyksos State] in (eds: Karen Radner, Nadine Moeller and D.T. Potts), "The Oxford history of the Ancient Near East: from the Hyksos to the Late Second Millenium B.C." Volume: III, Oxford University Press, 2022, p. 37 Irene Forstner-Mueller states that "There is little doubt that the regnal year referred to here is that of the Hyksos king [[Khamudi]], whereas "he of the South" is Ahmose."</ref> ھەردوو میسرناس، [[تۆماس شنایدەر]] و [[ئیرێنە فۆرستنەر مولەر]]، ھاوڕان لەسەر ئەوەی کە مەبەست لە «ئەوەی لە باشوور ھات» [[ئەحمۆسی یەکەم]]، پاشای تیبسە. تۆماس شنایدەر دەنووسێت: «لەبەر ئەوەی «ئەوەی لە باشوور ھات» بێگومان ئاماژەیە بۆ فەرمانڕەوای تیبس، ئەحمۆس، ئەوا ساڵی یازدەی پاشایەتی تەنھا دەکرێت بۆ جێنشینی پاشای ھیکسۆس، ئەپێپی، واتە [[خامودی]]، بگەڕێتەوە. بەم پێیە، پایتەختی ھیکسۆسەکان، ئاڤاریس، دوای ماوەیەکی کەم کەوتووەتە دەستی ئەحمۆس.<ref>Thomas Schneider, "[https://www.academia.edu/6374956/The_Chronology_of_the_Middle_Kingdom_and_the_Hyksos_Period_in_E_Hornung_R_Krauss_D_Warburton_eds_Ancient_Egyptian_Chronology_Handbook_of_Oriental_Studies_1_83_Leiden_Boston_2006_168_196 The Relative Chronology of the Middle Kingdom and the Hyksos Period (Dyns. 12-17)]". In Hornung, Erik; Krauss, Rolf; Warburton, David (eds.). Ancient Egyptian Chronology. Handbook of Oriental Studies. Brill. 2006 p.195</ref><ref>Irene Forstner-Mueller, The end of the Hyksos State, [https://books.google.ca/books?id=m0eGzwEACAAJ&pg=PA48&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false The Hyksos State] in (eds: Karen Radner, Nadine Moeller and D.T. Potts), "The Oxford history of the Ancient Near East: from the Hyksos to the Late Second Millenium B.C." Volume: III, Oxford University Press, 2022, p. 37 Irene Forstner-Mueller states that "There is little doubt that the regnal year referred to here is that of the Hyksos king [[Khamudi]], whereas "he of the South" is Ahmose."</ref> [[ئەلەکساندر ھێنری ڕایند]]، شوێنەوارناس و کۆکەرەوەی شوێنەوارەکانی [[سکۆتلەند]]ی، لە ساڵی ١٨٥٨ دوو بەشی ئەم پاپیروسەی لە [[ئوکسوور]]ی میسر کڕی. وتراوە ئەم پاپیروسە لە «یەکێک لە بینا بچووکەکانی نزیک ڕامێسیۆم» لە دەوروبەری ئوکسوور دۆزراوەتەوە.<ref name=peet>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus: British Museum 10057 and 10058|یەکەم=T. Eric|دوایین=Peet|بەستەری نووسەر=T. Eric Peet|بڵاوکەرەوە=University Press of Liverpool|ساڵ=١٩٢٣}} For the location where the papyrus was found see [https://archive.org/details/Peet_1923/page/n5 page 2].</ref> [[مۆزەخانەی بەریتانیا]]، کە ئێستا زۆربەی بەشەکانی ئەم پاپیروسەی تێدا پارێزراون، لە ساڵی ١٨٦٥ ئەوی لەگەڵ پاپیروسی پێستی ماتماتیکیی میسر، کە ئەویش ئی ھێنری ڕایند بوو، بەدەستھێنا.<ref name="Clagett">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Clagett |یەکەم=Marshall |سەردێڕ=Ancient Egyptian Science, A Source Book |بەرگ=Three: Ancient Egyptian Mathematics |زنجیرە=Memoirs of the American Philosophical Society |بڵاوکەرەوە=American Philosophical Society |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧١٦٩-٢٣٢-٠|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/ancientegyptians03clag}}</ref> ھەندێک پارچەی دیکەی ئەم دەقە لە ناوەڕاستی دەیەی ١٨٦٠ی زایینیدا بە شێوەیەکی سەربەخۆ لەلایەن میسرناسی ئەمریکی ئێدوین سمیس لە ئوکسوور کڕدران. کچەکەی لە ساڵی ١٩٠٦ ئەو پارچانەی بەخشی بە ئەنجومەنی مێژوویی نیویۆرک<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین= Guggenbühl |یەکەم= Laura |بەستەری نووسەر= Laura Guggenbühl |editor-last= Eves |editor-first= Howard |ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ١٩٦٤|department= Historically Speaking |doi= 10.5951/mt.57.6.0406 |issue= 6 |journal= The Mathematics Teacher |jstor= 27957095 |پەڕەکان= ٤٠٦–٤١٠|سەردێڕ= The New York fragments of the Rhind Mathematical Papyrus |بەرگ= ٥٧}}</ref> و ئێستا لە مۆزەخانەی بروکلین پارێزراون.<ref name="Spalinger"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Collections: Egyptian, Classical, Ancient Near Eastern Art: Fragments of Rhind Mathematical Papyrus |بڵاوکەرەوە=Brooklyn Museum |ناونیشان=http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/118304/Fragments_of_Rhind_Mathematical_Papyrus |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> بەشێکی ناوەڕاستی پاپیروسەکە بە درێژی نزیکەی ١٨ سانتیمەتر ون بووە. توێژەران لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمەوە، پڕۆسەی خوێندنەوەی دەقەکە و وەرگێڕانیان دەست پێ کرد؛ بەڵام تا ئێستاش لە ھەندێک ڕووەوە، وەرگێڕان و لێکدانەوەی ماتماتیکیی ئەم پاپیروسە تەواو نەبووە.<ref name="Schneider"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر= https://en.wikipedia.org/wiki/Rhind_Mathematical_Papyrus| سەردێڕ= Rhind Mathematical Papyrus | زمان= ئینگلیزی | سەردان= ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک}} {{پۆلی کۆمنز|Rhind Mathematical Papyrus}} [[پۆل:دەستنووسە ماتماتیکییەکان]] [[پۆل:پای]] bwwaptqc1m3wmiu4ymgp3w8vrw8peye 1613531 1613510 2026-07-30T17:01:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:لەندەن|لەندەن]] و [[دەروازە:میسر|میسر]] 1613531 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاپیروسی ماتماتیکیی ڕایند''' ({{بە ئینگلیزی|Rhind Mathematical Papyrus}}) یەکێکە لە ناسراوترین بەڵگە [[ماتماتیکی میسری کۆن|ماتماتیکییەکانی میسری کۆن]]. ئەم پاپیروسە، لەگەڵ [[پاپیروسی ماتماتیکیی مۆسکۆ]]، یەکێکە لە دوو پاپیروسی ماتماتیکیی بەناوبانگی [[میسری کۆن]]. پاپیروسی ڕایند لە ڕووی قەبارەوە گەورەترە، بەڵام لە ڕووی مێژووییەوە لە پاپیروسی مۆسکۆ نوێترە.<ref name="Spalinger">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=Anthony |دوایین=Spalinger |سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus as a Historical Document |journal=Studien zur Altägyptischen Kultur |بەرگ=١٧|ساڵ=١٩٩٠|پەڕەکان=٢٩٥–٣٣٧|بڵاوکەرەوە=Helmut Buske Verlag |jstor=25150159}}</ref> [[ئەحمەس]] لە سەرەتای پاپیروسەکەدا دەڵێت کە ئەم نووسینە «ھەژمارکردنێکی وردە بۆ لێکۆڵینەوە لە شتەکان، زانینی ھەموو شتەکان و نھێنییەکانیان»، پاشان دەڵێت: <blockquote> «ئەم دەقە لە ساڵی سی و سێی پاشایەتی، لە مانگی چوارەمی وەرزی [[ئاخێت]]، لە سەردەمی پاشای میسری سەروو و خواروو، [[ئۆسەرڕێ]]، کە ژیانی درێژ بێت، لە ڕووی نوسخەیەکی کۆنتر کە لە سەردەمی پاشا [[نیمائتڕێ]] نووسرابوو، ڕونووس کرا. کاتبەکە، ئەحمەس، ڕوونووسی کرد.»<ref name="Clagett"/> </blockquote> ژمارەیەک کتێب و وتار و توێژینەوە لەبارەی پاپیروسی ماتماتیکیی ڕایند، بڵاو کراونەتەوە کە ھەندێکیان گرنگیی تایبەتیان ھەیە.<ref name="Spalinger"/> دەقی پاپیروسی ڕایند لە ساڵی ١٩٢٣ لەلایەن میسرناسی ئینگلیزی [[تی ئێریک پیت]] بڵاو کرایەوە، ئەم بەرھەمە لێکۆڵینەوەیەکی وردی لەسەر دەقی پاپیروسەکە لەخۆ گرتبوو، و دەقەکەی بەگوێرەی دابەشکردنی [[فرانسیس لێوێلین گریفیس]] بۆ سێ بەرگ (یەکەم، دووەم و سێیەم) شیکردبووەوە.<ref name=peet/> [[ئارنۆلد بافۆم چەیس]]یش لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ تا ١٩٢٩ چەند بەرگی توێژینەوەی بڵاو کردەوە کە وێنەکانی پاپیروسەکەشی تێدا بوو.<ref name="Chace, Arnold Buffum 1929">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chace |یەکەم=Arnold Buffum |orig-year=1927–29 |سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus: Free Translation and Commentary with Selected Photographs, Translations, Transliterations and Literal Translations |زنجیرە=Classics in Mathematics Education |بەرگ=٨. ٢ vols|شوێن=Oberlin |بڵاوکەرەوە=Mathematical Association of America |edition=Reston: National Council of Teachers of Mathematics Reprinted |ساڵ=١٩٧٩|ژپنک=٠-٨٧٣٥٣-١٣٣-٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/rhindmathematica0000unse}}</ref> نوێترین پێداچوونەوەی گشتی سەبارەت بەم پاپیروسە لە ساڵی ١٩٨٧ لەلایەن ڕابینز و شوت بڵاو کرایەوە. == مێژوو == ئەم پاپیروسە لەلایەن نووسەرێک بە ناوی ئەحمەس (یان شێوازە کۆنەکەی ئەحمۆس؛ Ahmes کە مێژوونووسانی ماتماتیک زیاتر بەکاری دەھێنن) لەڕووی دەقێک کە ئێستا ون بووە، کە سەردەمی فەرمانڕەوایی [[ئەمەنمەحاتی سێیەم]]، نووسرابوو. ئەم پاپیروسە بۆ نزیکەی ١٥٥٠ ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus |ناونیشان=https://www.britishmuseum.org/collection/object/Y_EA10057 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=The British Museum |زمان=en}}</ref> لە پشتەوەی پاپیروسەکەدا تێبینییەکی مێژوویی ھەیە کە دەڵێت: «لە ساڵی یازدەی پاشایەتی، لە مانگی دووەمی وەرزی [[شێمو]]، شاری [[ھێلیۆپۆلیس]] داگیر کرا. لە ڕۆژی بیست و سێی مانگی یەکەمی وەرزی ئاخێت، «ئەوەی لە باشوور ھات» ھێرشی کردە سەر [[تجارو]]»<ref>Irene Forstner-Mueller, The end of the Hyksos State, [https://books.google.ca/books?id=m0eGzwEACAAJ&pg=PA48&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false The Hyksos State] in (eds: Karen Radner, Nadine Moeller and D.T. Potts), "The Oxford history of the Ancient Near East: from the Hyksos to the Late Second Millenium B.C." Volume: III, Oxford University Press, 2022, p. 37 Irene Forstner-Mueller states that "There is little doubt that the regnal year referred to here is that of the Hyksos king [[Khamudi]], whereas "he of the South" is Ahmose."</ref> ھەردوو میسرناس، [[تۆماس شنایدەر]] و [[ئیرێنە فۆرستنەر مولەر]]، ھاوڕان لەسەر ئەوەی کە مەبەست لە «ئەوەی لە باشوور ھات» [[ئەحمۆسی یەکەم]]، پاشای تیبسە. تۆماس شنایدەر دەنووسێت: «لەبەر ئەوەی «ئەوەی لە باشوور ھات» بێگومان ئاماژەیە بۆ فەرمانڕەوای تیبس، ئەحمۆس، ئەوا ساڵی یازدەی پاشایەتی تەنھا دەکرێت بۆ جێنشینی پاشای ھیکسۆس، ئەپێپی، واتە [[خامودی]]، بگەڕێتەوە. بەم پێیە، پایتەختی ھیکسۆسەکان، ئاڤاریس، دوای ماوەیەکی کەم کەوتووەتە دەستی ئەحمۆس.<ref>Thomas Schneider, "[https://www.academia.edu/6374956/The_Chronology_of_the_Middle_Kingdom_and_the_Hyksos_Period_in_E_Hornung_R_Krauss_D_Warburton_eds_Ancient_Egyptian_Chronology_Handbook_of_Oriental_Studies_1_83_Leiden_Boston_2006_168_196 The Relative Chronology of the Middle Kingdom and the Hyksos Period (Dyns. 12-17)]". In Hornung, Erik; Krauss, Rolf; Warburton, David (eds.). Ancient Egyptian Chronology. Handbook of Oriental Studies. Brill. 2006 p.195</ref><ref>Irene Forstner-Mueller, The end of the Hyksos State, [https://books.google.ca/books?id=m0eGzwEACAAJ&pg=PA48&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false The Hyksos State] in (eds: Karen Radner, Nadine Moeller and D.T. Potts), "The Oxford history of the Ancient Near East: from the Hyksos to the Late Second Millenium B.C." Volume: III, Oxford University Press, 2022, p. 37 Irene Forstner-Mueller states that "There is little doubt that the regnal year referred to here is that of the Hyksos king [[Khamudi]], whereas "he of the South" is Ahmose."</ref> [[ئەلەکساندر ھێنری ڕایند]]، شوێنەوارناس و کۆکەرەوەی شوێنەوارەکانی [[سکۆتلەند]]ی، لە ساڵی ١٨٥٨ دوو بەشی ئەم پاپیروسەی لە [[ئوکسوور]]ی میسر کڕی. وتراوە ئەم پاپیروسە لە «یەکێک لە بینا بچووکەکانی نزیک ڕامێسیۆم» لە دەوروبەری ئوکسوور دۆزراوەتەوە.<ref name=peet>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus: British Museum 10057 and 10058|یەکەم=T. Eric|دوایین=Peet|بەستەری نووسەر=T. Eric Peet|بڵاوکەرەوە=University Press of Liverpool|ساڵ=١٩٢٣}} For the location where the papyrus was found see [https://archive.org/details/Peet_1923/page/n5 page 2].</ref> [[مۆزەخانەی بەریتانیا]]، کە ئێستا زۆربەی بەشەکانی ئەم پاپیروسەی تێدا پارێزراون، لە ساڵی ١٨٦٥ ئەوی لەگەڵ پاپیروسی پێستی ماتماتیکیی میسر، کە ئەویش ئی ھێنری ڕایند بوو، بەدەستھێنا.<ref name="Clagett">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Clagett |یەکەم=Marshall |سەردێڕ=Ancient Egyptian Science, A Source Book |بەرگ=Three: Ancient Egyptian Mathematics |زنجیرە=Memoirs of the American Philosophical Society |بڵاوکەرەوە=American Philosophical Society |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧١٦٩-٢٣٢-٠|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/ancientegyptians03clag}}</ref> ھەندێک پارچەی دیکەی ئەم دەقە لە ناوەڕاستی دەیەی ١٨٦٠ی زایینیدا بە شێوەیەکی سەربەخۆ لەلایەن میسرناسی ئەمریکی ئێدوین سمیس لە ئوکسوور کڕدران. کچەکەی لە ساڵی ١٩٠٦ ئەو پارچانەی بەخشی بە ئەنجومەنی مێژوویی نیویۆرک<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین= Guggenbühl |یەکەم= Laura |بەستەری نووسەر= Laura Guggenbühl |editor-last= Eves |editor-first= Howard |ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ١٩٦٤|department= Historically Speaking |doi= 10.5951/mt.57.6.0406 |issue= 6 |journal= The Mathematics Teacher |jstor= 27957095 |پەڕەکان= ٤٠٦–٤١٠|سەردێڕ= The New York fragments of the Rhind Mathematical Papyrus |بەرگ= ٥٧}}</ref> و ئێستا لە مۆزەخانەی بروکلین پارێزراون.<ref name="Spalinger"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Collections: Egyptian, Classical, Ancient Near Eastern Art: Fragments of Rhind Mathematical Papyrus |بڵاوکەرەوە=Brooklyn Museum |ناونیشان=http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/118304/Fragments_of_Rhind_Mathematical_Papyrus |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> بەشێکی ناوەڕاستی پاپیروسەکە بە درێژی نزیکەی ١٨ سانتیمەتر ون بووە. توێژەران لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمەوە، پڕۆسەی خوێندنەوەی دەقەکە و وەرگێڕانیان دەست پێ کرد؛ بەڵام تا ئێستاش لە ھەندێک ڕووەوە، وەرگێڕان و لێکدانەوەی ماتماتیکیی ئەم پاپیروسە تەواو نەبووە.<ref name="Schneider"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر= https://en.wikipedia.org/wiki/Rhind_Mathematical_Papyrus| سەردێڕ= Rhind Mathematical Papyrus | زمان= ئینگلیزی | سەردان= ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک|لەندەن|میسر}} {{پۆلی کۆمنز|Rhind Mathematical Papyrus}} [[پۆل:دەستنووسە ماتماتیکییەکان]] [[پۆل:پای]] h9bq6tv708hgeyjd7s4yvarmr6ljnai 1613576 1613531 2026-07-30T19:54:35Z Amine yousefi 16159 Amine yousefi پەڕەی [[پاپیروسی ماتماتیکیی ڕایند]]ی بە بێ بەجێھشتنی ڕەوانەکەرێک گواستەوە بۆ [[پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند]] 1613531 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاپیروسی ماتماتیکیی ڕایند''' ({{بە ئینگلیزی|Rhind Mathematical Papyrus}}) یەکێکە لە ناسراوترین بەڵگە [[ماتماتیکی میسری کۆن|ماتماتیکییەکانی میسری کۆن]]. ئەم پاپیروسە، لەگەڵ [[پاپیروسی ماتماتیکیی مۆسکۆ]]، یەکێکە لە دوو پاپیروسی ماتماتیکیی بەناوبانگی [[میسری کۆن]]. پاپیروسی ڕایند لە ڕووی قەبارەوە گەورەترە، بەڵام لە ڕووی مێژووییەوە لە پاپیروسی مۆسکۆ نوێترە.<ref name="Spalinger">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=Anthony |دوایین=Spalinger |سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus as a Historical Document |journal=Studien zur Altägyptischen Kultur |بەرگ=١٧|ساڵ=١٩٩٠|پەڕەکان=٢٩٥–٣٣٧|بڵاوکەرەوە=Helmut Buske Verlag |jstor=25150159}}</ref> [[ئەحمەس]] لە سەرەتای پاپیروسەکەدا دەڵێت کە ئەم نووسینە «ھەژمارکردنێکی وردە بۆ لێکۆڵینەوە لە شتەکان، زانینی ھەموو شتەکان و نھێنییەکانیان»، پاشان دەڵێت: <blockquote> «ئەم دەقە لە ساڵی سی و سێی پاشایەتی، لە مانگی چوارەمی وەرزی [[ئاخێت]]، لە سەردەمی پاشای میسری سەروو و خواروو، [[ئۆسەرڕێ]]، کە ژیانی درێژ بێت، لە ڕووی نوسخەیەکی کۆنتر کە لە سەردەمی پاشا [[نیمائتڕێ]] نووسرابوو، ڕونووس کرا. کاتبەکە، ئەحمەس، ڕوونووسی کرد.»<ref name="Clagett"/> </blockquote> ژمارەیەک کتێب و وتار و توێژینەوە لەبارەی پاپیروسی ماتماتیکیی ڕایند، بڵاو کراونەتەوە کە ھەندێکیان گرنگیی تایبەتیان ھەیە.<ref name="Spalinger"/> دەقی پاپیروسی ڕایند لە ساڵی ١٩٢٣ لەلایەن میسرناسی ئینگلیزی [[تی ئێریک پیت]] بڵاو کرایەوە، ئەم بەرھەمە لێکۆڵینەوەیەکی وردی لەسەر دەقی پاپیروسەکە لەخۆ گرتبوو، و دەقەکەی بەگوێرەی دابەشکردنی [[فرانسیس لێوێلین گریفیس]] بۆ سێ بەرگ (یەکەم، دووەم و سێیەم) شیکردبووەوە.<ref name=peet/> [[ئارنۆلد بافۆم چەیس]]یش لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ تا ١٩٢٩ چەند بەرگی توێژینەوەی بڵاو کردەوە کە وێنەکانی پاپیروسەکەشی تێدا بوو.<ref name="Chace, Arnold Buffum 1929">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chace |یەکەم=Arnold Buffum |orig-year=1927–29 |سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus: Free Translation and Commentary with Selected Photographs, Translations, Transliterations and Literal Translations |زنجیرە=Classics in Mathematics Education |بەرگ=٨. ٢ vols|شوێن=Oberlin |بڵاوکەرەوە=Mathematical Association of America |edition=Reston: National Council of Teachers of Mathematics Reprinted |ساڵ=١٩٧٩|ژپنک=٠-٨٧٣٥٣-١٣٣-٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/rhindmathematica0000unse}}</ref> نوێترین پێداچوونەوەی گشتی سەبارەت بەم پاپیروسە لە ساڵی ١٩٨٧ لەلایەن ڕابینز و شوت بڵاو کرایەوە. == مێژوو == ئەم پاپیروسە لەلایەن نووسەرێک بە ناوی ئەحمەس (یان شێوازە کۆنەکەی ئەحمۆس؛ Ahmes کە مێژوونووسانی ماتماتیک زیاتر بەکاری دەھێنن) لەڕووی دەقێک کە ئێستا ون بووە، کە سەردەمی فەرمانڕەوایی [[ئەمەنمەحاتی سێیەم]]، نووسرابوو. ئەم پاپیروسە بۆ نزیکەی ١٥٥٠ ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus |ناونیشان=https://www.britishmuseum.org/collection/object/Y_EA10057 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=The British Museum |زمان=en}}</ref> لە پشتەوەی پاپیروسەکەدا تێبینییەکی مێژوویی ھەیە کە دەڵێت: «لە ساڵی یازدەی پاشایەتی، لە مانگی دووەمی وەرزی [[شێمو]]، شاری [[ھێلیۆپۆلیس]] داگیر کرا. لە ڕۆژی بیست و سێی مانگی یەکەمی وەرزی ئاخێت، «ئەوەی لە باشوور ھات» ھێرشی کردە سەر [[تجارو]]»<ref>Irene Forstner-Mueller, The end of the Hyksos State, [https://books.google.ca/books?id=m0eGzwEACAAJ&pg=PA48&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false The Hyksos State] in (eds: Karen Radner, Nadine Moeller and D.T. Potts), "The Oxford history of the Ancient Near East: from the Hyksos to the Late Second Millenium B.C." Volume: III, Oxford University Press, 2022, p. 37 Irene Forstner-Mueller states that "There is little doubt that the regnal year referred to here is that of the Hyksos king [[Khamudi]], whereas "he of the South" is Ahmose."</ref> ھەردوو میسرناس، [[تۆماس شنایدەر]] و [[ئیرێنە فۆرستنەر مولەر]]، ھاوڕان لەسەر ئەوەی کە مەبەست لە «ئەوەی لە باشوور ھات» [[ئەحمۆسی یەکەم]]، پاشای تیبسە. تۆماس شنایدەر دەنووسێت: «لەبەر ئەوەی «ئەوەی لە باشوور ھات» بێگومان ئاماژەیە بۆ فەرمانڕەوای تیبس، ئەحمۆس، ئەوا ساڵی یازدەی پاشایەتی تەنھا دەکرێت بۆ جێنشینی پاشای ھیکسۆس، ئەپێپی، واتە [[خامودی]]، بگەڕێتەوە. بەم پێیە، پایتەختی ھیکسۆسەکان، ئاڤاریس، دوای ماوەیەکی کەم کەوتووەتە دەستی ئەحمۆس.<ref>Thomas Schneider, "[https://www.academia.edu/6374956/The_Chronology_of_the_Middle_Kingdom_and_the_Hyksos_Period_in_E_Hornung_R_Krauss_D_Warburton_eds_Ancient_Egyptian_Chronology_Handbook_of_Oriental_Studies_1_83_Leiden_Boston_2006_168_196 The Relative Chronology of the Middle Kingdom and the Hyksos Period (Dyns. 12-17)]". In Hornung, Erik; Krauss, Rolf; Warburton, David (eds.). Ancient Egyptian Chronology. Handbook of Oriental Studies. Brill. 2006 p.195</ref><ref>Irene Forstner-Mueller, The end of the Hyksos State, [https://books.google.ca/books?id=m0eGzwEACAAJ&pg=PA48&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false The Hyksos State] in (eds: Karen Radner, Nadine Moeller and D.T. Potts), "The Oxford history of the Ancient Near East: from the Hyksos to the Late Second Millenium B.C." Volume: III, Oxford University Press, 2022, p. 37 Irene Forstner-Mueller states that "There is little doubt that the regnal year referred to here is that of the Hyksos king [[Khamudi]], whereas "he of the South" is Ahmose."</ref> [[ئەلەکساندر ھێنری ڕایند]]، شوێنەوارناس و کۆکەرەوەی شوێنەوارەکانی [[سکۆتلەند]]ی، لە ساڵی ١٨٥٨ دوو بەشی ئەم پاپیروسەی لە [[ئوکسوور]]ی میسر کڕی. وتراوە ئەم پاپیروسە لە «یەکێک لە بینا بچووکەکانی نزیک ڕامێسیۆم» لە دەوروبەری ئوکسوور دۆزراوەتەوە.<ref name=peet>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus: British Museum 10057 and 10058|یەکەم=T. Eric|دوایین=Peet|بەستەری نووسەر=T. Eric Peet|بڵاوکەرەوە=University Press of Liverpool|ساڵ=١٩٢٣}} For the location where the papyrus was found see [https://archive.org/details/Peet_1923/page/n5 page 2].</ref> [[مۆزەخانەی بەریتانیا]]، کە ئێستا زۆربەی بەشەکانی ئەم پاپیروسەی تێدا پارێزراون، لە ساڵی ١٨٦٥ ئەوی لەگەڵ پاپیروسی پێستی ماتماتیکیی میسر، کە ئەویش ئی ھێنری ڕایند بوو، بەدەستھێنا.<ref name="Clagett">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Clagett |یەکەم=Marshall |سەردێڕ=Ancient Egyptian Science, A Source Book |بەرگ=Three: Ancient Egyptian Mathematics |زنجیرە=Memoirs of the American Philosophical Society |بڵاوکەرەوە=American Philosophical Society |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧١٦٩-٢٣٢-٠|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/ancientegyptians03clag}}</ref> ھەندێک پارچەی دیکەی ئەم دەقە لە ناوەڕاستی دەیەی ١٨٦٠ی زایینیدا بە شێوەیەکی سەربەخۆ لەلایەن میسرناسی ئەمریکی ئێدوین سمیس لە ئوکسوور کڕدران. کچەکەی لە ساڵی ١٩٠٦ ئەو پارچانەی بەخشی بە ئەنجومەنی مێژوویی نیویۆرک<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین= Guggenbühl |یەکەم= Laura |بەستەری نووسەر= Laura Guggenbühl |editor-last= Eves |editor-first= Howard |ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ١٩٦٤|department= Historically Speaking |doi= 10.5951/mt.57.6.0406 |issue= 6 |journal= The Mathematics Teacher |jstor= 27957095 |پەڕەکان= ٤٠٦–٤١٠|سەردێڕ= The New York fragments of the Rhind Mathematical Papyrus |بەرگ= ٥٧}}</ref> و ئێستا لە مۆزەخانەی بروکلین پارێزراون.<ref name="Spalinger"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Collections: Egyptian, Classical, Ancient Near Eastern Art: Fragments of Rhind Mathematical Papyrus |بڵاوکەرەوە=Brooklyn Museum |ناونیشان=http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/118304/Fragments_of_Rhind_Mathematical_Papyrus |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> بەشێکی ناوەڕاستی پاپیروسەکە بە درێژی نزیکەی ١٨ سانتیمەتر ون بووە. توێژەران لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمەوە، پڕۆسەی خوێندنەوەی دەقەکە و وەرگێڕانیان دەست پێ کرد؛ بەڵام تا ئێستاش لە ھەندێک ڕووەوە، وەرگێڕان و لێکدانەوەی ماتماتیکیی ئەم پاپیروسە تەواو نەبووە.<ref name="Schneider"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر= https://en.wikipedia.org/wiki/Rhind_Mathematical_Papyrus| سەردێڕ= Rhind Mathematical Papyrus | زمان= ئینگلیزی | سەردان= ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک|لەندەن|میسر}} {{پۆلی کۆمنز|Rhind Mathematical Papyrus}} [[پۆل:دەستنووسە ماتماتیکییەکان]] [[پۆل:پای]] h9bq6tv708hgeyjd7s4yvarmr6ljnai 1613577 1613576 2026-07-30T20:00:43Z Amine yousefi 16159 1613577 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند''' ({{بە ئینگلیزی|Rhind Mathematical Papyrus}}) یەکێکە لە ناسراوترین بەڵگە [[ماتماتیکی میسری کۆن|ماتماتیکییەکانی میسری کۆن]]. ئەم پاپیروسە، لەگەڵ [[پاپیروسی ماتماتیکی مۆسکۆ]]، یەکێکە لە دوو پاپیروسی ماتماتیکی بەناوبانگی [[میسری کۆن]]. پاپیروسی ڕایند لە ڕووی قەبارەوە گەورەترە، بەڵام لە ڕووی مێژووییەوە لە پاپیروسی مۆسکۆ نوێترە.<ref name="Spalinger">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=Anthony |دوایین=Spalinger |سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus as a Historical Document |journal=Studien zur Altägyptischen Kultur |بەرگ=١٧|ساڵ=١٩٩٠|پەڕەکان=٢٩٥–٣٣٧|بڵاوکەرەوە=Helmut Buske Verlag |jstor=25150159}}</ref> [[ئەحمەس]] لە سەرەتای پاپیروسەکەدا دەڵێت کە ئەم نووسینە «ھەژمارکردنێکی وردە بۆ لێکۆڵینەوە لە شتەکان، زانینی ھەموو شتەکان و نھێنییەکانیان»، پاشان دەڵێت: <blockquote> «ئەم دەقە لە ساڵی سی و سێی پاشایەتی، لە مانگی چوارەمی وەرزی [[ئاخێت]]، لە سەردەمی پاشای میسری سەروو و خواروو، [[ئۆسەرڕێ]]، کە ژیانی درێژ بێت، لە ڕووی نوسخەیەکی کۆنتر کە لە سەردەمی پاشا [[نیمائتڕێ]] نووسرابوو، ڕونووس کرا. کاتبەکە، ئەحمەس، ڕوونووسی کرد.»<ref name="Clagett"/> </blockquote> ژمارەیەک کتێب و وتار و توێژینەوە لەبارەی پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند، بڵاو کراونەتەوە کە ھەندێکیان گرنگیی تایبەتیان ھەیە.<ref name="Spalinger"/> دەقی پاپیروسی ڕایند لە ساڵی ١٩٢٣ لەلایەن میسرناسی ئینگلیزی [[تی ئێریک پیت]] بڵاو کرایەوە، ئەم بەرھەمە لێکۆڵینەوەیەکی وردی لەسەر دەقی پاپیروسەکە لەخۆ گرتبوو، و دەقەکەی بەگوێرەی دابەشکردنی [[فرانسیس لێوێلین گریفیس]] بۆ سێ بەرگ (یەکەم، دووەم و سێیەم) شیکردبووەوە.<ref name=peet/> [[ئارنۆلد بافۆم چەیس]]یش لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ تا ١٩٢٩ چەند بەرگی توێژینەوەی بڵاو کردەوە کە وێنەکانی پاپیروسەکەشی تێدا بوو.<ref name="Chace, Arnold Buffum 1929">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chace |یەکەم=Arnold Buffum |orig-year=1927–29 |سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus: Free Translation and Commentary with Selected Photographs, Translations, Transliterations and Literal Translations |زنجیرە=Classics in Mathematics Education |بەرگ=٨. ٢ vols|شوێن=Oberlin |بڵاوکەرەوە=Mathematical Association of America |edition=Reston: National Council of Teachers of Mathematics Reprinted |ساڵ=١٩٧٩|ژپنک=٠-٨٧٣٥٣-١٣٣-٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/rhindmathematica0000unse}}</ref> نوێترین پێداچوونەوەی گشتی سەبارەت بەم پاپیروسە لە ساڵی ١٩٨٧ لەلایەن ڕابینز و شوت بڵاو کرایەوە. == مێژوو == ئەم پاپیروسە لەلایەن نووسەرێک بە ناوی ئەحمەس (یان شێوازە کۆنەکەی ئەحمۆس؛ Ahmes کە مێژوونووسانی ماتماتیک زیاتر بەکاری دەھێنن) لەڕووی دەقێک کە ئێستا ون بووە، کە سەردەمی فەرمانڕەوایی [[ئەمەنمەحاتی سێیەم]]، نووسرابوو. ئەم پاپیروسە بۆ نزیکەی ١٥٥٠ ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus |ناونیشان=https://www.britishmuseum.org/collection/object/Y_EA10057 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=The British Museum |زمان=en}}</ref> لە پشتەوەی پاپیروسەکەدا تێبینییەکی مێژوویی ھەیە کە دەڵێت: «لە ساڵی یازدەی پاشایەتی، لە مانگی دووەمی وەرزی [[شێمو]]، شاری [[ھێلیۆپۆلیس]] داگیر کرا. لە ڕۆژی بیست و سێی مانگی یەکەمی وەرزی ئاخێت، «ئەوەی لە باشوور ھات» ھێرشی کردە سەر [[تجارو]]»<ref>Irene Forstner-Mueller, The end of the Hyksos State, [https://books.google.ca/books?id=m0eGzwEACAAJ&pg=PA48&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false The Hyksos State] in (eds: Karen Radner, Nadine Moeller and D.T. Potts), "The Oxford history of the Ancient Near East: from the Hyksos to the Late Second Millenium B.C." Volume: III, Oxford University Press, 2022, p. 37 Irene Forstner-Mueller states that "There is little doubt that the regnal year referred to here is that of the Hyksos king [[Khamudi]], whereas "he of the South" is Ahmose."</ref> ھەردوو میسرناس، [[تۆماس شنایدەر]] و [[ئیرێنە فۆرستنەر مولەر]]، ھاوڕان لەسەر ئەوەی کە مەبەست لە «ئەوەی لە باشوور ھات» [[ئەحمۆسی یەکەم]]، پاشای تیبسە. تۆماس شنایدەر دەنووسێت: «لەبەر ئەوەی «ئەوەی لە باشوور ھات» بێگومان ئاماژەیە بۆ فەرمانڕەوای تیبس، ئەحمۆس، ئەوا ساڵی یازدەی پاشایەتی تەنھا دەکرێت بۆ جێنشینی پاشای ھیکسۆس، ئەپێپی، واتە [[خامودی]]، بگەڕێتەوە. بەم پێیە، پایتەختی ھیکسۆسەکان، ئاڤاریس، دوای ماوەیەکی کەم کەوتووەتە دەستی ئەحمۆس.<ref>Thomas Schneider, "[https://www.academia.edu/6374956/The_Chronology_of_the_Middle_Kingdom_and_the_Hyksos_Period_in_E_Hornung_R_Krauss_D_Warburton_eds_Ancient_Egyptian_Chronology_Handbook_of_Oriental_Studies_1_83_Leiden_Boston_2006_168_196 The Relative Chronology of the Middle Kingdom and the Hyksos Period (Dyns. 12-17)]". In Hornung, Erik; Krauss, Rolf; Warburton, David (eds.). Ancient Egyptian Chronology. Handbook of Oriental Studies. Brill. 2006 p.195</ref><ref>Irene Forstner-Mueller, The end of the Hyksos State, [https://books.google.ca/books?id=m0eGzwEACAAJ&pg=PA48&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false The Hyksos State] in (eds: Karen Radner, Nadine Moeller and D.T. Potts), "The Oxford history of the Ancient Near East: from the Hyksos to the Late Second Millenium B.C." Volume: III, Oxford University Press, 2022, p. 37 Irene Forstner-Mueller states that "There is little doubt that the regnal year referred to here is that of the Hyksos king [[Khamudi]], whereas "he of the South" is Ahmose."</ref> [[ئەلەکساندر ھێنری ڕایند]]، شوێنەوارناس و کۆکەرەوەی شوێنەوارەکانی [[سکۆتلەند]]ی، لە ساڵی ١٨٥٨ دوو بەشی ئەم پاپیروسەی لە [[ئوکسوور]]ی میسر کڕی. وتراوە ئەم پاپیروسە لە «یەکێک لە بینا بچووکەکانی نزیک ڕامێسیۆم» لە دەوروبەری ئوکسوور دۆزراوەتەوە.<ref name=peet>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus: British Museum 10057 and 10058|یەکەم=T. Eric|دوایین=Peet|بەستەری نووسەر=T. Eric Peet|بڵاوکەرەوە=University Press of Liverpool|ساڵ=١٩٢٣}} For the location where the papyrus was found see [https://archive.org/details/Peet_1923/page/n5 page 2].</ref> [[مۆزەخانەی بەریتانیا]]، کە ئێستا زۆربەی بەشەکانی ئەم پاپیروسەی تێدا پارێزراون، لە ساڵی ١٨٦٥ ئەوی لەگەڵ پاپیروسی پێستی ماتماتیکیی میسر، کە ئەویش ئی ھێنری ڕایند بوو، بەدەستھێنا.<ref name="Clagett">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Clagett |یەکەم=Marshall |سەردێڕ=Ancient Egyptian Science, A Source Book |بەرگ=Three: Ancient Egyptian Mathematics |زنجیرە=Memoirs of the American Philosophical Society |بڵاوکەرەوە=American Philosophical Society |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧١٦٩-٢٣٢-٠|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/ancientegyptians03clag}}</ref> ھەندێک پارچەی دیکەی ئەم دەقە لە ناوەڕاستی دەیەی ١٨٦٠ی زایینیدا بە شێوەیەکی سەربەخۆ لەلایەن میسرناسی ئەمریکی ئێدوین سمیس لە ئوکسوور کڕدران. کچەکەی لە ساڵی ١٩٠٦ ئەو پارچانەی بەخشی بە ئەنجومەنی مێژوویی نیویۆرک<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین= Guggenbühl |یەکەم= Laura |بەستەری نووسەر= Laura Guggenbühl |editor-last= Eves |editor-first= Howard |ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ١٩٦٤|department= Historically Speaking |doi= 10.5951/mt.57.6.0406 |issue= 6 |journal= The Mathematics Teacher |jstor= 27957095 |پەڕەکان= ٤٠٦–٤١٠|سەردێڕ= The New York fragments of the Rhind Mathematical Papyrus |بەرگ= ٥٧}}</ref> و ئێستا لە مۆزەخانەی بروکلین پارێزراون.<ref name="Spalinger"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Collections: Egyptian, Classical, Ancient Near Eastern Art: Fragments of Rhind Mathematical Papyrus |بڵاوکەرەوە=Brooklyn Museum |ناونیشان=http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/118304/Fragments_of_Rhind_Mathematical_Papyrus |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> بەشێکی ناوەڕاستی پاپیروسەکە بە درێژی نزیکەی ١٨ سانتیمەتر ون بووە. توێژەران لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمەوە، پڕۆسەی خوێندنەوەی دەقەکە و وەرگێڕانیان دەست پێ کرد؛ بەڵام تا ئێستاش لە ھەندێک ڕووەوە، وەرگێڕان و لێکدانەوەی ماتماتیکیی ئەم پاپیروسە تەواو نەبووە.<ref name="Schneider"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر= https://en.wikipedia.org/wiki/Rhind_Mathematical_Papyrus| سەردێڕ= Rhind Mathematical Papyrus | زمان= ئینگلیزی | سەردان= ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک|لەندەن|میسر}} {{پۆلی کۆمنز|Rhind Mathematical Papyrus}} [[پۆل:دەستنووسە ماتماتیکییەکان]] [[پۆل:پای]] 91pu5wzefai4617fdm4zv09qi0rk293 1613578 1613577 2026-07-30T20:01:19Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1613578 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند''' ({{بە ئینگلیزی|Rhind Mathematical Papyrus}}) یەکێکە لە ناسراوترین بەڵگە [[ماتماتیکی میسری کۆن|ماتماتیکییەکانی میسری کۆن]]. ئەم پاپیروسە، لەگەڵ [[پاپیروسی ماتماتیکی مۆسکۆ]]، یەکێکە لە دوو پاپیروسی ماتماتیکی بەناوبانگی [[میسری کۆن]]. پاپیروسی ڕایند لە ڕووی قەبارەوە گەورەترە، بەڵام لە ڕووی مێژووییەوە لە پاپیروسی مۆسکۆ نوێترە.<ref name="Spalinger">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=Anthony |دوایین=Spalinger |سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus as a Historical Document |journal=Studien zur Altägyptischen Kultur |بەرگ=١٧|ساڵ=١٩٩٠|پەڕەکان=٢٩٥–٣٣٧|بڵاوکەرەوە=Helmut Buske Verlag |jstor=25150159}}</ref> [[ئەحمەس]] لە سەرەتای پاپیروسەکەدا دەڵێت کە ئەم نووسینە «ھەژمارکردنێکی وردە بۆ لێکۆڵینەوە لە شتەکان، زانینی ھەموو شتەکان و نھێنییەکانیان»، پاشان دەڵێت: <blockquote> «ئەم دەقە لە ساڵی سی و سێی پاشایەتی، لە مانگی چوارەمی وەرزی [[ئاخێت]]، لە سەردەمی پاشای میسری سەروو و خواروو، [[ئۆسەرڕێ]]، کە ژیانی درێژ بێت، لە ڕووی نوسخەیەکی کۆنتر کە لە سەردەمی پاشا [[نیمائتڕێ]] نووسرابوو، ڕونووس کرا. کاتبەکە، ئەحمەس، ڕوونووسی کرد.»<ref name="Clagett"/> </blockquote> ژمارەیەک کتێب و وتار و توێژینەوە لەبارەی پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند، بڵاو کراونەتەوە کە ھەندێکیان گرنگیی تایبەتیان ھەیە.<ref name="Spalinger"/> دەقی پاپیروسی ڕایند لە ساڵی ١٩٢٣ لەلایەن میسرناسی ئینگلیزی [[تی ئێریک پیت]] بڵاو کرایەوە، ئەم بەرھەمە لێکۆڵینەوەیەکی وردی لەسەر دەقی پاپیروسەکە لەخۆ گرتبوو، و دەقەکەی بەگوێرەی دابەشکردنی [[فرانسیس لێوێلین گریفیس]] بۆ سێ بەرگ (یەکەم، دووەم و سێیەم) شیکردبووەوە.<ref name=peet/> [[ئارنۆلد بافۆم چەیس]]یش لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ تا ١٩٢٩ چەند بەرگی توێژینەوەی بڵاو کردەوە کە وێنەکانی پاپیروسەکەشی تێدا بوو.<ref name="Chace, Arnold Buffum 1929">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chace |یەکەم=Arnold Buffum |orig-year=1927–29 |سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus: Free Translation and Commentary with Selected Photographs, Translations, Transliterations and Literal Translations |زنجیرە=Classics in Mathematics Education |بەرگ=٨. ٢ vols|شوێن=Oberlin |بڵاوکەرەوە=Mathematical Association of America |edition=Reston: National Council of Teachers of Mathematics Reprinted |ساڵ=١٩٧٩|ژپنک=٠-٨٧٣٥٣-١٣٣-٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/rhindmathematica0000unse}}</ref> نوێترین پێداچوونەوەی گشتی سەبارەت بەم پاپیروسە لە ساڵی ١٩٨٧ لەلایەن ڕابینز و شوت بڵاو کرایەوە. == مێژوو == ئەم پاپیروسە لەلایەن نووسەرێک بە ناوی ئەحمەس (یان شێوازە کۆنەکەی ئەحمۆس؛ Ahmes کە مێژوونووسانی ماتماتیک زیاتر بەکاری دەھێنن) لەڕووی دەقێک کە ئێستا ون بووە، کە سەردەمی فەرمانڕەوایی [[ئەمەنمەحاتی سێیەم]]، نووسرابوو. ئەم پاپیروسە بۆ نزیکەی ١٥٥٠ ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus |ناونیشان=https://www.britishmuseum.org/collection/object/Y_EA10057 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=The British Museum |زمان=en}}</ref> لە پشتەوەی پاپیروسەکەدا تێبینییەکی مێژوویی ھەیە کە دەڵێت: «لە ساڵی یازدەی پاشایەتی، لە مانگی دووەمی وەرزی [[شێمو]]، شاری [[ھێلیۆپۆلیس]] داگیر کرا. لە ڕۆژی بیست و سێی مانگی یەکەمی وەرزی ئاخێت، «ئەوەی لە باشوور ھات» ھێرشی کردە سەر [[تجارو]]»<ref>Irene Forstner-Mueller, The end of the Hyksos State, [https://books.google.ca/books?id=m0eGzwEACAAJ&pg=PA48&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false The Hyksos State] in (eds: Karen Radner, Nadine Moeller and D.T. Potts), "The Oxford history of the Ancient Near East: from the Hyksos to the Late Second Millenium B.C." Volume: III, Oxford University Press, 2022, p. 37 Irene Forstner-Mueller states that "There is little doubt that the regnal year referred to here is that of the Hyksos king [[Khamudi]], whereas "he of the South" is Ahmose."</ref> ھەردوو میسرناس، [[تۆماس شنایدەر]] و [[ئیرێنە فۆرستنەر مولەر]]، ھاوڕان لەسەر ئەوەی کە مەبەست لە «ئەوەی لە باشوور ھات» [[ئەحمۆسی یەکەم]]، پاشای تیبسە. تۆماس شنایدەر دەنووسێت: «لەبەر ئەوەی «ئەوەی لە باشوور ھات» بێگومان ئاماژەیە بۆ فەرمانڕەوای تیبس، ئەحمۆس، ئەوا ساڵی یازدەی پاشایەتی تەنھا دەکرێت بۆ جێنشینی پاشای ھیکسۆس، ئەپێپی، واتە [[خامودی]]، بگەڕێتەوە. بەم پێیە، پایتەختی ھیکسۆسەکان، ئاڤاریس، دوای ماوەیەکی کەم کەوتووەتە دەستی ئەحمۆس.<ref>Thomas Schneider, "[https://www.academia.edu/6374956/The_Chronology_of_the_Middle_Kingdom_and_the_Hyksos_Period_in_E_Hornung_R_Krauss_D_Warburton_eds_Ancient_Egyptian_Chronology_Handbook_of_Oriental_Studies_1_83_Leiden_Boston_2006_168_196 The Relative Chronology of the Middle Kingdom and the Hyksos Period (Dyns. 12-17)]". In Hornung, Erik; Krauss, Rolf; Warburton, David (eds.). Ancient Egyptian Chronology. Handbook of Oriental Studies. Brill. 2006 p.195</ref><ref>Irene Forstner-Mueller, The end of the Hyksos State, [https://books.google.ca/books?id=m0eGzwEACAAJ&pg=PA48&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false The Hyksos State] in (eds: Karen Radner, Nadine Moeller and D.T. Potts), "The Oxford history of the Ancient Near East: from the Hyksos to the Late Second Millenium B.C." Volume: III, Oxford University Press, 2022, p. 37 Irene Forstner-Mueller states that "There is little doubt that the regnal year referred to here is that of the Hyksos king [[Khamudi]], whereas "he of the South" is Ahmose."</ref> [[ئەلەکساندر ھێنری ڕایند]]، شوێنەوارناس و کۆکەرەوەی شوێنەوارەکانی [[سکۆتلەند]]ی، لە ساڵی ١٨٥٨ دوو بەشی ئەم پاپیروسەی لە [[ئوکسوور]]ی میسر کڕی. وتراوە ئەم پاپیروسە لە «یەکێک لە بینا بچووکەکانی نزیک ڕامێسیۆم» لە دەوروبەری ئوکسوور دۆزراوەتەوە.<ref name=peet>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus: British Museum 10057 and 10058|یەکەم=T. Eric|دوایین=Peet|بەستەری نووسەر=T. Eric Peet|بڵاوکەرەوە=University Press of Liverpool|ساڵ=١٩٢٣}} For the location where the papyrus was found see [https://archive.org/details/Peet_1923/page/n5 page 2].</ref> [[مۆزەخانەی بەریتانیا]]، کە ئێستا زۆربەی بەشەکانی ئەم پاپیروسەی تێدا پارێزراون، لە ساڵی ١٨٦٥ ئەوی لەگەڵ پاپیروسی پێستی ماتماتیکیی میسر، کە ئەویش ئی ھێنری ڕایند بوو، بەدەستھێنا.<ref name="Clagett">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Clagett |یەکەم=Marshall |سەردێڕ=Ancient Egyptian Science, A Source Book |بەرگ=Three: Ancient Egyptian Mathematics |زنجیرە=Memoirs of the American Philosophical Society |بڵاوکەرەوە=American Philosophical Society |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧١٦٩-٢٣٢-٠|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/ancientegyptians03clag}}</ref> ھەندێک پارچەی دیکەی ئەم دەقە لە ناوەڕاستی دەیەی ١٨٦٠ی زایینیدا بە شێوەیەکی سەربەخۆ لەلایەن میسرناسی ئەمریکی ئێدوین سمیس لە ئوکسوور کڕدران. کچەکەی لە ساڵی ١٩٠٦ ئەو پارچانەی بەخشی بە ئەنجومەنی مێژوویی نیویۆرک<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین= Guggenbühl |یەکەم= Laura |بەستەری نووسەر= Laura Guggenbühl |editor-last= Eves |editor-first= Howard |ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ١٩٦٤|department= Historically Speaking |doi= 10.5951/mt.57.6.0406 |issue= 6 |journal= The Mathematics Teacher |jstor= 27957095 |پەڕەکان= ٤٠٦–٤١٠|سەردێڕ= The New York fragments of the Rhind Mathematical Papyrus |بەرگ= ٥٧}}</ref> و ئێستا لە مۆزەخانەی بروکلین پارێزراون.<ref name="Spalinger"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Collections: Egyptian, Classical, Ancient Near Eastern Art: Fragments of Rhind Mathematical Papyrus |بڵاوکەرەوە=Brooklyn Museum |ناونیشان=http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/118304/Fragments_of_Rhind_Mathematical_Papyrus |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> بەشێکی ناوەڕاستی پاپیروسەکە بە درێژی نزیکەی ١٨ سانتیمەتر ون بووە. توێژەران لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمەوە، پڕۆسەی خوێندنەوەی دەقەکە و وەرگێڕانیان دەست پێ کرد؛ بەڵام تا ئێستاش لە ھەندێک ڕووەوە، وەرگێڕان و لێکدانەوەی ماتماتیکیی ئەم پاپیروسە تەواو نەبووە.<ref name="Schneider"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر= https://en.wikipedia.org/wiki/Rhind_Mathematical_Papyrus| سەردێڕ= Rhind Mathematical Papyrus | زمان= ئینگلیزی | سەردان= ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک|لەندەن|میسر}} {{پۆلی کۆمنز|Rhind Mathematical Papyrus}} [[پۆل:دەستنووسە ماتماتیکییەکان]] [[پۆل:پای]] q36zvyiq6quybrc9eb41r8avg30w600 1613598 1613578 2026-07-30T20:30:16Z Amine yousefi 16159 1613598 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند''' ({{بە ئینگلیزی|Rhind Mathematical Papyrus}}) یەکێکە لە ناسراوترین بەڵگە [[ماتماتیکی میسری کۆن|ماتماتیکییەکانی میسری کۆن]]. ئەم پاپیروسە، لەگەڵ [[پاپیروسی ماتماتیکی مۆسکۆ]]، یەکێکە لە دوو پاپیروسی ماتماتیکی بەناوبانگی [[میسری کۆن]]. پاپیروسی ڕایند لە ڕووی قەبارەوە گەورەترە، بەڵام لە ڕووی مێژووییەوە لە پاپیروسی مۆسکۆ نوێترە.<ref name="Spalinger">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=Anthony |دوایین=Spalinger |سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus as a Historical Document |journal=Studien zur Altägyptischen Kultur |بەرگ=١٧|ساڵ=١٩٩٠|پەڕەکان=٢٩٥–٣٣٧|بڵاوکەرەوە=Helmut Buske Verlag |jstor=25150159}}</ref> [[ئەحمەس]] لە سەرەتای پاپیروسەکەدا دەڵێت کە ئەم نووسینە «ھەژمارکردنێکی وردە بۆ لێکۆڵینەوە لە شتەکان، زانینی ھەموو شتەکان و نھێنییەکانیان»، پاشان دەڵێت: <blockquote> «ئەم دەقە لە ساڵی سی و سێی پاشایەتی، لە مانگی چوارەمی وەرزی [[ئاخێت]]، لە سەردەمی پاشای میسری سەروو و خواروو، [[ئۆسەرڕێ]]، کە ژیانی درێژ بێت، لە ڕووی نوسخەیەکی کۆنتر کە لە سەردەمی پاشا [[نیمائتڕێ]] نووسرابوو، ڕونووس کرا. کاتبەکە، ئەحمەس، ڕوونووسی کرد.»<ref name="Clagett"/> </blockquote> ژمارەیەک کتێب و وتار و توێژینەوە لەبارەی پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند، بڵاو کراونەتەوە کە ھەندێکیان گرنگیی تایبەتیان ھەیە.<ref name="Spalinger"/> دەقی پاپیروسی ڕایند لە ساڵی ١٩٢٣ لەلایەن میسرناسی ئینگلیزی [[تی ئێریک پیت]] بڵاو کرایەوە، ئەم بەرھەمە لێکۆڵینەوەیەکی وردی لەسەر دەقی پاپیروسەکە لەخۆ گرتبوو، و دەقەکەی بەگوێرەی دابەشکردنی [[فرانسیس لێوێلین گریفیس]] بۆ سێ بەرگ (یەکەم، دووەم و سێیەم) شیکردبووەوە.<ref name=peet/> [[ئارنۆلد بافۆم چەیس]]یش لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ تا ١٩٢٩ چەند بەرگی توێژینەوەی بڵاو کردەوە کە وێنەکانی پاپیروسەکەشی تێدا بوو.<ref name="Chace, Arnold Buffum 1929">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chace |یەکەم=Arnold Buffum |orig-year=1927–29 |سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus: Free Translation and Commentary with Selected Photographs, Translations, Transliterations and Literal Translations |زنجیرە=Classics in Mathematics Education |بەرگ=٨. ٢ vols|شوێن=Oberlin |بڵاوکەرەوە=Mathematical Association of America |edition=Reston: National Council of Teachers of Mathematics Reprinted |ساڵ=١٩٧٩|ژپنک=٠-٨٧٣٥٣-١٣٣-٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/rhindmathematica0000unse}}</ref> نوێترین پێداچوونەوەی گشتی سەبارەت بەم پاپیروسە لە ساڵی ١٩٨٧ لەلایەن ڕابینز و شوت بڵاو کرایەوە. == مێژوو == ئەم پاپیروسە لەلایەن نووسەرێک بە ناوی ئەحمەس (یان شێوازە کۆنەکەی ئەحمۆس؛ Ahmes کە مێژوونووسانی ماتماتیک زیاتر بەکاری دەھێنن) لەڕووی دەقێک کە ئێستا ون بووە، کە سەردەمی فەرمانڕەوایی [[ئەمەنمەحاتی سێیەم]]، نووسرابوو. ئەم پاپیروسە بۆ نزیکەی ١٥٥٠ ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus |ناونیشان=https://www.britishmuseum.org/collection/object/Y_EA10057 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=The British Museum |زمان=en}}</ref> لە پشتەوەی پاپیروسەکەدا تێبینییەکی مێژوویی ھەیە کە دەڵێت: «لە ساڵی یازدەی پاشایەتی، لە مانگی دووەمی وەرزی [[شێمو]]، شاری [[ھێلیۆپۆلیس]] داگیر کرا. لە ڕۆژی بیست و سێی مانگی یەکەمی وەرزی ئاخێت، «ئەوەی لە باشوور ھات» ھێرشی کردە سەر [[تجارو]]»<ref>Irene Forstner-Mueller, The end of the Hyksos State, [https://books.google.ca/books?id=m0eGzwEACAAJ&pg=PA48&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false The Hyksos State] in (eds: Karen Radner, Nadine Moeller and D.T. Potts), "The Oxford history of the Ancient Near East: from the Hyksos to the Late Second Millenium B.C." Volume: III, Oxford University Press, 2022, p. 37 Irene Forstner-Mueller states that "There is little doubt that the regnal year referred to here is that of the Hyksos king [[Khamudi]], whereas "he of the South" is Ahmose."</ref> ھەردوو میسرناس، [[تۆماس شنایدەر]] و [[ئیرێنە فۆرستنەر مولەر]]، ھاوڕان لەسەر ئەوەی کە مەبەست لە «ئەوەی لە باشوور ھات» [[ئەحمۆسی یەکەم]]، پاشای تیبسە. تۆماس شنایدەر دەنووسێت: «لەبەر ئەوەی «ئەوەی لە باشوور ھات» بێگومان ئاماژەیە بۆ فەرمانڕەوای تیبس، ئەحمۆس، ئەوا ساڵی یازدەی پاشایەتی تەنھا دەکرێت بۆ جێنشینی پاشای ھیکسۆس، ئەپێپی، واتە [[خامودی]]، بگەڕێتەوە. بەم پێیە، پایتەختی ھیکسۆسەکان، ئاڤاریس، دوای ماوەیەکی کەم کەوتووەتە دەستی ئەحمۆس.<ref>Thomas Schneider, "[https://www.academia.edu/6374956/The_Chronology_of_the_Middle_Kingdom_and_the_Hyksos_Period_in_E_Hornung_R_Krauss_D_Warburton_eds_Ancient_Egyptian_Chronology_Handbook_of_Oriental_Studies_1_83_Leiden_Boston_2006_168_196 The Relative Chronology of the Middle Kingdom and the Hyksos Period (Dyns. 12-17)]". In Hornung, Erik; Krauss, Rolf; Warburton, David (eds.). Ancient Egyptian Chronology. Handbook of Oriental Studies. Brill. 2006 p.195</ref><ref>Irene Forstner-Mueller, The end of the Hyksos State, [https://books.google.ca/books?id=m0eGzwEACAAJ&pg=PA48&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false The Hyksos State] in (eds: Karen Radner, Nadine Moeller and D.T. Potts), "The Oxford history of the Ancient Near East: from the Hyksos to the Late Second Millenium B.C." Volume: III, Oxford University Press, 2022, p. 37 Irene Forstner-Mueller states that "There is little doubt that the regnal year referred to here is that of the Hyksos king [[Khamudi]], whereas "he of the South" is Ahmose."</ref> [[ئەلەکساندر ھێنری ڕایند]]، شوێنەوارناس و کۆکەرەوەی شوێنەوارەکانی [[سکۆتلەند]]ی، لە ساڵی ١٨٥٨ دوو بەشی ئەم پاپیروسەی لە [[ئوکسوور]]ی میسر کڕی. وتراوە ئەم پاپیروسە لە «یەکێک لە بینا بچووکەکانی نزیک ڕامێسیۆم» لە دەوروبەری ئوکسوور دۆزراوەتەوە.<ref name=peet>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus: British Museum 10057 and 10058|یەکەم=T. Eric|دوایین=Peet|بەستەری نووسەر=T. Eric Peet|بڵاوکەرەوە=University Press of Liverpool|ساڵ=١٩٢٣}} For the location where the papyrus was found see [https://archive.org/details/Peet_1923/page/n5 page 2].</ref> [[مۆزەخانەی بەریتانیا]]، کە ئێستا زۆربەی بەشەکانی ئەم پاپیروسەی تێدا پارێزراون، لە ساڵی ١٨٦٥ ئەوی لەگەڵ پاپیروسی پێستی ماتماتیکیی میسر، کە ئەویش ئی ھێنری ڕایند بوو، بەدەستھێنا.<ref name="Clagett">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Clagett |یەکەم=Marshall |سەردێڕ=Ancient Egyptian Science, A Source Book |بەرگ=Three: Ancient Egyptian Mathematics |زنجیرە=Memoirs of the American Philosophical Society |بڵاوکەرەوە=American Philosophical Society |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧١٦٩-٢٣٢-٠|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/ancientegyptians03clag}}</ref> ھەندێک پارچەی دیکەی ئەم دەقە لە ناوەڕاستی دەیەی ١٨٦٠ی زایینیدا بە شێوەیەکی سەربەخۆ لەلایەن میسرناسی ئەمریکی ئێدوین سمیس لە ئوکسوور کڕدران. کچەکەی لە ساڵی ١٩٠٦ ئەو پارچانەی بەخشی بە ئەنجومەنی مێژوویی نیویۆرک<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین= Guggenbühl |یەکەم= Laura |بەستەری نووسەر= Laura Guggenbühl |editor-last= Eves |editor-first= Howard |ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ١٩٦٤|department= Historically Speaking |doi= 10.5951/mt.57.6.0406 |issue= 6 |journal= The Mathematics Teacher |jstor= 27957095 |پەڕەکان= ٤٠٦–٤١٠|سەردێڕ= The New York fragments of the Rhind Mathematical Papyrus |بەرگ= ٥٧}}</ref> و ئێستا لە مۆزەخانەی بروکلین پارێزراون.<ref name="Spalinger"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Collections: Egyptian, Classical, Ancient Near Eastern Art: Fragments of Rhind Mathematical Papyrus |بڵاوکەرەوە=Brooklyn Museum |ناونیشان=http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/118304/Fragments_of_Rhind_Mathematical_Papyrus |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> بەشێکی ناوەڕاستی پاپیروسەکە بە درێژی نزیکەی ١٨ سانتیمەتر ون بووە. توێژەران لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمەوە، پڕۆسەی خوێندنەوەی دەقەکە و وەرگێڕانیان دەست پێ کرد؛ بەڵام تا ئێستاش لە ھەندێک ڕووەوە، وەرگێڕان و لێکدانەوەی ماتماتیکیی ئەم پاپیروسە تەواو نەبووە.<ref name="Schneider"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر= https://en.wikipedia.org/wiki/Rhind_Mathematical_Papyrus| سەردێڕ= Rhind Mathematical Papyrus | زمان= ئینگلیزی | سەردان= ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک|لەندەن|میسر}} {{پۆلی کۆمنز|Rhind Mathematical Papyrus}} [[پۆل:دەستنووسە ماتماتیکییەکان]] [[پۆل:پای]] 91pu5wzefai4617fdm4zv09qi0rk293 1613614 1613598 2026-07-30T22:31:41Z Amine yousefi 16159 1613614 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند''' ({{بە ئینگلیزی|Rhind Mathematical Papyrus}}) یەکێکە لە ناسراوترین بەڵگە [[ماتماتیکی میسری کۆن|ماتماتیکییەکانی میسری کۆن]]. ئەم پاپیروسە، لەگەڵ [[پاپیروسی ماتماتیکی مۆسکۆ]]، یەکێکە لە دوو پاپیروسی ماتماتیکی بەناوبانگی [[میسری کۆن]]. پاپیروسی ڕایند لە ڕووی قەبارەوە گەورەترە، بەڵام لە ڕووی مێژووییەوە لە پاپیروسی مۆسکۆ نوێترە.<ref name="Spalinger">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=Anthony |دوایین=Spalinger |سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus as a Historical Document |journal=Studien zur Altägyptischen Kultur |بەرگ=١٧|ساڵ=١٩٩٠|پەڕەکان=٢٩٥–٣٣٧|بڵاوکەرەوە=Helmut Buske Verlag |jstor=25150159}}</ref> [[ئەحمەس]] لە سەرەتای پاپیروسەکەدا دەڵێت کە ئەم نووسینە «ھەژمارکردنێکی وردە بۆ لێکۆڵینەوە لە شتەکان، زانینی ھەموو شتەکان و نھێنییەکانیان»، پاشان دەڵێت: <blockquote> «ئەم دەقە لە ساڵی سی و سێی پاشایەتی، لە مانگی چوارەمی وەرزی [[ئاخێت]]، لە سەردەمی پاشای میسری سەروو و خواروو، [[ئۆسەرڕێ]]، کە ژیانی درێژ بێت، لە ڕووی نوسخەیەکی کۆنتر کە لە سەردەمی پاشا [[نیمائتڕێ]] نووسرابوو، ڕونووس کرا. کاتبەکە، ئەحمەس، ڕوونووسی کرد.»<ref name="Clagett"/> </blockquote> ژمارەیەک کتێب و وتار و توێژینەوە لەبارەی پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند، بڵاو کراونەتەوە کە ھەندێکیان گرنگیی تایبەتیان ھەیە.<ref name="Spalinger"/> دەقی پاپیروسی ڕایند لە ساڵی ١٩٢٣ لەلایەن میسرناسی ئینگلیزی [[تی ئێریک پیت]] بڵاو کرایەوە، ئەم بەرھەمە لێکۆڵینەوەیەکی وردی لەسەر دەقی پاپیروسەکە لەخۆ گرتبوو، و دەقەکەی بەگوێرەی دابەشکردنی [[فرانسیس لێوێلین گریفیس]] بۆ سێ بەرگ (یەکەم، دووەم و سێیەم) شیکردبووەوە.<ref name=peet/> [[ئارنۆلد بافۆم چەیس]]یش لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ تا ١٩٢٩ چەند بەرگی توێژینەوەی بڵاو کردەوە کە وێنەکانی پاپیروسەکەشی تێدا بوو.<ref name="Chace, Arnold Buffum 1929">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chace |یەکەم=Arnold Buffum |orig-year=1927–29 |سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus: Free Translation and Commentary with Selected Photographs, Translations, Transliterations and Literal Translations |زنجیرە=Classics in Mathematics Education |بەرگ=٨. ٢ vols|شوێن=Oberlin |بڵاوکەرەوە=Mathematical Association of America |edition=Reston: National Council of Teachers of Mathematics Reprinted |ساڵ=١٩٧٩|ژپنک=٠-٨٧٣٥٣-١٣٣-٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/rhindmathematica0000unse}}</ref> نوێترین پێداچوونەوەی گشتی سەبارەت بەم پاپیروسە لە ساڵی ١٩٨٧ لەلایەن ڕابینز و شوت بڵاو کرایەوە. == مێژوو == ئەم پاپیروسە لەلایەن نووسەرێک بە ناوی [[ئەحمەس]] (یان شێوازە کۆنەکەی ئەحمۆس؛ کە مێژوونووسانی ماتماتیک زیاتر بەکاری دەھێنن) لەڕووی دەقێک کە ئێستا ون بووە، کە سەردەمی فەرمانڕەوایی [[ئەمەنمەحاتی سێیەم]]، نووسرابوو. ئەم پاپیروسە بۆ نزیکەی ١٥٥٠ ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus |ناونیشان=https://www.britishmuseum.org/collection/object/Y_EA10057 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=The British Museum |زمان=en}}</ref> لە پشتەوەی پاپیروسەکەدا تێبینییەکی مێژوویی ھەیە کە دەڵێت: «لە ساڵی یازدەی پاشایەتی، لە مانگی دووەمی وەرزی [[شێمو]]، شاری [[ھێلیۆپۆلیس]] داگیر کرا. لە ڕۆژی بیست و سێی مانگی یەکەمی وەرزی ئاخێت، «ئەوەی لە باشوور ھات» ھێرشی کردە سەر [[تجارو]]»<ref>Irene Forstner-Mueller, The end of the Hyksos State, [https://books.google.ca/books?id=m0eGzwEACAAJ&pg=PA48&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false The Hyksos State] in (eds: Karen Radner, Nadine Moeller and D.T. Potts), "The Oxford history of the Ancient Near East: from the Hyksos to the Late Second Millenium B.C." Volume: III, Oxford University Press, 2022, p. 37 Irene Forstner-Mueller states that "There is little doubt that the regnal year referred to here is that of the Hyksos king [[Khamudi]], whereas "he of the South" is Ahmose."</ref> ھەردوو میسرناس، [[تۆماس شنایدەر]] و [[ئیرێنە فۆرستنەر مولەر]]، ھاوڕان لەسەر ئەوەی کە مەبەست لە «ئەوەی لە باشوور ھات» [[ئەحمۆسی یەکەم]]، پاشای تیبسە. تۆماس شنایدەر دەنووسێت: «لەبەر ئەوەی «ئەوەی لە باشوور ھات» بێگومان ئاماژەیە بۆ فەرمانڕەوای تیبس، ئەحمۆس، ئەوا ساڵی یازدەی پاشایەتی تەنھا دەکرێت بۆ جێنشینی پاشای ھیکسۆس، ئەپێپی، واتە [[خامودی]]، بگەڕێتەوە. بەم پێیە، پایتەختی ھیکسۆسەکان، ئاڤاریس، دوای ماوەیەکی کەم کەوتووەتە دەستی ئەحمۆس.<ref>Thomas Schneider, "[https://www.academia.edu/6374956/The_Chronology_of_the_Middle_Kingdom_and_the_Hyksos_Period_in_E_Hornung_R_Krauss_D_Warburton_eds_Ancient_Egyptian_Chronology_Handbook_of_Oriental_Studies_1_83_Leiden_Boston_2006_168_196 The Relative Chronology of the Middle Kingdom and the Hyksos Period (Dyns. 12-17)]". In Hornung, Erik; Krauss, Rolf; Warburton, David (eds.). Ancient Egyptian Chronology. Handbook of Oriental Studies. Brill. 2006 p.195</ref><ref>Irene Forstner-Mueller, The end of the Hyksos State, [https://books.google.ca/books?id=m0eGzwEACAAJ&pg=PA48&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false The Hyksos State] in (eds: Karen Radner, Nadine Moeller and D.T. Potts), "The Oxford history of the Ancient Near East: from the Hyksos to the Late Second Millenium B.C." Volume: III, Oxford University Press, 2022, p. 37 Irene Forstner-Mueller states that "There is little doubt that the regnal year referred to here is that of the Hyksos king [[Khamudi]], whereas "he of the South" is Ahmose."</ref> [[ئەلەکساندر ھێنری ڕایند]]، شوێنەوارناس و کۆکەرەوەی شوێنەوارەکانی [[سکۆتلەند]]ی، لە ساڵی ١٨٥٨ دوو بەشی ئەم پاپیروسەی لە [[ئوکسوور]]ی میسر کڕی. وتراوە ئەم پاپیروسە لە «یەکێک لە بینا بچووکەکانی نزیک ڕامێسیۆم» لە دەوروبەری ئوکسوور دۆزراوەتەوە.<ref name=peet>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus: British Museum 10057 and 10058|یەکەم=T. Eric|دوایین=Peet|بەستەری نووسەر=T. Eric Peet|بڵاوکەرەوە=University Press of Liverpool|ساڵ=١٩٢٣}} For the location where the papyrus was found see [https://archive.org/details/Peet_1923/page/n5 page 2].</ref> [[مۆزەخانەی بەریتانیا]]، کە ئێستا زۆربەی بەشەکانی ئەم پاپیروسەی تێدا پارێزراون، لە ساڵی ١٨٦٥ ئەوی لەگەڵ پاپیروسی پێستی ماتماتیکیی میسر، کە ئەویش ئی ھێنری ڕایند بوو، بەدەستھێنا.<ref name="Clagett">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Clagett |یەکەم=Marshall |سەردێڕ=Ancient Egyptian Science, A Source Book |بەرگ=Three: Ancient Egyptian Mathematics |زنجیرە=Memoirs of the American Philosophical Society |بڵاوکەرەوە=American Philosophical Society |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧١٦٩-٢٣٢-٠|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/ancientegyptians03clag}}</ref> ھەندێک پارچەی دیکەی ئەم دەقە لە ناوەڕاستی دەیەی ١٨٦٠ی زایینیدا بە شێوەیەکی سەربەخۆ لەلایەن میسرناسی ئەمریکی ئێدوین سمیس لە ئوکسوور کڕدران. کچەکەی لە ساڵی ١٩٠٦ ئەو پارچانەی بەخشی بە ئەنجومەنی مێژوویی نیویۆرک<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین= Guggenbühl |یەکەم= Laura |بەستەری نووسەر= Laura Guggenbühl |editor-last= Eves |editor-first= Howard |ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ١٩٦٤|department= Historically Speaking |doi= 10.5951/mt.57.6.0406 |issue= 6 |journal= The Mathematics Teacher |jstor= 27957095 |پەڕەکان= ٤٠٦–٤١٠|سەردێڕ= The New York fragments of the Rhind Mathematical Papyrus |بەرگ= ٥٧}}</ref> و ئێستا لە مۆزەخانەی بروکلین پارێزراون.<ref name="Spalinger"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Collections: Egyptian, Classical, Ancient Near Eastern Art: Fragments of Rhind Mathematical Papyrus |بڵاوکەرەوە=Brooklyn Museum |ناونیشان=http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/118304/Fragments_of_Rhind_Mathematical_Papyrus |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> بەشێکی ناوەڕاستی پاپیروسەکە بە درێژی نزیکەی ١٨ سانتیمەتر ون بووە. توێژەران لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمەوە، پڕۆسەی خوێندنەوەی دەقەکە و وەرگێڕانیان دەست پێ کرد؛ بەڵام تا ئێستاش لە ھەندێک ڕووەوە، وەرگێڕان و لێکدانەوەی ماتماتیکیی ئەم پاپیروسە تەواو نەبووە.<ref name="Schneider"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر= https://en.wikipedia.org/wiki/Rhind_Mathematical_Papyrus| سەردێڕ= Rhind Mathematical Papyrus | زمان= ئینگلیزی | سەردان= ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک|لەندەن|میسر}} {{پۆلی کۆمنز|Rhind Mathematical Papyrus}} [[پۆل:دەستنووسە ماتماتیکییەکان]] [[پۆل:پای]] 1ql1g4acmjw0jfetf6gk6nk1ykkxud8 1613661 1613614 2026-07-31T07:02:23Z Amine yousefi 16159 1613661 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند''' ({{بە ئینگلیزی|Rhind Mathematical Papyrus}}) یەکێکە لە ناسراوترین بەڵگە [[ماتماتیکی میسری کۆن|ماتماتیکییەکانی میسری کۆن]]. ئەم پاپیروسە، لەگەڵ [[پاپیروسی ماتماتیکی مۆسکۆ]]، یەکێکە لە دوو پاپیروسی ماتماتیکی بەناوبانگی [[میسری کۆن]]. پاپیروسی ڕایند لە ڕووی قەبارەوە گەورەترە، بەڵام لە ڕووی مێژووییەوە لە پاپیروسی مۆسکۆ نوێترە.<ref name="Spalinger">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=Anthony |دوایین=Spalinger |سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus as a Historical Document |journal=Studien zur Altägyptischen Kultur |بەرگ=١٧|ساڵ=١٩٩٠|پەڕەکان=٢٩٥–٣٣٧|بڵاوکەرەوە=Helmut Buske Verlag |jstor=25150159}}</ref> [[ئەحمەس]] لە سەرەتای پاپیروسەکەدا دەڵێت کە ئەم نووسینە «ھەژمارکردنێکی وردە بۆ لێکۆڵینەوە لە شتەکان، زانینی ھەموو شتەکان و نھێنییەکانیان»، پاشان دەڵێت: <blockquote> «ئەم دەقە لە ساڵی سی و سێی پاشایەتی، لە مانگی چوارەمی وەرزی [[ئاخێت]]، لە سەردەمی پاشای میسری سەروو و خواروو، [[ئۆسەرڕێ]]، کە ژیانی درێژ بێت، لە ڕووی نوسخەیەکی کۆنتر کە لە سەردەمی پاشا [[نیمائتڕێ]] نووسرابوو، ڕونووس کرا. کاتبەکە، ئەحمەس، ڕوونووسی کرد.»<ref name="Clagett"/> </blockquote> ژمارەیەک کتێب و وتار و توێژینەوە لەبارەی پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند، بڵاو کراونەتەوە کە ھەندێکیان گرنگیی تایبەتیان ھەیە.<ref name="Spalinger"/> دەقی پاپیروسی ڕایند لە ساڵی ١٩٢٣ لەلایەن میسرناسی ئینگلیزی [[تی ئێریک پیت]] بڵاو کرایەوە، ئەم بەرھەمە لێکۆڵینەوەیەکی وردی لەسەر دەقی پاپیروسەکە لەخۆ گرتبوو، و دەقەکەی بەگوێرەی دابەشکردنی [[فرانسیس لێوێلین گریفیس]] بۆ سێ بەرگ (یەکەم، دووەم و سێیەم) شیکردبووەوە.<ref name=peet/> [[ئارنۆلد بافۆم چەیس]]یش لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ تا ١٩٢٩ چەند بەرگی توێژینەوەی بڵاو کردەوە کە وێنەکانی پاپیروسەکەشی تێدا بوو.<ref name="Chace, Arnold Buffum 1929">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chace |یەکەم=Arnold Buffum |orig-year=1927–29 |سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus: Free Translation and Commentary with Selected Photographs, Translations, Transliterations and Literal Translations |زنجیرە=Classics in Mathematics Education |بەرگ=٨. ٢ vols|شوێن=Oberlin |بڵاوکەرەوە=Mathematical Association of America |edition=Reston: National Council of Teachers of Mathematics Reprinted |ساڵ=١٩٧٩|ژپنک=٠-٨٧٣٥٣-١٣٣-٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/rhindmathematica0000unse}}</ref> نوێترین پێداچوونەوەی گشتی سەبارەت بەم پاپیروسە لە ساڵی ١٩٨٧ لەلایەن ڕابینز و شوت بڵاو کرایەوە. == مێژوو == ئەم پاپیروسە لەلایەن نووسەرێک بە ناوی [[ئەحمەس]] (یان شێوازە کۆنەکەی ئەحمۆس؛ کە مێژوونووسانی ماتماتیک زیاتر بەکاری دەھێنن) لەڕووی دەقێک کە ئێستا ون بووە، کە سەردەمی فەرمانڕەوایی [[ئەمەنمەحاتی سێیەم]]، نووسرابوو. ئەم پاپیروسە بۆ نزیکەی ١٥٥٠ ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus |ناونیشان=https://www.britishmuseum.org/collection/object/Y_EA10057 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=The British Museum |زمان=en}}</ref> لە پشتەوەی پاپیروسەکەدا تێبینییەکی مێژوویی ھەیە کە دەڵێت: «لە ساڵی یازدەی پاشایەتی، لە مانگی دووەمی وەرزی [[شێمو]]، شاری [[ھێلیۆپۆلیس]] داگیر کرا. لە ڕۆژی بیست و سێی مانگی یەکەمی وەرزی ئاخێت، «ئەوەی لە باشوور ھات» ھێرشی کردە سەر [[تجارو]]»<ref>Irene Forstner-Mueller, The end of the Hyksos State, [https://books.google.ca/books?id=m0eGzwEACAAJ&pg=PA48&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false The Hyksos State] in (eds: Karen Radner, Nadine Moeller and D.T. Potts), "The Oxford history of the Ancient Near East: from the Hyksos to the Late Second Millenium B.C." Volume: III, Oxford University Press, 2022, p. 37 Irene Forstner-Mueller states that "There is little doubt that the regnal year referred to here is that of the Hyksos king [[Khamudi]], whereas "he of the South" is Ahmose."</ref> ھەردوو میسرناس، [[تۆماس شنایدەر]] و [[ئیرێنە فۆرستنەر مولەر]]، ھاوڕان لەسەر ئەوەی کە مەبەست لە «ئەوەی لە باشوور ھات» [[ئەحمەسی یەکەم]]، پاشای تیبسە. تۆماس شنایدەر دەنووسێت: «لەبەر ئەوەی «ئەوەی لە باشوور ھات» بێگومان ئاماژەیە بۆ فەرمانڕەوای تیبس، ئەحمەس، ئەوا ساڵی یازدەی پاشایەتی تەنھا دەکرێت بۆ جێنشینی پاشای ھیکسۆس، ئەپێپی، واتە [[خامودی]]، بگەڕێتەوە. بەم پێیە، پایتەختی ھیکسۆسەکان، ئاڤاریس، دوای ماوەیەکی کەم کەوتووەتە دەستی ئەحمەس.<ref>Thomas Schneider, "[https://www.academia.edu/6374956/The_Chronology_of_the_Middle_Kingdom_and_the_Hyksos_Period_in_E_Hornung_R_Krauss_D_Warburton_eds_Ancient_Egyptian_Chronology_Handbook_of_Oriental_Studies_1_83_Leiden_Boston_2006_168_196 The Relative Chronology of the Middle Kingdom and the Hyksos Period (Dyns. 12-17)]". In Hornung, Erik; Krauss, Rolf; Warburton, David (eds.). Ancient Egyptian Chronology. Handbook of Oriental Studies. Brill. 2006 p.195</ref><ref>Irene Forstner-Mueller, The end of the Hyksos State, [https://books.google.ca/books?id=m0eGzwEACAAJ&pg=PA48&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false The Hyksos State] in (eds: Karen Radner, Nadine Moeller and D.T. Potts), "The Oxford history of the Ancient Near East: from the Hyksos to the Late Second Millenium B.C." Volume: III, Oxford University Press, 2022, p. 37 Irene Forstner-Mueller states that "There is little doubt that the regnal year referred to here is that of the Hyksos king [[Khamudi]], whereas "he of the South" is Ahmose."</ref> [[ئەلەکساندر ھێنری ڕایند]]، شوێنەوارناس و کۆکەرەوەی شوێنەوارەکانی [[سکۆتلەند]]ی، لە ساڵی ١٨٥٨ دوو بەشی ئەم پاپیروسەی لە [[ئوکسوور]]ی میسر کڕی. وتراوە ئەم پاپیروسە لە «یەکێک لە بینا بچووکەکانی نزیک ڕامێسیۆم» لە دەوروبەری ئوکسوور دۆزراوەتەوە.<ref name=peet>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus: British Museum 10057 and 10058|یەکەم=T. Eric|دوایین=Peet|بەستەری نووسەر=T. Eric Peet|بڵاوکەرەوە=University Press of Liverpool|ساڵ=١٩٢٣}} For the location where the papyrus was found see [https://archive.org/details/Peet_1923/page/n5 page 2].</ref> [[مۆزەخانەی بەریتانیا]]، کە ئێستا زۆربەی بەشەکانی ئەم پاپیروسەی تێدا پارێزراون، لە ساڵی ١٨٦٥ ئەوی لەگەڵ پاپیروسی پێستی ماتماتیکیی میسر، کە ئەویش ئی ھێنری ڕایند بوو، بەدەستھێنا.<ref name="Clagett">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Clagett |یەکەم=Marshall |سەردێڕ=Ancient Egyptian Science, A Source Book |بەرگ=Three: Ancient Egyptian Mathematics |زنجیرە=Memoirs of the American Philosophical Society |بڵاوکەرەوە=American Philosophical Society |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧١٦٩-٢٣٢-٠|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/ancientegyptians03clag}}</ref> ھەندێک پارچەی دیکەی ئەم دەقە لە ناوەڕاستی دەیەی ١٨٦٠ی زایینیدا بە شێوەیەکی سەربەخۆ لەلایەن میسرناسی ئەمریکی ئێدوین سمیس لە ئوکسوور کڕدران. کچەکەی لە ساڵی ١٩٠٦ ئەو پارچانەی بەخشی بە ئەنجومەنی مێژوویی نیویۆرک<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین= Guggenbühl |یەکەم= Laura |بەستەری نووسەر= Laura Guggenbühl |editor-last= Eves |editor-first= Howard |ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ١٩٦٤|department= Historically Speaking |doi= 10.5951/mt.57.6.0406 |issue= 6 |journal= The Mathematics Teacher |jstor= 27957095 |پەڕەکان= ٤٠٦–٤١٠|سەردێڕ= The New York fragments of the Rhind Mathematical Papyrus |بەرگ= ٥٧}}</ref> و ئێستا لە مۆزەخانەی بروکلین پارێزراون.<ref name="Spalinger"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Collections: Egyptian, Classical, Ancient Near Eastern Art: Fragments of Rhind Mathematical Papyrus |بڵاوکەرەوە=Brooklyn Museum |ناونیشان=http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/118304/Fragments_of_Rhind_Mathematical_Papyrus |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> بەشێکی ناوەڕاستی پاپیروسەکە بە درێژی نزیکەی ١٨ سانتیمەتر ون بووە. توێژەران لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمەوە، پڕۆسەی خوێندنەوەی دەقەکە و وەرگێڕانیان دەست پێ کرد؛ بەڵام تا ئێستاش لە ھەندێک ڕووەوە، وەرگێڕان و لێکدانەوەی ماتماتیکیی ئەم پاپیروسە تەواو نەبووە.<ref name="Schneider"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر= https://en.wikipedia.org/wiki/Rhind_Mathematical_Papyrus| سەردێڕ= Rhind Mathematical Papyrus | زمان= ئینگلیزی | سەردان= ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک|لەندەن|میسر}} {{پۆلی کۆمنز|Rhind Mathematical Papyrus}} [[پۆل:دەستنووسە ماتماتیکییەکان]] [[پۆل:پای]] dgtm6nhovnh3dxqfwjukujvlvchq20d 1613713 1613661 2026-07-31T11:14:12Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1613713 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند''' ({{بە ئینگلیزی|Rhind Mathematical Papyrus}}) یەکێکە لە ناسراوترین بەڵگە [[ماتماتیکی میسری کۆن|ماتماتیکییەکانی میسری کۆن]]. ئەم پاپیروسە، لەگەڵ [[پاپیروسی ماتماتیکی مۆسکۆ]]، یەکێکە لە دوو پاپیروسی ماتماتیکی بەناوبانگی [[میسری کۆن]]. پاپیروسی ڕایند لە ڕووی قەبارەوە گەورەترە، بەڵام لە ڕووی مێژووییەوە لە پاپیروسی مۆسکۆ نوێترە.<ref name="Spalinger">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=Anthony |دوایین=Spalinger |سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus as a Historical Document |journal=Studien zur Altägyptischen Kultur |بەرگ=١٧|ساڵ=١٩٩٠|پەڕەکان=٢٩٥–٣٣٧|بڵاوکەرەوە=Helmut Buske Verlag |jstor=25150159}}</ref> [[ئەحمەس]] لە سەرەتای پاپیروسەکەدا دەڵێت کە ئەم نووسینە «ھەژمارکردنێکی وردە بۆ لێکۆڵینەوە لە شتەکان، زانینی ھەموو شتەکان و نھێنییەکانیان»، پاشان دەڵێت: <blockquote> «ئەم دەقە لە ساڵی سی و سێی پاشایەتی، لە مانگی چوارەمی وەرزی [[ئاخێت]]، لە سەردەمی پاشای میسری سەروو و خواروو، [[ئۆسەرڕێ]]، کە ژیانی درێژ بێت، لە ڕووی نوسخەیەکی کۆنتر کە لە سەردەمی پاشا [[نیمائتڕێ]] نووسرابوو، ڕونووس کرا. کاتبەکە، ئەحمەس، ڕوونووسی کرد.»<ref name="Clagett"/> </blockquote> ژمارەیەک کتێب و وتار و توێژینەوە لەبارەی پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند، بڵاو کراونەتەوە کە ھەندێکیان گرنگیی تایبەتیان ھەیە.<ref name="Spalinger"/> دەقی پاپیروسی ڕایند لە ساڵی ١٩٢٣ لەلایەن میسرناسی ئینگلیزی [[تی ئێریک پیت]] بڵاو کرایەوە، ئەم بەرھەمە لێکۆڵینەوەیەکی وردی لەسەر دەقی پاپیروسەکە لەخۆ گرتبوو، و دەقەکەی بەگوێرەی دابەشکردنی [[فرانسیس لێوێلین گریفیس]] بۆ سێ بەرگ (یەکەم، دووەم و سێیەم) شیکردبووەوە.<ref name=peet/> [[ئارنۆلد بافۆم چەیس]]یش لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ تا ١٩٢٩ چەند بەرگی توێژینەوەی بڵاو کردەوە کە وێنەکانی پاپیروسەکەشی تێدا بوو.<ref name="Chace, Arnold Buffum 1929">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chace |یەکەم=Arnold Buffum |orig-year=1927–29 |سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus: Free Translation and Commentary with Selected Photographs, Translations, Transliterations and Literal Translations |زنجیرە=Classics in Mathematics Education |بەرگ=٨. ٢ vols|شوێن=Oberlin |بڵاوکەرەوە=Mathematical Association of America |edition=Reston: National Council of Teachers of Mathematics Reprinted |ساڵ=١٩٧٩|ژپنک=٠-٨٧٣٥٣-١٣٣-٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/rhindmathematica0000unse}}</ref> نوێترین پێداچوونەوەی گشتی سەبارەت بەم پاپیروسە لە ساڵی ١٩٨٧ لەلایەن ڕابینز و شوت بڵاو کرایەوە. == مێژوو == ئەم پاپیروسە لەلایەن نووسەرێک بە ناوی [[ئەحمەس]] (یان شێوازە کۆنەکەی ئەحمۆس؛ کە مێژوونووسانی ماتماتیک زیاتر بەکاری دەھێنن) لەڕووی دەقێک کە ئێستا ون بووە، کە سەردەمی فەرمانڕەوایی [[ئەمەنمەحاتی سێیەم]]، نووسرابوو. ئەم پاپیروسە بۆ نزیکەی ١٥٥٠ ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus |ناونیشان=https://www.britishmuseum.org/collection/object/Y_EA10057 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=The British Museum |زمان=en}}</ref> لە پشتەوەی پاپیروسەکەدا تێبینییەکی مێژوویی ھەیە کە دەڵێت: «لە ساڵی یازدەی پاشایەتی، لە مانگی دووەمی وەرزی [[شێمو]]، شاری [[ھێلیۆپۆلیس]] داگیر کرا. لە ڕۆژی بیست و سێی مانگی یەکەمی وەرزی ئاخێت، «ئەوەی لە باشوور ھات» ھێرشی کردە سەر [[تجارو]]»<ref>Irene Forstner-Mueller, The end of the Hyksos State, [https://books.google.ca/books?id=m0eGzwEACAAJ&pg=PA48&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false The Hyksos State] in (eds: Karen Radner, Nadine Moeller and D.T. Potts), "The Oxford history of the Ancient Near East: from the Hyksos to the Late Second Millenium B.C." Volume: III, Oxford University Press, 2022, p. 37 Irene Forstner-Mueller states that "There is little doubt that the regnal year referred to here is that of the Hyksos king [[Khamudi]], whereas "he of the South" is Ahmose."</ref> ھەردوو میسرناس، [[تۆماس شنایدەر]] و [[ئیرێنە فۆرستنەر مولەر]]، ھاوڕان لەسەر ئەوەی کە مەبەست لە «ئەوەی لە باشوور ھات» [[ئەحمەسی یەکەم]]، پاشای تیبسە. تۆماس شنایدەر دەنووسێت: «لەبەر ئەوەی «ئەوەی لە باشوور ھات» بێگومان ئاماژەیە بۆ فەرمانڕەوای تیبس، ئەحمەس، ئەوا ساڵی یازدەی پاشایەتی تەنھا دەکرێت بۆ جێنشینی پاشای ھیکسۆس، ئەپێپی، واتە [[خامودی]]، بگەڕێتەوە. بەم پێیە، پایتەختی ھیکسۆسەکان، ئاڤاریس، دوای ماوەیەکی کەم کەوتووەتە دەستی ئەحمەس.<ref>Thomas Schneider, "[https://www.academia.edu/6374956/The_Chronology_of_the_Middle_Kingdom_and_the_Hyksos_Period_in_E_Hornung_R_Krauss_D_Warburton_eds_Ancient_Egyptian_Chronology_Handbook_of_Oriental_Studies_1_83_Leiden_Boston_2006_168_196 The Relative Chronology of the Middle Kingdom and the Hyksos Period (Dyns. 12-17)]". In Hornung, Erik; Krauss, Rolf; Warburton, David (eds.). Ancient Egyptian Chronology. Handbook of Oriental Studies. Brill. 2006 p.195</ref><ref>Irene Forstner-Mueller, The end of the Hyksos State, [https://books.google.ca/books?id=m0eGzwEACAAJ&pg=PA48&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false The Hyksos State] in (eds: Karen Radner, Nadine Moeller and D.T. Potts), "The Oxford history of the Ancient Near East: from the Hyksos to the Late Second Millenium B.C." Volume: III, Oxford University Press, 2022, p. 37 Irene Forstner-Mueller states that "There is little doubt that the regnal year referred to here is that of the Hyksos king [[Khamudi]], whereas "he of the South" is Ahmose."</ref> [[ئەلەکساندر ھێنری ڕایند]]، شوێنەوارناس و کۆکەرەوەی شوێنەوارەکانی [[سکۆتلەند]]ی، لە ساڵی ١٨٥٨ دوو بەشی ئەم پاپیروسەی لە [[ئوکسوور]]ی میسر کڕی. وتراوە ئەم پاپیروسە لە «یەکێک لە بینا بچووکەکانی نزیک ڕامێسیۆم» لە دەوروبەری ئوکسوور دۆزراوەتەوە.<ref name=peet>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Rhind Mathematical Papyrus: British Museum 10057 and 10058|یەکەم=T. Eric|دوایین=Peet|بەستەری نووسەر=T. Eric Peet|بڵاوکەرەوە=University Press of Liverpool|ساڵ=١٩٢٣}} For the location where the papyrus was found see [https://archive.org/details/Peet_1923/page/n5 page 2].</ref> [[مۆزەخانەی بەریتانیا]]، کە ئێستا زۆربەی بەشەکانی ئەم پاپیروسەی تێدا پارێزراون، لە ساڵی ١٨٦٥ ئەوی لەگەڵ پاپیروسی پێستی ماتماتیکیی میسر، کە ئەویش ئی ھێنری ڕایند بوو، بەدەستھێنا.<ref name="Clagett">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Clagett |یەکەم=Marshall |سەردێڕ=Ancient Egyptian Science, A Source Book |بەرگ=Three: Ancient Egyptian Mathematics |زنجیرە=Memoirs of the American Philosophical Society |بڵاوکەرەوە=American Philosophical Society |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧١٦٩-٢٣٢-٠|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/ancientegyptians03clag}}</ref> ھەندێک پارچەی دیکەی ئەم دەقە لە ناوەڕاستی دەیەی ١٨٦٠ی زایینیدا بە شێوەیەکی سەربەخۆ لەلایەن میسرناسی ئەمریکی ئێدوین سمیس لە ئوکسوور کڕدران. کچەکەی لە ساڵی ١٩٠٦ ئەو پارچانەی بەخشی بە ئەنجومەنی مێژوویی نیویۆرک<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین= Guggenbühl |یەکەم= Laura |بەستەری نووسەر= Laura Guggenbühl |editor-last= Eves |editor-first= Howard |ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ١٩٦٤|department= Historically Speaking |doi= 10.5951/mt.57.6.0406 |issue= 6 |journal= The Mathematics Teacher |jstor= 27957095 |پەڕەکان= ٤٠٦–٤١٠|سەردێڕ= The New York fragments of the Rhind Mathematical Papyrus |بەرگ= ٥٧}}</ref> و ئێستا لە مۆزەخانەی بروکلین پارێزراون.<ref name="Spalinger"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Collections: Egyptian, Classical, Ancient Near Eastern Art: Fragments of Rhind Mathematical Papyrus |بڵاوکەرەوە=Brooklyn Museum |ناونیشان=http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/118304/Fragments_of_Rhind_Mathematical_Papyrus |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029185414/http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/118304/Fragments_of_Rhind_Mathematical_Papyrus |url-status=dead }}</ref> بەشێکی ناوەڕاستی پاپیروسەکە بە درێژی نزیکەی ١٨ سانتیمەتر ون بووە. توێژەران لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمەوە، پڕۆسەی خوێندنەوەی دەقەکە و وەرگێڕانیان دەست پێ کرد؛ بەڵام تا ئێستاش لە ھەندێک ڕووەوە، وەرگێڕان و لێکدانەوەی ماتماتیکیی ئەم پاپیروسە تەواو نەبووە.<ref name="Schneider"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر= https://en.wikipedia.org/wiki/Rhind_Mathematical_Papyrus| سەردێڕ= Rhind Mathematical Papyrus | زمان= ئینگلیزی | سەردان= ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک|لەندەن|میسر}} {{پۆلی کۆمنز|Rhind Mathematical Papyrus}} [[پۆل:دەستنووسە ماتماتیکییەکان]] [[پۆل:پای]] pf2eckdlvfdi4emgflnw5n6bhjgjtrs 0 299598 1613413 1613246 2026-07-30T12:05:43Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613413 wikitext text/x-wiki کورتەیەک لە ژیاننامەی حاکم بلال حاجی غازی گەڵاڵەیی<ref group="ژیانی گەڵاڵە">https://www.facebook.com/jianigalala/?locale=ku_TR</ref> بلال حاجی غازی گەڵاڵی ناسراو بە حاکم بلال گەڵاڵەیی، کوڕی (حاجی غازی)، کەسایەتی دیار و ناسراوی دەڤەری باڵەکایەتی، لەبنەماڵەیەکی کورد پەروەر و خانەدانی دەڤەری باڵەکایەتیە. ساڵی ١٩٦٧ لە شارەدێی گەڵاڵەی سەر بە ناوچەی باڵەکایەتی چاوی بە دنیا ھەڵھێناوە، خاوەنی ٦ برا و ٤ خوشک بووە. لە ساڵی ١٩٧٢ خراوەتە بەر خوێندنی سەرەتایی و دوای ساڵێک لە ١٩٧٣ لەگەڵ ماڵباتەکەیان ڕوو لە شاری ھەولێر دەکەن لە گەڕەکی (شۆڕش) دەگیرسێنەوە، لەبەرئەوەی حاكم بلال لە بنەماڵەیەکی زانست پەروەر بووە ژیانی بۆ خوێندن تەرخان دەکات، خوێندنی سەرەتایی لە قوتابخانەی (کارۆخ)ی سەرەتایی و پاشان ناوەندی لە (ھەڵمەت)ی کوڕان دواتریش ھەر لەو قوتابخانەیە تا ساڵی ١٩٨٥ درێژە بەخوێندنی ئامادەیی دەدات. لە ساڵی ١٩٨٥ دەچێتە پەیمانگای مەڵبەندی مامۆستایان-بەشی گشتی شاری ھەولێر. دوای دەرچوونی لە گوندی (مێرگە)ی ناوچەی باڵەکایەتی دەبێتە مامۆستا، بەڵام بەھۆی بارودۆخی قورسی ژیان و نەخۆشکەوتنی دایکی لە شاری ھەولێر دەمێنێتەوە و ناتوانێت وەک مامۆستا درێژە بە پیشەکەی بدات. لە ساڵی ١٩٩٢ ژیانی ھاوسەرگیری پێکدەھێنێت و دەبێتە خاوەنی ٣ منداڵ بە ناوەکانی دانا، ئیبڕاهیم، و ئارام.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=وێنە.. دادوەرێکی ناسراو کۆچی دوایی دەکات |ناونیشان=http://www.speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=106765&Jor=1 |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=speemedia.com}}</ref> حاكم بلال لە ماوەی ساڵانی (١٩٨٦-١٩٩٧) دەست بە خوێندنەوە و نوسین و وەرگێڕانی چەندین کتێب و لێکۆڵینەوەی مێژوویی دەکات، یەکەم کتێبی لە زمانی عەرەبییەوە بۆ زمانی کوردی بە ناوی (من عمان الی العمادية) لە نوسینی (علي سيدو الگورانی) وەردەگێڕێت. لە خوێندنەوەیدا ھەوڵ و کۆششی زۆر بۆ وەرگێڕانێکی ورد و بەسەلیقە بەدیدەکرێت، ھەوڵدانی زۆر بۆ زاڵکردنی شێوەزاری موکری لە وەرگێرانیدا کە نزیکترین شێوەزارە لە شێوەزاری ناوچەی باڵەکایەتی ئەویش دەچێتە خانەی خزمەتکردن بە شێوەزاری ناوچەکەی، ئەوکات لە ڕۆژنامەی ھەولێر ئاماژە بە وەرگێڕانەکەی ناوبراو دەدرێت. حاکم بلال و خوێندنی یاسا حاکم بلال بەھۆی خولیای زۆری تەمەنی گەنجی بۆ بەشی یاسا و نەبوونی دەرفەتی گونجاو لە کات و ساتی خۆیدا دواجار لە دەرفەتێکی گونجاودا لە ساڵی ١٩٩٧ دەچێتە کۆلێژی ماف (کلیة حقوق) - بەشی ئێواران لە زانکۆی سەڵاحەدین. لە کۆتایی ساڵی ٢٠٠١ دوای دەرچوونی دەست بە پیشەی پارێزەری دەکات لە دادگای ھەولێر، دوای ماوەیەک لە کاری پارێزەری لە ساڵی ٢٠٠٢ وەک مافپەروەر لەھەردوو دادگای چۆمان و سۆران بۆ ماوەی زیاتر لە ١٠ ساڵ بەردەوام دەبێت. لەم ماوەیەدا بۆ ماوەی چەند ساڵێک دەبێتە بەرپرسی نوسینگەی یەکێتی مافپەروەرانی کوردستان-لقی سۆران. حاکم بلال لە دواھەمین قۆناغی ژیانی وەک دادوەر لەھەریەک لە دادگاکانی (قەڵادزێ، سۆران، ڕەواندز، و چۆمان) دەست بەکاردەبێت. حاکم بلال مرۆڤێکی دڵسۆز و بەوەفا و بەئەمەک بوو بۆ دەوروبەرەکەی، نمونەیەک بوو لە ڕێز و میواندۆستی و مرۆڤ دۆستی. ھەموو نیشانەکانی ڕاستگۆیی و لێھاتوویی لە کەسایەتی ئەودا دەبینرا، بەشایەتی ھاوڕێ و ھاوڕێگەکانی بەرمەبنای زانستێکی چاک و پەیڕەوکردنی ئەوپەڕی دادپەروەری، پیشەگەرانە ئەرکەکەی بەجێگەیاند. بەهۆی لێهاتووییەکەیەوە، پلەی '''دادوەری یەکەمی دادگای سۆران'''ی پێسپێردرابوو، کە بەرپرسیارێتییەکی گەورە بوو بۆ بەڕێوەبردنی زۆرێک لە کاروبارە یاساییەکانی دەڤەرەکە. ناوی '''حاکم بیلال''' لە ناوەندە یاساییەکانی دەڤەری سۆران و ڕەواندز، بەردەوام وەک '''پێوەر و نموونەیەکی باڵا''' '''لە''' ئیتیکی پیشەیی دادوەر بۆ دادوەری پاک و بێلایەن بەکاردەهێنرێت. حاکم بلال دواجار لە ڕۆژی ٢٠٢١/٨/٢٢ لە شاری سۆران لە تەمەنی ٥٤ ساڵیدا ماڵئاوای لە دنیا کرد، ئەم ھەموو خەڵکە کە خۆڕسکانە ڕژابوونە مزگەوت و سەر شەقام زیاتر لە نوێژخوێنانی ڕۆژی ھەینی، بەڵگەی پیاوچاکی و لێھاتوویی ئەو بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=دوو پەیامی سەرەخۆشیی لە بارەگای بارزانییەوە |ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/117269 |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=کوردستان تیڤی (kurdistantv.net) |زمان=ku}}</ref> r8tovq42hqrj8m2iii5mttd5mdilwbr 1613467 1613413 2026-07-30T13:57:55Z ئارام بیلال غازی 78080 /* */ وێنەی کەسایەتییەکەم تێیدا زیاد کرد 1613467 wikitext text/x-wiki [[File:حاکم بیلال غازی گەڵاڵەیی.jpg|thumb|حاکم بیلال گەڵاڵەیی]] کورتەیەک لە ژیاننامەی حاکم بلال حاجی غازی گەڵاڵەیی<ref group="ژیانی گەڵاڵە">https://www.facebook.com/jianigalala/?locale=ku_TR</ref> بلال حاجی غازی گەڵاڵی ناسراو بە حاکم بلال گەڵاڵەیی، کوڕی (حاجی غازی)، کەسایەتی دیار و ناسراوی دەڤەری باڵەکایەتی، لەبنەماڵەیەکی کورد پەروەر و خانەدانی دەڤەری باڵەکایەتیە. ساڵی ١٩٦٧ لە شارەدێی گەڵاڵەی سەر بە ناوچەی باڵەکایەتی چاوی بە دنیا ھەڵھێناوە، خاوەنی ٦ برا و ٤ خوشک بووە. لە ساڵی ١٩٧٢ خراوەتە بەر خوێندنی سەرەتایی و دوای ساڵێک لە ١٩٧٣ لەگەڵ ماڵباتەکەیان ڕوو لە شاری ھەولێر دەکەن لە گەڕەکی (شۆڕش) دەگیرسێنەوە، لەبەرئەوەی حاكم بلال لە بنەماڵەیەکی زانست پەروەر بووە ژیانی بۆ خوێندن تەرخان دەکات، خوێندنی سەرەتایی لە قوتابخانەی (کارۆخ)ی سەرەتایی و پاشان ناوەندی لە (ھەڵمەت)ی کوڕان دواتریش ھەر لەو قوتابخانەیە تا ساڵی ١٩٨٥ درێژە بەخوێندنی ئامادەیی دەدات. لە ساڵی ١٩٨٥ دەچێتە پەیمانگای مەڵبەندی مامۆستایان-بەشی گشتی شاری ھەولێر. دوای دەرچوونی لە گوندی (مێرگە)ی ناوچەی باڵەکایەتی دەبێتە مامۆستا، بەڵام بەھۆی بارودۆخی قورسی ژیان و نەخۆشکەوتنی دایکی لە شاری ھەولێر دەمێنێتەوە و ناتوانێت وەک مامۆستا درێژە بە پیشەکەی بدات. لە ساڵی ١٩٩٢ ژیانی ھاوسەرگیری پێکدەھێنێت و دەبێتە خاوەنی ٣ منداڵ بە ناوەکانی دانا، ئیبڕاهیم، و ئارام.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=وێنە.. دادوەرێکی ناسراو کۆچی دوایی دەکات |ناونیشان=http://www.speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=106765&Jor=1 |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=speemedia.com}}</ref> حاكم بلال لە ماوەی ساڵانی (١٩٨٦-١٩٩٧) دەست بە خوێندنەوە و نوسین و وەرگێڕانی چەندین کتێب و لێکۆڵینەوەی مێژوویی دەکات، یەکەم کتێبی لە زمانی عەرەبییەوە بۆ زمانی کوردی بە ناوی (من عمان الی العمادية) لە نوسینی (علي سيدو الگورانی) وەردەگێڕێت. لە خوێندنەوەیدا ھەوڵ و کۆششی زۆر بۆ وەرگێڕانێکی ورد و بەسەلیقە بەدیدەکرێت، ھەوڵدانی زۆر بۆ زاڵکردنی شێوەزاری موکری لە وەرگێرانیدا کە نزیکترین شێوەزارە لە شێوەزاری ناوچەی باڵەکایەتی ئەویش دەچێتە خانەی خزمەتکردن بە شێوەزاری ناوچەکەی، ئەوکات لە ڕۆژنامەی ھەولێر ئاماژە بە وەرگێڕانەکەی ناوبراو دەدرێت. حاکم بلال و خوێندنی یاسا حاکم بلال بەھۆی خولیای زۆری تەمەنی گەنجی بۆ بەشی یاسا و نەبوونی دەرفەتی گونجاو لە کات و ساتی خۆیدا دواجار لە دەرفەتێکی گونجاودا لە ساڵی ١٩٩٧ دەچێتە کۆلێژی ماف (کلیة حقوق) - بەشی ئێواران لە زانکۆی سەڵاحەدین. لە کۆتایی ساڵی ٢٠٠١ دوای دەرچوونی دەست بە پیشەی پارێزەری دەکات لە دادگای ھەولێر، دوای ماوەیەک لە کاری پارێزەری لە ساڵی ٢٠٠٢ وەک مافپەروەر لەھەردوو دادگای چۆمان و سۆران بۆ ماوەی زیاتر لە ١٠ ساڵ بەردەوام دەبێت. لەم ماوەیەدا بۆ ماوەی چەند ساڵێک دەبێتە بەرپرسی نوسینگەی یەکێتی مافپەروەرانی کوردستان-لقی سۆران. حاکم بلال لە دواھەمین قۆناغی ژیانی وەک دادوەر لەھەریەک لە دادگاکانی (قەڵادزێ، سۆران، ڕەواندز، و چۆمان) دەست بەکاردەبێت. حاکم بلال مرۆڤێکی دڵسۆز و بەوەفا و بەئەمەک بوو بۆ دەوروبەرەکەی، نمونەیەک بوو لە ڕێز و میواندۆستی و مرۆڤ دۆستی. ھەموو نیشانەکانی ڕاستگۆیی و لێھاتوویی لە کەسایەتی ئەودا دەبینرا، بەشایەتی ھاوڕێ و ھاوڕێگەکانی بەرمەبنای زانستێکی چاک و پەیڕەوکردنی ئەوپەڕی دادپەروەری، پیشەگەرانە ئەرکەکەی بەجێگەیاند. بەهۆی لێهاتووییەکەیەوە، پلەی '''دادوەری یەکەمی دادگای سۆران'''ی پێسپێردرابوو، کە بەرپرسیارێتییەکی گەورە بوو بۆ بەڕێوەبردنی زۆرێک لە کاروبارە یاساییەکانی دەڤەرەکە. ناوی '''حاکم بیلال''' لە ناوەندە یاساییەکانی دەڤەری سۆران و ڕەواندز، بەردەوام وەک '''پێوەر و نموونەیەکی باڵا''' '''لە''' ئیتیکی پیشەیی دادوەر بۆ دادوەری پاک و بێلایەن بەکاردەهێنرێت. حاکم بلال دواجار لە ڕۆژی ٢٠٢١/٨/٢٢ لە شاری سۆران لە تەمەنی ٥٤ ساڵیدا ماڵئاوای لە دنیا کرد، ئەم ھەموو خەڵکە کە خۆڕسکانە ڕژابوونە مزگەوت و سەر شەقام زیاتر لە نوێژخوێنانی ڕۆژی ھەینی، بەڵگەی پیاوچاکی و لێھاتوویی ئەو بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=دوو پەیامی سەرەخۆشیی لە بارەگای بارزانییەوە |ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/117269 |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=کوردستان تیڤی (kurdistantv.net) |زمان=ku}}</ref> 279baa5e6pl3jwxjn3av9qcuwu61zod 1613482 1613467 2026-07-30T15:00:43Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1613482 wikitext text/x-wiki [[File:حاکم بیلال غازی گەڵاڵەیی.jpg|thumb|حاکم بیلال گەڵاڵەیی]] کورتەیەک لە ژیاننامەی حاکم بلال حاجی غازی گەڵاڵەیی<ref group="ژیانی گەڵاڵە">https://www.facebook.com/jianigalala/?locale=ku_TR</ref> بلال حاجی غازی گەڵاڵی ناسراو بە حاکم بلال گەڵاڵەیی، کوڕی (حاجی غازی)، کەسایەتی دیار و ناسراوی دەڤەری باڵەکایەتی، لەبنەماڵەیەکی کورد پەروەر و خانەدانی دەڤەری باڵەکایەتیە. ساڵی ١٩٦٧ لە شارەدێی گەڵاڵەی سەر بە ناوچەی باڵەکایەتی چاوی بە دنیا ھەڵھێناوە، خاوەنی ٦ برا و ٤ خوشک بووە. لە ساڵی ١٩٧٢ خراوەتە بەر خوێندنی سەرەتایی و دوای ساڵێک لە ١٩٧٣ لەگەڵ ماڵباتەکەیان ڕوو لە شاری ھەولێر دەکەن لە گەڕەکی (شۆڕش) دەگیرسێنەوە، لەبەرئەوەی حاكم بلال لە بنەماڵەیەکی زانست پەروەر بووە ژیانی بۆ خوێندن تەرخان دەکات، خوێندنی سەرەتایی لە قوتابخانەی (کارۆخ)ی سەرەتایی و پاشان ناوەندی لە (ھەڵمەت)ی کوڕان دواتریش ھەر لەو قوتابخانەیە تا ساڵی ١٩٨٥ درێژە بەخوێندنی ئامادەیی دەدات. لە ساڵی ١٩٨٥ دەچێتە پەیمانگای مەڵبەندی مامۆستایان-بەشی گشتی شاری ھەولێر. دوای دەرچوونی لە گوندی (مێرگە)ی ناوچەی باڵەکایەتی دەبێتە مامۆستا، بەڵام بەھۆی بارودۆخی قورسی ژیان و نەخۆشکەوتنی دایکی لە شاری ھەولێر دەمێنێتەوە و ناتوانێت وەک مامۆستا درێژە بە پیشەکەی بدات. لە ساڵی ١٩٩٢ ژیانی ھاوسەرگیری پێکدەھێنێت و دەبێتە خاوەنی ٣ منداڵ بە ناوەکانی دانا، ئیبڕاهیم، و ئارام.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=وێنە.. دادوەرێکی ناسراو کۆچی دوایی دەکات |ناونیشان=http://www.speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=106765&Jor=1 |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=speemedia.com}}</ref> حاكم بلال لە ماوەی ساڵانی (١٩٨٦-١٩٩٧) دەست بە خوێندنەوە و نوسین و وەرگێڕانی چەندین کتێب و لێکۆڵینەوەی مێژوویی دەکات، یەکەم کتێبی لە زمانی عەرەبییەوە بۆ زمانی کوردی بە ناوی (من عمان الی العمادية) لە نوسینی (علي سيدو الگورانی) وەردەگێڕێت. لە خوێندنەوەیدا ھەوڵ و کۆششی زۆر بۆ وەرگێڕانێکی ورد و بەسەلیقە بەدیدەکرێت، ھەوڵدانی زۆر بۆ زاڵکردنی شێوەزاری موکری لە وەرگێرانیدا کە نزیکترین شێوەزارە لە شێوەزاری ناوچەی باڵەکایەتی ئەویش دەچێتە خانەی خزمەتکردن بە شێوەزاری ناوچەکەی، ئەوکات لە ڕۆژنامەی ھەولێر ئاماژە بە وەرگێڕانەکەی ناوبراو دەدرێت. حاکم بلال و خوێندنی یاسا حاکم بلال بەھۆی خولیای زۆری تەمەنی گەنجی بۆ بەشی یاسا و نەبوونی دەرفەتی گونجاو لە کات و ساتی خۆیدا دواجار لە دەرفەتێکی گونجاودا لە ساڵی ١٩٩٧ دەچێتە کۆلێژی ماف (کلیة حقوق) - بەشی ئێواران لە زانکۆی سەڵاحەدین. لە کۆتایی ساڵی ٢٠٠١ دوای دەرچوونی دەست بە پیشەی پارێزەری دەکات لە دادگای ھەولێر، دوای ماوەیەک لە کاری پارێزەری لە ساڵی ٢٠٠٢ وەک مافپەروەر لەھەردوو دادگای چۆمان و سۆران بۆ ماوەی زیاتر لە ١٠ ساڵ بەردەوام دەبێت. لەم ماوەیەدا بۆ ماوەی چەند ساڵێک دەبێتە بەرپرسی نوسینگەی یەکێتی مافپەروەرانی کوردستان-لقی سۆران. حاکم بلال لە دواھەمین قۆناغی ژیانی وەک دادوەر لەھەریەک لە دادگاکانی (قەڵادزێ، سۆران، ڕەواندز، و چۆمان) دەست بەکاردەبێت. حاکم بلال مرۆڤێکی دڵسۆز و بەوەفا و بەئەمەک بوو بۆ دەوروبەرەکەی، نمونەیەک بوو لە ڕێز و میواندۆستی و مرۆڤ دۆستی. ھەموو نیشانەکانی ڕاستگۆیی و لێھاتوویی لە کەسایەتی ئەودا دەبینرا، بەشایەتی ھاوڕێ و ھاوڕێگەکانی بەرمەبنای زانستێکی چاک و پەیڕەوکردنی ئەوپەڕی دادپەروەری، پیشەگەرانە ئەرکەکەی بەجێگەیاند. بەهۆی لێهاتووییەکەیەوە، پلەی '''دادوەری یەکەمی دادگای سۆران'''ی پێسپێردرابوو، کە بەرپرسیارێتییەکی گەورە بوو بۆ بەڕێوەبردنی زۆرێک لە کاروبارە یاساییەکانی دەڤەرەکە. ناوی '''حاکم بیلال''' لە ناوەندە یاساییەکانی دەڤەری سۆران و ڕەواندز، بەردەوام وەک '''پێوەر و نموونەیەکی باڵا''' '''لە''' ئیتیکی پیشەیی دادوەر بۆ دادوەری پاک و بێلایەن بەکاردەهێنرێت. حاکم بلال دواجار لە ڕۆژی ٢٠٢١/٨/٢٢ لە شاری سۆران لە تەمەنی ٥٤ ساڵیدا ماڵئاوای لە دنیا کرد، ئەم ھەموو خەڵکە کە خۆڕسکانە ڕژابوونە مزگەوت و سەر شەقام زیاتر لە نوێژخوێنانی ڕۆژی ھەینی، بەڵگەی پیاوچاکی و لێھاتوویی ئەو بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=دوو پەیامی سەرەخۆشیی لە بارەگای بارزانییەوە |ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/117269 |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=کوردستان تیڤی (kurdistantv.net) |زمان=ku}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} tb4ognatzno4bapj85jh825gl697y18 1613587 1613482 2026-07-30T20:02:48Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بنبەست|بنبەست]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1613587 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بنبەست|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} }} [[File:حاکم بیلال غازی گەڵاڵەیی.jpg|thumb|حاکم بیلال گەڵاڵەیی]] کورتەیەک لە ژیاننامەی حاکم بلال حاجی غازی گەڵاڵەیی<ref group="ژیانی گەڵاڵە">https://www.facebook.com/jianigalala/?locale=ku_TR</ref> بلال حاجی غازی گەڵاڵی ناسراو بە حاکم بلال گەڵاڵەیی، کوڕی (حاجی غازی)، کەسایەتی دیار و ناسراوی دەڤەری باڵەکایەتی، لەبنەماڵەیەکی کورد پەروەر و خانەدانی دەڤەری باڵەکایەتیە. ساڵی ١٩٦٧ لە شارەدێی گەڵاڵەی سەر بە ناوچەی باڵەکایەتی چاوی بە دنیا ھەڵھێناوە، خاوەنی ٦ برا و ٤ خوشک بووە. لە ساڵی ١٩٧٢ خراوەتە بەر خوێندنی سەرەتایی و دوای ساڵێک لە ١٩٧٣ لەگەڵ ماڵباتەکەیان ڕوو لە شاری ھەولێر دەکەن لە گەڕەکی (شۆڕش) دەگیرسێنەوە، لەبەرئەوەی حاكم بلال لە بنەماڵەیەکی زانست پەروەر بووە ژیانی بۆ خوێندن تەرخان دەکات، خوێندنی سەرەتایی لە قوتابخانەی (کارۆخ)ی سەرەتایی و پاشان ناوەندی لە (ھەڵمەت)ی کوڕان دواتریش ھەر لەو قوتابخانەیە تا ساڵی ١٩٨٥ درێژە بەخوێندنی ئامادەیی دەدات. لە ساڵی ١٩٨٥ دەچێتە پەیمانگای مەڵبەندی مامۆستایان-بەشی گشتی شاری ھەولێر. دوای دەرچوونی لە گوندی (مێرگە)ی ناوچەی باڵەکایەتی دەبێتە مامۆستا، بەڵام بەھۆی بارودۆخی قورسی ژیان و نەخۆشکەوتنی دایکی لە شاری ھەولێر دەمێنێتەوە و ناتوانێت وەک مامۆستا درێژە بە پیشەکەی بدات. لە ساڵی ١٩٩٢ ژیانی ھاوسەرگیری پێکدەھێنێت و دەبێتە خاوەنی ٣ منداڵ بە ناوەکانی دانا، ئیبڕاهیم، و ئارام.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=وێنە.. دادوەرێکی ناسراو کۆچی دوایی دەکات |ناونیشان=http://www.speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=106765&Jor=1 |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=speemedia.com}}</ref> حاكم بلال لە ماوەی ساڵانی (١٩٨٦-١٩٩٧) دەست بە خوێندنەوە و نوسین و وەرگێڕانی چەندین کتێب و لێکۆڵینەوەی مێژوویی دەکات، یەکەم کتێبی لە زمانی عەرەبییەوە بۆ زمانی کوردی بە ناوی (من عمان الی العمادية) لە نوسینی (علي سيدو الگورانی) وەردەگێڕێت. لە خوێندنەوەیدا ھەوڵ و کۆششی زۆر بۆ وەرگێڕانێکی ورد و بەسەلیقە بەدیدەکرێت، ھەوڵدانی زۆر بۆ زاڵکردنی شێوەزاری موکری لە وەرگێرانیدا کە نزیکترین شێوەزارە لە شێوەزاری ناوچەی باڵەکایەتی ئەویش دەچێتە خانەی خزمەتکردن بە شێوەزاری ناوچەکەی، ئەوکات لە ڕۆژنامەی ھەولێر ئاماژە بە وەرگێڕانەکەی ناوبراو دەدرێت. حاکم بلال و خوێندنی یاسا حاکم بلال بەھۆی خولیای زۆری تەمەنی گەنجی بۆ بەشی یاسا و نەبوونی دەرفەتی گونجاو لە کات و ساتی خۆیدا دواجار لە دەرفەتێکی گونجاودا لە ساڵی ١٩٩٧ دەچێتە کۆلێژی ماف (کلیة حقوق) - بەشی ئێواران لە زانکۆی سەڵاحەدین. لە کۆتایی ساڵی ٢٠٠١ دوای دەرچوونی دەست بە پیشەی پارێزەری دەکات لە دادگای ھەولێر، دوای ماوەیەک لە کاری پارێزەری لە ساڵی ٢٠٠٢ وەک مافپەروەر لەھەردوو دادگای چۆمان و سۆران بۆ ماوەی زیاتر لە ١٠ ساڵ بەردەوام دەبێت. لەم ماوەیەدا بۆ ماوەی چەند ساڵێک دەبێتە بەرپرسی نوسینگەی یەکێتی مافپەروەرانی کوردستان-لقی سۆران. حاکم بلال لە دواھەمین قۆناغی ژیانی وەک دادوەر لەھەریەک لە دادگاکانی (قەڵادزێ، سۆران، ڕەواندز، و چۆمان) دەست بەکاردەبێت. حاکم بلال مرۆڤێکی دڵسۆز و بەوەفا و بەئەمەک بوو بۆ دەوروبەرەکەی، نمونەیەک بوو لە ڕێز و میواندۆستی و مرۆڤ دۆستی. ھەموو نیشانەکانی ڕاستگۆیی و لێھاتوویی لە کەسایەتی ئەودا دەبینرا، بەشایەتی ھاوڕێ و ھاوڕێگەکانی بەرمەبنای زانستێکی چاک و پەیڕەوکردنی ئەوپەڕی دادپەروەری، پیشەگەرانە ئەرکەکەی بەجێگەیاند. بەهۆی لێهاتووییەکەیەوە، پلەی '''دادوەری یەکەمی دادگای سۆران'''ی پێسپێردرابوو، کە بەرپرسیارێتییەکی گەورە بوو بۆ بەڕێوەبردنی زۆرێک لە کاروبارە یاساییەکانی دەڤەرەکە. ناوی '''حاکم بیلال''' لە ناوەندە یاساییەکانی دەڤەری سۆران و ڕەواندز، بەردەوام وەک '''پێوەر و نموونەیەکی باڵا''' '''لە''' ئیتیکی پیشەیی دادوەر بۆ دادوەری پاک و بێلایەن بەکاردەهێنرێت. حاکم بلال دواجار لە ڕۆژی ٢٠٢١/٨/٢٢ لە شاری سۆران لە تەمەنی ٥٤ ساڵیدا ماڵئاوای لە دنیا کرد، ئەم ھەموو خەڵکە کە خۆڕسکانە ڕژابوونە مزگەوت و سەر شەقام زیاتر لە نوێژخوێنانی ڕۆژی ھەینی، بەڵگەی پیاوچاکی و لێھاتوویی ئەو بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=دوو پەیامی سەرەخۆشیی لە بارەگای بارزانییەوە |ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/117269 |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=کوردستان تیڤی (kurdistantv.net) |زمان=ku}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} 18iqib2cchq3w3vkbnlbtzbp4imsnjp 0 299604 1613590 1613330 2026-07-30T20:03:18Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1613590 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو = تەڵعەت عارف عوزێری |وێنە = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٤٤ |شوێنی لەدایکبوون = [[ھەولێر]]، [[عێراق]] |نەتەوە = [[کورد]] |پیشە = [[مۆسیقاژەن]]، [[ئاوازدانەر]]، سەرپەرشتیاری چاڵاکییە قوتابخانەییەکان |ساڵانی چالاکی = ١٩٦٣-ئێستا }} '''تەڵعەت عارف عوزێری''' (لەدایکبووی ١٩٤٤ لە [[ھەولێر]]) [[مۆسیقاژەن]]، [[ئاوازدانەر]] و سەرپەرشتیاری پێشووی چالاکییە قوتابخانەییەکانە لە شاری ھەولێر.<ref name="erbil">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=قەڵغانى ڕێزلێنان و چەپکە گوڵی ڕێز و وەفا بەخشرایە هونەرمەندى دیارى هەولێر و مۆسیقا و گۆرانى کوردى (تەڵعەت عارف عوزێری) |ناونیشان=https://www.erbil.gov.krd/app/ku/node/9351 |وێبگە=erbil.gov.krd |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> ئەو خاوەنی چەندین بەرھەمی مۆسیقییە و ئاوازی بۆ چەندین سروود و ئۆپەرێت داناوە.<ref name="k24">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=قەڵغانى ڕێزلێنان بە هونەرمەند تەڵعەت عارف عوزێری بەخشرا |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/266146 |وێبگە=kurdistan24.net |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> == ژیاننامە و کاروانی ھونەری == عوزێری لە ساڵی ١٩٦٣ خوێندنی لە خانەی مامۆستایان دەستپێکرد،<ref name="k24" /> و لە ساڵی ١٩٧١دا بووە ئەندامی تیپی ھونەری ھەولێر.<ref name="erbil" /> لە ماوەی کارکردنیدا وەک مۆسیقاژەن، بەشداریی لە بەرھەمی چەندین گۆرانیبێژی کورددا کردووە، لەوانە: [[تاھیر تۆفیق]]، [[محەمەد ئەحمەد ئەربیلی]]، یەشار، [[مشکۆ]]، [[تەحسین تەھا]]، [[حەمە جەزا]]، [[قادر کابان]]، و [[جەبار ئەحمەد]].<ref name="erbil" /> عوزێری ھەروەھا وەک بەرپرس و سەرپەرشتیاری چاڵاکیی قوتابخانەکانی ھەولێر کاری کردووە و لە چەندین فێستیڤاڵدا لەسەر ئاستی [[عێراق]]، [[ھەرێمی کوردستان]] و دەرەوەی وڵات بەشدار بووە.<ref name="erbil" /><ref name="k24" /> لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤دا، بەھۆی خزمەتەکانی لە بواری مۆسیقا و گۆرانیی کوردیدا، ڕێوڕەسمێکی ڕێزلێنانی لەلایەن کۆلێژی ھونەرە جوانەکانی ھەولێرەوە بۆ ڕێکخرا.<ref name="erbil" /> لە ڕێوڕەسمەکەدا کە لە زانکۆی سەڵاحەدین بە ئامادەبوونی نوێنەرانی حکومی و ئەکادیمی بەڕێوەچوو، قەڵغانی ڕێزلێنان و چەپکەگوڵ پێشکەش بە عوزێری کرا.<ref name="k24" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|ھونەرەکان|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:خەڵکی ھەولێر]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤]] 5y2nwydm3av1a9o17upvsdhtn9142ju 0 299605 1613404 1613338 2026-07-30T12:03:03Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1613404 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نووسەر|ناو=شوعەیب میرزایی|پیشە=شاعیر و ڕەخنەگر|ڕەگەزنامە=1984 شاری سنە|شوێنی لەدایکبوون=سنە|ڕێکەوتی لەدایکبوون=1984|وێنە=[[File:شوعەیب میرزایی.jpg|thumb|شوعەیب میرزایی]]|زمان=کوردی و فارسی|کارە دیارەکان=با لە سەگ ساردترە من لە تەنیایی، کراسێ نەما دووریتی تیا نەگریم، عەتا و گورگەکانی خانمی ١٩٦٨}} شوعەیب میرزایی (لەدایکبووی ١٩٨٤ لە [[سنە|شاری سنە]]) شاعیر، ڕەخنەگر و نووسەری کوردی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژهەڵاتی کوردستانە]]. ناوبراو لە تەمەنی حەڤدە ساڵانەوە دەستی بە کاری ئەدەبی کردووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=شوعەیب میرزایی: شێعری کوردی بە تایبەت لە ساڵەکانی هەشتای کۆچی بەملاوە تووشی پەتا و نەخۆشینێکی سەیر بوو کە تا ئێستاش هەر بەردەوامە |ناونیشان=https://politicpress.com/48868/}}</ref> و وەک یەکێک لە دەنگە ئاوانگارد، نوێگەر و ئەزموونگەرەکانی شێعری هاوچەرخی کوردی ناسراوە، کە لە ڕێگەی کارکردن لەسەر زمان، تابۆشکێنی، ئەفسانە و گوتاری ڕۆژانەوە ئەزموونێکی جیاواز لە شێعری کوردیدا پێشکەش دەکات. == شێوازی ئەدەبی == لە ڕوانگەی ڕەخنەگرانی ئەدەبییەوە، ئەزموونی شیعریی میرزایی لەسەر بنەمای ڕزگارکردنی شیعر لە تاکزمانی و تاکواتایی دامەزراوە. ئەو هەوڵ دەدات دالەکان فرەمەدلوول بکات و سوود لە ڕیشە زمانییە جیاوازەکان، ئەفسانە و گوتاری ڕۆژانە و لۆمپەنیزم وەربگرێت. زمان لای ئەو هێزێکی ڕەخنەیی، تابۆشکێن و یاخیگەرانەیە بەرامبەر بە نەریتە باوەکان. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ="با لە سەگ ساردترە من لە تەنیایی" ئەزموونێکی نوێی شیعریی شوعەیب میرزایی |ناونیشان=https://haremnews.com/all-detail.aspx?jimare=54356 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=haremnews.com}}</ref> == بەرهەمەکان == * کراسێ نەماوە دووریتی تیا نەگریم - ١٣٩٠    * گورگەکانی خانمی 1968 و عەتا - ١٣٩٣ * تارانەکانی ئەم پێستە ئێش ئەکا - ١٣٩٥-٩٦ * لولاها برعکس زنگ میزنند - ١٣٩٧ * باوکم شقارتە فرۆشێکی تاریکە - ١٤٠٠ * با لە سەگ ساردترە من لە تەنیایی - ١٤٠٤ کتێبی «با لە سەگ ساردترە من لە تەنیایی» کە لەلایەن خانەی ڕۆنانەوە لە ٨٠ لاپەڕەدا چاپکراوە، بە هەنگاوێکی نوێی ئەزموونی شێعریی میرزایی دادەنرێت. ڕەخنەگران ئەم بەرهەمە وەک درێژکراوە و کامڵبوونی کتێبە پێشووەکانی ناوزەت دەکەن، بەتایبەت هەردوو کۆشێعری «شەوێ بەم بێ شارییە عەتا زامدارە و گورگەکانی خانمی 1968» و «تارانەکانی ئەم پێستەم ئێش ئەکا». بە بڕوای شیکاران، پەرەسەندنی شێوازی شاعیر پرۆسەیەکی بەردەوامە و لەم بەرهەمەدا سیما و تایبەتمەندییە شێعرییەکانی میرزایی پتەوتر و ڕوونتر دەردەکەون، لە هەمان کاتدا ئەزموونەکەی وەک ڕەوتێکی کراوە بەرەو نوێبوونەوە و تاقیکردنەوەی ڕووبەری جیاواز لە زمانی شێعریدا سەیر دەکرێت. 91seinsrq7jiu6v0195kwiffl9lgndo 1613483 1613404 2026-07-30T15:00:53Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1613483 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نووسەر|ناو=شوعەیب میرزایی|پیشە=شاعیر و ڕەخنەگر|ڕەگەزنامە=1984 شاری سنە|شوێنی لەدایکبوون=سنە|ڕێکەوتی لەدایکبوون=1984|وێنە=[[File:شوعەیب میرزایی.jpg|thumb|شوعەیب میرزایی]]|زمان=کوردی و فارسی|کارە دیارەکان=با لە سەگ ساردترە من لە تەنیایی، کراسێ نەما دووریتی تیا نەگریم، عەتا و گورگەکانی خانمی ١٩٦٨}} شوعەیب میرزایی (لەدایکبووی ١٩٨٤ لە [[سنە|شاری سنە]]) شاعیر، ڕەخنەگر و نووسەری کوردی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژهەڵاتی کوردستانە]]. ناوبراو لە تەمەنی حەڤدە ساڵانەوە دەستی بە کاری ئەدەبی کردووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=شوعەیب میرزایی: شێعری کوردی بە تایبەت لە ساڵەکانی هەشتای کۆچی بەملاوە تووشی پەتا و نەخۆشینێکی سەیر بوو کە تا ئێستاش هەر بەردەوامە |ناونیشان=https://politicpress.com/48868/}}</ref> و وەک یەکێک لە دەنگە ئاوانگارد، نوێگەر و ئەزموونگەرەکانی شێعری هاوچەرخی کوردی ناسراوە، کە لە ڕێگەی کارکردن لەسەر زمان، تابۆشکێنی، ئەفسانە و گوتاری ڕۆژانەوە ئەزموونێکی جیاواز لە شێعری کوردیدا پێشکەش دەکات. == شێوازی ئەدەبی == لە ڕوانگەی ڕەخنەگرانی ئەدەبییەوە، ئەزموونی شیعریی میرزایی لەسەر بنەمای ڕزگارکردنی شیعر لە تاکزمانی و تاکواتایی دامەزراوە. ئەو هەوڵ دەدات دالەکان فرەمەدلوول بکات و سوود لە ڕیشە زمانییە جیاوازەکان، ئەفسانە و گوتاری ڕۆژانە و لۆمپەنیزم وەربگرێت. زمان لای ئەو هێزێکی ڕەخنەیی، تابۆشکێن و یاخیگەرانەیە بەرامبەر بە نەریتە باوەکان. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ="با لە سەگ ساردترە من لە تەنیایی" ئەزموونێکی نوێی شیعریی شوعەیب میرزایی |ناونیشان=https://haremnews.com/all-detail.aspx?jimare=54356 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=haremnews.com}}</ref> == بەرهەمەکان == * کراسێ نەماوە دووریتی تیا نەگریم - ١٣٩٠    * گورگەکانی خانمی 1968 و عەتا - ١٣٩٣ * تارانەکانی ئەم پێستە ئێش ئەکا - ١٣٩٥-٩٦ * لولاها برعکس زنگ میزنند - ١٣٩٧ * باوکم شقارتە فرۆشێکی تاریکە - ١٤٠٠ * با لە سەگ ساردترە من لە تەنیایی - ١٤٠٤ کتێبی «با لە سەگ ساردترە من لە تەنیایی» کە لەلایەن خانەی ڕۆنانەوە لە ٨٠ لاپەڕەدا چاپکراوە، بە هەنگاوێکی نوێی ئەزموونی شێعریی میرزایی دادەنرێت. ڕەخنەگران ئەم بەرهەمە وەک درێژکراوە و کامڵبوونی کتێبە پێشووەکانی ناوزەت دەکەن، بەتایبەت هەردوو کۆشێعری «شەوێ بەم بێ شارییە عەتا زامدارە و گورگەکانی خانمی 1968» و «تارانەکانی ئەم پێستەم ئێش ئەکا». بە بڕوای شیکاران، پەرەسەندنی شێوازی شاعیر پرۆسەیەکی بەردەوامە و لەم بەرهەمەدا سیما و تایبەتمەندییە شێعرییەکانی میرزایی پتەوتر و ڕوونتر دەردەکەون، لە هەمان کاتدا ئەزموونەکەی وەک ڕەوتێکی کراوە بەرەو نوێبوونەوە و تاقیکردنەوەی ڕووبەری جیاواز لە زمانی شێعریدا سەیر دەکرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 86mxyq82ej7cbv699xrz9ezijdgb8tw 1613586 1613483 2026-07-30T20:02:38Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1613586 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی نووسەر|ناو=شوعەیب میرزایی|پیشە=شاعیر و ڕەخنەگر|ڕەگەزنامە=1984 شاری سنە|شوێنی لەدایکبوون=سنە|ڕێکەوتی لەدایکبوون=1984|وێنە=[[File:شوعەیب میرزایی.jpg|thumb|شوعەیب میرزایی]]|زمان=کوردی و فارسی|کارە دیارەکان=با لە سەگ ساردترە من لە تەنیایی، کراسێ نەما دووریتی تیا نەگریم، عەتا و گورگەکانی خانمی ١٩٦٨}} شوعەیب میرزایی (لەدایکبووی ١٩٨٤ لە [[سنە|شاری سنە]]) شاعیر، ڕەخنەگر و نووسەری کوردی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژهەڵاتی کوردستانە]]. ناوبراو لە تەمەنی حەڤدە ساڵانەوە دەستی بە کاری ئەدەبی کردووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=شوعەیب میرزایی: شێعری کوردی بە تایبەت لە ساڵەکانی هەشتای کۆچی بەملاوە تووشی پەتا و نەخۆشینێکی سەیر بوو کە تا ئێستاش هەر بەردەوامە |ناونیشان=https://politicpress.com/48868/}}</ref> و وەک یەکێک لە دەنگە ئاوانگارد، نوێگەر و ئەزموونگەرەکانی شێعری هاوچەرخی کوردی ناسراوە، کە لە ڕێگەی کارکردن لەسەر زمان، تابۆشکێنی، ئەفسانە و گوتاری ڕۆژانەوە ئەزموونێکی جیاواز لە شێعری کوردیدا پێشکەش دەکات. == شێوازی ئەدەبی == لە ڕوانگەی ڕەخنەگرانی ئەدەبییەوە، ئەزموونی شیعریی میرزایی لەسەر بنەمای ڕزگارکردنی شیعر لە تاکزمانی و تاکواتایی دامەزراوە. ئەو هەوڵ دەدات دالەکان فرەمەدلوول بکات و سوود لە ڕیشە زمانییە جیاوازەکان، ئەفسانە و گوتاری ڕۆژانە و لۆمپەنیزم وەربگرێت. زمان لای ئەو هێزێکی ڕەخنەیی، تابۆشکێن و یاخیگەرانەیە بەرامبەر بە نەریتە باوەکان. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ="با لە سەگ ساردترە من لە تەنیایی" ئەزموونێکی نوێی شیعریی شوعەیب میرزایی |ناونیشان=https://haremnews.com/all-detail.aspx?jimare=54356 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=haremnews.com}}</ref> == بەرهەمەکان == * کراسێ نەماوە دووریتی تیا نەگریم - ١٣٩٠    * گورگەکانی خانمی 1968 و عەتا - ١٣٩٣ * تارانەکانی ئەم پێستە ئێش ئەکا - ١٣٩٥-٩٦ * لولاها برعکس زنگ میزنند - ١٣٩٧ * باوکم شقارتە فرۆشێکی تاریکە - ١٤٠٠ * با لە سەگ ساردترە من لە تەنیایی - ١٤٠٤ کتێبی «با لە سەگ ساردترە من لە تەنیایی» کە لەلایەن خانەی ڕۆنانەوە لە ٨٠ لاپەڕەدا چاپکراوە، بە هەنگاوێکی نوێی ئەزموونی شێعریی میرزایی دادەنرێت. ڕەخنەگران ئەم بەرهەمە وەک درێژکراوە و کامڵبوونی کتێبە پێشووەکانی ناوزەت دەکەن، بەتایبەت هەردوو کۆشێعری «شەوێ بەم بێ شارییە عەتا زامدارە و گورگەکانی خانمی 1968» و «تارانەکانی ئەم پێستەم ئێش ئەکا». بە بڕوای شیکاران، پەرەسەندنی شێوازی شاعیر پرۆسەیەکی بەردەوامە و لەم بەرهەمەدا سیما و تایبەتمەندییە شێعرییەکانی میرزایی پتەوتر و ڕوونتر دەردەکەون، لە هەمان کاتدا ئەزموونەکەی وەک ڕەوتێکی کراوە بەرەو نوێبوونەوە و تاقیکردنەوەی ڕووبەری جیاواز لە زمانی شێعریدا سەیر دەکرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} 2w2ftwl7f0kvftsujv0adr4hikvx8ud 0 299608 1613588 1613396 2026-07-30T20:02:58Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1613588 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:Cooroy2.jpg|وێنۆک|شەقامی مایاڵ لە کووڕۆی]] '''کووڕۆی''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Cooroy) شارۆچکەیەکی گوندی و ناوچەیەکە لە ناوچەی شایری نووسا (Shire of Noosa)، لە ویلایەتی [[کوینزلەند]] لە [[ئوسترالیا]]. لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢١دا، ژمارەی دانیشتووانی ناوچەی کووڕۆی ٤٬٨٠١ کەس بووە. == ئەمانەش ببینە == * [[کوینزلەند]] * [[ئوسترالیا]] == سەرچاوەکان == * "Cooroy (entry 8082)". *Queensland Place Names*. Queensland Government. * Australian Bureau of Statistics (2021). "Cooroy (2021 Census QuickStats)". [[پۆل:شارۆچکەکانی کوینزلاند]] [[پۆل:جوگرافیای ئوسترالیا]] 60shfc5zu1urga2bhpyadqp01ux7g18 3 299609 1613438 2026-07-30T12:42:49Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1613438 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ١٢:٤٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) j9f313od7d7opfdina0qxs5jv6oysyh 1 299610 1613473 2026-07-30T14:23:48Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1613473 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فلیرۆڤیۆم]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1613472 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130502113957/http://www.webelements.com/flerovium/ بۆ http://www.webelements.com/flerovium/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٤:٢٣، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) cxmq86qewb4q2s7bi3o1wv1myiigz64 1 299611 1613476 2026-07-30T14:44:31Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1613476 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئەمیلکار کابرال]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1613475 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20241207141953/http://timetableimages.com/ttimages/complete/az61/az61-03.jpg بۆ https://www.timetableimages.com/ttimages/complete/az61/az61-03.jpg زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٤:٤٤، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) 5an8uwc385j73obcty2tlzyqfk3xmyq 0 299612 1613487 2026-07-30T15:24:01Z Star salim harki 77275 دروستکردنی وتاری نوێ 1613487 wikitext text/x-wiki سەدرەدین کازم یوسف سەدرەدین کازم یوسف (ناسراو بە سەدرەدین هەرکی؛ ١٩٨٤ – ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤) پێشمەرگەی هێزی ٨٠ی وەزارەتی پێشمەرگەی حکومەتی هەرێمی کوردستان و بە پلەی نایب زابت بوو. بەپێی ڕاپۆرتی Rudaw Media Network و بەڵگە فەرمییەکانی وەزارەتی پێشمەرگە، وەزارەتی شەهیدان و ئەنفال و هەندێک دەسگای فەرمیی دیکەی هەرێمی کوردستان، ئەو لەگەڵ سێ هاوڕێی دیکەی یەکەم چوار شەهیدی پێشمەرگە لە شەڕی دژی ڕێکخراوی داعش هەژمار دەکرێن. ژیان سەدرەدین کازم یوسف ساڵی ١٩٨٤ لە گۆمەڵگای سێبیران لەدایک بوو. لە تەمەنی گەنجیدا بە هێزی پێشمەرگەی کوردستان پەیوەست بوو و دواتر وەک نایب زابت لە هێزی ٨٠ خزمەتی کرد. لە ماوەی خزمەتەکەیدا لە چەندین ئەرکی سەربازی و پاراستنی ناوچەکانی هەرێمی کوردستان بەشداری کرد. شەڕی دژی داعش لە سەرەتای هێرشەکانی ڕێکخراوی داعش بۆ باکووری عێراق و سنوورەکانی هەرێمی کوردستان لە ساڵی ٢٠١٤، سەدرەدین هەرکی لە بەرەکانی خازر و مەخموور ئەرکی سەربازی ئەنجام دەدا. پێشتر لە شەڕەکانی نزیکی پردی خازر بریندار ببوو، بەڵام دوای چارەسەربوون دووبارە گەڕایەوە بۆ بەرەی شەڕ. بەپێی زانیارییە فەرمییەکان، ئەو لەگەڵ سێ پێشمەرگەی دیکە بۆ ماوەی سێ ڕۆژ لە سنووری مەخموور لە ژێر گەمارۆدا مانەوە و دواتر ڕزگار کران. دوای گەڕانەوەیان بۆ ئەرکی سەربازی، لە شەوی ٩ بۆ ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤، لە نزیکی پردی خازر، سەدرەدین کازم یوسف لەگەڵ حازم فەیسەڵ حەمە ئاغا، زیاد سەبرو محی ئیبراهیم و کەمال باقی زەردە سەو لە شەڕی دژی ڕێکخراوی داعش شەهید بوون. بەپێی ڕاپۆرتی Rudaw Media Network، ئەو چوار پێشمەرگەیە یەکەم چوار شەهیدی پێشمەرگە لە شەڕی دژی داعش بوون. ئەم ڕووداوە هەروەها لە بەڵگە و تۆمارە فەرمییەکانی وەزارەتی پێشمەرگە، وەزارەتی شەهیدان و ئەنفال و ژمارەیەک دەسگای فەرمیی هەرێمی کوردستاندا تۆمار کراوە. سەرچاوەکان Rudaw Media Network، «کەسوکاری یەکەم شەهیدی پێشمەرگە...»، YouTube: <nowiki>https://youtu.be/l6KojCVA3Zc⁠�</nowiki> وەزارەتی پێشمەرگەی حکومەتی هەرێمی کوردستان، نامە و بەڵگە فەرمییەکانی ساڵی ٢٠١٤. وەزارەتی شەهیدان و ئەنفال، بڕیار و تۆمارە فەرمییەکانی شەهیدبوونی سەدرەدین کازم یوسف. نامە و بەڵگە فەرمییەکانی سەرۆکایەتی پەرلەمانی کوردستان و دەسگا پەیوەندیدارەکان px4b8ocmgcfvfooi70tvk643qpz3ziv 1613585 1613487 2026-07-30T20:02:28Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:بنبەست|بنبەست]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1613585 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{بنبەست|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} }} سەدرەدین کازم یوسف سەدرەدین کازم یوسف (ناسراو بە سەدرەدین هەرکی؛ ١٩٨٤ – ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤) پێشمەرگەی هێزی ٨٠ی وەزارەتی پێشمەرگەی حکومەتی هەرێمی کوردستان و بە پلەی نایب زابت بوو. بەپێی ڕاپۆرتی Rudaw Media Network و بەڵگە فەرمییەکانی وەزارەتی پێشمەرگە، وەزارەتی شەهیدان و ئەنفال و هەندێک دەسگای فەرمیی دیکەی هەرێمی کوردستان، ئەو لەگەڵ سێ هاوڕێی دیکەی یەکەم چوار شەهیدی پێشمەرگە لە شەڕی دژی ڕێکخراوی داعش هەژمار دەکرێن. ژیان سەدرەدین کازم یوسف ساڵی ١٩٨٤ لە گۆمەڵگای سێبیران لەدایک بوو. لە تەمەنی گەنجیدا بە هێزی پێشمەرگەی کوردستان پەیوەست بوو و دواتر وەک نایب زابت لە هێزی ٨٠ خزمەتی کرد. لە ماوەی خزمەتەکەیدا لە چەندین ئەرکی سەربازی و پاراستنی ناوچەکانی هەرێمی کوردستان بەشداری کرد. شەڕی دژی داعش لە سەرەتای هێرشەکانی ڕێکخراوی داعش بۆ باکووری عێراق و سنوورەکانی هەرێمی کوردستان لە ساڵی ٢٠١٤، سەدرەدین هەرکی لە بەرەکانی خازر و مەخموور ئەرکی سەربازی ئەنجام دەدا. پێشتر لە شەڕەکانی نزیکی پردی خازر بریندار ببوو، بەڵام دوای چارەسەربوون دووبارە گەڕایەوە بۆ بەرەی شەڕ. بەپێی زانیارییە فەرمییەکان، ئەو لەگەڵ سێ پێشمەرگەی دیکە بۆ ماوەی سێ ڕۆژ لە سنووری مەخموور لە ژێر گەمارۆدا مانەوە و دواتر ڕزگار کران. دوای گەڕانەوەیان بۆ ئەرکی سەربازی، لە شەوی ٩ بۆ ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤، لە نزیکی پردی خازر، سەدرەدین کازم یوسف لەگەڵ حازم فەیسەڵ حەمە ئاغا، زیاد سەبرو محی ئیبراهیم و کەمال باقی زەردە سەو لە شەڕی دژی ڕێکخراوی داعش شەهید بوون. بەپێی ڕاپۆرتی Rudaw Media Network، ئەو چوار پێشمەرگەیە یەکەم چوار شەهیدی پێشمەرگە لە شەڕی دژی داعش بوون. ئەم ڕووداوە هەروەها لە بەڵگە و تۆمارە فەرمییەکانی وەزارەتی پێشمەرگە، وەزارەتی شەهیدان و ئەنفال و ژمارەیەک دەسگای فەرمیی هەرێمی کوردستاندا تۆمار کراوە. سەرچاوەکان Rudaw Media Network، «کەسوکاری یەکەم شەهیدی پێشمەرگە...»، YouTube: <nowiki>https://youtu.be/l6KojCVA3Zc⁠�</nowiki> وەزارەتی پێشمەرگەی حکومەتی هەرێمی کوردستان، نامە و بەڵگە فەرمییەکانی ساڵی ٢٠١٤. وەزارەتی شەهیدان و ئەنفال، بڕیار و تۆمارە فەرمییەکانی شەهیدبوونی سەدرەدین کازم یوسف. نامە و بەڵگە فەرمییەکانی سەرۆکایەتی پەرلەمانی کوردستان و دەسگا پەیوەندیدارەکان {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} h9hw707m5n2akcwuqaynvfcbzxjru9l 0 299613 1613491 2026-07-30T15:38:36Z Ari Qasm 57423 پەڕەی دروست کرد بە «{{تێک نەچێ|محەممەد خودابەندە}}{{Infobox royalty|name=ئۆلجایتوو<br/>{{small|محەممەد خودابەندە}}|title=پاشای ئێرانزەمین<ref name=":0" /><br />([[پادشا]]ی خاکی ئێران)|image=Khan Oljaitu accepts Yuan ambassadors, as featured in Majma' al-Tavarikh (cropped) (cropped).jpg|caption=ئۆلجایتوو لەگەڵ باڵیۆزەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی یوان]] د...»ەوە 1613491 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|محەممەد خودابەندە}}{{Infobox royalty|name=ئۆلجایتوو<br/>{{small|محەممەد خودابەندە}}|title=پاشای ئێرانزەمین<ref name=":0" /><br />([[پادشا]]ی خاکی ئێران)|image=Khan Oljaitu accepts Yuan ambassadors, as featured in Majma' al-Tavarikh (cropped) (cropped).jpg|caption=ئۆلجایتوو لەگەڵ باڵیۆزەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی یوان]] دانیشتووە، ١٤٣٨، «جامع التواریخ»|succession=[[ئیلخانی|ئیلخان]]|reign=٩ی تەممووزی ١٣٠٤ – ١٦ی کانوونی یەکەمی ١٣١٦|predecessor=[[غەزان خان]]|successor=[[ئەبوو سەعید بەھادرخان|ئەبوو سەعید]]|birth_date={{death date|١٢٨٢|٣|٢٤|df=y}}<ref>{{cite book |first=Linda |last=Komaroff |title=Beyond the Legacy of Genghis Khan |year=2012 |page=19 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-24340-8 }}</ref>|birth_place=لە نێوان [[سەرەخس]] و [[مەروو]]، [[خۆراسان]]، [[ئیلخانی]]|death_date={{death date and age|١٣١٦|١٢|١٦|١٢٨٢|٣|٢٤|df=y}}|death_place=[[سوڵتانیە|سوڵتانییە]]، [[ئیلخانی]]|spouse=حاجی خاتوون<br/>ئۆلتووزمیش خاتوون|issue=بەستام<br/>تایغوور<br/>سولەیمان شا<br/>ئەبولخەیر<br/>[[ئەبوو سەعید بەھادرخان|ئەبوو سەعید]]<br/>دۆڵاندی خاتوون<br/>ساتی بەگ<br/>سوڵتان خاتوون|house=|dynasty=[[ئیلخانی|ھۆلاکۆیی]]|father=[[ئەرغوون]]|mother=ئوورووک خاتوون|religion=[[بودیزم]] (تا ١٢٩١)<br/>[[مەسیحییەت]] (تا ١٢٩٥)<br/>[[ئیسلامی سوننە]] (تا ١٣١٠)<br/>[[ئیسلامی شیعە]] (تا کاتی مردنی){{sfn|Hope|2016|p=185}}|regnal_name=غەیاسەدین محەممەد خودابەندە ئۆلجایتوو سوڵتان|succession2=جێنشینی [[پارێزگای خۆراسان|خۆراسان]]|predecessor2=نیرون ئاغا|reign2=١٢٩٦ – ١٣٠٤|successor2=[[ئەبوو سەعید بەھادرخان|ئەبوو سەعید]]|coronation=١٩ی تەممووزی ١٣٠٤|burial_place=[[گومەدی سوڵتانییە]]}} '''ئۆلجایتوو'''، ھەروەھا ناسراو بە '''محەممەد خودابەندە''' (٢٤ی ئاداری ١٢٨٢ – ١٦ی کانوونی یەکەمی ١٣١٦)، ھەشتەمین فەرمانڕەوای [[ئیلخانی|خانەدانی ئیلخانی]] بوو لە ساڵی ١٣٠٤ تا ١٣١٦ لە [[تەورێز]]، [[ئێران]].<ref>{{cite book|last1=Morby|first1=John|url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780191780073.001.0001/acref-9780191780073-e-181|title=Dynasties of the World|date=18 September 2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-178007-3|language=en|chapter=Persia, Il-Khans of}}</ref> ناوی «ئۆلجایتوو» بە زمانی مەغۆلی بە واتای «موبارەک» دێت و ناوی کۆتاییی «خودابەندە» بە زمانی فارسی بە واتای «خزمەتکار/بەندەی خودا» دێت. ئەو کوڕی فەرمانڕەوای ئیلخان [[ئەرغوون]] بوو، برا و جێنشینی [[غەزان خان|مەحموود غازان]] (پێنجەمین جێنشینی چەنگیز خان)، و نەوەی دامەزرێنەری دەوڵەتی ئیلخانی [[ھۆلاکۆ خان]] بوو. == فەرمانڕەوایی == ئەو لە ٩ی تەممووزی ١٣٠٤ گەیشتە دەشتی ئووجان<ref>{{Cite journal |last=Tulibayeva |first=Zhuldyz M. |date=2018-06-26 |title=Mirza Ulugh Beg on the Chinggisids on the Throne of Iran: The Reigns of Öljaitü Khan and Abu Sa'id Bahadur Khan |url=http://goldhorde.ru/en/stati2018-2-12/ |journal=Golden Horde Review |language=en-US |volume=6 |issue=2 |pages=422–438 |doi=10.22378/2313-6197.2018-6-2.422-438 |access-date=2020-04-10 |doi-access=free}}</ref> و لە ١٩ی تەممووزی ١٣٠٤ تاجگوزاری بۆ کرا.<ref name=":1" /> ڕەشیدەددین نووسیویەتی کە ئەو ناوی ئۆلجایتووی لە دوای ئیمپراتۆری یووان [[تەیموور خان|ئۆلجایتوو تەیموور]] وەرگرتووە کە لە [[خانبالیق|دادوو]] لەسەر تەخت بوو. نازناوی فەرمیی تەواوی غەیاسەددین محەممەد خودابەندە ئۆلجایتوو سوڵتان بوو. لە کاتی دەستبەکاربوونیدا، چەندین کەسی لە پایەکاندا دەستنیشانکرد، وەک [[قوتلووشاھ]] بۆ پایەی فەرماندەی گشتیی سوپای ئیلخانی، [[ڕەشیدەددین ھەمەدانی]] و سەعدەددین ساوجی وەک وەزیرەکانی لە ٢٢ی تەممووزی ١٣٠٤. دەستنیشانکردنێکی تر ئەسیلەددین، کوڕی [[نەسیرەدین تووسی|نەسیرەددین تووسی]] بوو وەک جێنشینی باوکی بۆ سەرۆکایەتیی [[ڕوانگەی مەراغە]]. بڕیارێکی تری ڕامیاری وەرگرتنەوەی [[کرمان]] بوو لە [[قوتلووقخانییەکان|قوتلووقخانی]] [[قوتبەددین شا جیھان]] لە ٢١ی نیسانی ١٣٠٤. ئۆلجایتوو خەزوور و مامی خۆی ئیرینجینی وەک جێنشینی ئەنادۆڵ لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٣٠٥ دەستنیشانکرد. ئەو لە ھەمان ساڵدا پێشوازیی کرد لە باڵیۆزەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی یوان|خانەدانی یووان]] (١٩ی ئەیلوولی ١٣٠٥)، [[خاناتی چاگاتای]] و [[ھۆردی زێڕین]] (٨ی کانوونی یەکەمی ١٣٠٥)، و ئاشتییەکی ناوخۆییی مەغۆلەکانی دامەزراند.<ref name=":1" /> لە ساڵی ١٣٠٦دا ھەڵمەتێکی بۆ سەر [[ھەرات]] دژی فەرمانڕەوای [[خانەدانی کەرت|کەرتی]] فەخرەددین ئەنجامدا، بەڵام تەنیا بۆ ماوەیەکی کورت سەرکەوتوو بوو؛ ئەمیرەکەی، دانشمەند لە کاتی بۆسەیەکدا کوژرا. ئەو دووەم ھەڵمەتی سەربازیی خۆی لە حوزەیرانی ١٣٠٧ بەرەو [[پارێزگای گێڵان|گێڵان]] دەستی پێ کرد. ئەمە سەرکەوتوو بوو بەھۆی یەکگرتنی ھێزەکانی ئەمیرەکانی وەک [[سوتای]]، ئەسەن قوتلووق، [[ئیرینجین]]، سێڤینچ، [[چۆپان]]، تۆغان و موئمین. سەرەڕای سەرکەوتنی سەرەتایی، فەرماندەی گشتیی سوپاکەی [[قوتلووشاھ]] تێکشکێندرا و لە کاتی ھەڵمەتەکەدا کوژرا، کە ڕێگەی بۆ چۆپان خۆش کرد بۆ بەرزبوونەوەی پایەکان. دوای ئەمە، فەرمانی دا بە ھەڵمەتێکی تر دژی کەرتەکان، ئەمجارەیان لەلایەن بووجای کوڕی ئەمیر دانشمەندی کۆچکردوو فەرماندەییی دەکرا. بوجای دوای گەمارۆدانی لە ٥ی شوبات تا ٢٤ی حوزەیرانی ١٣٠٦ سەرکەوتوو بوو، و دواجار قەڵاکەی گرت. دەستەیەکی پسپۆڕی [[مەنجەنیق|مەنجەنیقی]] فڕەنسی ناسراون کە لەم فەتحەدا ھاوکاریی سوپای ئیلخانییان کردووە.<ref>Peter Jackson, ''The Mongols and the West'', p. 315.</ref> لە ساڵی ١٣٠٧دا، ڕاپەڕینێک لە [[کوردستان]] بە سەرکردایەتیی کەسێک بە ناوی مووسا سەری ھەڵدا، کە [[بانگەشە|بانگەشەی]] دەکرد کە [[مەھدی|مەھدییە]]. ڕاپەڕینەکە بەخێرایی تێکشکێندرا.<ref>{{Cite book|last=Peacock|first=A. C. S.|url=https://books.google.com/books?id=-qCsDwAAQBAJ|title=Islam, Literature and Society in Mongol Anatolia|date=2019-10-17|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-49936-1|pages=249|language=en}}</ref> ڕاپەڕینێکی تری ئایینی، ئەم جارەیان لەلایەن ١٠٫٠٠٠ مەسیحیی بەھێزەوە، لە ھەولێر سەری ھەڵدا. سەرەڕای ھەوڵە زۆرەکانی [[مار یەھبوڵڵای سێیەم|مار یەھبوڵڵا]] بۆ ڕێگریگرتن لەو چارەنووسە ناھەموارەی کە چاوەڕوان دەکرا، دواجار قەڵاکە دوای گەمارۆدانی لەلایەن سوپای ئیلخانی و چەکدارە [[ھۆز|ھۆزە]] کوردەکان لە ١ی تەممووزی ١٣١٠دا گیرا، و ھەموو بەرگریکاران کۆمەڵکوژکران، لەوانەش زۆرێک لە دانیشتووانە [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییەکانی]] بەشی خوارەوەی شارەکە.<ref>{{Cite book|last=Brill Online|url=http://www.brillonline.nl/subscriber/uid=3277/title_home?title_id=islam_islam|title=Encyclopaedia of Islam. Second edition Second edition|publisher=Brill Online.|location=Leiden|language=en|oclc=624382576}}{{Dead link|date=October 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> [[پەڕگە:Sultaniyya,_Friday_Mosque._Uljaytu,_1300s._François_Préault_in_1808.jpg|چەپ|وێنۆک|[[مزگەوتی هەینی (سوڵتانییە)|مزگەوتی ھەینیی سوڵتانییە]]، کە لەلایەن ئۆلجایتوو بونیاد نراوە. نموونەیەکی سەرەتاییی ئەگەریی [[مزگەوتی بیبی-خانم]]. فرانسوا پرێۆ لە ١٨٠٨.<ref>{{cite journal |last1=Paskaleva |first1=Elena |date=9 October 2023 |title=Samarqand's Congregational Mosque of Bibi Khanum as a Representation of Timurid Legitimacy and Rulership |url=https://www.researchgate.net/publication/374560120 |journal=Manazir Journal |volume=5 |page=72 |doi=10.36950/manazir.2023.5.4 |hdl-access=free |hdl=1887/3728281}}</ref>]] گۆڕانکارییەکی گرنگ لە کارگێڕیدا لە ساڵی ١٣١٢دا ڕووی دا کاتێک وەزیرەکەی ئۆلجایتوو، سەعدەددین ساوجی بە تۆمەتی گەندەڵی دەستگیر کرا و لە ٢٠ی شوباتی ١٣١٢دا لەسێدارەدرا. زۆری پێنەچوو تاجەددین عەلی شا جێگەی گرتەوە، کە تا ساڵی ١٣٢٣ سەرکردایەتیی کارگێڕیی شارستانیی ئیلخانیی دەکرد. قوربانییەکی تری پاکتاوکردنەکە تاجەددین ئاواجی بوو، کە شوێنکەوتووی سەعدەددین بوو. ئۆلجایتوو دواجار [[گەمارۆدانی ڕەحبە|دوایین ھەڵمەتی دژی مەمالیکەکان دەست پێ کرد]]، کە تێیدا سەرکەوتوو نەبوو، ھەرچەندە باس لەوە دەکرێت کە بۆ ماوەیەکی کورت [[دیمەشق|دیمەشقی]] گرتووە.<ref name="Stevens">Stevens, John. ''The history of Persia...''</ref> ئەوکاتە بوو کە ئەمیرەکانی مەمالیک، فەرمانڕەوای پێشووی [[حەلەب]]—شەمسەددین قەرە سونقوور و فەرمانڕەوای [[تەرابلوس (لیبیا)|تەرابلوس]]—ئەلفەرام [[ناپاکی|ناپاکییان]] کرد و پەنایان بۆ ئۆلجایتوو برد. سەرەڕای داواکارییەکانی ڕادەستکردنەوە لەلایەن [[میسر|میسرەوە]]، ئیلخان قەرە سونقووری بە فەرمانڕەوایەتیی مەراغە و ئەلفەرامی بە [[ھەمەدان]] دیاری کرد.<ref name=":1" /> دواتر لە ١٧ی کانوونی دووەمی ١٣١٤دا ئۆڵجاتی—کچی [[ئەباقا خان]] درا بە قەرە سونقوور.<ref name=":0" /> سەردەمی دەسەڵاتی ئۆلجایتوو ھەروەھا بە ھەوڵێکی کورتخایەن بۆ داگیرکردنی [[حیجاز]] لەلایەن ئیلخانییەوە بەیاد دەھێنرێتەوە. حومەیدە ئیبن ئەبی نەمەی لە ساڵی ١٣١٥دا گەیشتە کۆشکی ئیلخانی، ئیلخان لای خۆیەوە سوپایەکی چەند ھەزار کەسی لە [[مەغۆل]] و عەرەب بە فەرماندەییی سەید تالیب ئەلدڵقەندی بۆ حومەیدە دابین کرد بۆ ئەوەی حیجاز بخاتە ژێر کۆنترۆڵی ئیلخانییەوە. بەڵام، کەمێک دوای ئەوەی ھێزەکان لە [[بەسرە]] تێپەڕین، ھەواڵی مردنی ئیلخانیان پێگەیشت، و بەشێکی زۆری سوپاکە ڕایان کرد. ئەوانی تریش – سێسەد مەغۆل و چوارسەد عەرەب – لەلایەن کۆمەڵێکی چوار ھەزار کەسی لە [[بەدەوییەکان]] بە سەرکردایەتیی محەممەد ئیبن عیسا لە ئازاری ١٣١٧دا تێکشکێنران.<ref>al-Najm Ibn Fahd, ''[[Öljaitü#CITEREF ithaf|Itḥāf al-wará]]'', 3/155–156</ref> == مردن == ئەو لە [[سوڵتانیە|سوڵتانییە]] لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٣١٦ کۆچی دوایی کرد،<ref name=":1" /> دوای ئەوەی بۆ ماوەی دوازدە ساڵ و نۆ مانگ فەرمانڕەوایەتیی کردبوو. دواتر، [[ڕەشیدەددین ھەمەدانی]] تۆمەتبارکرا بەوەی بووەتە ھۆی مردنی لە ڕێگەی ژەھراویکردنەوە و لەسێدارەدرا. [[ئەبوو سەعید بەھادرخان|ئەبوو سەعیدی]] کوڕی جێگەی ئۆلجایتووی گرتەوە. == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٢٨٢]] [[پۆل:مردووانی ١٣١٦]] ljowz4imhrm09a33jvo4qw2wtan0yw0 1613501 1613491 2026-07-30T16:01:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Öljaitü}} 1613501 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|محەممەد خودابەندە}}{{Infobox royalty|name=ئۆلجایتوو<br/>{{small|محەممەد خودابەندە}}|title=پاشای ئێرانزەمین<ref name=":0" /><br />([[پادشا]]ی خاکی ئێران)|image=Khan Oljaitu accepts Yuan ambassadors, as featured in Majma' al-Tavarikh (cropped) (cropped).jpg|caption=ئۆلجایتوو لەگەڵ باڵیۆزەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی یوان]] دانیشتووە، ١٤٣٨، «جامع التواریخ»|succession=[[ئیلخانی|ئیلخان]]|reign=٩ی تەممووزی ١٣٠٤ – ١٦ی کانوونی یەکەمی ١٣١٦|predecessor=[[غەزان خان]]|successor=[[ئەبوو سەعید بەھادرخان|ئەبوو سەعید]]|birth_date={{death date|١٢٨٢|٣|٢٤|df=y}}<ref>{{cite book |first=Linda |last=Komaroff |title=Beyond the Legacy of Genghis Khan |year=2012 |page=19 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-24340-8 }}</ref>|birth_place=لە نێوان [[سەرەخس]] و [[مەروو]]، [[خۆراسان]]، [[ئیلخانی]]|death_date={{death date and age|١٣١٦|١٢|١٦|١٢٨٢|٣|٢٤|df=y}}|death_place=[[سوڵتانیە|سوڵتانییە]]، [[ئیلخانی]]|spouse=حاجی خاتوون<br/>ئۆلتووزمیش خاتوون|issue=بەستام<br/>تایغوور<br/>سولەیمان شا<br/>ئەبولخەیر<br/>[[ئەبوو سەعید بەھادرخان|ئەبوو سەعید]]<br/>دۆڵاندی خاتوون<br/>ساتی بەگ<br/>سوڵتان خاتوون|house=|dynasty=[[ئیلخانی|ھۆلاکۆیی]]|father=[[ئەرغوون]]|mother=ئوورووک خاتوون|religion=[[بودیزم]] (تا ١٢٩١)<br/>[[مەسیحییەت]] (تا ١٢٩٥)<br/>[[ئیسلامی سوننە]] (تا ١٣١٠)<br/>[[ئیسلامی شیعە]] (تا کاتی مردنی){{sfn|Hope|2016|p=185}}|regnal_name=غەیاسەدین محەممەد خودابەندە ئۆلجایتوو سوڵتان|succession2=جێنشینی [[پارێزگای خۆراسان|خۆراسان]]|predecessor2=نیرون ئاغا|reign2=١٢٩٦ – ١٣٠٤|successor2=[[ئەبوو سەعید بەھادرخان|ئەبوو سەعید]]|coronation=١٩ی تەممووزی ١٣٠٤|burial_place=[[گومەدی سوڵتانییە]]}} '''ئۆلجایتوو'''، ھەروەھا ناسراو بە '''محەممەد خودابەندە''' (٢٤ی ئاداری ١٢٨٢ – ١٦ی کانوونی یەکەمی ١٣١٦)، ھەشتەمین فەرمانڕەوای [[ئیلخانی|خانەدانی ئیلخانی]] بوو لە ساڵی ١٣٠٤ تا ١٣١٦ لە [[تەورێز]]، [[ئێران]].<ref>{{cite book|last1=Morby|first1=John|url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780191780073.001.0001/acref-9780191780073-e-181|title=Dynasties of the World|date=18 September 2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-178007-3|language=en|chapter=Persia, Il-Khans of}}</ref> ناوی «ئۆلجایتوو» بە زمانی مەغۆلی بە واتای «موبارەک» دێت و ناوی کۆتاییی «خودابەندە» بە زمانی فارسی بە واتای «خزمەتکار/بەندەی خودا» دێت. ئەو کوڕی فەرمانڕەوای ئیلخان [[ئەرغوون]] بوو، برا و جێنشینی [[غەزان خان|مەحموود غازان]] (پێنجەمین جێنشینی چەنگیز خان)، و نەوەی دامەزرێنەری دەوڵەتی ئیلخانی [[ھۆلاکۆ خان]] بوو. == فەرمانڕەوایی == ئەو لە ٩ی تەممووزی ١٣٠٤ گەیشتە دەشتی ئووجان<ref>{{Cite journal |last=Tulibayeva |first=Zhuldyz M. |date=2018-06-26 |title=Mirza Ulugh Beg on the Chinggisids on the Throne of Iran: The Reigns of Öljaitü Khan and Abu Sa'id Bahadur Khan |url=http://goldhorde.ru/en/stati2018-2-12/ |journal=Golden Horde Review |language=en-US |volume=6 |issue=2 |pages=422–438 |doi=10.22378/2313-6197.2018-6-2.422-438 |access-date=2020-04-10 |doi-access=free}}</ref> و لە ١٩ی تەممووزی ١٣٠٤ تاجگوزاری بۆ کرا.<ref name=":1" /> ڕەشیدەددین نووسیویەتی کە ئەو ناوی ئۆلجایتووی لە دوای ئیمپراتۆری یووان [[تەیموور خان|ئۆلجایتوو تەیموور]] وەرگرتووە کە لە [[خانبالیق|دادوو]] لەسەر تەخت بوو. نازناوی فەرمیی تەواوی غەیاسەددین محەممەد خودابەندە ئۆلجایتوو سوڵتان بوو. لە کاتی دەستبەکاربوونیدا، چەندین کەسی لە پایەکاندا دەستنیشانکرد، وەک [[قوتلووشاھ]] بۆ پایەی فەرماندەی گشتیی سوپای ئیلخانی، [[ڕەشیدەددین ھەمەدانی]] و سەعدەددین ساوجی وەک وەزیرەکانی لە ٢٢ی تەممووزی ١٣٠٤. دەستنیشانکردنێکی تر ئەسیلەددین، کوڕی [[نەسیرەدین تووسی|نەسیرەددین تووسی]] بوو وەک جێنشینی باوکی بۆ سەرۆکایەتیی [[ڕوانگەی مەراغە]]. بڕیارێکی تری ڕامیاری وەرگرتنەوەی [[کرمان]] بوو لە [[قوتلووقخانییەکان|قوتلووقخانی]] [[قوتبەددین شا جیھان]] لە ٢١ی نیسانی ١٣٠٤. ئۆلجایتوو خەزوور و مامی خۆی ئیرینجینی وەک جێنشینی ئەنادۆڵ لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٣٠٥ دەستنیشانکرد. ئەو لە ھەمان ساڵدا پێشوازیی کرد لە باڵیۆزەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی یوان|خانەدانی یووان]] (١٩ی ئەیلوولی ١٣٠٥)، [[خاناتی چاگاتای]] و [[ھۆردی زێڕین]] (٨ی کانوونی یەکەمی ١٣٠٥)، و ئاشتییەکی ناوخۆییی مەغۆلەکانی دامەزراند.<ref name=":1" /> لە ساڵی ١٣٠٦دا ھەڵمەتێکی بۆ سەر [[ھەرات]] دژی فەرمانڕەوای [[خانەدانی کەرت|کەرتی]] فەخرەددین ئەنجامدا، بەڵام تەنیا بۆ ماوەیەکی کورت سەرکەوتوو بوو؛ ئەمیرەکەی، دانشمەند لە کاتی بۆسەیەکدا کوژرا. ئەو دووەم ھەڵمەتی سەربازیی خۆی لە حوزەیرانی ١٣٠٧ بەرەو [[پارێزگای گێڵان|گێڵان]] دەستی پێ کرد. ئەمە سەرکەوتوو بوو بەھۆی یەکگرتنی ھێزەکانی ئەمیرەکانی وەک [[سوتای]]، ئەسەن قوتلووق، [[ئیرینجین]]، سێڤینچ، [[چۆپان]]، تۆغان و موئمین. سەرەڕای سەرکەوتنی سەرەتایی، فەرماندەی گشتیی سوپاکەی [[قوتلووشاھ]] تێکشکێندرا و لە کاتی ھەڵمەتەکەدا کوژرا، کە ڕێگەی بۆ چۆپان خۆش کرد بۆ بەرزبوونەوەی پایەکان. دوای ئەمە، فەرمانی دا بە ھەڵمەتێکی تر دژی کەرتەکان، ئەمجارەیان لەلایەن بووجای کوڕی ئەمیر دانشمەندی کۆچکردوو فەرماندەییی دەکرا. بوجای دوای گەمارۆدانی لە ٥ی شوبات تا ٢٤ی حوزەیرانی ١٣٠٦ سەرکەوتوو بوو، و دواجار قەڵاکەی گرت. دەستەیەکی پسپۆڕی [[مەنجەنیق|مەنجەنیقی]] فڕەنسی ناسراون کە لەم فەتحەدا ھاوکاریی سوپای ئیلخانییان کردووە.<ref>Peter Jackson, ''The Mongols and the West'', p. 315.</ref> لە ساڵی ١٣٠٧دا، ڕاپەڕینێک لە [[کوردستان]] بە سەرکردایەتیی کەسێک بە ناوی مووسا سەری ھەڵدا، کە [[بانگەشە|بانگەشەی]] دەکرد کە [[مەھدی|مەھدییە]]. ڕاپەڕینەکە بەخێرایی تێکشکێندرا.<ref>{{Cite book|last=Peacock|first=A. C. S.|url=https://books.google.com/books?id=-qCsDwAAQBAJ|title=Islam, Literature and Society in Mongol Anatolia|date=2019-10-17|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-49936-1|pages=249|language=en}}</ref> ڕاپەڕینێکی تری ئایینی، ئەم جارەیان لەلایەن ١٠٫٠٠٠ مەسیحیی بەھێزەوە، لە ھەولێر سەری ھەڵدا. سەرەڕای ھەوڵە زۆرەکانی [[مار یەھبوڵڵای سێیەم|مار یەھبوڵڵا]] بۆ ڕێگریگرتن لەو چارەنووسە ناھەموارەی کە چاوەڕوان دەکرا، دواجار قەڵاکە دوای گەمارۆدانی لەلایەن سوپای ئیلخانی و چەکدارە [[ھۆز|ھۆزە]] کوردەکان لە ١ی تەممووزی ١٣١٠دا گیرا، و ھەموو بەرگریکاران کۆمەڵکوژکران، لەوانەش زۆرێک لە دانیشتووانە [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییەکانی]] بەشی خوارەوەی شارەکە.<ref>{{Cite book|last=Brill Online|url=http://www.brillonline.nl/subscriber/uid=3277/title_home?title_id=islam_islam|title=Encyclopaedia of Islam. Second edition Second edition|publisher=Brill Online.|location=Leiden|language=en|oclc=624382576}}{{Dead link|date=October 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> [[پەڕگە:Sultaniyya,_Friday_Mosque._Uljaytu,_1300s._François_Préault_in_1808.jpg|چەپ|وێنۆک|[[مزگەوتی هەینی (سوڵتانییە)|مزگەوتی ھەینیی سوڵتانییە]]، کە لەلایەن ئۆلجایتوو بونیاد نراوە. نموونەیەکی سەرەتاییی ئەگەریی [[مزگەوتی بیبی-خانم]]. فرانسوا پرێۆ لە ١٨٠٨.<ref>{{cite journal |last1=Paskaleva |first1=Elena |date=9 October 2023 |title=Samarqand's Congregational Mosque of Bibi Khanum as a Representation of Timurid Legitimacy and Rulership |url=https://www.researchgate.net/publication/374560120 |journal=Manazir Journal |volume=5 |page=72 |doi=10.36950/manazir.2023.5.4 |hdl-access=free |hdl=1887/3728281}}</ref>]] گۆڕانکارییەکی گرنگ لە کارگێڕیدا لە ساڵی ١٣١٢دا ڕووی دا کاتێک وەزیرەکەی ئۆلجایتوو، سەعدەددین ساوجی بە تۆمەتی گەندەڵی دەستگیر کرا و لە ٢٠ی شوباتی ١٣١٢دا لەسێدارەدرا. زۆری پێنەچوو تاجەددین عەلی شا جێگەی گرتەوە، کە تا ساڵی ١٣٢٣ سەرکردایەتیی کارگێڕیی شارستانیی ئیلخانیی دەکرد. قوربانییەکی تری پاکتاوکردنەکە تاجەددین ئاواجی بوو، کە شوێنکەوتووی سەعدەددین بوو. ئۆلجایتوو دواجار [[گەمارۆدانی ڕەحبە|دوایین ھەڵمەتی دژی مەمالیکەکان دەست پێ کرد]]، کە تێیدا سەرکەوتوو نەبوو، ھەرچەندە باس لەوە دەکرێت کە بۆ ماوەیەکی کورت [[دیمەشق|دیمەشقی]] گرتووە.<ref name="Stevens">Stevens, John. ''The history of Persia...''</ref> ئەوکاتە بوو کە ئەمیرەکانی مەمالیک، فەرمانڕەوای پێشووی [[حەلەب]]—شەمسەددین قەرە سونقوور و فەرمانڕەوای [[تەرابلوس (لیبیا)|تەرابلوس]]—ئەلفەرام [[ناپاکی|ناپاکییان]] کرد و پەنایان بۆ ئۆلجایتوو برد. سەرەڕای داواکارییەکانی ڕادەستکردنەوە لەلایەن [[میسر|میسرەوە]]، ئیلخان قەرە سونقووری بە فەرمانڕەوایەتیی مەراغە و ئەلفەرامی بە [[ھەمەدان]] دیاری کرد.<ref name=":1" /> دواتر لە ١٧ی کانوونی دووەمی ١٣١٤دا ئۆڵجاتی—کچی [[ئەباقا خان]] درا بە قەرە سونقوور.<ref name=":0" /> سەردەمی دەسەڵاتی ئۆلجایتوو ھەروەھا بە ھەوڵێکی کورتخایەن بۆ داگیرکردنی [[حیجاز]] لەلایەن ئیلخانییەوە بەیاد دەھێنرێتەوە. حومەیدە ئیبن ئەبی نەمەی لە ساڵی ١٣١٥دا گەیشتە کۆشکی ئیلخانی، ئیلخان لای خۆیەوە سوپایەکی چەند ھەزار کەسی لە [[مەغۆل]] و عەرەب بە فەرماندەییی سەید تالیب ئەلدڵقەندی بۆ حومەیدە دابین کرد بۆ ئەوەی حیجاز بخاتە ژێر کۆنترۆڵی ئیلخانییەوە. بەڵام، کەمێک دوای ئەوەی ھێزەکان لە [[بەسرە]] تێپەڕین، ھەواڵی مردنی ئیلخانیان پێگەیشت، و بەشێکی زۆری سوپاکە ڕایان کرد. ئەوانی تریش – سێسەد مەغۆل و چوارسەد عەرەب – لەلایەن کۆمەڵێکی چوار ھەزار کەسی لە [[بەدەوییەکان]] بە سەرکردایەتیی محەممەد ئیبن عیسا لە ئازاری ١٣١٧دا تێکشکێنران.<ref>al-Najm Ibn Fahd, ''[[Öljaitü#CITEREF ithaf|Itḥāf al-wará]]'', 3/155–156</ref> == مردن == ئەو لە [[سوڵتانیە|سوڵتانییە]] لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٣١٦ کۆچی دوایی کرد،<ref name=":1" /> دوای ئەوەی بۆ ماوەی دوازدە ساڵ و نۆ مانگ فەرمانڕەوایەتیی کردبوو. دواتر، [[ڕەشیدەددین ھەمەدانی]] تۆمەتبارکرا بەوەی بووەتە ھۆی مردنی لە ڕێگەی ژەھراویکردنەوە و لەسێدارەدرا. [[ئەبوو سەعید بەھادرخان|ئەبوو سەعیدی]] کوڕی جێگەی ئۆلجایتووی گرتەوە. == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Öljaitü}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٢٨٢]] [[پۆل:مردووانی ١٣١٦]] qq1rfhbjk057l567fp3bujo8eoap03v 1613535 1613501 2026-07-30T17:02:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئێران|ئێران]] 1613535 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|محەممەد خودابەندە}}{{Infobox royalty|name=ئۆلجایتوو<br/>{{small|محەممەد خودابەندە}}|title=پاشای ئێرانزەمین<ref name=":0" /><br />([[پادشا]]ی خاکی ئێران)|image=Khan Oljaitu accepts Yuan ambassadors, as featured in Majma' al-Tavarikh (cropped) (cropped).jpg|caption=ئۆلجایتوو لەگەڵ باڵیۆزەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی یوان]] دانیشتووە، ١٤٣٨، «جامع التواریخ»|succession=[[ئیلخانی|ئیلخان]]|reign=٩ی تەممووزی ١٣٠٤ – ١٦ی کانوونی یەکەمی ١٣١٦|predecessor=[[غەزان خان]]|successor=[[ئەبوو سەعید بەھادرخان|ئەبوو سەعید]]|birth_date={{death date|١٢٨٢|٣|٢٤|df=y}}<ref>{{cite book |first=Linda |last=Komaroff |title=Beyond the Legacy of Genghis Khan |year=2012 |page=19 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-24340-8 }}</ref>|birth_place=لە نێوان [[سەرەخس]] و [[مەروو]]، [[خۆراسان]]، [[ئیلخانی]]|death_date={{death date and age|١٣١٦|١٢|١٦|١٢٨٢|٣|٢٤|df=y}}|death_place=[[سوڵتانیە|سوڵتانییە]]، [[ئیلخانی]]|spouse=حاجی خاتوون<br/>ئۆلتووزمیش خاتوون|issue=بەستام<br/>تایغوور<br/>سولەیمان شا<br/>ئەبولخەیر<br/>[[ئەبوو سەعید بەھادرخان|ئەبوو سەعید]]<br/>دۆڵاندی خاتوون<br/>ساتی بەگ<br/>سوڵتان خاتوون|house=|dynasty=[[ئیلخانی|ھۆلاکۆیی]]|father=[[ئەرغوون]]|mother=ئوورووک خاتوون|religion=[[بودیزم]] (تا ١٢٩١)<br/>[[مەسیحییەت]] (تا ١٢٩٥)<br/>[[ئیسلامی سوننە]] (تا ١٣١٠)<br/>[[ئیسلامی شیعە]] (تا کاتی مردنی){{sfn|Hope|2016|p=185}}|regnal_name=غەیاسەدین محەممەد خودابەندە ئۆلجایتوو سوڵتان|succession2=جێنشینی [[پارێزگای خۆراسان|خۆراسان]]|predecessor2=نیرون ئاغا|reign2=١٢٩٦ – ١٣٠٤|successor2=[[ئەبوو سەعید بەھادرخان|ئەبوو سەعید]]|coronation=١٩ی تەممووزی ١٣٠٤|burial_place=[[گومەدی سوڵتانییە]]}} '''ئۆلجایتوو'''، ھەروەھا ناسراو بە '''محەممەد خودابەندە''' (٢٤ی ئاداری ١٢٨٢ – ١٦ی کانوونی یەکەمی ١٣١٦)، ھەشتەمین فەرمانڕەوای [[ئیلخانی|خانەدانی ئیلخانی]] بوو لە ساڵی ١٣٠٤ تا ١٣١٦ لە [[تەورێز]]، [[ئێران]].<ref>{{cite book|last1=Morby|first1=John|url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780191780073.001.0001/acref-9780191780073-e-181|title=Dynasties of the World|date=18 September 2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-178007-3|language=en|chapter=Persia, Il-Khans of}}</ref> ناوی «ئۆلجایتوو» بە زمانی مەغۆلی بە واتای «موبارەک» دێت و ناوی کۆتاییی «خودابەندە» بە زمانی فارسی بە واتای «خزمەتکار/بەندەی خودا» دێت. ئەو کوڕی فەرمانڕەوای ئیلخان [[ئەرغوون]] بوو، برا و جێنشینی [[غەزان خان|مەحموود غازان]] (پێنجەمین جێنشینی چەنگیز خان)، و نەوەی دامەزرێنەری دەوڵەتی ئیلخانی [[ھۆلاکۆ خان]] بوو. == فەرمانڕەوایی == ئەو لە ٩ی تەممووزی ١٣٠٤ گەیشتە دەشتی ئووجان<ref>{{Cite journal |last=Tulibayeva |first=Zhuldyz M. |date=2018-06-26 |title=Mirza Ulugh Beg on the Chinggisids on the Throne of Iran: The Reigns of Öljaitü Khan and Abu Sa'id Bahadur Khan |url=http://goldhorde.ru/en/stati2018-2-12/ |journal=Golden Horde Review |language=en-US |volume=6 |issue=2 |pages=422–438 |doi=10.22378/2313-6197.2018-6-2.422-438 |access-date=2020-04-10 |doi-access=free}}</ref> و لە ١٩ی تەممووزی ١٣٠٤ تاجگوزاری بۆ کرا.<ref name=":1" /> ڕەشیدەددین نووسیویەتی کە ئەو ناوی ئۆلجایتووی لە دوای ئیمپراتۆری یووان [[تەیموور خان|ئۆلجایتوو تەیموور]] وەرگرتووە کە لە [[خانبالیق|دادوو]] لەسەر تەخت بوو. نازناوی فەرمیی تەواوی غەیاسەددین محەممەد خودابەندە ئۆلجایتوو سوڵتان بوو. لە کاتی دەستبەکاربوونیدا، چەندین کەسی لە پایەکاندا دەستنیشانکرد، وەک [[قوتلووشاھ]] بۆ پایەی فەرماندەی گشتیی سوپای ئیلخانی، [[ڕەشیدەددین ھەمەدانی]] و سەعدەددین ساوجی وەک وەزیرەکانی لە ٢٢ی تەممووزی ١٣٠٤. دەستنیشانکردنێکی تر ئەسیلەددین، کوڕی [[نەسیرەدین تووسی|نەسیرەددین تووسی]] بوو وەک جێنشینی باوکی بۆ سەرۆکایەتیی [[ڕوانگەی مەراغە]]. بڕیارێکی تری ڕامیاری وەرگرتنەوەی [[کرمان]] بوو لە [[قوتلووقخانییەکان|قوتلووقخانی]] [[قوتبەددین شا جیھان]] لە ٢١ی نیسانی ١٣٠٤. ئۆلجایتوو خەزوور و مامی خۆی ئیرینجینی وەک جێنشینی ئەنادۆڵ لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٣٠٥ دەستنیشانکرد. ئەو لە ھەمان ساڵدا پێشوازیی کرد لە باڵیۆزەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی یوان|خانەدانی یووان]] (١٩ی ئەیلوولی ١٣٠٥)، [[خاناتی چاگاتای]] و [[ھۆردی زێڕین]] (٨ی کانوونی یەکەمی ١٣٠٥)، و ئاشتییەکی ناوخۆییی مەغۆلەکانی دامەزراند.<ref name=":1" /> لە ساڵی ١٣٠٦دا ھەڵمەتێکی بۆ سەر [[ھەرات]] دژی فەرمانڕەوای [[خانەدانی کەرت|کەرتی]] فەخرەددین ئەنجامدا، بەڵام تەنیا بۆ ماوەیەکی کورت سەرکەوتوو بوو؛ ئەمیرەکەی، دانشمەند لە کاتی بۆسەیەکدا کوژرا. ئەو دووەم ھەڵمەتی سەربازیی خۆی لە حوزەیرانی ١٣٠٧ بەرەو [[پارێزگای گێڵان|گێڵان]] دەستی پێ کرد. ئەمە سەرکەوتوو بوو بەھۆی یەکگرتنی ھێزەکانی ئەمیرەکانی وەک [[سوتای]]، ئەسەن قوتلووق، [[ئیرینجین]]، سێڤینچ، [[چۆپان]]، تۆغان و موئمین. سەرەڕای سەرکەوتنی سەرەتایی، فەرماندەی گشتیی سوپاکەی [[قوتلووشاھ]] تێکشکێندرا و لە کاتی ھەڵمەتەکەدا کوژرا، کە ڕێگەی بۆ چۆپان خۆش کرد بۆ بەرزبوونەوەی پایەکان. دوای ئەمە، فەرمانی دا بە ھەڵمەتێکی تر دژی کەرتەکان، ئەمجارەیان لەلایەن بووجای کوڕی ئەمیر دانشمەندی کۆچکردوو فەرماندەییی دەکرا. بوجای دوای گەمارۆدانی لە ٥ی شوبات تا ٢٤ی حوزەیرانی ١٣٠٦ سەرکەوتوو بوو، و دواجار قەڵاکەی گرت. دەستەیەکی پسپۆڕی [[مەنجەنیق|مەنجەنیقی]] فڕەنسی ناسراون کە لەم فەتحەدا ھاوکاریی سوپای ئیلخانییان کردووە.<ref>Peter Jackson, ''The Mongols and the West'', p. 315.</ref> لە ساڵی ١٣٠٧دا، ڕاپەڕینێک لە [[کوردستان]] بە سەرکردایەتیی کەسێک بە ناوی مووسا سەری ھەڵدا، کە [[بانگەشە|بانگەشەی]] دەکرد کە [[مەھدی|مەھدییە]]. ڕاپەڕینەکە بەخێرایی تێکشکێندرا.<ref>{{Cite book|last=Peacock|first=A. C. S.|url=https://books.google.com/books?id=-qCsDwAAQBAJ|title=Islam, Literature and Society in Mongol Anatolia|date=2019-10-17|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-49936-1|pages=249|language=en}}</ref> ڕاپەڕینێکی تری ئایینی، ئەم جارەیان لەلایەن ١٠٫٠٠٠ مەسیحیی بەھێزەوە، لە ھەولێر سەری ھەڵدا. سەرەڕای ھەوڵە زۆرەکانی [[مار یەھبوڵڵای سێیەم|مار یەھبوڵڵا]] بۆ ڕێگریگرتن لەو چارەنووسە ناھەموارەی کە چاوەڕوان دەکرا، دواجار قەڵاکە دوای گەمارۆدانی لەلایەن سوپای ئیلخانی و چەکدارە [[ھۆز|ھۆزە]] کوردەکان لە ١ی تەممووزی ١٣١٠دا گیرا، و ھەموو بەرگریکاران کۆمەڵکوژکران، لەوانەش زۆرێک لە دانیشتووانە [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییەکانی]] بەشی خوارەوەی شارەکە.<ref>{{Cite book|last=Brill Online|url=http://www.brillonline.nl/subscriber/uid=3277/title_home?title_id=islam_islam|title=Encyclopaedia of Islam. Second edition Second edition|publisher=Brill Online.|location=Leiden|language=en|oclc=624382576}}{{Dead link|date=October 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> [[پەڕگە:Sultaniyya,_Friday_Mosque._Uljaytu,_1300s._François_Préault_in_1808.jpg|چەپ|وێنۆک|[[مزگەوتی هەینی (سوڵتانییە)|مزگەوتی ھەینیی سوڵتانییە]]، کە لەلایەن ئۆلجایتوو بونیاد نراوە. نموونەیەکی سەرەتاییی ئەگەریی [[مزگەوتی بیبی-خانم]]. فرانسوا پرێۆ لە ١٨٠٨.<ref>{{cite journal |last1=Paskaleva |first1=Elena |date=9 October 2023 |title=Samarqand's Congregational Mosque of Bibi Khanum as a Representation of Timurid Legitimacy and Rulership |url=https://www.researchgate.net/publication/374560120 |journal=Manazir Journal |volume=5 |page=72 |doi=10.36950/manazir.2023.5.4 |hdl-access=free |hdl=1887/3728281}}</ref>]] گۆڕانکارییەکی گرنگ لە کارگێڕیدا لە ساڵی ١٣١٢دا ڕووی دا کاتێک وەزیرەکەی ئۆلجایتوو، سەعدەددین ساوجی بە تۆمەتی گەندەڵی دەستگیر کرا و لە ٢٠ی شوباتی ١٣١٢دا لەسێدارەدرا. زۆری پێنەچوو تاجەددین عەلی شا جێگەی گرتەوە، کە تا ساڵی ١٣٢٣ سەرکردایەتیی کارگێڕیی شارستانیی ئیلخانیی دەکرد. قوربانییەکی تری پاکتاوکردنەکە تاجەددین ئاواجی بوو، کە شوێنکەوتووی سەعدەددین بوو. ئۆلجایتوو دواجار [[گەمارۆدانی ڕەحبە|دوایین ھەڵمەتی دژی مەمالیکەکان دەست پێ کرد]]، کە تێیدا سەرکەوتوو نەبوو، ھەرچەندە باس لەوە دەکرێت کە بۆ ماوەیەکی کورت [[دیمەشق|دیمەشقی]] گرتووە.<ref name="Stevens">Stevens, John. ''The history of Persia...''</ref> ئەوکاتە بوو کە ئەمیرەکانی مەمالیک، فەرمانڕەوای پێشووی [[حەلەب]]—شەمسەددین قەرە سونقوور و فەرمانڕەوای [[تەرابلوس (لیبیا)|تەرابلوس]]—ئەلفەرام [[ناپاکی|ناپاکییان]] کرد و پەنایان بۆ ئۆلجایتوو برد. سەرەڕای داواکارییەکانی ڕادەستکردنەوە لەلایەن [[میسر|میسرەوە]]، ئیلخان قەرە سونقووری بە فەرمانڕەوایەتیی مەراغە و ئەلفەرامی بە [[ھەمەدان]] دیاری کرد.<ref name=":1" /> دواتر لە ١٧ی کانوونی دووەمی ١٣١٤دا ئۆڵجاتی—کچی [[ئەباقا خان]] درا بە قەرە سونقوور.<ref name=":0" /> سەردەمی دەسەڵاتی ئۆلجایتوو ھەروەھا بە ھەوڵێکی کورتخایەن بۆ داگیرکردنی [[حیجاز]] لەلایەن ئیلخانییەوە بەیاد دەھێنرێتەوە. حومەیدە ئیبن ئەبی نەمەی لە ساڵی ١٣١٥دا گەیشتە کۆشکی ئیلخانی، ئیلخان لای خۆیەوە سوپایەکی چەند ھەزار کەسی لە [[مەغۆل]] و عەرەب بە فەرماندەییی سەید تالیب ئەلدڵقەندی بۆ حومەیدە دابین کرد بۆ ئەوەی حیجاز بخاتە ژێر کۆنترۆڵی ئیلخانییەوە. بەڵام، کەمێک دوای ئەوەی ھێزەکان لە [[بەسرە]] تێپەڕین، ھەواڵی مردنی ئیلخانیان پێگەیشت، و بەشێکی زۆری سوپاکە ڕایان کرد. ئەوانی تریش – سێسەد مەغۆل و چوارسەد عەرەب – لەلایەن کۆمەڵێکی چوار ھەزار کەسی لە [[بەدەوییەکان]] بە سەرکردایەتیی محەممەد ئیبن عیسا لە ئازاری ١٣١٧دا تێکشکێنران.<ref>al-Najm Ibn Fahd, ''[[Öljaitü#CITEREF ithaf|Itḥāf al-wará]]'', 3/155–156</ref> == مردن == ئەو لە [[سوڵتانیە|سوڵتانییە]] لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٣١٦ کۆچی دوایی کرد،<ref name=":1" /> دوای ئەوەی بۆ ماوەی دوازدە ساڵ و نۆ مانگ فەرمانڕەوایەتیی کردبوو. دواتر، [[ڕەشیدەددین ھەمەدانی]] تۆمەتبارکرا بەوەی بووەتە ھۆی مردنی لە ڕێگەی ژەھراویکردنەوە و لەسێدارەدرا. [[ئەبوو سەعید بەھادرخان|ئەبوو سەعیدی]] کوڕی جێگەی ئۆلجایتووی گرتەوە. == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Öljaitü}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٢٨٢]] [[پۆل:مردووانی ١٣١٦]] 8eqkup64czyzxzya2nqkvwnquzq2555 1613644 1613535 2026-07-31T02:00:01Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1613644 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|محەممەد خودابەندە}}{{Infobox royalty|name=ئۆلجایتوو<br/>{{small|محەممەد خودابەندە}}|title=پاشای ئێرانزەمین<ref name=":0" /><br />([[پادشا]]ی خاکی ئێران)|image=Khan Oljaitu accepts Yuan ambassadors, as featured in Majma' al-Tavarikh (cropped) (cropped).jpg|caption=ئۆلجایتوو لەگەڵ باڵیۆزەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی یوان]] دانیشتووە، ١٤٣٨، «جامع التواریخ»|succession=[[ئیلخانی|ئیلخان]]|reign=٩ی تەممووزی ١٣٠٤ – ١٦ی کانوونی یەکەمی ١٣١٦|predecessor=[[غەزان خان]]|successor=[[ئەبوو سەعید بەھادرخان|ئەبوو سەعید]]|birth_date={{death date|١٢٨٢|٣|٢٤|df=y}}<ref>{{cite book |first=Linda |last=Komaroff |title=Beyond the Legacy of Genghis Khan |year=2012 |page=19 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-24340-8 }}</ref>|birth_place=لە نێوان [[سەرەخس]] و [[مەروو]]، [[خۆراسان]]، [[ئیلخانی]]|death_date={{death date and age|١٣١٦|١٢|١٦|١٢٨٢|٣|٢٤|df=y}}|death_place=[[سوڵتانیە|سوڵتانییە]]، [[ئیلخانی]]|spouse=حاجی خاتوون<br/>ئۆلتووزمیش خاتوون|issue=بەستام<br/>تایغوور<br/>سولەیمان شا<br/>ئەبولخەیر<br/>[[ئەبوو سەعید بەھادرخان|ئەبوو سەعید]]<br/>دۆڵاندی خاتوون<br/>ساتی بەگ<br/>سوڵتان خاتوون|house=|dynasty=[[ئیلخانی|ھۆلاکۆیی]]|father=[[ئەرغوون]]|mother=ئوورووک خاتوون|religion=[[بودیزم]] (تا ١٢٩١)<br/>[[مەسیحییەت]] (تا ١٢٩٥)<br/>[[ئیسلامی سوننە]] (تا ١٣١٠)<br/>[[ئیسلامی شیعە]] (تا کاتی مردنی){{sfn|Hope|2016|p=185}}|regnal_name=غەیاسەدین محەممەد خودابەندە ئۆلجایتوو سوڵتان|succession2=جێنشینی [[پارێزگای خۆراسان|خۆراسان]]|predecessor2=نیرون ئاغا|reign2=١٢٩٦ – ١٣٠٤|successor2=[[ئەبوو سەعید بەھادرخان|ئەبوو سەعید]]|coronation=١٩ی تەممووزی ١٣٠٤|burial_place=[[گومەدی سوڵتانییە]]}} '''ئۆلجایتوو'''، ھەروەھا ناسراو بە '''محەممەد خودابەندە''' (٢٤ی ئاداری ١٢٨٢ – ١٦ی کانوونی یەکەمی ١٣١٦)، ھەشتەمین فەرمانڕەوای [[ئیلخانی|خانەدانی ئیلخانی]] بوو لە ساڵی ١٣٠٤ تا ١٣١٦ لە [[تەورێز]]، [[ئێران]].<ref>{{cite book|last1=Morby|first1=John|url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780191780073.001.0001/acref-9780191780073-e-181|title=Dynasties of the World|date=18 September 2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-178007-3|language=en|chapter=Persia, Il-Khans of}}</ref> ناوی «ئۆلجایتوو» بە زمانی مەغۆلی بە واتای «موبارەک» دێت و ناوی کۆتاییی «خودابەندە» بە زمانی فارسی بە واتای «خزمەتکار/بەندەی خودا» دێت. ئەو کوڕی فەرمانڕەوای ئیلخان [[ئەرغوون]] بوو، برا و جێنشینی [[غەزان خان|مەحموود غازان]] (پێنجەمین جێنشینی چەنگیز خان)، و نەوەی دامەزرێنەری دەوڵەتی ئیلخانی [[ھۆلاکۆ خان]] بوو. == فەرمانڕەوایی == ئەو لە ٩ی تەممووزی ١٣٠٤ گەیشتە دەشتی ئووجان<ref>{{Cite journal |last=Tulibayeva |first=Zhuldyz M. |date=2018-06-26 |title=Mirza Ulugh Beg on the Chinggisids on the Throne of Iran: The Reigns of Öljaitü Khan and Abu Sa'id Bahadur Khan |url=http://goldhorde.ru/en/stati2018-2-12/ |journal=Golden Horde Review |language=en-US |volume=6 |issue=2 |pages=422–438 |doi=10.22378/2313-6197.2018-6-2.422-438 |access-date=2020-04-10 |doi-access=free}}</ref> و لە ١٩ی تەممووزی ١٣٠٤ تاجگوزاری بۆ کرا.<ref name=":1" /> ڕەشیدەددین نووسیویەتی کە ئەو ناوی ئۆلجایتووی لە دوای ئیمپراتۆری یووان [[تەیموور خان|ئۆلجایتوو تەیموور]] وەرگرتووە کە لە [[خانبالیق|دادوو]] لەسەر تەخت بوو. نازناوی فەرمیی تەواوی غەیاسەددین محەممەد خودابەندە ئۆلجایتوو سوڵتان بوو. لە کاتی دەستبەکاربوونیدا، چەندین کەسی لە پایەکاندا دەستنیشانکرد، وەک [[قوتلووشاھ]] بۆ پایەی فەرماندەی گشتیی سوپای ئیلخانی، [[ڕەشیدەددین ھەمەدانی]] و سەعدەددین ساوجی وەک وەزیرەکانی لە ٢٢ی تەممووزی ١٣٠٤. دەستنیشانکردنێکی تر ئەسیلەددین، کوڕی [[نەسیرەدین تووسی|نەسیرەددین تووسی]] بوو وەک جێنشینی باوکی بۆ سەرۆکایەتیی [[ڕوانگەی مەراغە]]. بڕیارێکی تری ڕامیاری وەرگرتنەوەی [[کرمان]] بوو لە [[قوتلووقخانییەکان|قوتلووقخانی]] [[قوتبەددین شا جیھان]] لە ٢١ی نیسانی ١٣٠٤. ئۆلجایتوو خەزوور و مامی خۆی ئیرینجینی وەک جێنشینی ئەنادۆڵ لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٣٠٥ دەستنیشانکرد. ئەو لە ھەمان ساڵدا پێشوازیی کرد لە باڵیۆزەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی یوان|خانەدانی یووان]] (١٩ی ئەیلوولی ١٣٠٥)، [[خاناتی چاگاتای]] و [[ھۆردی زێڕین]] (٨ی کانوونی یەکەمی ١٣٠٥)، و ئاشتییەکی ناوخۆییی مەغۆلەکانی دامەزراند.<ref name=":1" /> لە ساڵی ١٣٠٦دا ھەڵمەتێکی بۆ سەر [[ھەرات]] دژی فەرمانڕەوای [[خانەدانی کەرت|کەرتی]] فەخرەددین ئەنجامدا، بەڵام تەنیا بۆ ماوەیەکی کورت سەرکەوتوو بوو؛ ئەمیرەکەی، دانشمەند لە کاتی بۆسەیەکدا کوژرا. ئەو دووەم ھەڵمەتی سەربازیی خۆی لە حوزەیرانی ١٣٠٧ بەرەو [[پارێزگای گێڵان|گێڵان]] دەستی پێ کرد. ئەمە سەرکەوتوو بوو بەھۆی یەکگرتنی ھێزەکانی ئەمیرەکانی وەک [[سوتای]]، ئەسەن قوتلووق، [[ئیرینجین]]، سێڤینچ، [[چۆپان]]، تۆغان و موئمین. سەرەڕای سەرکەوتنی سەرەتایی، فەرماندەی گشتیی سوپاکەی [[قوتلووشاھ]] تێکشکێندرا و لە کاتی ھەڵمەتەکەدا کوژرا، کە ڕێگەی بۆ چۆپان خۆش کرد بۆ بەرزبوونەوەی پایەکان. دوای ئەمە، فەرمانی دا بە ھەڵمەتێکی تر دژی کەرتەکان، ئەمجارەیان لەلایەن بووجای کوڕی ئەمیر دانشمەندی کۆچکردوو فەرماندەییی دەکرا. بوجای دوای گەمارۆدانی لە ٥ی شوبات تا ٢٤ی حوزەیرانی ١٣٠٦ سەرکەوتوو بوو، و دواجار قەڵاکەی گرت. دەستەیەکی پسپۆڕی [[مەنجەنیق|مەنجەنیقی]] فڕەنسی ناسراون کە لەم فەتحەدا ھاوکاریی سوپای ئیلخانییان کردووە.<ref>Peter Jackson, ''The Mongols and the West'', p. 315.</ref> لە ساڵی ١٣٠٧دا، ڕاپەڕینێک لە [[کوردستان]] بە سەرکردایەتیی کەسێک بە ناوی مووسا سەری ھەڵدا، کە [[بانگەشە|بانگەشەی]] دەکرد کە [[مەھدی|مەھدییە]]. ڕاپەڕینەکە بەخێرایی تێکشکێندرا.<ref>{{Cite book|last=Peacock|first=A. C. S.|url=https://books.google.com/books?id=-qCsDwAAQBAJ|title=Islam, Literature and Society in Mongol Anatolia|date=2019-10-17|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-49936-1|pages=249|language=en}}</ref> ڕاپەڕینێکی تری ئایینی، ئەم جارەیان لەلایەن ١٠٫٠٠٠ مەسیحیی بەھێزەوە، لە ھەولێر سەری ھەڵدا. سەرەڕای ھەوڵە زۆرەکانی [[مار یەھبوڵڵای سێیەم|مار یەھبوڵڵا]] بۆ ڕێگریگرتن لەو چارەنووسە ناھەموارەی کە چاوەڕوان دەکرا، دواجار قەڵاکە دوای گەمارۆدانی لەلایەن سوپای ئیلخانی و چەکدارە [[ھۆز|ھۆزە]] کوردەکان لە ١ی تەممووزی ١٣١٠دا گیرا، و ھەموو بەرگریکاران کۆمەڵکوژکران، لەوانەش زۆرێک لە دانیشتووانە [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییەکانی]] بەشی خوارەوەی شارەکە.<ref>{{Cite book|last=Brill Online|url=http://www.brillonline.nl/subscriber/uid=3277/title_home?title_id=islam_islam|title=Encyclopaedia of Islam. Second edition Second edition|publisher=Brill Online.|location=Leiden|language=en|oclc=624382576|access-date=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|archive-date= ٩ی نیسانی ٢٠٢٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20260409175740/https://www.brillonline.nl/subscriber/uid%3D3277/title_home%3Ftitle_id%3Dislam_islam|url-status=dead}}</ref> [[پەڕگە:Sultaniyya,_Friday_Mosque._Uljaytu,_1300s._François_Préault_in_1808.jpg|چەپ|وێنۆک|[[مزگەوتی هەینی (سوڵتانییە)|مزگەوتی ھەینیی سوڵتانییە]]، کە لەلایەن ئۆلجایتوو بونیاد نراوە. نموونەیەکی سەرەتاییی ئەگەریی [[مزگەوتی بیبی-خانم]]. فرانسوا پرێۆ لە ١٨٠٨.<ref>{{cite journal |last1=Paskaleva |first1=Elena |date=9 October 2023 |title=Samarqand's Congregational Mosque of Bibi Khanum as a Representation of Timurid Legitimacy and Rulership |url=https://www.researchgate.net/publication/374560120 |journal=Manazir Journal |volume=5 |page=72 |doi=10.36950/manazir.2023.5.4 |hdl-access=free |hdl=1887/3728281}}</ref>]] گۆڕانکارییەکی گرنگ لە کارگێڕیدا لە ساڵی ١٣١٢دا ڕووی دا کاتێک وەزیرەکەی ئۆلجایتوو، سەعدەددین ساوجی بە تۆمەتی گەندەڵی دەستگیر کرا و لە ٢٠ی شوباتی ١٣١٢دا لەسێدارەدرا. زۆری پێنەچوو تاجەددین عەلی شا جێگەی گرتەوە، کە تا ساڵی ١٣٢٣ سەرکردایەتیی کارگێڕیی شارستانیی ئیلخانیی دەکرد. قوربانییەکی تری پاکتاوکردنەکە تاجەددین ئاواجی بوو، کە شوێنکەوتووی سەعدەددین بوو. ئۆلجایتوو دواجار [[گەمارۆدانی ڕەحبە|دوایین ھەڵمەتی دژی مەمالیکەکان دەست پێ کرد]]، کە تێیدا سەرکەوتوو نەبوو، ھەرچەندە باس لەوە دەکرێت کە بۆ ماوەیەکی کورت [[دیمەشق|دیمەشقی]] گرتووە.<ref name="Stevens">Stevens, John. ''The history of Persia...''</ref> ئەوکاتە بوو کە ئەمیرەکانی مەمالیک، فەرمانڕەوای پێشووی [[حەلەب]]—شەمسەددین قەرە سونقوور و فەرمانڕەوای [[تەرابلوس (لیبیا)|تەرابلوس]]—ئەلفەرام [[ناپاکی|ناپاکییان]] کرد و پەنایان بۆ ئۆلجایتوو برد. سەرەڕای داواکارییەکانی ڕادەستکردنەوە لەلایەن [[میسر|میسرەوە]]، ئیلخان قەرە سونقووری بە فەرمانڕەوایەتیی مەراغە و ئەلفەرامی بە [[ھەمەدان]] دیاری کرد.<ref name=":1" /> دواتر لە ١٧ی کانوونی دووەمی ١٣١٤دا ئۆڵجاتی—کچی [[ئەباقا خان]] درا بە قەرە سونقوور.<ref name=":0" /> سەردەمی دەسەڵاتی ئۆلجایتوو ھەروەھا بە ھەوڵێکی کورتخایەن بۆ داگیرکردنی [[حیجاز]] لەلایەن ئیلخانییەوە بەیاد دەھێنرێتەوە. حومەیدە ئیبن ئەبی نەمەی لە ساڵی ١٣١٥دا گەیشتە کۆشکی ئیلخانی، ئیلخان لای خۆیەوە سوپایەکی چەند ھەزار کەسی لە [[مەغۆل]] و عەرەب بە فەرماندەییی سەید تالیب ئەلدڵقەندی بۆ حومەیدە دابین کرد بۆ ئەوەی حیجاز بخاتە ژێر کۆنترۆڵی ئیلخانییەوە. بەڵام، کەمێک دوای ئەوەی ھێزەکان لە [[بەسرە]] تێپەڕین، ھەواڵی مردنی ئیلخانیان پێگەیشت، و بەشێکی زۆری سوپاکە ڕایان کرد. ئەوانی تریش – سێسەد مەغۆل و چوارسەد عەرەب – لەلایەن کۆمەڵێکی چوار ھەزار کەسی لە [[بەدەوییەکان]] بە سەرکردایەتیی محەممەد ئیبن عیسا لە ئازاری ١٣١٧دا تێکشکێنران.<ref>al-Najm Ibn Fahd, ''[[Öljaitü#CITEREF ithaf|Itḥāf al-wará]]'', 3/155–156</ref> == مردن == ئەو لە [[سوڵتانیە|سوڵتانییە]] لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٣١٦ کۆچی دوایی کرد،<ref name=":1" /> دوای ئەوەی بۆ ماوەی دوازدە ساڵ و نۆ مانگ فەرمانڕەوایەتیی کردبوو. دواتر، [[ڕەشیدەددین ھەمەدانی]] تۆمەتبارکرا بەوەی بووەتە ھۆی مردنی لە ڕێگەی ژەھراویکردنەوە و لەسێدارەدرا. [[ئەبوو سەعید بەھادرخان|ئەبوو سەعیدی]] کوڕی جێگەی ئۆلجایتووی گرتەوە. == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Öljaitü}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٢٨٢]] [[پۆل:مردووانی ١٣١٦]] 82z0j2hi9h546arov6v4jaopmlsrlal 0 299614 1613500 2026-07-30T16:01:45Z Ari Qasm 57423 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1363942532|Malik]]» 1613500 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:'מלך_אמון'_כת"י_לייפציג_B.H._3_עמוד_144א.jpg|وێنۆک| لاپەڕەیەک لە کتێبی [[ڕوش ھەشانا]]، لەگەڵ وشەی {{Script/Hebrew|מלך}} «مەلیک» بە زمانی عیبری کە بەگەورەیی و بە ڕەنگی سوور نووسراوە]] مەلیک ( {{Langx|phn|𐤌𐤋𐤊}}؛ {{Langx|he|מֶלֶךְ}}؛ {{Langx|ar|مَلِڬٌ}}) زاراوەیەکی [[زمانە سامییەکان|سامییە]] کە واتادەری وشەی «[[پاشا|پادشا]]»یە. وەشانی مێینەی مەلیک «'''مەلیکە'''»یە ({{Langx|he|[[wikt:מלכה#Hebrew|מַלְכָּה]]}}؛ {{Langx|ar|ملکة}})، واتادەری «شاژن». ناوی مەلیک لە بنەڕەتدا لە نێوان قسەکەرانی جۆراوجۆری سامیی پێش عەرەب و غەیرە موسڵمان وەک [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییە]] ڕەسەنەکانی [[عێراق]] و [[ئەمووری|ئەموورییەکان]] و [[جوو|جوولەکەکان]] و [[ئارامییەکان]] و ماندەیییەکان و نەتەوەکانی دیکەی [[زمانی سوریانی|سوریانی زمان]] و [[عەرەب|عەرەبەکانی]] پێش ئیسلام دەدۆزرێتەوە. مەلیک ھەروەھا یەکێکە لە ناوەکانی [[خوا لە ئیسلامدا]] (أَسْمَاءُ اللَّەِ الحُسْنى)؛ {{قورئان|حشر|٢٣}} == سەرچاوەکان == [[پۆل:ناوە پیرۆزەکانی خوا لە ئیسلامدا]] [[پۆل:نازناوی خانەدانەکان]] [[پۆل:پلەکانی سەربازی]] [[پۆل:سەرۆکی دەوڵەتەکان]] [[پۆل:دەرەبەگایەتی]] [[پۆل:نازناوە شاھانەکان]] ngk7m1y4xpky6q5f8ukxelwfbdgvwvq 1613505 1613500 2026-07-30T16:04:22Z Ari Qasm 57423 1613505 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:'מלך_אמון'_כת"י_לייפציג_B.H._3_עמוד_144א.jpg|وێنۆک| لاپەڕەیەک لە کتێبی [[ڕوش ھەشانا]]، لەگەڵ وشەی {{Script/Hebrew|מלך}} «مەلیک» بە زمانی عیبری کە بەگەورەیی و بە ڕەنگی سوور نووسراوە]] مەلیک ( {{Langx|phn|𐤌𐤋𐤊}}؛ {{Langx|he|מֶלֶךְ}}؛ {{Langx|ar|مَلِڬٌ}}) زاراوەیەکی [[زمانە سامییەکان|سامییە]] کە واتادەری وشەی «[[پاشا|پادشا]]»یە. وەشانی مێینەی مەلیک «'''مەلیکە'''»یە ({{Langx|he|[[wikt:מלכה#Hebrew|מַלְכָּה]]}}؛ {{Langx|ar|مَلِکَةٌ}})، واتادەری «شاژن». ناوی مەلیک لە بنەڕەتدا لە نێوان قسەکەرانی جۆراوجۆری سامیی پێش عەرەب و غەیرە موسڵمان وەک [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییە]] ڕەسەنەکانی [[عێراق]] و [[ئەمووری|ئەموورییەکان]] و [[جوو|جوولەکەکان]] و [[ئارامییەکان]] و ماندەیییەکان و نەتەوەکانی دیکەی [[زمانی سوریانی|سوریانی زمان]] و [[عەرەب|عەرەبەکانی]] پێش ئیسلام دەدۆزرێتەوە. مەلیک ھەروەھا یەکێکە لە ناوەکانی [[خوا لە ئیسلامدا]] (أَسْمَاءُ اللَّەِ الحُسْنى)؛ {{قورئان|حشر|٢٣}}. == سەرچاوەکان == <references /> [[پۆل:ناوە پیرۆزەکانی خوا لە ئیسلامدا]] [[پۆل:نازناوی خانەدانەکان]] [[پۆل:پلەکانی سەربازی]] [[پۆل:سەرۆکی دەوڵەتەکان]] [[پۆل:دەرەبەگایەتی]] [[پۆل:نازناوە شاھانەکان]] o0lor50do18ual63yhev0b3azwj1p0p 1613534 1613505 2026-07-30T17:01:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:ھیندستان|ھیندستان]] 1613534 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:'מלך_אמון'_כת"י_לייפציג_B.H._3_עמוד_144א.jpg|وێنۆک| لاپەڕەیەک لە کتێبی [[ڕوش ھەشانا]]، لەگەڵ وشەی {{Script/Hebrew|מלך}} «مەلیک» بە زمانی عیبری کە بەگەورەیی و بە ڕەنگی سوور نووسراوە]] مەلیک ( {{Langx|phn|𐤌𐤋𐤊}}؛ {{Langx|he|מֶלֶךְ}}؛ {{Langx|ar|مَلِڬٌ}}) زاراوەیەکی [[زمانە سامییەکان|سامییە]] کە واتادەری وشەی «[[پاشا|پادشا]]»یە. وەشانی مێینەی مەلیک «'''مەلیکە'''»یە ({{Langx|he|[[wikt:מלכה#Hebrew|מַלְכָּה]]}}؛ {{Langx|ar|مَلِکَةٌ}})، واتادەری «شاژن». ناوی مەلیک لە بنەڕەتدا لە نێوان قسەکەرانی جۆراوجۆری سامیی پێش عەرەب و غەیرە موسڵمان وەک [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییە]] ڕەسەنەکانی [[عێراق]] و [[ئەمووری|ئەموورییەکان]] و [[جوو|جوولەکەکان]] و [[ئارامییەکان]] و ماندەیییەکان و نەتەوەکانی دیکەی [[زمانی سوریانی|سوریانی زمان]] و [[عەرەب|عەرەبەکانی]] پێش ئیسلام دەدۆزرێتەوە. مەلیک ھەروەھا یەکێکە لە ناوەکانی [[خوا لە ئیسلامدا]] (أَسْمَاءُ اللَّەِ الحُسْنى)؛ {{قورئان|حشر|٢٣}}. == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ھیندستان}} [[پۆل:ناوە پیرۆزەکانی خوا لە ئیسلامدا]] [[پۆل:نازناوی خانەدانەکان]] [[پۆل:پلەکانی سەربازی]] [[پۆل:سەرۆکی دەوڵەتەکان]] [[پۆل:دەرەبەگایەتی]] [[پۆل:نازناوە شاھانەکان]] m00ypf0k5ddpdd0zpv0pb67m0ynnc7r 1613581 1613534 2026-07-30T20:01:58Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1613581 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:'מלך_אמון'_כת"י_לייפציג_B.H._3_עמוד_144א.jpg|وێنۆک| لاپەڕەیەک لە کتێبی [[ڕوش ھەشانا]]، لەگەڵ وشەی {{Script/Hebrew|מלך}} «مەلیک» بە زمانی عیبری کە بەگەورەیی و بە ڕەنگی سوور نووسراوە]] مەلیک ( {{Langx|phn|𐤌𐤋𐤊}}؛ {{Langx|he|מֶלֶךְ}}؛ {{Langx|ar|مَلِڬٌ}}) زاراوەیەکی [[زمانە سامییەکان|سامییە]] کە واتادەری وشەی «[[پاشا|پادشا]]»یە. وەشانی مێینەی مەلیک «'''مەلیکە'''»یە ({{Langx|he|[[wikt:מלכה#Hebrew|מַלְכָּה]]}}؛ {{Langx|ar|مَلِکَةٌ}})، واتادەری «شاژن». ناوی مەلیک لە بنەڕەتدا لە نێوان قسەکەرانی جۆراوجۆری سامیی پێش عەرەب و غەیرە موسڵمان وەک [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییە]] ڕەسەنەکانی [[عێراق]] و [[ئەمووری|ئەموورییەکان]] و [[جوو|جوولەکەکان]] و [[ئارامییەکان]] و ماندەیییەکان و نەتەوەکانی دیکەی [[زمانی سوریانی|سوریانی زمان]] و [[عەرەب|عەرەبەکانی]] پێش ئیسلام دەدۆزرێتەوە. مەلیک ھەروەھا یەکێکە لە ناوەکانی [[خوا لە ئیسلامدا]] (أَسْمَاءُ اللَّەِ الحُسْنى)؛ {{قورئان|حشر|٢٣}}. == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ھیندستان}} [[پۆل:ناوە پیرۆزەکانی خوا لە ئیسلامدا]] [[پۆل:نازناوی خانەدانەکان]] [[پۆل:پلەکانی سەربازی]] [[پۆل:سەرۆکی دەوڵەتەکان]] [[پۆل:دەرەبەگایەتی]] [[پۆل:نازناوە شاھانەکان]] d13savgfxqyr15u18kum02v5jje02mf 0 299615 1613516 2026-07-30T16:39:12Z Ari Qasm 57423 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:fa:Special:Redirect/revision/39037667|یهب‌الله سوم]]» 1613516 wikitext text/x-wiki {{Infobox Christian leader|type=قەشە|honorific_prefix=[[مار (ناونیشان)|مار]]|name=یەھبالاھای سێیەم|title=کاتۆلیکۆس-پاتریارکی [[کڵێسای ڕۆژھەڵات]]|image=Ricoldo de Montecroce et les Nestoriens.jpeg|image_size=|alt=|caption=وێنایەکی بچووکراوەی سەدەی ١٥ کە [[ڕیکۆلدۆ دا مۆنتی دی کرۆچی]] لە ئامادەبوونی لای یەھبالاھای سێیەم نیشان دەدات|church=[[کڵێسای ڕۆژھەڵات]]|see=[[پارێزگای پاتریارکیی سێلووسیا-تیسفۆن|سێلووسیا-تیسفۆن]]|elected=تشرینی دووەمی ١٢٨١|term_start=٢١ی تشرینی دووەمی ١٢٨١|term_end=١٣ی تشرینی دووەمی ١٣١٧|predecessor=[[دێنھای یەکەم]]|successor=[[تیمۆتیی دووەمی سێلووسیا-تیسفۆن|تیمۆتیی دووەم]]|other_post=مێترۆپۆلیتانی [[کڵێسای ڕۆژھەڵات لە چین#خانەدانی یووان|کاتای و ئۆنگ]]|ordination=|ordained_by=|consecration=١٢٧٩|consecrated_by=دێنھای یەکەم|birth_name=مارکۆس|birth_date={{circa}} ١٢٤٥|birth_place=[[کۆشانگ]]، [[ئۆنگوود]]|death_date=١٣ی تشرینی دووەمی ١٣١٧|death_place=[[مەراغە]]، [[ئیلخانی]]|buried=|resting_place_coordinates=|denomination=[[کڵێسای ڕۆژھەڵات]]|residence=[[مەراغە]]، [[ئیلخانی]]}} '''یەھبوڵڵای سێیەم''' ({{بە ئینگلیزی|Yahballaha III}}؛ ١٢٤٥ {{Circa}} – ١٣ی تشرینی دووەمی ١٣١٧) [[قەشە|قەشەیەکی]] خەڵکی [[ئۆنگوت]] بووە. لە ساڵی ١٢٨١ تا ١٣١٧ سەرۆکایەتیی کەنیسەی ڕۆژھەڵاتی کردووە لە کاتی [[چەوساندنەوەی مەسیحییەکان]] لە سەردەمی [[غەزان خان]] و جێنشینەکەی [[محەممەد خودابەندە ئۆلجایتوو]]. ئەو یەکەمایەتی قەشەی ڕۆما ([[پاپا]])ی قبوڵ کرد و ھەوڵی دا کەنیسەی ڕۆژھەڵات لەگەڵ کەنیسەی ڕۆما یەکبخات، ھەوڵێک کە لەلایەن قەشەکانی نەستوورییەوە ڕەتکرایەوە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٢٤٥]] [[پۆل:مردووانی ١٣١٧]] 2ijjlj71je2xrumm8pcziu7nlye8ra7 1613584 1613516 2026-07-30T20:02:18Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1613584 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{Infobox Christian leader|type=قەشە|honorific_prefix=[[مار (ناونیشان)|مار]]|name=یەھبالاھای سێیەم|title=کاتۆلیکۆس-پاتریارکی [[کڵێسای ڕۆژھەڵات]]|image=Ricoldo de Montecroce et les Nestoriens.jpeg|image_size=|alt=|caption=وێنایەکی بچووکراوەی سەدەی ١٥ کە [[ڕیکۆلدۆ دا مۆنتی دی کرۆچی]] لە ئامادەبوونی لای یەھبالاھای سێیەم نیشان دەدات|church=[[کڵێسای ڕۆژھەڵات]]|see=[[پارێزگای پاتریارکیی سێلووسیا-تیسفۆن|سێلووسیا-تیسفۆن]]|elected=تشرینی دووەمی ١٢٨١|term_start=٢١ی تشرینی دووەمی ١٢٨١|term_end=١٣ی تشرینی دووەمی ١٣١٧|predecessor=[[دێنھای یەکەم]]|successor=[[تیمۆتیی دووەمی سێلووسیا-تیسفۆن|تیمۆتیی دووەم]]|other_post=مێترۆپۆلیتانی [[کڵێسای ڕۆژھەڵات لە چین#خانەدانی یووان|کاتای و ئۆنگ]]|ordination=|ordained_by=|consecration=١٢٧٩|consecrated_by=دێنھای یەکەم|birth_name=مارکۆس|birth_date={{circa}} ١٢٤٥|birth_place=[[کۆشانگ]]، [[ئۆنگوود]]|death_date=١٣ی تشرینی دووەمی ١٣١٧|death_place=[[مەراغە]]، [[ئیلخانی]]|buried=|resting_place_coordinates=|denomination=[[کڵێسای ڕۆژھەڵات]]|residence=[[مەراغە]]، [[ئیلخانی]]}} '''یەھبوڵڵای سێیەم''' ({{بە ئینگلیزی|Yahballaha III}}؛ ١٢٤٥ {{Circa}} – ١٣ی تشرینی دووەمی ١٣١٧) [[قەشە|قەشەیەکی]] خەڵکی [[ئۆنگوت]] بووە. لە ساڵی ١٢٨١ تا ١٣١٧ سەرۆکایەتیی کەنیسەی ڕۆژھەڵاتی کردووە لە کاتی [[چەوساندنەوەی مەسیحییەکان]] لە سەردەمی [[غەزان خان]] و جێنشینەکەی [[محەممەد خودابەندە ئۆلجایتوو]]. ئەو یەکەمایەتی قەشەی ڕۆما ([[پاپا]])ی قبوڵ کرد و ھەوڵی دا کەنیسەی ڕۆژھەڵات لەگەڵ کەنیسەی ڕۆما یەکبخات، ھەوڵێک کە لەلایەن قەشەکانی نەستوورییەوە ڕەتکرایەوە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٢٤٥]] [[پۆل:مردووانی ١٣١٧]] lgbj41acet2fgulnqhvy4a4ju48n9iw 4 299616 1613523 2026-07-30T16:47:53Z Ari Qasm 57423 پەڕەی دروست کرد بە «'''گەمارۆدانی ھەولێر''' گەمارۆدانێکی سەربازی بوو لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل|مەغۆلەکانەوە]] کە لە ساڵی ١٢٥٨ ڕوویدا. گەمارۆدانی شاری [[ھەولێر]] ھاوکات بوو لەگەڵ [[گەمارۆدانی بەغدا (١٢٥٨)|گەمارۆدانی بەغدا]] لەلایەن مەغۆلەکانەوە بە سەرکردایەتیی ھۆلا...»ەوە 1613523 wikitext text/x-wiki '''گەمارۆدانی ھەولێر''' گەمارۆدانێکی سەربازی بوو لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل|مەغۆلەکانەوە]] کە لە ساڵی ١٢٥٨ ڕوویدا. گەمارۆدانی شاری [[ھەولێر]] ھاوکات بوو لەگەڵ [[گەمارۆدانی بەغدا (١٢٥٨)|گەمارۆدانی بەغدا]] لەلایەن مەغۆلەکانەوە بە سەرکردایەتیی [[ھۆلاکۆ خان]] لە ساڵی ١٢٥٨. کاتێک [[ھۆلاکۆ خان]] لە ھەمان ساڵدا لەشکرێکی بە سەرکردایەتیی ئەرقیۆ نۆیان ناردە سەر شاری ھەولێر و [[قەڵای ھەولێر|قەڵاکەی]] و ئەرکی گرتنی شارەکەی بە ئەرقیۆ دا. گەمارۆدانی شارەکە دەستی پێکرد، ئەرقیۆ و سوپای مەغۆلەکان گەمارۆی شارەکەیان دا و سەربازگە کوردییەکانی ناو قەڵای ھەولێر بەتوندی بەرگرییان کرد لە بەرامبەر ھێزی مەغۆلەکان. لە ھەوڵێکدا، بۆ دوورکەوتنەوە لە شەڕ و پێکدادان، حاکمی ھەولێر، تاجەددین سەڵایا، حاکم و نوێنەری خەلیفە بوو لە [[ھەولێر]]}} ملکەچیی خۆی بۆ مەغۆلەکان ڕاگەیاند، بەڵام ئەرقیۆ پێداگریی کرد لەسەر خۆبەدەستەوەدانی قەڵاکە. کاتێکیش تاجەددین سەڵایا ویستی ھێزەکانی ناو قەڵاکە ڕازی بکات کە خۆیان بەدەستەوە بدەن، ھێزەکان ڕازی نەبوون و بەردەوام بوون لە شەڕکردن. ھەوڵەکان شکستی ھێنا و کاتێک تاجەددین گەڕایەوە، بۆ [[ھۆلاکۆ خان]] نێردرا و دواتریش لەسێدارەدرا. گەمارۆدانەکە بێچارە بەردەوام بوو. دواتر مەغۆلەکان ھاوکارییان لە [[بەدرەددین لوئلوئ|بەدرەددین لوئلوئی]] حاکمی [[مووسڵ]] وەرگرت، کە ملکەچی مەغۆلەکان ببوو. سەڕەڕای ھاوکارییەکانیش، کوردەکانی ناو قەڵا توانییان لە بەرگری بەردەوام ببن و تەنانەت ھێرشی پێچەوانەش بکەن. تا دواجار دوای گەمارۆیەکی زۆر و توند، مەغۆلەکان و لەشکری مووسڵ توانییان بەرگریی قەڵاکە بشکێنن و دەست بگرن بەسەر قەڵاکە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٦:٤٧، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) 82q027wbn6kqbjdaimohgjn18h1mroe 1613524 1613523 2026-07-30T16:50:33Z Ari Qasm 57423 1613524 wikitext text/x-wiki '''گەمارۆدانی ھەولێر''' گەمارۆدانێکی سەربازی بوو لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل|مەغۆلەکانەوە]] کە لە ساڵی ١٢٥٨ ڕوویدا. گەمارۆدانی شاری [[ھەولێر]] ھاوکات بوو لەگەڵ [[گەمارۆدانی بەغدا (١٢٥٨)|گەمارۆدانی بەغدا]] لەلایەن مەغۆلەکانەوە بە سەرکردایەتیی [[ھۆلاکۆ خان]] لە ساڵی ١٢٥٨. کاتێک [[ھۆلاکۆ خان]] لە ھەمان ساڵدا لەشکرێکی بە سەرکردایەتیی ئەرقیۆ نۆیان ناردە سەر شاری ھەولێر و [[قەڵای ھەولێر|قەڵاکەی]] و ئەرکی گرتنی شارەکەی بە ئەرقیۆ دا. گەمارۆدانی شارەکە دەستی پێکرد، ئەرقیۆ و سوپای مەغۆلەکان گەمارۆی شارەکەیان دا و سەربازگە کوردییەکانی ناو قەڵای ھەولێر بەتوندی بەرگرییان کرد لە بەرامبەر ھێزی مەغۆلەکان. لە ھەوڵێکدا، بۆ دوورکەوتنەوە لە شەڕ و پێکدادان، حاکمی ھەولێر، تاجەددین سەڵایا، حاکم و نوێنەری خەلیفە بوو لە [[ھەولێر]]}} ملکەچیی خۆی بۆ مەغۆلەکان ڕاگەیاند، بەڵام ئەرقیۆ پێداگریی کرد لەسەر خۆبەدەستەوەدانی قەڵاکە. کاتێکیش تاجەددین سەڵایا ویستی ھێزەکانی ناو قەڵاکە ڕازی بکات کە خۆیان بەدەستەوە بدەن، ھێزەکان ڕازی نەبوون و بەردەوام بوون لە شەڕکردن. ھەوڵەکان شکستی ھێنا و کاتێک تاجەددین گەڕایەوە، بۆ [[ھۆلاکۆ خان]] نێردرا و دواتریش لەسێدارەدرا. گەمارۆدانەکە بێچارە بەردەوام بوو. دواتر مەغۆلەکان ھاوکارییان لە [[بەدرەددین لوئلوئ|بەدرەددین لوئلوئی]] حاکمی [[مووسڵ]] وەرگرت، کە ملکەچی مەغۆلەکان ببوو. سەڕەڕای ھاوکارییەکانیش، کوردەکانی ناو قەڵا توانییان لە بەرگری بەردەوام ببن و تەنانەت ھێرشی پێچەوانەش بکەن. تا دواجار دوای گەمارۆیەکی زۆر و توند، مەغۆلەکان و لەشکری مووسڵ توانییان بەرگریی قەڵاکە بشکێنن و دەست بگرن بەسەر قەڵاکە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٦:٤٧، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ==={{لەگەڵ}}=== ==={{دژایەتی}}=== ==={{بێلایەن}}=== ==={{لێدوان}}=== j5d2xxumuss1ullyqvcogdb0v2p80ew 1 299617 1613557 2026-07-30T18:21:27Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1613557 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قۆریەکەی ڕەسڵ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1613556 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160120125330/http://russell.mcmaster.ca/cpbr11p69.pdf بۆ http://russell.mcmaster.ca/cpbr11p69.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٨:٢١، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) 47rbihhwshjsz7u9y4jqnkofzwshuxf 0 299618 1613568 2026-07-30T19:29:42Z Amine yousefi 16159 چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان، چاکسازیی مەودای ڕاستەقینە 1613568 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاپیروسی ماتماتیکیی مۆسکۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Moscow Mathematical Papyrus}})، کە بە پاپیروسی ماتماتیکیی گۆلێنیشچێڤیش ناسراوە، یەکێکە لە گرنگترین بەڵگە ماتماتیکییەکانی [[میسری کۆن]]. ئەم پاپیروسە ژمارەیەک پرسیاری ماتماتیکی لە بوارەکانی [[ژمێرە]]، [[جەبر]] و [[ئەندازە]] لەخۆ دەگرێت. ڤلادیمیر گۆلێنیشچێڤ لە ساڵی ١٨٩٢ یان ١٨٩٣ ئەم پاپیروسەی لە شاری تیبسی میسر کڕی. دواتر خرایە مۆزەخانەی ھونەرە جوانەکانی پۆشکین لە [[مۆسکۆ]]، و لەبەر ئەوەش ئێستا بە ناوی پاپیروسی مۆسکۆ ناسراوە. بەپێی توێژینەوەکان بە ئەگەری زۆر ئەم پاپیروسە لە سەردەمی بەرەی سێزدەھەمی میسر نووسراوە، بەڵام ناوەڕۆکەکەی بەپێی سەرچاوەیەکی کۆنتر، دەگەڕێتەوە بۆ بەرەی دوازدەھەمی میسر (نزیکەی ١٨٥٠ ساڵ پێش زایین).<ref name="Clagett">Clagett, Marshall. 1999. Ancient Egyptian Science: A Source Book. Volume 3: Ancient Egyptian Mathematics. Memoirs of the American Philosophical Society 232. Philadelphia: American Philosophical Society. {{ISBN|0-87169-232-5}}</ref> درێژیی ئەم پاپیروسە نزیکەی ٥٫٥ مەتر و پانییەکەی ٣٫٨ تا ٧٫٦ سانتیمەترە. [[ڤاسیلی ستروڤ]]، ڕۆژھەڵاتناسێکی [[یەکێتیی سۆڤیەت |سۆڤیەت]]، <ref>[http://www.encspb.ru/en/article.php?kod=2804014273 Struve V.V., (1889–1965), orientalist :: ENCYCLOPAEDIA OF SAINT PETERSBURG<!-- Bot generated title -->]</ref> لە ساڵی ١٩٣٠<ref>Struve, Vasilij Vasil'evič, and [[Boris Turaev]]. 1930. ''Mathematischer Papyrus des Staatlichen Museums der Schönen Künste in Moskau''. Quellen und Studien zur Geschichte der Mathematik; Abteilung A: Quellen 1. Berlin: J. Springer</ref> ناوەڕۆکی ئەم پاپیروسەی بە ٢٥ پرسیار لەگەڵ شیکردنەوەیان دابەش کرد. پاپیروسی ماتماتیکیی مۆسکۆ یەکێکە لە ناسراوترین پاپیروسە ماتماتیکییەکان و زۆرجار لەگەڵ [[پاپیروسی ماتماتیکیی ڕایند]] باسی لێ دەکرێت. ئەم پاپیروسە لە ڕووی مێژووییەوە لە پاپیروسی ڕایند کۆنترە، بەڵام پاپیروسی ڕایند لە ڕووی قەبارەوە گەورەترە.<ref>{{GSEn|086742|Папирусы математические}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} gdsumkjbw3rktveqcss9oeou5nztm76 1613569 1613568 2026-07-30T19:33:29Z Amine yousefi 16159 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1613569 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاپیروسی ماتماتیکیی مۆسکۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Moscow Mathematical Papyrus}})، کە بە پاپیروسی ماتماتیکیی گۆلێنیشچێڤیش ناسراوە، یەکێکە لە گرنگترین بەڵگە ماتماتیکییەکانی [[میسری کۆن]]. ئەم پاپیروسە ژمارەیەک پرسیاری ماتماتیکی لە بوارەکانی [[ژمێرە]]، [[جەبر]] و [[ئەندازە]] لەخۆ دەگرێت. ڤلادیمیر گۆلێنیشچێڤ لە ساڵی ١٨٩٢ یان ١٨٩٣ ئەم پاپیروسەی لە شاری تیبسی میسر کڕی. دواتر خرایە مۆزەخانەی ھونەرە جوانەکانی پۆشکین لە [[مۆسکۆ]]، و لەبەر ئەوەش ئێستا بە ناوی پاپیروسی مۆسکۆ ناسراوە. بەپێی توێژینەوەکان بە ئەگەری زۆر ئەم پاپیروسە لە سەردەمی بەرەی سێزدەھەمی میسر نووسراوە، بەڵام ناوەڕۆکەکەی بەپێی سەرچاوەیەکی کۆنتر، دەگەڕێتەوە بۆ بەرەی دوازدەھەمی میسر (نزیکەی ١٨٥٠ ساڵ پێش زایین).<ref name="Clagett">Clagett, Marshall. 1999. Ancient Egyptian Science: A Source Book. Volume 3: Ancient Egyptian Mathematics. Memoirs of the American Philosophical Society 232. Philadelphia: American Philosophical Society. {{ISBN|0-87169-232-5}}</ref> درێژیی ئەم پاپیروسە نزیکەی ٥٫٥ مەتر و پانییەکەی ٣٫٨ تا ٧٫٦ سانتیمەترە. [[ڤاسیلی ستروڤ]]، ڕۆژھەڵاتناسێکی [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]]،<ref>[http://www.encspb.ru/en/article.php?kod=2804014273 Struve V.V., (1889–1965), orientalist :: ENCYCLOPAEDIA OF SAINT PETERSBURG<!-- Bot generated title -->]</ref> لە ساڵی ١٩٣٠<ref>Struve, Vasilij Vasil'evič, and [[Boris Turaev]]. 1930. ''Mathematischer Papyrus des Staatlichen Museums der Schönen Künste in Moskau''. Quellen und Studien zur Geschichte der Mathematik; Abteilung A: Quellen 1. Berlin: J. Springer</ref> ناوەڕۆکی ئەم پاپیروسەی بە ٢٥ پرسیار لەگەڵ شیکردنەوەیان دابەش کرد. پاپیروسی ماتماتیکیی مۆسکۆ یەکێکە لە ناسراوترین پاپیروسە ماتماتیکییەکان و زۆرجار لەگەڵ [[پاپیروسی ماتماتیکیی ڕایند]] باسی لێ دەکرێت. ئەم پاپیروسە لە ڕووی مێژووییەوە لە پاپیروسی ڕایند کۆنترە، بەڵام پاپیروسی ڕایند لە ڕووی قەبارەوە گەورەترە.<ref>{{GSEn|086742|Папирусы математические}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} 3aq030cl3bgl9c3f9y2jnn6ukmitkgq 1613573 1613569 2026-07-30T19:37:26Z Amine yousefi 16159 1613573 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاپیروسی ماتماتیکیی مۆسکۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Moscow Mathematical Papyrus}})، کە بە پاپیروسی ماتماتیکیی گۆلێنیشچێڤیش ناسراوە، یەکێکە لە گرنگترین بەڵگە ماتماتیکییەکانی [[میسری کۆن]]. ئەم پاپیروسە ژمارەیەک پرسیاری ماتماتیکی لە بوارەکانی [[ژمێرە]]، [[جەبر]] و [[ئەندازە]] لەخۆ دەگرێت. ڤلادیمیر گۆلێنیشچێڤ لە ساڵی ١٨٩٢ یان ١٨٩٣ ئەم پاپیروسەی لە شاری تیبسی میسر کڕی. دواتر خرایە مۆزەخانەی ھونەرە جوانەکانی پۆشکین لە [[مۆسکۆ]]، و لەبەر ئەوەش ئێستا بە ناوی پاپیروسی مۆسکۆ ناسراوە. بەپێی توێژینەوەکان بە ئەگەری زۆر ئەم پاپیروسە لە سەردەمی بەرەی سێزدەھەمی میسر نووسراوە، بەڵام ناوەڕۆکەکەی بەپێی سەرچاوەیەکی کۆنتر، دەگەڕێتەوە بۆ بەرەی دوازدەھەمی میسر (نزیکەی ١٨٥٠ ساڵ پێش زایین).<ref name="Clagett">Clagett, Marshall. 1999. Ancient Egyptian Science: A Source Book. Volume 3: Ancient Egyptian Mathematics. Memoirs of the American Philosophical Society 232. Philadelphia: American Philosophical Society. {{ISBN|0-87169-232-5}}</ref> درێژیی ئەم پاپیروسە نزیکەی ٥٫٥ مەتر و پانییەکەی ٣٫٨ تا ٧٫٦ سانتیمەترە. [[ڤاسیلی ستروڤ]]، ڕۆژھەڵاتناسێکی [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]]،<ref>[http://www.encspb.ru/en/article.php?kod=2804014273 Struve V.V., (1889–1965), orientalist :: ENCYCLOPAEDIA OF SAINT PETERSBURG<!-- Bot generated title -->]</ref> لە ساڵی ١٩٣٠<ref>Struve, Vasilij Vasil'evič, and [[Boris Turaev]]. 1930. ''Mathematischer Papyrus des Staatlichen Museums der Schönen Künste in Moskau''. Quellen und Studien zur Geschichte der Mathematik; Abteilung A: Quellen 1. Berlin: J. Springer</ref> ناوەڕۆکی ئەم پاپیروسەی بە ٢٥ پرسیار لەگەڵ شیکردنەوەیان دابەش کرد. پاپیروسی ماتماتیکیی مۆسکۆ یەکێکە لە ناسراوترین پاپیروسە ماتماتیکییەکان و زۆرجار لەگەڵ [[پاپیروسی ماتماتیکیی ڕایند]] باسی لێ دەکرێت. ئەم پاپیروسە لە ڕووی مێژووییەوە لە پاپیروسی ڕایند کۆنترە، بەڵام پاپیروسی ڕایند لە ڕووی قەبارەوە گەورەترە.<ref>{{GSEn|086742|Папирусы математические}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک}} [[پۆل:دەستنووسە ماتماتیکییەکان]] {{ماتماتیک-کۆلکە}} 5ah8w9f0lg9i4q5ci90859any7gcij3 1613575 1613573 2026-07-30T19:53:33Z Amine yousefi 16159 Amine yousefi پەڕەی [[پاپیروسی ماتماتیکیی مۆسکۆ]]ی بە بێ بەجێھشتنی ڕەوانەکەرێک گواستەوە بۆ [[پاپیروسی ماتماتیکی مۆسکۆ]] 1613573 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاپیروسی ماتماتیکیی مۆسکۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Moscow Mathematical Papyrus}})، کە بە پاپیروسی ماتماتیکیی گۆلێنیشچێڤیش ناسراوە، یەکێکە لە گرنگترین بەڵگە ماتماتیکییەکانی [[میسری کۆن]]. ئەم پاپیروسە ژمارەیەک پرسیاری ماتماتیکی لە بوارەکانی [[ژمێرە]]، [[جەبر]] و [[ئەندازە]] لەخۆ دەگرێت. ڤلادیمیر گۆلێنیشچێڤ لە ساڵی ١٨٩٢ یان ١٨٩٣ ئەم پاپیروسەی لە شاری تیبسی میسر کڕی. دواتر خرایە مۆزەخانەی ھونەرە جوانەکانی پۆشکین لە [[مۆسکۆ]]، و لەبەر ئەوەش ئێستا بە ناوی پاپیروسی مۆسکۆ ناسراوە. بەپێی توێژینەوەکان بە ئەگەری زۆر ئەم پاپیروسە لە سەردەمی بەرەی سێزدەھەمی میسر نووسراوە، بەڵام ناوەڕۆکەکەی بەپێی سەرچاوەیەکی کۆنتر، دەگەڕێتەوە بۆ بەرەی دوازدەھەمی میسر (نزیکەی ١٨٥٠ ساڵ پێش زایین).<ref name="Clagett">Clagett, Marshall. 1999. Ancient Egyptian Science: A Source Book. Volume 3: Ancient Egyptian Mathematics. Memoirs of the American Philosophical Society 232. Philadelphia: American Philosophical Society. {{ISBN|0-87169-232-5}}</ref> درێژیی ئەم پاپیروسە نزیکەی ٥٫٥ مەتر و پانییەکەی ٣٫٨ تا ٧٫٦ سانتیمەترە. [[ڤاسیلی ستروڤ]]، ڕۆژھەڵاتناسێکی [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]]،<ref>[http://www.encspb.ru/en/article.php?kod=2804014273 Struve V.V., (1889–1965), orientalist :: ENCYCLOPAEDIA OF SAINT PETERSBURG<!-- Bot generated title -->]</ref> لە ساڵی ١٩٣٠<ref>Struve, Vasilij Vasil'evič, and [[Boris Turaev]]. 1930. ''Mathematischer Papyrus des Staatlichen Museums der Schönen Künste in Moskau''. Quellen und Studien zur Geschichte der Mathematik; Abteilung A: Quellen 1. Berlin: J. Springer</ref> ناوەڕۆکی ئەم پاپیروسەی بە ٢٥ پرسیار لەگەڵ شیکردنەوەیان دابەش کرد. پاپیروسی ماتماتیکیی مۆسکۆ یەکێکە لە ناسراوترین پاپیروسە ماتماتیکییەکان و زۆرجار لەگەڵ [[پاپیروسی ماتماتیکیی ڕایند]] باسی لێ دەکرێت. ئەم پاپیروسە لە ڕووی مێژووییەوە لە پاپیروسی ڕایند کۆنترە، بەڵام پاپیروسی ڕایند لە ڕووی قەبارەوە گەورەترە.<ref>{{GSEn|086742|Папирусы математические}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک}} [[پۆل:دەستنووسە ماتماتیکییەکان]] {{ماتماتیک-کۆلکە}} 5ah8w9f0lg9i4q5ci90859any7gcij3 1613583 1613575 2026-07-30T20:02:17Z Amine yousefi 16159 1613583 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاپیروسی ماتماتیکی مۆسکۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Moscow Mathematical Papyrus}})، کە بە پاپیروسی ماتماتیکی گۆلێنیشچێڤیش ناسراوە، یەکێکە لە گرنگترین بەڵگە ماتماتیکییەکانی [[میسری کۆن]]. ئەم پاپیروسە ژمارەیەک پرسیاری ماتماتیکی لە بوارەکانی [[ژمێرە]]، [[جەبر]] و [[ئەندازە]] لەخۆ دەگرێت. ڤلادیمیر گۆلێنیشچێڤ لە ساڵی ١٨٩٢ یان ١٨٩٣ ئەم پاپیروسەی لە شاری تیبسی میسر کڕی. دواتر خرایە مۆزەخانەی ھونەرە جوانەکانی پۆشکین لە [[مۆسکۆ]]، و لەبەر ئەوەش ئێستا بە ناوی پاپیروسی مۆسکۆ ناسراوە. بەپێی توێژینەوەکان بە ئەگەری زۆر ئەم پاپیروسە لە سەردەمی بەرەی سێزدەھەمی میسر نووسراوە، بەڵام ناوەڕۆکەکەی بەپێی سەرچاوەیەکی کۆنتر، دەگەڕێتەوە بۆ بەرەی دوازدەھەمی میسر (نزیکەی ١٨٥٠ ساڵ پێش زایین).<ref name="Clagett">Clagett, Marshall. 1999. Ancient Egyptian Science: A Source Book. Volume 3: Ancient Egyptian Mathematics. Memoirs of the American Philosophical Society 232. Philadelphia: American Philosophical Society. {{ISBN|0-87169-232-5}}</ref> درێژیی ئەم پاپیروسە نزیکەی ٥٫٥ مەتر و پانییەکەی ٣٫٨ تا ٧٫٦ سانتیمەترە. [[ڤاسیلی ستروڤ]]، ڕۆژھەڵاتناسێکی [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]]،<ref>[http://www.encspb.ru/en/article.php?kod=2804014273 Struve V.V., (1889–1965), orientalist :: ENCYCLOPAEDIA OF SAINT PETERSBURG<!-- Bot generated title -->]</ref> لە ساڵی ١٩٣٠<ref>Struve, Vasilij Vasil'evič, and [[Boris Turaev]]. 1930. ''Mathematischer Papyrus des Staatlichen Museums der Schönen Künste in Moskau''. Quellen und Studien zur Geschichte der Mathematik; Abteilung A: Quellen 1. Berlin: J. Springer</ref> ناوەڕۆکی ئەم پاپیروسەی بە ٢٥ پرسیار لەگەڵ شیکردنەوەیان دابەش کرد. پاپیروسی ماتماتیکی مۆسکۆ یەکێکە لە ناسراوترین پاپیروسە ماتماتیکییەکان و زۆرجار لەگەڵ [[پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند]] باسی لێ دەکرێت. ئەم پاپیروسە لە ڕووی مێژووییەوە لە پاپیروسی ڕایند کۆنترە، بەڵام پاپیروسی ڕایند لە ڕووی قەبارەوە گەورەترە.<ref>{{GSEn|086742|Папирусы математические}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک}} [[پۆل:دەستنووسە ماتماتیکییەکان]] {{ماتماتیک-کۆلکە}} 3okzq1bpdwrpgdjgbmz18o4uqbdan6v 1613599 1613583 2026-07-30T20:47:14Z Amine yousefi 16159 چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان، چاکسازیی مەودای ڕاستەقینە 1613599 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاپیروسی ماتماتیکی مۆسکۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Moscow Mathematical Papyrus}})، کە بە پاپیروسی ماتماتیکی گۆلێنیشچێڤیش ناسراوە، یەکێکە لە گرنگترین بەڵگە ماتماتیکییەکانی [[میسری کۆن]]. ئەم پاپیروسە ژمارەیەک پرسیاری ماتماتیکی لە بوارەکانی [[ژمێرە]]، [[جەبر]] و [[ئەندازە]] لەخۆ دەگرێت. ڤلادیمیر گۆلێنیشچێڤ لە ساڵی ١٨٩٢ یان ١٨٩٣ ئەم پاپیروسەی لە شاری تیبسی میسر کڕی. دواتر خرایە مۆزەخانەی ھونەرە جوانەکانی پۆشکین لە [[مۆسکۆ]]، و لەبەر ئەوەش ئێستا بە ناوی پاپیروسی مۆسکۆ ناسراوە. بەپێی توێژینەوەکان بە ئەگەری زۆر ئەم پاپیروسە لە سەردەمی بەرەی سێزدەھەمی میسر نووسراوە، بەڵام ناوەڕۆکەکەی بەپێی سەرچاوەیەکی کۆنتر، دەگەڕێتەوە بۆ بەرەی دوازدەھەمی میسر (نزیکەی ١٨٥٠ ساڵ پێش زایین).<ref name="Clagett">Clagett, Marshall. 1999. Ancient Egyptian Science: A Source Book. Volume 3: Ancient Egyptian Mathematics. Memoirs of the American Philosophical Society 232. Philadelphia: American Philosophical Society. {{ISBN|0-87169-232-5}}</ref> درێژیی ئەم پاپیروسە نزیکەی ٥٫٥ مەتر و پانییەکەی ٣٫٨ تا ٧٫٦ سانتیمەترە. [[ڤاسیلی ستروڤ]]، ڕۆژھەڵاتناسێکی [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]]،<ref>[http://www.encspb.ru/en/article.php?kod=2804014273 Struve V.V., (1889–1965), orientalist :: ENCYCLOPAEDIA OF SAINT PETERSBURG<!-- Bot generated title -->]</ref> لە ساڵی ١٩٣٠<ref>Struve, Vasilij Vasil'evič, and [[Boris Turaev]]. 1930. ''Mathematischer Papyrus des Staatlichen Museums der Schönen Künste in Moskau''. Quellen und Studien zur Geschichte der Mathematik; Abteilung A: Quellen 1. Berlin: J. Springer</ref> ناوەڕۆکی ئەم پاپیروسەی بە ٢٥ پرسیار لەگەڵ شیکردنەوەیان دابەش کرد. پاپیروسی ماتماتیکی مۆسکۆ یەکێکە لە ناسراوترین پاپیروسە ماتماتیکییەکان و زۆرجار لەگەڵ [[پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند]] باسی لێ دەکرێت. ئەم پاپیروسە لە ڕووی مێژووییەوە لە پاپیروسی ڕایند کۆنترە، بەڵام پاپیروسی ڕایند لە ڕووی قەبارەوە گەورەترە.<ref>{{GSEn|086742|Папирусы математические}}</ref> == پرسیارەکانی ناو پاپیروسی ماتماتیکی مۆسکۆ == پرسیارەکانی ناو پاپیروسی ماتماتیکی مۆسکۆ بە شێوەیەکی ڕێک پۆلێنبەندی نەکراون و ڕیزبەندییەکی دیاریکراویان نییە. ھەروەھا شیکردنەوەیان، بە بەراورد لەگەڵ [[پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند]]، کورتترە و وردەکاریی کەمتر لەخۆ دەگرێت. ئەم پاپیروسە زۆرتر بەھۆی پرسیارە ئەندازییەکانی ناسراوە. لە پرسیارەکانی ١٠ و ١٤، بە ڕیز [[ڕووبەر]] و [[قەبارە]]ی [[بڕگەی قووچەکی]] ھەژمار کراوە، بەڵام زۆربەی پرسیارەکانی دیکە سەبارەت بە بابەتە ئاسایی و باوەکانی ماتماتیکن. .<ref name="Clagett"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک}} [[پۆل:دەستنووسە ماتماتیکییەکان]] {{ماتماتیک-کۆلکە}} tienatmdwu8pk24l8mt6t54xjbxpqam 1613600 1613599 2026-07-30T20:54:55Z Amine yousefi 16159 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1613600 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاپیروسی ماتماتیکی مۆسکۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Moscow Mathematical Papyrus}})، کە بە پاپیروسی ماتماتیکی گۆلێنیشچێڤیش ناسراوە، یەکێکە لە گرنگترین بەڵگە ماتماتیکییەکانی [[میسری کۆن]]. ئەم پاپیروسە ژمارەیەک پرسیاری ماتماتیکی لە بوارەکانی [[ژمێرە]]، [[جەبر]] و [[ئەندازە]] لەخۆ دەگرێت. ڤلادیمیر گۆلێنیشچێڤ لە ساڵی ١٨٩٢ یان ١٨٩٣ ئەم پاپیروسەی لە شاری تیبسی میسر کڕی. دواتر خرایە مۆزەخانەی ھونەرە جوانەکانی پۆشکین لە [[مۆسکۆ]]، و لەبەر ئەوەش ئێستا بە ناوی پاپیروسی مۆسکۆ ناسراوە. بەپێی توێژینەوەکان بە ئەگەری زۆر ئەم پاپیروسە لە سەردەمی بەرەی سێزدەھەمی میسر نووسراوە، بەڵام ناوەڕۆکەکەی بەپێی سەرچاوەیەکی کۆنتر، دەگەڕێتەوە بۆ بەرەی دوازدەھەمی میسر (نزیکەی ١٨٥٠ ساڵ پێش زایین).<ref name="Clagett">Clagett, Marshall. 1999. Ancient Egyptian Science: A Source Book. Volume 3: Ancient Egyptian Mathematics. Memoirs of the American Philosophical Society 232. Philadelphia: American Philosophical Society. {{ISBN|0-87169-232-5}}</ref> درێژیی ئەم پاپیروسە نزیکەی ٥٫٥ مەتر و پانییەکەی ٣٫٨ تا ٧٫٦ سانتیمەترە. [[ڤاسیلی ستروڤ]]، ڕۆژھەڵاتناسێکی [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]]،<ref>[http://www.encspb.ru/en/article.php?kod=2804014273 Struve V.V., (1889–1965), orientalist :: ENCYCLOPAEDIA OF SAINT PETERSBURG<!-- Bot generated title -->]</ref> لە ساڵی ١٩٣٠<ref>Struve, Vasilij Vasil'evič, and [[Boris Turaev]]. 1930. ''Mathematischer Papyrus des Staatlichen Museums der Schönen Künste in Moskau''. Quellen und Studien zur Geschichte der Mathematik; Abteilung A: Quellen 1. Berlin: J. Springer</ref> ناوەڕۆکی ئەم پاپیروسەی بە ٢٥ پرسیار لەگەڵ شیکردنەوەیان دابەش کرد. پاپیروسی ماتماتیکی مۆسکۆ یەکێکە لە ناسراوترین پاپیروسە ماتماتیکییەکان و زۆرجار لەگەڵ [[پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند]] باسی لێ دەکرێت. ئەم پاپیروسە لە ڕووی مێژووییەوە لە پاپیروسی ڕایند کۆنترە، بەڵام پاپیروسی ڕایند لە ڕووی قەبارەوە گەورەترە.<ref>{{GSEn|086742|Папирусы математические}}</ref> == پرسیارەکانی ناو پاپیروسی ماتماتیکی مۆسکۆ == پرسیارەکانی ناو پاپیروسی ماتماتیکی مۆسکۆ بە شێوەیەکی ڕێک پۆلێنبەندی نەکراون و ڕیزبەندییەکی دیاریکراویان نییە. ھەروەھا شیکردنەوەیان، بە بەراورد لەگەڵ [[پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند]]، کورتترە و وردەکاریی کەمتر لەخۆ دەگرێت. ئەم پاپیروسە زۆرتر بەھۆی پرسیارە ئەندازییەکانی ناسراوە. لە پرسیارەکانی ١٠ و ١٤، بە ڕیز [[ڕووبەر]] و [[قەبارە]]ی [[بڕگەی قووچەکی]] ھەژمار کراوە، بەڵام زۆربەی پرسیارەکانی دیکە سەبارەت بە بابەتە ئاسایی و باوەکانی ماتماتیکن. .<ref name="Clagett"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک}} [[پۆل:دەستنووسە ماتماتیکییەکان]] {{ماتماتیک-کۆلکە}} n09gxsewj1e397t5k0f9xxsan0zd955 1613607 1613600 2026-07-30T21:16:06Z Amine yousefi 16159 1613607 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاپیروسی ماتماتیکی مۆسکۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Moscow Mathematical Papyrus}})، کە بە پاپیروسی ماتماتیکی گۆلێنیشچێڤیش ناسراوە، یەکێکە لە گرنگترین بەڵگە ماتماتیکییەکانی [[میسری کۆن]]. ئەم پاپیروسە ژمارەیەک پرسیاری ماتماتیکی لە بوارەکانی [[ژمێرە]]، [[جەبر]] و [[ئەندازە]] لەخۆ دەگرێت. ڤلادیمیر گۆلێنیشچێڤ لە ساڵی ١٨٩٢ یان ١٨٩٣ ئەم پاپیروسەی لە شاری تیبسی میسر کڕی. دواتر خرایە مۆزەخانەی ھونەرە جوانەکانی پۆشکین لە [[مۆسکۆ]]، و لەبەر ئەوەش ئێستا بە ناوی پاپیروسی مۆسکۆ ناسراوە. بەپێی توێژینەوەکان بە ئەگەری زۆر ئەم پاپیروسە لە سەردەمی بەرەی سێزدەھەمی میسر نووسراوە، بەڵام ناوەڕۆکەکەی بەپێی سەرچاوەیەکی کۆنتر، دەگەڕێتەوە بۆ بەرەی دوازدەھەمی میسر (نزیکەی ١٨٥٠ ساڵ پێش زایین).<ref name="Clagett">Clagett, Marshall. 1999. Ancient Egyptian Science: A Source Book. Volume 3: Ancient Egyptian Mathematics. Memoirs of the American Philosophical Society 232. Philadelphia: American Philosophical Society. {{ISBN|0-87169-232-5}}</ref> درێژیی ئەم پاپیروسە نزیکەی ٥٫٥ مەتر و پانییەکەی ٣٫٨ تا ٧٫٦ سانتیمەترە. [[ڤاسیلی ستروڤ]]، ڕۆژھەڵاتناسێکی [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]]،<ref>[http://www.encspb.ru/en/article.php?kod=2804014273 Struve V.V., (1889–1965), orientalist :: ENCYCLOPAEDIA OF SAINT PETERSBURG<!-- Bot generated title -->]</ref> لە ساڵی ١٩٣٠<ref>Struve, Vasilij Vasil'evič, and [[Boris Turaev]]. 1930. ''Mathematischer Papyrus des Staatlichen Museums der Schönen Künste in Moskau''. Quellen und Studien zur Geschichte der Mathematik; Abteilung A: Quellen 1. Berlin: J. Springer</ref> ناوەڕۆکی ئەم پاپیروسەی بە ٢٥ پرسیار لەگەڵ شیکردنەوەیان دابەش کرد. پاپیروسی ماتماتیکی مۆسکۆ یەکێکە لە ناسراوترین پاپیروسە ماتماتیکییەکان و زۆرجار لەگەڵ [[پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند]] باسی لێ دەکرێت. ئەم پاپیروسە لە ڕووی مێژووییەوە لە پاپیروسی ڕایند کۆنترە، بەڵام پاپیروسی ڕایند لە ڕووی قەبارەوە گەورەترە.<ref>{{GSEn|086742|Папирусы математические}}</ref> == پرسیارەکانی ناو پاپیروسی ماتماتیکی مۆسکۆ == پرسیارەکانی ناو پاپیروسی ماتماتیکی مۆسکۆ بە شێوەیەکی ڕێک پۆلێنبەندی نەکراون و ڕیزبەندییەکی دیاریکراویان نییە. ھەروەھا شیکردنەوەیان، بە بەراورد لەگەڵ [[پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند]]، کورتترە و وردەکاریی کەمتر لەخۆ دەگرێت. ئەم پاپیروسە زۆرتر بەھۆی پرسیارە ئەندازییەکانی ناسراوە. لە پرسیارەکانی ١٠ و ١٤، بە ڕیز [[ڕووبەر]] و [[قەبارە]]ی [[بڕگەی قووچەکی]] ھەژمار کراوە، بەڵام زۆربەی پرسیارەکانی دیکە سەبارەت بە بابەتە ئاسایی و باوەکانی ماتماتیکن.<ref name="Clagett"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک|ئەندازە}} [[پۆل:دەستنووسە ماتماتیکییەکان]] {{ماتماتیک-کۆلکە}} 075raafoth4d2elmh03mj753wuk4j92 1 299619 1613572 2026-07-30T19:36:35Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1613572 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەزای گرێ سپی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1613571 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211228235642/https://npasyria.com/en/67488/ بۆ https://npasyria.com/en/67488/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٣٦، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) 8ip8aym264m7x91b8uqi54a8p08opix 10 299620 1613609 2026-07-30T21:19:03Z Amine yousefi 16159 پەڕەی دروست کرد بە «<includeonly>''[http://bse.sci-lib.com/article{{{1}}}.html {{{2|{{PAGENAME}}}}}]'' in the ''[[Great Soviet Encyclopedia]]'' (in Russian) – via Great Scientific Library</includeonly><noinclude>{{Documentation}}</noinclude>»ەوە 1613609 wikitext text/x-wiki <includeonly>''[http://bse.sci-lib.com/article{{{1}}}.html {{{2|{{PAGENAME}}}}}]'' in the ''[[Great Soviet Encyclopedia]]'' (in Russian) – via Great Scientific Library</includeonly><noinclude>{{Documentation}}</noinclude> qk3t9amzt8yk40iy7gzalmexl7tqc55 1613610 1613609 2026-07-30T21:29:52Z Amine yousefi 16159 1613610 wikitext text/x-wiki <includeonly>''[http://bse.sci-lib.com/article{{{1}}}.html {{{2|{{PAGENAME}}}}}]'' in the ''[[ئینسایکڵۆپیدیای گەورەی سۆڤیەت]]'' (in Russian) – via Great Scientific Library</includeonly><noinclude>{{Documentation}}</noinclude> 76verj3ezpilr1n97l4jvq8pzzklmqn 0 299621 1613612 2026-07-30T22:19:39Z Amine yousefi 16159 چاکسازیی مەودای ڕاستەقینە، چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1613612 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئەحمەس''' ({{بە ئینگلیزی| Ahmes}}؛ بە زمانی میسری کۆن: jꜥḥ-ms، ناوێکی باوی میسری کە بە شێوەی ئەحمۆسیش دەنووسرێت) نووسەرێکی [[میسری کۆن]] بوو، کە لە کۆتایی بەرەی پانزدەھەمی میسر و سەرەتای بەرەی ھەژدەھەم ژیاوە. ئەو [[پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند]]ی ڕوونووس کردووە؛ بەڵگەنامەیەکی ماتماتیکی لە میسری کۆن کە مێژووی بۆ نزیکەی ١٥٥٠ پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref>{{Cite web|url=http://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=110036&partId=1|title=The Rhind Mathematical Papyrus|website=britishmuseum.org|language=en|access-date=2017-09-18}}</ref> ئەحمەس کۆنترین کەسە کە ناوی وەک یەکێک لە بەشداربووانی مێژووی ماتماتیک ماوەتەوە.<ref>{{citation|title=The Math Book: From Pythagoras to the 57th Dimension, 250 Milestones in the History of Mathematics|first=Clifford A.|last=Pickover|authorlink=Clifford A. Pickover|publisher=Sterling Publishing Company, Inc.|year=2009|isbn=978-1-4027-5796-9|page=36}}.</ref><ref>{{citation|title=Unknown quantity: a real and imaginary history of algebra|first=John|last=Derbyshire|authorlink=John Derbyshire|publisher=National Academies Press|year=2006|isbn=978-0-309-09657-7|page=[https://archive.org/details/isbn_9780309096577/page/29 29]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/isbn_9780309096577/page/29}}.</ref> بەڵام ئەحمەس دەڵێت خۆی نووسەری سەرەکی ئەم دەستنووسە نەبووە، بەڵکوو تەنھا ڕوونووسی کردووەتەوە. بە وتەی خۆی، ناوەڕۆکی ئەم پاپیروسە لە دەستنووسێکی زۆر کۆنتر، کە نزیکەی ٢٠٠٠ پێش زایین نووسراوە، وەرگیراوە. <ref>{{MacTutor Biography|id=Ahmes|title=Ahmes}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ماتماتیک}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} 5xt9qqxwhkprmv8le2t3471xwdmvi0y 1613613 1613612 2026-07-30T22:26:04Z Amine yousefi 16159 1613613 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Rhind Mathematical Papyrus.jpg|وێنۆک| دەقی [[پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند]] کە ئەحمەس ڕوونووسی کردووە]] '''ئەحمەس''' ({{بە ئینگلیزی| Ahmes}}؛ بە زمانی میسری کۆن: jꜥḥ-ms، ناوێکی باوی میسری کە بە شێوەی ئەحمۆسیش دەنووسرێت) نووسەرێکی [[میسری کۆن]] بوو، کە لە کۆتایی بەرەی پانزدەھەمی میسر و سەرەتای بەرەی ھەژدەھەم ژیاوە. ئەو [[پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند]]ی ڕوونووس کردووە؛ بەڵگەنامەیەکی ماتماتیکی لە میسری کۆن کە مێژووی بۆ نزیکەی ١٥٥٠ پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref>{{Cite web|url=http://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=110036&partId=1|title=The Rhind Mathematical Papyrus|website=britishmuseum.org|language=en|access-date=2017-09-18}}</ref> ئەحمەس کۆنترین کەسە کە ناوی وەک یەکێک لە بەشداربووانی مێژووی ماتماتیک ماوەتەوە.<ref>{{citation|title=The Math Book: From Pythagoras to the 57th Dimension, 250 Milestones in the History of Mathematics|first=Clifford A.|last=Pickover|authorlink=Clifford A. Pickover|publisher=Sterling Publishing Company, Inc.|year=2009|isbn=978-1-4027-5796-9|page=36}}.</ref><ref>{{citation|title=Unknown quantity: a real and imaginary history of algebra|first=John|last=Derbyshire|authorlink=John Derbyshire|publisher=National Academies Press|year=2006|isbn=978-0-309-09657-7|page=[https://archive.org/details/isbn_9780309096577/page/29 29]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/isbn_9780309096577/page/29}}.</ref> بەڵام ئەحمەس دەڵێت خۆی نووسەری سەرەکی ئەم دەستنووسە نەبووە، بەڵکوو تەنھا ڕوونووسی کردووەتەوە. بە وتەی خۆی، ناوەڕۆکی ئەم پاپیروسە لە دەستنووسێکی زۆر کۆنتر، کە نزیکەی ٢٠٠٠ پێش زایین نووسراوە، وەرگیراوە. <ref>{{MacTutor Biography|id=Ahmes|title=Ahmes}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ماتماتیک}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} f3mjj6n468xiu56ljw5jv53bcab0nj9 1613617 1613613 2026-07-30T22:40:42Z Amine yousefi 16159 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1613617 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Rhind Mathematical Papyrus.jpg|وێنۆک| دەقی [[پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند]] کە ئەحمەس ڕوونووسی کردووە]] '''ئەحمەس''' ({{بە ئینگلیزی| Ahmes}}؛ بە زمانی میسری کۆن: jꜥḥ-ms، ناوێکی باوی میسری کە بە شێوەی ئەحمۆسیش دەنووسرێت) نووسەرێکی [[میسری کۆن]] بوو، کە لە کۆتایی بەرەی پانزدەھەمی میسر و سەرەتای بەرەی ھەژدەھەم ژیاوە. ئەو [[پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند]]ی ڕوونووس کردووە؛ بەڵگەنامەیەکی ماتماتیکی لە میسری کۆن کە مێژووی بۆ نزیکەی ١٥٥٠ پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref>{{Cite web|url=http://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=110036&partId=1|title=The Rhind Mathematical Papyrus|website=britishmuseum.org|language=en|access-date=2017-09-18}}</ref> ئەحمەس کۆنترین کەسە کە ناوی وەک یەکێک لە بەشداربووانی مێژووی ماتماتیک ماوەتەوە.<ref>{{citation|title=The Math Book: From Pythagoras to the 57th Dimension, 250 Milestones in the History of Mathematics|first=Clifford A.|last=Pickover|authorlink=Clifford A. Pickover|publisher=Sterling Publishing Company, Inc.|year=2009|isbn=978-1-4027-5796-9|page=36}}.</ref><ref>{{citation|title=Unknown quantity: a real and imaginary history of algebra|first=John|last=Derbyshire|authorlink=John Derbyshire|publisher=National Academies Press|year=2006|isbn=978-0-309-09657-7|page=[https://archive.org/details/isbn_9780309096577/page/29 29]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/ISBN -9780309096577/page/29}}.</ref> بەڵام ئەحمەس دەڵێت خۆی نووسەری سەرەکی ئەم دەستنووسە نەبووە، بەڵکوو تەنھا ڕوونووسی کردووەتەوە. بە وتەی خۆی، ناوەڕۆکی ئەم پاپیروسە لە دەستنووسێکی زۆر کۆنتر، کە نزیکەی ٢٠٠٠ پێش زایین نووسراوە، وەرگیراوە.<ref>{{MacTutor Biography|id=Ahmes|title=Ahmes}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ماتماتیک}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} 40ymbgzvte2ly9lkt8fqgsg52uym7ag 1613618 1613617 2026-07-30T22:45:13Z Amine yousefi 16159 + [[پۆل:ماتماتیکزانە میسرییەکان]] ([[ویکیپیدیا:خێراپۆل|خێراپۆل]]) 1613618 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Rhind Mathematical Papyrus.jpg|وێنۆک| دەقی [[پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند]] کە ئەحمەس ڕوونووسی کردووە]] '''ئەحمەس''' ({{بە ئینگلیزی| Ahmes}}؛ بە زمانی میسری کۆن: jꜥḥ-ms، ناوێکی باوی میسری کە بە شێوەی ئەحمۆسیش دەنووسرێت) نووسەرێکی [[میسری کۆن]] بوو، کە لە کۆتایی بەرەی پانزدەھەمی میسر و سەرەتای بەرەی ھەژدەھەم ژیاوە. ئەو [[پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند]]ی ڕوونووس کردووە؛ بەڵگەنامەیەکی ماتماتیکی لە میسری کۆن کە مێژووی بۆ نزیکەی ١٥٥٠ پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref>{{Cite web|url=http://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=110036&partId=1|title=The Rhind Mathematical Papyrus|website=britishmuseum.org|language=en|access-date=2017-09-18}}</ref> ئەحمەس کۆنترین کەسە کە ناوی وەک یەکێک لە بەشداربووانی مێژووی ماتماتیک ماوەتەوە.<ref>{{citation|title=The Math Book: From Pythagoras to the 57th Dimension, 250 Milestones in the History of Mathematics|first=Clifford A.|last=Pickover|authorlink=Clifford A. Pickover|publisher=Sterling Publishing Company, Inc.|year=2009|isbn=978-1-4027-5796-9|page=36}}.</ref><ref>{{citation|title=Unknown quantity: a real and imaginary history of algebra|first=John|last=Derbyshire|authorlink=John Derbyshire|publisher=National Academies Press|year=2006|isbn=978-0-309-09657-7|page=[https://archive.org/details/isbn_9780309096577/page/29 29]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/ISBN -9780309096577/page/29}}.</ref> بەڵام ئەحمەس دەڵێت خۆی نووسەری سەرەکی ئەم دەستنووسە نەبووە، بەڵکوو تەنھا ڕوونووسی کردووەتەوە. بە وتەی خۆی، ناوەڕۆکی ئەم پاپیروسە لە دەستنووسێکی زۆر کۆنتر، کە نزیکەی ٢٠٠٠ پێش زایین نووسراوە، وەرگیراوە.<ref>{{MacTutor Biography|id=Ahmes|title=Ahmes}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ماتماتیک}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:ماتماتیکزانە میسرییەکان]] gxi1oyedflio0tfr7731uzsgh1303na 1613619 1613618 2026-07-30T22:48:50Z Amine yousefi 16159 1613619 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Rhind Mathematical Papyrus.jpg|وێنۆک| دەقی [[پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند]] کە ئەحمەس ڕوونووسی کردووە]] '''ئەحمەس''' ({{بە ئینگلیزی| Ahmes}}؛ بە زمانی میسری کۆن: jꜥḥ-ms، ناوێکی باوی میسری کە بە شێوەی ئەحمۆسیش دەنووسرێت) نووسەرێکی [[میسری کۆن]] بوو، کە لە کۆتایی بەرەی پانزدەھەمی میسر و سەرەتای بەرەی ھەژدەھەم ژیاوە. ئەو [[پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند]]ی ڕوونووس کردووە؛ بەڵگەنامەیەکی ماتماتیکی لە میسری کۆن کە مێژووی بۆ نزیکەی ١٥٥٠ پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref>{{Cite web|url=http://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=110036&partId=1|title=The Rhind Mathematical Papyrus|website=britishmuseum.org|language=en|access-date=2017-09-18}}</ref> ئەحمەس کۆنترین کەسە کە ناوی وەک یەکێک لە بەشداربووانی مێژووی ماتماتیک ماوەتەوە.<ref>{{citation|title=The Math Book: From Pythagoras to the 57th Dimension, 250 Milestones in the History of Mathematics|first=Clifford A.|last=Pickover|authorlink=Clifford A. Pickover|publisher=Sterling Publishing Company, Inc.|year=2009|isbn=978-1-4027-5796-9|page=36}}.</ref><ref>{{citation|title=Unknown quantity: a real and imaginary history of algebra|first=John|last=Derbyshire|authorlink=John Derbyshire|publisher=National Academies Press|year=2006|isbn=978-0-309-09657-7|page=[https://archive.org/details/isbn_9780309096577/page/29 29]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/ISBN -9780309096577/page/29}}.</ref> بەڵام ئەحمەس دەڵێت خۆی نووسەری سەرەکی ئەم دەستنووسە نەبووە، بەڵکوو تەنھا ڕوونووسی کردووەتەوە. بە وتەی خۆی، ناوەڕۆکی ئەم پاپیروسە لە دەستنووسێکی زۆر کۆنتر، کە نزیکەی ٢٠٠٠ پێش زایین نووسراوە، وەرگیراوە.<ref>{{MacTutor Biography|id=Ahmes|title=Ahmes}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ماتماتیک}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:ماتماتیکزانانی میسری]] k5sd2sfbcfksv7wkmvogy0ymomhhx6s 1613647 1613619 2026-07-31T02:55:28Z Pirehelokan 5097 ناو+ی+ناو 1613647 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Rhind Mathematical Papyrus.jpg|وێنۆک| دەقی [[پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند]] کە ئەحمەس ڕوونووسی کردووە]] '''ئەحمەس''' ({{بە ئینگلیزی| Ahmes}}؛ بە زمانی میسری کۆن: jꜥḥ-ms، ناوێکی باوی میسری کە بە شێوەی ئەحمۆسیش دەنووسرێت) نووسەرێکی [[میسری کۆن]] بوو، کە لە کۆتایی بەرەی پانزدەھەمی میسر و سەرەتای بەرەی ھەژدەھەم ژیاوە. ئەو [[پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند]]ی ڕوونووس کردووە؛ بەڵگەنامەیەکی ماتماتیکی لە میسری کۆن کە مێژووی بۆ نزیکەی ١٥٥٠ پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref>{{Cite web|url=http://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=110036&partId=1|title=The Rhind Mathematical Papyrus|website=britishmuseum.org|language=en|access-date=2017-09-18}}</ref> ئەحمەس کۆنترین کەسە کە ناوی وەک یەکێک لە بەشداربووانی مێژووی ماتماتیک ماوەتەوە.<ref>{{citation|title=The Math Book: From Pythagoras to the 57th Dimension, 250 Milestones in the History of Mathematics|first=Clifford A.|last=Pickover|authorlink=Clifford A. Pickover|publisher=Sterling Publishing Company, Inc.|year=2009|isbn=978-1-4027-5796-9|page=36}}.</ref><ref>{{citation|title=Unknown quantity: a real and imaginary history of algebra|first=John|last=Derbyshire|authorlink=John Derbyshire|publisher=National Academies Press|year=2006|isbn=978-0-309-09657-7|page=[https://archive.org/details/isbn_9780309096577/page/29 29]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/ISBN -9780309096577/page/29}}.</ref> بەڵام ئەحمەس دەڵێت خۆی نووسەری سەرەکیی ئەم دەستنووسە نەبووە، بەڵکوو تەنھا ڕوونووسی کردووەتەوە. بە وتەی خۆی، ناوەڕۆکی ئەم پاپیروسە لە دەستنووسێکی زۆر کۆنتر، کە نزیکەی ٢٠٠٠ پێش زایین نووسراوە، وەرگیراوە.<ref>{{MacTutor Biography|id=Ahmes|title=Ahmes}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ماتماتیک}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:ماتماتیکزانانی میسری]] 3lngwl4ts3ayvf7pmkhl7jau10oqsu6 1613660 1613647 2026-07-31T06:10:05Z Amine yousefi 16159 1613660 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Rhind Mathematical Papyrus.jpg|وێنۆک| دەقی [[پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند]] کە ئەحمەس ڕوونووسی کردووە]] '''ئەحمەس''' ({{بە ئینگلیزی| Ahmes}}؛ بە زمانی میسری کۆن: jꜥḥ-ms، ناوێکی باوی میسری کە بە شێوەی ئەحمۆسیش دەنووسرێت) نووسەرێکی [[میسری کۆن]] بوو، کە لە کۆتایی بەرەی پانزدەھەمی میسر و سەرەتای بەرەی ھەژدەھەم ژیاوە. ئەو [[پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند]]ی ڕوونووس کردووە؛ دەقێکی ماتماتیکی لە میسری کۆن کە مێژووی بۆ نزیکەی ١٥٥٠ پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref>{{Cite web|url=http://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=110036&partId=1|title=The Rhind Mathematical Papyrus|website=britishmuseum.org|language=en|access-date=2017-09-18}}</ref> ئەحمەس کۆنترین کەسە کە ناوی وەک یەکێک لە بەشداربووانی مێژووی ماتماتیک ماوەتەوە.<ref>{{citation|title=The Math Book: From Pythagoras to the 57th Dimension, 250 Milestones in the History of Mathematics|first=Clifford A.|last=Pickover|authorlink=Clifford A. Pickover|publisher=Sterling Publishing Company, Inc.|year=2009|isbn=978-1-4027-5796-9|page=36}}.</ref><ref>{{citation|title=Unknown quantity: a real and imaginary history of algebra|first=John|last=Derbyshire|authorlink=John Derbyshire|publisher=National Academies Press|year=2006|isbn=978-0-309-09657-7|page=[https://archive.org/details/isbn_9780309096577/page/29 29]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/ISBN -9780309096577/page/29}}.</ref> بەڵام ئەحمەس دەڵێت خۆی نووسەری سەرەکیی ئەم دەستنووسە نەبووە، بەڵکوو تەنھا ڕوونووسی کردووەتەوە. بە وتەی خۆی، ناوەڕۆکی ئەم پاپیروسە لە دەستنووسێکی زۆر کۆنتر، کە نزیکەی ٢٠٠٠ پێش زایین نووسراوە، وەرگیراوە.<ref>{{MacTutor Biography|id=Ahmes|title=Ahmes}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ماتماتیک}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:ماتماتیکزانانی میسری]] bl6z6jmn1grgwc7vkwv46jg8jlvir0z 0 299622 1613615 2026-07-30T22:34:26Z Amine yousefi 16159 دروستکردنی ڕەوانەکەر بۆ [[ئەحمەس]] (ئامرازی دروستکەری ڕەوانەکەر) 1613615 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئەحمەس]] 1wstarbfj3p5lgv59kyj50489hyc3kn 0 299623 1613616 2026-07-30T22:39:37Z Amine yousefi 16159 دروستکردنی ڕەوانەکەر بۆ [[ئەحمەس]] (ئامرازی دروستکەری ڕەوانەکەر) 1613616 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئەحمەس]] 1wstarbfj3p5lgv59kyj50489hyc3kn 14 299624 1613620 2026-07-30T22:50:32Z Amine yousefi 16159 پەڕەی دروست کرد بە «[[پۆل:ماتماتیکزانان بەپێی وڵات]]»ەوە 1613620 wikitext text/x-wiki [[پۆل:ماتماتیکزانان بەپێی وڵات]] c36l6epapso23uaodec20z4il236yl0 1613683 1613620 2026-07-31T09:03:27Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1613683 wikitext text/x-wiki [[پۆل:ماتماتیکزانان بەپێی وڵات]] [[پۆل:زانستخوازە میسرییەکان]] huehzqeytwdwezm93fhndeoknqgt7hw 0 299625 1613630 2026-07-31T00:52:00Z Hivja 64112 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەرمیێل | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = {{lang|he|כרמיאל‎}} | زمانی_ناوی_خۆماڵی = عیبری | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل|شار]] <!------ وێنەکان، ناسناو، دروشم ------> | وێنە = Karmiel - Israel 2008.jpg | قەبارە...»ەوە 1613630 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەرمیێل | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = {{lang|he|כרמיאל‎}} | زمانی_ناوی_خۆماڵی = عیبری | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل|شار]] <!------ وێنەکان، ناسناو، دروشم ------> | وێنە = Karmiel - Israel 2008.jpg | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنێکی شاری کەرمیێل | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!--- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ---> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شاری کەرمیێل''' | دەرزیی_نەخشە = Israel northwest#Israel | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی کەرمیێل لە باکووری ڕۆژاوای ئیسرائیلدا##جێگەی کەرمیێل لە [[ئیسرائیل]]دا | پۆتانەکان = {{coord|35|17|46|N|49|54|32|E|region:IL|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!--------------- شوێن --------------> | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئیسرائیل}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ناوچەکانی ئیسرائیل|ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ژێرناوچەکانی ئیسرائیل|ژێرناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ژێرناوچەی عەکا|عەکا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!---------- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دامەزران | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٦٤ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!----- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ----> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[دەسەڵاتی شارەوان–ئەنجومەن|شارەوان–ئەنجومەن]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!----------- ڕووبەر ---------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٩ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-------------- بەرزایی -----------> | بەرزایی_بە_م = ٢٦٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-------- ژمارەی_دانیشتووان -------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٩،٩٤١ | دانیشتووان_لە = ٢٠٢٤ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٢،٤٩٨ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!----------- کاتناوچە -------------> | کاتناوچە١ = [[یوو تی سی +٢:٠٠|+٢:٠٠]] ([[کاتی ستانداردی ئیسرائیل|ستاندارد]]) | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = [[یوو تی سی +٣:٠٠|+٣:٠٠]] ([[کاتی ھاوینەی ئیسرائیل|ھاوینە]]) | جیاوازی١_لە_DST = <!------ کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ----> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان ------------> | وێبگە = http://www.karmiel.muni.il/ | پەراوێزەکان = }} '''کەرمیێل''' ({{بە عیبری|כרמיאל‎}}) شارێکە لە [[ژێرناوچەی عەکا|عەکا]]، [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|ناوچەی باکووری]]، [[ئیسرائیل]]. بەپێی سەرچاوەکانی [[نووسینگەی ناوەندیی ئاماری ئیسرائیل]] لە ساڵی ٢٠٢٤، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٤٩،٩٤١ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Regional Statistics|ناونیشان=https://boardsgenerator.cbs.gov.il/pages/WebParts/YishuvimPage.aspx?mode=Yeshuv&l=1|بڵاوکەرەوە=[[نووسینگەی ناوەندیی ئاماری ئیسرائیل|Israel Central Bureau of Statistics]]|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ڕووبەری ئەم شارە دەوروبەری ١٩ کیلۆمەتری چوارگۆشە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Regional Statistics|ناونیشان=https://www.cbs.gov.il/en/cbsNewBrand/Pages/community-new.aspx?inc=https://boardsgenerator.cbs.gov.il/pages/WebParts/YishuvimPage.aspx?mode=Yeshuv|بڵاوکەرەوە=[[نووسینگەی ناوەندیی ئاماری ئیسرائیل|Israel Central Bureau of Statistics]]|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> و چڕیی دانیشتووانی ٢،٤٩٨ کەسە لە ھەر کیلۆمەتری چوارگۆشەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Karmiel}} * {{وێبگەی فەرمی|http://www.karmiel.muni.il/}} {{شارەکانی ئیسرائیل}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|ئیسرائیل}} {{ئیسرائیل-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی ئیسرائیل]] [[پۆل:شارەکانی ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)]] [[پۆل:ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)]] glazxeyg5w3embn6n9yxbkxixbqnjcd 1613631 1613630 2026-07-31T00:57:35Z Hivja 64112 /* */ 1613631 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەرمیێل | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = {{lang|he|כרמיאל‎}} | زمانی_ناوی_خۆماڵی = عیبری | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل|شار]] <!------ وێنەکان، ناسناو، دروشم ------> | وێنە = Karmiel - Israel 2008.jpg | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنێکی شاری کەرمیێل | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!--- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ---> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شاری کەرمیێل''' | دەرزیی_نەخشە = Israel northwest#Israel | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی کەرمیێل لە باکووری ڕۆژاوای ئیسرائیلدا##جێگەی کەرمیێل لە [[ئیسرائیل]]دا | پۆتانەکان = {{coord|32|54|49|N|35|17|46|E|region:IL|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!--------------- شوێن --------------> | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئیسرائیل}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ناوچەکانی ئیسرائیل|ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ژێرناوچەکانی ئیسرائیل|ژێرناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ژێرناوچەی عەکا|عەکا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!---------- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دامەزران | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٦٤ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!----- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ----> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[دەسەڵاتی شارەوان–ئەنجومەن|شارەوان–ئەنجومەن]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!----------- ڕووبەر ---------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٩ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-------------- بەرزایی -----------> | بەرزایی_بە_م = ٢٦٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-------- ژمارەی_دانیشتووان -------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٩،٩٤١ | دانیشتووان_لە = ٢٠٢٤ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٢،٤٩٨ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!----------- کاتناوچە -------------> | کاتناوچە١ = [[یوو تی سی +٢:٠٠|+٢:٠٠]] ([[کاتی ستانداردی ئیسرائیل|ستاندارد]]) | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = [[یوو تی سی +٣:٠٠|+٣:٠٠]] ([[کاتی ھاوینەی ئیسرائیل|ھاوینە]]) | جیاوازی١_لە_DST = <!------ کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ----> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان ------------> | وێبگە = http://www.karmiel.muni.il/ | پەراوێزەکان = }} '''کەرمیێل''' ({{بە عیبری|כרמיאל‎}}) شارێکە لە [[ژێرناوچەی عەکا|عەکا]]، [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|ناوچەی باکووری]]، [[ئیسرائیل]]. بەپێی سەرچاوەکانی [[نووسینگەی ناوەندیی ئاماری ئیسرائیل]] لە ساڵی ٢٠٢٤، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٤٩،٩٤١ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Regional Statistics|ناونیشان=https://boardsgenerator.cbs.gov.il/pages/WebParts/YishuvimPage.aspx?mode=Yeshuv&l=1|بڵاوکەرەوە=[[نووسینگەی ناوەندیی ئاماری ئیسرائیل|Israel Central Bureau of Statistics]]|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ڕووبەری ئەم شارە دەوروبەری ١٩ کیلۆمەتری چوارگۆشە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Regional Statistics|ناونیشان=https://www.cbs.gov.il/en/cbsNewBrand/Pages/community-new.aspx?inc=https://boardsgenerator.cbs.gov.il/pages/WebParts/YishuvimPage.aspx?mode=Yeshuv|بڵاوکەرەوە=[[نووسینگەی ناوەندیی ئاماری ئیسرائیل|Israel Central Bureau of Statistics]]|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> و چڕیی دانیشتووانی ٢،٤٩٨ کەسە لە ھەر کیلۆمەتری چوارگۆشەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Karmiel}} * {{وێبگەی فەرمی|http://www.karmiel.muni.il/}} {{شارەکانی ئیسرائیل}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|ئیسرائیل}} {{ئیسرائیل-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی ئیسرائیل]] [[پۆل:شارەکانی ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)]] [[پۆل:ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)]] kn934beca8r8lnuy3yok4g12qoztv5n 1613682 1613631 2026-07-31T09:02:50Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1613682 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەرمیێل | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = {{lang|he|כרמיאל‎}} | زمانی_ناوی_خۆماڵی = عیبری | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل|شار]] <!------ وێنەکان، ناسناو، دروشم ------> | وێنە = Karmiel - Israel 2008.jpg | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنێکی شاری کەرمیێل | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!--- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ---> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شاری کەرمیێل''' | دەرزیی_نەخشە = Israel northwest#Israel | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی کەرمیێل لە باکووری ڕۆژاوای ئیسرائیلدا##جێگەی کەرمیێل لە [[ئیسرائیل]]دا | پۆتانەکان = {{coord|32|54|49|N|35|17|46|E|region:IL|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!--------------- شوێن --------------> | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئیسرائیل}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ناوچەکانی ئیسرائیل|ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|باکووری]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ژێرناوچەکانی ئیسرائیل|ژێرناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ژێرناوچەی عەکا|عەکا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!---------- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دامەزران | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٦٤ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!----- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ----> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[دەسەڵاتی شارەوان–ئەنجومەن|شارەوان–ئەنجومەن]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!----------- ڕووبەر ---------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٩ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-------------- بەرزایی -----------> | بەرزایی_بە_م = ٢٦٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-------- ژمارەی_دانیشتووان -------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٩،٩٤١ | دانیشتووان_لە = ٢٠٢٤ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٢،٤٩٨ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!----------- کاتناوچە -------------> | کاتناوچە١ = [[یوو تی سی +٢:٠٠|+٢:٠٠]] ([[کاتی ستانداردی ئیسرائیل|ستاندارد]]) | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = [[یوو تی سی +٣:٠٠|+٣:٠٠]] ([[کاتی ھاوینەی ئیسرائیل|ھاوینە]]) | جیاوازی١_لە_DST = <!------ کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ----> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان ------------> | وێبگە = http://www.karmiel.muni.il/ | پەراوێزەکان = }} '''کەرمیێل''' ({{بە عیبری|כרמיאל‎}}) شارێکە لە [[ژێرناوچەی عەکا|عەکا]]، [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|ناوچەی باکووری]]، [[ئیسرائیل]]. بەپێی سەرچاوەکانی [[نووسینگەی ناوەندیی ئاماری ئیسرائیل]] لە ساڵی ٢٠٢٤، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٤٩،٩٤١ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Regional Statistics|ناونیشان=https://boardsgenerator.cbs.gov.il/pages/WebParts/YishuvimPage.aspx?mode=Yeshuv&l=1|بڵاوکەرەوە=[[نووسینگەی ناوەندیی ئاماری ئیسرائیل|Israel Central Bureau of Statistics]]|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ڕووبەری ئەم شارە دەوروبەری ١٩ کیلۆمەتری چوارگۆشە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Regional Statistics|ناونیشان=https://www.cbs.gov.il/en/cbsNewBrand/Pages/community-new.aspx?inc=https://boardsgenerator.cbs.gov.il/pages/WebParts/YishuvimPage.aspx?mode=Yeshuv|بڵاوکەرەوە=[[نووسینگەی ناوەندیی ئاماری ئیسرائیل|Israel Central Bureau of Statistics]]|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> و چڕیی دانیشتووانی ٢،٤٩٨ کەسە لە ھەر کیلۆمەتری چوارگۆشەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Karmiel}} * {{وێبگەی فەرمی|http://www.karmiel.muni.il/}} {{شارەکانی ئیسرائیل}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|ئیسرائیل}} {{ئیسرائیل-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی ئیسرائیل]] [[پۆل:شارەکانی ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)]] [[پۆل:ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٦٤]] tejuvftbh2xu9cv1a3qgshxbx7x4x2e 0 299626 1613637 2026-07-31T01:40:17Z Lana5555 78103 پەڕەی دروست کرد بە «{{چەند کێشەیەک| {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''ئەپیا یو''' ({{بە ئینگلیزی| Apphia Yu}})یەکێکە لە ئەکتەرە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییەکانی]] سەدەی ٢١ەم، بەشداری لەچەندین سینەمای و...»ەوە 1613637 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''ئەپیا یو''' ({{بە ئینگلیزی| Apphia Yu}})یەکێکە لە ئەکتەرە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییەکانی]] سەدەی ٢١ەم، بەشداری لەچەندین [[سینەمای ویلایەتە یەکگرتووەک ان (ھۆڵیوود)|فیلمی ئەمریکی]] کردووە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی تەممووزی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە|کۆمەڵگا|مێژوو|ئەکتەران}} [[پۆل:ئەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمریکییەکان لە کایە ڤیدیۆییەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:زیندووان]] 1rbj9kybla6coblmw6giiva9uhssgbv 1613681 1613637 2026-07-31T09:02:36Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1613681 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''ئەپیا یو''' ({{بە ئینگلیزی| Apphia Yu}})یەکێکە لە ئەکتەرە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییەکانی]] سەدەی ٢١ەم، بەشداری لەچەندین [[سینەمای ویلایەتە یەکگرتووەک ان (ھۆڵیوود)|فیلمی ئەمریکی]] کردووە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی تەممووزی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە|کۆمەڵگا|مێژوو|ئەکتەران}} [[پۆل:ئەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمریکییەکان لە کایە ڤیدیۆییەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:دەرھێنەرانی دەنگی ئەمریکی]] rv9dcombu9offurwt60a574jm6v2ysk 1 299627 1613645 2026-07-31T02:00:12Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1613645 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد خودابەندە ئۆلجایتوو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1613644 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20260409175740/https://www.brillonline.nl/subscriber/uid%3D3277/title_home%3Ftitle_id%3Dislam_islam بۆ http://www.brillonline.nl/subscriber/uid=3277/title_home?title_id=islam_islam زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:٠٠، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) rgi92pmqqfuic672abv2cywx2y013t3 0 299628 1613649 2026-07-31T03:00:36Z Pirehelokan 5097 Pirehelokan پەڕەی [[میڵی بۆبی بڕاون]]ی گواستەوە بۆ [[میڵی بۆبی براون]]: ناوی شیاوتر: بەپێی ڕێککەوتنی پێشوو 1613649 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[میڵی بۆبی براون]] 6s9c8oxvwuji69wd5rpoda9x8jxnsyt 1 299629 1613651 2026-07-31T03:00:36Z Pirehelokan 5097 Pirehelokan پەڕەی [[وتووێژ:میڵی بۆبی بڕاون]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:میڵی بۆبی براون]]: ناوی شیاوتر: بەپێی ڕێککەوتنی پێشوو 1613651 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[وتووێژ:میڵی بۆبی براون]] lx20nmghetprlwju2yon8rrbuqfht92 3 299630 1613653 2026-07-31T04:19:22Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1613653 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٤:١٩، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) 4licioudb46no27579joz2yqgloxpra 1 299631 1613688 2026-07-31T09:31:14Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1613688 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ویلایەتی سووریا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1613687 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150918193153/http://www.hips.hacettepe.edu.tr/nbd_cilt25/mutlu.pdf بۆ http://www.hips.hacettepe.edu.tr/nbd_cilt25/mutlu.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٩:٣١، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) pbpaljlyxn2fhrtyemrxqgun5o7ir6q 3 299632 1613690 2026-07-31T09:43:12Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1613690 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ٠٩:٤٣، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) 9npxohampupdd8kaejzao82vculn11q 3 299633 1613692 2026-07-31T09:59:16Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1613692 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- > [[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠٩:٥٩، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) k7gnft48a1plvkyhxiu98ajd2m0jmhm 3 299634 1613693 2026-07-31T09:59:25Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1613693 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٩:٥٩، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) khpefe4jmpvvwelkg2rljck3277hr89 3 299635 1613698 2026-07-31T10:04:13Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1613698 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٠:٠٤، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) boaesojyh8b69koqlmresbpc4iamv06 3 299636 1613699 2026-07-31T10:07:48Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1613699 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue"><span style="font-size:13px">'''چالاک'''</span></span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٠:٠٧، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) sppmjvrhbw9dlzicofjpdhzv6sbavas 3 299637 1613700 2026-07-31T10:10:08Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1613700 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٠:١٠، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) g39yytxuo6e9ketl0ux379psbc4dp6p 3 299638 1613701 2026-07-31T10:10:11Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1613701 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٠:١٠، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) kte0tl8e0gwdncvsyrf005nh8hu98r5 3 299639 1613702 2026-07-31T10:11:38Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1613702 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue"><span style="font-size:13px">'''چالاک'''</span></span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٠:١١، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) 3s79x658ueqkgyt38g9xqbi3msl0vqb 3 299640 1613703 2026-07-31T10:12:05Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1613703 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ١٠:١٢، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) 1zf86enxmv4kwotkplslxhjl0ljqoqv 0 299641 1613705 2026-07-31T10:24:54Z Ravan 7844 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1366572134|Proletariat]]» 1613705 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Quarto_Stato_(crop).jpg|وێنۆک| ''ئیستێت چوارەم'' (١٩٠١) لە نووسینی جوزێپی پێلیزا دا ڤۆڵپیدۆ]] '''پرۆلیتاریا''' ( لاتینی: پرۆلیتاریۆس) [[چینی کۆمەڵایەتی|چینە کۆمەڵایەتییەکەی]] مووچەخۆرانە، ئەو ئەندامانەی کۆمەڵگایەک کە خاوەندارێتی [[بایەخ (ئابوورناسی)|بەهای ئابووری]] بەرچاویان هێزی کاری خۆیانە (توانای کارکردنیان).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.thefreedictionary.com/proletariat |ڕێکەوتی سەردان=2013-06-06 |via=[[The Free Dictionary]]}}</ref> ئەندامی چینێکی لەو جۆرە '''پرۆلیتاریا''' . فەلسەفەی مارکسیستی پرۆلیتاریا لە ژێر بارودۆخی [[سەرمایەداری|سەرمایەداریدا]] وەک چینێکی ئیستیغلالکراو سەیر دەکات،<ref>{{Cite book|last=Screpanti|first=Ernesto|url=https://books.google.com/books?id=dDa1DwAAQBAJ|title=Labour and Value: Rethinking Marx's Theory of Exploitation|date=2019|publisher=Open Book Publishers|isbn=9781783747825|publication-place=Cambridge|page=75|chapter=Measures of Exploitation|doi=10.11647/OBP.0182|quote=Marx's value theory is a complex doctrine in which three different kinds of speculation coalesce: a philosophy aimed at proving that value is created by a labour substance; an explanation of the social relations of production in capitalism; and a method for measuring exploitation.|author-link=Ernesto Screpanti|access-date=24 July 2023|doi-access=free}}</ref> ⁠ بێبەش لە ئامرازەکانی بەرهەمهێنانی خۆیان و بەو هۆیەوە ناچار دەکرێن ئامرازی بەرهەمهێنانی پیشەسازی کە وەک [[خاوەنداریی تایبەت|موڵکی تایبەت]] لەلایەن [[بۆرژوازی|بۆرژوازیەوە]] بەدەستەوەیە بەڕێوەببەن، کرێ وەردەگرن کە نوێنەرایەتی کەمتر لەو بەهایە دەکات کە کارەکانیان بەرهەمی هێناوە، ئەوەی دەمێنێتەوە لەلایەن بۆرژوازیەوە وەک قازانج تەرخانکراوە. == سەرچاوەکان == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{سەرچاوەکان}} *   * Hal Draper, ''Karl Marx's Theory of Revolution, Vol. 2; The Politics of Social Classes''. (New York: Monthly Review Press 1978). {{ویکیوتە}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:تیۆریی مارکسیستی]] [[پۆل:مارکسیزم]] [[پۆل:سۆشیالیزم]] [[پۆل:کۆمۆنیزم]] hnajfdr0aa49ekcrmmmy47hwq15c0ve 0 299642 1613706 2026-07-31T10:31:59Z Ravan 7844 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1358136969|Bank account]]» 1613706 wikitext text/x-wiki {{owidslider|start=2024|list=Template:OWID/Account at financial institution#gallery|location=commons|caption=|title=|language=|file=[[File:Account at financial institution, World, 2024 (cropped).svg|link=|thumb|upright=1.6|right|Account at financial institution]]|startingView=World}}{{سەرچاوەکان}} [[پەڕگە:1967_Midland_Bank_letter_on_electronic_data_processing.JPG|وێنۆک| ١٩٦٧ نامەیەک لە بانکی میدلاندەوە بۆ کڕیارێک، بەڕێز ... ، کە ئاگاداری دەکاتەوە لە ناساندنی لەسەر کارپێکردنی زانیاری ئەلیکترۆنی و لەسەر ژمارەی ئەکاونتەکان بۆ ئەژمێری جارەکی]] '''هەژماری بانکی''' بریتییە لە هەژمارێکی دارایی کە لەلایەن [[بانک|بانکێک]] یان دامەزراوەیەکی دارایی دیکەوە پارێزگاری لێدەکرێت و تێیدا مامەڵە داراییەکانی نێوان بانک و کڕیارێک تۆمار دەکرێن. هەر دامەزراوەیەکی دارایی مەرج و ڕێساکانی بۆ هەر جۆرە ئەکاونتێک دادەنێت کە پێشکەشی دەکات، کە بە جۆرەکانی تێگەیشتن پۆلێن دەکرێن، وەک ئەژمێری دانان, ئەژمێری [[کرێدت کارد|کارتی بانکیی]], حیسابی جارەکی, ئەژمێری قەرز یان چەندین جۆری تری ئەژمێر. لەوانەیە کڕیارێک زیاتر لە یەک ئەکاونتی هەبێت. کاتێک هەژمارێک دەکرێتەوە، ئەو پارانەی کە لەلایەن کڕیارەوە بە دامەزراوەی دارایی سپاردووە لە کاتی دانانیدا، لە ئەژمێرەکەدا تۆمار دەکرێن کە کڕیار دیاریی کردووە. دەتوانرێت پارە لە ئەژمارەکان وەربگیرێت بەپێی مەرج و ڕێساکانیان. == هەروەها سەیری بکە == * ژمارەی کارتی بانکی * نهێنی بانکی * بەیاننامەی بانکی * هێڵکاری ژمێریارییەکان * ژمارەی حیسابی بانکی نێودەوڵەتی (IBAN) * ISO 9362 - ستانداردی کۆدی ناسێنەری بانکی نێودەوڵەتی * ISO 13616 - ستانداردی ژمارەی ئەژمێری بانکی نێودەوڵەتی * کۆمەڵەی پەیوەندییە داراییەکانی نێوان بانکی جیهانی (SWIFT) * هەژماری بانکی سویسرا * [[پارە سپیکردنەوە|سپیکردنەوەی پارە]] * بانکی ئۆنلاین * بانکی تەلەفۆنی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خزمەتگوزاری بانکی]] aff0hl8ck4wgzegj6b72h6cngfsxrrw 1613707 1613706 2026-07-31T10:32:56Z Ravan 7844 1613707 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:1967_Midland_Bank_letter_on_electronic_data_processing.JPG|وێنۆک| ١٩٦٧ نامەیەک لە بانکی میدلاندەوە بۆ کڕیارێک، بەڕێز ... ، کە ئاگاداری دەکاتەوە لە ناساندنی لەسەر کارپێکردنی زانیاری ئەلیکترۆنی و لەسەر ژمارەی ئەکاونتەکان بۆ ئەژمێری جارەکی]] '''هەژماری بانکی''' بریتییە لە هەژمارێکی دارایی کە لەلایەن [[بانک|بانکێک]] یان دامەزراوەیەکی دارایی دیکەوە پارێزگاری لێدەکرێت و تێیدا مامەڵە داراییەکانی نێوان بانک و کڕیارێک تۆمار دەکرێن. هەر دامەزراوەیەکی دارایی مەرج و ڕێساکانی بۆ هەر جۆرە ئەکاونتێک دادەنێت کە پێشکەشی دەکات، کە بە جۆرەکانی تێگەیشتن پۆلێن دەکرێن، وەک ئەژمێری دانان, ئەژمێری [[کرێدت کارد|کارتی بانکیی]], حیسابی جارەکی, ئەژمێری قەرز یان چەندین جۆری تری ئەژمێر. لەوانەیە کڕیارێک زیاتر لە یەک ئەکاونتی هەبێت. کاتێک هەژمارێک دەکرێتەوە، ئەو پارانەی کە لەلایەن کڕیارەوە بە دامەزراوەی دارایی سپاردووە لە کاتی دانانیدا، لە ئەژمێرەکەدا تۆمار دەکرێن کە کڕیار دیاریی کردووە. دەتوانرێت پارە لە ئەژمارەکان وەربگیرێت بەپێی مەرج و ڕێساکانیان. == هەروەها سەیری بکە == * ژمارەی کارتی بانکی * نهێنی بانکی * بەیاننامەی بانکی * هێڵکاری ژمێریارییەکان * ژمارەی حیسابی بانکی نێودەوڵەتی (IBAN) * ISO 9362 - ستانداردی کۆدی ناسێنەری بانکی نێودەوڵەتی * ISO 13616 - ستانداردی ژمارەی ئەژمێری بانکی نێودەوڵەتی * کۆمەڵەی پەیوەندییە داراییەکانی نێوان بانکی جیهانی (SWIFT) * هەژماری بانکی سویسرا * [[پارە سپیکردنەوە|سپیکردنەوەی پارە]] * بانکی ئۆنلاین * بانکی تەلەفۆنی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خزمەتگوزاری بانکی]] an4gxmwcjfco8u79rln9uzrhobjuo2l 1613708 1613707 2026-07-31T10:35:43Z Ravan 7844 1613708 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:1967_Midland_Bank_letter_on_electronic_data_processing.JPG|وێنۆک| ١٩٦٧ نامەیەک لە بانکی میدلاندەوە بۆ کڕیارێک، بەڕێز ... ، کە ئاگاداری دەکاتەوە لە ناساندنی لەسەر کارپێکردنی زانیاری ئەلیکترۆنی و لەسەر ژمارەی ئەکاونتەکان بۆ ئەژمێری جارەکی]] '''هەژماری بانکی''' بریتییە لە هەژمارێکی دارایی کە لەلایەن [[بانک|بانکێک]] یان دامەزراوەیەکی دارایی دیکەوە پارێزگاری لێدەکرێت و تێیدا مامەڵە داراییەکانی نێوان بانک و کڕیارێک تۆمار دەکرێن. هەر دامەزراوەیەکی دارایی مەرج و ڕێساکانی بۆ هەر جۆرە ئەکاونتێک دادەنێت کە پێشکەشی دەکات، کە بە جۆرەکانی تێگەیشتن پۆلێن دەکرێن، وەک ئەژمێری دانان, ئەژمێری [[کرێدت کارد|کارتی بانکیی]], حیسابی جارەکی, ئەژمێری قەرز یان چەندین جۆری تری ئەژمێر. لەوانەیە کڕیارێک زیاتر لە یەک ئەکاونتی هەبێت. کاتێک هەژمارێک دەکرێتەوە، ئەو پارانەی کە لەلایەن کڕیارەوە بە دامەزراوەی دارایی سپاردووە لە کاتی دانانیدا، لە ئەژمێرەکەدا تۆمار دەکرێن کە کڕیار دیاریی کردووە. دەتوانرێت پارە لە ئەژمارەکان وەربگیرێت بەپێی مەرج و ڕێساکانیان.<ref name=":0">{{cite web |url=http://www.businessdictionary.com/definition/debit-balance.html |title=What is debit balance? definition and meaning |publisher=Businessdictionary.com |access-date=2013-12-17 |archive-date=2020-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929162344/http://www.businessdictionary.com/definition/debit-balance.html |url-status=dead }}</ref> == هەروەها سەیری بکە == * ژمارەی کارتی بانکی * نهێنی بانکی * بەیاننامەی بانکی * هێڵکاری ژمێریارییەکان * ژمارەی حیسابی بانکی نێودەوڵەتی (IBAN) * ISO 9362 - ستانداردی کۆدی ناسێنەری بانکی نێودەوڵەتی * ISO 13616 - ستانداردی ژمارەی ئەژمێری بانکی نێودەوڵەتی * کۆمەڵەی پەیوەندییە داراییەکانی نێوان بانکی جیهانی (SWIFT) * هەژماری بانکی سویسرا * [[پارە سپیکردنەوە|سپیکردنەوەی پارە]] * بانکی ئۆنلاین * بانکی تەلەفۆنی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خزمەتگوزاری بانکی]] d3jebovkdgf6niq8ogasxttc9ndw0cm 1613720 1613708 2026-07-31T11:52:09Z Hivja 64112 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1613720 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:1967_Midland_Bank_letter_on_electronic_data_processing.JPG|وێنۆک| ١٩٦٧ نامەیەک لە بانکی میدلاندەوە بۆ کڕیارێک، بەڕێز …، کە ئاگاداری دەکاتەوە لە ناساندنی لەسەر کارپێکردنی زانیاری ئەلیکترۆنی و لەسەر ژمارەی ئەکاونتەکان بۆ دەژمێری جارەکی]] '''ھەژماری بانکی''' بریتییە لە ھەژمارێکی دارایی کە لەلایەن [[بانک|بانکێک]] یان دامەزراوەیەکی دارایی دیکەوە پارێزگاری لێدەکرێت و تێیدا مامەڵە دارایییەکانی نێوان بانک و کڕیارێک تۆمار دەکرێن. ھەر دامەزراوەیەکی دارایی مەرج و ڕێساکانی بۆ ھەر جۆرە ئەکاونتێک دادەنێت کە پێشکەشی دەکات، کە بە جۆرەکانی تێگەیشتن پۆلێن دەکرێن، وەک دەژمێری دانان، دەژمێری [[کرێدت کارد|کارتی بانکیی]]، حیسابی جارەکی، دەژمێری قەرز یان چەندین جۆری تری ئەژمێر. لەوانەیە کڕیارێک زیاتر لە یەک ئەکاونتی ھەبێت. کاتێک ھەژمارێک دەکرێتەوە، ئەو پارانەی کە لەلایەن کڕیارەوە بە دامەزراوەی دارایی سپاردووە لە کاتی دانانیدا، لە ئەژمێرەکەدا تۆمار دەکرێن کە کڕیار دیاریی کردووە. دەتوانرێت پارە لە ئەژمارەکان وەربگیرێت بەپێی مەرج و ڕێساکانیان.<ref name=":0">{{cite web |url=http://www.businessdictionary.com/definition/debit-balance.html |title=What is debit balance? definition and meaning |publisher=Businessdictionary.com |access-date=2013-12-17 |archive-date=2020-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929162344/http://www.businessdictionary.com/definition/debit-balance.html |url-status=dead}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * ژمارەی کارتی بانکی * نھێنی بانکی * بەیاننامەی بانکی * ھێڵکاری ژمێریارییەکان * ژمارەی حیسابی بانکی نێودەوڵەتی (IBAN) * ISO 9362 - ستانداردی کۆدی ناسێنەری بانکی نێودەوڵەتی * ISO 13616 - ستانداردی ژمارەی دەژمێری بانکی نێودەوڵەتی * کۆمەڵەی پەیوەندییە دارایییەکانی نێوان بانکی جیھانی (SWIFT) * ھەژماری بانکی سویسرا * [[پارە سپیکردنەوە|سپیکردنەوەی پارە]] * بانکی ئۆنلاین * بانکی تەلەفۆنی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خزمەتگوزاری بانکی]] b7s4txk7qls7jrn8fd73s482sx8m0jh 1613721 1613720 2026-07-31T11:52:39Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[هەژماری بانکی]]ی گواستەوە بۆ [[ھەژماری بانکی]]: گۆڕینی ه بۆ ھ 1613720 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:1967_Midland_Bank_letter_on_electronic_data_processing.JPG|وێنۆک| ١٩٦٧ نامەیەک لە بانکی میدلاندەوە بۆ کڕیارێک، بەڕێز …، کە ئاگاداری دەکاتەوە لە ناساندنی لەسەر کارپێکردنی زانیاری ئەلیکترۆنی و لەسەر ژمارەی ئەکاونتەکان بۆ دەژمێری جارەکی]] '''ھەژماری بانکی''' بریتییە لە ھەژمارێکی دارایی کە لەلایەن [[بانک|بانکێک]] یان دامەزراوەیەکی دارایی دیکەوە پارێزگاری لێدەکرێت و تێیدا مامەڵە دارایییەکانی نێوان بانک و کڕیارێک تۆمار دەکرێن. ھەر دامەزراوەیەکی دارایی مەرج و ڕێساکانی بۆ ھەر جۆرە ئەکاونتێک دادەنێت کە پێشکەشی دەکات، کە بە جۆرەکانی تێگەیشتن پۆلێن دەکرێن، وەک دەژمێری دانان، دەژمێری [[کرێدت کارد|کارتی بانکیی]]، حیسابی جارەکی، دەژمێری قەرز یان چەندین جۆری تری ئەژمێر. لەوانەیە کڕیارێک زیاتر لە یەک ئەکاونتی ھەبێت. کاتێک ھەژمارێک دەکرێتەوە، ئەو پارانەی کە لەلایەن کڕیارەوە بە دامەزراوەی دارایی سپاردووە لە کاتی دانانیدا، لە ئەژمێرەکەدا تۆمار دەکرێن کە کڕیار دیاریی کردووە. دەتوانرێت پارە لە ئەژمارەکان وەربگیرێت بەپێی مەرج و ڕێساکانیان.<ref name=":0">{{cite web |url=http://www.businessdictionary.com/definition/debit-balance.html |title=What is debit balance? definition and meaning |publisher=Businessdictionary.com |access-date=2013-12-17 |archive-date=2020-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929162344/http://www.businessdictionary.com/definition/debit-balance.html |url-status=dead}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * ژمارەی کارتی بانکی * نھێنی بانکی * بەیاننامەی بانکی * ھێڵکاری ژمێریارییەکان * ژمارەی حیسابی بانکی نێودەوڵەتی (IBAN) * ISO 9362 - ستانداردی کۆدی ناسێنەری بانکی نێودەوڵەتی * ISO 13616 - ستانداردی ژمارەی دەژمێری بانکی نێودەوڵەتی * کۆمەڵەی پەیوەندییە دارایییەکانی نێوان بانکی جیھانی (SWIFT) * ھەژماری بانکی سویسرا * [[پارە سپیکردنەوە|سپیکردنەوەی پارە]] * بانکی ئۆنلاین * بانکی تەلەفۆنی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خزمەتگوزاری بانکی]] b7s4txk7qls7jrn8fd73s482sx8m0jh 1 299643 1613712 2026-07-31T11:08:44Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1613712 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پاسپۆرتی ئەمریکا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1613711 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140113212617/http://travel.state.gov/passport/passport_1738.html بۆ http://travel.state.gov/passport/passport_1738.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:٠٨، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) tphu4ojs0qdp7dpmlq0xnm2v56i98em 1 299644 1613714 2026-07-31T11:14:13Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1613714 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پاپیروسی ماتماتیکی ڕایند]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1613713 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131029185414/http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/118304/Fragments_of_Rhind_Mathematical_Papyrus بۆ http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/118304/Fragments_of_Rhind_Mathematical_Papyrus زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:١٤، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) 0fp80tv22d9lcvg1ej4db6pjnju9eb4 1 299645 1613716 2026-07-31T11:21:36Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1613716 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پردی تێمسە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1613715 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160304102338/http://www.hye.be/en/pages/temse-second-scheldt-bridge/show/328/ بۆ https://www.hye.be/en/pages/temse-second-scheldt-bridge/show/328/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:٢١، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) 7mjh5rqu7t9c9qp7brqdj6z7goqpz6r 1 299646 1613718 2026-07-31T11:37:18Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1613718 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پلانکالکول]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1613717 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240422084342/http://cl-informatik.uibk.ac.at/teaching/ss15/bob/slides/BB.pdf بۆ http://cl-informatik.uibk.ac.at/teaching/ss15/bob/slides/BB.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:٣٧، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) dj3qa1mdfegp8rdo8ymhq5aplzppm84 0 299647 1613722 2026-07-31T11:52:39Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[هەژماری بانکی]]ی گواستەوە بۆ [[ھەژماری بانکی]]: گۆڕینی ه بۆ ھ 1613722 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ھەژماری بانکی]] in60q4tzxkkj585ks70xj911yrlfh38